Nuuskommentaar: “Droom SA” op ’n haarnaaldArgieffoto Word enige vooruitsigte vir die realisering van die Suid-Afrikaanse droom nie platgetrap deur die volharding van planne vir grondonteiening sonder vergoeding nie? Die ANC, met ’n enkelvoudige uitkyk, meen die teenoorgestelde, of alternatiewelik dat slegs die swart man se belange tel. Die FW de Klerk-stigting het pas die ontleedmes ingespan. Maroela Media ontleed die kwessie en werk ook ’n omvattender konteks in. Sedert pres. Cyril Ramaphosa byna ’n jaar gelede president van die ANC geword het, en ’n paar maande later president van die land, word sy optrede teen twee uiteenlopende prismas gevolg. Die een is ’n hoopvolle beskouing met projekte soos ’n komende beraad wat op die skep van werksgeleenthede sal fokus. Nie die kunsmatige “werkskeppingsprojekte” waar werklose mense tydelik hoofsaaklik deur die staat in diens geneem word (sogenaamde depressieposte) om die ekonomie met herstel- en onderhoud op infrastruktuur te stimuleer nie, maar “creating decent work and building an inclusive economy”. Die beskrywing van dié tipe poste kom uit ’n verklaring waarin die FW de Klerk-stigting baie krities na die president se planne kyk. Die Stigting verwys na die span wat deur Ramaphosa aangewys is om Suid-Afrika betekenisvol te bemark, as die “Dream Team”. Maar kan Suid-Afrika (nog) as ’n bemarkbare droom bemark word? In die verklaring word na talle defekte in die plan gewys. Trouens, in die verklaring word in besondere detail en met skerp realisme na die Suid-Afrikaanse realiteite gekyk. Die ekonomiese beginsels wat tradisioneel as die regte beskou is, word afgestof en – hoewel die terminologie verskil – is dit inhoudelik dieselfde en word as die utopiese afgestof. Eerstejaar-ekonomiestudente is immers ingedril oor die “onproduktiewe staatsposte” teenoor die produktiewe private sektor waar werksgeleenthede as die produk van ’n gesonde ekonomie behoort te ontstaan. (Daar is niks mee verkeerd om met hoë agting na depressieposte as ’n noodmaatreël te kyk nie, en ook groot respek te hê vir mense wat sonder enige aandeel van hul eie, hul werk verloor het.) As depressiewerkers, of soos die Amerikaners dit noem, depressie-erawerkers, moes dikwels werk verrig ver onder hul kwalifikasiepeil. Die Los Angeles Times vereer ’n groep sulke werkers soos volg: “On this date in 1933, tragedy struck in Griffith Park when a small brush fire ignited and 1 500 Depression-era workers, who were there for road widening and other projects, were sent to the top of a ridge to toss dirt on the flames. A gust of wind sent the fire roaring toward the workers, who were not trained in firefighting, and caused a panic. Twenty-nine people died in the incident.” Lesers sal uiteraard uiteenlopend op die verklaring reageer. Die pessimiste het kwalik harde wetenskap-gefundeerde feite nodig om die ekonomie te beskryf as een wat in die diepste put sedert die nuwe bedeling getuimel het. Optimiste wat objektief die sakie betrag, sal nie die wegsink ontken nie, maar fokus op die doeltreffendste manier om daaruit te kom. Dit bring ons by die sogenaamde tweede stroom – diegene wat meen al die regte dinge word gedoen, maar word deur basies ’n enkele hooffaktor in die voet geskiet – planne vir die onteiening van grond deur onteiening sonder vergoeding. Op die oomblik wys reaksies wêreldwys daarop dat die gebruik van ontkenning soos tradisioneel die geval, nie gaan werk nie. Pres. Donald Trump se onlangse kritiek op die onteieningsplanne en die ontkenning van grondbesetting, en die Ramaphosa-binnekring se kritiek op Trump, is duidelike bewys dat die Suid-Afrikaanse ekonomie se buitelandse beoordeling, ernstig saak maak. Plaaslik word ’n soortgelyke patroon bemerk: eenkant diegene wat op die oog af objektief-pessimisties is, en diegene wat gewoon Ramafories bly glo die huidige koers gaan op Utopia se werf eindig. Só word daar entoesiasties gebou aan die vernietiging van ’n droom. ’n Droom is nie die werklikheid nie. Die ekonomie, daarenteen, se stand word dikwels deur persepsies in stand gehou of gestimuleer, en om daardie krag met droomkrag om te ruil, kan katastrofies wees, want hoe meer beroerd die werklikheid is en dit tot die opsaal van nagmerries lei, hoe stamperiger word die pad na ekonomiese herstel. Pretoria FM draai in ’n nuuskommentaar nie doekies om oor die beskrywing van dit wat so baie mense nou as ’n onbetwisbare waarheid beskou nie: “Meer hiervan (die meer as 40 regeervorme) word in die praktyk gebruik as wat ’n mens mag dink… Ander se toepassing klink hoogs onwaarskynlik, maar as gesien word wat ons eie regering aanjaag, is dit al of van die onderhandelaars by Kodesa erg aangejaag het – k*kistrokrasie. Dit is waar die land regeer word deur die mins gekwalifiseerdes en wat oor die minste moraliteit beskik. Dit word beskryf as om deur die ergste regeer te word.” Die opskrif is: “Word ons deur die man in die maan regeer?” Om te debatteer oor of daar werklik iets soos ’n Suid-Afrikaanse droom kan wees, is belangrik – maar ’n onderwerp wat meer as genoeg meriete het om op sy eie bene as onderwerp te staan Die kwessie van onteiening sonder vergoeding het die realiteit hiervan onsagkens blootgelê met standpunte wat dikwels gevoelloos die rasselyne gevolg het. En die persepsies hieroor is dieper verskans as om bloot met debat skoongewas te word. Is Suid-Afrika gereed vir so ’n debat en die emosionele reaksie? Dit is soos om diepgang te verwag uit die euforie wanneer die Bokke (soms) presteer en duidelik op die pawiljoene deur ’n Duitse broudrankie aangehelp is. Geen Suid-Afrikaanse droom kan realiseer solank die president daardie deel van sy ampseed versaak waarin hy onderneem het om in die beste belang van alle Suid-Afrikaners op te tree nie. Soek die droom, soek die raakvlakke tussen die verskillende drome, formuleer wat gemeenskaplik aanvaarbaar is, en werk hard aan die inweef daarvan in werklikhede – soos om te aanvaar dat minderheidsregte internasionaal al hoe belangriker word. Bring gerus hulde aan die depressiewerkers wat meer as net ’n opgeknapte infrastruktuur nagelaat het, maar ook dat beskeie werk en opofferinge ter wille van hul kinders, eerder ’n medalje as vergoeding verdien. En skaf ook maar genoeg knie-ghries aan, want daarsonder gaan ons nie regkom nie.