16 Desember is nie sommer nog ’n dag op die kalender nie. Dit is ’n dag waarop ons die geleentheid het om ’n oomblik uit ons besige lewens te neem om stil te staan en:
16 Desember is ’n dag waarop ons stilstaan voor die God van die Bybel, om aan hom dank te betuig vir die geskiedkundige gebeurtenis wat ons voorouers alleen met sy ingryping bereik het. 16 Desember gaan egter oor meer as net die herdenking van ’n Gelofte. Dit is ’n dag waarop ons moet besin oor die lesse wat ons uit die verlede kan leer, die rigting wat ingeslaan moet word om ’n toekoms te vestig en belangriker, die uitdagings vir die hede.
Dit is vandag 16 Desember 2014. Presies 176 jaar sedert die slag van Bloedrivier, waar die Gelofte ook afgelê is. ’n Gelofte waarmee ons verklaar het dat ons die dag soos ’n dankdag en ’n Sabbat sal deurbring as God die oorwinning in ons hand sou gee. Ons het ook beloof dat ons die Gelofte aan ons kinders sal oordra en hulle dus ook sal leer van die geskiedenis op daardie dag, sodat hulle dit ook aan hulle kinders kan oordra. Die Gelofte was wel gemaak deur ’n klein groepie van ’n paar honderd Boere en het die res van die volk nie outomaties gebind nie. Die van ons wat ons uit eie keuse en met verloop van tyd ons met die Gelofte geassosieer het en dit ook afgelê het, is egter ook daaraan verbind.
Die Groot Trek was een van die moeilikste tye in ons geskiedenis. Dit was ’n tyd van vreugde en opgewondenheid oor die nuwe toekoms wat gevestig gaan word, maar dit was ook ’n tyd van groot hartseer en swaarkry. Dit was ’n tyd van angs en vrees, maar ook van dapperheid en veggees.
As ons oor die Slag van Bloedrivier wil praat moet ons ’n oomblik neem om dit binne konteks te plaas en na die geskiedenis van die tyd te kyk.
• Die Boere het vermeerder en die grense van die Kaapkolonie is uitgebrei totdat dit die Visrivier bereik het. In die 1830’s is die Groot Trek, hoofsaaklik deur twee faktore ontketen: Britse oorname aan die Kaap en voortdurende aanvalle deur die Xhosas. 12 000 Boere het Noord getrek met die hoop om ’n veilige toekoms in Afrika te vestig.
• Piet Retief het vas geglo dat ’n ooreenkoms met die Zoeloekoning, Dingaan getref kon word om grond vanaf die Zoeloes te koop. Daar was groot onsekerheid onder die volk en ’n gesamentlike vergadering, waartoe die verskillende trekke byeengeroep is, is gehou. Die Trekkerleiers het verskillende standpunte gehad. Die debat het hoofsaaklik gewentel rondom waarheen getrek moet word. Potgieter wou verder Noord oor die Vaalrivier trek en Retief wou in Natal vestig. Daar was groot onsekerheid oor die gedagte om Natal toe te trek, aangesien dit Zoeloeland was. Retief het egter met die voorstel gekom dat geen persoon oor die Drakensberg hoef te trek voordat hy nie ’n ooreenkoms met Dingaan kon aangaan om grond by hom te koop nie. ’n Klein groep Voortrekkers het die tog aangepak en Dingaan in sy kraal in UmGungundlovu ontmoet. ’n Ooreenkoms tussen Retief en Dingaan is gesluit waarvolgens die Voortrekkers grond vanaf die Zoeloes kan koop, in ruil vir die terugbring van beeste wat deur die Tlokwas by die Zoeloes gesteel is. Retief het sy deel van die ooreenkoms nagekom en kort daarna bykans 70 000 beeste vir Dingaan gebring. Na die oorhandiging van die beeste het Dingaan die traktaat op 6 Februarie 1838 onderteken. Daarna is Piet Retief, sy seun en ongeveer 100 van sy manne op kwaMatiwane koppie lewendig deur Dingaan se impi’s afgeslag. Retief is laaste vermoor. Hy is gedwing om eers te kyk hoe sy kommando en sy seun vermoor word.
• Die Voortrekkers het hierop reageer deur ’n strafkommando saam te stel met die doel om Dingaan te onttroon. ’n Aantal veldslae het plaasgevind, waaronder die slag van Italeni, waar Piet Uys en sy seun Dirkie Uys gesneuwel het.