Skilpaaie van die land en die water
ou skilpad met die verweerde gesig wat lyk of dit uit sandsteen gevorm
is, sou maklik aangesien kon word vir �n vreemde besoeker uit die
ruimte. Maar wie�t ooit ges� voorkoms is alles! Baie skilpaaie kan
immers horingoud word en ons mense met goed �n eeu of langer oorleef.
Lees hieronder nog interessante vertellings oor landskilpaaie en hul
neefs van die water...
DLS / U.S. Fish & Wildlife Service
uit Huisgenoot se Ons Wonderlike W�reld
Aesopus se beroemde fabel oor die skilpad en die haas is die haas so
seker dat hy die skilpad in hul resies sal klop dat hy halfpad besluit
om �n rukkie te dut. Hy boet bitter vir sy selfversekerdheid. Toe hy
weer sy o� uitvee, ploeter die stadige ou reptiel oor die wenstreep.
is inderdaad trae harmansdruppe, maar soos die een in die fabel kan
aanhou en boonop verbasend ver kom�die swaar dop en dik, stomp pote
skilpaaie�of hulle nou op land lewe, in vars water hou of in die see
woon�behoort tot die orde Chelonia van die klas Reptilia. Al die
landskilpaaie van Suid-Afrika behoort tot die suborde Cryptodira en
die familie Testudinidae. Die baie verskillende soorte skilpaaie
wissel van die reuse-skilpad wat tot 1,2 m lank kan wees tot die
padloper van Suid-Afrika van slegs 6 tot 9 cm.
is twee soorte reuse-skilpaaie. Een hou op die Gal�pagos-eilande
by Suid-Amerika, die ander op die Aldabra-eilande, wat in die omgewing
van Madagaskar in die Indiese Oseaan l� en aan die Seychelle behoort.
die Gal�pagos- as die Aldabra-reptiele kan
tot meer as �n meter lank word en meer as 250 kg weeg�die oudstes
onder hulle �n verstommende 300 kg. Aantekeninge
bestaan oor skilpaaie wat 150 jaar oud geword het.
BO: Ou kalant, lank in die land,
vreet die gras sonder �n enkele tand!
�n Aldabra-skilpadreus van die Aldabra-eilande, afgeneem in
�n dieretuin in Engeland. (Skilpaaie het nie
tande nie, maar horingagtige bekke met skerp kante en die kos word
ingesluk sonder dat hulle dit kou.)
wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die w�reldwye web tot
openbare besit (�in the public domain�) verklaar het
ander reptiele is skilpaaie koudbloedig. Hulle hou gevolglik op plekke
waar dit die grootste deel van die jaar warm is, soos in Afrika,
Suid-Europa, Asi� en Noord- en Suid-Amerika.
�n Woestynskilpad van Noord-Amerika�wat vir die leek net sowel �n
skilpad van ons eie Karoo kon gewees het! Foto:
l� elke oggend in die son sodat hul liggame kan warm word en behoorlik
kan funksioneer. Di� wat op plekke met �n koue klimaat voorkom,
hiberneer in die winter. Hulle grawe in die grond in of skuil onder
plante en bly in hierdie soort slaaptoestand totdat die lente kom.
meeste skilpaaie vreet slegs plante, hoewel party ook slakke,
naakslakke, wurms, duisendpote en insekte verorber. Hulle het nie tande
nie, maar horingagtige bekke met skerp kante om blare af te skeur of
stukke vleis fyn te sny. Die kos word ingesluk sonder dat hulle dit kou.
dop waarvoor die skilpad so beroemd is, beskerm die dier. Wanneer hy in
sy dop kruip, is die kop, pote en stert gewoonlik veilig buite bereik
van �n vyand. Hoewel die vorms, kleure en patrone van die doppe van
verskillende soorte skilpaaie verskil, bestaan alle skilpaddoppe uit
twee lae: �n buitelaag van horingagtige plate en �n benerige
binnelaag is �n deel van die skilpad se geraamte. Die geronde deel van
die dop word die karapaks genoem en die platterige deel onder die buik
die plastron. Die karapaks en plastron is aan die liggaam geheg deur �n
benerige struktuur wat die brug genoem word.
Die skelet van die skilpad.
van �n illustrasie in Kennis-ensiklopedie
Skilpad word nooit groter as sy dop nie, omdat die dop saam met hom
groter word. Die horingagtige plate dy in die proses buitentoe uit en
vorm groeiringe. Wanneer skilpaaie sowat twintig jaar oud is, hou hulle
op met groei en ontwikkel geen groeiringe meer nie. �n Mens kan wel
die ouderdom van �n jong skilpad bepaal deur die getal groeiringe op
elke plaat te tel.
teel aan deur eiers te l�, wat hulle in gate in die grond begrawe.
Hulle grawe die gate met hul sterk, gekloude agterpote. Sodra sy haar
eiers klaar gel� het, verdwyn die ma en los sy hulle oor aan die genade
van die son en eiervretende roofvyande. As alles goed verloop, ontwikkel
die lewe in die eiers en broei die kleintjies uiteindelik uit.
Die inkubasieperiode (tyd wat dit duur om uit te broei) van die eiers van byvoorbeeld ons bergskilpad is agt tot veertien maande. By skildpadeiers hang die broeityd grootliks af van die temperatuur, maar dan wissel dit ook van spesie tot spesie. Daar word vertel dat dit, afhangende van die klimaat en skilpadsoorte, van dertig dae tot drie jaar kan duur. S� �n skilpadma sal drie somers later seker hoeka al �vergeet� het dat sy haar eiers gel� het en dan kruip haar krosie eers uit hul dop!
Maar dan is dit natuurlik ook te betwyfel of s� �n kille reptielwyfie hoegenaamd sal �weet� van die gevolge van haar instinktiewe eierl�ery�buiten om dalk �n baie vae en misteriese �oerbesef� te h� dat dit help om haar gene te laat voortlewe en die voortbestaan van haar soort te verseker. Sy l� bes moontlik haar eiers met dieselfde soort ingeskape impuls as wat jy ervaar wanneer jy skielik jou hand van �n warm stoof af wegruk sonder om eers met jouself te redeneer of dit nodig is dat jy dit moet doen of nie.
babaskilpad het �n skerp uitgroeisel, wat die eiertand genoem word,
aan die bo-kaak, waarmee hy sy pad uit sy dop-gevangenissie oopkerf. Die
eiertand val later af. Sodra hulle uitgebroei het, begin die klein
reptieletjies hul w�reld verken.
�n Seeskilpadwyfie l� haar eiers in die sand langs die see in
�n gat wat sy daar gegrawe het. Hierdie spesifieke soort l� van 80
tot 150 eiers per �broeisel��maar skilpadwyfies broei
natuurlik glad nie self nie. Die seeskilpaaie kom net uit die
see uit land toe om die l�-werk te doen en dan kry hulle weer
koers. Sodra die son die kleintjies uitgebroei het, spartel
hulle uit die sand en kruip instinktief die ent see toe. Voordat
hulle die betreklike veiligheid van die water bereik, is hulle
egter maklike prooi vir roofvyande en baie word gevang.
BO: Ma Woestynskilpad en haar nuwe krosie, wat wegloop om die w�reld te verken... maar hulle is volslae vreemdelinge vir mekaar. Want dit kan glo van dertig dae tot drie jaar duur vir skilpadeiers om op hul eentjie met behulp van die son se warmte uit te broei (sonder enige verdere betrokkendheid van die wyfie), afhangende van die skilpadspesie en die omgewingstemperatuur.
Samegestelde foto van MSKARG uit foto�s deur US NPS e.a.
is, sover bekend, slegs sewe, agt soorte seeskilpaaie wat tot in die
moderne tyd oorleef het. Die meeste van die oorlewende soorte hou in
warm, tropiese oseane en swem in der waarheid duisende kilometers ver op
soek na kos. Een soort, die leerskilpad, word partykeer ook in koue
waters aangetref. Soos landskilpaaie het die meeste seeskilpaaie
benerige doppe wat met horingagtige plate bedek is, hoewel die dop by
sommige met �n harde vel toegemaak is.
kan nie die kop en pote in die dop intrek om te keer dat roofvyande
hulle vreet nie. Pleks daarvan ontsnap hulle aan hul vyande deur so
vinnig moontlik weg te swem.
�n Groenseeskilpad, een van die handvol soorte
Kopiereg � Ursula Keuper-Bennett
/ Peter Bennett / NOAA, wat
goedgunstiglik gebruik van die foto vergun mits hul eienaarskap erken
dop van �n seeskilpad is anders gevorm as di� van die landskilpaaie. �n
Landskilpad se dop is hoog en rond, terwyl �n seeskilpad s�n
afgeplat is sodat hy maklik deur die water kan beweeg. Die pote van �n
seeskilspad is vlerkagtige swempote wat hy op en af roer om deur die
water te beweeg.
vreet visse, jellievisse, pylinkvisse, sponse, krappe, alge en seewier.
Soos landskilpaaie het hulle ook nie tande nie, maar hulle gebruik hul
skerp kake om die plante en diere op te sny wat hulle vreet.
seeskilpaaie in die see hou, l� die wyfies van die meeste soorte hul
eiers op die land. Die wyfies swem partymaal baie, baie ver om hul
broeiplekke te bereik. Hulle klouter uit die water uit, l� hul eiers in
gate wat hulle met hul swempote in die sand gemaak het en keer dan terug
kleintjies skarrel ook vinnig water toe sodra hulle uitgebroei het, want
daar is baie roofvyande wat hulle probeer opvreet. Net �n paar
seeskilpaaie bly lewe tot volwassenheid. Di� gelukkiges keer
uiteindelik terug na dieselfde strand waar hulle uitgebroei het om op
hul beurt eiers te l�.
�n Voorstelling van die geraamte van �n prehistoriese
seewaterskilpad in �n museum. Grootliks
verkleinde weergawe van �n groot foto deur David
wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie
op die w�reldwye web beskikbaar stel ingevolge die Creative Commons
Nie alle waterskilpaaie kom �f in die oop see �f in
varswatermassas voor nie. Die �diamondback terrapin� word in
die gety-inhamme by riviermondings aan die Atlantiese kus en
Golfkus van die VSA aangetref�in waters waarvan die
soutgehalte en diepte gedurig wissel.
is byna tweehonderd soorte varswaterskilpaaie, waarvan die hougebiede
wissel van spruite en riviere tot damme, moerasse en lagunes. Nie alle
soorte bly deurentyd in die water nie. Party bring net �n deel van die
tyd in die water deur en die res daarvan op die land. Soos
ander skilpaaie het byna alle varswaterskilpaaie �n benerige dop wat
met horingagtige plate bedek is. By �n paar soorte is die dop egter
met vel bedek. Die meeste kan die kop, ledemate en stert in die dop
intrek, wat hulle teen vyande beskerm.
verdeel soms die varswaterskilpaaie in twee groepe volgens die manier
waarop hulle die kop intrek: party trek die nek reguit in die dop in,
ander buig die nek in die proses sywaarts. Di�
wat nie in hul dop kan kruip nie, het ander maniere om hulself te
verdedig. Baie van hulle laat indringers les ops� deur hulle geniepsig
stukkend te byt. Ander het spesiale kliere wat �n vrot reuk afgee en
het gewebde pote wat hulle vinnig laat swem. Hulle vreet waterplante en
diertjies soos insekte, slakke, naakslakke, visse, paddas, garnale en
varswaterkrewe. Byterskilpaaie woon in varswatermere, riviere en poele
in Noord-, Suid- en Sentraal-Amerika, waar hulle vis, watervo�ls,
paddas en selfs klein alligators vang. As onbehoedsame baaiers hul
geplas in die water geniet, kan die byterskilpaaie hulle ook probeer
�n Alligator-snapskilpad. Sy soort word as seker van die kwaaiste
skilpaaie ter w�reld bestempel. �n Plank van twee, drie sentimeter
dik word sommerso deurgebyt, en waar die skilpad vasbyt, daar hou
die seeskilpaaie l� die meeste varswaterskilpaaie hul eiers op die
land. Daarvoor grawe hulle gate in die sand aan rivier- of meer-oewers.
Die eiers word ook aan die genade van prooidiere oorgelaat nadat hulle
mens se bedrywighede is besig om die voortbestaan van verskeie soorte
skilpaaie te bedreig. Die uitwissing van natuurlike plantegroei en
vleilande om vir plase, dorpe en stede plek te maak, maak die hougebiede
van land- en waterskilpaaie kleiner.
wat op die water dryf, word maklik vir kos aangesien, en hul slagoffers
stik daaraan en vrek. Baie skilpaaie word doodgemaak vir hul vleis en
vir hul doppe, waarvan aandenkings vir toeriste gemaak word. Boonop word
die voortbestaan van sekere soorte seeskilpaaie ernstig bedreig deur die
diefstal van hul eiers op strande. (Die broeiplekke van die leer- en
karetskilpad word in Suid-Afrika beskerm.)
�n Leerskilpad-ma, blykbaar besig om haar eiers toe te
maak op �n strand.
is daar ook nog mense wat, wederregtelik, skilpaaie as troeteldiere
praktyk van sekere mense om landskilpaaie langs ons paaie op te tel en
saam met hul huis toe te neem, is nie net onwettig nie, maar sulke mense
is ook besonder onbedagsaam. Skilpaaie word baiemaal s� uit hul
hougebied in die vrye natuur verwyder om in �n totaal ander klimaat in
�n kampie in �n agterplaas aangehou te word. Daar vrek hulle
mettertyd weens die veranderde habitat... as die gesin se hond hulle nie
voor dit reeds met dop en al opvreet nie.
� Gesonde skilpaaie wat omgedop is, kry byna altyd weer die
koepelkant bo, maar die siekes of swakkes is nie altyd so gelukkig nie. �n
Skilpad wat nie weer op sy pote kan kom nie, vrek van die honger of bak
dood in die son.
� Die ploegskaarskilpad van Madagaskar het �n ongewone kenmerk:
die plastron vorm �n duidelike haak onderkant die nek. In die paartyd
gebruik die mannetjies hierdie hake om mededingers om te dop en hulle
uit die paringswedloop te kry.
� Volwasse groenseeskilpaaie kan �n verstommende vyf uur lank
onder die water bly, maar die jonges moet meer dikwels boontoe swem om
lug te skep.