Dokters kán aanspreeklik gehou wordArgieffoto (Foto: DarkoStojanovic, Pixabay) Deur Linette Retief Die proses om ‘n dokter vir mediese nalatigheid te dagvaar is dikwels ‘n uitgerekte en duur storie en die vraag ontstaan of dokters nog enigsins aanspreeklik gehou kan word vir fisiese of finansiële skade wat die pasiënt opdoen. Daar is skynbaar ook ‘n persepsie dat dit onmoontlik is om dokters te dagvaar. Volgens advokaat Johann Nortjé, senior advokaat by die Kaapse Balie, is dit egter nie meer die geval nie. “Daar was voorheen ŉ persepsie dat die medici mekaar beskerm en nooit teen kollegas sal getuig nie. Dit gebeur nie meer nie, of minstens nie so maklik nie,” verduidelik hy. ŉ Aantal hoëprofielsake in plaaslike sowel as internasionale media bevestig hierdie tendens: Peter Beale: Beale het onlangs in die Gautengse hooggeregshof verskyn op aanklag van moord op die 10-jarige Zayyaan Sayed wat na ŉ operasie wat deur Beale uitgevoer is, gesterf het. Tydens sy verskyning is hy boonop vir strafbare manslag aangekla op grond van onwettige en nalatige optrede wat na bewering tot die dood van die 21 maande oue Alyssa Strydom gelei het. Die saak is na Januarie 2023 uitgestel. Luke Gordon: Na ŉ regstryd van meer as ŉ dekade het die Health Professions Council of South Africa (HPCSA) in 2020 vir Gordon, voorheen ŉ plastiese chirurg, van die rol geskrap. Gordon is aan nalatige optrede tydens die kosmetiese prosedures van 14 pasiënte skuldig bevind. Oor die jare het hy R4,5 miljoen aan pasiënte betaal wie se operasies hy verbrou het. Van die klagtes wat by die HPCSA ingedien is, dateer na bewering so ver terug as 2004. Christopher Duntsch: Duntsch, voormalige Amerikaanse neurochirurg ook bekend as “Dr Death”, het binne minder as twee jaar 34 uit 38 pasiënte ernstig en onomkeerbaar beseer en twee sterftes veroorsaak voordat sy lisensie in 2017 herroep is. Hy is aan die verminking van een pasiënt skuldig bevind en dien tans lewenslange tronkstraf uit. Kenners met wie Maroela Media gesels het, sê hoewel daar ‘n redelike kans is op sukses sou pasiënte ‘n dokter hof toe sleep, litigasie nie altyd die beste manier is om jou dokter aanspreeklik te hou nie. Terwyl pasiënte voor chirurgiese prosedures verplig word om vrywaringsvorms te onderteken, sê Nortjé, is howe nie meer geneig om dit as ŉ verweer te aanvaar nie. “ŉ Pasiënt aanvaar dat ŉ mediese praktisyn goed opgelei is en nie nalatig sal wees nie,” verduidelik hy. “Trouens, mediese praktisyns en verpleegpersoneel het ŉ regsplig teenoor pasiënte. Wanneer hierdie plig weens nalatigheid verbreek word en die pasiënt as gevolg daarvan skade ly, kan die pasiënt ŉ skadevergoedingseis teen die betrokke mediese praktisyn instel.” Van der Walt wys daarop dat die HPCSA stipuleer dat geen mediese praktisyn hom- of haarself van mediese nalatigheid mag vrywaar nie, maar dat hulle wel kan vereis dat pasiënte ŉ ingeligte toestemmingsvorm teken. Die staatsinstelling vanwaar die dokter of spesialis praktiseer, behoort ook nie skotvry daarvan af te kom nie. “Ingevolge die regskonsep van middellike aanspreeklikheid (vicarious liability), is die staat vir die skade aanspreeklik indien die mediese praktisyn in diens van die hospitaal nalatig was,” verduidelik Nortjé. “In die geval van privaat hospitale kan die maatskappy aan wie die privaat hospitaal behoort aanspreeklik gehou word.” Van der Walt maan egter dat alle dokters onafhanklik van privaat hospitale praktiseer. “’n Eiser wat ŉ privaat hospitaal sonder regsgronde as ŉ verweerder in ŉ saak betrek, loop ŉ baie hoë risiko,” verduidelik sy. “Daarom is dit uiters noodsaaklik om eers vas te stel of ŉ privaat hospitaal enigsins aanspreeklik is.” Terwyl bogenoemde ŉ mate van hoop en ŉ sin van reg en regverdigheid skep, bly nalatigheidseise vir die gemiddelde verbruiker ŉ tydrowende regsdoolhof wat alles van gemoedsrus en geesteswelstand tot finansiële sekuriteit op die spel plaas. Adele van der Walt, stigter-eienaar van Adele van der Walt Attorneys, ŉ regsfirma wat in mediese wanpraktyk en nalatigheid spesialiseer, wys daarop dat ongunstige resultate soos dood of breinskade nie noodwendig die gevolg van nalatigheid is nie. “Daar is ŉ bewyslas met siviele eise wat verskil van die bewyslas as dit by kriminele sake kom, byvoorbeeld strafbare manslag. Dit is dikwels ŉ tydrowende proses wat duur deskundige getuienis verg,” verduidelik sy. Terwyl ŉ aantal faktore in die guns van pasiënteregte werk, is Van der Walt bekommerd oor die langtermynuitwerking van oormatige of ongeregverdigde nalatigheidsgedinge. Sy wys daarop dat reeds hoë mediese koste nog verder die hoogte kan inskiet – nie net weens mediese nalatigheidsversekering wat byvoorbeeld vir ginekoloë tans R1 miljoen per jaar beloop nie, maar as gevolg van praktisyns wat addisionele, duur toetse laat doen om hulself te vrywaar. Die dilemma word dikwels verder vererger deur gierige prokureurs wat hoërisikosake vir eie gewin najaag. Terwyl Van der Walt hoop dit sal nie gebeur nie, wys sy daarop dat sommige dokters moontlik uit vrees vir vervolging nie omvattende hulp aan pasiënte gaan verleen nie, of weens die buitensporige koste van professionele versekering die land gaan verlaat. Gegewe die kompleksiteit van mediese nalatigheid glo Van der Walt verbruikerskennis is verbruikersmag. “Die opvoeding van die publiek kan ŉ sleutelrol speel – nie net om mense met kennis toe te rus en die opsies tot hul beskikking te stel nie, maar ook in belang van die bedryf,” sê sy. Les bes wys sy daarop dat ŉ mediese nalatigheidsaak nie noodwendig in die hof hoef te gaan draai nie. “Daar is baie skikkings binne en buite die hof; soms op die hof se trappe,” verduidelik Van der Walt. In 95% van hierdie gevalle word eisers verplig om nie-openbaarmakingsooreenkomste te onderteken om die saak en die gepaardgaande inligting uit die openbare domein te hou. “Dit is tot voordeel van die hospitaal en die praktisyn, en dit help om die vertroue in die praktisyns en die bedryf te behou,” is haar slotsom. Duur en uitgerekte litigasie is buite die meeste mense se bereik. Die volgende staats- en semi-staatsinstellings kan in hierdie opsig ŉ helpende hand verleen: Bystand van privaat praktyke is eweneens nie buite bereik nie. Mediese nalatigheidsdeskundiges soos Joseph’s Incorporated Attorneys en Adele van der Walt Ingelyf is bereid om sake op die grondslag van gebeurlikheid (contingency) te aanvaar. Dit beteken die regsfirma onderneem om ŉ saak te aanvaar met dien verstande dat die koste vir hul dienste aan ŉ gunstige resultaat, oftewel “geen oorwinning, geen betaling” onderworpe is.