Afrikanergeskiedenis só gesensureerJan-Jan Joubert Jan-Jan Joubert het dit in ’n onlangse rubriek in Beeldnodig gevind om ’n aanval op Hermann Giliomee se interpretasie van apartheid te loods. Volgens Joubert lei Giliomee se poging om apartheid op ’n meer genuanseerde wyse te verstaan, tot niks anders nie as ’n vergoeiliking daarvan nie. Joubert sluit in hierdie verband by Anton van Niekerk van Stellenbosch aan, wat ook soortgelyke uitsprake gemaak het. In weerwil van die feit dat dit vandag bykans onmoontlik geword het om ’n onbevange gesprek oor apartheid in die media te voer (die dwang om polities korrek te wees is eenvoudig te sterk), kan Joubert se uitlatings nie onbeantwoord gelaat word nie. Sy argumente is daarvoor eenvoudig te ondeurdag. Eerstens, Joubert het klaarblyklik geen begrip vir die feit dat dit by uitstek die verantwoordelikheid van akademici is om die verwikkelde aard van historiese gebeure – en van die menslike toestand in die algemeen – te verwoord nie. Wat sal gebeur as akademici nie hierdie verantwoordelikheid nakom nie? Dit verg geen groot insig om te weet dat hulle daarmee napraters van een of ander cliché, mode of prekerige gier sal word nie. Joubert kan tog nie verwag dat Giliomee dit moet doen nie? Tweedens, Joubert begryp nie dat die beskrywing van historiese verskynsels soos apartheid met behulp van die onderskeid tussen ‘goed’ en ‘kwaad’ met die grootste mate van omsigtigheid hanteer moet word nie. Indien dit nie gedoen word nie, loop jy die risiko om slegs jou eie morele verontwaardiging te vertroetel, terwyl die geskiedenis self in die proses geen jota of tittel beter verstaan word nie. Daarmee word nie gesê dat die kategorieë ‘goed’ en ‘kwaad’ onvanpas is in die beoordeling van historiese gebeure nie. Alvorens hierdie kategorieë egter wild en wakker ingespan word, behoort akademici hulself darem eers van die verwikkelde aard van die historiese gegewe te vergewis. Alhoewel Giliomee vir homself kan praat, is dit m.i. wat hy met sy werk oor apartheid doen. Sy poging om ’n genuanseerde beeld daarvan te ontwikkel, is nie ’n poging om apartheid te regverdig nie. Inteendeel, dit stel hom eerder in staat om ’n veel meer verantwoorde oordeel daaroor uit te spreek as die simplistiese veroordeling waarmee Joubert vorendag gekom het. Derdens, Joubert se vergelyking tussen apartheid, die kommunisme en die Nazisme is ’n voorbeeld van hoe die historiese gebeure verwring kan word indien jy jouself aan prekerigheid oorgee in plaas daarvan om jou deur ’n sin vir nuanse te laat lei. Die naaste wat Joubert kan kom om ’n verband tussen genoemde drie politieke ordes te identifiseer, is om te impliseer dat hulle deur ‘geweld’ gekenmerk is. As geweld egter die rede is waarom hierdie politieke ordes saamgevoeg moet word, waarom hoegenaamd daarby stop? Bykans elke politieke orde van ons tyd word immers deur vorme van geweld gekenmerk. Behoort hulle nie in terme van Joubert se eie maatstawwe ook op hierdie lys nie? Die vanselfsprekende probleem hiermee is dat apartheid so ’n wollerige begrip word dat dit vir alle praktiese doeleindes sy betekenis verloor. As ons ’n werklik verantwoorde oordeel oor apartheid wil fel, sal anderkant dié wollerigheid getree moet word. Nogmaals, Giliomee kan vir homself praat, maar die vergelyking wat laasgenoemde in sy werk oor apartheid tussen laasgenoemde en sekere sosiale patrone in die suidelike state van Amerika tref, is geloofwaardiger as die simplistiese vertolking van Joubert. In plaas daarvan dat Joubert egter hierdie vergelyking aan die orde stel, word dit sonder meer van die tafel af gevee. Vierdens, as ’n mens soos Joubert daartoe neig om die kategorieë ‘goed’ en ‘kwaad’ op ’n simplistiese wyse in te span, lei dit dikwels daartoe dat jy jou eie standpunt met die ‘goeie’ identifiseer. As sodanig is daar natuurlik niks verkeerd daarmee nie. Ons strewe immers daarna om die goeie te verteenwoordig. Wat egter in berekening gebring moet word, is die risiko wat hiermee gepaardgaan, naamlik om blind te wees vir die ‘kwaad’ van dié kragte wat jyself ondersteun. Joubert is self ’n voorbeeld daarvan. Joubert het hom reeds telkemale in die verlede tot die liberale tradisie verbind. Vandag bestaan daar egter goeie redes waarom verbande gelê kan word tussen die heersende liberale orde en dinge soos die rampspoedige oorloë in onder meer Irak en Afganistan; die finansiële krisis vanaf 2008; die kulturele verwoesting wat met die globale strewe na onbegrensde winste gepaard gaan; die hedendaagse verlaging van ons menswees tot enkellopende individue sonder enige groter verbintenis; die onberekenbare ekologiese skade wat laasgenoemde aanrig; en les bes, die geweld wat hierdie einste liberale orde in Suid-Afrika in naam van die meerderheid teen die kulturele erfenis van die Afrikaners en Afrikaans as taal pleeg. As jy blind is vir die ‘kwaad’ eie aan die liberale tradisie, sal jy ongelukkig nie hierdie dinge raaksien nie. Laastens, daar is ’n neiging onder Afrikaanse kommentators om (klaarblyklik uit hoofde van ’n vertraagde adolessente opstand teen die vadere) ’n sensuur op enige kwessie met betrekking tot die Afrikaners en hulle verlede te plaas. Ironies genoeg geskied hierdie sensuur dikwels in naam van dinge soos ‘openheid’, ‘verdraagsaamheid’ en ‘inklusiwiteit’. Joubert se rubriek kan ook binne hierdie kader geplaas word. Ook by hom word ’n sensuur in naam van openheid op die geskiedenis toegepas. In ou taal word daarna verwys as ’n ‘selfondermynende kontradiksie.’