My mens, as hierdie tuinhekkie ‘n bekkie gehad het om te kan praat, sal daar nie genoeg plek in ’n Ena Murray novel vir al die stories wees nie. Hier is duisende paar voete deur die hekkie, in en uit.
Die tuinhekkie is ’n groot ding vir Ouma. Elke keer as sy deur hierdie hekkie stap, is dit ’n oomblik. As iemand anders deur hom stap is dit ook ’n oomblik. Nie net vir daardie persoon nie, maar vir Ouma ook.
Die press-draad het hy gebruik om die ‘tussen-in’ spanwerk te doen en die bloudraad was vir die groter spanwerk, soos om die stewige vierkante tussen die pype te span.
Die handvatsel is noukeurig en sorgvuldig gekrul met die mooiste krulle en draaie wat jy nog aan ’n hekkie gesien het.
‘n Stukkie staal wat so gekrul is en dan met ’n puntjie opstaan. Dit is die kroon van die hekkie. Die hekkie se eie kroon. Soos ’n Beauty Queen, verstaan jy?
Aan die regterkant van die hekkie, teen die draad af, is die soetste Pronkertjies geplant. Pienk, ligpienk en donker pienk.
“Waar het jy ’n bruid gesien wat sonder ’n mooi rok in die kerkgang afloop preekstoel toe?” het ouma altyd gesê.
“Daantjie, is daai pype ewe lank? Die een duskant lyk bietjie langer as die ander een.” het Ouma gesê.
Na vier dae was die hekkie klaar gemaak en al wat nou oorbly is om hom te gaan plant. Ouma het klem op die ‘plant’ gelê. Tot vandag toe nog weet ek nie hoe plant mens ’n hek nie.
“Nee man Daantjie, verf eers die hek klaar voordat jy hom opsit. Dit gaan mos baie gouer gaan.” sê Ouma en dan druk sy haar bril met haar middelvinger op.
As Ouma die dag krapperig voel, werk sy daardie dikraambril met die middelvinger, al het die bril nie eens gesak nie. Dis die tyd wanneer jy nie tee praat of eers dink aan tee praat nie. Dis ’n klaar ding.
Oupa het die volgende dag ’n blikkie silwer verf gebring en die hekkie van kroon tot toon blink geverf.
Terwyl die hekkie droog word, het hy man alleen, twee gate gaan grou waar die paaltjies ingeplant moet word. Ouma sê altyd dat mens dinge self moet doen. Dis ’n gebod in die Bybel.
Dat Oupa self daai gate gegrou het, is nie ’n liegstorie of ‘stamp-geplakkery’ nie, ek het met my eie oë gesien hoe Oupa soos ’n vraagteken oor daai graaf buk en grou.
Hy gaan vinnig na die agterplaas toe, waar die ou hekkie staan, wat die groentetuin en die blomtuin van mekaar skei. Hy haal vinnig daardie twee skarniere af, ballanseer die hekkie teen ’n paal en met kort treetjies stap hy terug. Hy kan maar more die groentetuinhekkie regmaak. Daar is nie tyd vandag nie.
Die een skarnier wou nie lekker vasskroef nie, toe draai hy dit sommer met ’n stukkie press-draad vas. Hy verf hulle dieselfde silwer as die res van die hekkie. Netjies. Hy is net betyds klaar, toe Ouma met die flask koffie kom en vir hulle skink in twee plastiek bekertjies. Ouma glimlag en kyk na Oupa met ’n blink in die oog.
Toe Ouma na die handvatsel van die hekkie mik om hom oop te maak, slaan ‘n koue sweet op Oupa se voorkop uit. Die kommer en vrees sit vlak in sy blou oë en hy suig aan daardie pyp dat dit lyk soos ’n Stoomlokomotief wat opdraend ry.
Daar staan Ouma met hande in die sye en Oupa wat rookbolle blaas op die sypaadjie en kyk vir die hekkie, asof die hek homself moet antwoord gee.
Oupa sit toe maar sy een voet op ’n klip in die rotstuin skuins agter die hekkie en maak oorlog met sy pyp.
“Ek sal more ’n emmertjie ghries gaan koop, dan kan ons hierdie skarniere mooi glad smeer. Dan is al die geskreeu ook daarmee heen.” het Oupa ’n wit vlaggie probeer hys.
Ouma sê toe: “Evelyn, ek wou die ou man tog glo, maar iets het nie vir my opgetel nie.” Ek sê toe maar vir hom, “Ditsem, al wat ons nou nog moet opsit, is die nommer en dan sommer ’n bordjie wat sê ‘Pasop vir die hond’, maar jy kan dit more doen as jy die skarniere ghries. Kry sommer ’n stukkie plaat by die koöperasie, dan kan jy met die Sweismasjien die nommer so uitbrand. Dit sal tog te mooi lyk.”
Die volgende dag toe Ouma groentetuin toe stap en die groentetuin se hekkie oopstoot en dié val soos ’n dooie dier hier reg voor haar neer, is toe sy besef wat Oupa gedoen het. Sy vat die hekkie, tel hom op en gaan sit hom teen die boom waar Oupa altyd die liggeel 14 honderd Nissan Bakkie parkeer.
“Ja, middag Daantjie en het die groentetuin hek sommer so vanself afgeval? Hoekom is die hek af en waar is die skarniere?” en sy wys na die groentetuinhekkie.
“Bedaar? Jy het heeltyd vir my gelieg. Ek kan mos sien jy het die skarniere afgehaal en op die buite-hekkie gaan sit. Ek is mos nie blind nie. Dis hoekom die hekkie so skreeu. Hoe kon jy vir my ’n splinter nuwe hekkie bou en opsit met ‘second-hand’ skarniere?”
“Nou ja toe, dit sal nie baat om nou daaroor te baklei nie. Dis gedane sake. Ek het in elk geval gewoond geraak aan die skreeuende skarniere. Hier is jou koffie. Ek watch vir jou Daantjie.
Toe hulle klaar koffie gedrink het, vat Oupa die plaatjie met die huisnommer daarop, nommer 63 wat mooi uitgebrand is met die Sweismasjien en hulle gaan maak dit in die middel van die hekkie vas.
Soos jy by die dorp inry, is Soutkop daar, een groot rots wat die hoogte in skiet. Dis daardie einste Soutkop wat ’n teken of baken is, dat jy nou in die dorp is. ‘Arrive’ het.
En net daar, met haar elmboë op die hekkie en die kroon tussen haar borste, besluit sy dat hier ’n klip reg voor haar huis moet staan. ’n Teken dat jy ‘arrive’ het.
Dit was begin Desember en sy het dadelik na Oupa toe geloop en hom gevra om ‘n klip te gaan haal wat buite die dorp is. Sy het nou al vir ’n hele rukkie daardie spesifieke klip in die oog.
“Onthou nou,” het Ouma gesê, “as jy by die dorp uitry, by die eerste afdraai lokasie toe, sal jy ’n groot boom sien, waaronder die sement tafeltjies en bankies staan, waar mense kan padkos eet. Net so regs agter die boom staan daardie klip,” het Ouma beduie.
Oupa bring die veertien honderd langs die tafels tot stop, sit nog ’n rukkie met sy hande op die stuurwiel en bekyk die wêreld.
Hy stop sy pyp…. dis duim, vuurhoutjie en blaas, dan gaan staan hy met sy regtervoet op die 14 honderd se wiel, om die klip mooi te bekyk.
Oupa blaas ’n laaste bol rook die lug in, haal sy voet van die wiel af en stap stadig-moedswillig na die klip toe.
Hy kyk na die klip, dan na die veertien-honderd se wiel, weer na die klip en meet hom so met die oog af, besef dan, net die deel wat uitsteek, so groot soos die wiel is.
“Nee wat, Koot, hierdie klip gaan ek nie optel nie,” praat hy in die klip se rigting en skop na die klip.
Hy het seker die clutch van die veertien honderd te vinnig gelos, want so met die wegtrek skiet daar nog stof op die klip.
Ouma vertel vir my dat sy klaar die grassies weggesny het en nogal ’n holte gemaak het waar die klip mooi moet gaan inlê.
Sy het tot die tuinslang gaan haal en die grond so bietjie nat gemaak, glo dat die klip sy lê moet lê as hy neergesit word.
Ouma vertel verder dat sy so ongeduldig was, omdat Oupa so lank wegbly, dat sy sommer die tien tree na die hoek van die straat gestap het om te sien of hy nie doer onder in die pad al aankom nie.
Ouma sien toe so honderd tree of wat af in die straat, dat Oupa oppad is met die bakkie en so begin Ouma al waai om vir Oupa te beduie waar hy moet in reverse, om so na as moontlik aan die klip se gat te kan kom.
Toe Ouma daardie seil wegtrek, is daar nie ’n teken van ’n klip nie. Sy ruk die seil weer oop, net om seker te maak dat sy nie verkeerd kyk nie. Sy druk haar hande in haar sye en gluur na Oupa, sommer deur die agterste venstertjie, waar hy sit en hande vryf in die bakkie.
Ouma vertel toe vir my dat Oupa so bang was, dat hy die bakkie se deur maar stadig oopgemaak het. Eers sy regterbeen by die deur uit gesit, dan die linkerbeen. Hy vat met sy regterhand op die dak van die bakkie en trek homself uit. Hy maak die deur toe en haal sy pyp uit. Stop, duim, druk en vuurhoutjie, dan blaas.
“Nee wat Vrou, ek het nie daai klip gelaai nie. Die ding is darem heeltemal te swaar. Hoe moet ek man alleen die ding laai? En hy lyk boonop soos die buurvrou se kat wat na my duiwe loer.”
Ouma sê vir my sy het nie woorde gehad nie. Sy het vir die tweede keer weer aan die seiltjie geruk, net om seker te maak dat sy daardie groot klip, wat so groot soos die 14 honderd se wiel is, nie miskyk nie.
Dis ’n mooi dag buite, net soos die Vrystaat op sy beste kan lyk, maar o wee tog, binne in die veertien honderd bakkie is daar ’n stilte wat so in mens so bene gaan sit.
Toe hulle by die sement tafeltjie en stoeltjies kom wat langs die pad staan, ry Ouma mooi netjies agteruit sodat die 14 honderd so gatkant teen die klip staan.
Sy vertel hoe sy agter die klip gaan staan, teen hom skop (en sy beduie ook sommer vir my) maar die klip beweeg nie ’n duim nie. Hy sit om te sit.
“Wag Daanjie, ek het ’n plan. Agter die seat is ‘n nylon tou. Ons kan die tou aan die klip vasmaak en die ander punt aan die veertien honderd en dan trek die bakkie hom uit.”
Toe hy klaar is sê Ouma: “Nou toe Daantjie, ek gaan nou stadig wegtrek en jy moet kyk dat die klip nie te vinnig uit die grond uitlig nie. Ek wil nie hê hy moet in stukke by die huis aankom nie.”
“Hoe lyk hy Danie?” skreeu Ouma by die venster uit. Haar regterelmboog hang teen die buitekant van die deur en sy loer oor haar regterskouer met haar kop wat ook teen die tyd by die venster uithang.
“Kom, Daantjie, haal daardie seiltjie van die bak af. Ons gaan hierdie klip op die seiltjie rol, dan gaan ons hom so met seil en al lig tot op die bak. Dit sal makliker wees as wat ons die klip self moet optel.”
“Nou toe, nou moet ons aan die punte van die seiltjie vat, dan lig ons hom so mooi op tot by die bak.” Ouma gee die orders net soos sy kan as sy eers op dreef is.
Haai oe tog my mens, ek kan nou al in my gedagtes sien hoe Ouma langs daardie seiltjie gaan staan en haar hakke so effens in die grond inskop, soos ’n Os wat wil storm. En hoe sy so wydsbeen staan asof haar voete in moeder aarde haarself geplant is. Dan het sy nog ’n rok aan, so haar bene kon ook net sò ver oop.
Ek kan al sien hoe sy vooroor buk en die punte van die seiltjie vasvat en dan met daardie stem van haar sê: “Nou toe Danie, op die telling van drie lig ons hierdie klip saam op.”
“Drie….” en Ouma vertel sy het daardie ‘drie’ net ekstra hard gesê vir ’n bietjie woema, en daar lig hulle die klip op tot op die bakkie.
Sy trek aan die regterkant en Oupa aan die linkerkant en daar val die klip, gat oor kop, netjies op sy plek, net hier waar hy nou lê.
Ouma sê toe vir Oupa dat hy die blikke wit verf in die garage moet gaan haal, sodat hulle die nommer op die stukkie van die klip verf wat soos ’n kat-oortjie lyk.
Hy maak die blikkie verf oop, hurk langs haar en daar verf hulle saam die huisnommer op die klip. Nommer 63.
Ouma vertel toe vir my my hoe sy en Oupa daar so langs die klip gesit het en die nommer saam opgeverf het. Soos wat mens seker nou maar die boek sal teken as jy getroud raak, dink ek by my selwers.
Sy sê toe: “Jong, sien jy daardie berg? Dis dieselfde klip as hierdie klip en die Kerk is ook van dieselfde klip gebou. Ek en Oupa is in daardie kerk getroud. Dis hoekom. Dis ’n simbool.”