Nuusflits oor die toekoms van nuusFoto: Negative Space/Pexels.com Verandering en aanpassing gaan die nuwe konstante wees vir die medialandskap van die toekoms. Inligting gaan al hoe minder gedruk word, en meer op aanlyn platforms en sosiale media gedeel word, waar dit met propaganda en fopnuus sal moet meeding. Dit sal ál meer die leser se verantwoordelikheid wees om te bepaal watter nuusbronne betroubaar is en watter nie. Só voorspel Glenda Daniels, medeprofessor in die departement mediastudies aan die Universiteit van die Witwatersrand. Die mediawêreld is op 30 April geruk toe die onafhanklike mediahuis Associated Media Publishing (AMP), wat tydskrifte soos Cosmopolitan en House & Leisure publiseer, aangekondig het dat hy sluit. Op 5 Mei 2020 het ŉ tweede skokgolf getref toe die mediahuis Caxton aankondig dat sy tydskrifafdeling gesluit gaan word, wat beteken dat tydskrifte soos rooi rose, Vrouekeur, Garden & Home en People nie meer gepubliseer gaan word nie. Die rede wat vir dié besluit gegee word, is dat daar oor die afgelope paar jaar ŉ afname in advertensie-inkomste en sirkulasie was, en dat die negatiewe impak van die Covid-19-grendelstaat die situasie vererger het en onvermydelik tot hierdie stap gelei het. Martie Pansegrouw, rooi rose se redakteur, het op 6 Mei aan Maroela Media gesê dat die besluit onverwags was. “Ons steier nog onder die nuus. Ons het hierdie week eers uitgevind. Oor die fyner detail weet ek nog niks nie. Ek weet die proses begin nou loop en dat daar volgens wet konsultasies moet plaasvind.” Dié vrouetydskrif bestaan al vanaf April 1942, dus 78 jaar. “Hoewel die medialandskap grootliks verander het en steeds verander, voel ons dat ons op ons verskillende platforms met ons lesers in kontak gebly het en steeds bly. Tydens die koronaviruspandemie het rooi rose se unieke aanlynbesoekers gestyg van 283 591 in Maart tot 462 320 in April 2020,” sê Pansegrouw. “Ons kan nie voorspellings maak oor die volgende paar maande nie, maar dit wys die waarde wat die tydskrif bied in moeilike tye.” Kate Skinner, direkteur van die Suid-Afrikaanse redakteursforum (Sanef) sê die organisasie is baie bekommerd. “Ek dink gedrukte media gaan sukkel om te oorleef in die toekoms. Baie publikasies sal noodgedwonge slegs digitaal beskikbaar wees.” Die gedrukte media beleef die afgelope dekade reeds ŉ afname, met baie poste wat geskrap is. Die bedryf het nooit van 2008 se resessie herstel nie, sê Daniels. “Sowat die helfte van alle professionele joernalistieke poste het oor die afgelope dekade verdwyn. Dit blyk dat die Covid-19-krisis hierdie geleidelike afname versnel, sodat ŉ skerp daling plaasvind, hoofsaaklik weens advertensies wat oornag gekanselleer is.” Alan Finlay, dosent in joernalistiek en mediastudies aan Wits, sê in die jongste State of the Newsroom-verslag, met 2018 se gegewens daarin, dat nuus oor die afgelope dekade geleidelik verander het, hoofsaaklik weens die groei van internetnuusbronne en die veranderende “nuusdieet” van Suid-Afrikaners, wat nou formele én informele bronne insluit. “Veral in krisistye dien sosiale media byvoorbeeld as ŉ onmiddellike nuusbron wat die jongste inligting veel vinniger weergee as wat koerante of die radio ooit kan.” Die verslag het bevind dat al hoe minder mense in Suid-Afrika koerant lees. Tussen 2016 en 2018 het die sirkulasie van daaglikse, weeklikse en naweekkoerante op gemiddeld met 20% gedaal. Gemeenskapskoerante het tien jaar gelede sowat 4 000 joernaliste in diens gehad, maar hierdie syfer is intussen gehalveer, saam met die aantal gemeenskapsmediatitels. Radiogehore het sterk en stabiel gebly, maar kykers na gratis televisiekanale het ook afgeneem, weens die aantrekkingskrag van betaaltelevisie en die impak van aanlyn nuus, wat vir miljoene Suid-Afrikaners ŉ onontbeerlike nuusbron geword het. Vir Daniels vorm dit deel van die veranderende tye. “Mense, en veral jongmense, is deel van die digitaal onderbroke wêreld en lees nuus aanlyn – meer dikwels as nie, en boonop gratis. Modetydskrifte raak ook irrelevant in hierdie tyd van Instagram. Die digitale tendens is op spoed en gaan nie gekeer word nie.” Unieke besoekers aan groot plaaslike aanlyn nuusbronne het inderdaad noemenswaardig gestyg hierdie jaar, volgens die internasionale metingsmaatskappy Narratiive. Besoekers aan Maroela Media en netwerk24.com het van Februarie tot Maart met meer as 500 000 toegeneem en in April steeds opwaarts geskuif, sodat Maroela Media meer as 2,6 miljoen lesers in April gehad het. Engelse aanlyn nuusbronne se besoekertal het ook die hoogte ingeskiet, met news24.com se unieke besoekers wat verdubbeld het van 7 miljoen in Februarie tot 14 miljoen in Maart, Business Live wat van Maart tot April van byna 2,5 miljoen unieke besoekers na meer as 4 miljoen gespring het, en Times Live van 8,6 miljoen tot 9,7 miljoen. Hoewel die sprong in Engelse nuuslesers soveel groter is as die Afrikaanse besoekers, is dit toe te skryf aan die feit dat die Afrikaanse mark veel meer stabiel is, met meer ouer mense wat al die nuus lees, teenoor jonger Engelse lesers wat net die grootste nuusgebeure volg. Sedert die vorige ekonomiese resessie het dit baie duur geword om koerante te druk, beaam Chris Louw van Caxton in die verslag. Hy verduidelik dat baie plaaslike advertensies wat vroeër in gemeenskapskoerante gedruk sou word, nou op sosiale media geplaas word. “Die mark is onder ernstige druk vanuit ŉ advertensieperspektief en dis baie moeilik om kleiner adverteerders te lok. Facebook het dinge baie verander.” Skinner voeg by dat nie net gedrukte media sukkel om advertensies te lok nie, dis ook moeilik om advertering vir digitale platforms te werf. “Mediahuise sal hul befondsingsmodelle moet transformeer en na meervoudige inkomstestrome kyk. Sanef gaan elke moontlike manier om die nuusmedia te ondersteun, ondersoek, soos om bestaande fondse te heroorweeg en moontlik ŉ noodfonds te stig. Ons is tans besig met navorsing en sal ons daardeur laat lei.” Met befondsing wat een van die grootste struikelblokke is, vermoed Daniels saam met Skinner dat die winsmodel dalk iets van die verlede is – joernalistiek moet moontlik na groepsbefondsing of filantropie draai. Ten spyte van hierdie uitdagings het die media nog nooit ŉ belangriker rol gespeel as juis nou nie, sê Skinner. “Om betroubare nuus te bied, waarvan die feite nagegaan is, is broodnodig.” Die joernaliste van die toekoms sal opgelei moet word om met propaganda en fopnuus mee te ding. Volgens die State of the Newsroom-verslag is een van joernaliste se belangrikste rolle in ŉ demokrasie, buiten om diegene in mag verantwoordelik vir hul aksies en die besteding van belastingbetalers se geld te hou, om feitelike inligting wat bevestig is te bied, ŉ verskeidenheid van perspektiewe voor te hou en inligting betroubaar te analiseer. Een respondent van die verslag glo dat die media se “industriële era” verby is. “Die weg vorentoe vir goeie joernalistiek is deur innovasie, eksperimentering en nuwe, ligter inisiatiewe. Die gemeenskap het steeds goeie joernalistiek nodig, maar dit hoef nie op dieselfde ou, baie duur maniere bekom te word nie.”