Zuma kan vergeet van voorsitterskap – kennersAce Magashule, oudpres. Jacob Zuma en pres. Cyril Ramaphosa by die viering van die ANC se 107de herdenkingsfees in Durban in 2019. (Foto: Rajesh Jantilal/AFP) Spanning tussen die vakbond Cosatu en die regerende party, oudpres. Jacob Zuma se aankondiging dat hy formeel na die politiek wil terugkeer en nuwe presidentskandidate soos dr. Zweli Mkhize, skets ŉ interessante aanloop tot die ANC se 55ste leierskapsverkiesing in Desember vanjaar. Kenners is dit eens dat baie veranderlikes ŉ rol in die uitkoms van die ANC se presidentsverkiesing kan speel, maar sê dat pres. Cyril Ramaphosa se posisie in dié stadium nog veilig is, terwyl Zuma se kanse op ŉ sleutelposisie in die party skraal is. Dit blyk ook dat daar spanning in die drieparty-alliansie (Cosatu, die ANC en die SAKP) is, wat dié verhouding kwesbaar maak. Opsystaanbeleid in Zuma se pad Maroela Media het vroeër berig dat Zuma homself as voorsitter van die ANC, of enige ander rol wat takke van hom verlang, verkiesbaar gestel het. Die ANC se omstrede opsystaanbeleid bepaal egter dat ANC-lede teen wie strafregtelike sake aanhangig is, nie vir sleutelposisies benoem mag word nie. Selfs al sou dié reël ter syde gestel word, soos Nkosazana Dlamini-Zuma nou versoek, sal dit eers ná die party se Desember-verkiesing in werking tree, meen kenners. Daar is dus min kans dat die 80-jarige Zuma wel ŉ sleutelposisie in die ANC sal inneem. Prof. Pieter Duvenage, ŉ politieke ontleder van Akademia, meen dat selfs dié wat Zuma goedgesind is, hom boonop nie in ŉ sleutelposisie sal wil sien nie, aangesien hy ŉ “verdelende figuur” is. “Dit maak ook nie sin dat ŉ voormalige president nou in ŉ laer posisie na ŉ party terugkeer nie,” het Duvenage gesê. Drieparty-alliansie ‘kwesbaar’ Intussen lyk dit of die ANC, Cosatu en die SAKP al meer konflik ervaar. Gemoedere het hoog geloop toe Gwede Mantashe, ANC-voorsitter, Maandag tydens Cosatu se nasionale kongres deur afgevaardigdes uitgejou is. Mantashe het gevolglik nie ŉ spreekbeurt gekry om steun vir die ANC te werf nie. Mantashe het op Twitter gesê die drieparty-alliansie is “duidelik swak” en dat daar gewerk sal moet word om dit weer te versterk. Duvenage meen hoewel daar beslis spanning in dié verhouding is, is die alliansie nie noodwendig besig om te verbrokkel nie, aangesien dit tot voordeel van al drie partye is om dié verhouding te behou. Prof. André Duvenhage, politieke ontleder verbonde aan die Noordwes-Universiteit se sakeskool, meen egter die drieparty-alliansie ervaar die meeste konflik nóg. “Voor die voorval met Mantashe het beide Cosatu en die SAKP gesê dat hulle oorweeg om hul eie pad met die 2024-verkiesing te stap. Faktore soos swak ekonomiese groei en die hoë werkloosheidsyfer speel natuurlik ook ŉ rol in partye se ontevredenheid met die ANC.” Hy meen dié konflik maak die alliansie kwesbaar, en dat dit inderdaad verreikende gevolge vir die ANC in die 2024-verkiesing kan hê. Ramaphosa veilig… vir nou Duvenage sê Ramaphosa se posisie is in dié stadium waarskynlik veilig, maar dat dinge kan verander wanneer ander kandidate na vore tree en die verbeelding van ANC-ondersteuners aangryp. Of dít iemand soos Mkhize, voormalige minister van gesondheid, of Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake is, sal net die tyd kan leer. Duvenage sowel as Duvenhage is dit eens dat dit ŉ reuseterugslag vir Dlamini-Zuma was toe Mkhize deur die ANC se provinsiale uitvoerende komitee in KwaZulu-Natal, haar tuisprovinsie, as voorkeurkandidaat benoem is. “As sy weer vir president wou staan, moes sy deur ŉ invloedryke deel van die ANC, soos die KwaZulu-Natal-provinsie, benoem word. Sy kan egter altyd nog deur die takke landwyd benoem word. “Ons moet egter onthou dat sy nie meer so jonk is nie, en skep nie noodwendig ŉ beeld van energie en daadkrag nie. Ek weet nie of sy regtig die verbeelding van ondersteuners op nasionale vlak sal aangryp nie,” het Duvenage gesê. Iemand soos Dlamini-Zuma, of ander kandidate wat Ramaphosa se plek wil inneem, sal waarskynlik ook die steun van die radikale ekonomiese transformasie (RET)-faksie in die ANC nodig hê. Wat Mkhize betref, sê Duvenage dat hy in ŉ swakker posisie as Ramaphosa is. Hoewel die Phala Phala-kwessie oor Ramaphosa se kop hang, is die wolk oor Mkhize se kop groter – onder meer weens sy beweerde betrokkenheid by die Digital Vibes-skandaal. Mkhize se familielede het na bewering sowat R150 miljoen tydens die Covid-19-pandemie in hul sakke gesteek. Sou Mkhize wel strafregtelik aangekla word, kan die opsystaanbeleid ook teen hom ingestel word. Duvenage sê Ramaphosa is boonop ŉ welvarende man, wat sy posisie versterk. “Enige kandidaat wat teen hom staan, sal waarskynlik ook finansieel sterk moet wees. Hoe jammer dit ook al is, blyk dit dat geld ŉ groot rol in die ANC speel.” ‘Moenie van Ace Magashule vergeet nie’ Duvenhage sê iemand soos Paul Mashatile, KwaZulu-Natal se kandidaat vir adjunkpresident, kan ook die appelkar in die aanloop tot die verkiesing omgooi en selfs in ŉ stadium opponerend teenoor Ramaphosa staan wat magsbasis betref. “Ramaphosa se posisie, hoewel hy nou nog die gunsteling is, is nie uitgeklaar nie. Die prentjie kan gou verander en sal bepaal word deur die kandidate wat na vore tree. “Ons moet ook nie goedsmoeds aanvaar dat Ace Magashule iets van die verlede is nie. Ek dink nie dis die geval nie. As sy faksie nie vir Ramaphosa en die ANC kan dwing om die opsystaanklousule te verander nie, gaan Magashule waarskynlik die ANC van binne af probeer vernietig. Hy gaan dit boonop doen met ŉ belyning na die EFF toe. Magashule en Julius Malema [EFF-leier] werk nou saam en het gemeenskaplike belange. Magashule se rol is beslis nog nie uitgespeel nie. Hy kan dalk Ramaphosa se grootste opponent wees. Ek dink daar wag ŉ moeilike tyd op die ANC.” Duvenhage sê indien Ramaphosa wel die stryd wen, sal hy wegstap met dít wat van die ANC oor is. Hy meen daar is in dié stadium egter meer veranderlikes as stabiele trajekte, wat dit moeilik maak om te voorspel wat die uitkoms van die ANC se Desember-verkiesing werklik sal wees.