ANC maai wat hy saai in VuwaniBeskadigde skoolgeboue in Vuwani, Limpopo (Mei 2016) (Foto: ANA) Die gebeure in die Vuwani-streek in Limpopo is ’n uitstekende mikrokosmos van SA se probleme en foute. Dit is ook ’n harde ironiese eggo van die verlede in die hede. Vewani, wat in die Makhado-plaaslike munisipaliteit geleë is, se gemeenskap is woedend omdat hulle moontlik saam met ’n naburige munisipaliteit gaan smelt om deel van ’n nuwe munisipaliteit te word. Wydverspreide chaos het uitgebreek en meer as 20 skole is afgebrand of gevandaliseer. Onderrig het heeltemal tot ’n stilstand gekom en Angie Motshekga, minister van basiese onderrig, raam dat dit R750 miljoen sal kos om die skade aan die skole te herstel. Lankal ’n ramp Die Vhembe-distriksmunisipaliteit het Vuwani na dese tot ’n rampgebied verklaar voordat ’n nuwe vlaag van geweld weer losgebars het. Die minister van staatsveiligheid, David Mahlobo, en sy span het skaars die strate Woensdag weer oopgestel en die betogers het weer klippe gegooi en die strate met brandende motorbande versper. Die polisie het met traangas en rubberkoeëls geantwoord. Luidens die premier en die provinsiale regering – wat vir onderwys verantwoordelik is – het die rampsverklaring bykomende finansiering losgemaak om die skade te begin herstel en mobiele klaskamers te voorsien. Aanvanklike ramings van die skade was R400 miljoen voordat dit tot ’n meer konserwatiewe R250 miljoen afgeskaal is. Ewenwel, strydig met die provinsiale regering se ongeërgde houding en eenvoudige oplossing, sê Motshekga daar is nie beweegruimte in haar begroting om die skade te herstel nie en nou sal daar fondse vanaf ander departemente verkry moet word – dus, geld wat vir ander doeleindes gebruik moet word. Daarbenewens is baie leerlinge se akademiese rekords – wat steeds op papier gestoor is en nie in ’n digitale formaat nie – nou verlore. Hierdie situasie is inderdaad en letterlik ’n ramp, maar daar is ander eienskappe van die munisipaliteit en Vuwani wat dit eintlik lankal ’n ramp gemaak het. Die werkloosheidskoers in die Makhado-munisipaliteit is sowat 37% en die jeugwerkloosheidskoers is nagenoeg 50%. Dit is onrusbarend aangesien bykans 60% van die bevolking in die munisipaliteit tussen 15 en 64 jaar oud is en teoreties dus moet werk. As mens ook die dorp Louis Trichardt uit die prentjie weglaat, sal die werkloosheidsyfer veel hoër wees. Slegs 9.5% van die huishoudings se vullis word weekliks deur die munisipaliteit verwyder. Slegs 22% van die inwoners ouer as 20 het al matriek voltooi en net 15% van die huishoudings het toegang tot kraanwater in hul wonings. Die Limpopo-onderwysdepartement was juis een van vele provinsiale departemente wat in 2011 onder administrasie geplaas en eers weer in 2014 onder provinsiale beheer gebring is. Hierdie aanwysers het wel mettertyd effens verbeter, maar Vuwani bly ’n plek met groot uitdagings en sommige van hulle groei eerder as kwyn. Dit is ’n dorp wat die toonbeeld is van die bose en aaneenlopende kringloop van armoede, maatskaplike euwels en agterstande in moderne Suid-Afrika. Die regering se reaksie Vuwani, Makhado en die Limpopo-provinsie is sterk ANC-bastions. In 2011 se plaaslike verkiesing het die party bykans 86% van die stemme in Makhado op hom verenig. Die naasgrootste party was die DA met nagenoeg 7%. Dit was derhalwe interessant om te sien wat die ANC en verskeie vlakke van regering – wat deur die ANC beheer word – se reaksie op die gebeure in Vuyani is. Eers het Zizi Kodwa, die ANC se nasionale woordvoerder, gesê die inwoners kan maar als tot op die grond afbrand want dit gaan geen verskil maak daaraan dat hulle nie by die nuwe munisipaliteit ingelyf word nie. Die betogers het toe bloot gedoen wat hy gevra het. Later het Kodwa ’n ommekeer gemaak en die chaos in ’n persverklaring veroordeel. Só ook oudpres. Thabo Mbeki en pres. Jacob Zuma. Volgens Kodwa is die afbrand van skole en biblioteke ’n belediging vir die grondwet en demokrasie en het dit ’n regressiewe uitwerking op die regering se diensleweringstrategie. Maar dis juis waar die knoop lê. Is dit nie juis die indiwidue en party wat die slagkreet “no education before liberation” uitgevind en swart gemeenskappe in die 80’s en vroeë 90’s aangehits het om juis skole en alle staatsinfrastruktuur af te brand en beskadig nie? Is dit nie hulle wat juis hul beleidsdokumente met hoogs belade woorde soos “rewolusie” en “radikale transformasie” laai en dit onbeskaamd in hul toesprake verkondig nie? Hoekom is hulle dan so verbaas, afkerig en geskok oor hierdie soort gedrag as dit juis is wat die ANC konstant predik en belowe en histories tot hul eie voordeel gebruik het? Hoekom word daar net lekker gratis goedjies belowe en skole herbou sonder om verantwoordbaarheid, respek en selfversorging van die gemeenskap te vereis? Hoekom hou die inwoners aan om ’n party by die stembus te beloon wat hulle teen wil en dank swak regeer? Hierdie is pertinente vrae wat dikwels weens politieke korrektheid onder die mat ingevee word. Maar dit dui basies op die problematiese verhouding tussen soveel gemeenskappe in Suid-Afrika en die party wat oor hulle regeer. Die ironie is dat Vuwani se mense, ondanks hul boikot vandeesweek van ’n ANC-vergadering, steeds oorwegend vir die ANC gaan stem of glad nie gaan stem nie omdat hulle ’n protesstem teen die ANC wil uitbring of stemmery bloot as tydmors sien. Die ANC gaan weer maklik daar wen in Augustus en die provinsiale amptenare wat nou belowe om die skole te herbou, gaan lekker vet en korrupte tenders kry om dit te doen. Terwyl die amptenare dus al die pad bank toe lag en steeds hul werk behou, gaan bitter min in Vuwani verander. Daardie skole gaan bitter stadig herbou word en die werkloosheidskoers gaan min of geen verandering toon. Nes in Bushbuckridge, Theunissen, Mashishing, Groblersdal en enige ander stukkie platteland waar die ANC aan bewind is.