DIE BELEG VAN MAFEKING (7)
Geskep op 11 Mei 2011 | Druk | E-Pos
Lees reeks by Die Beleg van Mafeking
HOE DIE WÊRELD REAGEER HET OP DIE ONTSET VAN MAFEKING
Die nuus dat Mahon se troepemag die beleerde dorp bereik het en daarin geslaag het om Baden-Powell en sy troepe te ontset, is deur middel van 'n offisiële berig wat op Vrydagoggend, 18 Mei 1900 in Pretoria deur De Volksstem gepubliseer is, wêreldkundig gemaak. 'n Korrespondent van Reuter se nuusagentskap het hierdie berig nog dieselfde oggend na Londen getelegrafeer en 'n rukkie na 9 uur daardie aand het die berig die Britse hoofstad bereik. Die reaksie wat dit teweeggebring het, is 'n treffende bewys van die geïdealiseerde beeld van die beleg van Mafeking, wat die Britse publiek vir hulle self gedurende die vorige sewe maande opgebou het.
Nadat die nuus die aand om halftien in die strate van Londen bekend geword het, het dit verbasend vinnig deur die hele stad versprei en groot skares het die strate en openbare pleine begin volstroom om met uitbundige vreugde fees te vier. Die burgemeester het op 'n balkon van Mansion House verskyn en die skare toegespreek. Hy het onder andere gesê: I wish the music of your cheers could reach Mafeking. British pluck and valour, when used in a right cause, must triumph.
Oral in die groot stad se strate, op die pleine en in die teaters het die duisende Londenaars met wapperende vlae hul volksliedere luidkeels laat weerklink.
DIE BYBEL (14)
BELASTINGGAARDERS EN TOLLENAARS
Belastingbetaal is amper so oud soos die mens self! In Israel was belastingbetaal ook iets algemeen. Elke keer as 'n vreemde nasie Israel oorwin het, moes die Israeliete aan daardie oorwinnaar belasting betaal.
Afgesien van tempelbelasting, was daar ook ander belasting waarvan die Bybel vertel. Mense moes hulle dienste aanbied (2 Sam 20:24; 1 Kon 5;13; 2 Kron 2:2); hulle moes kos gratis gee (1 Kon 4:7) en dan is daar ook tol van handelaars gevra (1 Kon 10: 14-29). Soos reeds gesê, kon vreemde oorheersers ook belasting op volke lê waaroor hulle geheers het. Dit was vir die Jode 'n baie sensitiewe saak dat hulle vir die Romeine moes belasting betaal. Daarom probeer hulle Jesus oor die belasting vasvra (Mark 12:13-17). As Hy sou sê dat 'n mens nie belasting moes betaal nie, sou die Romeine vir Hom vies gewees het en as Hy gesê het dat 'n mens wel belasting moes betaal, sou die patriotiese Jode nie tevrede gewees het nie.
Geskep op 10 Mei 2011 | Druk | E-Pos
DIE WÊRELD VAN DIE KLEINSTES (9)
As ons 'n bietjie oor die lewe van die mikrobes in die grond wil gesels, dan is dit nie nodig om 'n vrag grond van nader te bekyk nie. Nee, nie meer as – laat ons sê - 'n vingerhoed vol sal nodig wees nie. Want in daardie klein bietjie grond, wat so ongeveer 'n tiende van een ons ( 'n ons is sowat 30 gram) weeg, kan ons miljoene en miljoene lewende wesentjies kry.
Talrykste onder hulle is die bakterieë. In daardie ou vingerhoedjievol grond kan meer bakterieë wees as wat daar mense in sommige lande is. Maar nie alleen bakterieë nie, ook oerdiertjies en swamme, wiere en nog andere mikrobes behoort tot die bevolking van die grond.
Miskien kan 'n mens 'n beter voorstelling van die 'lewendige' grond vorm as jy jou probeer voorstel dat jy self nie groter as 'n mikrobe is nie. Daarvoor sou jy jou ongeveer tienduisend keer kleiner as 'n normale mens moet maak. Die wêreld sal dan 'n bietjie anders lyk. Die vingerhoedjie wat nie meer as ⅝ duim (sowat 2 cm) hoog en breed is nie, sal vir die mikrobe-mens 'n berg van 500 voet hoog en met dieselfde deursnee wees. Die klein sandkorreltjies sal in swaar klippe en rotsblokke verander wees en ons sal stewige skoene moet aantrek om die tog deur die geheimsinnige vingerhoedberg te kan maak.
DIE BELEG VAN MAFEKING (6)
BADEN-POWELL DIE "HELD"
Op 11 Februarie 1900 het 'n versoek van lord Roberts, Baden-Powell bereik waarin hy gevra word om te probeer om die verdediging van die dorp vol te hou tot teen die helfte van Mei wanneer hulp uit die suide sou opdaag. Baden-Powell het nog kans gesien om hieraan te voldoen, ten spyte van die haglike toestand van die dorp se voedselvoorsiening op daardie stadium, maar hierdie versoek van lord Roberts was vir die geteisterde troepe en burgerlikes 'n ware jobstyding.
Die vasgekeerdes het in berigte wat sporadies uit Mafeking uitgesmokkel is, hul lot teenoor die buitewêreld beklaag, bykbaar begerig dat hul volksgenote in Engeland moes weet hoe groot die ontberings was wat hulle hulself getroos het ter wille van die belange van die Empire en van die Koningin. Gevolglik het die Engelse in die moederland hul die lot van die "lydendes" in Mafeking so sterk aangetrek dat daar selfs druk op die Engelse Regering uitgeoefen is om die ontset van die beleërde dorpie te help bespoedig.
TRAWALLE MET HEUNING
Ek het die voorreg gehad om naby Calvinia op 'n pragtige plaas groot te word. In die kranse was baie skeure waar bye nes gemaak het. Maar om hierdie heuning uit te haal, was 'n operasie sonder narkose.
So het my pa en 'n ou maat van hom saam met 'n Hollandse vriend eendag besluit hulle gaan vir die vrouens 'n bietjie soetgoed uithaal. Om die heuning by te kom, moet een man, gereedskap en al, met 'n tou teen die krans af laat sak word tot regoor die skeur. Die manne moet dan bo die tou vashou en optrek as die hangende heuninguithaler skree: "Trek my op!"
My pa en oom Adriaan was albei maar lywig en sou nie die toets van die tou se drakrag slaag nie; daarom val die eer van die uithaal die Hollander te beurt. Hy word goed wysgemaak wat om te doen en veral wat om te skree.
Die bye was woelig die dag. Hulle het die Hollander eers so een-een gepiets. Hoppies van die plaas het altyd gesê, as 'n by jou steek, moet jy gou brandewyn smeer, sodat die ander bye nie die bloed se reuk kry nie. Brandewyn was daar nie vir die Hollander teen die krans nie. Die bye het sy bloed geruik en in sarsies van twee gekom.
DIE GESTEELDE BYBEL
Dit was 'n geskenk van haar oorlede moeder - die Bybel wat vir Mary Dane so dierbaar was bo alle ander dinge. Sy het dit jare lank gebruik. Uit die Bybel het sy vir die verwaarloosde seuns van haar Sondagskoolklas voorgelees, en baie van hulle het daardeur tot bekering gekom, sodat dit gelyk het of daar 'n besondere seën van die Bybel uitgegaan net.
Maar nou is dit weg. Sy het tien maal die waarde van die boek belowe as beloning vir die een wat dit sou terugbring, maar tevergeefs! Haar Bybel het nie teruggekom nie. Al wat vir haar oorgebly het was om te bid dat dit 'n seën sou bring aan die persone in wie se hande dit sou val.
Toe breek die oorlog uit. Mary Dane het haar woonplek verlaat om in 'n hospitaal as verpleegster te gaan diens doen. Daar het juis 'n vreeslike slag plaasgevind, en die hospitaal was vol gewondes en sterwendes. Onder die gewondes was daar een wat vir haar bekend gelyk het, hoewel sy hom nie dadelik kon plaas nie. Hy het haar sy naam genoem en gesê:
LEIDING VAN DIE HEILIGE GEES (10)
Geskep op 07 Mei 2011 | Druk | E-Pos
HOE WEET EK DIS DIE REGTE LEIDING?
Omdat ons as mense sekere beperkinge het, soek en volg ons dikwels leiding oor 'n verskeidenheid aangeleenthede . Jongmense wil graag leiding hê in verband met hulle toekomstige beroep, die keuse van huweliksmaats en ander sake. Sakemanne soek leiding in die neem van sakebesluite, die inrigting van hulle bedryf ensovoorts. Politici soek leiding oor landsake. Daar is niemand wat nie soms hande in die hare sit en wens dat hulle oor meer wysheid beskik het nie.
As 'n mens nadink oor dié soort leiers wat suksesvol is, besef jy dis nou maar eenmaal so dat mense maklike leiding wil hê. Die meeste mense is traag om diep te dink en geduldig op 'n antwoord te wag. Hulle verkies kortpaaie. Daar is 'n popliedjie wat hierdie houding raak uitdruk: "Talking is cheap/ People follow like sheep/ Although there is nowhere to go..."
Verder wil mense konkrete leiding hê. Hulle soek sigbare leiers soos in die tyd van Samuel toe die Israeliete nie tevrede was met God as hulle enigste koning nie. Daarby is hulle geneig om leiers te volg wat hulle vlei. Hulle luister graag na leiers wat hulle na die mond praat. 'n Leier wat van mense noodsaaklike opofferings vra is selde gewild. Mense is maar te geneig om verkeerde leiding makliker te volg as goeie leiding. Hulle sien soms leiding in dít wat geen leiding is nie.
MODERNISTE DAAG 'N CHRISTEN- DOKTER UIT
Geskep op 06 Mei 2011 | Druk | E-Pos
Hierdie baie interessante en insiggewende ondervinding het 'n Christen-medikus, dr Arthur Brown, te beurt geval. Hy vertel daarvan:
Ek was besig met 'n reeks dienste in die Baptistekerk in Indiana, en die pastoor het 'n uitnodiging vir my gekry om die studente te gaan toespreek in die kollege, 'n sogenaamde Christelike inrigting. "Ons is gelukkig om daar in te kom, " het die pastoor gesê, " want hierdie kollege is vinnig besig om modernisties te word.
Ek was bly om hierdie geleentheid te kry om 'n byeenkoms van die studente toe te spreek. Die dag voordat ek moes praat, bel die president my op en sê: "Dr Brown, ons program vir môre-oggend is baie vol, en dit spyt my dat ek u maar net 12 minute kan gee." "O, dis in orde, doktor," het ek gesê; "Ek dink ek sal baie in twaalf minute kan sê."
Parlementslede is die enigste klas werknemers in die hele samelewing wat die reg en die mag het om die bedrag van hulle eie loon vas te stel na willekeur; as hulle dit seweduisend pond wou maak in plaas van sewehonderd was daar niks om hulle te belet nie. Daarom is dit raadsaam om met hierdie bespreking by die bron te begin. Persoonlik wil ek graag vooraf my spyt te kenne gee dat die parlement nie in die jongste sitting die salarisse van sy eie lede met so tien persent verminder het nie. Dan kon hulle die beleid om nie ander staatsdienaars te salarisse te verminder nie, verdedig het sonder om hulle aan die verdenking van eiebelang bloot te stel. Soos dit nou is, met my onaangeraakte sewe honderd pond vind ek my in 'n skaam posisie wanneer ek die algemene vraagstuk van loonstandaarde op die platform moet bespreek – of in die pers soos nou hier.
Geskep op 05 Mei 2011 | Druk | E-Pos
DIE WÊRELD VAN DIE KLEINSTES (8)
Die ou skeikundiges van so paar eeue gelede het reeds geweet dat deur gisting suiker in alkohol en koolsuurgas verander. Hoe, het hulle egter nog nie geweet nie; totdat die groot Franse navorser, Louis Pasteur, in die middel van die negentiende eeu ontdek het dat gisting deur mikroskopies klein wesentjies, die gisselle, tot stand kom.
Die volgende stap was die oplossing van die vraag: op watter manier verander die gisselle die suiker?
Dis begryplik dat daar in die eerste plek gedink is aan 'n ingewikkelde organisme in die selletjies waarin die suiker omgesit word – net soos byvoorbeeld in 'n koei die voedsel gedeeltelik verander in melk, of 'n hoender se kos in eiers. Maar in 1897 het Buchner 'n klompie gisselle met skerp sand heeltemaal fyn gemaal, gefiltreer, en die 'dooie' selsap aan 'n suikeroplossing toegevoeg. Toe het hy verbaas gesien hoe in daardie vloeistof die koolsuurgas-borreltjies opstyg en die tipiese alkoholgeur ontstaan. Dit kon dus slegs een ding beteken: die gisselle moet oor een of ander stof beskik wat die wonderwerk voltrek. Hierdie wonderlike stowwe word ensieme genoem, na die Griekse woord 'en' = 'in' en 'zyme' = 'gisplantjie'.
TAALPRAATJIES VIR DIE WAKKERES (2)
Lees reeks by Taalpraatjies vir die wakkeres
DIE GEMEENSKAP EN SY TAAL
In die vorige aflewering het ek die vraag aanhangig gemaak hoe dit moontlik is dat ons, ondanks alle persoonlike taalverskille, ons medemense tog nog betreklik goed kan verstaan. Laat my toelig: hoe herken ek my medemense? My buurman dra op sy plaas 'n ou afgeslete werkspak, trek vir 'n sakebesoek na die stad 'n gewone pak aan, verskyn by 'n voetbalwedstryd in 'n sportbaadjie en Sondag by die kerk in sy beste pak, en tog herken ek hom elke slag sonder die minste moeite. Die een dag het hy 'n baard en die volgende keer is hy glad geskeer, maar al hierdie vermommings van sy uiterlike is nie voldoende om hom onherkenbaar te maak nie.
So gaan dit ongeveer ook met 'n mens se taalgebruik: by alle verskille bly jy ten slotte jouself en verraai jou taal jou identiteit. 'n Mens moet jou stem en jou taal al baie bewus en opsetlik verander om jouself nie daaraan te laat eien nie, maar 'n mens verander jou taal gewoonlik onbewus en nie so opsetlik soos jou kleredrag nie. Maar daarby kom nog iets anders: 'n mens moet in sy taal, miskien nog meer as in sy kleredrag, met sy medemense rekening hou. Die enkeling is lid van 'n gemeenskap, van 'n samelewing, en dit lê nou eenmaal in sy aard om met ander mense te wil praat en deur hulle verstaan te wil word.
Ons hele ekonomie draai vandag om geld, maar hoe het die mense van destyds gemaak?
Aanvanklik het die hele ekonomie op ruilhandel berus, met ander woorde, mense het produkte geruil. Spoedig het dinge soos diervelle, diere self, skulpe of graan meer waarde as ander items begin kry. In ongeveer die sewende eeu vC is die eerste munt in Listre in Klein-Asië gemaak van 'n allooi van goud en silwer. 'n Merk van die koning het die gewig gewaarborg. Die beginsel was dat edelmetale soos goud, silwer en brons volgens hulle gewig as ruilmiddel gebruik kon word. Tot aan die einde van die Ystertydperk (die sesde eeu vC) was ruilhandel nog baie algemeen. Daarna het "geld" (stukkies edelmetaal) begin oorneem. Die eerste Joodse munte dateer terug tot die tweede eeu vC en was van koper en brons gemaak.
Daar moes "gewigte" bepaal word vir die edelmetale. Die "sikkel" het omtrent 17,4 gram geweeg. Daar was egter baie verskillende "gewigte" en ons lees ook daarvan in die Bybel
Tempelbelasting - Die Jode moes 'n halwe sikkel tempelbelasting per persoon per jaar betaal. As 'n mens dit omreken, beteken dit dat daar per jaar 14,5 ton silwer aan belasing aan die tempel alleen betaal is.
MET RYPERD EN MAUSER (21)
VREDE ( Slothoofstuk)
Ons was nog hard besig om brood en beskuit te bak om ons weer vir die verdere stryd toe te rus - want ons het geensins vermoed dat die Oorlog se einde reeds aangebreek het nie - toe ons aan die begin van Mei 1902 na Rietvlei opgeroep word, waar al die ander kommando's onder generaal De la Rey vergader was.
Ons moes toe stem of ons by vredesonderhandelinge gewillig sou wees om die onafhanklikheid van die Republiek prys te gee en of ons nog bereid is om vir hierdie saak die stryd voort te sit. Die Engelse was glo onder die indruk dat ons burgers lank tevore reeds onvoorwaardelik sou oorgegee het as ons offisiere ons nie so aangemoedig het nie.
Die burgers wat gewillig was om die stryd te beëindig deur onvoorwaardelike oorgawe, word toe gevra om net so te bly staan waar hulle was en dié manne wat nog kans sien om onder die haglike omstandighede die onafhanklikheid van ons dierbaar Vaderland met die wapen teen die invaller te beskerm, word versoek om oor te skuif na die anderkant. Daar het nie 'n enkel burger bly staan nie.
Geskep op 04 Mei 2011 | Druk | E-Pos
DIE VRAAGSTUK VAN VERASSING
Dr G J Meijer VDM
Heelwat Christene dink dat verassing en begrafnis om't ewe is - jy kan kies wat jy wil. Begrafnisondernemers ondersteun hierdie gedagte (sien Doves se Q&A about cremation vraag 1). Hulle propageer selfs verassing bo begrafnis (sien Doves se Q&A about cremation vraag 27). Daar leef talle vrae in die gemoed van christene rondom die saak: is dit eties reg? Wat sê die Here?
Dit is 'n probleem as die vraag eers aangespreek moet word wanneer iemand pas oorlede is. Naasbestaandes is dan emosioneel en meestal nie in staat om die saak rasioneel te oorweeg nie. Die oogmerk met hierdie gespreksdokument is om nie net oor verassing duidelikheid te kry nie, maar ook oor begrawe. Wat beveel God hieroor?
1. Historiese oorsig
§ Uit die geskiedenis van talle antieke volke blyk dat mense begrawe is.
§ Wyse van begrafnis verskil van volk tot volk, kultuur tot kultuur, plek tot plek, omstandigheid tot omstandigheid: steengrafte, ysgrafte, boomgrafte, klip-stapeling, regop begrawe.
MET RYPERD EN MAUSER (20)
Geskep op 03 Mei 2011 | Druk | E-Pos
DEUR DIE BLOKHUISLINIE
Hier by die soutpan het ons 'n paar dae stil gelê om ons perde 'n bietjie te laat rus en om ons verstrooide burgers weer bymekaar te kry. Die blokhuislinie tussen Lichtenburg en Mafeking lê nog voor, want ons Rustenburgers moes nou weer vir die duur van die winter na ons wyk teruggaan.
Ons het op elkeen van die muilkarre 'n gewonde burger gelaai want ons ambulans was maar klein. Ek is toegelaat om in die ambulans te ry omdat my perd te kreupel was om my gewig te dra en aan die hand gehou moes word.
Toe ons van die soutpan af vertrek, waarvandaan ons ook 'n paar vragte sout saamgeneem het, wou Lewies Taljaard, wat 'n rukkie vantevore ons kar by Brakspruit in die steek gelaat het, nie die gewonde Jan Opperman oplaai nie. Hy laat hom toe onder 'n boom lê en ry voort. Ons was al 'n hele entjie weg toe kommandant Van Tonder dit te hore kom. Hy draai toe om en steek Taljaard onder die sambok en jaag hom terug tot by Jan.
MAGGIE SE OFFERGAWE
Met noukeurig deursoekende oë het die leraar die gesigte van sy wêreldwyse gehoor aanskou. Hy het 'n hartstogtelike beroep op hulle gedoen om hulp vir 'n klein sendingkerkie daar bo tussen die berge, waar ruwe mans en vroue byna niks geweet het van God en die evangelie van Christus nie. Hy het gehoop om die mense te besiel met die gees om te gee, om hulle te laat voel dat dit 'n uiters geseënde voorreg was - en hy het gefaal. 'n Gevoel van verlatenheid het oor hom gekom.
"Here, help my," het sy lippe onhoorbaar gefluister. Hy kon nie die geboë gestaltetjie van klein kreupel Maggie daar agter in die kerk sien nie - 'n gestaltetjie wat gebewe het onder die vuur van sy beroep.
"Here Jesus," het die outjie snikkend gesê, "ek het niks om te gee nie. Ek wil so graag hê die mense daar in die berge moet my Heiland leer ken. Maar Here ek het niks om . . . "
Toe is dit asof 'n koue hand haar hart beetpak. "Ja jy het, Maggie," het 'n stem êrens gefluister, "jy het jou kruk, jou pragtig kruk wat jy present gekry het, en dit is 'n hele paar pond werd.
DIE BELEG VAN MAFEKING (5)
Geskep op 02 Mei 2011 | Druk | E-Pos
VOORVALLE TYDENS BOMBARDERING
Nadat die Engelse met hulle aanval op Platboomfort 'n verpletterende neerlaag gely het, het hulle dit nie weer gewaag om enige van die Boereforte rondom Mafeking enigsins met mening aan te durf nie. Baden-Powell het hom daarop toegelê om die forte, verskansings en bomskuilings van die dorp meer effektief te maak, want die Boere het, nadat generaal Cronjé in November 1899 Mafeking verlaat het, die dorp feitlik elke dag bestook met 'n 94-ponder "Long Tom" Franse kanon. Ewe as Cronjé het sy opvolger, generaal Snyman, gemeen die lewensverlies van die Boerekommando's sal verskriklik wees indien hulle dit sou waag om die dorp aan te val en het daarom maar ewe gedwee voortgegaan om die dorp te beleër met die hoop dat die inwoners en garnisoen só uitgehonger sou raak dat hulle maar sou moes oorgee. Intussen het hulle die dorp maar met hul kanonne en met Long Tom bestook.
TAALPRAATJIES VIR DIE WAKKERES (1)
DIE ENKELING EN SY TAAL
Iedereen weet dat ons iemand aan sy stem herken. Dit beteken dat ons weet wie praat selfs as ons die spreker nie kan sien nie deurdat hy in 'n ander kamer, in die donker of op 'n afstand van ons af oor die telefoon of oor die radio praat. Sy stem hang van allerlei dinge af, onder andere van die grootte en van die vorm van sy spraakorgane en veral van die manier waarop hy hulle gebruik om taalklanke te maak. Die een praat sag, die ander hard; die een langsaam, die ander vinnig; die een met 'n lae stem, die ander met 'n hoë piepstemmetjie; die een bry, die ander stoot met die tong of lispel, en 'n volgende het 'n sterk neiging om sekere klinkers deur die neus uit te spreek of te nasaleer, soos die taalgeleerdes dit noem. So kry ons 'n eindelose verskeidenheid van stemme, feitlik net so baie as wat daar sprekers is, en tog kan ons gewoonlik die stemme van ons vriende en kennisse onderskei en herken. Ons onderskei byvoorbeeld tussen kinderstemme, meisiestemme, seunstemme, manstemme en vrouestemme; en 'n moeder onderskei die stem van een kind teenoor dié van die ander of van al haar kinders teenoor dié van hul speelmaats net so maklik as wat 'n ooi die blêr van haar lam uit die hele lammerlawaai uitken.