Nuuskommentaar: Jeugdag – Pennie se vuur of brandstigting?(Foto: Yaoqi LAI) ’n Senior joernalis doen ’n oproep op Suid-Afrikaners om die 1976-Soweto-oproer deeglik met die herdenking van Jeugdag vandag te verreken. Hy stel ook sy saak, en dis sy goeie reg. Pres. Cyril Ramaphosa tref ’n vergelyking met die skole-opstand destyds en die George Floyd-voorval in die VSA. Maar is dit nie beter om die gevolglike prestasies as die geweld te vier nie? Moet die sleureffek van die verlede baie van ons kinders se kanse in die lewe vernietig weens politici wat misplaaste norme en selfs verdraaide feite of halwe waarhede vir politieke doeleindes opdis? Vir diegene wat PH Nortjé se boeke, Pennie se vuur en Die groen ghoen, gelees het, sou die toneel van skoolkinders wat soggens vroeg so al klooflangs met die lang pad skool toe by mekaar inval, en saam aanstryk bekend wees. By die skool het meester boonop die lat ingelê as iemand se skoene nie lekker blink nie, of daar ’n kolletjie op ’n hemp of ander kledingstuk bly kleef het. Maar die meeste van die kinders het dit ver gebring en hul potensiaal bereik. Uit een klas uit die jare toet van ’n klein Namakwalandse dorp het ’n professor met twee doktorsgrade, ’n baie bekende argitek, en twee baie bekende mediese spesialiste gekom. Daar was stellig nog wat presteer het, so met griffie en lei en al. Nie een van hulle het universiteitsvakansies geken nie, want dit was wanneer vakansiewerk gedoen moes word om studiegeld te verdien. Die een het tot sy dood rugprobleme ervaar omdat hy een vakansie aarbeie moes steek. As ’n mens sake oorvereenvoudig wil stel, kan ’n mens daarop wys dat daar verskillende reaksies op swaarkry en ander probleme is. By die een sou daar klippe gooi en nog proteste wees, by die ander is hard gewerk om die probleme te oorkom. Daar wás probleme, soms onoorkomelike probleme, en sommige van dié probleme was van geslag tot geslag oordraagbaar – die sogenaamde sleureffek van ’n nie-ideale wêreld. Die konserwatiewe swart Amerikaner, prof. Thomas Sowell, is ’n goeie voorbeeld van iemand wat binne een geslag uit die ghetto tot die elite kon uitstyg, en sy pen haal uit om by te bly oor hoekom. As sosioloog sny hy diep, en sy ekonomiese denke staan as Soweconomics bekend. Hy beskryf baie van die verskonings oor hoekom swart mense neig om arm te bly as mites. Op die oog af is hy nou tydens die wêreldwye oproer van die Black Lives Matter-beweging stil, maar tydens soortgelyke omstandighede in 2016 het hy hom wel deeglik uitgelaat in ’n meningsartikel wat as puik beskryf is. “What about black success? Does that matter? Apparently not so much. We have heard a lot about black students failing to meet academic standards. So you might think that it would be front-page news when some whole ghetto schools not only meet, but exceed, the academic standards of schools in more upscale communities. There are in fact whole chains of charter schools where black and Hispanic youngsters score well above the national average on tests. There are the KIPP (Knowledge IS Power Program) schools and the Success Academy schools, for example.” Lees gerus ŉ verkorte weergawe van sy artikel hieroor hier. Hy wys daarop dat van hierdie oorpresteerderskole in dieselfde ghetto’s geleë is as ander swart skole waar hopeloos onderpresteer word. Soms is die oorpresteerderskole en die onderpresteerderskole in dieselfde geboue gehuisves. Watter sleureffek sou die beste vir almal wees? Om uit te styg en die hoogste sport te bereik, of om vas te haak en die sleureffek van omstandighede in die verlede te blameer? Het baie van die swart regters, mediese dokters en ander, sommiges reeds afgetree, nie in dieselfde skole skoolgegaan as die sogenaamde verlore geslag wat met die aanloop tot die Soweto-opstande verbind word nie? En ja, dis nie altyd net moeilik om van swak sosio-ekonomiese omstandighede te ontsnap nie, soms is dit werklik onmoontlik in weerwil van talle uitstygprojekte. Soms is die faktore meer in die geraakte mense self gesetel as in die omstandighede. Maar die blaam op omstandighede eerder as ’n eie afwesigheid van die wil om vinger te trek, is wel teenwoordig, en groei selfs. Die jongste reeks Rasmussen-peilings in die VSA werp lig hierop: Net 25% van die waarskynlike Amerikaanse kiesers meen die land beweeg in die regte rigting (lees hier). Altesaam 28% van die swart Amerikaanse bevolking meen die meeste Amerikaners is rassiste, en te midde van die protesaksie (wat as protes teen polisiewreedheid beskryf word) meen een uit elke drie Amerikaners dat die land binnekort in nog ’n burgeroorlog kan verval, min swart mense glo die proteste sal tot positiewe uitkomste lei, en die meeste steun vir die verwydering van simbole uit die Konfederale verlede (die suidelike state wat afgestig het) kom van swart mense. (Lees hier.) Maar hoeveel van die verbeterde omstandighede vir swart mense die afgelope eeu in die VSA kan na protesoptrede herlei word? Hieroor sal geen eenstemmigheid bereik word nie. Prof. Chad Williams, ŉ swart Amerikaner, skryf egter in sy artikel, “100 years ago African-Americans marched down 5th Avenue to declare that black lives matter”: “Thousands marched in silence against racial violence after a riot left hundreds of blacks dead and thousands homeless. The demands of black people in 2017 remain the same as they did in 1917.” Een van die hinderlike aspekte van die Black Lives Matter-oproer is dat baie mense die gevolglike plundering, vandalisme en geweld – selfs doodslag – verskoon of goedpraat. Maar het die optrede nie ook ’n verdelende aspek nie? Sou die viering van wat bereik is nie ’n veel positiewer voetspoor eerder as ’n bloedspoor laat nie? Of is die newe-effekte nie altyd iets om op trots te wees nie? Dink maar aan skoolboeke wat in riviere beland in plaas van in leerders se hande, ’n provinsie wat een jaar deur omvattende gekonkel met punte skielik wonderlike resultate gekry het, kenners wat gereeld vraagtekens plaas oor die korrektheid van syfers, of die metodiek om punte aan te pas bevraagteken. Wat boonop gestaaf word deur reuse-uitvalsyfers op universiteit ondanks spesiale oorbruggingsklasse. En wat van die blatante ignorering van die voordele van moedertaalonderrig? ’n Klimaat wat geweld bevorder, en onder meer tot die afbrand en vandalisering van skole lei, is tog nie aanprysenswaardig nie. Skole met puttoilette blyk ’n ongeluk te wees wat wag om te gebeur, en weeg swak op teen skole met behoorlike sportgeriewe en -afrigting, wat later druk afhaal van klubs en provinsiale unies om verteenwoordiging deur die afdwing van kwotas te bereik. Suid-Afrika het immers enkele jare gelede 20 jaar ná die destydse pres. Nelson Mandela dit onderteken het, ŉ VN-konvensie geratifiseer wat onder meer kwotas verbied. Ons jeug verdien beter as om vir die politieke wolwe gegooi te word.