WOORDE WAT WEEG: Nathan Trantraal - Alles het niet kom wôd (2017)
Nathan Trantraal: Alles het niet kom wôd. Kwela Boeke, 2017. ISBN 978-0-7957-0791-9
Met sy debuut Chokers en Survivors het die digter Nathan Trantraal die Ingrid Jonker-prys in 2015 verower. Dit was 'n besonderse debuut geskryf in Kaaps met 'n ongebreidelde aanslag en woede. Nou is die tweede bundel sopas gepubliseer deur Kwela, met ons. Dit heet: Alles het niet kom wôd.
Die tweede bundel, so weet ons al uit die kritiek, is die moeilike hekkie. Intussen het die digter, getroud met Ronelda S. Kamfer, wat eweneens 'n rubriek in Rapport het.
Trantraal herinner my sterk aan die reaksie wat indertyd op Gert Vlok Nel se debuut uitgespreek is deur J.C. Kannemeyer: die digter speel dom; hy maak asof hy nie van die kodes weet of dit begryp nie. By Trantraal is daar dieselfde spel aanwesig, maar op 'n ander manier. Hy is ook poseur wat kwansuis minagtend staan teenoor die Afrikaanse letterkundige sisteem, dit kritiseer en aanval, maar tog die pryse aanvaar. Hy is eweneens bekroon met die ATKV-prys vir sy debuut.
Sy kritieke, en hiermee het ek geen probleem nie, op Adam Small se hantering van Kaaps en sy belesenheid, soos bely in onderhoude, vra dus vir 'n ander lees as van kritici wat 'n reaksie het op die armoede en ellende van die digter. (En hét Kamfer dit nie goed getref met die groot Rabie-Wallace-prys nie?)
Oor die eerste bundel het ek soos volg geskryf (Woorde wat weeg. Nathan Trantraal - Chokers en Survivors (2013). Besoek 15 Maart 2017):
Die belangrikste aspek van hierdie bundel is die praattaal en in fonetiese Kaaps.
- Daar is humor.
- Daar is 'n besliste afwysing van enige nostalgie of sentimentaliteit. Die inhoudsopgawe met tydsaanduidings lees soos grafskrifte. Hier is dus 'n duidelike afskeid van 'n pynlike, verwonde jeug.
- Die gebruik van plat woorde is opvallend. Cunt, poes, kak, befok, fokkol, piel, nai, fokof.
- Engelse woorde word ook aangetref. Die digter gee 'n weergawe van sy mense se spreektaal.
- Daar is 'n ontmaskering van die familie, en meer spesifiek die gesinsopset. Hy het immers by die moeder, tradisioneel die versorger, om onsentimenteel te wees.
- Hier is simboliese vadermoord. Die vader word letterlik aangeval soos in "Fifa 06" (52).
- Dit is gedigte wat 'n storie vertel.
- Dit wil duidelik on-poëties wees. Teenoor al die veld is vrolik, vind ons 'n "dywel het alwee al sy pielhare afgeskeer" op die maat van "Die padda wou gaan opsit met sy nooi in die vlei" (69).
- Daar is 'n verwysing na drugs (soos buttons byvoorbeeld), casette, porn, DVD's, CD's en karaoke. Dus ondigterlike of tegniese woorde wat die gedig binnedring.
- Die private word ontmasker en betree (masturbasie): "die Here wiet allien 1" (67).
- Die tronkbestaan / gangsters versus 'n godsdiens (geloof) word ontgin.
- Terselfdertyd is daar genoegsame verwysings na ander digters wat 'n bekendheid met die digkuns aandui. Hier vind ons 'n duidelike ambivalensie by die spreker, wat enersyds ingelig is, maar andersyds soos gert vlok nel maak asof hy nie weet wat eintlik aangaan nie.
- Die gedigte wil soos strips toeganklik wees en soos in hierdie sub-genre die medium gebruik om sosiale kommentaar te lewer. 'n Mens dink hier o.a. aan Bitterkomix en die digter se eie werk as kommentator in die Cape Times. Soos by Bitterkomix is die skokkende aspek die dinamo van die teks.
- Die spel met die outobiografie – o.a. deur verwysings na Ronelda, sy vrou en sy broer – neem ons terug na die Beats se hantering van vriende wat as werklike mense in die gedigte beland het.
- 'n Sterk satiriese aanslag soos "Hard to kill trilogy (DVD Boxset)", 23.
Dieselfde tegnieke is hier: satire, ironie, platwoorde, die uitskryf van die armoedige bestaan, Kaaps, gevaar, "living on a edge", dus. 'n Nuwe wending is die ontginning van die religieuse dimensie en in die openingsgedig "Alles het niet kom wôd" (11), bely die digter dat hy "minner dywels" in die water gegaan het as waarmee hy uitgekom het.
Die ontmaskering en bespotting van hierdie leefruimte is dus iets wat die leser moet aanvaar.
"S.o.b." (38) striem die politieke en klasverskille wat hierdie spreker intens beleef. Son of a bitch word hier Silly old boer.
Daar is dus "gif" in "vegifnis" (39)
Die bundel het nie die werklike vuur en vreemdheid van die eerste een nie. Maar die toehoorders by Woordfeeste waar die digter optree, is kennelik onder die indruk van die praataanslag en fok-jou-houding. Hier lees hy "Cash for gold". Hy het bepaald 'n groot aanhang onder jong lesers.