Afrikaans | Umuzi - Part 2
"Ons besef nie hoe vlietend daai vryheid kan wees nie" – Bettina Wyngaard oor vryheid van spraak
In Bettina Wyngaard se jongste LitNet-rubriek besin die Vuilspel-outeur en PEN Afrikaans-bestuurslid oor die 81ste kongres van PEN Internasionaal wat vanjaar in Quebec plaasgevind het. Die fokus was vryheid van spraak.
"Soms dink ek ons in Suid-Afrika aanvaar vryheid van spraak as vanselfsprekend, iets wat natuurlik daar moet wees," skryf Wyngaard, en voeg by: "Ons besef nie hoe vlietend daai vryheid kan wees nie."
Wyngaard voer aan dat demokrasie en die vryhede wat daarmee gepaard gaan breekbaar is en met mag en mening beskerm moet word.
Ons hoef net na Zimbabwe te kyk om te sien hoe delikaat, bros en breekbaar 'n demokrasie is, en hoe vinnig burgers hulself in die hande van 'n despoot kan bevind. Ons kan nie bekostig om met olifantvoete oor ons Grondwet en ons vryhede te loop nie.
Dit maak die gebeure van die afgelope week, met die #FeesMustFall-beweging, so kommerwekkend. Studente wat vreedsaam protes aanteken, word kragdadig hanteer, gearresteer en aangeval. Waterkanonne wat ingespan word, traangas en selfs rapportering van lewende ammunisie wat by UWK gebruik was, bring 'n beklemming om my hart. Die toegewing van die presidensie om nie enige fooiverhoging in werking te stel in 2016 nie, voel soos 'n Pyrrhiese oorwinning. Niks het regtig verander nie. 'n Aankondiging dat die regering groter finansiële steun aan tersiêre inrigtings sal verleen, sou meer betekenisvol gewees het. President Zuma se weiering om die studente toe te spreek of te woord te staan, en sy keuse om eerder 'n aankondiging oor televisie te maak, het waarskynlik bygedra tot die geweld en vandalisme wat Vrydagaand in Pretoria uitgebars het. Niks kan die geweld goedpraat nie, maar ek reken tog dat 'n groot deel van die blaam voor die regering se deur geplaas kan word.
Lees 'n paar van Wyngaard se jongste artikels, waarin die skrywer nadink oor kwessies soos Open Stellenbosch, Vrouemaand en die wit literêresisteem:
Wit guilt, swart angs en Thando Mgqolozana – Bettina Wyngaard lewer kommentaar
Die kuns van verlies – Suid-Afrikaanse alchemie
Vrouemaand: net nog 'n betekenislose Hallmark-geleentheid?
Traak-my-nie-agtigheid: "the most insidious danger of all"
Is die pen waarlik magtiger as die swaard?
"Luister na die redakteurs" – Dalena Theron se raad aan aspirantskrywers
Dalena Theron het met Beyers de Vos van LitNet gesels oor haar debuutroman, Huisies van papier. Sy het dit oorspronklik in Engels geskryf – gepubliseer by Umuzi as The Paper House – en toe self die vertaling daarvan aangepak.
Tydens die onderhoud gesels die jong skrywer onder meer oor die inspirasie vir haar buitengewone roman (dit vertel van 'n dogter wat by haar twee pa's woon, 'n eerste in Afrikaans), haar skryfproses en skrywershelde.
Theron deel ook raad vir aspirantskrywers: "Ek is geensins 'n ervare skrywer nie, net 'n gepubliseerde een. In daardie opsig is my enigste raad dus: luister na die redakteurs. As jy dit kan bekostig, vra 'n professionele redakteur om jou roman se taalversorging te doen vóór jy dit vir die uitgewer stuur."
Inspirasie vir skryf kom van oral – mense se stories en my eie liefde vir KwaZulu-Natal, waar die boek se storie geleë is. Daarby het ek gevoel dat die storie van 'n gesin met twee pa's of twee ma's iets is wat oopgeskryf moes word in Suid-Afrika.
Ek wou hê mense moet besef dat daar meer as een stem is in sulke gesinne – nie net die gay ouers se stem nie, maar ook die kind s'n – en die ouers se ouers s'n.
Ek het nie moed nodig gehad vir die storie nie; dit was vir my vanselfsprekend – 'n storie wat lankal bestaan – hy was nog net nie behoorlik vertel nie. Ek het wel deursettingsvermoë nodig gehad – dis soms moeilik om aan te hou as jy deur moeilike stukke skryf.