Van A toet Z
Groeat Mofert.nl Jaorinterview 2007
Titel: Dr. (Doktor inne Nederlandse taal- en letterkunde)
Veurname: Piet Joannes Alphonsus
Baeter bekindj es: Pierre van Marie van Piet Moeare
Gebaore op: 6 mei 1941
Gebaore in: Mofert
Opgegreujd in: Mofert
Woont noe in: Remunj
Nederlandse taal- en letterkunde ane Universiteit Nijmege
Laternao nag gepromoveerd aan baovestäöndje universiteit
Pierre Bakkes tiedes `t Groeat Mofert.nl Jaorinterview in d'n aje börgmeistersstool van Mofert
Pierre haet in zie laeve neet alein väöl veure klas gestange, hae haet ouch zelf väöl inne klas gezaete. Nao det d'r de kweek aaf haw en twieë jaor gedeend haet, is Pierre e paar jaor óngerwiezer gewaes ane legere sjoeal en ane mulo. Daonao is d'r truuk de sjoealbenk in gegange. "Vanaaf `65 bön ich begós mitte studie MO-A Nederlands, dao bön ich in `71 veur geslaag." Doe moch hae les gaeve aan alle saorte sjoeale in Nederlandj, behalve de universiteit. Hae is doe begós es lieëraar ane pedac in Remunj. "En ich vónj, det ich toen mie vak neet tegooj beheersdje. Ich wis te min van van moderne ontwikkelinge inne taalkunde. En toe bön ich nao de universiteit van Nijmege gegange, Dao höb ich in `82 mien doctoraal gehaold. Det höb ich hieël op mie gemaak gedaon. En doe dach ich: 'Noe bös se veurgood oetgestudeerd.'" Pierre waas doe doctorandus. 'Hae, dae nag doctor wiltj waere', lètterlik vertaaldj. Mer wie kump emes op middelbare laeftied nag op `t idee óm te promovere? "Doe koom ich in contac mit Toon Hagen, dae bie `t Kirkraojprojec haet gezaete. `t Kirkraojprojec, det is e projec wo-in de miense vanne universiteit van Nijmege probeerde d'rachter te kómme, woróm miense, die sterk dialec spraeke in Kirkraoj, minder prestaties levere veur `t vak Nederlands oppe legere sjoeal. En dae zag toen: 'Doe mos e promotieóngerzeuk doon.' Ich zoot in die vereiniginge mit väöl plezeer en ich haw van allerlei dinger wo ich mit aan `t klómmele waas. Toe höb ich det op e zeker moment toch aangepak." Veur det promotie-óngerzeuk haet Pierre in `89 opnames gemaak van diek 40 informante van drie generaties in Mofert. Det ging zich óm taalverangeringe in `t Mofers in die drie generaties. Dao is d'r in `96 op gepromoveerd. Óngertösse waas d'r lieëraar in Zittert oppe lieërare-opleiding.
In 2000 kwoom d'r vanne provincie oet `n vacature veur streektaalfuncionaris. "Ich waas taenge miene VUT-laeftied aan en doe dach ich: 'Det zou `n sjoean oetdaging zeen.' Ich höb dao toen onmiddelik op gesolliciteerd." Helaas haet d'r neet alles vaerdig gekrege, waat d'r vaerdig haw wille kriege. "Dao zeen e paar dingskes, die se vaerdig kries. `t Veurnaamste, waat ich höb gedaon, det is de spelling tegooj oetsjrieve. En `t twieëde groeate werk, waat ich höb gedaon is dae sjoealaanpak 'Dien eige taal'. Det is óngerhandj in 12 edities. En 'Wiejer in dien taal', dao is `t Remunjs, `t Kirkraojs, `t Mestreechs en `t Vinloos veur. Die serie, dao zeen veer later mit begós." D'r weurd ouch good gebroek gemaak van de sjoealaanpak. Vanne 200 sjoeale, die Limburg haet zeen d'r 70 à 80 sjoeale, die daen aanpak in gebroek höbbe. De aanpak 'Wiejer in dien taal', veur `t veurtgezat óngerwies, is alein in die groeate staej in gebroek. "In Remunj is det beveurbeeldj op `t stedelik, dae Doctor Cuypers vreuger, en op `t bössjoppelik college." Of d'r `n verbaetering is in `t begroek van `t Limburgs es gevolg van `t aanstèlle van `ne streektaalfunctionaris is lestig te zègke. "Dien resultaat kóns se hieël slech aafmaete in absolute siefers. Ich höb `t good gedaon es jóng luuj häör kinjer in `t plat optrèkke. En dan laes ich det det in Limburg in zoeaget de hèlf vanne gevalle nag gebeurd. Ja, höb ich dan good gewèrk? Wieväöl miense zou ich door mie wèrk zoeawied höbbe gebrach, det die zègke: 'Ich doon neet aan daen ambras mit. Ich trèk mien kinjer in `t plat op.' Ich weit `t neet."
"Ich kèn neet ein nich of naef van ós pap vanne Boekoel en det vinj ich eigelik sjanj"
Mit die drökke bane sjoot `t d'r waal `ns aaf en toe bie in óm genóg aandach ane femielje te gaeve. "Doe zots eigelik toch waal eine keer per maondj bie al dien breurs en zusse motte zeen gewaes, det is bie mich gaar neet zoea. Die zeen ich döks `ne hieëlen tied neet, mer es ich die zeen, dan is det netuurlik altied good. Die zègke allemaol: 'Doe kumps noeajt van ze laeve `ns.' Jao, ich höb nag altied `nen hieëlen houp dinger, die ich wil doon. Mer de femielje, die sjuutj d'r hieël dök bie in. Óm dich e veurbeeldj te pakke: Mien oma van vaders kantj, die waas vanne Boekoel. Die femielje, dao höb ich gaaroet gei contac mit. Ich kèn neet ein nich of naef van ós pap vanne Boekoel en det vinj ich eigelik sjanj. En die aadomes, die höb ich in mie laeve geluif ich èns of twieë keer gezeen. Doeadzunj is det eigelik.
Noe gepensioeneerd. Beteikendj det det d'r tied euver is? "Vèltj hel taenge. D'r zeen hieëlväöl miense, die wete neet - of die wille det neet wete - det ich oet bön gesjèdj mit det werk. Noe desmorge vónj ich op miene mail weer e paar vraoge van miense, die zègke dan: 'Deze naam, is det tegooj of is det neet.' En döks kóns se ouch nag neet good zègke: 'Loester `ns, veur die vraoge mos doe op det bureau zeen.' Det zeen hieël dök miense, die se al van vreugeroet kèns. Want es se det zaes: Die vraoge neet dao. Die doon det neet. Es `t vandaag d'n achtieëndje is, dan bön ich euver dertieën daag e jaor gepesioeneerd. Ich höb geluif ich gèn oer `t geveul gehadj, det ich nieks mieër hoofdje te doon. Dus ich haaj mich waal ane gang. Die vanne famfaar vanne Kepel die laote mich van allerlei dinge doon. Die wete wie ze mich aan motte spanne. En dao zeen d'r ouch nag waal zat zoea daoboete, die mich ouch good aanspanne. Dus vervaele? Veurluipig nag neet. Mer det verhaol kries se van alle gepensioeneerde, dus det is neet zoea oetzónjerlik."
Behalve zien carrière in `t betaald werk, waas hae ouch al hieël vreug aktief bie de dialecvereiniging Veldeke. Det is gekómme door ziene eige literatuur. "Ich höb mien ieëste verhaol gesjreve in Veldeke veur `63. Doe bön ich ouch lid gewaore. En doe höb ich e bietje ruzie gekrege wie ich `t twieëdje verhaol inleverdje. Wie det in det tiedsjrief Veldeke aafgedrök is, toe waas det veur mie geveul dore redactie zoea verangerdj det det gei Mofers mieër waas. En dao höb ich hevig taenge geprotesteerd en gezag det ze dao vanaaf moste blieve. Dao höbbe ze mich gèn reactie op gestuurdj en dao-op haet det ich-weit-neet wie lang gedoerd veurdet ich weer get in Veldeke gepubliceerd höb. Ich dink: 'Stik toch. Es geer dao mitte puuet aan kómp. Dao höb geer van aaf te blieve.'" Mer gelökkig is `t later toch nag good gekómme tösse Pierre Bakkes en Veldeke. "In 1985 bön ich bie de redactie van Veldeke gekómme. Doe mos ich altied recensies sjrieve euver taalkundige dinger." Op e zeker moment wool Mathieu Schlijper e nuuj radioprogramma make euver `t plat. Det is d'r ouch gekómme oppe ROZ. 'Speulentere' heet det. Dus dae koom mitte vraog: 'Waem zou dao mit in wille stappe?' Det wool Pierre waal. Doe haet d'r `n ganse lies mit ideje aangedrage, waat hieël origineel ideje bleke te zeen. Beveurbeeldj: "Nuuej noe `ns luuj oet, die hie wone en die häör kinjer plat lieëre. Nuuej ouch luuj oet, die det neet doon. Of: Nuuej ouch miense oet, die in Amsterdam wone en dao mitte kinjer Limburgs blieve kalle. "Of det baanbraekendj is gewaes, weit ich neet. Ich vónj det neet." Toch zègke anger luuj achteraaf, det mit det programma `t plat oet dae bekrómpe sfeer is gekómme, wo det plat altied in gezaete haw.
"Volges mich bön ich `ne typische A-man"
Es veer zoea dae Pierre Bakkes bekieke: Gepensioeneerd lieëraar, streektaaldeskundige, dichter, muzikant, vereinigingsman, `ne v äölziejige man. Al vindj hae det zelf neet. "Ich höb waal interesses. Aardrijkskunde, gesjiedenis, Nederlands, det wore de dinger, dao wis ich van det ich dao-oet mos keze. Mer beveurbeeldj zoeaget wie wiskunde: ich kós det waal, redelik good zelfs. Ich weit nag welke puntje ich oppe mulo daoveur höb gehaoldj, mer dao höb ich mich noeajt in ontwikkeld." Bie `t sjrieve van `n proofsjrif mos se toch ouch nagal get statistiek laote optraeje. "Nou, det haet mich väöl meujte gekos. Dao haw ich noeajt `n opleiding in gehadj, dao mos ich dus apaart aan beginne. Zoeaget wie economie, dao höb ich neet väöl inzich in. Es se bekieks waat de gansen tied mien interesse haet gehad, mie laeve lank, det is eigelik de taal enne meziek. En dao zeen ouch periodes gewaes, det ich mieër belangstèlling haw veure meziek es veure taal. Zoea in daen tied veurdet ich in deens ging, doe dach ich: '`t Kan hieël good det dien reuping inne meziek lègk'. Volges mich bön ich `ne typische A-man. Natuurkunde, wiskunde, statistiek, economie, nae. Bön ich waal in geïnteresseerd, mer det höb ich neet gelieërd en dao veul ich ouch neet de aandrang óm mich dao ouch bezónjer in te bekwaome."
In Mofert steit Pierre ouch bekindj es emes, dae alles witj van `t Mofers. Wie is die leefdje veur `t Mofers ontstange? "Eigelik is det ontstange mit det det gewuuen dien modertaal is. Ich höb `t gelök gehad det bie ós in `t hoehaje altied twieë saorte plat gekaldj waerde. Ós mam die kaldje Mofers en ós pap dae kaldje Posters. Ós mam die waas hieël taalgeveulig. Die kós hieël good gedichte sjrieve en op riem kalle. Doe begós die smorges en doe ging die ging smiddès dao mit door en dao waerdje v'r täötj van. Ós pap haw det minder, mer ós pap kaldje Posters en veer hawwe dus altied twieë saorte kal. En ós veel det op. Ós pap kaldje waal `ns Mofers, dan imiteerdje hae ós of ós mam. En ós mam imiteerdje ouch ós pap. Ómdet veer altied de kans hawwe óm det te vergelieke is det mesjien gekómme. `n Anger puntj waas: D'n aadste broor van ós mam dae ging in Pej wone. Ome Sjeng Moeare. Oppe Brögkwaeg in Pej inne buurt vanne paters, wo noe de Pepijn lègk. Die kwome geregeldj nao Mofert en die kaldje netuurlik Pejs. En det immiteerdje v'r. Mer es se mich richtig vreugs: 'Wo lègk det aan?'. Det is get det zitj in dich en es det de kans krieg zich te ontwikkele, dan kump det vanzelf."
"D'r is nag altied geinen adequate didactiek veur kinjer, die van hoes oet plat kalle"
Is de interesse veur `t Limburgs en de streektaal in `t algemein dao automatisch mit gekómme? "Det is `n gewetesvraog. Ja, waat mot ich dao noe op zègke, ich weit `t eigelik neet. Wie ich in 1971 lieëraar waerde oppe pedac, dao mos ich mich bezig haje mitte vakdidactiek van `t vak Nederlands. En ich kós dao neet good taenge, det dae vakdidactiek, dae ich aan die men mos gaeve herstikke veurbie ging aan `t feit, det kinjer van hoes oet plat kalle." `t Probleem dao-in is, det es die kinjer op die sjoealbenk ginge zitte, dan moste ze die taal zoea good kónne behieérse, det ze de aanwiezinge en de begripsvorming daoveur ouch in die vraemdje taal moste doon. Pierre vónj det det neet good aansloot. "Es doe `ne geleidelikke euvergang wils höbbe nao `t Nederlands, dan mos se det anger waeg gaeve. Gaef det `n plaats! En op e zeker moment, höb ich det ouch waal `ns gezag en höb ich dao ouch waal `ns `ne keer get euver gesjreve. Later zeen angere dao-op doorgegange. Mer noe, op `t ougenblik, is nag altied geinen adequate didactiek veur kinjer, die van hoes oet `n autochtoon - sorry veur det waord – plat kalle. Dao zitj eigelik mien ieëste interesse."
Es twieëdje raeje guf d'r aan, det zien leefdje veur dialecliteratuur dao `n rol in haet gespeeld. Veer höbbe net al gezeen, det Pierre al wie d'r veuraan inne twintjig waas, al verhäölkes in `t plat sjreef. Langzamerhandj raakdje hae ouch geïnteresseerd in werke van anger dialecsjievers. "Op e zeker moment ontdèkdje ich, det se ouch literatuur in streektaal oppe literatuurlies Nederlands kós zètte. Toe höb ich dao-op gezat e werk van Seipgens, dae Remunjse sjriever. Det vónj ich de meujte waerd. En toe is get gebeurd: Doe bön ich `ns `ne keer in Hinsberg gewaes. Dao waas `ne bookhanjel oppe groeate straot in Hinsberg. En dao vónj ich e beukske, det hoot: 'Lob des Selfkants' van Peter Staas. Dae Peter Staas, det waas `ne tandjarts oet Gangelt en dae haw gedichte gesjreve, `ne ganse bundel vol in `t Platduits. Det woor d'r sjmieëd van Hasterao, dem lepe alle hase nao. Den hase sind jao wie `t heesj, veur Zelfkantluuj `t zóndigsvleesj. Zoea beginne e deil van die gedichte en ich vónj det prachtig." Zoea geleidelikaan begós Pierre alle Limburgstalige literatuur te laeze, waat hae kós vinje. Ónger angere de Mestreechse sjreiver Olterdissen, Mien Meelkop oet Vinlo, Jo Caris, Teng Bots, Grad van Dijck. "Ich loos waat ich daovan in henj kós kriege."
Get anges waas, det zien interesse geleidelikaan vanne letterkunde nao de taalkunde ging. "Inèns vónj ich det die literair, dao vónj ich van, det mich det, in detgene waat ich wool wete, neet veuroet holp." Det waerde nag `ns versterk, doordet hae in Zittert oppe lieërareopleiding zich ging specialisere in grammatica. "Alles waat ich deej veur `t Nederlands, det betroch ich onmiddelik op `t plat." Langzamerhandj begós hae zich ouch te interessere veur de steektaal in `t algemein. "Veer ginge altied op vekantie in e gebied, wo twieëtaligheid waas. Ich haw altied `t geveul van: dao kan ich get van lieëre, wie det die det aanpakke, veur die taal dao flink ane gang te haje."
"Dae hoeaglieëraar dach det d'r ós weg kós duje, mer det höb ich dus neet laote gebeure"
Door in allerlei commissies te zitte, ónger angere inne spellingcommissie van Veldeke, en door det radioprogramma, kreeg hae mit en mit mieër naamsbekindjheid. Mer, mesjien waal ein vanne belangriekste raejes, det Pierre bekindj is gewaore es streektaaldeskundige, waas det d'r ziene móndj aope deej. "Es zón kwesties wore en die vroge dich veure radio: altied zègke: 'Ich kóm,' en ich gaef häör repliek. En neet te bang zeen. Laote mèrke det se dich de kieës neet luuets nömme. Ich höb zoea dökker op dinger motte reagere. Ach jaor geleje: Cyriel Offermans, det is `ne essayist, `ne neerlandicus, dae guf in Ech aan `t college les. Det is `ne verkloardje taengestenjer van `t plat. Dae weigerde doe óm e stökske van zie werk te laote vertale in `t Limburgs, óm det in e beukske te zètte. Dao haet dae de radio euver gehaoldj, mer ich höb dem van ketoen gegaeve." Ouch oppe landelikke radio haet deze Moferter van zich laote huuere. "Ich höb `ne keer veure Avro radio in e panel gezaete same mit Klazien uut Zalk. Det ging zich euvere rol van `t Limburgs in `t óngerwies. Dae hoeaglieëraar middelieëwse letterkunde, Herman Pleij, dae zoot dao ouch in. En dae dach det d'r ós weg kós duje. Mer det höb ich dus neet laote gebeure."
"Ich bön `ne serieuze miens, gènnen humoris"
`t Is algemein bekindj, det Pierre `t leefs zuut det d'r zoea väöl meugelik plat gekaltj en gesjreve weurd. Mer wie wied motte veer dao-in gaon. Limburgs es officiële ambstaal? "Eigelik vinj ich, det det zou motte gebeure, mer ich zeen ouch in, det det neet reëel is óm te veróngerstèlle, det det oeajt nag zal gebeure. Ich dink det d'n tied dao gaar neet mieër good veur is. `t Geit steeds mieër nao ein taal. Ieës waas det hie dan Nederlands. Noe de lèsten tied is det Nederlands, mer ouch daonaeve `ne hieëlenhoup Ingels." Ein van de argumente óm Limburgs gein ambstaal te make, zou kónne zeen, det se juridische probleme kries door Babylonische spraakverwarringe. "Die spraak verwarring, det vèltj mit. Babylonisch beteikendj det se van allerlei versjillende saorte kal höbs. Es se hie die dialecte in Limburg höbs en doe paks van Vinlo toet Valkeberg. Doe mos `ns oplètte wieväöl die opein lieke. En dan kóns se baove Vinlo bès nag gaon toet Lom en ónger Valkeberg kóns se ouch nag gaon toet Eisde zoeaget. Dao kóns se dich hieël good verstaonbaar make, zeen d'r mer hieël klein gradaties. En e bietje lef moog ouch gerös d'r zeen. Ich zeen beveurbeeldj bie bestuurders `ne geweldige angs. Me is zoea bang! Laote veer Hollands kalle, want dan versteit ederein `t." Dus is d'r volges Pierre ouch geine noodzaak dao veur `n algemeine sjrieftaal veur `t Limburgs. "Waat se mos höbbe is `n gooj spelling, en die höbbe v'r. Det Algemein Gesjreve Limburgs, wie det door dae groep waerd gepropageerd, det is get anges. Det is, det es de geis sjrieve, des se dan de wäörd mos keze oet e register waat oetgekaoze is es `t register van `t Algemein Limburgs. Beveurbeeldj: 'Ajers' det steit neet in `t Algemein Limburgs, dao steit 'elders'. Dus es doe 'ajers' zaes, dan moogs doe, es se Algemein Gesjreve Limburgs sjriefs, moogs doe neet mieër sjrieve 'ajers'. Die pakke dus vorme oet al die dialecte, die waere op `ne houp gegoojdj en dao mos doe dich aan haje, es doe det sjriefs. En de opvatting euver `t Limburgs, wie die toet hie toe ouch door mich is oetgedrage, det is: Ederein sjrief detgene, waat d'r zelf oetsprik."
"Óngerwies, dao zou redding in zitte"
Wie al ieëre gezag, die dissertatie van Bakkes geit euver de verangeringe in `t Mofers. Motte veer die verangeringe in taal taenge gaon? "Ich weit det det lestig taenge te gaon is. Doe höbs praktisch gein middele veur `t taenge te gaon. Beveurbeeldj dit: 'Inkele miense dinke...', ich zal det noeajt zègke. Ich zègk altied 'inkel': 'Inkel miense dinke...' Die 'e', woróm steit die dao? Det numme ze buiging, die 'e' nao `t bijvoeglik naamwaord. Die steit dao, ómdet se det in `t Nederlands zaes: 'Enkele mensen...'. En waat doon ze dan, dan kries se ein-op-ein vertale trök in `t Nederlands nao `t plat. En dan kries se verkieërdje buiging. Dus dan kump die 'e' op plaatse, wo die eigelik neet huuert te staon. En es se dao óngerwies in kóns gaeve, kóns doe zègke: 'Det is fout. Noe kries doe `n nege.' Dan hoofs se nag neet èns te beargumentere woróm det `t fout is, alein mer te zègke: '`t Is fout, doe kries `n nege, gèn tieën.' En det óngerwies, dao zou redding in zitte. Waat se kóns doon, det is de extreme vorme van waordkeuze e klein bietje beïnvloede. Es ich emes 'vaak' huuer zègke, dan zègk ich: 'Waat zaes doe? 'Vaak'? Zègk toch neet 'vaak', 'Dök'!.' En in Remunj zègke ze 'dèks'. `n Taal, die kan pas stabiel waere, op `t moment des doe geregeld in dien taal de gezèt luues, dien eige tekste sjriefs, de eige tekste luues. Mit anger wäörd: Alle dialecte zeen euvergeleverd aan taalverangering, väöl ingriependjer es standaardtale. Det is `n absoluut feit."
`n Anger theorie is det de Limburgse tale al minder óngerlinge versjille gaon vertoeane. Is det eigelik waal zoea? "Ich höb hieël lang bewaerd det det neet zoea is. Óngerhandj mein ich det det waal zoea is. Óm dich e veurbeeldj te gaeve: 'j' achter wäörd: 'hóndj', 'móndj', 'tandj', 'kindj'. Die 'j' geit neet verlaore. Mer vreuger zaat die 'j' ouch in wäörd wie: 'lingdje', 'brèjde', 'huuedgje', 'deepdje'. En es ich noe loester hie nao mien naeve en nichte, die kalle euver 'deepte', 'lengte', en de 'diekte'. En det höb se neet alein in Mofert."
`t Mofers waordebook, det dit jaor oet geit kómme, is ein van de dinger, wo Pierre al decennialang mit bezig is. Toch wiltj d'r `t zelf neet zie laeveswerk numme. "Ich dink det ich aan die dissertatie mieër tied höb bestaejd es aan `t waordebook. Mer det haet hieël lang stil gelaege. Anger dinger, die ich aan `t doon waas, die vónj ich op det moment in eder geval belangrieker" Det is ouch `ne raeje woróm det `t Mofers waorde book zoea lang op zich haet laote wachte. Mer `t woor ouch e financieel risico. Noe is veur `t oetgaeve van `t waordebook `n stichting opgerich: Stichting Mofers Waordebook. "Det kan ich zelf neet trèkke. Dao mos ich 15000 euro veur oppe taofel lègke. Det kós ich neet opbringe, det risico daoveur. Noe zuutj `t d'rhaer oet, det `t zelfs nag duurder waerd." Pierre haet ouch getwiefeld euver de noeadzaak van `t Mofers waordebook. "Wie nuuedig is det, det zoeaget kump. D'r is e good waordebook van Remunjs, `t Hertes haet e waordebook. In Ech is d'r ein. Zoea gaondjeweg mit det miense mich vroge: 'Kóns se neet `ns mit ós kómme kalle euver wie e waordebook opgezatj mot waere, waat dao waal in mot en waat dao neet in mot', bön ichzelf toet de gedachte gekómme: 'Die waordebeuk dies doe vreuger hieël erg good vónjs, zeen eigelik zoea good neet.' Dao mankere wezelikke óngerdeile. Óm dich e veurbeeldj te gaeve: In Remunj dao mankeerdj alle bargoens, alle wäörd, die ze op det moment vies vónje. Wäörd wie 'lul' en 'kut' en 'stróntj' en 'zeik' staon dao neet in. 'Zeik' mesjien waal, 'stróntj' neet en 'kut' en 'lul' zeker neet. Mit anger wäörd: det zeen gekuiste versies. Mer dao steit ouch gein bargoens in. Zoeaget wie 'poter', 'dae fiets is poter', det is hieël normaal Remunjs, det huuer ich dökker zègke. En in det Hertes waordebook dao staon beveurbeeldj `t wäördje 'en' steit daon neet in. `t Wäördje 'de' steit dao neet in. `t Wäördje '`t', `t wäördje 'in', `t wäördje 'door', al die wäörd, die in `t Nederlands en plat `tzelfde zeen höbbe ze dao oet gelaote. Woróm. Es ich `n taal tegooj respecteer, dan mot ich alle wäörd dao-in zètte. In det Remunjs en in `t Hertes, dao misdje ich de beneuming van e dörp op zich, de beneuming van anger dörper hie inne buurt: 'De Baek', 'Brach', 'Lin', 'Sint-Joeas'. Mer ouch de veldjbenaminge. Nag get anges waat in die waordebeuk altied fundamenteel mankeerd, det zeen de achtername. Die zeen in `t plat ontstange in `t begin vanne zevetieëndje ieëw. Die staon dao neet in. Ich höb dao in staon: `n lies van femieljename." Volges Bakkes mos se dus alle wäörd, die in die taal gebroek waere d'rin zètte. "De smerige wäörd dus ouch. Ouch `t bargoens mos se d'rin zètte. Doe mos de jóngeretaal d'rin zètte. Doe mos de veldjbenaminge d'rin zètte. Doe mos de name d'rin zètte van alle plaatsname."
"Ich dink toch det se taenge `n stadsdialec neet op kóns concurrere"
Volges `n graove sjatting van Pierre zal in `t Mofers-Nederlands waordebook zoea róndj de 8500 Moferse wäörd staon. Mer of dit ouch `t meis ómvangrieke Limburgse waordebook zal waere vèltj te betwiefele. "Ich dink toch det se taenge `n stadsdialec neet op kóns concurrere. Ich geluif det `t Mestreechs mieër wäörd haet. Dao zeen ontzettend väöl wäörd oet hoger kringe waat dao-in terech zeen gekómme. In Mofert höbbe v'r eigelik noeajt hoger kringe gehadj. Ich num mer `ns get: Alles waat te make haet mitte sjouburg, mit toneel spele, operettes en `t oetveure van operettes. Det steit in `t Mestreechter waordebook. Zoeaget wie '`ne grimeur'. Is det e waord, waat ze hie in Mofert kènne? Ich weit `t neet. Dergelikke wäörd, die staon in dergelikke waordebeuk waal, mer hie neet. Die höbbe ouch de vaktaal vanne beroepe, die dao typisch zeen gewaes. Dao zitj `ne zeipmaeker, dae haet hie noeajt gezaete. Dus van die beroepename kump in zón dörp ouch minder veur. En es doe e waord alein mer d'rin zèts, ómdets doe det vinjs in `n anger waordebook en doe dinks: 'Det zoue ze bie ós ouch waal gezag höbbe', volges mich höbs se `t dan verkieërd aangepak. Dus die wäörd, die dao in staon, die motte geattesteerd zeen, dus dao mot ich van geconstateerd höbbe: die haet emes gebroek.
Genóg gezeiverd euver `t plat. Get anges wo Pierre Bakkes zich dökker mit bezig hèltj, det zeen volksverhaole. Zeen d'r ouch volksverhaole, die typisch Mofers zeen? "De verhaole, die ze ós vertèldje, de richtige verhaole, euver bokkeriejers beveurbeeldj, det zeen verhaole, die gaon hieël dök euver anger plaatse. Typisch Moferter verhaole..? Det verhaol van sjaepe Linse, det liek hieël typisch Mofers. Det speeltj hie.
Hie zoot `nen drosserd op `t kestieël en in Detere, dao woondje `ne sjaepe, Linse hoot dae, dao waerdje van gezag det det `ne houpman waas vanne bokkeriejers. Dae sjaepe Linse, det waas `ne wuisgroeate man veur daen tied en dae haw henj wie kaolesjöppe en bein… det waas neet te geluive. En toen zaet daen drosserd taenge ziene baoj: 'Gank mich dem haole'. En dae baoj ging dao haer, mer Linse ging neet mit. Dae Linse, dae haw drie hieël knappe dochters. Toe dink daen drosserd: 'Wits se waat se duis: vraog of die maedjes kómme, dan kump Linse mit.' Weer de baoj d'rhaer en die maedjes waerde gevraog óm te kómme. En toe zaet Linse: 'En dao kump nieks van in. Es ich neet genuuejd waer, gaontj geer onneet. Mien maedjes gaon neet zoea weg.' Weer zónger resultaat hiejopaan. Toe koom daen drosserd op `t idee: 'Ich mot die maedjes vraoge, ich mot hem ouch vraoge. Stóm det ich det neet gedaon höb.' Dus toe vroog d'r die maedjes en toe leet hae blieke, det ein van die maedjes meugelik mit hem kós trouwe. Hae waas zelf ongetroudj. En toe ging Linse mit en de maedjes ouch. En wie ze hie dore paort van `t kestieël binne wore gekómme, zorgdje daen drosserd d'rveur, det die maedjes van Linse aafgezónjerd waerde. En die maedjes, die waerde via `n ómwaegske weer nao die paort gebrach. 'Gaontj mer heives en eur vader, dae zal mesjien nag waal `ns trökkómme.' En Linse dae waerdje in ein van die kerkers gegoojd en `t gaat, wo dae door naobinne waerdje gegoojd, waerdje vasgemetseld door `ne metselieër oet Mofert. Op e zeker moment in begin negetieëndje ieëw, mos d'n opa van Graad d'n Ingel op `t kestieël kómme. Toe kome alle Moferter hie, die deje nieks anges es stein hie weghaole veur te slope en dan links en rechs in die hoezer zètte. Dae mos ouch get stein wegpakke. Waat duit daen opa van Graad d'n Ingel? Dae begint te kappe en op e zeker moment: In plaats van det die stein nao boete kome, vele die stein nao binne. 'Potverdorie, dao mot get achter zitte.' `ne Kelder. En det gaat, det waerdje al grotter en al mer grotter en op e zeker moment haw dae miens inne gate, doe heel dae dae luch d'rbie. 'Dju, det es e gevangehok.' En waat zoog hae in det gevangehok. Dao loog `ne miens, dae haw zón henj, henj wie kaolesjöppe, det wore alein nag mer de knäök en get stóf dao-euver. Henj wie kaolesjöppe, groeat van gestalte, dae haw bein..., dae waas mesjien waal twieë maeter groeat... Ènj van `t verhaol."
"Ich bön gebaore in 1941, gèn 200 maeter hie vanaaf"
Pierre woontj noe al mieër es 30 jaor in Remunj. Toch lègk zien hert nag altied in `t dörp wo d'r gebaore en getaoge is. "Ich bön gebaore in 1941, gèn 200 maeter hie vanaaf. Op `t ougenblik is det Aan `t Water 14, det hoes wo ich gebaore bön. Toen nao d'n oorlog zeen veer nao de Sjaasjeswaeg gegange. Det waas toen in daen tied Staajsjeswaeg 25, es ich `t good herinner. Dao net veur geit noe dae waeg linksaaf, de Wolfsberg. In det hoes oppen hook, dao höbbe veer gewoondj van `45 toet, ich geluif `47. Daonao zeen veer nao de Waarderwaeg gegange, Waarderwaeg 15. Dao wore noeadweuninge gezatj, dao höbbe veer t'r ein van gehadj. Die noeadweuninge zeen, ich geluif, inne jaore `80 aafgebraoke. Van dao-oet zeen veer nao de Kirkstraot gegange, dao höbbe v'r neet zoea hieël erg lang gewoond. In `n hoes, det waas `ne noeadwinkel gewaes van Munnichs. En wie die van Munnichs dae nuje winkel höbbe gezatj, trochte die oet dae noeadwinkel. Dao höbbe veer gewoond toet `54. Toen zeen veer oppe Waarderwaeg op nömmer 11 kómme wone, wo noe ós Jan woont. Es se mich noe vreugs wo ich bön opgegreujd. Eigelik mot ich zègke: `t meiste ane Berg, mer `t sjoonste höb ich altied gevónje wie det veer oppe Kèrkstaot höbbe gewoond." Woróm? "Dao zoots se gans in `t cenrum van `t dörp. Alles waat gebeurdje, dao zoots se mit dien naas vlak bie. Doe hoofdjes mer twieë passe te loupe, dan woors se inne kèrk, inne winkel, bie de famfaar waas ich en de femielje woondje vlak biejein. Vreuger waas dao oppe Bek, wo noe det bordes is veur `t aad raodhoes, dao waas zón plein en dao trof de jeug zich. Dao kós se van allerlei spelkes doon. Kölse beveurbeeldj en ich weit neet waat allemaol. Doe hats gein verkeer praktisch, dus det waas ech hieël gezellig."
"De Kepel haet trèkke van `t dörp"
"Noe woon ich in Remunj oppe Kepelleraan, nömmer 173. Ane Kepel is `t hieël gezellig wone. De Kepel haet trèkke van `t dörp. Dao höbs se beveurbeeldj `n hieël groeate kern van miense, die zich good kènnen óngerein en ouch zoea de dörpse mentaliteit höbbe van 'Es `t d'ropaan kump helpe veer ós'. Via de meziek zeen veer dao-in gekómme. Ich bön altied lid gewaes hie bie de famfaar, toet ein van ós kinjer ouch meziek ging lieëre en dem nóm ich neet mit nao Mofert, want dan mos det kindj altied reize. Dus det ging ane Kepel d'rbie. En doe later, doe zagte die: 'Kóm ouch bie ós mitspele,' en doe bön ich daohaer gegange. Ich mot zègke: det is ein van de wieste besloete gewaes, óm det te doon, want dan kums se netuurlik tösse die miense in, die ouch euveral mit häör naas bie zitte. Es get is ane Kepel, dan mot de famfaar mitdoon. Waat neet zoea is, is det ze zoea wèrke mit van die prachtige biename, wie ze die hie in Mofert höbbe. Vreuger mot det waal zeen gewaes, mer op `t ougenblik, de miense, die ich dao kèn, die kèn ich mit veur- en achternaam."
Ondanks, det zien hert nag ummer in Mofert lègk is d'r neet van plan óm truuk in Mofert te kómme wone. "Mien vrouw is `n echte stadse. Ich dink det ich die dao gei plezeer mit deej, mit nao `t dörp te kómme. Die mot `ns `ne keer zich de fiets kónne pakke en de stad in gaon en `ns róndj gaon kieke in `ne bookhajel en `ns `ne keer in `ne platewinkel, waas det vreuger, noe `ne CD-winkel, binnegaon. Of `ns gaon kieke ane have. En zón dörp is waat det aangeit netuurlik toch e stök stiller. Mich maak det neet väöl oet, ich zou bès in Mofert kónne laeve, dink ich. Jao, ich zou mich hie ouch op mie gemaak veule."
En mit die sjoeane zin besloete veer dit ieëste Groeat Mofert.nl Jaorinterview. Veer bedanke de Stichting Kasteel Montfort hertelik veur `t ter besjikking stèlle van de sjoeane ruumdje en `n speciaal waord van dank geit netuurlik nao de geïngerviewde: Pierre Bakkes .
Mits neet anges vermeldj, valle alle tekste op dees pagina ónger `n Creative Commons Licentie.