JULIUS WELLHAUSEN DIE DENKE VAN N OU-TESTAMENTIKUS - PDF
JULIUS WELLHAUSEN DIE DENKE VAN N OU-TESTAMENTIKUS
Download "JULIUS WELLHAUSEN DIE DENKE VAN N OU-TESTAMENTIKUS"
1 JULIUS WELLHAUSEN DIE DENKE VAN N OU-TESTAMENTIKUS deur GIDEON JOHANNES SERFONTEIN Voorgelê ter vervulling van die vereistes vir die graad Philosophiae Doctor in die vak Ou Testament aan die Universiteit van Pretoria PROMOTOR: Prof. JH Le Roux November 2011 University of Pretoria
2 BEDANKINGS Ek wil graag die volgende persone en instansies bedank vir die besondere bydrae tot die voltooiing van my studies: My promotor, professor Jurie le Roux. Hy was die persoon wat my n liefde vir die Ou Testament gegee het. Ek wil hom bedank vir sy geduld, vriendskap en die ure wat hy aan my bestee het. Sy leiding en voorbeeld was vir my n inspirasie en dit was n groot voorreg om hierdie studie onder sy promotorskap te kon voltooi. Die Universiteit van Pretoria vir die beurs wat aan my toegestaan is sodat ek hierdie studie kon voltooi. Vir die NG Gemeente Vaalpark vir die geleentheid en finansiële ondersteuning gedurende my studiejare. Vir my ouers, kinders en vriende wat my ondersteun en aangemoedig het, met boodskappe, versies en gebede. Vir die volgende persone wat gehelp het met die taalversorging: My kollega, dominee Danie Pretorius wat my studie deurgelees het en spelfoute en ander taalfoute gekorrigeer het en baie van my take in die gemeente oorgeneem het sodat ek hierdie studie kon voltooi; Mevrou Marina van Wyk wat op baie kort kennisgewing haar tyd opgeoffer het om te help met die taalversorging en uitleg; My pa wat ook in n rekordtyd die studie moes deurlees en soek vir spelfoute. Aan my vrou Antjie, baie dankie vir jou ondersteuning, bystand, hulp en opoffering oor hierdie laaste aantal jare. Jou aandeel sal ek nooit vergeet nie en ek dra hierdie studie aan jou op. i
3 276 ABSTRACT Julius Wellhausen is known as the father of the Classical form of the source hypothesis. The purpose of this thesis is to examine Wellhausen s life, his greatest works and his influences on the study of the Pentateuch, including observing the process that paved the way for him to become the bearer of this title. Lastly, whether his source hypothesis has any relevance with the study of the Pentateuch in this day and age will also be answered. In the first chapter the role of Old Testament, critics like Spinoza, Simon, Astruc, De Wette, Hupfeld, Reuss, Kuenen and Graf will be examined. They all played a part in establishing the source hypothesis to which Wellhausen gave its final form. The era of the Enlightenment got momentum in the beginning of the nineteenth century. This movement also played a major role in creating the environment in which a critical examination of the Bible and its sources could be done. Wellhausen was influenced by this new way of thinking and was helped by the findings of other Old Testament critics that preceded him. In chapter two, his student life and the role of his teacher Heinrich Ewald will be examined. One of Wellhausen s aims was to write a history of Israel. To execute this he required sources. In chapter three, the first chapter (Genesis) of his book, Die Composition des Hexateuchs will be examined to get an idea of the method he used in the recognition, grouping and dating of the sources. The sources he identified in Genesis were the Yahwist, Elohist, Jehovist and Q (book of the four covenants and later called the Priestly source). Wellhausen used these sources to construct a history of Israel. In Chapter four an examination of his Geschichte Israels up to the beginning of the Christian era will be done. His greatest work was most certainly, his Prolegomena zur Geschichte Israels and in chapter five this masterpiece will be examined with special emphasis on the first part, namely Geschichte des Kultus.
4 277 After Wellhausen has compared the different sources with each other, he came to certain conclusions. During the religion of Israel there was a development that can be traced from the earlier sources of the Yahwist(J), Elohist(E) to Deuteronomy(D) and finally to the Priestly Source(P). Early sources indicate that the worship of Israel was a spontaneous and free willing act. There were no rules regarding the place of worship, sacrifice, the sacred feasts and the clergy. In Deuteronomy this have now changed and laws were introduced regarding these aspects which the Israelites should adhere to. In the Priestly Source these laws are now assumed. From the outcome of these findings, it was clear for Wellhausen that the Priestly Source is the youngest of the sources. Therefore P should be dated in the exile or post-exilic period. Chapter six is a summary of Wellhausen s source hypothesis and how his source hypothesis assisted other scholars during their own research and findings. This study will close with a modern view on his source hypothesis and its relevance for today. Keywords Wellhausen Source criticism Source hypothesis Literary criticism Pentateuch Hexateuch Yahwist Jehowist Priestly Source History of Israel
5 INHOUDSOPGAWE BEDANKINGS i AFKORTINGS vii Inleiding 1 HOOFSTUK 1: VOORBEREIDINGS Inleiding Die kleredrag word ontwerp en gemaak Vanaf die tradisie tot by Richard Simon Die eerste treë na ŉ bronneteorie Verdere treë na ŉ bronneteorie Vroeë bronneteorie Die fragmentteorie Vanaf De Wette tot by die Hupfeld Die Rol van Reuss, Vatke, George, Kuenen en Graf Die dekor word gebou Die era wat alles verander het Die politieke verandering in Duitsland Die klem word nou op geskiedenis gelê Die invloed op die teologie Opsommende aantekening 33 ii
6 HOOFSTUK 2: BEDRYF EEN DIE ONTNUGTERING Inleiding Die beginjare Wellhausen se ontnugtering Die rol van Georg Heindrich Ewald ( ) Ewald se standpunt Die boek wat alles begin het Die breuk Wellhausen se akademiese loopbaan begin Opsommende aantekeninge 53 HOOFSTUK 3: BEDRYF TWEE n STERK FONDAMENT WORD GELê Inleiding n Monumentale werk : Die Composition des Hexateuchs Genesis 1-11 : Die oergeskiedenis Die oudste verhaal word ingevoeg Die vloed verhaal word uitgebrei n Laslappie geslagsregister Abraham en Isak n Duidelike Elohistiese handtekening n Duidelike Jahwistiese handtekening Die vermenging van die Jahwis en Elohis Die groeiproses van die Jahwis en die Elohis na die Jehowis Waar pas Genesis 14 dan in? Abraham en Sodom en Gomorra Isak se kort verhaal Jakob en Esau 82 iii
7 Jacob se jeug in sy ouerhuis Jacob bly by Laban : Genesis 29:1-30 : Jacob keer terug : Genesis 30:25-31 : n Angstige ontmoeting : Genesis 31:55-33 : Juda se bloedskande met Tamar : Genesis 36, Josef en sy broers : Genesis 37, Josef word na Egipte geneem : Genesis 37:2b-36, 39: Josef se lot in Egipte : Genesis 39: Josef in die gevangenis : Genesis Josef verklaar die drome van Farao en ontmoet sy broers : Genesis Josef se broers gaan weer na Egipte : Genesis Josef maak homself bekend en Jacob vertrek na Egipte : Genesis 54:1-46 : Jacob in Egipte : Genesis 46: Opsommende aantekeninge Die Jahwis (J) Die Elohis (E) Die Vierbundesbuch (Q) Die Redakteurs (R) 113 HOOFSTUK 4: DERDE BEDRYF n STEWIGE VESTING WORD GEBOU Inleiding Die Geschichte Israels Die begin van die nasies Waar begin Israel se godsdiens? Die aanbidding van Jahwe Israel se godsdiens van monoteïsties 125 iv
8 4.2.2 Die vestiging in Palestina Josua se intogverhaal Rigters se intogverhaal Die vestiging van die koningkryk en die eerste drie konings Van Jerobeam I tot en met Jerobeam II God, die wêreld en die lewe van die mens in ou Israel Die val van Samaria Die val van Juda Die profetiese reformasie Jeremia en die val van Jerusalem Ballingskap en die herstel Judaïsme en die Christendom Opsommende aantekeninge 164 HOOFSTUK 5: BEDRYF VIER DIE BOUWERK WORD VOLTOOI Inleiding Die Prolegomena Zur Geschichte Israels Die geskiedenis van die godsdiens van Israel Die plekke waar aanbid is Die offers Die heilige feeste Die priesters en die Leviete Die vergoeding van die tempel amptenare Die geskiedenis van tradisie Israel en Judaïsme Opsommende aantekeninge 220 v
9 HOOFSTUK 6: DIE NALATENSKAP EN KRITIEK Inleiding Die Nalatenskap van Wellhausen Die bydrae van Wellhausen tot die studie van die Ou Testament Die invloed van Wellhausen se bronneteorie Persone wat die bronnekritiek as basis gebruik het vir hulle eie teorieë Wellhausen se bronneteorie word gekritiseer Samevattende opmerkings Waar staan ons vandag en wat is die pad vorentoe? 251 ADDENDUM A 258 ADDENDUM B 275 ABSTRACT 276 KEYWORDS 277 LITERATUURLYS 278 vi
10 AFKORTINGS A Grundschrift/basisgeskrif/ouer Elohis B Jonger Elohis C Jahwis D Deuteronomis Deut. Deuteronomium E Elohis E1 E2 Eerste Elohis Tweede Elohis Eks. Eksodus Gen. Genesis HTR Harvard Theological Review J Jahwis JBL Journal of Biblical Literature JE Jehowis Jos. Josua JSOT Journal for the study of the Old Testament Kon. Konings NAV Nuwe Afrikaanse vertaling n.c. Na Christus NGTT Nederduits-Gereformeerde Teologiese Tydskrif Num. Numeri OTE Old Testament Essays OAV Ou Afrikaanse vertaling 1 P Priestergeskrif p Bladsy/pagina Q Vier verbondsboeke/ Vierbundesbuch/ Quator vii 1 Die OAV sal gebruik word in aanhalings omdat dit maklike direk met die Hebreeus vergelyk kan word, behalwe waar dit anders vermeld word.
11 R Redakteur van bronne red. Redakteur reds. Redakteurs RGG Religion in Geschichte und Gegenwart Teo Teologies TRE Theologische Realenzyklopädie v. Vers v.c. Voor Christus VT Vetus Testamentum ZAW Zeitschrift fur die alttestamentliche Wissenschaft viii
12 1 Inleiding n Snerpende winterswind ruk aan die takke en handevol dooie blare word teen die grensmuur van die begraafplaas buite Göttingen, Duitsland vasgewaai. Aan die westekant van die begraafplaas staan n klein groepie mense stil in n sirkel om n oop graf. Hulle is geklee in dik jasse, serpe en musse om hulle teen die ysige wind te beskerm. Dit is doodstil as die houtkis met die eenvoudige bossie blomme daarop stadig in die donker graf afsak. Die enigste geluid wat gehoor word as die geloei van die wind nou en dan bedaar, is die geskuur van toue teen die kis wat stadig deur n paar mans in die graf laat sak word. Uiteindelik kom die kis tot stilstand. Die toue word losgewikkel en opgetrek. Stof is jy en tot stof sal jy terugkeer sê die predikant en daarmee kom die amptelike verrigtinge by die graf tot 'n einde. Familie en vriende betoon 'n laaste huldeblyk deur blomblare en n paar korreltjies sand op die kis in die graf te strooi. So word afskeid geneem van n geliefde eggenoot, familielid, vriend en n legende in wording. Min mense het die begrafnis bygewoon van Julius Wellhausen, oorlede op 7 Januarie 1918 (Graf 2005:1386) in die ouderdom van 73 jaar, 7 maande en 21 dae. Sy eggenoot, Marie Wellhausen, dogter van Heinrich Limpricht, 'n apteker en later professor in organiese chemie by die Universiteit van Greifswald in Duitsland, is die enigste naasbestaande (Smend 1982:6). Uit haar en Wellhausen se huwelik van 41 jaar is daar nie kinders gebore nie (Smend 1991:168) en vir die Wellhausenegpaar was hul kinderloosheid altyd n teer saak gewees. Die feit dat die begrafnis van haar eggenoot, Julius Wellhausen, deur so min mense bygewoon is, het vir Marie lank daarna steeds gehinder. Het die al feller wordende oorlog in Europa, en gepaardgaande oorlogsverklaring deur die Verenigde State van Amerika op 6 April 1917 teen Duitsland, moontlik iets daarmee te doen gehad? (Jamieson 1972:129). Kon n ander rede vir die swak bywoning dalk wees dat Wellhausen se universiteitskollegas en ander kerklui bekommerd was dat hul teenwoordigheid by sy begrafnis die indruk kon skep dat hulle sy standpunte,
13 2 bevindings en uitsprake kondoneer? Miskien was hulle bang dat hulle dieselfde kritiek en vooroordele sou ervaar wat Wellhausen in sy leeftyd moes verduur. Vir die groepie by die graf was Julius Wellhausen nie n ikoon of n wêreldbekende figuur nie, maar bloot n gewone man en 'n vriend met wie hulle n lewe gedeel het. Ook Marie Wellhausen het nie haar man beskou as iemand wat later die titel sou kry as een van die mees briljantste teoloë van sy tyd nie - dit is onwaarskynlik dat sy al sy dokumente en notas na sy dood sou verbrand het as dit wel die geval was (Smend (1982:4). Die histories-kritiese manier waarop Julius Wellhausen die Bybel en spesifiek die Ou Testament hanteer het, was vir die kerk en sekere teoloë n steen des aanstoots. Hulle het aangevoer dat hy die gesag van die Bybel onder verdenking plaas met sy aansprake dat die Bybel nie goddelik geïnspireer is nie. Veral konserwatiewe teoloë soos Franz Delitzsch en August Dillmann het hom hewig gekritiseer (Smend 2007:97). Wellhausen het die tradisionele siening en interpretasie van die Heksateug geweeg en te lig bevind. Dit het daartoe gelei dat hy geëtiketteer is as n moeilikheidmaker en van godslastering aangekla is. Die beskuldiging dat hy gepoog het om die Bybel te diskrediteer, was egter nooit Wellhausen se bedoeling nie. Al wat hy wou doen, was om n geskiedenis van Israel te skryf. Hierdie proses het bronne asook die manier waarop dit gebruik is om die Heksateug te vorm wat aanleiding gegee het tot baie van sy werk. (Brueggemann 1982:15). Dit is die identifisering van bogemelde bronne asook die manier waarop dit gebruik is om die Heksateug te vorm, wat aanleiding gegee tot baie van sy werk. Sy teorie oor die bronne van die Pentateug het die finale paradigmaskuif bewerkstellig wat tot diep in die twintigste eeu die basis van studie ten opsigte van die Pentateug geword het. Nicholson (2006:95) sê: As late as the early 1970s, that is, virtually a century after Wellhausen s presentation of it, the Documentary Theory of the composition of the Pentateuch remained firmly in place among the majority of Old Testament scholars. Wellhausen se bevindings en die chronologiese volgorde waarin hy die bronne J-E-D-P gerangskik het, het aanleiding gegee tot sy latere titel as die vader van die Klassieke bronneteorie of Classical form of the source Hypothesis (Campbell et al 1993:5).
14 3 Wat Julius Wellhausen in teenstelling met ander teoloë vermag het, was om die bronne in die Heksateug teks vir teks te identifiseer. Hy het aangedui waar die raakpunte tussen die bronne is en wat die redakteurs se rol in die bymekaarbring van hierdie bronne was. Hy het daarin geslaag om al die bydraes van geleerdes voor hom asook die van sy tydgenote op te som in een samevattende teorie. R. Boer (2005:349) skryf dat Wellhausen se naam in die Ou-Testamentiese wetenskap die volgende betekenis het: The first moment when all that exiting biblical research in nineteenth-century Germany came together in a brilliant and stimulating synthesis. Hy het die bronne met datums verbind en sodoende bewys waarom Reuss, Kuenen en Graf korrek was om die priesterlike bron as die laaste en jongste bron te identifiseer (Wellhausen 2004:12;17-18). Die wordingsgeskiedenis van die Heksateug toon op ironiese wyse vele ooreenkomste met die metode wat Wellhausen gevolg het om sy eie standpunte tot 'n finale teorie te verfyn. Dit word vandag algemeen aanvaar dat Genesis asook die Pentateug nie slegs een outeur het nie. Netso was Wellhausen nie alleenuitvinder en ontdekker van die bronne in Genesis nie (vir die voorlopers van Wellhausen wat reeds verskillende bronne raakgesien het, vgl. Otto 2011:3-4). Hy was wel die persoon wat die kritiek teen die bestaande paradigma in een logies beredeneerde teorie uiteengesit het. Vervolgens word Julius Wellhausen vandag algemeen beskou as die vader van die klassieke vorm van die bronneteorie (vir 'n kort opsomming van bronneteorie vgl. Alter 1996:xl-xli). Wellhausen het nie in sy leeftyd die erkenning gekry wat hy verdien het nie. Net soos ander pioniers op verskillende terreine voor hom, het hy 'n eensame pad bewandel. Sy enorme bydrae tot die studie van die Ou Testament is eers na sy dood werklik erken en waardeer. Julius Wellhausen kan met reg n legende in die Ou-Testamentiese wetenskap genoem word en die invloed van sy nalatenskap sal vir nog baie jare geld. In hierdie werk gaan die lewe van Julius Wellhausen metafories gelykgestel word aan die opvoering van 'n toneelstuk. Voordat n toneelstuk op die planke gebring kan word, moet daar eers 'n groot mate van voorbereiding plaasvind.
15 4 Twee essensiële bestanddele van enige toneelstuk is die dekor en die kleredrag (kostumering). Dekor is belangrik aangesien dit die konteks en agtergrond - die ruimte - van die toneelstuk daarstel. Die ontwerp van die kleredrag en hulpmiddels (rekwisiete) plaas die toneelstuk binne n bepaalde tydsmilieu. Die akteurs in die toneelstuk dra egter niks by tot die skep van die dekor of die kleredrag nie. Hulle rol is om bloot binne die konteks van die drama, geloofwaardig op te tree. Die metaforiese toepassing van bogemelde toneelmatige aspekte op die lewe van Julius Wellhausen is dan: die agtergrond van die negentiende eeu is die dekor; sy bronne (nalatenskap) en die bronne van die ander wetenskaplikes wat hom voorafgegaan het, is die kleredrag en hulpmiddels. Julius Wellhausen as hoofkarakter in die toneelstuk dra niks by tot die tydruimtelike milieu nie; hy is bloot binne hierdie raamwerk geplaas (gebore) en dit het 'n bepalende invloed in sy lewe. Hy is onlosmaaklik deel van daardie konteks, net soos n akteur wat nie buite die konteks van die toneel waarbinne hy/sy optree, kan beweeg nie. Die kleredrag en hulpmiddels word deur die akteur gebruik om sy rol te vertolk. Op dieselfde wyse kon Wellhausen slegs met die bronne tot sy beskikking sy rol in die opvoering van sy lewe en die geskiedenis vertolk. Daar was n paar deurslaggewende momente wat Julius Wellhausen se denke en eindelik sy lewe, in n nuwe rigting gestuur het. Hierdie momente is geïnspireer deur bepaalde mense wat n enorme bydrae gelewer het tot sy siening van en benadering tot die Ou Testament. Die bydraes van hierdie mede-akteurs of newekarakters het die konteks geskep vir Wellhausen se meesterlike vertolking van die hoofkarakter (protagonis) in hierdie drama. Gewoonlik verskyn daar na afloop van 'n toneelstuk resensies wat die bepaalde stuk asook die spel van die akteurs, prys of kritiseer. Julius Wellhausen se teorie was vir byna n eeu deur die meeste geleerdes hoog aangeslaan, synde die beste benadering te wees ten einde die Pentateug te verstaan. Dit het n n bepalende invloed opsy lewe gehad. (vgl. p242).
16 5 Vanaf 1970 is die bronneteorie as vernaamste benadering ten opsigte van die bestudering van die Pentateug uit verskeie oorde fel gekritiseer en die geldigheid daarvan selfs in twyfel getrek. As Wellhausen se lewe bestudeer word, word daar gou opgemerk dat hy nie soseer die persoon was wat die bronne ontdek en geïdentifiseer het nie. Sy unieke bydrae was sy vermoë om die groter geheel te sien en daarvolgens die insigte van ander teoloë saam te snoer om 'n logies-beredeneerde teorie vir die ontstaansgeskiedenis van die Pentateug daar te stel (Otto 2011:3-4).
JULIUS WELLHAUSEN DIE DENKE VAN N OU-TESTAMENTIKUS deur GIDEON JOHANNES SERFONTEIN Voorgelê ter vervulling van die vereistes vir die graad Philosophiae Doctor in die vak Ou Testament aan die Universiteit
1. OM JESUS TE VOLG: 2. DTR die verhouding:
1. OM JESUS TE VOLG: Om Jesus te volg is amper soos om blind te word. As jy vandag sou blind word, is hierdie n voorbeeld van van die goed wat gaan moet verander in jou lewe om dit vir jou makliker te
Kain vermoor Abel (Genesis 4:8)
Les 1 vir 6 Oktober 2018 Die eenheid en harmonie wat God vir die mensdom beplan het, is deur sonde ontwrig. God het egter Sy liefde vir ons gewys deur 'n plan te ontwerp om eenheid te herstel. Die finale
GROEIGROEP MATERIAAL BADBOYS OM DIE KRUIS KAJAFAS
GROEIGROEP MATERIAAL BADBOYS OM DIE KRUIS KAJAFAS Opening Het jy al ooit op iets in jou lewe opgegee? Wat? Vertel vir mekaar hoe jy gevoel het daaroor. KOM ONS BEGIN Gesels met mekaar oor die volgende
n Prins word die Skaapwagter
Bybel vir Kinders bied aan n Prins word die Skaapwagter Geskryf deur: Edward Hughes Ge-illustreer: M. Maillot; Lazarus Aangepas deur: E. Frischbutter; Sarah S. Vertaal deur: Yvonne Kriel Vervaardig deur:
Dit bring ons by ons tweede handvatsel in `n strewe na die leef van die Koninkryk Kultuur nl: Genade pad.
1 Koninkryk kultuur Genadepad Lees Johannes 4:1-30, 39-42 Ons is besig om saam `n reeks te bou genaamd Koninkryk Kultuur. Dit is om vir ons handvatsels te gee van hoe dit lyk om die alternatiewe kultuur
Join us for a Seminar/Presentation by the author of the book below: When: 9 March 2015 Where: Helderberg High School Chapel Time: 19h00
Join us for a Seminar/Presentation by the author of the book below: When: 9 March 2015 Where: Helderberg High School Chapel Time: 19h00 Refreshments will be served Dear Parent/teacher If you re concerned
AS HERMENEUTIESE RAAMWERK VIR. Voorgelê ter vervulling van die vereistes vir die graad DOCTOR DIVINITATIS
`N NARRATIEF-KRITIESE BENADERING AS HERMENEUTIESE RAAMWERK VIR `N VERGELYKENDE STUDIE TUSSEN DIE BOEKE OPENBARING EN THE LORD OF THE RINGS deur ELSIE PETRONELLA MEYLAHN Voorgelê ter vervulling van die
Die wedersydse verhouding tussen geloof en geestesgesondheid. Dr Deon Bruwer
Die wedersydse verhouding tussen geloof en geestesgesondheid Dr Deon Bruwer Wat word van godsdiens as jy aan dementia ly? Wat wòrd van geloof as jy of jou iemand naby aan jou in die intensiewe eenheid
Together moving in unity to fulfill our God-given missional calling! DIE APOSTOLIESE GELOOF SENDING VAN SUID-AFRIKA. Afrikaans AFM - AGS
DIE APOSTOLIESE GELOOF SENDING VAN SUID-AFRIKA Together moving in unity to fulfill our God-given missional calling! AFM - AGS Afrikaans Unity Anniversary BEMAGTIGING Onderrig, lei u lede op en rus hulle
A KARANGA PERSPECTIVE ON FERTILITY AND BARRENNESS AS BLESSING AND CURSE IN 1 SAMUEL 1:1-2:10
A KARANGA PERSPECTIVE ON FERTILITY AND BARRENNESS AS BLESSING AND CURSE IN 1 SAMUEL 1:1-2:10 CHIROPAFADZO Moyo Dissertation presented for the Degree of Doctor of Theology at the University of Stellenbosch
Hoofstuk 1. Eensaamheid: woordverklaring
Inhoudsopgawe Voorwoord... 9 1. Eensaamheid: woordverklaring... 11 2. Die eensaamheid van menswees... 17 3. Die eensaamheid van siekte... 23 4. Die eensaamheid van die dood... 29 5. Die eensaamheid van
"Onse Vader wat in die hemele is, laat u Naam geheilig word; laat u koninkryk kom; laat u wil geskied, soos in die hemel net so ook op die aarde; gee
"Onse Vader wat in die hemele is, laat u Naam geheilig word; laat u koninkryk kom; laat u wil geskied, soos in die hemel net so ook op die aarde; gee ons vandag ons daaglikse brood; en vergeef ons ons
Die verheerlikte Jesus se seën en ons. Vandag vier ons die troonsbestyging van die Koning van die konings.
Skriflesing: Luk 24:1 12 en :44-53 Fokusgedeelte: Luk 24:50b 51 en :53 Die verheerlikte Jesus se seën en ons Inleiding / Introduction Vandag vier ons die troonsbestyging van die Koning van die konings.
Les 6 vir 10 November 2018
BEELDE VAN EENHEID Les 6 vir 10 November 2018 Die Bybel bevat diverse beelde wat geestelike en teologiese waarhede uitbeeld. Byvoorbeeld, water in Johannes 7:38, wind in Johannes 3:8 en n pilaar in 1 Timotheus
GRADE 12 SEPTEMBER 2012 RELIGION STUDIES P2
Province of the EASTERN CAPE EDUCATION NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GRADE 12 SEPTEMBER 2012 RELIGION STUDIES P2 MARKS: 150 TIME: 2 hours *RLSDM2* This question paper consists of 4 pages. 2 RELIGION STUDIES
Die maan en sy rol in ons wereld *
OpenStax-CNX module: m21016 1 Die maan en sy rol in ons wereld * Siyavula Uploaders This work is produced by OpenStax-CNX and licensed under the Creative Commons Attribution License 3.0 * Version 1.1:
BEGIN BY DIE EINDE: Wat moet met jou gebeur as jy doodgaan?
BEGIN BY DIE EINDE: Wat moet met jou gebeur as jy doodgaan? RAPPORT: Wanneer jy te sterwe kom, wat moet met jou liggaam gebeur? 1. Ek wil veras word. 69% 2. Ek wil begrawe word. 19% 3. My naasbestaandes
Excelsus (die Sentrum vir Bedieningsontwikkeling) bied in 2019 die volgende aan:
1. Lentekonferensie Excelsus (die Sentrum vir Bedieningsontwikkeling) bied in 2019 die volgende aan: 17-19 September 2019 Tema: Hoe ons onthou, hoe ons vergeet. Om verbeeldingryk te lewe. Universiteitsoord
Die ekonomie en die Christen n perspektief. 1 Desember 2010
Die ekonomie en die Christen n perspektief 1 Desember 2010 Ekonomiese realiteite Christene poog om volgens die wil van God te handel in elke aspek van hule lewens en heelwat van hierdie dimensies is inter
Addendum A Consent form
480 Addendum A Consent form Carien Lubbe, PhD-student, University of Pretoria Faculty of Education Department of Educational Psychology 082 857 0137 012 420 2765 carien.lubbe@up.ac.za I hereby consent
Die kanoniese benadering van ChiIds: 'n Paradigmaskuif?t
Die kanoniese benadering van ChiIds: 'n Paradigmaskuif?t ABSTRACT The canonical approach of Childs: A paradigm shift? G F Claassen (UP) It is said that the canonical approach by Childs represents a paradigm
DIE WEG CHRISTELIKE GEMEENTE
DIE WEG CHRISTELIKE GEMEENTE REGVERDIGING DATUM: 15 MEI 2016 PLEK: MBOMBELA PREDIKER: PASTOOR JOHAN PUTTER Page 1 of 11 REGVERDIGING INHOUDSOPGAWE INLEIDING... 3 AGTERGROND OOR DIE VERSKILLENDE TEOLOGIESE
Bybelskool van Centurion. 27 Maart Welkom
Bybelskool van Centurion 27 Maart 2018 Welkom 10 Woorde wat ons ewige redding en verlossing beskryf 10 x Griekse woorde Biologie palingenesia (wedergeboorte) Militêre soterion (redding) Regspraak dikaiōsis
10 Woorde wat ons ewige redding en verlossing beskryf
10 Woorde wat ons ewige redding en verlossing beskryf Father God Father God I wonder how I managed to exist without The knowledge of Your parenthood and Your loving care. Now I am Your child I am adopted
Jy sal lewe deur die onverdeelde trou van die Here. Jesaja 36-37:14, 20, 32
Jy sal lewe deur die onverdeelde trou van die Here Jesaja 36-37:14, 20, 32 #feesmustfall #breekdiestilte #reformpuk wat is die groot vraag? Die laaste paar weke was rof. Die studente-protesaksies regoor
DIE GODHEID Matt 28:19 veelgodery.
DIE GODHEID Die begrip Drie-eenheid word in die Christelike geloof gebruik vir God. Ons glo dat daar net eengod is, maar dat die Vader en Jesus en die Heilige Gees al drie saam hierdie een God is. Logies
HOE GROEI BY MENSE PLAASVIND. Enkele Inleidende Opmerkings ter Agtergrond
HOE GROEI BY MENSE PLAASVIND Enkele Inleidende Opmerkings ter Agtergrond SIEN DIE GROOT PRENTJIE Eerste Bedryf: die Skepping God se rol God is die bron God is die Skepper God is in beheer van die wêreld
Jan Steyn preek 8 Julie Teks: Romeine 5:1-11 (1 Timoteus 1:1) Tema: Christus Jesus ons Hoop
Jan Steyn preek 8 Julie 2018 Teks: Romeine 5:1-11 (1 Timoteus 1:1) Tema: Christus Jesus ons Hoop Inleiding: Hoekom is die Christelike hoop so belangrik? As ek nie kan glo my verlede is deur die Here vergewe,
'n GEMEENTE VAN GOD MET JESUS CHRISTUS AS HOEKSTEEN
Onsis almalhiertesaam Vergader in sy Naam, Verheerlik Hom. Tot die doodwas Hygetrou Endaardeuris onsnousyeiendom. LaatonsmaaksoosHyonsse Mekaarsteeds lieftehe EnHomboalleseer. Loof Hom, Christus die Heer.
DIE WEG CHRISTELIKE GEMEENTE GEHOORSAAMHEID AAN GOD DATUM: 17 APRIL 2016 PLEK: NELSPRUIT PREDIKER: PASTOOR JOHAN PUTTER Page 1 of 14 GEHOORSAAMHEID AAN GOD INHOUDSOPGAWE INLEIDING...3 MOET ONS DIE WET
Die Hemel God se pragtige huis
Jan Steyn Preek Sondag 12 Augustus Teks: Lukas 19:1-10. Tema: Genade groter as myself.
Jan Steyn Preek Sondag 12 Augustus Teks: Lukas 19:1-10. Tema: Genade groter as myself. Lewe Saggeus volgens sy naam? Die naam Saggeus beteken skoon of onskuldig. Maar hy het nie volgens hierdie naam geleef
Is profesie oor Christus in die Ou Testament altyd direk Messiaans?
Is profesie oor Christus in die Ou Testament altyd direk Messiaans? Met besondere aandag vir Psalm 2 By die lees van die Ou Testament is die vraag wat hierbo gevra word, baie belangrik. Hierdie vraag speel
Hoor God deur Drome en Visioene Hear God through Dreams and Visions
Aangebied deur Die Weg Christelike Gemeente Hoor God deur Drome en Visioene Hear God through Dreams and Visions Plek/Venue: NG Kerk Witrivier Datum/Date: 16 17 Oktober 2015 Koste/Price: R150pp Kontak/Contact:
Huwelike in ons familie. Efesiërs 5:21-33 & 1 Joh 4:9.10. Trinitas is n verloste familie diensknegte wat gestuur is.
Huwelike in ons familie. Efesiërs 5:21-33 & 1 Joh 4:9.10 Inleiding Trinitas is n verloste familie diensknegte wat gestuur is. Hierdie kwartaal het ons gefokus op die familie in daardie sin. o Dat ons n
Isaiah 38:19 19 The living, the living, he thanks you, as I do this day; the father makes known to the children your faithfulness.
Isaiah 38:19 19 The living, the living, he thanks you, as I do this day; the father makes known to the children your faithfulness. (ESV) 19 Net hulle wat nog lewe kan U loof, so doen ek dit vandag. Vaders
Die regering van die Kerk 1Tim 2: Christus se wil dat vroue leerlinge moet wees... maar nie self mag onderrig gee nie.
Die regering van die Kerk 1Tim 2:11-12 Christus se wil dat vroue leerlinge moet wees... maar nie self mag onderrig gee nie. Maart 2012 Ps-vooraf Ps 33:1,2 (sittende) Ontmoetingsdiens. Votum. Ons slaan
Preek Jan Steyn 25 Februaie Teks: Johannes 13:1-35. Tema: Saamwees (op mekaar gerig wees) Inleiding:
Preek Jan Steyn 25 Februaie 2018 Teks: Johannes 13:1-35 Tema: Saamwees (op mekaar gerig wees) Inleiding: Ek gaan gesels eendag met een van die jong outjies in die Gim. Ek vra hom: Jy was dan altyd so goed
Pretoria- 23 Junie 2012
1 Skriflesing: Spreuke 11:1-31 Teks: Spreuke 11:29-30 Sing- Ps. 96: 6,7; Ps. 1:1,2; Ps. 116:4; Ps. 128:2,3 Wie sy huis in beroering bring, sal wind erwe, en 'n dwaas word 'n slaaf van hom wat wys van hart
Mei Lees: Mat 5: Hoekom? Ook sy prediking hier in-ie Bergpredikasie.
Mattheus 5:31-32 Ons nuwe dissipel-lewe volgens die HERE se gebooie begin on ons harte. In vers 31-32 wys Jesus hierdie waarheid met Deut 24:1-4 se skei-brief-gebod. Mei 2018 Ps 84: 1, 2 vooraf Ps 30:
Lisa Bevere. New York Times- topverkoperskrywer DIE LEEUTJIE. Illustrasies deur Kirsteen Harris-Jones
New York Times- topverkoperskrywer Lisa Bevere LIZZIE DIE LEEUTJIE Illustrasies deur Kirsteen Harris-Jones LIZZIE DIE LEEUTJIE Oorspronklik in die VSA uitgegee as Lizzy the Lioness deur Tommy Nelson, n
Kleingroepe as Gemeenskappe van Dissipels...
Kleingroepe as Gemeenskappe van Dissipels... n Visie vir kleingroep-leiers. 0 Inhoud: 1. Inleiding 3 Visie: 3 Hoekom kleingroepe? 3 Dit gaan in wese oor: 5 Soorte groepe: 6 Fokusgroepe: 6 Funksie-groepe:
Christusprediking uit die Ou Testament. n Nuwe benadering tot n ou probleem? 1
ids Resensie-artikel Christusprediking uit die Ou Testament. n Nuwe benadering tot n ou probleem? 1 H.F. van Rooy Skool vir Bybelwetenskappe en Bybeltale Potchefstroomse Universiteit vir CHO POTCHEFSTROOM
GOD SE VINGERAFDRUKKE VAN GENADE
GOD SE VINGERAFDRUKKE VAN GENADE LEIERSGIDS Uitgawe 2017 Emmaus Sentrum Posbus 111, Paarl, 7620 Dienssentrum Tel: 082 838 3298 E-pos: emmausinfo@mweb.co.za Webtuiste: www.emmaussentrum.co.za Finale Redakteurs
Oorsig van navorsingstuk
Oorsig van navorsingstuk In hoofstuk 1 van die navorsingstuk: Om die duisternis te verdrink: Ondersoek na die hantering van die teodisee-vraagstuk in die apologetiek van C.S. Lewis. is daar bevind dat
Die betekenis van die kruis (1) Don t pray when you feel like it. Have an appointment with the Lord and keep it. A man is powerful on his knees. Corrie Ten Boom Die betekenis van die kruis (1) Wat is die
GOD IN 3D LEIERSGIDS. Uitgawe 2018 Emmaus Sentrum Geen duplisering sonder toestemming. Posbus 111, Paarl, 7620 Dienssentrum Tel:
GOD IN 3D LEIERSGIDS Uitgawe 2018 Emmaus Sentrum Geen duplisering sonder toestemming Posbus 111, Paarl, 7620 Dienssentrum Tel: 082 838 3298 E-pos: emmausinfo@mweb.co.za Webtuiste: www.emmaussentrum.co.za
Kom ons herinner mekaar aan die toetse wat ons tot nou toe hanteer het:
1 Jakobus 2a Tema: die toets van onpartydigheid Vandag gaan ons voort met die brief van Jakobus. Die brief wat handel oor gelowiges se integriteit (verduidelik). Julle sal onthou dat Jakobus ons waarsku
Lukas 4: Agtergrond
Lukas 4:21-30 Agtergrond Lukas word soos volg ingedeel: Jesus se bediening in Judea - 1:1-4:13 Jesus se bediening in Galilea 4:14-9:50 Op pad na Jerusalem 9:51-19:27 In Jerusalem 19:28-24:53 Opstanding
HOOFSTUK 3. DEKONSTRUKSIE VAN DIE TEKS VAN EFESIëRS 5:21-33
HOOFSTUK 3 DEKONSTRUKSIE VAN DIE TEKS VAN EFESIëRS 5:21-33 21. Wees uit eerbied vir Christus aan mekaar onderdanig. 22. Vrouens, wees aan julle mans onderdanig, net soos julle aan die Here onderdanig is.
Wat kan die kerk doen?
GELOOFSLOS Wat kan die kerk doen? 1. Leer om te hóú van kerklos- en gelooflos mense (oortreflikheid van ons liefde). 2. Ons denke en teologie moet verdiep (mense leer hoe om te dink)[apologetics]. 3. Lidmate
1741. Majoor Cronwright gese het ek moet Dr. Aggett on- dervra, het ek eers ek dink, twee dae, gespandeer
1741. Majoor Cronwright gese het ek moet Dr. Aggett on- dervra, het ek eers ek dink, twee dae, gespandeer om agtergrond omtrent hom in te win en toe het ek begin met Dr. Agg-ett se ondervr aging. So that
Mark 9: Fokus: 9:35-37 By die dienende Christus moet ons dienskneg-dissipels word.
Mark 9:30-37 Fokus: 9:35-37 By die dienende Christus moet ons dienskneg-dissipels word. Januarie 2013 Ps-vooraf Ps 34: 1, 2 Ontmoetingsdiens. Votum. Ons slaan my oë op na die berge: waar sal my hulp vandaan
IN PIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRANSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
IN PIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRANSVAALSE PROVINSIALE AFDELING) SAAKNOMMER: CC 482/85 DELMAS 1986-09-22 DIE STAAT teen; PATRICK MABPYA BALEKA EN 21 ANDER VOOR: SY EDELE REGTER VAN DIJKHORST EN
Mattheus 5:27-30 Ons nuwe dissipel-lewe volgens die HERE se gebooie begin on ons harte. In vers wys Jesus hierdie waarheid uit die 7de gebod.
Mei 2018 Mattheus 5:27-30 Ons nuwe dissipel-lewe volgens die HERE se gebooie begin on ons harte. In vers 27-30 wys Jesus hierdie waarheid uit die 7de gebod. Ps 7: 1, 7 vooraf Ps 9: 1, 6, 7 lofpsalm Ps
OEPS! WAAR IS MY GELOOF HEEN?
OEPS! WAAR IS MY GELOOF HEEN? Stephan Bester Agtergrond van waar ek trek... Wanneer die Here ons roep vir iets, beteken dit gewoonlik dat Hy ons ook roep weg van iets af. Die probleem is egter dat daar
Mattheus 6:9-10 Ons nuwe dissipel-lewe is n lewe waarin ons radikaal breek met self-gesentreerdheid en leef met God-gesentreerdheid.
Mattheus 6:9-10 Ons nuwe dissipel-lewe is n lewe waarin ons radikaal breek met self-gesentreerdheid en leef met God-gesentreerdheid. Augustus 2018 Ps 30: 1, 3 vooraf Ps 97: 1, 6, 7 lofpsalm Ps 34: 5, 6
5. B.S. Childs se verhouding met ander teoloe en nie-teoloe
5. 5.1 Inleidend In die vormingsjare van Childs was daar teoloe wat 'n onuitwisbare indruk op hom gemaak het en invloed op hom uitgeoefen het. In die uitwerking van sy kanoniese benadering kan die stemme
IN THE SUPREME COURT OP SOUTH AFRICA. CORBETT, MILLER, JJA et NICHOLAS, AJA
102/85/AV IN THE SUPREME COURT OP SOUTH AFRICA (APPELLATE DIVISION) In the matter between: MARCUS PHETLA 1st Appellant AMOS NQUBUKA 2nd Appellant AND THE STATE Respondent CORAM: CORBETT, MILLER, JJA et
1Kon 18:41-46 In Israel vol Goddeloosheid en afvalligheid wys die HERE: Ek's die enigste ware God... die Een wat lewe gee.
1Kon 18:41-46 In Israel vol Goddeloosheid en afvalligheid wys die HERE: Ek's die enigste ware God... die Een wat lewe gee. Januarie 2016 Ps 33: 1, 3 - vooraf Ps 36: 2, 3 - lofpsalm Ps 50: 8, 10, 11 na
Gen 17:1-14; Rom 4:1-12; Kol 2:1-12
Oktober 2016 Gen 17:1-14; Rom 4:1-12; Kol 2:1-12 Die doop wat die HERE gee en wat dit vir ons en ons kinders beteken en sê. Ps-vooraf Ps 29: 1, 5; Ps 75: 1, 2 Ontmoetingsdiens. Votum. Ons slaan ons oë
Twee van die grootste leuens oor sukses wat aan ons en aan ons kinders deur die samelewing vertel word.
Jan Steyn preek Pinkster 2018 Tema: Die afgod van sukses Teks: 2 Konings 5:1-18, Mattheus 5:3-12 Twee van die grootste leuens oor sukses wat aan ons en aan ons kinders deur die samelewing vertel word.
KERSDAGPREEK - PAARLBERG - 25 DESEMBER 2017 Mat 1:1-17 Die geslagsregister van Jesus Christus, die Seun van Dawid, die seun van Abraham: (2) Abraham
KERSDAGPREEK - PAARLBERG - 25 DESEMBER 2017 Mat 1:1-17 Die geslagsregister van Jesus Christus, die Seun van Dawid, die seun van Abraham: (2) Abraham was die vader van Isak, Isak van Jakob, en Jakob van
Markus 16:1-8. Die leë graf, die Evangelie-boodskap daarin, en die vroue met die oprag om hieroor te getuig.
Markus 16:1-8 Die leë graf, die Evangelie-boodskap daarin, en die vroue met die oprag om hieroor te getuig. Februarie 2017 Ps 122: 1, 2 vooraf Ps 135: 1, 2, 3 lofpsalm Ps 119: 4 na wet Ps 118: 11, 12 as
Waar is God as ons swaarkry? Envy is sorrow at another s good Thomas van Acquino Waar is God as ons swaarkry? Philip Yancey se nuwe boek, The Question that Never goes away, het onlangs verskyn. Die vraag
28 Oktober 2012 dink aan die Hervorming. Wegdros is Ten tye van die Hervorming het wegdrossery sommer erg plaasgevind
1 28 Oktober 2012 SKRIFLESING: Galasiërs 1: 1 10 TEKS: Galasiërs 1: 6-7 TEMA: Hervorming herinner ons bly by die suiwere Woord. SANG: Ps 84: 1, 6 (OAB); Ps 119: 1, 5, 7 (OAB); Sb 1-1: 3, 6; Ps 145: 1,
Oktober Lees: Mattheus 7:1-12 Fokus: vers 6-11
Mattheus 7:6-11 Dissipels moet net nooit iets anders doen as om radikaal vir God te leef nie. Ons Vader gee dit in sy onveranderlike trou en volmaakte liefde vir elkeen wat vra. Oktober 2018 Ps 123: 1,
Die volgende artikel het oorspronklik in die Kerkbode van 6 Februarie 2015 verskyn. Kyk ook die kommentaar onderaan die artikel.
Kyk ook: - Jesus se maagdelike geboorte bevraagteken Die volgende artikel het oorspronklik in die Kerkbode van 6 Februarie 2015 verskyn. Kyk ook die kommentaar onderaan die artikel. ************ Proff
n Teologiese ondersoek na die rol van toleransie en omarming in die hantering van leerstellige en morele verskille, met verwysing na die Christelike doop. Jacobson Andy Strauss Werkstuk ingelewer ter gedeeltelike
Hoe verskil die Christelike vryheid waarvan Paulus praat van die samelewing se manier van dink oor vryheid?
Jan Steyn preek 15 Julie 2018 Teks: 1 Korintiers 9: 19-27 Tema: Wat maak ons met ons vryheid? Inleiding: Dit is nie altyd maklik om in ons samelewing vandag as Christen oor vryheid te praat nie. Ek dink
Preek Jan Steyn 26 Januarie Teks: Mattheus 8 en Handelinge 3 (Jakobus 5:14-16) Tema: Jesus die Geneser. Inleiding:
Preek Jan Steyn 26 Januarie 2014 Teks: Mattheus 8 en Handelinge 3 (Jakobus 5:14-16) Tema: Jesus die Geneser Inleiding: Ek het nog nooit oor genesing gepreek nie. Ek kon op die internet feitlik geen preke
Pride gets no pleasure of having something, only having more of it than the next man C. S.
Jesus en gebed Pride gets no pleasure of having something, only having more of it than the next man C. S. Lewis Jesus en gebed Jesus het dikwels gebid. Volgens Leonard Sweet en Frank Viola (Jesus A Theography)
Teks: 1 Konings 19:15-21, 2 Konings 2:1-15 en Jesaja 61:1-11. Tema: Die mantel van Elia en die mantel van Christus. Agtergrond: 1 Konings Hoofstuk 18
Teks: 1 Konings 19:15-21, 2 Konings 2:1-15 en Jesaja 61:1-11 Tema: Die mantel van Elia en die mantel van Christus Agtergrond: 1 Konings Hoofstuk 18 Voor dat ons saam lees uit 1 Konings 19, net hierdie
Definition2 - SALWING = GODDELIKE AANSPORING OM TE FUNKTIONEER/ANOINTING = THE UNCTION TO FUNCTION
Boodskap2. SALWING OM MENSE TE GENEES EN TE HERSTEL Hand 10:36-38 Dit is die woord wat Hy gestuur het..met betrekking tot Jesus van Násaret, hoe God Hom gesalf het met die Heilige Gees en met krag. Hy
DIE CHRISTOLOGIE VAN DIE EERSTE TESTAMENT MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE PSALMS.
DIE CHRISTOLOGIE VAN DIE EERSTE TESTAMENT MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE PSALMS. N PRAKTIESE TOESPITSING OP PSALM 110. deur Joseph Jacobus de Bruyn Verhandeling voorgelê as n gedeeltelike vervulling van
1.1 Inleidend. reslamenl Essays 7(4) 1994.
Hoofstuk 1 Inleidend 1.1 Inleidend Die kanoniese benadering van B.S. Childs het wye reaksie uitgelok. Die rimpelings daarvan is ook binne die Suid-Afrikaanse teologiese milieu ervaar, alhoewel nie so intens
/Clf,-', 8. Geagte Mnr. die Voorsitter, Dames en Here,
Geagte Mnr. die Voorsitter, Dames en Here, /Clf,-', 8 Laat my toe om eers my hoedanigheid hier te identifiseer. Ek doen dit met 'n histo~iese verwysing. Toe Jan van Riebeeck, ná sy kommandeurskap aan die