Nuuskommentaar: Weet ons wat regtig aangaan?Argieffoto: Pixabay.com Dit is reeds bekend dat gedrukte koerante wêreldwyd onder druk is, maar die verlies aan hierdie media is veel groter as die sentiment om ’n rustige tydjie op die keramiektroon te kan gaan deurbring. ’n Berg kundigheid is in mediamense van toet tot nou versamel, waarsonder veral nuusmedia van kleiner taalgemeenskappe noustrop gaan trek. Perskor is nog weinig meer as ’n herinnering. Nie baie lank voor sy ondergang nie, was die uwe, ’n Blikoor, verbaas om ’n Hoofstad tydens ’n besoek aan die Jakarandastad in die hande te kry, en dit was meer as 70 bladsye dik. En die Hoofstad was maar een van verskeie Perskordagblaaie wat ook die Oggendblad en Transvaler ingesluit het. Dis slegs enkele jare gelede dat Media 24 se direksie ’n besluit geneem het om Volksblad te sluit. Daar was groot ontsteltenis, en die besluit is omgekeer. Die Oosterlig het egter reeds sy naam verloor en as die Oos-Kaapse Burger bly voortbestaan. Maar nou verdwyn die daaglikse gedrukte weergawe van Maandae tot Donderdae. Heelparty lesers sien hierin die onafwendbare einde. Gedrukte koerante is wêreldwyd onder druk, en talle pogings word aangewend om minstens ’n deel van hierdie tradisie volgens moderne eise te laat oorleef. Die volgende syfers bied nie goeie nuus vir die gedrukte koerant nie. Die syfers is vanoggend deur die peilingsagentskap Rasmussen bekend gemaak. Hiervolgens blyk dit dat 49% van die kiesers wat pres. Donald Trump se bewind ten nouste volg, hierdie nuus van die TV af kry. In die tweede plek is die internet met 25%, die radio met 11%, die gedrukte koerante met 7% en die sosiale media met 3%. Te veel, veral buite die VSA, kan nie in hierdie syfers gelees word nie. Dit is byvoorbeeld beperk tot mense wat Trump se presidentskap ten nouste volg (nogal ironies as Trump se liefde vir twiet in ag geneem word). In die midtermynpeilings van Rasmussen loop die Demokrate ook voor teen die Republikeine, en dis nie goeie nuus vir Trump nie. Tog is daar ’n paar waardevolle lesse vir betrokkenes om uit die syfers te wete te kom. ’n Onderskeid word byvoorbeeld getref tussen nuus op die internet as bron, en die sosiale media. Die onderskeid raak byvoorbeeld Maroela Media, wat as internetnuusbron beskou kan word. Die sosiale media kan as die vernaamste verspreider van fopnuus beskou word. Dit impliseer dus dat lesers van Maroela Media betroubare nuus behoort te kry. Dat koerante met 11% in spel bly, is kommerwekkend. Al bestaan koerante steeds in baie lande, waaronder Suid-Afrika, wend hulle hul verstaanbaar tot ander, of bykomende opsies, soos om hibriede nuusbronne te ontwikkel wat nie meer ten volle papiergebonde is nie. Dit lyk nie of dit maklik gaan nie. Omtrent die helfte van Los Angeles se daaglikse produkte het niks met die nuus te doene nie. Dis omtrent alles die bekendstellings van spesiale aanbiedinge om lesers te trek. Groot pryse is op die spel, maar meestal is gratis of halfprys-intekening vir so drie maande een van die pryse. Die Nederlandse Trouw bied aan internetlesers slegs 50 gratis artikels per maand. Vir die res moet opgedok word. De Standaard van België beperk sy beste artikels tot intekenare. Die “wanbetalers” lees nog lekker aan ’n artikel, dan begin die letters net dowwer raak, en dan die aankondiging dat dit ’n betaalartikel is. ’n Deel van die probleem is, volgens gereelde artikels deur redakteurs, dat adverteerders en lesers nog ewe kopsku vir advertensies op die elektroniese media is. Hieraan word hard gewerk soos dikwels gesien kan word wanneer advertensies skielik opduik en die artikels wat ’n mens lees, bedek. Baie Suid-Afrikaners se toegang tot die internet is hul slimfone en tablette, eerder as deur skoot- en lessenaarrekenaars. Sou die gedrukte koerante in Suid-Afrika vou, gaan dit veral vir Afrikaans ’n swaar slag wees. Vertalers en koerante se korporatiewe geheue verseker grootliks dat die regte, erkende Afrikaans in gebruik bly. Soms glip die klein jakkalsies deur soos om “iemand onder die bus in te gooi” in plaas van “vir die wolwe gooi”, “afdeling” of “seksie” van ’n wet in plaas van “artikel”, iemand wat uit ’n vereniging “verban” sou wees in plaas van sommer net uitgeskop of geskors te wees (verban is nie die regte Afrikaans vir die Engelse “ban” nie, die Engels vir “verban” is “exile”) en veel meer grillerighede. Ja, daar is oorvloedig baie elektroniese nuusbronne. Sommiges spesialiseer in geldsake, ander in politiek, ander in ’n mengsel van wêreldgebeure, nog ander in landbou en motors, en vele meer. Beland nou ’n dag of twee in die hospitaal, en die aflaai van e-pos daarna kan sommer ’n groot werk wees. Kompetisie is baie straf. Maar so baie hiervan is slegs in Engels beskikbaar, of wanneer Afrikaans aangewend word, is die spanwydte van tipografie, gehalte van nuusaanbieding en taalgebruik dikwels net te groot. Soms word Afrikaans gewoon gepleeg en verlang ’n mens na die dae van Zefferkaans, ek sê, en die vroeë Afrikaanse akademiese joernale met die vreeslikste stywe Akademikaans wat die gewone leser stomgeslaan laat. Afrikaanse koerante se rol om van gewone Afrikaans en sy verskillende dialekte alledaagse lekker leesstof te maak, sal seker nooit besef word nie. Mettertyd sal kompetisie en markkragte toesien dat die suiwer elektroniese nuusmedia van kleiner tale soos Afrikaans dieselfde gehalte van goeie taalgebruik kan handhaaf, en terselfdertyd dieselfde gehalte nuus oplewer. Moderne speltoetsers help reeds baie, maar tot tyd en wyl dit ook kan “toor”, sal daar ’n hele proses van fusie tussen oud, nie so oud nie en jonk moet wees om te sorg dat Afrikaanssprekendes nie ’n tyd lank ’n droogte aan goeie geskrewe Afrikaans en gehalteryke nuusaanbieding binnegaan nie. En dit geskied in Suid-Afrika alles teen die agtergrond van ’n nuwe bedeling wat veel wyer is as bloot ’n politieke oorgang, waar die druk op onderlinge begrip en opvattings al groter word, en klassieke idees in die slag bly en selfs haatspraak word. Daar moet, soos Theo Venter dit stel ná sy onderonsie met die ANC se Carl Niehaus, ’n dringende gesprek gevoer word oor wat in Suid-Afrika gesê mag word en wat nie. Koerante (elektronies of gedruk) kan uiteraard nie in so ’n gesprek afwesig wees nie. Politieke korrektheid mag nooit in die plek van die waarheid gestel word nie.