PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2017-09-21 - Be­leid s on­se­ker­heid moor belegging waar dit saak maak
Be­leid s on­se­ker­heid moor belegging waar dit saak maak
Die Suid-a­fri­kaan­se re­ge­ring moet be­leid in wer­king stel wat belegging van die pri­va­te sek­tor in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling lok om die ekonomie te laat groei.
baie is al ge­sê oor Suid-a­fri­ka se on­doel­tref­fen­de o­pen­ba­re sek­tor. Die o­pen­ba­re sek­tor se sa­la­ris­re­ke­ning het tot on­vol­hou­ba­re vlak­ke toe­ge­neem, ter­wyl daar feit­lik geen pro­duk­ti­wi­teits­groei in die o­pen­ba­re sek­tor plaas­ge­vind het nie.
Ons be­taal die re­ge­ring dus meer om min­der te doen. As mens dink aan die swak ver­to­ning van on­der­ne­mings in staats­be­sit, soos E­s­kom, die SAUK en die be­rug­ste, die Suid-a­fri­kaan­se Lug­diens, wil dit voor­kom as­of daar wei­nig meer is wat die re­ge­ring kan doen om die voor­uit­sig op e­ko­no­mie­se groei ver­der ska­de te be­rok­ken.
Maar daar is. ’n Nu­we kon­sep­do­ku­ment van die Na­ti­o­nal Bu­reau of E­co­no­mic Re­se­arch (NBER), deur Jo­se Maria Bar­re­ro, Ni­cho­las Bloom en Ian W­rig­ht, ge­bruik nu­we da­ta oor so­wat 4 000 A­me­ri­kaan­se maatskappye om die oor­sa­ke van on­se­ker­heid oor die A­me­ri­kaan­se ekonomie na te vors. Hul­le on­der­skei eer­stens tus­sen kort­ter­myn- en lang­ter­myn­on­se­ker­heid en i­den­ti­fi­seer die fak­to­re wat el­ke soort on­se­ker­heid ver­oor­saak. Dan vra hul­le hoe el­ke soort on­se­ker­heid maatskappye se op­tre­de be­ïn­vloed.
Kort­ter­myn­on­se­ker­heid, het hul­le be­vind, word ver­oor­saak deur vo­la­ti­li­teit in die o­lie­prys. Lang­ter­myn­on­se­ker­heid word nie so­seer deur e­ko­no­mie­se ver­an­der­li­kes soos die o­lie­prys be­ïn­vloed nie; hier het po­li­tie­ke ri­si­ko, soos be­leids­on­se­ker­heid, ’n veel gro­ter uit­wer­king.
Die be­lang­ri­ke be­vin­ding is dat kort­ter­myn- en lang­ter­myn­on­se­ker­heid ver­skil­len­de uit­wer­kings op maat­skap­py-op­tre­de het. Kort­ter­myn­on­se­ker­heid be­ïn­vloed in­diens­ne­ming; lang­ter­myn­on­se­ker­heid raak belegging in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling.
En in­dien dit ook vir Suid-a­fri­ka waar is? Vo­la­ti­li­teit in ver­skeie ma­kro-e­ko­no­mie­se ver­an­der­li­kes, soos die o­lie­prys en die wis­sel­koers, ver­oor­saak ho­ër kort­ter­myn­on­se­ker­heid. Dit kan maatskappye on­wil­lig maak om nu­we wer­kers in diens te neem, of kan be­stuur­ders on­wil­lig maak om ho­ër lo­ne aan te bied. Dis die ge­vol­ge wat e­ko­no­mie­se kom­men­ta­tors ge­woon­lik noem wan­neer hul­le ver­wys na ’n on­sta­bie­le ma­kro­e­ko­no­mie­se om­ge­wing.
An­der ver­an­der­li­kes word ook deur on­se­ker­heid ge­raak. Een van die sleu­tel­aan­dui­ders van ’n ekonomie wat blom is be­sig­he­de se ge­wil­lig­heid om te be­lê in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling. Neem na­vor­sing en ont­wik­ke­ling as per­sen­ta­sie van BBP (sien gra­fiek). Daar is groot ver­skil­le in die per­sen­ta­sies wat lan­de hier­aan be­stee: Is­rael en Suid-ko­rea be­stee meer as 4% van BBP hier­aan. Suid-a­fri­ka be­stee min­der as 0,8%. (Dié per­sen­ta­sie het in die tyd­perk 2006-’08 am­per 0,9% be­reik; geen­sins ver­ras­send nie, want dit kor­re­leer met hoë groei­koer­se). Daar is ’n sterk po­si­tie­we kor­re­la­sie tus­sen lan­de wat vin­nig groei en dié wat be­lê in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling. Sui­d­a­fri­ka is on­ge­luk­kig ag­ter by die teg­no­lo­gie­se lei­ers, en dis be­lang­rik om te ver­staan waar­om. Nie net die re­ge­ring be­lê in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling nie; meer as die helf­te van al­le na­vor­sing en ont­wik­ke­ling­be­leg­ging in Suid-a­fri­ka is van die pri­va­te sek­tor af­koms­tig.
Wat sal be­sig­he­de in die pri­vaat­sek­tor aan­moe­dig om meer in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling te be­lê? Po­li­tie­ke ri­si­ko en on­se­ker­heid is die groot­ste be­pa­ler, vol­gens Bar­re­ro, Bloom en W­rig­ht. In ’n po­li­tie­ke om­ge­wing met min be­leid­sa­me­hang, is dit on­waar­skyn­lik dat be­sig­he­de be­leg­gings sal doen waar op­brengs eers op lang ter­myn sal re­a­li­seer. Selfs as die moont­li­ke op­brengs baie groot is, sal ’n ra­si­o­ne­le be­leg­gings­ant­woord op ’n troe­bel be­leg­gings­om­ge­wing wees om eers te wag en te kyk wat ge­beur. La­er belegging in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling be­te­ken dat ons ver­der by in­ter­na­si­o­na­le me­de­din­gers ag­ter raak.
Par­ty le­de van ons re­ge­ring be­sef dit. Die mi­nis­ter van we­ten­skap en teg­no­lo­gie, Na­le­di Pan­dor, het on­der­neem om be­ste­ding aan na­vor­sing en ont­wik­ke­ling as per­sen­ta­sie van BBP teen 2020 te ver­dub­bel. Dis pry­sens­waar­dig, maar in die hui­di­ge be­gro­tings­om­ge­wing is steun van die mi­nis­ter van fi­nan­sies on­waar­skyn­lik. An­der i­ni­si­a­tie­we om die pri­va­te sek­tor so­ver te kry om in na­vor­sing en ont­wik­ke­ling te be­lê, soos ’n te­rug­be­taal­ba­re be­las­ting­kre­diet wat klein sa­ke tot voor­deel sal strek, is nog nie in wer­king ge­stel nie.
Dié pro­ble­me is nie u­niek aan Suid-a­fri­ka nie. Soos wat die ou­teurs aan­voer: “Ons be­vin­din­ge is be­lang­rik ge­ge­we on­lang­se ge­beu­re soos B­rit­tan­je se stem om die Eu­ro­pe­se U­nie te ver­laat en Do­nald Trump wat die A­me­ri­kaan­se pre­si­dent­skap oor­ge­neem het, en wat groot on­se­ker­heid ge­skep het oor toe­koms­ti­ge e­ko­no­mie­se be­leid wê­reld­wyd. Soos aan­ge­dui, is sul­ke po­li­tie­ke on­se­ker­heid spe­si­fiek ge­kop­pel aan lang­ter­myn­on­se­ker­heid wat weer saam met lae be­leg­gings­vlak­ke en na­vor­sing en ont­wik­ke­ling, be­lang­ri­ke ge­vol­ge vir die wê­reld- e­ko­no­mie­se voor­uit­sig in die toe­koms kan in­hou.”
Na­vor­sing en ont­wik­ke­ling is die grond­slag van toe­koms­ti­ge ryk­dom. Po­li­tie­ke ri­si­ko wat tot be­leids­on­se­ker­heid lei, maak e­ko­no­mie­se groei en werk­skep­ping seer, en keer maatskappye om in die een ding te be­lê wat voor­spoed vir al­mal kan skep. As die re­ge­ren­de par­ty erns­tig is oor sy leu­se, sal hy moet be­gin om meer sa­me­han­gen­de e­ko­no­mie­se be­leid in wer­king te stel. ■ te­rug­voer@fin­week.co.za
Jo­han Fourie is me­de­pro­fes­sor in ekonomie aan die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch.