Nuuskommentaar: Wapensterftes teenoor wapengeweld in Amerika(Foto: CENGIZ YAR, JR/AFP) Amerika het onlangs weer ŉ gruwelike massaskietvoorval by ŉ laerskool aanskou – 19 leerders en twee volwassenes is doodgeskiet. Die voorval word beskryf as een van die dodelikste massaskietvoorvalle in Amerika se onlangse geskiedenis. Die voorkoms van hierdie voorvalle ruk ŉ mens gewoonlik tot stilstand. Wat presies moes waar in iemand se lewe skeefgeloop het vir hulle om by ŉ laerskool in te stap en onskuldige kinders te begin skiet? In die naskokke van massaskietvoorvalle word dieselfde ou debat egter altyd oopgekrap – wapenbeheer. Diegene aan die kant van wapenbeheer staan redelik desperaat op soek na ŉ oplossing om sulke voorvalle te probeer stopsit – soos mense oor die hele spektrum natuurlik doen. Hulle oplossing vir wapengeweldbeheer is uiteraard wapenbeheer – mense kan nie by laerskole instap en onskuldige kinders doodskiet as hulle nie wapens het nie. Pres. Joe Biden het ook benadruk hoe “siek en sat” hy vir hierdie soort voorvalle is. Daar is natuurlik ook talle voorstanders van baie strenger wapenbeheer met die samelewing wat stelselmatig gestuur word na ŉ wapenlose samelewing – een waarin daar veronderstel word feitlik niebestaande wapengeweld te wees. Die debat word, nes met uitsonderlike omstrede kwessies, dikwels in morele uiterstes geskets – óf jy moet streng wapenbeheer voorstaan óf jy staan outomaties apaties teenoor massaskietvoorvalle soos hierdie. Die probleem met sulke kwessies is gewoonlik dat mense saamstem oor die probleemstelling – die verskil kom gewoonlik net by die rede vir die probleem en die oplossing daarvoor in. Mense stem saam dat ŉ massaskietery soos hierdie afgryslik is en toekomstig so goed moontlik stopgesit of verhoed moet word. Die sentrale vraag is nie of massaskietvoorvalle ŉ afgryslikheid is nie, maar eerder of strenger wapenbeheer in dié opsig die oplossing is. Die debat oor wapenbeheer sal ook altyd sentreer rondom burgers se mees fundamentele reg op wapenbesit soos ook verskans in die Amerikaanse grondwet – die misbruik van ŉ reg ontdoen die fundamentaliteit daarvan geensins nie. Vandaar die bekende ou stelling – “guns don’t kill people, people kill people”. Dit is uiteraard waar, maar ook nie so eenvoudig soos wat dit gestel word nie. In hierdie debatte word wapengeweld en wapensterftes ook sinoniem met mekaar gebruik. Wapengeweld heers kwansuis in Amerika omdat die koerse van wapensterftes so hoog is. Die een ding wat ons beslis weet van Amerika se wapengeweld, is dat ons eintlik baie min daarvan weet – gegewe die grootte van die probleem, word daar weglaatbare finansiering vir navorsing bewillig. Hierdie kwessie, tesame met politieke agendas wat teen wapenbesit gevoer word, kan ook verduidelik waarom mense wapengeweld en wapensterftes aan mekaar gelykstel. Pew Research het in 2020 bewys dat meer as die helfte van wapensterftes wat in 2020 in Amerika opgeteken is selfmoorde was. Dit beteken dat meer as die helfte van alle wapenverwante sterftes wat in Amerika plaasvind nié verwant is aan moord of ander geweldsmisdaad nie. Massaskietvoorvalle soos hier bespreek, maak minder as 1% van alle wapenverwante moorde in Amerika uit – tog kry dit verreweg die meeste aandag. Dit is altyd ŉ slegte idee om lyke te vergelyk en te tel – dit is ook nie die doel van hierdie vergelyking nie. Massaskietvoorvalle soos hierdie wat by skole en openbare ruimtes plaasvind, traumatiseer ongetwyfeld gemeenskappe. Die groter nuusdekking wat dit kry, dra natuurlik ook by tot mense se persepsies van die mate waarin dit deel van die groter prentjie uitmaak. Selfmoord is verreweg die grootste oortreder in hierdie opsig. Hierdie absoluut tragiese massaskietvoorvalle word dikwels oneerlikerwys geëkstrapoleer om te bewys hoe geweld geheel en al in Amerika heers – geweld wat deur wapenbeheer of -verbod stopgesit sal kan word. Dan is daar natuurlik ook die kant van die debat wat voorhou dat al daardie mense nie selfmoord sou pleeg as wapens nie so geredelik beskikbaar was nie. Indien vuurwapens meer volop is, sal mense uiteraard makliker selfmoord pleeg met vuurwapens. Dit is egter moeilik om so ŉ blatante korrelasie te veronderstel tussen wapenbesit en selfmoordkoerse oor die algemeen – ŉ mens hoef net ŉ bietjie ooswaarts te kyk as bewys hiervan. Suid-Korea het een van die hoogste selfmoordkoerse ter wêreld teen ŉ koers van sowat 25 uit 100 000. Dit teenoor Amerika se koers van sowat 14 per 100 000. Suid-Korea het feitlik niebestaande privaat vuurwapenbesit, met Amerika wat verreweg die hoogste besitkoers van privaat vuurwapens ter wêreld het. Tog is Suid-Korea se selfmoordkoers amper dubbel Amerika sŉ. So is dit dat nie gewere nie, maar ménse ander mense doodmaak. Streng wapenbeheer gaan ŉ misdadiger nie keer om ŉ misdaad te pleeg nie. Sodoende gaan streng wapenbeheer of enige wapenverbod mense ongelukkig ook nie keer om skade aan hulself of ander aan te rig nie. In Suid-Afrika is die polisiediens self lief daarvoor om aan te voer dat ons net van wapens in privaat besit ontslae moet raak – sodoende sal die polisie uiteindelik ŉ houvas op wapengebaseerde geweldsmisdaad kan kry. Indien ons net privaat burgers kan ontwapen, sal ons dus uiteindelik ŉ wapen- en geweldlose samelewing kan betree. Ons polisiediens is egter die grootste “verskaffer” van onwettige wapens – wapens waarmee gewone burgers hulself nie beskerm nie, maar misdadigers misdrywe pleeg. Tussen 2005 en 2017 het die polisiediens meer as 26 000 wapens hetsy deur nalatigheid of diefstal verloor. Dit is dieselfde soort denke van sommiges in die Amerikaanse vuurwapendebat. Ons is net een goeie stuk wapenwetgewing daarvan weg om die mens van gewelddadigheid te stroop. Dit is egter belangrik om wetgewing te maak vir hoe mense ís en nie hoe jy gewens het hulle was nie. (So ook is dit noodsaaklik om ernstig ondersoek te gaan instel na wáárom oorwegend tienerseuns hierdie soort gewetenlose massaskietery teen onskuldige kinders aanhou pleeg.) ŉ Ontwapening van die burgery ontwapen slegs goeie burgers. ŉ Gesonde en verantwoordelike wapenkultuur is kernbelangrik vir ŉ samelewing se weerbaarheid, selfstandigheid en veiligheid. Booswigte en misdadigers sal altyd ŉ manier kry om geweld teen die samelewing te pleeg. Dit is waarom die reg op wapenbesit steeds sentraal staan in die burgerlike verskansing teen spontane en strukturele geweld. ŉ Wapenlose burger kan homself nie beskerm teen misdadigers op grondvlak nie. ŉ Wapenlose burgery kan homself nog minder beskerm teen ŉ tiranniese regering.