Twee van die dodelikste elemente in die skepping (die sagte metaal natrium en die gas chloor) het saamgekom om die lewensnoodsaaklike sout van die aarde te vorm. En die rol van hierdie gesogte mineraal in die mensegeskiedenis kan kwalik oorskat word . . .
VOLGENS die ou gesegde moet ’n mens eers ’n sak sout saam met iemand opeet voordat jy die persoon werklik sal ken. Maar moet dit asseblief net nie rêrig probeer doen nie.
Feit is, as jy ’n sak sout saam met iemand wegsluk, gaan julle altwee lepel in die dak steek. Dis dalk ’n vermenging van die metafore, maar dis ongelukkig baie waar!
Al is sout ook hoe lekker vir jou, sal so ’n vreeslike oormaat daarvan jou metabolisme onherstelbaar beskadig. En die dood is jou voorland. Dis so seker as wat die see sout is.
Maar natuurlik wil ons nie daarmee afbreuk doen aan die waarde van hierdie gesogte verbruiksartikel nie. ’n Matige hoeveeldheid sout is immers lewensnoodsaaklik vir die mens se liggaamswerking.
Die beheer oor ’n nasie se soutvoorraad was ’n beheer oor die lewe en die dood. Wisselvallige veranderings in die seevlak, veral in die gebied van die Middellandse See, het verhinder dat party van hierdie beskawings ’n bestendige voorraad sout ontvang. Die gevolg was dat hulle moes wegtrek of kwyn, ander volkere moes onderwerp of self onderwerp word.
Dit verbaas ’n mens daarom nie dat sout ook die wêreld se tale ryklik met idome gekrui het nie. Daarvan kry ons selfs die bekende woord salaris. In ou Rome het die soldate naamlik letterlik hul sout verdien: hulle het ’n salarium of soutrantsoen ontvang.
En tot Westerse konings was in die verlede gesoute uitbuiters. Toe Frankryk nog ’n monargie was, is die gepeupel (maar nie die adel nie) verplig om hul sout van sy majesteit koop. Wanneer die koning se skatkis dan ’n bietjie leeg geraak het, het hy eenvoudig die kwota sout verhoog wat elke gesin moes koop.
Dit blyk uit ou geskrifte van China en Indië dat soutmyne honderde eeue voor die geboorte van Christus bestaan het. Ou-wêreldse filosowe soos Plato het dit “’n stof wat kosbaar is vir die gode” genoem. En in Suid-Amerika het die Asteke, ’n uitstorwe Indiane-stam, inderdaad ’n god van sout aanbid.
Sout smelt teen 804 grade C en begin teen ’n ietsie warmer temperatuur verdamp. En, raar maar waar, dit is die tweede hardste mineraal wat aan die mens bekend is. Net diamante is harder. Dit is die rede waarom dit plek-plek ’n gesogte materiaal vir die bou van paaie is. In die Amerikaanse staat New York is byvoorbeeld ’n pad gemaak wat feitlik heeltemal van sout is.