PressReader - Landbouweekblad: 2018-04-20 - Grond­wet-her­sie­ning ont­wrig tal­le wet­te
Grond­wet-her­sie­ning ont­wrig tal­le wet­te
Landbouweekblad - 2018-04-20 - Lbw | Inhoud - — GERRIT BEZUIDENHOUT
VER­SKEIE wet­te wat die re­ëls van die land­bou, van die plaas­hek tot by voed­sel­ver­wer­king, dra­ma­ties gaan ver­an­der, word tans her­sien. ’n Paar an­der lang­ver­wag­te wet­te oor grond­reg­te is eg­ter nou in hul spo­re ge­stuit ter­wyl die Par­le­ment se grond­wet­li­ke her­sie­nings­ko­mi­tee die im­pli­ka­sies van ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding on­der­soek.
Dr. John Purchase, uit­voe­ren­de di­rek­teur van die land­bou­sa­ke­ka­mer Ag­biz, het ’n uit­een­set­ting van dié wet­ge­wing op die jaar­lik­se kon­fe­ren­sie van vleis­bees­pro­du­sen­te by Kie­vits Kroon na­by P­re­to­ria ge­gee.
“Van die be­lang­rik­ste kwes­sies wat die land­bou be­ïn­vloed, is die her­sie­ning van die Na­si­o­na­le K­re­diet­wet (Wet 34 van 2005), wet­ge­wing oor kli­maats­ver­an­de­ring, ’n wa­ter­mees­ter­plan, ar­beids­wet­ge­wing en na­tuur­lik ver­an­de­rin­ge aan die Grond­wet om ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding moont­lik te maak.”
Heel­wat be­pa­lings oor grond word her­sien, on­der meer die wets­ont­werp op ver­blyf­reg op kom­mu­na­le grond wat voor­sie­ning maak vir ti­tel­ak­tes in kom­mu­na­le ge­bie­de.
“Hier­die ti­tel­ak­tes kan dan aan die ge­meen­skap oor­ge­dra word, maar die toe­ken­ning van die ti­tel­ak­te kan s­legs ge­skied met die toe­stem­ming van die Mi­nis­ter van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming.
“Hoe­wel dit nie mak­lik gaan wees nie, is dit ’n stap in die reg­te rig­ting vir die Re­ge­ring, want ge­meen­skap­pe met ’n ti­tel­ak­tes kan toe­gang kry tot fi­nan­sie­ring om te boer. Dit is eg­ter steeds ’n kon­ser-
‘Dit was eg­ter nie no­dig om die grond te koop nie, want dit kon teen ’n bil­li­ke en reg­ver­di­ge prys ont­ei­en word.’
wa­tie­we wets­ont­werp en heel­wat ge­sprek­ke sal nog ge­voer moet word voor­dat die wet deur­ge­voer gaan word.”
Daar hang eg­ter nog don­ker wol­ke oor wy­si­gings aan die Wet op die Uit­brei­ding van Se­ker­heid van Ver­blyf­reg (Wet 62 van 1997, ook be­kend as Es­ta) en die Wet op die Her­stel van Grond­reg­te (Wet 22 van 1994). Dit kan nog tot twee jaar duur voor se­ker­heid oor die toe­pas­sing van dié twee wet­te ver­kry kan word, sê Purchase.
“Die kwes­sie oor ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding speel eg­ter tans die groot­ste rol in die land­bou­be­dryf om­dat dit al­le grond­her­vor­mings­wet­ge­wing tot dus­ver oor­ska­du. Die Re­ge­ring het ver­skeie wet­te wat on­der be­spre­king was, ont­trek ná sy aan­kon­di­ging dat ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding deur­ge­voer gaan word. Hier­die wet­ge­wing is nou han­gen­de tot­dat dui­de­lik­heid ver­kry kan word oor die pre­sie­se aard van ont­ei­e­ning.”
Hy het ge­sê ar­ti­kel 25 van die Grond­wet laat reeds ont­ei­e­ning toe, maar dat dit bil­li­ke en reg­ver­ di­ge ver­goe­ding ver­eis.
(Be­soek bit.ly/2JB­v6Kk vir ’n uit­een­set­ting van ar­ti­kel 25.)
ONT­EI­EN NET RÉG
Ag­biz meen die Re­ge­ring het nie die be­staan­de ge­reed­skap vir grond­her­vor­ming ge­bruik nie, maar bloot grond op die ope mark gaan koop en ge­sê boe­re vra te veel vir hul grond.
“Dit was eg­ter nie no­dig om die grond te koop nie, want dit kon teen ’n bil­li­ke en reg­ver­di­ge prys ont­ei­en word. Dit is waar­om so­veel be­lang­heb­ben­des, in­slui­ten­de oud­reg­ter Dik­gang Mo­se­ne­ke, oud­reg­ter Al­bie Sa­chs, ’n voor­ma­li­ge reg­ter van die Grond­wet­hof en wat ar­ti­kel 25 van die Grond­wet help skryf het, en oud­pres. K­ga­le­ma Mot­lant­he, on­der wie se lei­ding ’n kom­mis­sie grond­her­vor­ming in Suid­A­fri­ka on­der­soek het, ge­sê het al die ge­reed­skap is reeds daar vir grond­her­vor­ming – dit moet net reg ge­bruik word.”
Hy sê wet­ge­wing ra­ken­de ge­meen­skap­li­ke grond­be­sit be­hoort so gou moont­lik ge­fi­na­li­seer te word en grond­reg­te moet ver­ kies­lik deur mid­del van ’n ti­tel­ak­te er­ken word. Te­sa­me daar­mee moet wet­ge­wing in­ge­stel word wat die keu­ring van be­guns­tig­des re­gu­leer, grond vir ont­ei­e­ning i­den­ti­fi­seer en voor­sie­ning maak vir die oor­drag van ei­e­naar­skap.
Purchase meen die voor­ge­no­me ver­an­de­rin­ge aan die Grond­wet is moont­lik, maar dit gaan nie lyk soos wat tal­le boe­re vrees nie.
“Daar gaan be­slis wy­si­gings en voor­waar­des aan­ge­bring word om te ver­se­ker dat die e­ko­no­mie en voed­sel­se­ker­heid nie ska­de ly nie. In­tus­sen sal Ag­biz saam met A­gri SA, die TLU SA en an­der be­lang­heb­ben­des aan­hou om met die be­leid­ma­kers te ska­kel en hul­le te pro­beer be­ïn­vloed om die bes­te moont­li­ke pad vo­ren­toe vir die land­bou te ver­kry.”
Purchase het die land­bou­be­dryf ge­maan om kalm te bly.
Die her­sie­nings­ko­mi­tee sal na ver­wag­ting sy aan­be­ve­lings op 30 Au­gus­tus be­kend maak.