PressReader - Sarie: 2017-10-01 - Per­de van SA vir E­den
Per­de van SA vir E­den
Die ei­lan­de van oor­vloed, het die eer­ste ont­dek­kers die Sey­chel­le ge­noem. Per­de is nie tra­di­si­o­neel deel van die prent­jie nie. Maar toe die Suid-a­fri­ka­ners Da­mien en Ta­ma­ra D­rey­er hier nes­skop, moes hul ge­lief­de ap­pa­loos­as saam­kom
Sarie - 2017-10-01 - Inhoud - DEUR LY­DIA VAN DER MER­WE
Da­mien D­rey­er se klein­toon­tjie is af . . . séér, man. “’n Perd het daar­op ge­trap,” laat weet hy uit die ver­re Sey­chel­le. “Leef die perd nog?” spot ek. Wel we­tend dat ek op hmm . . . to­ne trap. Want vir Da­mien en sy vrou, Ta­ma­ra, is hul per­de soos kin­ders.
B­lits­vin­nig w­hat­sapp hy te­rug, dit was nie die perd se skuld nie, maar sy, Da­mien, s’n. “Jy móét al­tyd toe skoe­ne dra wan­neer jy met per­de werk, maar in die tro­pe word dit so warm . . .”
Sey­chel­le. Poei­er­wit stran­de waar­teen tur­koois wa­ter lek, groen re­ën­wou­de en ko­raal­ge­kleur­de sons­on­der­gan­ge. Moe­der Na­tuur was vry­ge­wig toe sy dié 115 ei­lan­de knap by die OosA­fri­kaan­se kus ge­strooi het. Dik­wels die Galá­pa­gos van die In­die­se O­se­aan ge­noem.
En nes die gang van die ys­li­ke al­da­bra-skil­pad, wie se ha­bi­tat dit is, ver­loop die tyd hier sta­dig.
“Ons moes leer om ge­dul­di­ger te wees . . . die stil­ler tye te waar­deer, die skoonheid om ons, tro­pie­se vrug­te wat jy net maar kan pluk, vrug­te­vler­mui­se wat rond­vlieg . . .”
Per­de is nie tra­di­si­o­neel deel hier­van nie.
Dit was juis dít wat Da­mien en Ta­ma­ra ge­mis het toe hul­le in 2014 vir hul wit­te­brood hier was. Per­de is vir hul­le soos suur­stof, iets waar­son­der hul­le nie kan klaar­kom nie. Hul­le het al­bei leer perd­ry toe hul­le nog bit­ter klein was.
’n I­dee is ge­bo­re: Wat as hul­le op dié stuk­kie E­den kon nes­skop, mét hul ge­lief­de per­de? En boon­op ’n le­we daar­uit kon maak?
Daar wás eens stal­le, nou in on­bruik, het die Sey­chel­le Be­leg­gings­raad hul­le in die reg­te rig­ting ge­wys: In die Bar­ba­rons­dis­trik aan die wes­kus van Ma­hé, die groot­ste ei­land (’n he­le 157,3 km²).
Te on­ge­dul­dig om vir ’n te­le­foon­nom­mer te wag, het hul­le ’n mo­tor ge­huur en in die al­ge­me­ne rig­ting daar­van ge­ry. “Ons het vier of vyf keer ver­by­ge­ry om­dat die aan­gren­sen­de re­ën­woud die stal­le oor­ge­neem het,” ver­tel hy.
Hul­le het daar­in ge­slaag om kon­tak te maak met Re­ne Troi­an, die ei­e­naar en self pas­sie­vol oor per­de. En oor­een­ge­kom om die per­de­stal­le en -kamp te huur. Met ge­bruik van die skil­der­ag­ti­ge paad­jie deur die woud wat na die groot stran­de, Bar­ba­rons en Grand’an­se, lei.
Ver­steek ag­ter die woud, met mas­sie­we gra­niet­rot­se wat daar­oor waak, nes­tel ’n on­ge­rep­te, p­ri­va­te strand­jie. I­de­aal vir die trou­es en piek­nieks teen sons­on­der­gang wat hul­le aan gas­te bied. Saam met die vars­wa­ter-la­gu­ne wat daar­deur vloei, prent­jie­mooi vir fo­to’s.
Hier, tus­sen die tro­pie­se blomme, met die reuk van i­lang-i­lang en ka­neel as die wind waai, sou hul­le ’n nu­we le­we uit­kerf.
Dit sou eg­ter twee jaar duur om hul droom te ver­we­sen­lik. Eers moes hul­le ’n sa­ke­plan by die o­wer­he­de in­dien en re­ge­rings­toe­stem­ming kry. ’n Vrag­vlieg­tuig se koers is ver­an­der om die per­de, hon­de en ver­skeie ton­ne per­de­kos na hul nu­we tuis­te te bring. Om­dat dit nie per­de­kon­trei is nie, moet sul­ke goed in­ge­voer word.
“Dit was nie mak­lik om te trek nie. Ons moes al­les op­pak, ons he­le le­we, so­veel moont­lik saam­bring om­dat dinge hier twee of selfs d­rie keer duur­der is. Twee lief­ling­hon­de moes by ons on­der­skeie ou­ers in Suid-a­fri­ka ag­ter­bly. Ya­nuk, Ta­ma­ra se ma­le­moet, en Co­dy, my Hon­gaar­se vi­z­sla.”
Die per­de is nie ver­doof nie, maar ’n vee­arts, dr. Nor­man Dat­now, het saam met hul­le ge­vlieg. Hul­le was ’n maand in Suid-a­fri­ka en ook een in Sey­chel­le on­der kwa­ran­tyn.
Ont­moet nou die ster­re van dié storie: beeld­sko­ne ap­pa­loos­as, die dal­ma­si­ërs van die per­de­wê­reld. Wit pels be­dek met don­ker kol­le van kop tot stert. Of meer sub­tiel: don­ker­kleu­rig met wit kol­le op die heu­pe. Toe­ka ge­teel deur die Nez Per­ce-in­di­a­ne, nog voor A­me­ri­ka se Wil­de We­ste­dae. ( Toe set­laar en In­di­aan me­kaar wou uit­moor.) Goed­ge­aard en uit­ste­kend met kin­ders.
Kyk nou maar vir Ge­or­gies Gi­rl, swan­ger met haar eer­ste vul. Sy draai graag haar rug op jou en men­se skrik. Maar eint­lik vra sy net jy moet die bo­punt van haar stert krap, dáár waar dit haar rug ont­moet. “Sy volg my rond as ek by die per­de­kamp be­sig is – haar stê­re eer­ste! Ver­sit ek ’n paar treë, be­weeg sy saam, maar ag­ter­uit.
“El­ke ap­pa­loo­sa is u­niek. Hul kleu­re – en dus ook die pa­tro­ne – ver­an­der meest­al dwars­deur hul le­we. >
Ons moes leer om ge­dul­di­ger te wees Da­mien
< “Dis tel­kens ’n ver­ras­sing wan­neer ’n vul ge­bo­re word, wat­ter kleur, u­nie­ke pa­troon en mer­ke gaan hy hê?”
“Ap­pa-ho­li­cs”, noem hy en Ta­ma­ra hul­self. Op hul eer­tyd­se klein­hoe­we in die Un­der­berg-dis­trik in K­wa­zu­luNa­tal, op die grens van Le­so­tho, het hul­le ver­lief ge­raak op dié uit­son­der­li­ke per­de­ras. En hul­le vir per­soon­li­ke ge­bruik ge­teel. Bang dat hul meest­al ou­er mer­ries nie by die nu­we, vog­ti­ge kli­maat sou kon aan­pas nie, moes hul­le die mer­ries ver­koop en an­der aan­skaf. Ge­or­gies Gi­rl en kie is nie te oud of jonk nie en af­koms­tig van Ge­or­ge Con­tos, ’n top-ap­pa­loos­a­te­ler, se stoe­te­ry Kon­dos Ap­pa­loo­sa in Van­der­bijl­park.
Die eer­ste fa­se was om die be­sig­heid aan die gang te kry. Fa­se twee om die stoet uit te brei. Hul eer­ste “ei­land­ba­ba” word op 24 Ok­to­ber van­jaar ge­bo­re, Ge­or­gies Gi­rl s’n. “Die erg­ste is ver­by, die per­de ge­luk­kig en ge­sond.”
Da­mien het in Kim­ber­ley groot­ge­word; die plaas waar sy ge­sin hul vrye tyd deur­ge­bring het, 40 km uit die stad. Hy het op vier leer perd­ry. Op ses het hy reeds al­leen veld toe ge­gaan om bees­te aan te jaag en te help met ta­ke soos brand­merk en in­en­ting.
Ta­ma­ra het in die Kaap en op P­let­ten­berg­baai groot­ge­word en op vyf for­meel perd­ry­les­se be­gin neem. Reeds as ba­ba het haar ma haar op ’n perd se rug ge­sit. In ma­triek het ’n perd haar in die ge­sig ge­skop en moes dit ge­deel­te­lik weer op­ge­bou word. Die perd het ’n pro­bleem­ag­ter­grond ge­had, ver­dui­de­lik Da­mien. Van­dag is daar skaars let­sels te sien.
“Per­de was al­tyd deel van ons le­we en sal al­tyd wees. Hul­le is spe­si­a­le, ma­gie­se we­sens, wat jou dwing om in die oom­blik te wees. Jy moet fo­kus en ’n band met hul­le vorm. As jy aan­me­kaar ge­stres is, of van jou e­mo­sies saam­bring, re­a­geer hul­le daar­op. Is jy on­ge­luk­kig, ag­gres­sief of stryd­lus­tig, raak hul­le skaam of se­nu­wee­ag­tig. Dit werk nie, jy moet ’n an­der tak­tiek pro­beer. Hul te­ra­peu­tie­se ver­mo­ëns is wyd be­kend. Hul­le maak kon­tak met men­se met e­mo­si­o­ne­le, in­tel­lek­tu­e­le of lig­gaam­li­ke ge­stremd­he­de, an­ders as op die ‘nor­ma­le’ ma­nie­re aan ons be­kend. Só het ons ’n kind hier ge­had wat nie praat of op an­der ma­nie­re kom­mu­ni­keer nie. En half­pad deur ’n ses­sie, sê hy: ‘Dis lek­ker!’ Sy ver­sor­ger kon nie die groot ver­be­te­ring glo nie!”
Hul­le ge­bruik nie ge­weld of e­ni­ge an­der vorm van dwang om die die­re af te rig nie. Maar teg­nie­ke wat per­de se aard, die na­tuur­li­ke wis­sel­wer­king in die trop, in ag neem – en hul­le dus reeds ver­staan. ( Vol­gens die be­gin­sels van War­wick S­chil­ler.) Dit help om vin­ni­ger, be­ter met die die­re ’n band te vorm, sê hy.
Da­mien en Ta­ma­ra het al­bei na aan die grond groot­ge­word. ’n Na­tuur­li­ke leef­styl, met kos af­koms­tig van groen­te­tui­ne en vrug­te­bo­me. Hul­le het ge­leer om lief te wees vir die na­tuur, dit te re­spek­teer en vir die na­ge­slag te help be­waar. Hul leu­se: Los net (per­de)hoef-spo­re.
Deel van hul week­lik­se roe­ti­ne is om die strand en per­de­paad­jie skoon te maak van af­val wat deur die see uit­ge­spoeg word. Hul­le pa­trol­leer die strand wan­neer dit broei­tyd vir die kri­tiek be­dreig­de ka­ret­see­skil­pad is. Kom hul­le op ’n nes af, vee hul­le die mer­ke in die sand skoon so­dat nie­mand daar­mee kan peu­ter nie. Die nes­te is teen die hoog­wa­ter­merk en daar­om ry hul­le net met laag­ge­ty op die strand perd.
Die ei­ers neem so­wat ses­tig dae om uit te broei en die klein skil­pad­jies moet dan die ge­vaar­li­ke tog te­rug see toe aan­pak. “Ons het dit on­ge­luk­kig nog nie mee­ge­maak nie, maar al ’n paar skil­paaie uit die see sien kom om ei­ers te lê. Dis ’n ma­gie­se ding, ’n een-keer­in-’n-leef­tyd-er­va­ring. Jy moet op die reg­te tyd op die reg­te plek wees.”
In die toe­koms sal hul­le graag ’n re­ha­bi­li­ta­sie­sen­trum vir veld­die­re wil o­pen: vir vler­mui­se, skil­paaie, vo­ëls en ten­reks, ’n soort krimp­var­kie. Ta­ma­ra tel al klaar ge­reeld werp­sels kat­te langs die pad op en ver­sorg hul­le. Ti­ger, die stal­kat, is be­wys daar­van.
Per­de dwing jou om in die oom­blik te wees Da­mien
Tans maak hul­le ook ’n baie spe­si­a­le en on­ge­wo­ne “troe­tel­dier” met die hand groot: ’n Sey­chel­les flying fox (groot vrug­te­vler­muis) wat nou leer vlieg. Mo­ses, soos hy heet, is dry­wend in die ri­vier ge­vind. So­dra hy vir hom­self kan sorg, sal hy in ’n na­bye ko­lo­nie vry­ge­laat word.
On­der die see-op­per­vlak van die Sey­chel­le is dit net so mooi, ’n wê­reld wat hul­le met duik en snor­kel­duik ont­dek. Hul­le pro­beer ook om van die an­der ei­lan­de te ver­ken en dis el­ke keer ’n a­von­tuur. “Ons is tel­kens e­ner­giek en slag­ge­reed, maar dit tap jou en jy moet baie wa­ter d­rink en goed eet.”
Maar hul­le staan nog met een voet in Suid-a­fri­ka, ver­tel hy. “Ons wil nie te ver van ons vrien­de en fa­mi­lie wees nie, die vlug Jo­han­nes­burg toe is net vyf uur. Ta­ma­ra gaan min­stens twee keer per jaar be­soek af­lê. Ek een keer, om­dat ek die fort hier moet hou.”
Ta­ma­ra, ’n jo­ga-in­struk­teur, het in Sep­tem­ber ’n jo­ga-oord by hul nu­we tuis­te oop­ge­maak. Hul­le wil graag jo­ga, klank­te­ra­pie, me­di­ta­sie en per­de kom­bi­neer “om met ons­self en die die­re in die on­ge­rep­te om­ge­wing te her­kon­nek­teer”.
“Ons is plat-op-die-aar­de-men­se. Ons wil nie baie hê nie. Net maar die leef­styl waar­van ons droom – om met ons per­de na aan die na­tuur te leef. ’n Skoon en ge­son­de le­we en be­wust­heid van ons ef­fek op mens, dier en die pla­neet.”
Da­mien op Kon­dos P­rin­gi­pe­sa en Ta­ma­ra op Kon­dos Ya­ze­la met son­on­der.
Kon­dos P­rin­gi­pe­sa (bo) en Kon­dos Miss El­li (on­der). Aan die heup ver­bind.
Da­mien op Kon­dos An­ge­los, va­der van ve­le, en Ta­ma­ra op Kon­dos P­rin­gi­pe­sa.
Da­mien met Kon­dos P­rin­gi­pe­sa, Ta­ma­ra met Kon­dos Ya­ze­la, met ’n blou en bruin oog. LINKS Kon­dos P­rin­gi­pe­sa. Móói en sy weet dit.
Ta­ma­ra op Kon­dos An­ge­los, voor­ma­li­ge SA ap­pa­loos­a­kam­pi­oen, in E­den.