Tory-triomf kan Britse politiek veranderBoris Johnson. Foto: (AP Photo/Matt Dunham) Die seismiese plate van die Britse politiek het oornag dramaties geskuif ná ŉ verkiesing wat Brittanje se premier, Boris Johnson, tereg as ŉ “politieke aardbewing” bestempel het. Toe die laaste uitslag uiteindelik van die verre suidweste van die land, uit die kiesafdeling St. Ives (waar tellery ure lank vertraag is omdat stembusse van die afgeleë Scully-eilande weens die stormsee nie die telpunte kon bereik nie) het die Konserwatiewe Party (die Tories) 365 setels gehad, die Arbeidersparty 203, die Skotse Nasionalistiese Party 48, die Liberaal-Demokrate 11, die Groen Party 1 en ŉ bonte verskeidenheid kleiner partye uit veral Wallis en Noord-Ierland altesame 22. Om dit padlangs te stel het Johnson se Tories maalvleis gemaak van hul opponente, en setels verower wat letterlik nog nooit vir die Konserwatiewe Party gestem het nie. In die proses is ŉ streep getrek deur die verdeling op grond van klas en inkomste wat die Britse politiek reeds sedert die Eerste Wêreldoorlog definieer. Die grootste slagoffer van die Tory-sukses was die Arbeidersparty, wat sy swakste uitslag sedert 1935 behaal het. Gebiede wat sedert die Eerste Wêreldoorlog stoere Arbeidersparty-kiesafdelings was, het hierdie keer vir die Konserwatiewes gestem, veral in die industriële noordooste van die land, in die mynwerkershartland. So byvoorbeeld is Dennis Skinner, wat reeds 49 jaar lank die mynwerkerskiesafdeling Bolsover verteenwoordig, uit die kussings gelig. Die Konserwatiewe Party het hierdie nuwe aanwinste in die noorde van die land by hul totaal gevoeg sonder om setels in hul magsbasis aan die suide van die land af te staan. Selfs in Londen het dit bo verwagting goed vir die Tories afgeloop toe hulle byvoorbeeld Westminster, Kensington, Chelsea, Wimbledon, Finchley, Harrow en Uxbridge gewen het, hoewel die charismatiese Zac Goldsmith in Richmond Park uitgeval het en die Tories ook die knie moes buig in Twickenham. Teen laatmiddag Vrydag het die politieke kenners nog kopgekrap oor die presiese oorsake van die potensieel epogmakende uitslae. Kiesers in die brandarm gebiede wat hul rug op die Arbeiders gedraai het, was egter taamlik duidelik oor die redes vir hul skuif. Eerstens het die industriële werkersklas vir die Tories gestem omdat hulle ŉ duidelike standpunt ten gunste van Brexit (die afstigting van Brittanje uit die Europese Unie) gepredik het. Daarteenoor het die Arbeiders op die draad gesit oor die kwessie. Jeremy Corbyn. Foto: (Joe Giddens/PA via AP) Tweedens het die werkersklaskiesers dit duidelik gestel dat hulle sterker aanklank gevind het by die Tory-leier, Johnson, as by die Arbeidersparty se leier, Jeremy Corbyn, wat polities aan die linker-uithoek van die Arbeidersparty is en ŉ uiters stugge indruk wek, teenoor Johnson se meer ontspanne luim. Derdens het baie kiesers in die industriële noorde van Engeland gevoel die Arbeidersparty kom nie sy beloftes na nie en het onder Corbyn (die eerste Arbeiderleier in 55 jaar wat ŉ verkiesing aanvoer terwyl hy ŉ Londense kiesafdeling eerder as ŉ Skotse of industriële kiesafdeling verteenwoordig) voeling verloor met die kiesers in die Arbeidersparty se hartland – die party het te links-intellektueel en Londen-gerig geword. Die vraag waarop die antwoord eers in ŉ volgende verkiesing beantwoord sal kan word, is of die massiewe verandering ŉ eenmalige frats is, of ŉ aanduiding van ŉ nuwe era. Ondersteunend aan die frats-denkskool is Brexit en die merkwaardige ongewildheid van Corbyn. Teen die volgende verkiesing is Brexit straks nie meer so belangrik nie en het die Arbeiders dalk ŉ meer aanvaarbare leier. Ondersteunend aan die nuwe era-argument is die omvang van die Tory-meerderheid en kiesers se verklaarde bereidheid om die Tories weer te steun as hulle hul woord gestand doen. Maar dit was nie net die Konserwatiewe Party wat die Arbeiders laat les opsê het nie. Ook die Skotse Nasionaliste het gemaai onder die Arbeidersetels. Ook in hierdie geval was dit die Arbeiders se draadsittery oor Brexit wat hulle suur bekom het, maar om die teenoorgestelde rede – die Skotse werkersklas is baie sterk teen Brexit, en die Skotse Nasionaliste ook. Nicola Sturgeon. Foto: (AP Photo/Scott Heppell) Die leier van die Skotse Nasionaliste, Nicola Sturgeon, het dadelik aangedring op ŉ nuwe referendum oor onafhanklikheid vir Skotland, maar sy sal haar wens slegs vervul sien as die Tory-beheerde Britse parlement daartoe instem, wat tans onwaarskynlik lyk. Vir die Liberaal-Demokrate was die uitslag kataklismies swak. Die party se leier, Jo Swinson, wat ewe min met die kiesers geresoneer het as Corbyn, het selfs haar setel, Dunbartonshire-Oos, verloor. ŉ Ander geskiedkundige oomblik was in Noord-Ierland. Vir die eerste keer ooit het partye wat eenheid met die Republiek van Ierland voorstaan (soos Sinn Fein) meer setels gekry as die streng Protestantse voorstanders van voortgesette lidmaatskap van Brittanje. Ook hier het Brexit ŉ rol gespeel – van die Noord-Ierse kiesers is sterk teen Brexit gekant, soos wat die Ierse nasionalistiese partye ook is. Die Britse parlement van 650 lede word vir ŉ termyn van vyf jaar verkies, wat beteken Johnson het waarskynlik tot in 2024 ŉ volstrekte meerderheid van 80 setels oor die gesamentlike opposisie – die grootste Tory-meerderheid sedert Margaret Thatcher se oorwinning in 1987.