Resensie: Koningin Lear deur Tom Lanoye | LitNet
Titel: Koningin Lear
Skrywer: Tom Lanoye (Vertaal deur Antjie Krog)
'n Veglustigheid gryp jou aan die kraag soos 'n dronk boer in 'n kroeg by die lees van Koningin Lear. Tom Lanoye se weergawe van Shakespeare se oorspronklike Koning Lear word meer as net 'n verwerking: dit word amper-amper 'n waansinnige parodie. Antjie Krog se stem as vertaler is kristalhelder. Die samewerking tussen Lanoye en Krog is weereens 'n merkwaardige bydrae tot ons land se gepubliseerde dramas, soos Mamma Medea. Lanoye bly getrou aan die klassieke teks se storie-struktuur, maar kombineer sy eiesoortige inkswart humor en speelsheid met taal en karakter.
Nie net word die geslagte van die karakters omgeswaai nie, maar totaal op hul kop gekeer om sodoende 'n moderne weergawe van die oorspronklike teks te bied. Die drie broers, Gregory, Hendrik en Cornald moet hul moeder (Elisabeth "Bettie") Lear met hul liefde vir haar bekoor, voordat hul erfporsies (aandele in die konstruksiebedryf Lear Edms Bpk) verdeel kan word. Cornald (gebaseer op Cordelia) weier egter om sy broers te eggo en wil, soos sy voorgeslagte, homself opbou. Lear spreek hom vry van haar liefde en gee dan sy groot erfporsie aan die ander twee broers. Haar woede word op bl 17 digterlik uitgedruk:
Ek smyt jou van my af! My moederplig,
Die sogenaamde band van bloed is kaf!
Bogenoemde veroorsaak die eerste wankeling in Lear se kaartehuis. Ons volg dan die epiese verhaal oor hoe Cornald en Lear se besigheidsvennoot, Kent, innoverende planne beraam vir nuwe besigheidsidees. Dit lei ook daartoe dat Gregory, Hendrik en hul vrouens (Connie en Alma) die besigheid ten gronde bedryf en al minder geduld teenooor Lear begin toon. Hierdie vier karakters grens aan die absurde. Elkeen is obsessief oor rykdom, mag en status. Die wyse waarop die vrouens die nek wat beide van die mans se koppe beheer is, is veral opvallend. Die karakters se bedorwenheid en die wanvoorstellings van wie hul is, veroorsaak dat hul klink na leë blikke wat te veel geraas maak. Lanoye spot sodoende eintlik met die gewone mens. Lesers sal skrik vir die ooreenkomste tussen die karakters en die self.
Lear word uiteindelik deur albei haar seuns en hul vroue verwerp. Daarmee saam verkrummel haar geestestoestand wat haar al meer in die rigting van kranksinnigheid dryf. Sy het egter nog haar handlanger (hofnar in die oorspronklike teks) Oleg, wat ook vermoedelik haar sekswerker is. Oleg se taalgebruik is ook die mees onopgesmukte van die lot.
Die tweede bedryf is spannend. Die broers en hul vroue verlaat hul toringagtige wonings en probeer om vir Lear op te spoor. Sy is die strate in. Sy wil haarself stroop van oppervlakkige emosies én haar vlees. Sy verwar uiteindelik haar seun met 'n junkie wat sy op straat teëkom. Sy hou op om haar pille te drink. Kort voor lank verloor almal behoorlik hul varkies: Gregory val vir Kent aan – 'n futiele poging om sy fragiele manlikheid te bewys. Cornald keer ook terug ná sy onsuksesvolle pogings om besigheid oorsee te doen. Uiteindelik is dit die blindes, siekes en armes wat die meeste sin oorhou. Die stryd tussen werklikheid en illusie en gevoel en verstand, word al duideliker vir die leser geskets. Lear se spreekbeurte getuig van laasgenoemde. Let op die verstommende beeldspraak in die volgende uittreksel:
Die een wat werklik diep in pyn verkeer,
Voel nie die skrape nie. Die storm wat tans
So dreun in my verstand beroof my van
My sintuie, van my gevoel, tensy dit
Wat monsterlik as wond hier klop – my hart is.
Koningin Lear is ten slotte nie net 'n herverbeelding nie, maar 'n kragtoer wat op 'n wrang wyse die spot dryf met mense se gulsigheid en haarfyn die wegkwyning van 'n verstand verwoord.
2019-09-28 at 18:32
Ek kyk die toneelstuk en weet dat die akteurs van ons bestes is. Ek is net totaal en al teleurgesteld oor die taalgebruik. Vloek is een ding, maar elke denkbare woord hoe ek van my Hemelse Vader praat, word ydelik gebruik. Mag ek nooit weer so iets beleef nie.
2019-09-30 at 22:13
Ek stem saam dat die vloekery totaal onnodig was en afbreuk doen aan die stuk. Nogal elite en ryk mense wat so kan vloek!