Die Voortrekker Danskwartet
[foto: kopiereg voorbehou]
Die eerste waarneming wat 'n mens maak is dat hierdie orkes die naam "Voortrekker Danskwartet" verkies het bo "Orkes" of "Boereorkes". Die Voortrekker Danskwartet het uit die volgende lede bestaan:
Boy Solomon (Leier) : Duet konsertina
Klaas Ehlers : Knoppiesakkordeon (fluitina)
Joe Snyman : Kitaar
Gert Victor : Kitaar
Hierdie orkes het die volgende plate by Columbia gemaak en volgens die reeksnommers daarop moes die groepie van die eerstes gewees het om plate by die maatskappy te maak.
Daar kom die Alibama Columbia LE 1
Lekker dans, oom Jan - Setees Columbia LE 2
Outydse Barn Dans
Dagbreek wals Columbia LE 3
Kettings (Chains) Polka
Die Blomkool polka
Hierdie musikante het vir ons pragtige melodieë nagelaat. Die Dagbreek wals, byvoorbeeld, was totaal onbekend aan feitlik al die versamelaars en hedendaagse musikante. Onlangs was ons gelukkig om 'n goeie opname daarvan in die hande te kry en dit is saam met die ander opnames van die Voortrekker Danskwartet hermeester en versprei. Dit kan met alle eerlikheid gesê word dat hierdie besondere Dagbreek wals een van die mooistes is wat tot ons tradisionele musiekskat toegevoeg is. Toe een van boeremusiek se getroue ondersteuners vir die eerste keer hierdie plaat gehoor het, het hy opgemerk: "Hierdie plaat is te mooi om te dans. Die nommer het ook reeds die gepaste bynaam van "Engeltjies wals" verdien. 'n Mens kan maar net weer en weer daarna luister en mymer oor al die mooi dinge in die lewe, waarvan musiek sekerlik een van die mooiste dinge is wat ons beskore is. "
Ons was in ons noppies toe ons in verbinding kon tree met Joe Snyman se enigste kind, mejuffrou Ada Snyman, van Kimberley. Sy het ons meer inligting in verband met haar vader gegee.
Joseph Petrus Snyman is op 6 Maart 1896, op Klipdam in die distrik van Barkly-Wes, gebore. Hy het daar grootgeword en met die Eerste Wereldoorlog het hy by die Weermag aangesluit en is oorsee. Na sy terugkeer, is hy na Kaapstad waar hy by Evkom gaan werk het. Hier het hy sy neef Gerrit Victor raakgeloop en hulle het by Boy Solomon en Klaas Ehlers aangesluit om 'n briljante orkes te vorm. Dis in daardie dae dat hulle die genoemde plate gemaak het. Hy, Joe, het toe weer teruggekeer na sy geboorteplek en het by die delwery gaan werk. Later is hy Postmasburg toe waar hy nie te lank vertoef het nie. Daarvandaan is hy na Vaalharts waar hy by SCP gewerk het tot en met sy aftrede. Hierdie plekkie by Vaalharts was destyds Andalusia genoem, maar is later herdoop na Jan Kempdorp. Joe was 'n goeie sanger, maar het ook die kitaar, konsertina, mondfluitjie en klavier ewe goed bespeel. Hy was 'n baie gesogte kunstenaar in daardie jare omdat hy ook 'n komediant en toneelspeler was. Hy het op talle plekke opgetree en was veral gewild by ouetehuise waar hy dikwels opgetree het. Hy was ook 'n uitstaande voordragkunstenaar en Ada het nog bande waarop hy lang stukke voordra.
Joe het 'n hele paar sangplate gemaak waarop hy homself met die kitaar begelei het. Die bekendste een is seker Hou jou roksak toe en Die Aap se Bruilof op LE 4. U sal merk dat die drie eerste plate van hierdie groepe vanaf LE 1 tot 3 genommer is en dat Joe toe sommer terselfdertyd sy plaat ook gemaak het.
Oom Piet was baie gelukkig om Joe een aand in lewende lywe te sien. Joe en twee vriende het in die ou bliksaal op Andalusia opgetree. Joe het die konsertina gespeel en is deur twee kitare begelei. Nadat hulle 'n paar pragtige nommers gespeel het, het Joe ewe lustig begin sing en ek hoor vandag nog die nostalgiese ou liedjie:
"Loekie, Loekie, Loekie is jy kwaad
het jou nooientjie jou verlaat
Loekie, Loekie, Loekie kom sê vir my ou maat
miskien gee ek goeie raad".
Voorwaar herinneringe wat goud werd is! Na sy aftrede, het Joe na Kimberley verhuis waar hy gewoon het tot sy afsterwe op 17 November 1977. Ons innige dank aan Ada vir die foto's wat sy so goedgunstiglik geskenk het. Hierdie stukkie geskiedenis was amper verlore, want ons verstaan dat al die lede van hierdie orkes reeds die tydelike met die Ewige verwissel het.
Oom Boy Solomon
Meneer J.H. Visser het die waardevolle inligting oor Oom Boy gestuur:
Saul Benjamin Solomon is op 30 Desember 1878, in die Paarl gebore en is op 9 Maart 1879, in die NG Kerk, Noorder-Paarl, gedoop. Meneer Visser het sy dogter Elizabeth Jacoba Holl, oom Harry Bartz, Mynie Reyes en Joe Sierra besoek en daaruit kon die volgende interessante lewensgeskiedenis van hom saamgestel word.
Boy is met 'n Afrikaanse dame, Catharina du Toit, getroud en vier dogters en twee seuns is uit die huwelik gebore. Sy dogter vertel dat haar vader die konsertina bespeel het vandat sy haar verstand gekry het. Hy was ook ewe vaardig met die klavier, orrel, trekklavier en viool. Hy het hom later net op die konsertina toegelê.
Hy was in diens van die bekende musiekhandelaar, R. Muller, in Kaapstad. Hy het musiekinstrumente herstel en ingestem. Dit was dan ook in hierdie tyd dat hy 'n wonderlike instrument self gebou het. Hy het een deel van 'n konsertina en een deel van 'n akkordeon aanmekaar gelas en 'n uiters suksesvolle instrument op hierdie manier tot stand gebring! Hy het dit baie goed bespeel en almal wat hierdie eienaardige instrument ooit gesien het, het hulle daaraan verwonder. Hy het ook toe twee Lachenal-konsertinas se blaasbalke aanmekaar gelas om 'n groter blaasbalk te kry.
Volgens Joe Sierra was Oom Boy die beste konsertinaspeler wat hy ooit ontmoet het. Hy was 'n ware meester met die instrument wat hy met oorgawe gespeel het, en wat elke nommertjie op 'n ernstige wyse aangepak het om net die beste daaruit te haal. Hy het 'n baie groot repertoire gehad en kon vir aande aanmekaar speel sonder om een nommer te herhaal. Ook Engelse nommertjies wat destyds populer was, kon hy met die grootste gemak op meesterlike wyse vertolk. Hy het op baie plekke in die openbaar opgetree en baie vir liefdadigheid gedoen.
Die volgende spelers het dikwels saam met hom opgetree:
Petrus Nortier : Kitaar
Klaas Langeveld (hy is die vader van die bekende Nico Langeveld)
Klaas Ehlers : Knoppiesakkordeon
Solly, sy seun : Viool
Johnny, seun : Banjo
Basie Daniels : Viool
Kalie Rix : Viool
Hy het ook dikwels saam met die Ons Landers Orkes gespeel. Hy was 'n sober mens en het geen drank gebruik nie. Sy dogter se dat hy hulle streng opgevoed het, maar tog baie liefdevol was. Tydens 'n verskeidenheidskonsert wat in die stadsaal gehou is, het Sir Patrick Duncan 'n sertifikaat aan hom toegeken vir die pragtige musiek wat hy verskaf het. Volgens sy dogter het hulle vir jare al sy persoonlike dokumente in 'n trommel bewaar, maar toe hulle in die Belgiese Kongo, waar hulle op 'n stadium gewoon het, het dit verlore geraak tydens die opstande. Hulle moes vlug voor die barbare en moes baie van hulle persoonlike eiendom net so agterlaat.
Boy en sy orkes het ook baie uitsendings oor die radio gedoen. Hulle het gewoonlik in Kaapstad opgetree. Sy dogter vertel dat ene meneer Percy Applegates, 'n motorhawe-eienaar, darem destyds al 'n radio kon bekostig en dat hulle altyd by hom gaan luister het wanneer hulle pa se orkes uitsendings gedoen het. Kerstyd het Oom Boy en sy seuns gewoonlik in hulle omgewing Kersliedere vir die mense gaan speel. Sy dogter, Nellie, kon pragtig sing en het dikwels saam met hulle opgetree. Laasgenoemde is reeds tagtig jaar oud en woon tans in Oos-Londen.
Oom Boy se konsertina was 'n uiters groot dubbel-aksiemodel. Hyself was klein van postuur en dit was nogal snaaks om so 'n klein mannetjie met so 'n groot instrument te sien. Hy moes gewoonlik sit as hy hierdie gewigtige instrument hanteer. (Dit was net die omgekeerde met Chris Blignaut: Hy was weer die groot man wat die klein dingetjie bespeel het!) Dit word ook beweer dat baie mense nie gedans het wanneer Oom Boy op 'n plesier gespeel het nie, maar net tevrede was om hierdie briljante virtuoos se vlugtige vingers dop te hou en die wonderlike klanke te geniet.
Ander plate wat Oom Boy gemaak het, is die volgende:
Boy Solomon's Trio Die Parel Duke March
See Saw wals
Boy Solomon en sy Konsertina Drie Vooruit
Outydse Dansorkes Die Boerewals
Oom Boy is op 30 April 1950, te Woodstock oorlede en is in die Woltemadebegraafplaas ter ruste gele. Volgens meneer Visser is die graf, wat hy besoek het, nie van 'n steen voorsien nie. Slegs 'n muurtjie van ongeveer 15 cm hoog is daarom gebou. Moontlik kan ons Klub later aan hierdie wonderlike mens die hulde betuig wat hy so terdeë verdien het.
Ons bedank mev. Joyce Badenhorst wat vir ons die volgende inligting omtrent haar pa, Klaas Ehlers verskaf het.
Nicolaas Everhardus Johannes (Klaas) Ehlers is gebore te Vredenburg op die 22 Januarie 1905 en na skool is hy na Kaapstad, waar hy by 'n padbou maatskappy gewerk het. Hy is daar getroud met Sophia Theart uit die Hopefield distrik. Sy is op 15 Januarie 1911 gebore en is op 16 Augustus 2003 in die rype ouderdom van op 92 jaar oorlede.
Hulle het later verhuis na Velddrif waar hy hom as passer en draaier bekwaam het, en by 'n inmaakfabriek in diens was. In sy vrye tyd het hy trekklaviere gerestoureer en herstel.
Daarna is hy verplaas na St Helenabaai. Hy is op 17 Februarie 1961 deur 'n elektriese boor dood geskok en op Vredenburg begrawe.
Uit die huwelik is sewe kinders gebore en hulle sit die musiek talente voort:
Frederick (Frikkie) is oorlede in Julie 1965 en hy het trekklavier gespeel.
Nicolaas (Nickey) kan verskillende instrumente bespeel.
Jacobus (Koos) is oorlede in Julie 2000 was 'n kitaarspeler.
Helena Hendrina (Rina) Breytenbach is die oudste dogter.
Gert is ook baie veelsydig veral met klawerinstrumente.
Sophy Prins is die tweede-oudste dogter. Haar seun, Pieter, is 'n kitaar- en klawerbordspeler en sing ook.
Johanna (Joyce) Badenhorst bespeel nog orrel en klavier. Joyce is met Willem Badenhorst getroud en hulle enigste kind, Sonja, was tot onlangs onder andere musiekredakteur by Littnet.