N vergelyking met die aarde is die planeet Venus ’n verskriklike plek. Die atmosfeer van ons buurplaneet—wat ons met sononder in die weste sien en as die Aandster ken—is ’n verdikte "sous" van die gas koolstofdioksied by ’n siedend warm 462° C. Sowat 50 km bokant die oppervlak begin ’n digte wolkbedekking, wat meestal uit deeltjies vretende swawelsuur bestaan. Geen mens, dier of plant, soos ons hulle ken, kan hoegenaamd in só ’n inferno oorleef nie.
LINKS is, soos jy moontlik weet, ’n struktuur met ’n dak en mure van glas of plastiek waarin onder meer die hitte van die son vasgevang word om ’n broeiende mini-klimaat te skep. In ’n kweekhuis kan selfs tropiese plante in die strafste winters gedy.
Die “kweekhuis-effek” is ’n term wat gebruik word vir ’n soortgelyke rol wat ’n atmosfeer kan speel om ’n planeet aan die oppervlak te help verwarm. Wat die aarde aanbetref, laat ons dampkring die son se ultraviolet strale vrylik deur, maar die hittige infrarooi strale wat ons planeet dan weer uitstraal, kan nie alles in die ruimte ontsnap nie. Dit is as gevolg van gasse soos koolstofdioksied, metaan, osoon en ander in ons atmosfeer. Hierdie gasse perk die hitte op dieselfde manier in as wat die glas of plastiek van die kweekhuis dit doen.
Die kweekhuis-effek is noodsaaklik vir aardse lewe soos ons daaraan gewoond is, anders sou ons hele planeet ’n vrieskoue plek gewees het. Maar as die effek sou hand-uit ruk, volg daar ’n oormatige verwarming.
Koolstofdioksied maak maar net ’n piepklein 0,03 persent uit van die lugkombers wat die aarde omgeef, terwyl dit ’n massiewe 97 persent van die planeet Venus se atmosfeer vorm. Baie, baie meer hitte word dus op Venus vasgekeer soos in ’n haas ondeurdringbare kweekhuis.
Baie omgewingsbewustes, ’n mens kan aanneem die meeste van hulle, glo dat ons tans reeds ’n sogenaamde aardverwarming beleef. Sekeres werp selfs alles in die stryd om die owerhede te oorreed om dringend stappe daarteen te doen voordat die gevolge, volgens hulle, dalk te verskriklik sal wees om te aanskou.
REGS: ’n Dramatiese wegsmelting van die ys van die ysvelde op die berg Kilimandjaro in Tanzanië word deur baie omgewingsbewustes as ’n besliste teken beskou dat die aarde besig is om warmer te word. Reste soos hierdie twaalf meter hoë suil van ys bly agter waar die ysvelde op Afrika se hoogste berg krimp—sedert 1962 glo met ’n afname in die hoogte van sowat ’n halwe meter per jaar.
In normale omstandighede bly die vlak van koolstofdioksied in ons atmosfeer konstant. Dit is ’n integrerende deel van die sogenaamde koolstofkringloop op aarde, waarvan ons ondertoe in meer besonderhede vertel. Om dit egter taamlik te vereenvoudig, absorbeer ons planeet se bome nagenoeg dieselfde hoeveelheid koolstofdioksied as wat die mens produseer. Maar in die afgelope dekades moes die aarde meer mense en minder bome onderhou, wat ’n oormatige hoeveelheid koolstofdioksied in die atmosfeer gelaat het,
Ons het ’n siek aarde, waarsku die omgewingsbewustes. As ons hom nie dokter nie, wag daar moeilike tye op sy bewoners…
Nog twee skadelike groepe gasse wat ingevolge die verdrag verminder moet word om ons lug tot ’n meer aanvaarbare vlak te suiwer, is:
Distikstofmonoksied (N2O) of laggas is selfs veel kragtiger as kweekhuisgas en lugbesoedelaar—trouens, oor ’n tydperk van ’n eeu is sy impak per gewigsgeenheid digby 300 keer groter as koolstofdioksied. Distikstofmonoksied word deur dokters en tandartse gebruik vanweë sy narkotiese en pynstillende uitwerkings. Dit word ook as ’n oksideerder in vuurpyle gebruik, asook in die motorrenbedryf om die kraglewering van enjins te verbeter. Voorts word dit as aërosolsproei aangewend... genoeg gebruike om omgewingsbewustes erg bekommerd te maak oor laggas se invloed op ons atmosfeer. Dis in der waarheid niks om oor te lag nie.
Maar swawelheksafluoried (SF6) is die vieslikste, naarste swart skaap, indien koolstofdioksied as die voorbok beskou word. Hierdie soort gas is die mees potente kweekhuisgas wat nog geëvalueer is. Daar word gereken dat dit ’n aardverwarmingspotensiaal van 22 800 keer dié van koolstofdioksied het wanneer die vergelyking oor ’n tydperk van honderd jaar gedoen word.
Benewens in die geneeskunde, waar die onder meer gebruik word vir die ondersoek van gewasse in die menslike liggaam, word swawelheksafluoried ook in elektriese toerusting aangewend, onder meer in stroomafsluiters.
In die staatsleer is ’n protokol ’n reël wat as riglyn dien oor hoe ’n spesifieke aktiwiteit uitgevoer behoort te word.
Die Kioto-protokol het eers ’n aantal jare ná sy aanvanklike aanvaarding in werking getree en wel op 16 Februarie 2005. Teen die einde van 2009 het 187 lande reeds die protokol onderteken en bekragtig.
Wetenskaplikes wat koraalriwwe in die see bestudeer, het in die afgelope jare ’n vreemde verskynsel by sekere korale opgemerk. Gesonde koraal (LINKS BO) is naamlik geneig om te verbleek (REGS BO). Die koraalpoliep leef in simbiose saam met ’n mikroskopiese alg, wat suurstof aan sy gasheer verskaf, asook ’n deel van die organiese stowwe wat dit deur middel van fotosintese vervaardig. Dit blyk egter dat wanneer die koraalpoliepe onder spanning verkeer, die alge in groot getalle deur die poliepe verwerp word. Omdat die poliepe dan nie meer hul pigmentasie het nie, vertoon die koraalgeraamtes bleekwit—’n proses wat “koraalbleiking” genoem word. Die rede vir hierdie verskynsel is nie heeltemal duidelik nie, maar daar is navorsers wat ernstig reken dat dit ’n verwarming van die seewater is wat die koraalpoliepe onder spanning plaas en die simbiotiese verhouding tussen hulle en hul alge versteur.
Die “algemene ruilmiddel” in die koolstofkringloop is die gas koolstofdioksied, wat ’n verbinding van koolstof en die gas suurstof is. Hoewel koolstofdioksied (ook genoem koolsuurgas) slegs 0,03 van die atmosfeer vorm, is dit die bron van koolstof vir die meeste lewende dinge. Daarbenewens is dit die produk van natuurlike asemhaling, maar ook van verbrande brandstof en ontbindende organiese materiaal. Menslike bedrywighede is besig om al hoe meer koolstofdioksied in die atmosfeer vry te stel.
Maar die mens se bedrywighede sorg op veral twee maniere vir ’n “kortsluiting” in die koolstofkringloop. Deur van fossielbrandstowwe gebruik te maak, versnel ons die vrylating in die atmosfeer van koolstof wat andersins miljoene jare in gesteentes opgesluit sou gebly het. En deur woude met vuur te vernietig, stel ons koolstofdioksied veel vinniger in die aarde se dampkring vry as wat natuurlikerwys deur ontbinding sou gebeur het.
Reuse-boomaanplantings is straks minder haalbaar, omdat Suid-Afrika se landbougrond so beperk is. Tog bly dit ’n ideaal waaraan daar deurlopend gewerk kan word.
AARDVERWARMING mag ’n groot probleem wees, maar daar is baie klein dingetjies wat ons almal kan doen om ’n verskil te maak. Baie van die oortollige kweekhuisgasse word immers vrygestel as gevolg van dinge wat ons elke dag doen.