PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2017-12-14 - Po­peye
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2017-12-14 - Duwweltjie -
Me­lu­si Ts­ha­ba­la­la se Zoe­loe-les­se op Fa­ce­book is ’n daag­lik­se hoog­te­punt. Hier ver­dui­de­lik hy die ge­bruik van woord “po­peye”, na de­se ook Duw­wel­tjie se woord van die jaar*:
Van­dag se bo­nus­woord is heel toe­pas­lik. Die woord is Po­peye – die be­sker­mer van die tin­ge­ri­ge O­li­ve Oyl, Po­peye – spi­na­sie-e­ter by uit­stek, die pleeg­va­der van S­wee’pea, Po­peye – die Ne­me­sis van Bru­tus, Po­peye – die ma­troos – toet toet.
Po­peye is lank reeds ’n be­lang­ri­ke deel van swart Suid-a­fri­ka­ners se woor­de­skat. Dit word al­le­daags ge­bruik, nie net in Zoe­loe nie, as die woord vir stro­kies­pren­te, pren­te­ver­ha­le, a­ni­ma­sie, vi­de­o­spe­le­tjies en gra­fie­se sto­rie­boe­ke. Van Mie­kie Muis tot Den­nis The Me­na­ce en Su­per­man, tot Sin Ci­ty en Ex­plai­ner-vi­deo’s, tot die Ba­fa­nas, en Ma­dam & Eve – is hul­le al­mal a­ma­po­peye/o­po­peye.
‘ama’ en ‘o’ is al­bei meer­vouds­voor­voeg­sels. Wat jy kies om in hier­die kon­teks te ge­bruik, is ’n streeks- en per­soon­li­ke voor­keur. Ek is ’n a­ma­po­pey­e­man. As jy eg­ter die ‘o’ ge­bruik, is jy ’n meer ge­loof­waar­di­ger Zoe­loe te wees.
Die p’s in po­peye is hard, soos die ‘p’ poep­hol. Hul­le is nie soos die p’s in pop­mu­siek nie.
Die jong­ste kre­die­taf­gra­de­rings gee ons ’n nu­we ge­bruik vir die woord. Dit word ge­bruik om on­be­voegd­heid en gek­skeer­de­ry uit te beeld. Met die af­gra­de­ring is ons amp­te­lik ’n po­pey­e­na­sie met ’n po­peye-e­ko­no­mie wat deur a­ma­po­peye be­stuur word wat ten be­hoe­we van ’n po­peye-pre­si­dent op­tree. A­ma­po­peye o­rals. Dis on­ge­loof­lik.
Nou gaan hul­le ons pro­beer be­han­del soos a­ma­po­peye, met kaf sto­ries wat ver­koop word. Ons gaan dit nie duld nie. I­sik­ha­thi sa­ma po­peye sip­he­li­le (die tyd vir “twak”-praat is ver­by).
Be­ne­wens po­li­ti­ci, het ons al­mal a­ma­po­peye in ons le­wens. Par­ty men­se is met hul­le ge­troud. An­der werk vir of saam met hul­le. Mis­kien sit een langs jou in die kerk, of jy speel sport saam met een. Daar is eg­ter geen om­ge­wing wat nie ’n oor­vloed a­ma­po­peye het nie. As jy by ’n ver­trek in­stap en jy kan nie ’n po­peye uit­ken nie, dan is jy die a­ma­po­peye.
In Zoe­loe is klin­kers een­vou­dig: A is soort­ge­lyk aan ah (nooit ‘ei’ nie), e is soort­ge­lyk aan eh (nooit ih nie), i is ih (nooit soos ‘ip­ho­ne’ nie), o is soort­ge­lyk aan ‘ot’ (nooit oh nie) en u is soort­ge­lyk aan ooh (nooit (s)joe nie). Jy kan dit ook ‘po­payi’ spel.
*fin­week is ’n pu­bli­ka­sie van Me­dia24, ’n fi­li­aal van Nas­pers.