KWB en die boer (3): Wikkel met daardie waardasies!
Boere het tot 30 September tyd om hul bates te laat waardeer met die oog op kapitaalwinsbelasting. Goeie beplanning is nodig omdat dit aan die boer en/of sy adviseurs meer opsies gee om dié belasting te manipuleer wanneer 'n bate verkoop word of as die eienaar sterf.
Boere het tot 30 September tyd om hul bates te laat waardeer met die oog op kapitaalwinsbelasting. Goeie beplanning is nodig omdat dit aan die boer en/of sy adviseurs meer opsies gee om dié belasting te manipuleer wanneer 'n bate verkoop word of as die eienaar sterf. Moet nie met waardasies wag tot so na moontlik aan September nie, want alle bates moet gewaardeer word soos hul waarde op 1 Oktober 2001 was.
Die waarde van 'n bate moet die prys weerspieël wat 'n gewillige koper en 'n gewillige verkoper (wat nie aan mekaar verwant is nie) op die ope mark vir die bate sal betaal. Die Ontvanger het die reg om 'n onrealistiese waarde te bevraagteken en aan te pas. (Land Bank-waardasies, wat nie altyd markverwant is nie, word in die volgende artikel bespreek.)
Die wet skryf nie spesifiek voor wie 'n bate moet waardeer nie. Sommige boere doen die waardasies self. Hulle moet egter in gedagte hou dat die Ontvanger die waardasie kan aanpas as hy nie daarmee tevrede is nie.
Dit mag beter wees om 'n kundige, ervare mens te gebruik. 'n Goeie waardasieverslag kan toekomstige probleme uitskakel.
'n Waardasieverslag deur 'n kenner sal sake aanraak soos die identifisering, die gebruik, die grootte, verbeterings, die sterk en swak aspekte van die bate en die besonderhede van die waardeerder.
Boere moet onthou om die waardasiefaktuur te hou as 'n bewys van 'n uitgawe dit kan by die basiskoste gevoeg word.
'n Woonhuis wat as die primêre woning gebruik word, is vrygestel van KWB. Hierdie vrystelling geld egter net kapitaalwins tot en met R1 miljoen daarby moet die grond waarop die huis staan, kleiner as 2 ha wees.
Omdat die meeste plaashuise op grond staan wat groter as 2 ha is, beteken dit dat die vrystelling net beperkte nut vir boere sal hê. Die Ontvanger laat toe dat die woonhuis op die plaas wel vrygestel word. Dit is egter net woonhuise wat deur die boer en sy gesin bewoon word.
Slegs een so 'n primêre woning sal vir 'n gesin toegelaat word. 'n Boer met meer as een plaas sal dus nie, wanneer een van die plase verkoop word, kan aanvoer dat die huis daarop deur die gesin bewoon word en so vir die vrystelling in aanmerking kom nie.
Die metode wat gebruik word om die waarde van die vrystelling te bepaal, kan die beste met 'n voorbeeld verduidelik word.
By die bepaling van die markwaarde van die plaas vir die verkryging van die basiskoste, moet 'n aparte waardasie op die woonhuis verkry word. Byvoorbeeld, waar die totale waarde van die plaas, woonhuis ingesluit, R1,5 miljoen is en die waarde van die woonhuis alleen R500 000, beteken dit dat die waarde van die woonhuis 33,3 % van die totale waarde uitmaak.
Met die verkoop van die plaas word die persentasie van die woonhuis wat toegeskryf kan word aan die totale waarde van die plaas, afgetrek van die kapitale wins. As die plaas in bogenoemde voorbeeld later vir R2 miljoen verkoop word, beteken dit 'n kapitale wins van R500 000: Dit is die verkoopprys van R2 miljoen min die basiskoste van R1,5 miljoen. Die woonhuis is egter vrygestel. Die persentasie van die wins wat aan die woonhuis toegeskryf kan word, moet dus afgetrek word van die kapitale wins: 33,3 % van die wins van R500 000. In die geval kan R166 500 van die totale wins afgetrek word en is R333 500 belasbaar.
Die kans dat werktuie KWB tot gevolg kan hê is gering. Werktuie word oor 'n vasgestelde termyn van inkomstebelasting afgetrek. As die werktuig later verkoop word, word die verkoopprys "teruggeskryf" vir inkomstebelastingdoeleindes. Indien dit vir meer verkoop word as waarvoor dit gekoop is, sal die bedrag waarvoor dit vir meer verkoop word, vir KWB in aanmerking kom.
Om die wins of verlies vas te stel van werktuie wat voor 1 Oktober 2001 besit is, is dit belangrik dat die boer 'n basiskoste vir sy werktuie bepaal.
Vir die meeste boere word lewende hawe as handelsvoorraad beskou, met ander woorde as dit verkoop word, is die opbrengs belasbaar.
Wanneer 'n boer sterf, is die posisie egter anders. Die standaardwaarde van enige lewende hawe word dan by die eindvoorraad ingesluit. By die afsterwe word dit geag dat daardie mens eenvoudig gestel sy bates teen markwaarde aan die boedel verkoop het.
Die resultaat is dat die verskil tussen standaardwaarde en markwaarde as wins vir KWB-doeleindes beskou word. Vir boere met baie lewende hawe kan dit 'n KWB-probleem skep. (In die volgende artikel word gefokus op die hantering van vee met die oog op boedelbeplanning en KWB.)
Vruggebruik is ook belangrik. As 'n vruggebruik gestaak word, sal dit in die toekoms verhoogde KWB tot gevolg hê vir die verkoper van eiendom.
Mnre. Philip Botha en Stephan van Zyl is senior regsadviseurs van Ou Mutual Makelaarsdienste.
In 'n neutedop Waardeerders verwag 'n toestroming van waardasieversoeke teen September. Boere behoort dus nou reeds die waardasies te laat doen.
Elke boer moet vasstel of 'n primêre woning spesifiek op die waardasieverslag gewaardeer is.
Hy moet oorweeg of sy werktuie en lewende hawe gewaardeer moet word.
'n Manier om by benadering die KWB te bereken wat op lewende hawe betaalbaar is met die eienaar se dood, is om die markwaarde van die lewende hawe met 10 % te vermenigvuldig. Die antwoord is naastenby die bedrag wat aan Jan Taks afgestaan sal moet word (as veronderstel word die marginale koers is 40 %).
KWB is 'n komplekse belasting wat nie volledig in 'n artikel soos hierdie bespreek kan word nie. Lesers met vrae oor spesifieke omstandighede kan dit stuur aan mnr. Schalk Burger, Ou Mutual se bemarkingsbestuurder van AgriBesigheid. Sy faksnommer is 021 509 5204 en sy e-pos is sburger @oldmutual.com. Ou Mutual gaan 'n prys van R2 000 (effektetrusbelegging) gee aan dié leser wat die beste vrae stuur. 21 Maart 2003