Matteus 2:1-2 Jesus is in Betlehem gebore, 'n klein dorpie ongeveer ses myl na die suidekant, vanaf Jerusalem. Dit is vroeër Efrata genoem (Gen 35:19). Die woord Betlehem beteken "Huis van brood", en dit is in 'n baie vrugbare landstreek geleë, wat die naam baie gepas maak. Die dorp het 'n lang geskiedenis. Dit is daar waar Jakob vir Ragel begrawe het en 'n groot klip op haar graf gesit het (Gen 48:7). Dit is ook waar Rut gewoon het nadat sy met Boas getrou het (Rut 1:22). Bowenal was Betlehem ook die tuiste en stad van Dawid (1 Sam 16:1). Dit was na die water van die put van Betlehem dat Dawid gesmag het, toe hy in die berge geskuil het (2 Sam 23:14-15).
In die geskiedenis van Israel en die gedagtes van die volk, was Betlehem uitsluitlik die stad van Dawid. Die profeet Miga het gesê: "Maar jy Betlehem-Efrata, jy is klein onder die families in Juda, maar uit jou sal daar iemand kom wat aan My behoort en hy sal in Israel regeer" (Miga 5:1).
Dit was hier, in die stad van Dawid, dat die Jode verwag het dat die Seun van Dawid gebore sou word en waarvandaan hulle die Gesalfde van God verwag het; en dit was ook so.
Die prentjie van die stal en die krip soos wat ons dit ken vanuit Kinderbybels, is heel waarskynlik nie heeltemal korrek nie. Een van die vroeë kerkvaders, Justin Martyr, wat in 150 n.C. geleef het, kom uit die distrik van Betlehem. Hy vertel in sy Dialogue with Trypho, dat die huise van Betlehem op die skuinste van die kalksteen-rif gebou was. Dit was baie algemeen vir die inwoners om 'n stal in 'n uitgeholde grot in die kalksteen, onder die huis te hê. Dit is baie moontlik dat Jesus se geboorte in so 'n grot, wat vir 'n stal gebruik is, kon plaasvind.
Toe Jesus in Betlehem gebore is, het wyse manne uit die Ooste gekom om Hom te sien. Hierdie manne is Magi genoem. Dit is 'n woord wat moeilik is om te vertaal. Die Griekse historikus, Herodotus, vertel dat hierdie Magi uit die stam van die Meders afkomstig was. Hulle was deel van die Meders en die Perse, en toe hulle poging om die Persiese Ryk omver te gooi, misluk het, het hulle alle ambisie vir mag en beroemdheid laat vaar. Hulle het toe 'n priesterstam geword, en in Persië was hulle priesters, onderwysers en instrukteurs van die Persiese koning. Hulle het manne van heiligheid en wysheid geword, en was ook geskool in filosofie, medisyne en wetenskap. Hulle kon ook drome uitlê en was goeie mense wat na die waarheid gesoek het. Later van tyd het hulle ontwikkel in 'n groep mense wat fortuinvertellers, towenaars en kwaksalwers was. Ons lees van Elimas (Hand 13:8) en Simon (Hand 8:9), wat sulke towenaars was.
In daardie dae het die mense in astrologie geglo, net soos baie vandag nog doen. Hulle het geglo dat die sterre vir hulle die toekoms kan voorspel en dat 'n persoon se toekoms bepaal word deur die ster waaronder hy gebore is. Wanneer daar dan skielik 'n helder ster verskyn het, het hulle gedink dat die hemele met 'n spesiale verskynsel deurgebreek het en dat God iets spesiaal wou aankondig.
Ons weet nie presies watter ster die wyse manne gesien het nie, maar dit was hulle beroep om die sterre dop te hou, en so 'n helder ster soos wat hulle gesien het, het vir hulle beteken dat 'n koning die wêreld binnegekom het. Dit mag vreemd klink dat daardie mans uit die Ooste gekom het om 'n koning te vind, maar die feit is dat in die tyd toe Jesus gebore is, die hele wêreld in afwagting was op 'n komende koning. Selfs die Romeinse historici het dit geweet. Die storie van die drie wyse manne wat na die pasgebore Jesuskind kom soek het, was beslis nie net 'n mooi legende nie. Mense het op God gewag, en toe Hy gekom het, het die eindes van die aarde by sy krip bymekaar gekom. Dit is die eerste teken en simbool van Christus se oorwinning oor die wêreld.
Matteus 2:3-9 Herodus het gehoor dat die wyse manne uit die Ooste gekom het om na die Kind te soek wat as die Koning van die Jode gebore is. Dit sou vir enige koning kommerwekkend gewees het om te hoor dat daar 'n kind gebore is, wat bestem was om sy troon oor te neem. Herodus was egter dubbel bekommerd, want hy was half Joods en half Edomiet. Hy het homself bruikbaar gemaak vir die Romeine in die burgeroorloë in Palestina, en hulle het hom vertrou. Hy is in 47 v.C. as goewerneur in Palestina aangestel. In 40 v.C. het hy koning geword. Hy is Herodus die Grote genoem, en in baie opsigte het hy die titel verdien.
Hy was die enigste regeerder oor Palestina wat daarin geslaag het om vrede te handhaaf in 'n situasie van wanorde. Hy was inderdaad die bouer van die tempel in Jerusalem. Hy kon baie vrygewig wees. In moeilike tye het hy belasting gekanselleer om dit vir die mense makliker te maak. In die groot hongersnood in 25 v.C. het hy inderdaad sy eie goudgegee om kos vir die sterwende mense te koop.
Hy het egter een baie slegte karaktereienskap gehad. Hy was rasend van suspisie en agterdog. Dit het al hoe erger geword hoe ouer hy geword het, en hy het in 'n moorddadige ou man ontaard. Hy het 'n hele aantal van sy eie familie vermoor. Toe hy afgetree het, het hy 'n hele aantal gesiene inwoners van Jerusalem laat arresteer en opdrag gegee dat hulle doodgemaak moes word, die oomblik wanneer hy sou sterf. Daarmee wou hy verseker dat daar darem getreur sou word wanneer hy doodgaan. Hy het geweet dat niemand oor hóm, enige traan sou stort nie.
'n Mens kan net dink hoe so 'n man sou voel toe hy hoor dat 'n baba gebore is, wat bestem is om koning te word. Die hele Jerusalem was saam met hom bekommerd, want hulle het geweet tot watter uiterste hy in staat was om so 'n baba uit te skakel, en hulle het gesidder. Hy het die hoëpriesters en die skrifgeleerdes opdrag gegee om al die skrifte te ondersoek en vas te stel waar die Gesalfde van God gebore sou word. Hulle het Miga 5:2 vir hom aangehaal, en hy het soldate gestuur om al die seuntjies in Betlehem en omgewing, van twee jaar en jonger, te laat doodmaak.
Dit was baie kort na Jesus se geboorte dat ons sien hoedat mense hulself in die drie groepe verdeel waarin ons hulle vandag nog kry, wanneer Jesus ter sprake is.
Daar was die reaksie van Herodus; een van haat en vyandigheid. Herodus was bang dat die Kind sou inmeng in sy lewe, sy mag en invloed, en daarom was sy reaksie om Hom te vernietig. Daar is vandag nog diegene wat met graagte vir Jesus sou wou vernietig, want Hy meng in, in hulle lewens.
Daar was die reaksie van die priesters en die skrifgeleerdes. Jesus het aan hulle geen verskil gemaak nie. Hulle was so vasgevang in hulle tempelrituele en wetlike besprekings, dat hulle vir Jesus geïgnoreer het. Daar is vandag nog altyd die mense wat so geïnteresseerd is in hulle eie sake, dat Jesus vir hulle niks beteken nie.
Daar was die reaksie van die wyse manne, 'n reaksie van anbidding; 'n begeerte om by die voete van Jesus die kosbaarste geskenke neer te lê wat hulle kon bring. So is ons ook, wanneer ons bewus raak van die liefde wat God vir ons het in Jesus Christus; verlore in ons verwondering, liefde en lofprysing.
Matteus 2:9-12 Die Nuwe Testament vertel nêrens vir ons dat dit drie wyse manne was wat na Jesus kom soek het in Betlehem nie. Die idee dat dit drie moes wees, het ontstaan uit die feit dat hulle drie geskenke gebring het, naamlik goud, wierook en mirre. Die geskenke was baie gepas, aangesien elkeen daarvan 'n sekere eienskap van Jesus se werk hier op aarde verteenwoordig het.
Goud is die geskenk vir 'n koning. 'n Griekse filosoof, Seneca, het geskryf dat niemand sonder 'n geskenk voor 'n koning mag verskyn het nie, en goud was die geskikte geskenk. Ons moet altyd onthou dat Jesus gebore is om as Koning te regeer, nie deur mag nie, maar deur liefde. Ons kan nooit op gelyke terme na Hom toe gaan nie. Voordat ons met Jesus vriende kan wees, moet ons eers aan Hom ondergeskik wees.
Wierook is die geskenk vir 'n priester. In die tempelaanbidding het die priesters die soet reuk van wierook gebruik. Die taak van 'n priester was om die pad na God vir die mense oop te maak. Die Latynse woord vir 'priester' is pontifex, wat 'brugbouer' beteken. Dit is presies wat Jesus vir ons kom doen het. Hy het die pad na God vir ons kom oopmaak.
Mirre is die geskenk vir iemand wat gesterf het. Dit was die gebruik om liggame van afgestorwenes te balsem. Jesus is gebore om vir ons te leef, maar veral om vir ons te sterf.
Hierdie geskenke van die wyse manne het selfs in die krip waarin Jesus as pasgebore baba gelê het, vooruit vertel dat Hy gekom het om die ware Koning, die volmaakte Priester en uiteindelik die allerhoogste Redder van die wêreld te wees.
Matteus 2:13-15 Die antieke wêreld het nie daaraan getwyfel dat God deur drome met mense gepraat het nie, en daarom het Josef onmiddellik gereageer. Om Egipte toe te vlug, was heeltemal normaal, want dit het dikwels gebeur wanneer vervolging die lewe vir die Jode gevaarlik gemaak het, dat hulle na Egipte gevlug het. Die gevolg daarvan was dat daar in elke stad in Egipte groot hoeveelhede Jode gewoon het. In Aleksandrië was daar selfs meer as 'n miljoen Joodse inwoners. Toe Josef en Maria Egipte bereik het, het hulle hulself dus nie tussen totaal vreemde mense bevind nie, want daar was talle Jode in elke stad en dorp wat daar gaan skuil het.
In die laaste gedeelte van vers 15 sien ons 'n gebruik wat baie eie aan Matteus is. Hy sien in die vlug na Egipte 'n vervulling van die woorde van die profeet Hosea in Hosea 11:1. In die oorspronklike teks lyk dit asof dit niks te doen het met Josef en Maria se vlug na Egipte nie, maar wel met die Israeliete se bevryding uit slawerny uit Egipte. Tog is vers 15 tipies van hoe Matteus die Ou Testament gebruik het. Hy het geweet dat as hy die Jode moes oortuig dat Jesus God se beloofde Gesalfde was, dan moes hy bewys dat Jesus die vervulling van die Ou Testamentiese profesieë was.
Matteus 2:16-18 Ons het reeds gesien dat Herodus 'n meester moordenaar was. Hy het sy eie vrou, haar ma, sy oudste seun en ook twee ander van sy seuns, almal vermoor. Hy het driehonderd van die Joodse amptenare vermoor en selfs in sy sterwensuur is 'n aantal Jode deur sy toedoen doodgemaak. Dit kon verwag word dat hy nie die nuus dat 'n baba gebore is wat bestem is om koning te word, sommer net so maklik sou aanvaar nie.
Betlehem was nie 'n baie groot dorp nie, en die aantal babas in die ouderdom van twee jaar en jonger, wat doodgemaak is, kon nie meer as twintig of dertig gewees het nie. Dit maak dit nie minder verskriklik nie, maar dit is waarskynlik die rede waarom die gebeurtenis nêrens anders in die Nuwe Testament of selfs in buite-Bybelse bronne genoem is nie. In 'n land waar moorde so volop was, sou die slagting van twintig of dertig babas nie so baie opskudding veroorsaak nie.
Ons sien hier tot watter uiterste toe 'n mens kan gaan wanneer hy in Jesus iemand sien wat sy ambisies bedreig en hom dalk kan teregwys. Hy sal in sy begeerte om vir Jesus uit te skakel, nie in die minste omgee of hy ander nie net fisies breek nie, maar ook hulle harte.
In vers 18 doen Matteus weer wat hy so dikwels doen, hy vind 'n toepaslike profesie en hy haal die profeet Jeremia se woorde in Jeremia 31:15 aan. Jeremia het in sy geestesoë gesien hoedat die mense van Jerusalem in ballingskap weggevoer is. Op pad na die vreemde land, het hulle by Rama verbygegaan waar Ragel begrawe is (1 Sam 10:2).
Matteus 2:19-23 Toe Herodus dood is, is sy koninkryk in drie verdeel sodat sy drie seuns elkeen oor 'n deel kon regeer. Judea is aan sy seun Archelaus nagelaat, Galilea aan Herodus Antipas en die streek anderkant die Jordaanrivier, aan Philip. Archelaus was egter 'n slegte regeerder, en dit was nog steeds nie veilig vir Josef om na Judea terug te keer nie. Hy is in 'n droom gewaarsku en daarom het hy hom in Nasaret gevestig waar Herodus Antipas regeer het. Daar het Jesus groot geword. Nasaret was tussen heuwels in die suide van Galilea geleë, maar ons moet nie dink dat dit 'n afgesonderde plek was met geen kontak met die buitewêreld nie. Dit was net nodig vir 'n jong seun om teen die heuwels uit te klim, om sodoende die helfte van die destydse antieke wêreld te kon sien. In die weste het die blou water van die Mediterreense See sy oë ontmoet en die skepe op pad na die eindes van die aarde, was sigbaar. Al langs die voet van die heuwels het die pad vanaf Damaskus na Egipte geloop. Dit was die brug na Afrika, en een van die grootste karavaanroetes in die wêreld.
Dit was by hierdie pad waar Josef, eeue vantevore, verkoop is as slaaf en na Egipte geneem is. Dit was ook die pad waarlangs Alexander die Grote, driehonderd jaar vantevore met sy soldate verby gemarsjeer het. So het Napoleon eeue later ook dieselfde pad gebruik. Dit is soms die "Weg na die Suide" genoem en soms is dit die "Pad van die See" genoem. So kon Jesus as kind en jong man al die reisgers sien, van alle nasies en streke vanuit die uithoeke van die aarde. Nasaret was dus nie 'n agterlike ou dorpie soos wat teoloë so dikwels beweer nie. Jesus is van kleinsaf gekonfronteer met tonele wat Hom aangespreek het oor die wêreld van God.
In vers 23het Matteus vir Bybelnavorsers eintlik 'n probleem geskep, want niemand weet na watter profesie hy verwys nie. Nasaret word glad nie eers in die Ou Testament genoem nie. Die Ou Testamentiese skrywers het daarvan gehou om met woorde te speel, en dit mag wees dat Matteus hier verwys het na Jesaja 11:1, waar Jesaja gesê het: "'n Takkie sal uitspruit uit die stomp van Isai." Die woord vir "takkie" is nezer en dit mag wees dat Matteus met die woorde nezer en Nazarene gespeel het en wou sê dat Jesus die beloofde takkie uit die stam van Isai was, die nageslag van Dawid, die Gesalfde Koning van God.