ŉ Enkele woord kan met jou toor; soos “narokkong”, die skrikvoël met die donker, afgetrokke oë wat sy naam by ŉ Masaistam gekry het; die een wie se nimmereindigende, droewe roep al in DJ Opperman se gedig “Koggelbos” en Sangiro se kortverhaal “Koors” gehoor is. Dit is ook die titel wat Riël Franzsen vir sy digtersdebuut gekies het.
Is dit dus ŉ bundel met ŉ Afrikamotief? ŉ Voëlboek soos Aves van Johann Lodewyk Marais? Ja en nee, want die handvol voëlverse is ondergeskik aan die dreiging van die narokkong wat voortdurend uit die takke van ŉ naboom krys; ver en naby tegelyk met sy onheilspellende teenwoordigheid. Hier is hy egter meer as ŉ vreemde Afrikavoël, want die digter maak van hom ’n metafoor vir ŉ outistiese seun én die atmosfeer wat die gesin omgeef. Soos die narokkong, is die kind afstandelik en ondeurdringbaar, sy onverstaanbare gedrag ŉ knaende geroep in die gemoed van sy vader. ŉ Meer gepaste beeld en bundeltitel kan jy jou kwalik voorstel.
Selfs die vader vertoon eienskappe van die narokkong; ook hy is ŉ buitestander, op sy eie manier gemetaforiseer tot ŉ roepende nagvoël, Deur die poësie probeer die spreker hom van die skreeu in sy binneste ontlas, enersyds deur daaraan stem te gee, en andersyds deur sy ontreddering by wyse van ŉ afstandelike, saaklike toon maskeer. Na buite leef hy, soos sy kind, “asof die ondermaanse/ hom nie aangaan nie”. In die aanvanklike onderbeklemtoning lê die krag van die bundel, of minstens in die eerste helfte daarvan, want mettertyd raak die emosie te uitgesproke; die segging te eksplisiet, totdat die suggestieryke beeldtaal in die laaste gedig terugkeer.
In ŉ reeks praktiese situasies word die omstandighede konkreet voorgestel. Op pad na die noodapteek om medikasie vir sy kind af te haal, hoor die spreker die gekoggel van die narokkong op die huis se nok: “Hierdie kind is myne”, roep hy, waarmee hy sy soewereiniteit oor die fisiese ruimte van die huis, en psige as teenhanger daarvan, beklemtoon. In “Gloukoom word die naamlose, onkenbare seun se posisie uitgesonder. Hier, vanweë skade aan sy optiese senuwee, “bly sy uitsig uitsigloos/ vanuit die skaduwêreld/ onder die narokkong se vlerk”. Hierdie uitsigloosheid en skadubestaan is eksemplaries van die posisie van die gesin in die algemeen, tekenend van geslaagde metaforiek waar die spesifieke ŉ breër geldigheid verkry.
Met verloop van tyd dring die besef deur dat die ouers nooit iets te wete sal kom van die manier waarop die outis die wêreld ervaar, en dat so ’n kind nooit selfstandig kan leef nie. In “Paasfees” realiseer die ouers se voorwete: selfs as jongman bly die seun ’n kleuter op soek na paaseiers in ’n tuin, waarby die tuin van Eden en daarmee die geskonde mens, onwillekeurig meespeel:
Ten spyte van ŉ bewuste strategie by die spreker om te demonstreer dat hy die realiteit in die oë kyk en nugter reageer, herken die leser ŉ versweë sensitiwiteit. Daar is subtiele aanduidings dat die vader sy pyn nie ontken nie, en sy persoonlike roep al dringender word. In “Gebed” pleit die vader om lig:
Op ŉ soortgelyke wyse vra hy in “Skietgebed” vir ŉ ingang, hierdie keer vir sy seun, “na die wêreld/ waar die res van/ die mensdom bly” en “ŉ padkaart/ wat sy gedagtes/ uit die doolhof/ sou kon lei”.
Jy hoor die narokkong roep as jy hierdie bundel lees, skrynend en aanhoudend. En die engel? Sy/hy is ook daar, in die stilte.