PressReader - Sarie: 2018-09-01 - Na­ta­ni­ël vat kuns­te dorp toe . . .
Na­ta­ni­ël vat kuns­te dorp toe . . .
KOM HOU SAAM
Sarie - 2018-09-01 - Contents - DEUR MARGUERITE VAN WYK
Ver­beel­jou . . . Na­ta­ni­ël en ’n hand­vol gui­ti­ge kuns­te­naars in ’n re­tro-kom­bi vaar ’n plat­te­land­se dor­pie klin­ge­lend bin­ne.
Al­mal hou a­sem op en kyk. Dis ’n he­le Op­tog – hul­le kom kon­sert hou op jou dorp. Hier kom vir jou ’n ding, want Op­tog, die naam vir hier­die uit-die-boks-uit-kon­sep in die A­fri­kaan­se ver­maak­lik­heids­wê­reld, gaan kuns na die men­se toe bring.
Dis be­dink deur die mu­siek­re­gis­seur Matthys Ma­ree, be­kend vir in­no­ve­ren­de suk­ses­se soos die mu­siek­pro­duk­sies A­fri-frans en A­fri-s­paans. Na­ta­ni­ël het die naam “Op­tog” uit­ge­dink en is die “ge­sig” van die veld­tog.
En SARIE mar­sjeer trots saam, as een van die me­di­a­ven­no­te. Op­tog is ’n ge­de­kon­stru­eer­de kuns­te­fees – jy sien dus nie ’n klomp ver­to­nings in vyf dae nie, maar ver­sprei oor ’n paar maan­de. En die he­le kon­sert kom na jóú toe. So­wat 20 pro­duk­sies sal oor ’n tyd­perk van 10 maan­de by 32 ve­nues op 26 dor­pe aan­ge­bied word.
Matthys, wat grap­pen­der­wys be­kend is as “Die bus­dry­wer” (of s­tuur­man) van Op­tog, het al in 2016 hier­oor be­gin droom. “Van te­a­ter in ver­vloë dae, soos toe ek op Oudts­hoorn groot­ge­word het, lank voor die kuns­te­fees­te en S­kou­spel, Afrikaans is Groot, of die to­neel­stuk Fie­la se kind in die des­tyd­se Ni­co Ma­lan (nou Kuns­te­kaap). Toe my pa ons in die Peu­ge­ot-sta­sie­wa op na­week-uit­tog­te ge­neem het. Tye ver­an­der, mu­siek ver­an­der en ook die ma­nier hoe dit by men­se uit­kom. Kuns word al hoe meer in ste­de, of op net een dorp ty­dens fees­te, aan­ge­bied. Dit is tyd om iets te ver­an­der.”
Dít is hoe­kom hy Op­tog ge­skep het. “Die kuns­te is brood­nood­saak­lik. Dit is die stem van die men­se, dit gee hoop en bied ont­vlug­ting, dit bou ons op. So­veel te­a­ters op klein dor­pies – mooi ge­boue – staan ver­val­le, toe on­der s­tof, en ons wil hul­le weer nuut maak en pro­duk­sies i­den­ti­fi­seer wat wind in die sei­le kan blaas van daar­die ve­nues.”
Op­tog is by­na soos die sir­kus en troe­ba­doers en rond­gaan­de te­a­ter van toe. “Ons her­ont­werp nie die wiel nie, ons keer bloot te­rug na die vroeg­ste for­maat deur klei­ner ver­to­nings na die men­se te neem. Re­ge­rings­hulp aan die kuns­te het oor die ja­re dras­ties ge­krimp, maar in die wê­reld is din­ge dik­wels si­klies. Soos ’n kon­ser­ti­na wat in- en uit­a­sem, wil Op­tog nu­we le­we in­blaas.”
En dit sal meer as net pro­duk­sies wees. “Ons kan hier en daar ’n laag verf aan­bring, ’n mi­kro­foon of ’n nu­we kleed­ka­mer. Klein din­ge­tjies, wat die bood­skap dra dat iets weer aan die ge­beur is.” Vol­gens Na­ta­ni­ël sê Op­tog pre­sies wat hul­le gaan doen: “Ons mar­sjeer jou plek bin­ne, bring ver­maak, hoop en her­stel, en mar­sjeer dan na die vol­gen­de plek.”
En wie sal be­ter weet wat kan werk? Na­ta­ni­ël tree im­mers al 30 jaar lank o­ral op – van Co­vent Gar­den in Lon­den tot op die klein­ste plat­te­land­se ge­hug­gies.
Jo­han Hen­drik­sz, Op­tog se “Pad­bou­er” (na­si­o­na­le lo­gis­tie­ke ko­ör­di­neer­der), sê trou­ens: “Na­ta­ni­ël ken el­ke plat­te­land­se ‘tan­nie’ op die naam.”
Na­ta­ni­ël se sen­ti­men­te oor die plat­te­land loop wyd. “As ek aan die plat­te­land dink, ont­hou ek my ou­ma, tuis­ge­maak­te jo­gurt, stilte, bo­me, vrees, een­saam­heid, klein­tyd, kon­ser­te in die kerk­saal, tan­tes met op­win­den­de don­ker hui­se, or­rel oe­fen in ’n groot kerk, fiets­ry op ’n warm pad, ver­lan­ge en plaas­brood.”
Maar hy voeg vin­nig by Op­tog is nie eks­klu­sief op die plat­te­land ge­mik nie. “Dis vir al­mal, ons gaan na ste­de en groot te­a­ters ook.
“Ek het be­trok­ke ge­raak om­dat ek nie van die fees­kul­tuur hou nie en die eer­tyd­se glo­rie van goeie te­a­ter en wer­ken­de te­a­ters wil help her­stel. Ek het groot­ge­word op klein dor­pies, in ’n tyd toe to­neel­stuk­ke en mu­siek­kon­ser­te deur rond­rei­sen­de ge­sel­skap­pe aan­ge­bied is. Dit het my le­we ver­an­der, my aan die gang ge­hou met die be­lof­te van ma­gic. Al­mal moet dit be­leef.”
Hoe­kom is Op­tog be­lang­rik? “Eer­stens moet men­se weet dat daar ge­reeld te­a­ter op pad is, dat hul­le ge­reeld mooi kan aan­trek en na iets gaan kyk. Ek ver­af­sku die nei­ging dat men­se in­for­meel en met aak­li­ge plak­kies en kort­broe­ke na >
< shows kom kyk. ’n Ver­hoog is ’n hei­li­ge plek, dis waar ta­lent en har­de werk en on­ver­klaar­ba­re din­ge by­me­kaar kom om iets magies te skep.
“T­wee­dens is daar ’n he­le ge­ne­ra­sie van kuns­te­naars wat nie om­gee om in s­tof, ten­te, la­pas, som­mer e­ni­ge plek, op te tree nie, so­lank hul­le net be­taal word. Maar daar is an­der, soos ek, wat in te­a­ters hoort, en ons werk­plek­ke is aan die ver­val weens po­li­tiek, on­kun­de en ver­keer­de pri­o­ri­tei­te. Ons wil ver­sorg en her­stel. Die dag as te­a­ters en sa­le nie meer in ’n goeie toe­stand is nie, is ons ver­lo­re.”
Dit is nie ’n kort­ter­myn­pro­jek nie. “Elk­een kan ’n by­drae le­wer – een maak mat­te skoon, een help met pu­bli­si­teit, ’n an­der diens kla­vie­re, of maak kleed­ka­mers skoon, lei per­so­neel op. Ge­lei­de­lik sal ons ag­ter­kom wat­ter ge­meen­skap­pe on­der­steun Op­tog. Ons gaan nie tyd en geld mors op plek­ke wat nie hul kant bring nie. Hier­die is ’n ge­leent­heid om in­di­vi­due te in­spi­reer, ’n jon­ger ge­slag van sel­fo­ne weg te kry, waar ’n paar in­di­vi­due met dro­me kan wys al­les is moont­lik. Ons is on­ge­luk­kig deel van ’n sa­me­le­wing waar net ’n paar al­les pro­beer doen en die res sit en blaf op Fa­ce­book.” Van hoek tot kant is die land deur Matthys en Jo­han deur­kruis om te kyk wat­ter plek­ke sal werk vir Op­tog. Jo­han sê: “Die kon­tak­te by al hier­die ve­nues is dik­wels net so be­lang­rik, in­dien nie meer as die te­a­ters self nie.” Matthys ver­tel ty­dens die recce moes hul­le dik­wels hul lyf speur­der hou en men­se gaan soek bui­te te­a­ter­mu­re: skool­per­so­neel, re­stau­rant­ei­e­naars en kuns­lief­heb­bers, wat nood­ge­dwon­ge moes in­spring om meer te ver­tel van wat­ter moont­lik­he­de be­skik­baar is. Hor­des on­der­hou­de is ge­voer. On­der die dor­pe en ste­de op die pro­gram tel van Kaap­stad tot P­re­to­ria, van Rus­ten­burg tot U­ping­ton en S­tel­len­bosch – en baie an­der, som­mi­ge met meer as een ve­nue. In die soek­tog na ge­skik­te ve­nues, ver­al op klein dor­pies, het in­te­res­san­te staal­tjies aan die lig ge­kom. Ver­al Na­ta­ni­ël kan ’n pan­do­ra­boks vol klein­dorp­se stories deel. By hom hoor jy merk­waar­di­ge ver­ha­le van be­lig­ting wat in­der­haas her­be­draad is, kaart­jie­kan­to­re wat feit­lik ont­smet moes word, kleed­ka­mers son­der ’n en­ke­le stoel, of prag­ti­ge ou kla­vie­re wat on­der die vaar­di­ge han­de van die pi­a­nis C­harl du P­les­sis weer ge­diens word voor ’n kon­sert. Soos die pro­jek vor­der, sal nóg o­pen­ba­rin­ge ge­maak word, plus dalk ’n dorp­spook of twee wat ag­ter die ver­hoog kan ver­skyn . . . ’n Li­plek­ker sa­me­stel­ling van kuns­te­naars is op die spys­kaart. So­wat se­wen­tig per­sent is van die groot­ste na­me in die A­fri­kaan­se mu­siek­be­dryf (die res kom uit an­der gen­res soos te­a­ter, sien bl. 52) – soos Na­ta­ni­ël self, Drie van die Bes­tes (Mathys Roets, Ke­vin Leo en Da­nie Nie­haus), Lau­ri­ka Rauch, Cor­lea, Vic­ky Samp­son, Jo Black, en baie an­der. Die san­ge­res An­na Da­vel gaan saam met SARIE kon­sert hou.
An­na ver­tel sy het ’n sterk band met die plat­te­land. “My guns­te­ling­dor­pe is Ro­sen­dal in die Oos-vry­staat en P­hi­la­del­phia in die Wes-kaap. Dit is my hap­py plek­ke – ek hou van die stilte, die heg­te ge­meen­skap­pe. Op Ro­sen­dal loop die koeie tus­sen die hui­se rond, en op P­hi­la­del­phia loop die bot­ter­geel ka­no­la-lan­de­rye in die len­te tot teen­aan die hui­se.”
Sy is dank­baar om by Op­tog be­trok­ke te wees as kuns­te­naar en pro­duk­sie­ko­ör­di­neer­der.
Jo Black ver­tel hy is mal oor die plat­te­land as hy stilte en rus soek en hy hou van die Noord-kaap.
Klein dor­pe laat hom te­rug­dink aan kat­te­kwaad in die stra­te van Reitz waar hy groot­ge­word het, sê Mathys Roets. “Él­ke keer as ek op die plat­te­land sing, is dit ’n lek­ker ge­voel van al­mal wat me­kaar ken. Jy mis dit in die stad. Ons drie [Drie van die Bes­tes] wil nou by nog meer men­se uit­kom en ons mu­siek en pret op die ver­hoog uit­leef en deel.”
Vir haar voel dit soos ’n tuis­koms, ver­tel Lau­ri­ka Rauch. “My op­tre­des in die eer­ste ja­re van my loop­baan het groot­liks be­staan uit kon­ser­te soos wat Op­tog be­loof. Dis op ’n ma­nier ’n tuis­koms, ’n vol­le-sir­kel-ge­voel om weer die pad te vat – weer in ’n Kom­bi, soos des­tyds, in ’n gees van ka­me­ra­de­rie, van dorp tot dorp.
“Ek is lief vir plat­te­land­se men­se se gul­heid en gas­vry­heid. As kin­ders het ons va­kan­sies dik­wels op my pa se twee neefs se pla­se in die Moor­rees­burg-dis­trik in die Swart­land gaan kui­er. Van my bes­te kin­der­her­in­ne­rin­ge is van daar­die va­kan­sies. Ons het soms koe­ke­ma­kran­kas met ’n don­kie­wa gaan uit­haal en daar was nie al­tyd krag nie. Saans het ons met o­lie­lam­pe die lang don­ker gang af­ge­loop. As ek Chris [ Torr, haar man] se lied­jie ‘Die gang’ sing, dink ek al­tyd aan daar­die dae. Ons het ook op fa­mi­lie van my ma se Vry­staat­se pla­se ge­kui­er, en la­ter, ná my en Chris se troue, het ons dik­wels ty­dens Kers­va­kan­sies op my skoon­ou­ers se Ka­roo­plaas gaan kui­er.
“Die lys van me­de­kuns­te­naars wat Op­tog gaan mee­maak, lees soos ’n who’s who van plaas­li­ke ta­lent. Ek is trots om in­ge­sluit te word en kan nie wag nie. Ek glo die doel gaan be­reik word – om le­we in en rond­om die plat­te­land­se te­a­ters in ere te her­stel, om kla­vie­re en toerusting weer op stan­daard te kry en om ons kuns­te­naars by die men­se te kry.” >
El­ke kuns­te­naar doen sy eie ding, sê Na­ta­ni­ël. “Die ge­hoor moet weet dat el­ke ver­to­ning iets an­ders is. My ver­to­nings het kos­tuums, an­der ver­to­nings het an­der e­le­men­te.”
Die voor­lo­pi­ge pro­gram sluit in twee te­a­ter­stuk­ke, Drie Sus­ters met Mar­git Mey­er-rö­den­beck, Lizz Mei­ring en Ni­co­le Holm, en Nê­rens, Noord-kaap (Al­bert P­re­to­ri­us, De K­lerk Oe­lof­se en Ge­on Nel), wat al­bei reeds op fees­te op­ge­voer is. Daar is ook een klas­sie­ke mu­siek­pro­duk­sie, waar­skyn­lik met in­ter­na­si­o­na­le su­per­ster­re, en ’n kon­sep­s­how, O my folk! (net op vyf u­ni­ver­si­teits­kam­pus­se op die plan­ke), wat aan jong, al­ter­na­tie­we A­fri­kaan­se mu­siekster­re bloot­stel­ling sal gee. ’n Groot trek­pleis­ter, met ’n kort speel­vak, sal die ge­sa­ment­li­ke ver­to­ning van san­ge­res­se Cor­lea Botha en Vic­ky Samp­son wees.
Jo­han wil nog nie te veel ver­klap nie. Wat hy nou ver­tel, is maar net die lus­ma­ker­tjie vir wat voor­lê . . .
Maar, sê hy, hier­die kon­ser­te is die ge­rief­lik­ste kon­ser­te nóg – die kon­sert kom na jou en jy hoef nie maan­de voor­uit te be­spreek of el­ders heen te reis en vir vlieg­kaart­jies en ho­tel­le te spaar nie. Bo en be­hal­we die ster­re op die ver­hoog is daar nog drie “reg­te ster­re” – wat by el­ke stad of dorp sal aan­kon­dig die Op­tog is in aan­tog.
Reg ge­raai – dit is die drie gui­ti­ge re­tro-kom­bi’s uit die ja­re 50 – in ’n nim­li­ke see­groen, vuil­pienk en bruin. An­ne­li Kar­sten van die Paarl, me­de-ei­e­naar van die Vin­ta­les-han­dels­merk wat die Kom­bi’s (en wyn) be­mark, is #gees­drif­tig ver­by om deel van Op­tog te wees.
“’n Kom­bi is ’n nos­tal­gie­se ding. Jon­ges dink dit is fun­ky, die ou­er ge­ne­ra­sie het lek­ker her­in­ne­rin­ge. En dit werk uit­ste­kend vir be­mar­king – ons het dit al ge­reeld op wyn­skoue en an­der fees­te ge­bruik,” ver­tel sy.
Die ou­li­ke Kom­bi’s het Matthys se oog die eer­ste keer ge­tref by ’n kaas­fees bui­te S­tel­len­bosch. Hy wou juis een op Mos­sel­baai koop vir Op­tog. “Maar toe ek uit­vind An­ne­li het naas dié een wat ek ge­sien het, nóg drie, was die koe­ël deur die kerk.”
Bin­ne­kort word dié Kom­bi’s vol­ge­pak met A­fri­kaan­se ta­lent. Laat die Op­tog be­gin!