Stellenboschstudente se rol in die vestiging van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch | LitNet
Pieter Kapp 2011-11-15
Die Afrikaanse literatuur gee uitgebreide aandag aan die geskiedenis van die pioniers van Afrikaans. Die belangrike rol van die jong studente aan die destydse Victoria Kollege op Stellenbosch kry egter weinig aandag. In werklikheid het hulle ’n groot rol in die vestiging van Afrikaans as die onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch gespeel. Studente het reeds in 1911 vir Hollands/Afrikaanse onderrig en eksamens en die stigting van ’n onafhanklike universiteit op Stellenbosch, wat toe nog net ’n idee was, gevra waar Hollands/Afrikaans tot sy volle reg sou kom. Dit is twee jaar voor die Raad en Senaat amptelik om ’n Hollands/Afrikaanse universiteit gevra het. Die ontwaking van ’n taalbesef by klein groepe studente, soortgelyk aan die Vlaamse Studentebeweging in België, dateer terug na so vroeg as 1875 en ontwikkel sistematies in die vyftig jaar daarna. Die stigting van ’n pro-Nederlandse taalvereniging, Ons Spreekuur, in 1895 en ’n pro-Afrikaanse Afrikaanse Taalvereniging (ATV) in 1907 weerspieël die betrokkenheid van die jong studente en hulle soeke na ’n eie identiteit en rol. Die feit dat die Nederlandse en Afrikaanse taalorganisasies in 1909 mekaar die hand reik in die stigting van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Taal en Lettere motiveer die studente om die eerste Studentetaalkonferensie van 6 tot 7 April 1911 op Stellenbosch te organiseer. Dit toon die rol van studente en oudstudente wat almal later sleutelrolle op Stellenbosch en in Suid-Afrika sou speel. Die huidige aanspraak dat Jannie Marais, die weldoener wat die stigting van ’n universiteit op Stellenbosch moontlik gemaak het, ’n ondersteuner van ’n tweetalige universiteit op Stellenbosch was, word weerlê deur ’n uiteensetting van sy rol in die taalbeweging.
Trefwoorde: Universiteit Stellenbosch, Afrikaanse onderrig, studente, taalkonferensie
Die uitbreek van die Transvaalse Vryheidsoorlog in 1880 het op Stellenbosch groot aandag getrek, want daar was ’n aantal studente wat uit die ZAR afkomstig was (Van Jaarsveld, Van Rensburg en Stals 1980, hoofstuk 4). Die ontvangs wat die studente aan Paul Kruger en Piet Joubert met hulle besoek aan en optrede voor die studente van Stellenbosch in 1880 gebied het, was ’n belangrike manifestering van hierdie veranderende gesindheid. Kruger en Joubert was in Kaapstad om die Kaapse regering oor te haal om nie die Britse federasieplanne te ondersteun nie en het verskillende besoeke aan Stellenbosch gebring en onder meer voor die Unie Debatsvereniging se voorloper opgetree, waar hulle ’n entoesiastiese ontvangs geniet het. Trouens, op hulle reis na Kaapstad is hulle oral met geesdrif op stasies ontvang (Krüger 1961:1/93).
’n Ernstige taaldebat het op Stellenbosch ontwikkel tussen die voorstanders van die GRA met hulle pro-Afrikaanse benadering en veral die kerk met sy pro-Hollandse houding.
Jonge vriende! de oude garde is gewillig plaats te maken voor een nieuw geslacht van strijders, met frisse krachten en met jeugdiger bloed. Blijmoedig, hoopvol, geven wij het vaandel in jongere handen over vertrouwende dat gij het ongeschonden zult bewaren, dankbaar zo wij iets hebben mogen bijdragen tot de opbouw van ons dierbaar zuidafrikaans volk.
Prof. Blommaert het ’n uiteensetting gegee van die ontstaan en ontwikkeling van die Vlaamse taalbeweging en die rol wat die studente daarin gespeel het. In belangrike opsigte het die Afrikaanse studentebeweging in ’n sterker posisie as die Vlaminge verkeer. Daarom moet die studente hulle ideale hoog stel:
The Stellenbosch Students’ Quarterly/Stellenbosch Studente Kwartaalblad.
Wij zullen handhaven. Studente Taalkonferensie 6-7 April 19