Nier - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Niere)
Die nier van 'n vark
Die nier is 'n boonvormige uitskeidingsorgaan wat in soogdiere voorkom. Die nier vorm deel van die urinêre stelsel en filtreer afvalstowwe (veral ureum) vanuit die bloed en skei dit saam met water uit as urine. Die nier sorg ook vir die handhawing van die suur-basis-ewewig in die liggaam deur die vervoer van bikarbonaat en waterstof-ione. Die mediese veld wat niere bestudeer word nefrologie genoem vanuit die Grieks. Die byvoeglike naamwoord "renale" beteken nier-verwant en kom uit die Latyn renes.
In die mens is die niere aan die agterkant (posterior) van die buik geleë, agter die peritoneum (vlies wat die buik uitvoer). Hulle is 10-13 cm lank, 5 cm dik en weeg elk ongeveer 150 gram. Daar is een aan elke kant van die werwelkolom; die regter nier is net onder die lewer geleë (dus effens laer as linker nier) en die linker nier net onder die diafragma en langs die milt. Aan die bo-pool van elke nier is 'n klier genaamd die bynier.
Die niere speel 'n belangrike rol ten opsigte van die behoud van die interne balans van die liggaam deur op 'n selektiewe wyse die afvalprodukte van die liggaam uit te skei, die verlies van sout en water te beheer en die konsentrasie waterstofione in die liggaam konstant te hou.
Die niere is ook verantwoordelik vir die vervaardiging van die hormone eritropoiëtien en renien, wat onderskeidelik ŉ invloed op die produksie van die rooi bloedselle en die bloeddruk uitoefen. Die niere van die mens is aan weerskante van die werwelkolom, teen die posterior abdominale wand, geleë. In 'n deursnee van die nier kan met die blote oog die skors (korteks) en die murg (medulla) onderskei word. Die nier is opgebou uit ongeveer een miljoen nefrone. Hierdie mikroskopies klein struktuurtjies kan as die funksionele eenhede van die nier beskou word.
In die glomerulus (die eerste gedeelte van die nefron) word die bloed gefiltreer via ŉ spesiale skeidingswand wat water en klein molekules maar nie groter proteïenmolekules nie, deurlaat. Die filtraat beland dan in die nierbuisie; nuttige stowwe soos natrium, glukose en water word uit die filtraat opgeneem. Die absorpsie van veral water is indrukwekkend: hierdeur word die volume van die filtraat aan die einde van die nierbuisie tot ŉ honderdste van die oorspronklike volume gereduseer.
Die klein bloedvaatjies waarin die bloed vanaf die glomerulus weggevoer word, volg naastenby dieselfde roete as die van die nierbuisies. Hulle loop vanaf die glomerulus in die korteks van die nierweefsel na die medulla en keer na die glomerulus terug. Op hierdie plek vorm 'n aantal selle van die glomerulus, nierbuisie en toevoerende (afferente) bloedvaatjies gesamentlik 'n struktuur wat by die vorming van hormone betrokke is. Die nierbuisie open uiteindelik in 'n versamelbuisie, wat deur die medulla loop en op sy beurt in die nierbekken uitmond.
1.1 Die nefron
3.1 Aangebore afwykings
3.3 Nefrotiese sindroom
In die niere word die urien gevorm. Die niere is twee boontjievormige organe wat aan weerskante van die werwelkolom, teen die posterior abdominale wand, net onder die diafragma (middelrif), lê. Die niere lê op die hoogte van die twaalfde torakale werwel (aan die bokant) en die derde lumbale werwel (aan die onderkant). Die regternier lê effens laer as die linkernier om sodoende ruimte te laat vir die lewer, wat in die regterbobuikkompartement geleë is.
Omdat daar weerskante van die werwelkolom 'n nier geleë is, verskil die organe in verhouding tot die niere. Die regternier word byvoorbeeld superior begrens deur die regterbynier, anterior deur die regterlob van die lewer, die duodenum en die regterbuiging van die dikderm, terwyl dit posterior deur die diafragma en die spiere aan die agterkant van die abdomen begrens word. Die linkernier word superior begrens deur die linkerbynier, anterior deur die milt, die maag, die pankreas, die jejunum en die linkerbuiging van die dikderm, terwyl dit posterior net soos die regternier deur die diafragma en die spiere aan die agterkant van die abdomen begrens word.
Die nier is by die mens ongeveer 10 tot 12 cm lank, 5 tot 7 cm breed en weeg 140 tot 160g. Elke nier word om ring deur 'n dun fibreuse bindweefselkapsel, wat ken merkend geen septa bevat nie. Buite die kapsel word die nier deur 'n dik laag perinefriese vetweefsel omring. Hierdie vetweefsel omring ook die bynier, 'n afsonderlike klierorgaan wat bo-op die nier geleë is. Bloedvate, senuwees en die ureter sluit hulle by die nier aan in die mediale induiking wat as die hilus bekend staan. Waar die ureter die hilus bereik, vorm dit die pelvis van die nier, wat gewoonlik in 2 groter en 10 kleiner kelke verdeel word. Die nier is rooibruin van kleur en in 'n sagittale snit deur die nier kan sy makroskopie duidelik waargeneem word.
Die liggaam van die nier, wat onder die kapsel lê, kan in twee duidelike gedeeltes verdeel word, naamlik 'n buitenste, donkerbruin, korrelrige korteks en ŉ binneste, ligter, gestreepte medulla, wat in die vorm van 'n piramide vanaf die korteks tot in die pelvis verloop. Hierdie piramidevormige uitlopers staan as nierpapille bekend. Tussen die nierpapille is daar nog uitlopers van die kortikale weefsel wat Bertin se kolomme genoem word. Die urien wat in die korteks en medulla gevorm word, word in die nierbekken versamel.
Vervolgens word die urien weggevoer via die urienbuis (ureter), wat die nier by die hilus verlaat. By die hilus kom die nierarterie (arteria renalis) die nier binne en verlaat die vertakkinge van die niervena (vena renalis) die nier. Waar die arteria renalis die nier binnekom, vertak dit in dorsale en ventrale takke, wat onderskeidelik die anterior en posterior aspekte van die orgaan bedien. Elkeen van hierdie takke gee oorsprong aan ŉ aantal interlobêre arterieë, wat tussen die piramides in die renale kolomme van binne (sentraal) na buite (perifeer) loop.
Die interlobêre arterieë verdeel in die arteriae arcuatae, wat tussen die korteks en medulla parallel met die nieroppervlakte loop. Die arteriae arcuatae gee veelvuldige in terlobulêre takkies na die korteks af. Vanaf die interlobulêre arterieë word intralobulêre takkies afgegee, wat op hulle beurt oorsprong gee aan die afferente arterioli, wat Bowman se kapsels instulp en so aan die kapillêre netwerk van die glomeruli oorsprong gee. Een van Bowman se kapsels en ŉ glomerulus staan saam bekend as ŉ Malpighi-liggaampie (renale liggaampie).
Uit 'n glomerulus ontstaan 'n efferente arteriool, wat bloed vanaf 'n Bowman-kapsel wegvoer. In die geval van die kortikale glomeruli vertak die efferente arterioli in kapillêres wat anastomoses in die korteks vorm. Hierna verval dit in 'n veneuse stelsel van intralobulêre takkies, wat dan verder loop as interlobulêre, arkuate en interlabêre venae, wat uiteindelik as die vena renalls die hilus verlaat. In die geval van die juksta-medullêre glomeruli vertak die efferente arterioli in takkies wat in die medulla afstrek. Hierdie arterioli staan as die arteriolae rectae, of vasa rectae, bekend. Laasgenoemde vorm kenmerkende lusse rondom die bene van die Henle-Ius en word hier die rete mirabile genoem.
Die nefron[wysig | wysig bron]
Die glomerulus en die nierbuisie (niertubulus) vorm gesamentlik die nefron. Deur mikroskopiese ondersoek is vasgestel dat die nier uit ongeveer een miljoen nefrone opgebou is. Die wat in die korteks geleë is, se glomerulus word gevorm deur 'n afferente arteriool, wat die bloed na die glomerulus vervoer en wat in ŉ kluwetjie haarvate vertak. Hierdie haarvate verenig weer en vorm so ŉ efferente arteriool wat die bloed vanaf die glomerulus wegvoer.
Die hele glomerulus is omgewe deur ŉ bekervormige kapsel, wat bekend staan as Bowman se kapsel (glomerulus + Bowman se kapsel is gesamentlik bekend as Malphighi se liggaampie). Bowman se kapsel is eintlik ŉ onderdeel van die nierbuisie, wat hier bolvormig uitgestulp is. Die binneste laag epiteelselle van die kapsel is met wande van die haarvate van die glomerulus vergroei, met tussen in 'n basale membraan. Deur hierdie skeidingswand word die bloed gefiltreer.
Die epiteelselle van Bowman se kapsel rus met uitlopers op die basale membraan en veroorsaak sodoende dat gedeeltes van die membraan onbedek is. Die endoteelselle, wat die wande van die haarvate vorm bedek die membraan volledig, hoewel sommige gedeeltes ŉ dunner bedekking het. Die vloeistof wat deur hierdie wand gefiltreer is, beweeg in die nierbuisie af; eerstens deur die proksimale kronkelbuis, dan deur die dalende been van die Henle-Ius (dik en dun gedeelte), dan deur die stygende been van die Henle-Ius, (dun en dik gedeelte) en vervolgens In die distale kronkelbuis af.
Die distale kronkelbuis sluit by ŉ versamelbuis aan. terwyl 'n aantal versamelbuise op hulle beurt saamsmelt en die papillere buise vorm, wat in 'n kleiner kelk van die pelvis uitmond. Bowman se kapsel en die proksimale en distale kronkelbuise word altyd in die Ferreinstrepe van die korteks aangetref, terwyl die dele van die Henle-Ius in die medulla afstrek. Die nefrone wat in die buitenste deer van die nier geleë is, bevat 'n groot deer van die Henle-Ius in die korteks en staan bekend as die kortikale nefrone.
Die Henle-Ius van die nefrone wat meer sentraal geleë is, sal feitlik heeltemal in die medulla loop en staan as die jukstamedullêre nefrone bekend. Die gekronkelde deel van die distale buis kom weer dig teen die glomerulus te lande. Die nierbuisie keer met ander woorde na sy hele tog deur die medulla terug tot vlak by die glomerulus. Hier is 'n gedeelte van die selle van die wand van die nierbuisie verleng en digter teen mekaar (macula densa).
Die afferente arteriool is in noue kontak met die macula densa net waar dit die glomerulus binnegaan. Daar is in hierdie gebied in die arteriool abnormale selle wat saam met die macula densa en die mesangium (bindweefsel wat die afferente en efferente arterioli omring) die jukstaglomerulêre apparaat vorm. Die jukstaglomerulêre apparaat is by die produksie van hormone betrokke.
Een van die belangrikste funksies van die niere is om die samestelling van die bloed te reguleer. Ongeag die groot wisseling in die opname van voedsel en in die aktiwiteit van stofuitruiling bly die samestelling van die liggaamsvloeistof konstant. Dat die nierfunksie belangrik is, blyk duidelik uit die feit dat al die bloed elke 4 minute deur die niere beweeg. Wanneer bloed vanaf die afferente arteriool in die haarvate van die glomerulus stroom, funksioneer die wande van die haarvate saam met die basale membraan en die epiteel van Bowman se kapsel, as 'n filter wat water en klein molekules, maar nie groter molekules soos proteïenmolekules nie, deurlaat.
Die glomerulêre filtraat wat so gevorm word, kom in Bowman se kapsel te lande. Hierdie filtrasieproses word deur die verskil in druk tussen die haarvate en Bowman se kapsel veroorsaak. Die totale hoeveelheid glomerulêre filtraat beloop 180 liter per dag (ongeveer 'n tiende van die hoeveelheid bloed wat deur die niere stroom). Die grootste deel van die glomerulêre filtraat word nie saam met die urien uitgeskei nie, maar bly in die liggaam behoue.
Die geleidelike omskakeling van die glomerulêre filtraat tot urien vind in die nierbuise plaas. Tydens die beweging deur die nierbuise word allerlei nuttige stowwe uit die glomerulêre filtraat opgeneem en aan die weefselvog en die bloed teruggegee (herabsorpsie); sommige stowwe word in die nierbuisie afgeskei (tubulêre sekresie). Soortgelyke prosesse wat in die selle in die wande van die nierbuisie plaasvind, word tubulêre transport genoem.
Daar word tussen aktiewe en passiewe transport onderskei. Passiewe transport is transport wat sou plaasgevind het, selfs al was die selmembraan uit dooie materiaal saamgestel. Dit kom spontaan voor by verskille in konsentrasie, by verskille in osmotiese aktiwiteit of by verskille in elektrochemiese aktiwiteit van ione. Passiewe transport is afhanklik van die deurlaatbaarheid van die tubuluswand vir die spesifieke stof. Aktiewe transport vind slegs in lewende materiaal plaas en vereis die toevoeging van energie. Die toevoeging van energie vanuit die niertubulus (nierbuisie) word meestal verkry via die aktiwiteit van bepaalde ensieme en die verbruik van energieryke verbindings.
(Omdat aktiewe transport in die teenoorgestelde rigting as passiewe transport verloop, word 'n gedeelte van alle aktiewe transport deur die passiewe transport uitgekanselleer.) Natrium word op groot skaal deur die nierbuisies geherabsorbeer (herabsorpsie van natrium). Per dag word maklik 1,5 kg natrium via die glomeruli uit die bloed opgeneem, terwyl die uiteindelik uitgeskeide urien amper geen natrium bevat nie. Die aktiewe herabsorpsie van natriumione vind oor die hele lengte van die nierbuisie plaas (miskien met uitsondering van die dun segment). Deur die onttrekking van die positief gelaaide natriumione aan die glomerulêre filtraat word die elektriese ewewig versteur.
Dit word herstel deur die gelyktydige passiewe vervoer van die negatiewe chloriedione (CI - ) en bikarbonaatione (HCO3 -), en deur 'n soortgelyke passiewe vervoer in die teenoorgestelde rigting van positief gelaaide ione. Kalium word uit veral die proksimale kronkelbuis geherabsorbeer. Die herabsorpie van glukose, aminosure en fosfaat vind net vanuit die proksimale kronkelbuis plaas. Wanneer die glukosekonsentrasie van die bloed bo 'n bepaalde waarde (drempelwaarde) styg, byvoorbeeld by suikersiekte, bevat die glomerulêre filtraat te veel glukose en is die proksimale buis nie meer daartoe in staat om alles te herabsorbeer nie. Daar verskyn dan glukose in die urien (glukosurie).
Die herabsorpsie van ureum verloop passief en vind in byna alle dele van die nierbuisie plaas. Die herabsorpsie van water verloop ook passief. Weer eens blyk die belangrike funksie van die niere uit die feit dat daar 'n groot verskil tussen die daaglikse hoeveelhede glomerulêre filtraat en die uiteindelike uitgeskeide urien bestaan. Van die 180 liter glomerulêre filtraat bly slegs ŉ honderdste oor. Die passiewe herabsorpsie berus op die beginsel van osmose: aan weerskante van ŉ skeidingswand wat watermolekules deurlaat, word die konsentrasie van die bestanddele (osmolaliteit) gelyk gehou. Indien daar aan die een kant meer vastestofdeeltjies sou wees (hoër osmolaliteit), word daar meer water deur die skeidingswand vervoer, wat tot gevolg het dat die osmolaliteit daal en gelyk word aan die van die ander kant.
Die wand van die proksimale kronkelbuis is goed deurlaatbaar vir water. Die aktiewe transport van natriumione in die gedeelte van die nierbuisie bring ook die passiewe transport van water mee. Hierdie passiewe herabsorpsie van water is baie suksesvol: aan die begin van die Henle-Ius is daar nog net 'n derde van die oorspronklike hoeveelheid glomerulêre filtraat oor. In die Henle-Ius word die volume weer eens gehalveer; daar word egter meer natrium as water uit die urien opgeneem, waardeur die osmolaliteit daal. In die res van die nierbuisie kan meer natrium as water geabsorbeer word.
Onder normale omstandighede word dit egter voorkom deur die werking van die antidiuretiese hormoon (vasopressien, ADH) wat deur die hipofise afgeskei word. Die werking van die hormoon hang saam met die aanwesigheid van die haarnaaldvormige Henle-Ius van die nierbuisie in die medulla. In die lus kan 'n konsentrasieverskil in stand gehou word: vlak by die korteks is die konsentrasie van opgeloste stowwe laag, terwyl die konsentrasie van opgeloste stowwe dieper in die medulla hoog is.
Behalwe die Henle-Ius loop die versamelbuis ook deur die medulla. Die antidiuretiese hormoon kan die wande van die distale kronkelbuis asook die van die versamelbuis vir water deurlaatbaar maak. Die konsentrasieverskil in die lusse sal daardeur ook die urien wat deur die distale kronkelbuis en die versamelbuis stroom, beïnvloed. Indien die osmolaliteit van die liggaamsvog hoog is, skei die hipofise meer antidiuretiese hormoon af, sodat min water verlore gaan. Indien daar egter 'n oormaat water in die liggaam is, word daar minder antidiuretiese hormoon geproduseer, sodat daar meer urien uitgeskei kan word. Die regulering van die volume liggaamsvog vind egter veral in die eerste deel van die nierbuisie plaas (deur veranderinge in die vervoer van natriumione).
Dit geskied onder die invloed van die hormoon aldosteroon, wat deur die byniermedulla geproduseer word. Aldosteroon bevorder die herabsorpsie van natriumione en hou die water in die liggaam terug. Dit bring onder andere 'n styging in die bloeddruk mee. Die nier vervaardig ook hormone wat tot die bloed toegevoeg word. Dit is die hormone renien en eritropoiëtien, wat waarskynlik albei vervaardig word deur die jukstaglamerulêre apparaat, wat teen die glomerulus lê. Eritropoiëtien stimuleer die vorming van rooi bloedselle in die beenmurg, terwyl renien die vorming van angiotensien vanaf proteïene in die plasma bevorder.
Angiotensien bevorder ook die uitskeiding van die hormoon aldosteroon in die bynierkorteks. Aldosteroon bevorder die herabsorpsie van natrium in die nierbuisie en verhoog die bloeddruk. Laastens het die nier ŉ belangrike rol ten opsigte van vitamien D, wat eerstens in die lewer en daarna in die niere 'n geringe chemiese verandering moet ondergaan alvorens dit vir die liggaam van nut kan wees. Die nierfunksie is onderhewig aan 'n bepaalde ritme, wat op die een of ander wyse verband hou met die slaap- en wakkertoestand (byvoorbeeld die uitskeiding van natrium, chloor en kalium versus waterstofione).
Nieraandoenings[wysig | wysig bron]
Nieraandoenings kan varieer van ligte tot ernstiger siektetoestande. In uiterste gevalle kan die niere ophou funksioneer, wat sonder behandeling tot die dood sal lei. Nierafwykings kan ingedeel word volgens hul oorsaak (byvoorbeeld ontsteking, swelling, aangebore afwykings) of volgens die gepaardgaande simptome (byvoorbeeld nefrotiese sindroom, nierinsuffisiënsie). Wanneer 'n niersiekte vermoed word, word eerstens die urien ondersoek.
Die bepaling van die digtheid van die urien gee 'n beeld van die konsentrasie afvalstowwe in die urien, wat onder andere die funksionering van die niertubuli (nierbuisies) weerspieël. Verder word daar gelet op proteïene, wat nie behoort voor te kom nie, aangesien die wand van die glomerulus gewoonlik nie hierdie groter molekules deurlaat nie. Deur die urien te sentrifugeer, kan die sediment (neerslag) met behulp van 'n mikroskoop ondersoek word vir die aanwesigheid van eritrosiete (rooi bloedselle), leukosiete (wit bloedselle) en selsilinders.
Eritrosiete word aangetref by bloeding in die niere of urienweë, wat veroorsaak word deur swelling, ontsteking of nierstene; leukosiete en bakterieë word in groot getalle gevind tydens ontsteking van die blaas en niere, en selsilinders dui op 'n ontsteking van die niere. Daar word ook baie gebruik gemaak van röntgenondersoeke. Tydens 'n intraveneuse piëlogram (IVP) word 'n kontrasstof in 'n vena ingespuit en röntgenfoto's word geneem wanneer hierdie stof deur die niere uitgeskei word.
Op hierdie wyse word 'n beeld van die hete nier verkry. Indien 'n mens die bloedvate van die nier wit sigbaar maak, word 'n kontrasstof deur 'n pypie in die liesslagaar in die nierslagare (nierarterieë) ingespuit (angiografie). ŉ Kontrasstof kan ook in die urienweë gespuit word via 'n pypie in die blaas (retrograad piëlogram). Indien daar 'n afsluiting van die urienleier (ureter) is, sal die nierbekken nie gevul word nie. 'n Ander metode is die inspuiting van ŉ radioaktiewe stof en die gevolglike waarneming van die uitskeiding van die stof (renografie). Ten slotte kan 'n nierbiopsie (dit wil sê 'n klein stukkie nierweefsel word mikroskopies ondersoek) gedoen word.
Aangebore afwykings[wysig | wysig bron]
Aangebore afwykings wissel van die totale afwesigheid van die niere tot onskuldige aandoenings wat toevallig opgespoor word. Soms is daar losliggende ruimtes in die niere. Hierdie toestand is oorerflik en by geboorte aanwesig, maar kan ook op 'n latere leeftyd ontstaan.
Namate die normale weefsel verdring word, word die klagtes al hoe ernstiger. In buitengewone gevalle lyk die nier soos 'n groot spons. 'n Hoefysternier ontstaan wanneer die onderkante (inferior-oppervlakke) van albei niere met mekaar vergroei is. So kan ander organe verdring en klagtes uitgelok word. By nefroptose (of wandelende nier) is die nier, wat gewoonlik stewig aan die omringende bindweefsel geanker is, te los geheg en kan dit tydens die regop posisie of tydens stap afsak.
Die nier word dikwels met behulp van 'n operasie geheg, aangesien die beweging van die nier kan meebring dat die urienleiers (ureters) afgesluit word. Die geproduseerde urien kan dan nie weggevoer word nie en 'n pynlike stuwing kan in die urienleiers en nierbekken ontstaan. In ernstige gevalle kan die niere uitermatig vergroot (hidronefrose) en die nierfunksie kan verswak. ŉ Afsluiting kan ook ontstaan as gevolg van 'n niersteen, 'n swelsel of ander steurnisse.
Ontsteking[wysig | wysig bron]
Daar is verskeie tipes nierontsteking (nefritis), terwyl daar ook verskillende oorsake kan wees. Nierbekkenontsteking (piëlitis) gaan gepaard met en kan 'n gevolg wees van 'n ontsteking in die laer liggende urienweë, soos byvoorbeeld tydens blaasontsteking. Die bakterieë het dan vanuit die blaas hoër op beweeg. Simptome sluit in pyn in die rug en gevoelige niere, koors en braking. Die nierweefsel kan ook aangetas wees, byvoorbeeld by piëlonefritis, wanneer die nierfunksie agteruitgaan.
Die pasiënt moet dan met antibiotika behandel word, Wanneer die ontsteking gelokaliseerd voorkom, byvoorbeeld tussen die glomeruli en tubuli, word van interstisiële nefritis gepraat. Laasgenoemde kan veroorsaak word deur piëlonefritis, maar ook deur bakterieë in die bloed. Hierdie ontsteking kom ook as gevolg van afwykings in die bloedvate of in die bloed en as gevolg van metaboliese siektes of vergiftiging (byvoorbeeld deur fenasetien in pynstillende middels) voor.
Ontsteking van die glomeruli (glomerulonefritis) kan akuut voorkom en sonder behandeling chronies word. 'n Belangrike oorsaak van akute glomerulonefritis is die komplikasie van 'n infeksie met die ß-hemolitiese streptokok (Streptococcus haemolyticus, ŉ bakterium). Dit veroorsaak meestal keel- middeloor- of longontsteking. Die simptome is onder andere afwykings in die urien (wat selfs rooi kan wees as gevolg van bloed) en dikwels 'n verhoogde bloeddruk. Behandeling geskied deur antibiotika en bedrus. Ontsteking kan ook veroorsaak word deur baie ander, deels onbekende, faktore. Die siektetoestand gaan dan met ander siektes in die liggaam gepaard.
Nefrotiese sindroom[wysig | wysig bron]
Chroniese glomerulonefritis kan oorgaan in die nefrotiese sindroom, wat op mikroskopiese veranderinge in die nier dui. Dit kan 'n onskuldige of ernstige siektetoestand wees. Ander siektes soos metaboliese, bloedstollings- en infeksiesiektes kan ook tot hierdie sindroom lei. Indien die oorsaak onbekend is, word gepraat van ware nefrose, ŉ vorm wat baie by kinders voorkom. Die simptome van nefrotiese sindroom sluit onder andere die uitskeiding van proteïene in die urien (proteïenurie) in, met ŉ gevolglike tekort aan proteïene in die bloed.
Kom daar slegs ŉ bepaalde proteïen soos albumien in die urien voor, word van albumienurie gepraat. Weens die proteïen tekort in die bloed is die aantrekkingskrag van die bloed vir water (osmotiese druk) verminder. Hierdeur sal vog in die weefsels ophoop en 'n toestand bekend as edeem sal ontstaan (veral in die bene en die gesig). By hierdie siektetoestand is daar ook 'n te hoë cholesterolkonsentrasie in die bloed. Die behandeling van die nefrotiese sindroom sluit in die beperking van sout in die dieet, ŉ diuretikum om die ekstra vog uit te skei asook 'n proteïenryke dieet om die tekort aan te vul.
Verder blyk die kortikosteroïede (hormone van die bynierkorteks) 'n genesende werking te hê, terwyl sommige sitostatika (kankerremmende geneesmiddels) ook gebruik kan word. 'n Oormatige proteïenuitskeiding in die urien kan ook die gevolg wees van 'n minder ernstige aandoening, naamlik ortostatiese albumienurie. 'n Proteïenverlies kom slegs voor wanneer die pasiënt in die regop posisie is en die oorsaak is nog nie baie duidelik nie.
Swelsels[wysig | wysig bron]
Swelsels van die niere kan goedaardig (benigne) wees en is dan dikwels die gevolg van poliepe in die nierbekken. 'n Uiters kwaadaardige (maligne) swelsel is ŉ hipernefroom (Grawitz se tumor), wat geruime tyd aanwesig kan wees voordat dit ontdek word, aangesien dit tot slegs vae klagtes lei.
By babas en kleuters kom ook ŉ ander vorm van nierkanker voor, naamlik 'n nefroblastoom (Wilms se tumor). Die tumor groei baie vinnig en word gewoonlik ontdek wanneer dit al te groot is. Die behandeling sluit die voorafgaande bestraling en die daaropvolgende verwydering van die tumor in.
Nierinsuffisiënsie[wysig | wysig bron]
Wanneer die nier nie meer optimaal funksioneer en nie voldoende water en/of afval stowwe uitskei nie, staan die toestand bekend as nierinsuffisiënsie. 'n Gevolg hiervan is die ophoping van afvalprodukte in die bloed (niervergiftiging).
Meestal word daar van uremie gepraat - ŉ toestand waar daar te veel ureum (ŉ afvalproduk van proteïene) in die bloed is. 'n Steurnis in die bloedvoorsiening en 'n gevolglike suurstoftekort (iskemie) as gevolg van skok, wonde, infeksies, operasies en nierstene kan tot akute insuffisiënsie lei. Heel dikwels is die oorsaak 'n nieraandoening. So kan by 'n akute glomerulonefritis die funksie van die glomerulus verdwyn en die werking van die tubuli versteur word, byvoorbeeld by 'n akute tubulusnekrose.
Hierdie aandoening kan die gevolg wees van gifstowwe wat deur die nier uitgeskei word (byvoorbeeld swaar metale soos kwik, sekere geneesmiddels en röntgenkontrasstof). Iskemie kan ook 'n oorsaak wees. In die begin van hierdie siekte word geen of min urien geproduseer (anurie) en afvalprodukte hoop op. Soms is ŉ tydelike behandeling nodig met ŉ kunsnier (nierdialise), maar dikwels herstel die nier weer. Chroniese insuffisiënsie ontstaan tydens 'n langdurige nieraandoening maar ook as sekondêre verskynsel by ander siektes.
Wanneer 10% van die nierfunksie nog normaal is, kan klagtes soos mislikheid, diarree, jeuk en uitdroging voorkom. Indien die funksionering nog meer afneem (terminale nierinsuffisiënsie), sal daar van 'n kunsnier gebruik gemaak moet word om die bloed van afvalprodukte te suiwer. In sommige gevalle kan 'n nieroorplanting die enigste uitweg wees, maar die liggaam kan die nuwe nier verwerp. 'n Ander probleem is om persone oor te haal om niere vir oorplanting te skenk. Die bestudering van nieraandoenings is 'n selfstandige studieveld en staan bekend as nefrologie. Urologie behels veral die chirurgiese probleme van die niere en die urienweë.
Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409613, volume 20, bl. 215
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Nier&oldid=1975323"
Die bladsy is laas op 17 April 2019 om 12:52 bygewerk.