Taalgebruik is 'n tuiste | Netwerk24
Deur Jana Luther 11 September 2020 05:00
Inderdaad. Soos iemand dit dié week stel: "Sodra politiek en taal en veral onkunde meng, kom daar 'n boggherop."
Gelukkig laat die sosiale media 'n mens toe om taaldinosourusse en hul venyn met 'n enkele klik in die doofpot te stop: Tsamaea, hamba kahle, gaan weg.
Geen natuurlike taal is in alle opsigte eensoortig nie. Geen niekunsmatige taal word in alle omstandighede deur al sy sprekers eenders gebruik nie. 'n Taal sonder verskeidenheid is kleurloos, op die nipper na dood.
Die woorde wat ons kies, word bepaal deur die situasie, die doel van die kommunikasie, die waarvandaan van die spreker of skrywer en die komvandaan van die hoorder/leser; deur geskiedenis, plek, ouderdom, opvoeding, taalkennis, -vaardigheid en -gevoel.
Party mense kommunikeer van nature aan die formele kant; ander aan die informele kant, of gebruik oorwegend streektaal, of beroepstaal, wat formeel of informeel kan wees.
aalgebruik vind plaas op 'n skaal wat interessante moontlikhede bied. Op die verste punt lê die statiese register: taalfossiele, 'n droë, vervelige skryfstyl, geykte uitdrukkings, vakterminologie, woorde wat omtrent niemand meer gebruik nie. Op die ander punt lê die intieme register, elkeen se persoonlike variant, eie idiolek, huislik, gesellig, innig.
Tussen dié twee lê die formele; beriggewende, adviserende of konsulterende, opvoedkundige; en informele register, geselstaal, wat soms oorgaan in plat. Stilistiese variasie word gewoonlik deur die onderskeid formeel-informeel aangedui.
Formeel is saaklik, word gekenmerk deur voorgeskrewe woorde en frases, maak 'n stywe, dalk stroewe, soms outydse indruk. 'n Staties-formele register is vroeër, ongunstig, kanselarytaal genoem, na die styl wat eens in kanselarye, staatsdienskantore, gebruiklik was.
Omdat Engels digby is, is die gebruik van Engelse woorde in al die registers aanloklik.
Party woorde en uitdrukkings is hoofsaaklik formeel ('n aanvang neem, derhalwe, in die eg verbind, kotelet); ander hoofsaaklik informeel (afskop, soentoe, afhaak, bib). Tussenin lê neutrale woorde en frases wat ewe goed in albei style pas (begin, daarom, trou, tjop, biblioteek). Elke sinoniem het 'n ander gevoelswaarde.
Omdat Engels digby is, is die gebruik van Engelse woorde in al die registers aanloklik. Die Engelse woord kom dikwels spontaan. Kodewisseling kom algemeen voor.
By teks wat versorg word, hou 'n teksredakteur en proefleser 'n oog oor styl en ortografie.
'n Teks wat te formeel of te informeel is, woorde wat alleen in 'n bepaalde streek of vakgebied bekend is, verskillende soorte sleng of krag- of vloek- of taboewoorde kan sommige vervreem of ontstel. Verskillende style en registers deurmekaar lyk dalk verspot. 'n Oormaat Engelse woorde kan as lui of onverskillig ervaar word.
Hiermee moet taalwerkers rekening hou. Maar nie altyd en oral nie. En nooit op 'n pedantiese, afbrekende manier wat moedertaalsprekers in hul eie taal ontuis laat voel nie.