Breederivier - Wikipedia
Die Breederivier ongeveer 5 km vanaf sy monding.
Oorsprong Skurweberg, Wes-Kaap
Sytak -links sien teks vir sytakke
Monding Witsand, Indiese Oseaan
Lengte 337 km
Koördinate: 34°24′S 20°50′O / 34.400°S 20.833°O / -34.400; 20.833Koördinate: 34°24′S 20°50′O / 34.400°S 20.833°O / -34.400; 20.833
Die Breederivier (ook Breërivier), voorheen ook Fleuve Large, vloei deur van die bekendste wynproduserende streke van Suid-Afrika. Die rivier ontspring in die Warm Bokkeveld met die Skurwe- en Hexrivierberge as opvanggebied, en vorm waar die Titus-, Koekedou- en Dwarsriviere saamkom. In die St. Sebastiaanbaai by Kaap Infanta (westelike oewer) en Witsand en Port Beaufort (oostelike oewer) mond die rivier in die Indiese Oseaan uit. Die mond is 900 meter wyd.
Op 'n Portugese kaart van voor 1502 word die Breederivier aangedui onder die naam Rio de Nazaret. Reeds so vroeg as 1667 het sersant Pieter Cruijthoff in die omgewing verkenningswerk gedoen. Negentig jaar later was daar naby Swellendam al 'n pont oor die rivier. In die middel van die 19de eeu ontwikkel die Barry-familie die dorpie Port Beaufort as rivierhawe. Hulle firma het 'n aantal jare 'n bootverbinding tussen Kaapstad, Port Beaufort en die nedersetting Malgas, 48 km stroomop, in stand gehou.
Die rivier is 325 km lank en het 'n totale opvanggebied van nagenoeg 12 300 vierkante kilometer. Vanaf sy oorsprong gaan die rivier verby Ceres, en sny deur die berge wes van die dorp deur die 1 500 m diep Mostertshoekkloof. Ook die Michellspas gaan deur hierdie kloof. Daarna draai hy suidoos, vloei deur die wye Breëriviervallei tussen die Hexrivierberge aan die noordekant en die Slanghoek- en Du Toitskloofberge aan die suidekant en gaan verby Worcester, Robertson, Bonnievale en Swellendam. Digby Swellendam vloei die rivier onder deur die N2 nasionale pad.
Die rivier het 'n gemiddelde val van 10 m per km oor sy hele lengte gemeet. Die opvanggebied het 'n jaarlikse reënval wat wissel van 190 cm in die berge tot 38 cm in die vallei. Orals langs die rivier en sy talryke sytakke is daar besproeide landerye.
Verskeie groter en kleiner sytakke voed die Breederivier. Wynkelders dra dikwels die name van die riviere waaruit die wingerde besproei word.
Hexrivier dreineer die oostelike helling van die Hexrivierberge en vloei van De Doorns suidweswaarts om by Worcester by die Breederivier aan te sluit.
Holsloot en die Smalblaarrivier kom uit die Du Toitskloofberge en Stettynsberge, en vloei verby Rawsonville na die Breede. Die boloop van die Smalblaar is die Molenaarsrivier wat langs die N1 nasionale pad loop aan die oostekant van die Hugenotetonnel.
Die Waterkloofrivier is die boloop van die Holsloot.
Hoeksrivier kom uit die Limietberge en vloei by Aan de Doorns in die Breede.
Nuyrivier ontspring in die Langeberge net oos van Worcester.
Kogmanskloofrivier vloei van die noordekant van die Langeberge uit die Klein Karoo verby Montagu en Ashton na Bonnievale. By Montagu sluit twee riviere by die Kogmanskloofrivier aan, naamlik die Pietersfonteinrivier van noordwes en die Kingna (of Grootrivier) van oos.
Konings- en die Keisersriviere loop onderskeidelik wes en noord van McGregor. Hulle loop beide noordwaarts uit die Riviersonderendberge.
Riviersonderend dreineer die suidelike helling van die Riviersonderendberge. Sy grootste sytak is die Elandskloofrivier.
Buffeljagsrivier kom verby Suurbraak en sluit van oos naby die Bontebok Nasionale Park by die Breederivier aan.
Slangrivier kom uit die rigting van Heidelberg en vloei in die Breederivier kort voor die Breede se mond.
In die Witelsrivier word forel gevang.
Romansrivier is net suid van Wolseley geleë.
In die hele Breederivierstelsel is daar 'n groot aantal reservoirs. Die grootstes en bekendstes is die volgende:
Groter Brandvleidam tussen Worcester en Rawsonville. Kanale van die Holsloot en Smalblaarrivier lei na die Brandvlei. Die landbougebied tussen Worcester en Robertson benodig baie water. Kanale lei die water uit die dam na die plase.
In 1975 is die Kwaggaskloofdam in die Waboomsrivier gebou. Sedert 1989 is dit deel van die hernude Brandvleidam.
Stettynskloofdam lê diep in die berge by Rawsonville. Die Zwiegelaarsdam is in dieselfde rivier.
Moordkuildam (ook bekend as die Draaivlei) lê in die Hoeksrivier, naby Nuy.
Keeromdam is in die Nuyrivier geleë.
Poortjieskloofdam en die Pietersfonteindam
Buffeljagsdam is in die Buffeljagsrivier.
By die plase genaamd Goree, wes van Robertson, is daar 'n groot studam in die Breederivier. 'n Paar kilometer stroomaf en naby die dorp is die Silwerstrand-vakansieoord.
Ten weste van McGregor is die Klipbergdam in die Koningsrivier en ten suide is die McGregordam.
Suidwes van Robertson is die Le Chasseur-besproeiingsgebied.
Die Burchell se rooivlerkie (Pseudobarbus burchelli) kom hoofsaaklik hier voor. Van die ander visse wat hier aangetref kan word is: die Bloustert-harder, die Seelt, die Natalse maanskynvis en die Kaapse maanskynvis.
Die Breederivier vanuit Bontebokpark.
'n Handgedrewe kabelpont by Malgas.
Die Breederivier met die Langeberge as agtergrond.
Burchell se rooivlerkie uit 'n boloop van die Breederivier.
1:50 000 Suid-Afrika topografiese kaartreeks – 3319CB Worcester, 3319DD Robertson en 3419AB Caledon
↑ Breërivier is reeds opgeneem in De Promontorio bonae spei ejusqve Incolis Hottentottis (1686), p. 11-12:
Latyn: Praeruptos atque nivale, qveis tota haec regio obvallatur, montes flumina, ut umbra corpus, seqvuantur. Praecipua sunt 1. Butyrosum [De Boter-Rivier], 2. Obscaenum [Kafferkuls rivier]. 3. Montanum [Berg rivier], qvod reliqvis manifestius e montibus scaturiat. 4. Ateleuteton, seu sine fine flumen [Rivier sonder eynde], ex montibus ortum, hactenus, qvousqve se extendat, ignotum. 5. Latum [Bree-rivier], ex adsitarum arborum ordine amoenissimum, minime profundum, 6. Paludosum [Moeras-rivier]. Hi, qvibus abunde irrigatur ille tractus, fluvii dulci & percocto latice suo pleriqve saltem saluberrimi sunt.
Afrikaans: Die riviere se loop word bepaal deur die ruwe en sneeubedekte berge, wat van hierdie gebied 'n moeilik toeganklike bergstreek maak, en volg hulle soos 'n skadu die liggaam volg. Die belangrikste is: 1. Die Botterrivier. 2. Die Kafferkuilsrivier. 3. Die Bergrivier, wat meer sigbaar uit die berge ontspring as die ander (riviere). 4. Sonder end, die Rivier sonder einde, wat in die berge ontspring en waarvan niemand tans weet waarheen presies dit vloei nie. 5. Die Breërivier wat die laagste watervlak van alle riviere het, met die aantreklikste bome langs sy oewer. 6. Die Moerasrivier. Hierdie is lieflike riviere, wat dié streek van 'n oorvloed water voorsien wat meestal, tenminste as dit verhit word, uiters gesond is.
↑ Meiring, B & Saal, E.O. 2006. Taalvariasie en taalpolitiek: Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: Unisa, bl. 241: Die Breede Rivier se naam was eers die Franse Fleuve Large