Net een uit vier lugmagvliegtuie ‘diensbaar’‘n Oryx (voor) en Augusta van die lugmag. (Argieffoto: Hermus Venter) Pres. Cyril Ramaphosa, opperbevelvoerder van die weermag, sal dringend moet ingryp om die voortgesette ineenstorting van die land se verdedigingskapasiteit te stuit. “Ons is uiters bekommerd dat Suid-Afrika se militêre vermoë tot so ŉ mate versleg het dat ons geen sinvolle verdedigingspoging sal kan loods as die situasie hom voordoen nie,” sê Kobus Marais, die DA se woordvoerder vir verdediging. Armscor het in ŉ voorlegging aan die parlementêre portefeuljekomitee oor verdediging ŉ donker prentjie geskets van die land se lug- en waterkapasiteit. Tans is net een van die land se vier fregatte en geen van sy duikbote diensbaar nie. SA Lugmag By die lugmag lyk sake in hierdie stadium ook erg beroerd, met minder as ŉ kwart van die lugmag se vliegtuie wat diensbaar is. Dié toedrag van sake word onder meer toegeskryf aan die lugmag se krimpende begroting, beperkte kapasiteit binne die lugmag om vliegtuie in stand te hou, verouderende infrastruktuur wat al hoe meer instandhoudingswerk verg, asook ontwrigting weens die Covid-19-pandemie. Só lyk die lugmag se hulpbronne tans: Lt.genl. Wiseman Mbambo, hoof van die lugmag, het die situasie as “verskriklik” bestempel. “Die grootste kommer is die verwikkelinge wat ons rondom Denel sien. Dit veroorsaak groter druk en risiko by die lugmag.” Denel, wat weens staatskaping nou byna op sy knieë is, is die oorspronklike vervaardiger van die meeste van veral die lugmag se helikopters. Denel het onder meer die Rooivalk vervaardig en ondersteun die lugmag met die diens van sy C130’s. Rede tot kommer “Wat ons op die horison waarneem is rede tot groot kommer vir ons. As Denel ondergaan het ons ŉ baie klein kans, ruimte om te beweeg… hoe gaan ons aanhou sake doen as Denel ondergaan,” het Mbambo gesê. Marais waarsku al geruime tyd teen die geleidelike verval en sê as die situasie voortduur, gaan daar van die land se vloot en lugmag later net ŉ water- en lugvleuel oorbly. “Bykans al die toerusting wat ingevolge die wapentransaksie aangekoop is, word geraak en die meeste daarvan kan nie gediens word nie,” sê Marais. “Suid-Afrika se vloot en lugmag is in hierdie stadium niks anders as maklike teikens nie en dit lyk of daar weinig politieke wil is om dit reg te stel.” Weens die land se gapende grense en die politieke beroeringe in sommige buurlande – met terreur in Mosambiek wat veral kommerwekkend is – kan daar nie net toegekyk en gehoop word dat dinge gaan verander nie, sê Marais. “Dit is tyd vir die president, die ministers van verdediging, finansies, openbare ondernemings en die hoofde van al ons gewapende magte om in te gryp om die amperse verwoesting van ons weermagtoerusting te stop.”