Die reg tot verset | Boerebib
DIE REG TOT VERSET - “Wanneer mag - of selfs moet - ‘n volk hom teen die owerheid verset?"
"Waar eindig die plig tot gehoorsaamheid en begin die plig tot verset? Wat is die grense van die owerheidsgesag en die moontlikheid van volksvryheid? "
"Daar is pligmatige gehoorsaamheid én pligmatige verset."
" 'n Christenvolk moet die wettige en grondwetlike weg volg tot dit doodloop, deur middel van kritiek, protes, aksiefronte, magsvertoon, afsplitsing en naasontwikkeling.Maar indien nood en onreg nie langs dié weë reggestel word nie, mag ‘n volk oorgaan tot lydelike en aktiewe verset. Dit behels gesagsongehoorsaamheid en wetsvermyding.”
"Op die vraag of onderdane verplig is om konings te gehoorsaam, is die antwoord: God moet absoluut gehoorsaam word; konings word gehoorsaam op voorwaarde dat hulle nie beveel wat teen Gods wet indruis nie ... "
Misdaad en die verval van staatsinstellings soos hospitale oefen groot druk uit op die Afrikaner en die wêreld waarin hy as eerstewêreldse Christenvolk moet oorleef. Die Afrikanervolk voel hom weens ‘n Afrika-soort staatskultuur en die gebruik van Engels ‘n vreemdeling in sy eie land.
Daarby moet hy ook agterkom dis glad nie meer vanselfsprekend dat sy kinders in Afrikaans opgevoed word nie. Vir elke woord Afrikaans wat op tersiêre opvoedingsvlak gebesig word moet hy sy sewemylstewels aantrek. Hy ervaar dat hy teen wil en dank in ’n versetstryd gedompel is. In hierdie artikel verken ons ‘n volk se reg tot verset....
Die Afrikaner het nog altyd, en ook nou, verset en sy reg daartoe ‘n juridiese en godsdienstige - dit is Christelik-Protestantse - begronding probeer gee. Afrikanerleiers wat die oorgaan tot verset voor die volk wil verantwoord, moet met veral dié twee sake rekening hou. Dit oorskadu alle ander sake. Al sou dit moontlik wees om ‘n vyandige mag byvoorbeeld militêr te oorrompel; al sou ‘n militêre oorwinning selfs maklik wees; so ‘n moontlike optrede sal bloot by die teorie vassteek as dit nie die juridiese en die Christelik-Protestantse toets slaag nie.
(Dit “ruik na rewolusie” en die “Boerevolk is anti-rewolusionêr omdat ons die beskouing huldig dat vryheid altyd begrens word deur die gesag van Gods Woord en Wet en dat rewolusie in die ongeloof gewortel is”: prof. Alkmaar Swart in sy werk Verset en Vryheid.) Dit verskil hemelsbreed van die Machiavelliaanse politiek waarmee die Afrikaner se teenstanders hulle vroeg en laat bedien.
Op die oog af lyk hierdie ingesteldheid na net nog een van die “Afrikaner-taboes wat nie wil wyk nie” (Beeld, Donderdag, 4 Januarie 2001).
In dié artikel word die Afrikaner in die beskuldigdebank geplaas en sy houdings ondersoek deur Afrikaner-intellektueles en akademici, bekend as die Groep van 63. Hierdie taboes sou volgens ‘n insetsel by die artikel deur prof. Deon Geldenhuys en mnr. Koos Malan, ‘n oop gesprek oor die Afrikaner se “bose verlede kniehalter”. Hulle verkaar:
In die era van Afrikanermag en apartheid is onderlinge oopgesprek deur allerhande taboes gestrem. Ses jaar nadat Afrikaners politieke mag onherroepelik prysgegee het ter wille van ‘n liberale demokratiese bestel, word oop gesprek in eie geledere steeds deur baie dieselfde taboes gekortwiek. Dit is ‘n jammerlike illustrasie van die Fransman Alphonse Karr (1808 tot 1890) se bekende stelreël: ‘Hoe meer dinge verander, hoe meer bly dit dieselfde.’
Solank ons Karr navolg, sal Afrikaners nie uitkom by die noodsaaklike gesprek oor hul politieke status en rol in die Suid-Afrika van die 21de eeu nie. Die noodsaak vir die gesprek spruit hoofsaaklik uit die politieke vervreemding en kulturele marginsalisering van die Afrikaner-gemeenskap sedert 1994.
Parogialisme en konformiteit
Hulle noem dan “parogialisme” en “konformiteit” as twee “oorgeërfde en self-opgelegde struikelblokke in die debat”.
Parogialisme sou die “beperktheid van eie kring of gebied” beteken. Dit het uitdrukking gevind in die oortuiging dat die buitewêreld ons niks te leer het oor die politieke ordening van ons samelewing nie. Ons politieke samestelling was kwansuis so uniek dat dit die eiesoortige oplossing van apartheid geverg het. Die destydse eerste minister, dr. Hendrik Verwoerd, het dit nie net tot ‘n deug nie maar tot ‘n formule vir oorlewing verhef. In isolasie op die gebied van rasseverhoudings, het hy geroem, lê ons krag ... Sedert 1994 is Afrikaners in ‘n nuwe weergawe van dié ou parogialisme vasgevang.
Konformiteit is … die bykans onnadenkende onderwerping aan die politieke ortodoksie van die dag. Andersdenkenheid was sosiaal onaanvaarbaar en riskant, strafbaar met ‘n soort politieke ballingskap. Wat ‘n goeie Afrikaner dink en doen, moes binne die raamwerk van die regeringsbeleid geskied. En daardie raamwerk mag nie bevraagteken word nie. Die nuwe konformiteit vind sy raamwerk in die huidige grondwet. Ook is daar sedert 1994 ‘n gekloek agter ‘n nuwe keiser aan - maar met ‘n belangrike verskil. Ons durf die keiser nie antagoniseer nie weens ons sondige politieke verlede. Ons moet tevrede wees met ons lot omdat ons niks beter verdien nie ...
Weens dié konformiteit versterk deur parogialisme, durf ons nie hardop sê dat die Serwiërs in Kosowo en Bosniërs groepsregte geniet ondanks hul groteske skending van menseregte nie ... Ewe min moet ons die ANC herinner aan die spesiale status van Quebec in Kanada of die Baskiese provinsie in Spanje.
Die laaste selfopgelegde beperking is ‘n soort intellektuele dwang van die ou apartheidsbedeling.
Volgens die skrywers loop dié dwang uit op die reaksie, “wat ons nou het, is baie beter as apartheid”.
“Volgens dié argument is ‘n politieke orde aanvaarbaar solank dit beter as apartheid is,” verklaar hulle en voeg by, die beskuldiging uit daardie oord is “om ons maatstawwe vir politiek-konstitusionele prestasie en voortreflikheid in die apartheidsera te vind.” Volgens hulle dui dit op ‘n stuk intellektuele armoede en hulle waarsku:
Wanneer ons onsself in die noutes van ‘n verengde keuse tussen apartheid en die huidige bedeling in redeneer, versoen ons onsself finaal met ‘n uitsiglose en passiewe konserwatisme.
Daarmee saam verbeur ons die noodsaaklike impuls vir idealisme en innovasie ... Dit ... maak Afrikaners stilswyend medepligtiges aan hul eie magteloosheid.
Dalk ‘n welkome standpunt
Dié soort standpunt sou deur volksgerigte Afrikaners verwelkom kon word, miskien bloot omdat dit stimulerend en verkennend is. Dit spreek, om hul eie woorde te gebruik, van “idealisme en innovasie”!
Tog kan ‘n mens nie help om te dink dat hulle self die slagoffers is van parogialisme en konformiteit is as hulle met hul inleidende stellings verklaar: “Ses jaar nadat Afrikaners hul politieke mag onherroepelik prysgegee het ter wille van ‘n liberale demokratiese bestel. ”
Die volgende dwingende vrae op dié stelling is: In wie se geselskap bevind u u as u van “onherroepelike prysgawe” praat? Klink dit nie baie na mnr. FW de Klerk se “onomkeerbare hervorming” nie? Is dit nie maar net “intellektuele dwang” wat u pleeg, in hierdie geval die dwang wat die ANC soort van demokrasie aan u opgelê het nie? Wie bepaal of die 1994-oorgawe deur mnr. FW de Klerk vir die res van die Afrikanerdom, die sowat ‘n miljoen wat buite stemming gebly het in die 1994-verkiesing, ook “onherroepelike prysgawe” beteken? Wie sal die arbiter wees en die finale antwoord gee? Leer die geskiedenis, ook ons eie geskiedenis (die Paardekraal-gelofte en die suksesvolle Eerste Vryheidsoorlog), ons nie dat die prysgawe van vryheid nie “onherroepelik” en soms maar kortstondig kan wees nie?
Die moedswillige sal nog verder kan gaan en vra waarom moet die hoogs onbevredigende skikkings waarin die Serwiërs en Baske nou vasgevang sit, as ‘n ideaal vir die Afrikaner voorgehou word. Nóg die Serwiërs, nóg die Baske is in elk geval gediend moet hul halfgebakte vryheid en hul stryd woed voort.
Meer verantwoordelike gewetensworsteling
Van die eerste verantwoordelike aanduidings in die onlangse grondwetlike krisis, dat ‘n gewetensworsteling by die Afrikaner aan’t ontwikkel is oor sy reg tot verset, indien nodig met die wapen, het gekom van prof. Alkmaar Swart in ‘n publikasie getiteld Verset en Vryheid. Dié publikasie het in die middel jare tagtig verskyn (publikasiedatum onvermeld).
Prof. Swart skryf:
In ‘n tyd waarin dinge handuit ruk, wet en orde aan’t verval is, rewolusie (wat in die ongeloof ontspring) hoogty vier, ons volk willens en wetens deur die owerheid van mag gestroop en aan volksvreemde anti-christelike magte uitgelewer word en waarin die Christelike godsdiens met heidense godsdienste vermeng en Christelike roepingsvervulling onmoontlik word, kom die vraag na die reg van verset van ‘n volk na vore.
“Wanneer mag - of selfs moet - ‘n volk hom teen die owerheid verset? Waar eindig die plig tot gehoorsaamheid en begin die plig tot verset? Wat is die grense van die owerheidsgesag en die moontlikheid van volksvryheid?
“Die Nederlandse Calvinistiese skrywer Groen van Prinsterer maak die volgende betekenisvolle uitspraak in sy werk, Ongeloof en Revolutie: ‘Ons daarenteen beweer dat die Heilige Skrif die grondslae van reg en sedelikheid, van gesag en vryheid, ook vir volke en regerings, aanwys. Die Bybel is die onbedrieglike toetssteen.’
Prof. Swart se gevolgtrekking is dat die Calvinisties-Protestants-gereformeerde standpunt oor owerheidsgesag en volksvryheid en die reg tot verset, op die Heilige Skrif berus. Hy verwys dan na Romeine 13 en Artikel 36 van die Nederlandse Geloofsbelydenis, dié artikel op sy beurt ‘n samevatting van Johannes Calvyn se siening oor die saak in sy Institusie.
Daarvolgens is alle owerhede deur God ingestel. Daarom is dit die ‘n owerheid se plig om “alle afgodery en valse godsdiens teen te gaan en uit te roei en die ryk van die Antichris te vernietig.” Prof. Swart stel dan dié twee uiterstes in die skaal: “Daar is dus pligmatige gehoorsaamheid én pligmatige verset.”
Hy maak dan die volgende stelling: ‘n Christenvolk moet die wettige en grondwetlike weg volg tot dit doodloop, deur middel van kritiek, protes, aksiefronte, magsvertoon, afsplitsing en naasontwikkeling.
Maar, verklaar hy, indien nood en onreg nie langs dié weë reggestel word nie, mag ’n volk oorgaan tot lydelike en aktiewe verset. “Dit behels gesagsongehoorsaamheid en wetsvermyding.” Hy maan egter dat toepassers van dié maatreëls die gevolge van hul dade self moet dra.
Prof. Swart wys dan op Die Stryd om die Ordes, ‘n werk van prof. HG Stoker, wat in 1941 (dus tydens die Tweede Wêreldoorlog, midde in die vorige gewetensworsteling van die Afrikaner oor die reg tot opstand), en wat prof. Swart “‘n finale toetssteen vir hierdie soort optrede” noem. P. 244:
Watter oplossing, watter metode van oorwinning van die noodsituasie ook gevind mag word – die Calvinis is dan alleen geregverdig om daardie metode enduit toe te pas, en mag alleen God se seën op sy bemoeiinge verwag - as hy in sy gemoed oortuig is dat wat hy onderneem volgens die lig van Gods Woord en werklik volgens sy oortuiging die wil van God is.
Volgens prof. Swart kom die reg van verset nie die enkeling toe nie (na aanleiding van Christus se bevel in Getsemané aan Petrus om sy swaard terug in sy skede te sit), maar kan die enkeling verset slegs namens ‘n volk deur die laer volksowerhede (laer magistrate) uitoefen.
Prof. Swart som ‘n “doeltreffende Boereversetmodel” soos volg en in die volgende volgorde op: vryheidsafvaardiging, verslag- en volksvergadering, versoekskrif, lydelike verset, aktiewe (dadelike) verset, en ten laaste wapenstryd. Die rigbeginsel, skryf hy, is ‘n volkstaat waar één volk onder eie owerheid op eie volksbodem politieke vryheid vind.
Hierdie staat se owerheid is ‘n republikeinse owerheid volgens twee grondbeginsels van die Calvinistiese staatsbeskouing, wat die volstrekte soewereiniteit van God-drieënig oor alles en amal erken, met die Woord van God as hoogste normatiewe gesag. Owerheidsgesag is “afgeleide gesag”. Dit sluit sogenaamde volksoewereiniteit en staatsabsolutisme uit. Maar sy afwysing van die burgerstaat is net so onomwonde:
Die Boerevolk is sat vir die ratte wat voor sy oë gedraai is en keelvol vir die mallemeulewiel van die wonderburgerstaat. Teen die Bybel, teen die ervaring, teen die geskiedenis, teen die gesonde verstand en teen die bevindinge van die wetenskap word ons wysgemaak dat die Burgerstaat, hoewel hy nog nêrens gewerk het, om een of ander rede wonderdade hier kan verrig. Wat hier (vir Suid-Afrika) beplan word is Babels en nie Bybels nie … Ons kies om ons vry te veg deur te veg vir ‘n vrye volkstaat.
Oor die republikeinse staatsvorm, wat hy glo die antwoord vir ‘n vrye volk sal wees, stel hy weer iemand aan die woord uit die tyd van die smeltkroesjare van die Tweede Wêreldoorlog:
dr. Piet Meyer, in sy later jare direkteur-generaal van die SAUK. Dit gaan vir dr. Meyer oor ‘n “organiese volksgemeenskap”.
Aldus dr. Meyer (in Die vooraand van ons vrywording, Die Afrikaans-Nasionale Jeugbeweging, 1941):
Die organiese volksgemeenskap is ‘n piramidiese ordening van volksgebonde enkelinge met aan die spits die leiers wat op natuurlike wyse daardie plek op grond van hul besondere gawes en daadkrag verwerf. Op dieselfde wyse verower al die volkslede binne hierdie natuurlike orde ‘n eie, onvervangbare plek op grond van hul besondere talente en arbeid. Alleen is hy lid van die volk wat binne hierdie natuurlike gemeenskap ‘n eie plek inneem.
Prof. Swart som op: “Dit is Krugerisme ... Aan die hoof van die staat staan die natuurlike leier van die volk, deur God geroepe en beklee met die nodige gesag om as owerheid die volk te regeer na sy (Gods) wil en nie ooreenkomstig die grille van groepe en losstaande indiwidue binne die staat nie, al word dit ook die ‘volkswil’ genoem.
Die staatsgesag is nie die menslike gesag van ‘n willekeurige indiwidu of groep nie of ’n groep van indiwidue nie, maar word uitgeoefen deur die Godgeroepe leier na bekragtiging deur lede van die volk as burgers van die staat ... Die organiese wisselwerking tussen gesagdraende en aan die staatsgesag onderworpe volkslede, geskied deur ‘n volksverteenwoordigende liggaam, wat nie ‘n wetgewende liggaam is nie, maar ‘n liggaam ter voortdurende bekragtiging van die wetgewende dade van die owerheid, getoets aan die ewige regsbeginsels van die Heilige Skrif. Dit behels ‘n natuurlike onderlinge medewerking van owerheid en volk.
Dr. AP Treurnicht skryf in Maart 1985 oor die reg van opstand en begin met stellings in ‘n boekie van die Nederlander dr. AA van Schelven, Het heilige recht van opstand (1920) en verklaar:
Die reg van opstand is ‘n onderwerp wat druk bespreek is in die jare van die Kerkhervorming van die sestiende eeu toe, in navolging van Machiavelli se politiek, Roomsgesinde konings geweld gebruik het om Protestantisme te onderdruk, veral soos met die St. Bartlomeusnag van 1572. Sedertdien het die vraag telkemale opgeduik: Wat doen onderdane wanneer ‘n koning of owerheid sy reg misbruik?
In ons eie geskiedenis is dit die vraag tydens die Rebellie van 1914. Op die oomblik het ons mense wat die reg van die regering bestry om hulle tot diensplig op te roep (die ANC-gedrewe End Conscription Campaign van die jare tagtig). Om verder terug te gaan: Die Nederlanders beroem hulle op hul opstand teen Spanje; die Amerikaners vier hul wegbreek van Engeland; ons gedenk met trots die vreedsame opstand van die Groot Trek teen die Engelse bewind. Ons simpatiseer met Adam Tas en ander in hul verset teen (Willem Adriaan) Van der Stel. Ons herdenk met trots die Paardekraal-gelofte van 1880 om die Britse bewind omver te werp. Hollanders en Belge dink aan die stryd teen die Duitsers tydens die besetting van die Tweede Wêreldoorlog.
Maar kom ons maak ‘n paar grepe uit die opstandliteratuur van die sestiende eeu. Op Engelse bodem kom skerp reaksie teen Maria Tudor (Bloody Mary) se vervolging van Protestante. Poynet, biskop van Winchester, skryf in 1556 uit Strassburg: ‘Geen gedagte is so vanselfsprekend as dit nie - dat die koning wat die wette van die staat moet maak en uitvoer, in eie persoon daaraan gebonde is!’
En as hy oortree? Die natuur leer ons self, sê Poynet, as ‘n ongeneeslike liggaamsdeel die hele liggaam bedreig met vergiftiging, verwyder jy dit! So kan jy ‘n heerser wat teen volksbelang optree vervang. Maar dis nie die taak van individue nie, dog van die wettige verteenwoordigers.
As hulle hul plig versuim kan die beswaardes die kerk(!) vra om die tiran uit te haal. So nie moet hulle lyding verduur.
Voeg by Poynet die naam van die sestiende eeuse Elia-figuur John Knox, in sy stryd teen Maria Stuart ... Knox sê dis waar dat God owerhede verorden het, maar dan moet daar onderskei word tussen die amp en die persoon. Die amp moet altyd geëer word. Maar as ‘n bepaalde heerser in ‘n tiran ontaard, is die burgery vry om hulle teen hom te verset. En vir Knox is die verset nie beperk tot verteenwoordigers nie; waar nodig kan elke lid van die ’n volk afsonderlik teen so ‘n tiran optree.
George Buchanan skryf in 1579 oor die reg van die Britse kroon in Skotland. Volgens hom het mense state gevorm weens die nut daarvan, maar ook weens ‘n gemeenskapsdrang of ingeskape natuurwet. Staatsvorming ... moet orde handhaaf en geregtigheid laat geskied.
Maar, sê Buchanan, die volk kan deur sy verteenwoordigers wette maak of ‘n referendum hou om die heerser te verhinder om willekeurig op te tree. Die ware koning hou wette in stand. As hy daarop inbreuk maak, verklaar hy homself tot tiran en werp hy sy eie troon omver.
Die Skotse volk het met die instelling van die gesag van die koning nie finaal sy eie gesag prysgegee nie. Die Skotte het, so betoog Buchanan, meer male die reg wat hulle aan die koning gegee het, weer teruggeëis!
Op Franse bodem het die kwessie van die regeermagte van die koning skerp onder die soeklig gekom met die toepassing van Machiavelli se nuwe politiek. Daarvolgens het die heerser onbeperkte mag. Uitvloeisel hiervan was die reg wat die koning hom toegeëien het om in geloofsake in te gryp en die Protestante uit te moor, soos tydens St.Bartlomeusnag van 1572.
Dit was absoluut in stryd met die historiese regte van die volk, wat nog te sê die vryheid van godsdiens.
Dr. Treurnicht skryf dat van die belangrikste geskrifte oor die reg tot verset in daardie tyd verskyn het. Oor die Franse juris Francois Hotman (1573) verklaar hy Hotman het aangevoer dat kragtens die Franse se geskiedenis het hul koning beperkte mag gehad: hy is deur die volk gekies; hy moes ‘n beskermer van die Franse volk wees en nie ‘n “regter” van sy onderdane nie; en kon deur drie stande – die adel, sakelui en gewone volk – afgesit word.
Hotman beroep hom op die selfstandigheid van die gildes, broederskappe, universiteite, en munisipaliteite, wat ‘n kontrak gehad het met die koning wat hulle regte moes beskerm. Al hierdie liggame en korporasies het eie regte en gesag gehad, gegrond op die wet van God en die natuurwet ...
Dit gaan dus vir Hotman om die identiteit en voortbestaan van die Franse volk waarvan hy die eie reg terugvoer na die jaar 469, toe die koning eenparig deur die Franse volk aangesê is om die land te verlaat. Die volk se geskiedenis was vir hom die openbaring van God se wil, en die wette waaronder hulle gelewe het, was van God. Hulle het net daardie wette erken waarop hulle (die volk) in hul (die volk se raad) ooreengekom het...Die koningskap of politieke owerheid is geskep deur ‘n daad van ‘toevertroue’, en nie ‘oorgawe’ van die volk se gesag nie ...
Theodore Beza, opvolger van Calvyn, skryf in 1574 sy De Jure Magistratuum om die Hugenote te bemoedig in hul weerstand teen die Franse koning. Vir Beza is die wil van God die ewige norm vir alle reg ... (en) ... die wil van God geken uit die Bybel en die natuurwette. Albei dien as beperking op die koning se mag ... Maar ook die koning staan onder ‘kontrak’ of verbond met God om daarvolgens te regeer – dus nie eiewillig nie. Die volk én die koning is dus mede-kontraktante om God se wette te gehoorsaam ...
Hy beskryf die instansies wat bevoeg is tot verset en opstand. Dié verset moet begin by die wettige ‘magistrate’. In die geval van magsmisbruik is dit nie die ongeorganiseerde massa wat moet handel nie, maar die volk soos verteenwoordig in sy State, die wettige verteenwoordigers van die volk ...Op die vraag of onderdane verplig is om konings te gehoorsaam, is die antwoord: God moet absoluut gehoorsaam word; konings word gehoorsaam op voorwaarde dat hulle nie beveel wat teen Gods wet indruis nie ... Op die vraag hoe ‘n tiran op wettige wyse weerstaan mag word, is die antwoord dat die wet van die natuur ons leer en beveel om ons lewens en vryhede te handhaaf en te verdedig. Die wet van volke onderskei besittings en gebiede, en lê grense en omlynings vas.
Onder die natuurwet, die wet van die nasies of burgerlike wet, verstaan die skrywers (van die boek Vindiciae Contra Tyrannos, 1579, moontlik Du Plessis-Mornay en Hubert Lauguet) Gods wet vir die natuur, die nasies of die burgerlike lewe. Dit is wat bindend is op die koning. En dit bepaal die perke op die regeermag van die koning.
‘Wettige vorste ontvang die wette van die bevolking,’ sê die Vindiciae. Die wette waaronder die volk lewe en wat sy identiteit en regte bepaal, is Gods wette vir daardie volk, en die koning is verplig om dit te erken en te beskerm. Dis deel van sy kontrak met sowel die volk as met God.
Die ‘magistrate’ verteenwoordig die volk en is met die gesag van die volk beklee, ‘to restrain the encroachment of sovereignty’. Dit was die rol en gesag van die sewentig oudstes in Israel.
Hierdie ‘magistratus inferiores’, soos hulle genoem is, het die wette van die volk in sy verskillende geledinge met hulle ‘saamgedra’.
Hulle was ‘lewende en sprekende wette’ waardeur die goddelike wil uitdrukking gevind het en die koning moes in ooreenstemming daarmee regeer. Met dese agtergrond het Mornay in sy korrespondensie met Willem van Oranje die opstand van die Nederlande teen Spanje aangemoedig en geregverdig; omdat Filips van Spanje die kontrak geskend het en die regte van die bevolking vertrap het...
Dit is egter nie die volk, die ongebreidelde gepeupel, ‘daardie monster met die baie koppe’, wat in opstand en wanorde die sake van die staat moet oorneem nie, maar die ‘magistrate inferiores’, en die ‘State’. Selfs ‘n enkele provinsie of stad kan tirannie teengaan...
Klimaat van verset In sy reeks artikels gaan dr. Treurnicht voort deur sóoor die “klimaat van verset” wat besig was om in die land vorm aan te neem, uit te wei:
Die Swart terroris regverdig sy daad van geweld, moord en verwoesting deur te beweer dat Suid-Afrika ‘n Blanke minderheidsregering het en dat dit deur geweld in stand gehou word. Die regering sou dan ‘institusionalised violence’ beliggaam. Dit sou dus ‘n onregverdige regering wees en daarom sou die terroris geregverdig wees om daarteen in opstand te kom. Hierdie mense kry van godsdienstige kant steun van mense wat ‘n ‘teologie van geweld’ voorstaan. Hulle gee aan terrorisme en moord die skyn van regverdigheid. Dit is hulle aanspraak op die reg van opstand.
Omdat Suid-Afrika as ‘n eenheidstaat gesien word waarin alle rasse en volke gelyke politieke aanspraak moet hê, is die argument dan dat die Nie-blankes onderdruk word, want hulle het dan, tot onlangs, nie die mag met Blankes oor die hele Suid-Afrika gedeel nie. Die lyn word dus maklik deurgetrek tot by die reg van opstand vir alle Nie-blankes teen ‘n sogenaamde Blanke minderheidsregering.
As daar net één regering in ‘n land kan wees, en die bevolking word as ‘n eenheid beskou, sal dit onregverdig wees as dele van die bevolking uitgesluit word van verteenwoordiging in die parlement van die hele land. Dit sou ‘n geldige grond tot weerstand teen die regering wees.
Maar is ‘n veelrassige regering en één veelrassige eenheidstaat nou die enigste weg om opstand te voorkom? Die antwoord is nee! Ons hét wel verskillende volke of etniese groepe.
Om aan hulle die geleentheid te gee tot inspraak by hul regerings, het ons die beleid van nasionale state met eie regerings vir die verskillende volke gevolg. Daardeur het ons die geleentheid geskep vir elke volk om op demokratiese wyse sy verteenwoordigers te kies om sy saak teenoor sy eie regering te stel.
By die Swartes geld dit dus net soos by ander gemeenskappe dat as sy eie Swart regering ‘n tiran word, hy sy eie verteenwoordigers het deur wie hy teen dié tirannie weerstand kan bied ...
Terloops, as rasse of volke wat ongelyksoortig is en botsende ideale en belange het, saamgedwing word in ‘n eenheidstaat, is dit volgens Calvyn tirannie ... Dis nie demokrasie nie; dis die verloëning en vernietiging daarvan, want dis nie ‘n volk nie en daar kan nie volksregering wees nie ...
Staatsgesag en burgerlike ongehoorsaamheid
Dat daar aan die linkerkant van die Afrikaner-politieke spektrum ‘n soortgelyke debat, uiteraard met eie motiewe (byvoorbeeld om die End Conscription Campaign teen militêre diensplig ‘n wettige aanskyn te gee en sedelik verantwoordbaar voor te stel), en met berekendheid gewoed het, blyk uit ’n lesingsreeks wat by die Winterskool van die Universiteit van Stellenbosch in 1986 aangebied is, nie dat al die deelnemers aan hierdie bepaalde debatsgeleentheid linksgesindes was of is nie, met die opvallendste in hierdie verband dr. Pieter Coertzen, wat ‘n woord gedoen het onder die opskrif, Burgerlike ongehoorsaamheid; ‘n kerkhistoriese perspektief. Die minimum-doelwit van die burgerlike ongehoorsaamheidsgesindes was om ‘n juridies-sedelike omgewing te bied vir mense en instansies soos dr. Beyers Naudé en sy Christelike Instituut met hul ondergrawende bedrywighede voort te gaan en om Jan en Alleman te sensiteer vir komende ideologiese verskuiwings; verskuiwings in en deur die toenmalige Afrikaner-leierskap wat radikaal sou wees.
Vir die linksgesindes was standpunte oor burgerlike verset en die reg daartoe, te vinde by mense en ideoloë soos die Swart burgerregteleier Martin Luther King (jr.), Carl Cohen, Mahatma Gandhi, John Rawls, TI Beuachamp (Ethics and Public Policy, 1975), Johan Degenaar (Voortbestaan in Geregtigheid, 1980 – Tafelberg en Nasionale Pers die uitgewers), en Leo Kuper (Passive Resistance in South Africa, 1956; London, Jonathan Cape).
Uit die lesings by die Winterskool oor die doenlikheid en die regverdigbaarheid van burgerlike ongehoorsaamheid uit ‘n linkse oogpunt sal veel op die voorgrond gebring kan word. Vir doeleindes van hierdie skrywe kan egter volstaan word met wat dr. AA van Niekerk in sy lesing (opgeneem in Staatsgesag en Burgerlike Ongehoorsaamheid, Lux Verbi,1987, p. 15, verklaar:
1. Mense wat meedoen aan burgerlike ongehoorsame protesaksies tree konsekwent nie-gewelddadig op, terwyl rewolusionêre optrede feitlik konsekwent gewelddadig is.
2. Dade van burgerlike ongehoorsaamheid, ook in ‘n magstaat, het die hervorming van wette en owerheidsoptrede in die oog. Die rewolusionêr is geen hervormer nie; hy beoog ‘n totale en momentele onverwerping van die bestaande orde en die radikale vervanging daarvan deur ‘n nuwe.