Parlementêre inspeksie kom vir NoordwesNoordwes Die parlement se ad hoc-komitee oor die ingryping van die sentrale regering in die provinsiale regering van Noordwes gaan die provinsie self in September besoek om te sien wat daar aangaan. Dit volg op erg strydige verslae deur die provinsiale regering aan die een kant, en die ondersoekers van sowel die nasionale tesourie as die ouditeur-generaal aan die ander kant, oor die stand van sake in Noordwes. Die vreemdste aspek wat uitstaan is die verskil in mening tussen die voorleggings deur Noordwes se staatsdepartemente, wat meen hulle vaar eintlik heel skaflik, en bykans meedoënloos net op elke greintjie potensieel positiewe inligting fokus, en die ander twee entiteite, wat meen die provinsiale staatsdiens vaar rampspoedig. In die praktyk beteken dit óf dat iemand jok, óf dat die hele persepsie van wat aanvaarbare vlakke van dienslewering is, heeltemal verskil – dat Noordwes moeilik gaan verbeter omdat hulle meen die lae vlak van dienslewering wat hulle verskaf is eintlik heeltemal aanvaarbaar. Dit sluit dus alle kanse op selfverbetering uit, want hulle verstaan nie in die eerste plek wat dan nou eintlik die probleem is nie. Dit is ook waarom die komiteevoorsitter en ANC-LP, Charel de Beer, tot die slotsom gekom het dat ‘n ondersoek ter plaatse die enigste manier is om agter die kap van die byl te kom, veral omdat die regering van Noordwes verseg om spesifiek op die spesifieke kwessies wat deur die ander rolspelers opgehaal word, te reageer. Die probleemstellings wat aan die hand gedoen word, is ook uiteenlopend. ‘n Voorbeeld is die provinsiale departement van gesondheid. Noordwes se regering meen dis heeltemal moontlik om ‘n puik provinsiale gesondheidsdepartement daar te stel as die sentrale regering net vir hulle meer geld gee. Die nasionale regering weet Noordwes kry ewe veel geld per lid van die bevolking as enige ander provinsie, en wys dus eerder op die bydrae van onregmatige, ongeoorloofde, vrugtelose en verkwistende uitgawes (altesame R881 miljoen vir ‘n relatief klein provinsiale gesondheidsdepartement) wat tot die swak dienslewering gelewer het. ‘n Verdere voorbeeld: Die provinsiale tesourie van Noordwes meen hulle vaar heeltemal redelik met kontantbestuur in die provinsie. Die sentrale regering wys egter uit dat die departement R384 miljoen ongemagtig bestee het; R1,1 miljard uitstaande rekeninge aan leweransiers en diensverskaffers het; en opgeboude onregmatige besteding van R15,3 miljard (enorm vir so ‘n relatief klein provinsie) op hul boeke het. Die nasionale tesourie se bestekopname bevat soveel rooi penmerke dat dit eintlik soos Bloedrivier lyk. Elke departement lyk verskriklik, maar kom ons bepaal ons vir die doel van die argument net by die departement van die premier. Ses hoofpunte van kritiek word uitgespreek: * Die departement verskaf geen effektiewe oorsig en leierskap aan staatsdepartemente oor dienslewering nie; * Swak prestasie wat betref gesentraliseerde en transversale regeerfunksies; * Geld word bestee op sommige projekte sonder dat daar eers ‘n begroting daarvoor is; * Intimidasie van amptenare wat ‘n oorsigrol wil uitoefen; * Politici en staatsamptenare word nie verantwoordbaar gehou vir foute of onwettige optrede nie; en * Geld wat vir maatskaplike projekte begroot is, word op ander lopende kostes verkwis. In die algemeen wys die nasionale tesourie daarop dat die stand van ouditresultate in die provinsie voortdurend agteruitgaan. Prestasie-aannames is so ver van die werklikheid verwyder dat die nasionale tesourie dit letterlik as “onbruikbaar” beskryf, hoewel die oudits self bruikbaar bly. Dit verswak egter deurgaans, en min vordering word gemaak met ondersoeke na of strafmaatreëls teen oortredings. Die ouditeur-generaal meen die hoofredes vir die swak oudituitkomste van die provinsie is dat die provinsiale leierskap nie met erns gereageer het om dinge te laat verbeter nie, en dat daar trouens beperkte politieke wil is om dit te laat gebeur. Belangrike poste word nie met kundige mense gevul nie en daar is nie behoorlike beheer oor besteding nie. Bowenal word geen voorbeeld van toerekenbare leierskap deur die provinsie se leiers verskaf nie. Die provinsiale tesourie voer aan die provinsiale ouditeurs gee ‘n betroubare weergawe van die provinsiale finansiele welsyn, maar meer as ‘n honderd veranderings moes aan provinsiale oudits aangebring word om dit in lyn met die werklikheid te bring. Die ouditeur-generaal het voorts bevind miljoene rand se tenders is toegeken vir dienste wat nooit gelewer is nie en swak vakmanskap beteken dat baie projekte oorgedoen moet word, byvoorbeeld die verbetering van die pad tussen Schweizer-Reneke en Wolmaransstad. Die laaste bevindings is waarskynlik die ergste: dat intimidasie van ouditeurs, en selfs dreigemente om met hulle af te reken, plaasvind en geuiter word as hulle staatsamptenare aanspreeklik probeer hou, en dat daar byna nooit iemand aangekla of vervolg word waar wangedrag bewys word nie.