Algerië en Suid-Afrika: Watter taal om te kies vir ŉ diverse land?Algerië stoei ook met ‘n taalkwessie 30 jaar na sy bevryding. Foto: Jorisamonen/Pixabay.com Algerië sukkel net soos Suid-Afrika met ŉ stryd oor watter taal die dominante een moet wees in ŉ diverse, post-koloniale land. Ideologie, die praktiese en die emosionele speel alles ŉ rol daarby. Algerië was ŉ Franse kolonie vir sowat 130 jaar, tot en met onafhanklikheid in 1962 ná ŉ bloedige anti-Franse stryd deur ŉ sosialistiese bevrydingsbeweging (die FLN of te wel die Nasionale Bevrydingsfront). Ná die magsoorname deur die FNL het Arabies die amptelike taal geword om te wys dat met die koloniale verlede gebreek word en die inheemse taal nou eerste kom. Dit was ook ŉ reaksie op die Franse se onderdrukking van en neerkyk op Arabies en die poging om Algerië ten volle te verfrans. Die probleem daarmee was en is egter dat Arabies nie werklik ŉ inheemse taal is nie. Arabies kom oorspronklik uit die gebied van die huidige Saoedi-Arabië en is die taal van die veroweraar, wat die inheemse volke van die hele Midde-Ooste en Noord-Afrika onderwerp het. Die verheffing van Arabies tot amptelike taal is meer gedryf deur wraak op Frans as die taal van die verdrukker, as wat dit ŉ weloorwoë, praktiese besluit was. Na die uitdrywing van Franse amptenare uit die staatsdiens moes hulle plekke gevul word met Arabiessprekende persone. Omdat Algerië nie genoeg eie opgeleide mense vir die poste gehad het nie, is persone uit die Arabiessprekende buurlande dikwels aangestel, wat weer tot nydigheid onder Algeryne gelei het. Om dinge verder te kompliseer praat slegs ŉ minderheid in Algerië werklik standaard-Arabies en is daar ten minste ses dialekte van Arabies wat in die land gepraat word. Standaard-Arabies word veral as geskrewe taal en as die taal van die moskees gebruik. Berber, die taal van die oorspronklike, inheemse Berbervolk, word deur sowat ŉ kwart van die bevolking gepraat en is verlede jaar ná ŉ lang tyd van onderdrukking as een van Algerië se nasionale tale deur die staat erken. Die meerderheid Algeryne praat egter Darija, ŉ mengeltaal uit Arabies, Frans en Berber. Die Algerynse minister van opvoeding wil selfs hê dat ook Darija as nasionale taal erken word, aangesien dit die mees algemene taal is. Die elite van Algerië praat egter nog steeds Frans, wat as gekultiveerd en as skakel met die buitewêreld gesien word. Hulle wys ook tereg daarop dat ŉ mooi en ten volle ontwikkelde taal soos Frans nie gestraf behoort te word vir die sondes van Franse amptenare en setlaars nie. Daar is selfs ŉ klein groep wat Engels as “die wêreldtaal” sterker wil bevorder. Opvoedkundiges is bekommerd oor die regte taalkeuse vir opvoeding. Hulle is ook besorg dat kinders geen taal meer behoorlik kan praat nie, maar ŉ mengelmoes van tale. Daar is heelwat parallelle met Suid-Afrika. Ná die aanbreek van die demokratiese bedeling was (en is) die amptelike taal van die voormalige regeerders, Afrikaans, in die spervuur. Vreemd genoeg het dit nie vir die ander amptelike taal, eweneens van die “onderdrukkers”, naamlik Engels, gegeld nie. Omdat daar egter nie konsensus oor ŉ plaasvervanger was nie, is alle tale tot amptelike tale verhef, hoewel Engels de facto die amptelike taal geword het. Dit het so ver gegaan dat met regstellende aksie plek-plek Engelssprekende swart buitelanders in Suid-Afrika se staatsdiens aangestel is om die leemtes van wit amptenare te vul. Net soos met Arabies in Algerië word egter selde standaard-Engels in Suid-Afrika gepraat. Daar is seker ook ten minste vyf of ses weergawes van Engels: die standaard-Engels (wat deur wit Engelssprekendes gepraat word), die Engels wat Indiërs praat, en dan die Engels wat die swart mense, bruin mense en Afrikaners onderskeidelik praat, elkeen met sy eie woordskeppings, sintaksis en leenwoorde uit ander tale. Voeg daarby Afrikaans met sy standaardvorm asook sy sleng–weergawe onder veral jong stedelike Afrikaners asook bruin mense onderskeidelik, met talle Engelse woorde ingemeng. Gee nog 20 of 30 jaar en dalk ontstaan daar iets soos Darija in Algerië ook in Suid-Afrika, ŉ nie-gestandaardiseerde mengelmoes-spreektaal. Terwyl in Algerië, ná ŉ tydperk van anti-Franse reaksie, deur middel van Arabies nou meer onlangs ŉ stryd vir die erkenning van inheemse tale soos Berber aan die gang is, is die waardering van swart mense vir hulle eie inheemse tale en aandrang op hulle uitbou nog baie gering. Dit kan wel ook in die toekoms verander. Algerië is Suid-Afrika al 30 jaar voor met sy bevryding en alles wat daarop gevolg het, maar die taalkwessie is nog lank nie beslis nie.