Nuuskommentaar: Mbalula maak ‘sports’, en ondergrawe demokrasieFikile Mbalula. Foto: Flickr/GovermentZA Terwyl ’n hoogs ontstoke ANC erg die hoenders in is vir Julius Malema en hom van onder meer hoogverraad wil aankla, is die party onkrities, of veel minder krities teenoor mense in eie geledere wat ongrondwetlik optree en lojaliteit teenoor die ANC met lojaliteit teenoor die land verwar. En heel dikwels is lojaliteit teenoor die land en lojaliteit teenoor die ANC presiese teenoorgesteldes (en hiermee word geensins te kenne gegee dat Malema nie sy hand en mond heeltemal oorspeel nie). Die minister van sport se aankondiging gister dat hy vier groot sportsoorte verbied om “makro-toernooie” aan te bied as straf vir gebrekkige transformasie is so ’n voorbeeld. Dit maak nie saak van watter kant af na die saak gekyk word nie, die minister se optrede bly verkeerd. Eerstens is ’n staat wat lewensfere beheer wat nie die staat se funksies is nie, soos die kerk en sport, totalitêre state en die burgers word van ’n belangrike deel van hul burgerlike vryhede gestroop. Daar is natuurlik uiterste gevalle, soos waar ’n pa sy gesin mishandel, of die ma weens haar drankprobleem die kinders so verwaarloos dat die staat moet ingryp. ’n Kerk wat lidmate begin ophang wat buite die eg saamwoon of agter raak met hul offergawes sal ook dadelik met die lang arm van die staat se gereg te doen kry. Maar solank ’n niestaatlike entiteit nie sy soewereine magte oorskry nie, en hou by die bepalings van sy eie grondwet, het die staat regtens niks daar verloor nie. So beskou bestaan die vraag of daar werklik ruimte is vir die bestaan van ’n minister van sport. In beskaafde lande wat ’n minister van sport het, is die minister se rol ten opsigte van gevestigde sportkodes baie beperk, en beslis nie in ’n verhouding van baasskap nie. In Suid-Afrika sal niemand ontken dat die owerheid ’n groot rol in sportontwikkeling te speel het nie. Daar is nog talle agtergeblewe skole waar daar geen sportgeriewe is nie – ook nie eens ’n geskraapte stuk veld waarop sokker gespeel kan word nie. Nie alle sportsoorte vereis besondere geriewe nie, byvoorbeeld landloop en veldwedlope. Maar as daar nie onderwysers is wat bereid is om nauurs die hand uit die mou te steek en te help met afrigting nie, sal ook dit botstil staan. En hier kan die ANC gerus maar loer na die rol wat sy alliansievennoot, Sadou, speel om onderwysers ’n ietsie ekstra te laat vermag. Kortom, daar is ’n enorme veld waar die regering sy gewone verantwoordelikhede kan nakom om die geriewe te skep en sy eie mense te inspireer om te help met handjie bysit. Daar kan dan selfs vennootskappe met die sportkodes gesluit word om die infrastruktuur optimaal te help benut. Dit sal meer sin maak om die verantwoordelike minister se amp dan tot die minister van sportontwikkeling te herdoop. Verder is daar ’n verskynsel waarna Maroela Media al dikwels met die gebruik van empiriese data verwys het, naamlik dat sommige groepe meer in bepaalde sportsoorte belangstel as ander. So is daar op 4 Augustus 2014 onder die titel Ras, kwotas en die blinde sambok gewys op die feit dat sommige sportsoorte in die VSA in Mbalula se terme baie ongetransformeerd sou wees. Basketbal op die boonste vlakke word deur swart oorheers, en bofbal deur wit. Amerikaanse voetbal op nasionale vlak is heeltemal oorverteenwoordig deur Samoane, waar Amerikaans-Samoa een van die VSA se geringste besittings is. Dit is ook weer op 11 Augustus 2015 hanteer in ’n nuuskommentaar met die titel Sport en rassekwotas al weer / nog steeds. Maroela Media is ook nie al wat dit al by herhaling onder die minister se aandag gebring het dat hy en die ANC hier liederlik onkant speel nie. ’n Tweede aspek is dat verskeie sportkodes se internasionale beheerliggame regeringsinmenging en rassisme in sport verbied. Veral Fifa het oor die jare ’n stewige reputasie opgebou dat dit nie skroom om lande uit te skop wat hulle aan regeringsinmenging skuldig maak nie, en Griekeland, Kenia en Iran tel onder die lande wat die trekpas gekry het tot die betrokke regerings voldoende beloof het dat dit nie weer sal gebeur nie. Lande soos Brasilië en Frankryk is byvoorbeeld op terme geplaas. Ná die wêreld-sokkerbekertoernooi in Suid-Afrika het die destydse Nigeriese president sy span se internasionale deelname opgeskort omdat hy oor sy span se power vertoning ontstoke was. Ook hy moes gou voor Fifa ’n knieval doen. Ook ander sportsoorte het dieselfde of soortgelyke bepalings, waaronder die Internasionale Olimpiese Komitee. AfriForum het sy regspan reeds getaak om die minister se opdrag as skending van die verbod op politieke inmenging te ondersoek, en dan klagtes by die betrokke sportliggame in te dien. Die Vryheidsfront Plus het die minister se planne as ondeurdag en rassisties beskryf. Die Afrikanerbond sê die minister se opdrag is ŉ aanduiding van die mislukking van transformasie. Die interessantste is dat die betrokke sportkodes ’n dokument van die regering onderteken het waarin hulle hul in breë trekke onderhewig stel aan regeringsinmenging van hierdie aard. Daar sal bepaald gedink moet word aan maniere waarop sport onder alle gemeenskappe bevorder kan word. Dit sluit in dat bykans alle sportsoorte nie tot TV-betaalkanale beperk word nie, want dit sluit ’n groot aantal minder gegoede mense van blootstelling aan hierdie sportsoorte uit. As die ander internasionale liggame net hul slapruggie-benadering sal laat vaar as dit by Suid-Afrika kom, sal ons gouer sportverteenwoordiging op ’n gesonde grondslag kan plaas – een waar meriete steeds die swaarste weeg en dis immers waaroor sport handel.