PressReader - Weg! Platteland: 2017-06-01 - Grys­wa­ter Jou 5 keu­ses om die droog­te én wa­ter­re­ke­ning te troef
Grys­wa­ter Jou 5 keu­ses om die droog­te én wa­ter­re­ke­ning te troef
Wa­ter­be­per­kings is niks nuuts nie, maar selfs al maak die he­mel­slui­se oop, moet ons ge­woond raak aan die ge­dag­te dat Suid-a­fri­ka ’n wa­ter­arm land is. Nick Dall kyk hoe jy grys­wa­ter kan ge­bruik om jou te speen van die goeie ou kraan.
Weg! Platteland - 2017-06-01 - Inhoud -
D ie waar­heid is een­vou­dig: Op geen ma­nier kan SuidA­fri­ka­ners oor­leef as die hui­di­ge be­vol­kings­groei en wa­ter­ge­bruik­pa­tro­ne voort­duur nie. In 2016 het ’n droog­te die noor­de van die land ge­knel, en in die eer­ste helf­te van van­jaar is dit die Wes-kaap se beurt om op sy knieë te wees. Ja, die re­ge­ring moet se­ker in ’n sta­di­um die ka­pa­si­teit ver­hoog, maar ons kan al­mal help om die vraag te ver­min­der deur ’n paar mak­li­ke in­gry­pings – van wa­terslim tui­ne, tot die oes van re­ën­wa­ter tot die toi­let min­der spoel. Dan is daar grys­wa­ter. Ja, dit klink soos ’n goeie plan, maar vir baie men­se bly dit maar ’n vae, duis­ter kon­sep.
Wat is grys­wa­ter?
Grys­wa­ter word ge­de­fi­ni­eer as wa­ter wat uit ’n bad, stort, han­de­was­bak of was­ma­sjien kom. Af­han­gen­de van die stel­sel wat jy in­span, kan jy dié wa­ter ge­bruik om jou tuin nat te lei, die toi­let te spoel en, in som­mi­ge (duur) ge­val­le, jou swem­bad vol te hou of die was­goed te was. Die wa­ter wat uit toi­let­te en bi­dets kom, word as swart­wa­ter ge­klas­si­fi­seer, ter­wyl wa­ter uit die kom­buis (en ver­al die skot­tel­goed­was­ser) ook ta­boe is.
Die vol­gen­de re­ëls geld wan­neer jy be­plan om grys­wa­ter vir be­sproei­ing te ge­bruik:
• Ge­bruik was­poei­er son­der fos­fa­te Surf, Omo en A­riel is in die haak, maar bly eer­der weg van S­kip.
• Ver­my skoon­maak­pro­duk­te met
bleik­mid­del as ba­sis Na­tri­um-hi­po­chlo­riet is die reg­te naam vir dít wat jy in Jik, Do­mes­tos en ver­skeie an­der pro­duk­te kry. En dis nie goed nie. Maar Han­dy An­dy is goed vir jou tuin.
• Was­sa­ke soos al­tyd As die seep sag ge­noeg is vir jou vel, sal dit be­slis sag ge­noeg wees vir jou tuin.
Kies die reg­te stel­sel
As jy met ’n em­mer op die vloer staan en stort en dan dié wa­ter ge­bruik om die toi­let te spoel, dan is jy op die mees ba­sie­se vlak be­sig met grys­wa­ter­her­win­ning. Die­self­de as jy jou was­ma­sjien se pyp op die gras­perk laat uit­loop of jou ro­se be­derf met em­mers
vol bad­wa­ter. Self­doen­plan­ne soos dié is be­ter as niks nie en boon­op goed­koop. Maar as jy eers ’n paar maan­de lank em­mers rond­ge­dra het en ’n e­wig­heid ge­suk­kel het om el­ke dag ’n bad leeg te kry, is jy waar­skyn­lik ge­reed vir die vol­gen­de vlak. Die goeie nuus is dat ’n ba­sie­se grys­wa­ter­stel­sel re­la­tief goed­koop is. Én mak­lik om te in­stal­leer.
“So­dra jy grys­wa­ter in ’n tenk op­gaar, kry dit nie suur­stof nie en be­smet­ting t­ree in,” ver­dui­de­lik Je­re­my Tay­lor (fo­to on­der) van Wa­ter R­hap­so­dy, wat al se­dert 1994 sul­ke stel­sels in­stal­leer. “Her­lei­ding­stel­sels sy­stap dié pro­bleem, want jy ge­bruik die wa­ter on­mid­del­lik en die grond in jou tuin fil­treer al die na­re stow­we uit die wa­ter.”
Al­le her­lei­ding­stel­sels – van die ba­sie­se soort tot die mees ge­vor­der­des – werk vol­gens die­self­de uit­gangs­punt:
Ge­bruik swaar­te­krag om so­veel as moont­lik van ’n huis se grys­wa­ter in ’n en­ke­le op­gaar­tenk te kry.
Ge­bruik ba­sie­se fil­ters om groot goed soos ha­re en vel­deel­tjies te ver­wy­der.
Ge­bruik ’n pom­pie (wat deur ’n vlot­ter be­heer word) om dié wa­ter on­mid­del­lik uit die op­gaar­tenk tot in jou tuin te kry.
Om­dat die wa­ter da­de­lik ge­bruik word, kan die tenk maar klein wees (ons het ge­hoor van hul­le is so groot soos ’n skoen­boks, maar ’n ka­pa­si­teit van 30­100 ℓ is die norm), wat goeie nuus is vir die ge­mid­del­de huis­ei­e­naar. Af­han­gend van die groot­te van die pomp en tenk (en die uit­leg van jou huis) be­hoort jy al die wa­ter wat jy pro­du­seer te kan be­nut, óf jy moet dalk net op die bad­ka­mer fo­kus.
Om­dat die stel­sels ou­to­ma­ties aan­ska­kel wan­neer jy bad, stort of was­goed was, moet jy jou tuin­slang el­ke paar dae gaan skuif in die tuin. Stel­sels met ’n gro­ter pomp kan ’n la­e­druk­sproei­er laat werk, ter­wyl ’n tuis­ge­maak­te kon­trep­sie vir vloed­be­sproei­ing ge­bruik kan word (dit is ’n tuin­slang son­der ’n sproei­er voor­aan). Maar ver­geet van e­ni­ge be­sproei­ing­stel­sel: Geen pomp gaan dit reg­kry nie.
Grys­wa­ter het wel ’n ef­fen­se klan­kie (stel jou ’n be­si­ge was­se­ry voor) en die stel­sel moet el­ke paar we­ke skoon­ge­maak word. Dit is ’n een­vou­di­ge (ef­fens on­smaak­li­ke) ta­kie: Krap die ha­re en vel uit die fil­ter­mand­jie, en bor­sel die bin­ne­kant van die tenk met ’n toi­let­bor­sel. >