‘n Waarde-basis vir die landDie meeste politieke gebeure die afgelope paar weke kan ongelukkig terug-gevoer word na negatiewe waardes. Al die uitsprake van ANC Jeugliga-leier, Julius Malema het ŉ negatiewe ondertoon. Dis retoriek van geweld en onverdraagsaamheid. Dit versterk die wanopvatting dat jy net sommer goed kan vat en dit dan probeer vergoeilik aan die hand van die een of ander historiese vergryp. Dit skep ŉ gees van gebrek aan verantwoordelikheid – dat jy in die proses van die sogenaamde regverdige einddoel intussen kan afbreek. So word ŉ kultuur van militantheid, disrespek en rasse-konflik uitgebou. Malema gee voor om vir die armes te praat, maar intussen sit hyself heel warmpies daarin. En die Valke, die Ontvanger en die openbare Beskermer ondersoek bewerings dat hy geld maak uit politieke voetwerk en tenders of kommissie kry sonder enige inherente bewys van vaardigheid of meriete. Weereens die beginsel dat jy ‘n reg het dat dinge jou toekom sonder dat jy sweet daarvoor ingesit het. Sy rassistiese uitsprake en die van omroeper Darren Scott wys weereens net hoe maklik dit is om terug te val op ou stereotipes. Laat ek ŉ bietjie afwyk en gou weer terugverwys na my vorige artikel oor rassisme. Die jongste gebeure bewys net weereens die noodsaak dat alle burgers aktief moet werk aan die verdrywing van die rassisme-spook. Die jongste genetika-kennis bewys hoe klein die verskil tussen alle mense op aarde is – en daarmee saam die feit dat alle mense eintlik maar vanaf so 80 000 jaar gelede uit Afrika gekom het. Die punt is dat kleur of ras hoegenaamd geen relevansie het in ons almal se mensheid nie. Die verskille wat ons het in terme van kultuur en taal, het niks met kleur te doen nie. Tog sal iemand soos Darren waaragtig nog gaan rassistiese skelwoorde kwytraak. Leon Wessels het eenkeer gesê hy is nie dapper genoeg om daarop aanspraak te maak dat hy nie ŉ rassis is nie. Ons is almal gekneus deur apartheid. Diep in elke Suid-Afrikaanse burger sit daar ŉ stukkie bagasie van die verlede. Dit is ŉ daaglikse stryd om daardie onding in jou te beveg, net soos die kwaad, dat dit nie na die oppervlakte borrel nie. In Scott se geval het die drank sy skanse vermurwe. Rassisme is in wese die uitdrukking van negatiewe waardes – soos disrespek van jou medemens, ontkenning van die gelykheid van die mensheid en om jouself verhewe bo ander te ag. Ons het ŉ wonderlike skikking in ‘94 gehad. Wêreldwyd word dit vandag nog gesien as ŉ besonderse oorgang. Kyk wat gebeur nou in Libië, steeds in Irak, die geweld in Afghanistan, Jemen, Sirië, Palestina, Israel, Noord-Ierland… die drama wat daar was en steeds is in Tunisië en Egipte. Ons is die meeste van daardie geweld en bloedvergieting gespaar. ŉ Groot verantwoordelikheid rus op ons almal om die politieke sukses om te skakel in ekonomiese sukses. En weereens lê die grootste verantwoordelikheid weer veral by die blanke Afrikaanssprekende – die mense wat noodwendig groot voordeel getrek het uit apartheid. Dis mense wat goeie onderwys gekry het, vaardighede ontwikkel het en hulself in die produktiewe ekonomie gevestig het. Dis nie ŉ verwyt en toesnouing soos Malema sou doen nie – dis eenvoudig maar net die waarheid. Wat eintlik moes gebeur het in ‘94 was dat ons met ŉ program moes begin het om almal te verenig – gebou op beginsels. In effek waardes. Dis die soort goed waaroor elke Sondag in die kerk gepreek word – om ons op die nou pad te hou. Maar waaroor gaan die boodskappe vanaf die preekstoel? Dit gaan tog om waardes – die innerlike kompas in elke mens om in goeie oordeel self te besluit wat is reg of verkeerd en dan daarvolgens te leef. Net so kan dit vir die samelewing geld, vir ŉ land. Prof. Robert Putnam Niemand leef in isolasie nie, ons leef saam, vir mekaar en met mekaar. Nasies wat suksesvol is, het basiese waardes en etiek. Prof. Robert Putnum van Harvard praat van die krag van die burgerlike gemeenskap. Die veranderde tegnologiese wêreld het ironies ŉ era van persoonlike sosiale diskonneksie gebring terwyl mense elektronies wêreldwyd verbind. Waar die burgerlike samelewing wel sterk en betrokke is by mekaar is, is demokrasie sterker en die ekonomie beter. Dit is sosiale kapitaal – die netwerke van individue wat sosiale netwerke word – mense wat mekaar ondersteun en vertrou. Dis die uitbouing van die maatskaplike vesel van die samelewing. Ons grondwet is besonders. Dit waarborg die regte van elkeen en gee elke individu wye magte. Een enkele persoon kan ŉ besluit van die regering uitdaag as ongrondwetlik en wen. En dit het al verskeie kere gebeur. Daar is ook ander vorme van druk soos betogings, maar veral Afrikaanse mense raak nie daarby betrokke nie. Dit begin effens verander met die optrede van Solidariteit en Afriforum. En al verpes die regering sulke organisasies, is dit jou reg as burger om op te staan – solank jy binne die wet bly. Die grondwet lê waardes neer waarop ons almal kan aanspraak maak en op kan trots wees – soos regverdigheid, respek, menswaardigheid, meelewing met ander, gelykheid, vryheid van spraak, beweging, assosiasie, geloof, oortuiging, oriëntasie ensovoorts. Dit is die dinge wat die onderbou is van die sosiale kapitaal wat ons nodig het om die harde kapitaal beter te laat werk vir almal. Dis veral ŉ uitdaging om die sosiale kapitaal te bou in ŉ diverse samelewing. Putnum praat van “bridging and bonding”. Hoe die ingesteldheid juis in sulke samelewings noodsaaklik is om brûe na mekaar te bou en nader aan mekaar te kom as mense. Natuurlik is dit moeilik. Prof Dan Bar-On van die Ben Gurion-universiteit in Israel, wat bemiddeling tussen die nageslagte van die perpetreerders en slagoffers van Nazi-konsentrasiekampe probeer doen het, het gesê dat ŉ mens minstens begrip moet probeer vestig, al blyk versoening onbereikbaar te wees. Dit help as die oorspronklike rede vir konflik verwyder is en as daar nie verskille bestaan in terme van klas, ras, kultuur, rykdom en geletterheid nie. En dis juis die dinge wat almal hier teenwoordig is. Die oplossing is dus om gesamentlik bande te bou gegrond op waardes. Die instansie Heartstart met Adriaan Groenewald aan die spits, het pas ŉ ondersoek oor waardes in die land afgehandel. Die negatiewe uitkoms is nogal skokkend. Dit word genoem die vlak van entropie – negatiewe waardes. Dis die negatiewe dinge wat mense glo algemeen vaardig is in die samelewing. En die peiling toon die vlak daarvan is 62%. Dis baie hoog. Dit dui op ŉ samelewing wat uitmekaar kan spat – wat selfs tot burger-oorlog en die val van die regering kan lei. En dis die hoogste onder wittes – 71%. Dit verteenwoordig negatiewe waardes soos: Maar die baie positiewe en werklik goeie vooruitsig in die studie is dat mense van alle kleure en kulture basies aan dieselfde waardes glo. Dit is positiewe waardes: Dis interessant dat die vyf kern-waardes wat deur die Institute for Global Ethics ge-identifiseer is as die gemene belangrikste waardes internasionaal almal ook verskyn in die waarde-lys wat Suid-Afrikaners spontaan genoem het (hoewel in ander volgordes). Die kern-waardes is: Hierdie kern-waardes skep ŉ besonderse platform as kompas in die samelewing. Dis nie net mooi praatjies nie. Dit is waardes wat ten grondslag lê van sosiale kapitaal. Dit wesenlike boustene vir ekonomiese sukses. Dis vanselfsprekend moeilik om ŉ sinvolle ekonomie te bou as korrupsie en oneerlikheid hoogty vier. Dit verryk enkeles en verarm die meerderheid. Dit skrik beleggers af, want dit maak hul beleggings duurder en die winste kleiner. Al die positiewe waardes is op ŉ manier vervat in ons grondwet. Maar dit is nie so blatant uitgespel nie. Dis nou tyd dat ons as Suid-Afrikaners ŉ sosiale kontrak met mekaar opstel gebou op die kernwaardes hierbo uitgespel. Daar was vroeër ŉ poging om deur die adjunk-president se kantoor en die “moral re-generation” inisiatief iets van so ŉ kontrak te vestig. Weinig het daarvan gekom en die handves wat opgestel is, is nie wyd bekend gemaak nie. Daar was geen openbare projek om dit te versprei en mense te motiveer nie. Hopelik sal Trevor Manuel se Nasionale Beplanningskommissie weer aandag aan so ŉ inisiatief gee. Maar dan moet dit eenvoudig en basies wees en dit moet sterk bemark word dwarsoor die land. Daarmee kan ieder en ŉ elk help deur byvoorbeeld as gesin saam ŉ waardekontrak vir die huis op te stel. So ook in elke werkplek en instansie. Mense maak die verskil om ŉ land suksesvol te maak. Japan se bevolking is so drie maal meer as Suid-Afrika s’n. Hulle bly op sowat ŉ kwart van die grootte van Suid-Afrika. Hulle het geen natuurlike bronne nie. Tog is hulle ekonomie sowat 15 keer groter as ons s’n. Hoe bitter en moeilik dit ook al mag klink: die huidige geslag volwassenes is die mense wat die offers sal moet bring sodat hierdie land ŉ sukses vir ons kinders kan wees. So was dit met Duitsland na die Tweede Wêreld-oorlog en met Japan. Die moeilike taak lê nou voor vir elke volwassene om te help bou en mekaar werklik as burgers te aanvaar. Elkeen kan ŉ verskil maak. Springbok-afrigter Pieter de Villiers het eenkeer gesê ons gaan haal goud so diep, maar die goud in mense lê so vlak. Dit kos maar net ŉ bietjie tyd en toewyding om by daardie goud in elkeen uit te kom. ŉ Amerikaanse regskenner en filosoof Oliver Wendell Holmes het gesê: “What lies behind or in front are tiny matters compared to what lies within us.” Dit sal ŉ lang en moeilike stryd wees om werklik vrede en voorspoed in die land te vestig op grond van ŉ waarde-kontrak. Maar dis dringend nodig om te begin. Al bereik ons saam of elkeen as individu nie noodwendig wat jy wil nie, die proses is belangrik. Daardie proses is die lewe. Dis sinvol om dit die moeite werd te maak.