Studie oor impak van onteiening sonder vergoeding voorspel donker tyeFoto: Eugene Triguba/Unsplash.com Grondonteiening sonder vergoeding (GSV) is ’n beleid wat, sou dit in werking tree, Suid-Afrika se sosio-ekonomiese klimaat drasties sal verander. Dié beleid sal nie, soos wat ondersteuners van daarvan glo, ’n meer inklusiewe ekonomie skep en armoede beveg nie. Dit sal inteendeel die teenoorgestelde uitwerking op die ekonomie hê en selfs tot 2,28 miljoen werksverliese lei. Volgens die bevindinge van ’n nuwe studie deur dr Roelof Botha, ŉ onafhanklike ekonoom en deeltydse dosent aan die Universiteit van Pretoria se Gordon Institute of Business Science (GIBS), sal GSV die land in ’n volgehoue staat van resessie dompel, wat veel ernstiger sal wees as die huidige tegniese resessie. Dit kan lei tot ’n moontlike verdere afgradering van Suid-Afrika se staatskuld na rommelstatus deur Moody’s Investor Service. Die blote oorweging van GSV het reeds gepaard gegaan met ’n daling in sake- en verbruikersvertroue. Na afloop van die vurige debat oor GSV die afgelope jaar het dr Botha besluit om ŉ navorsingspan saam te stel ten einde ŉ objektiewe makro-ekonomiese impakstudie van só ŉ beleid te doen. Die studie is gegrond op gevallestudies van sewe lande. Hy is bygestaan deur prof. Ilse Botha van die Universiteit van Johannesburg wat die ekonometriese modellering gedoen het. Keith Lockwood, ook van die GIBS-sakeskool, Lumkile Mondi, verbonde aan die Universiteit van die Witwatersrand, en Wandile Sihlobo , lid van die paneel van deskundiges oor landbou wat onlangs deur Pres. Ramaphosa aangestel is, het die portuuroorsigte van die studie behartig. Die navorsing is moontlik gemaak deur die ondersteuning van GOPA Group SA, Kellaprince Properties, Laeveld-Trust, Farmers’ Agri-Care en InteliGro. Bevindinge van die studie Die studie se bevindinge wys wat kenners reeds vermoed – ’n radikale benadering tot grondhervorming kan tot die grootskaalse ineenstorting van die plaaslike ekonomie lei, net soos in Zimbabwe en Venezuela. Die regering kan ’n skerp daling in staatsinkomste verwag en ’n gepaardgaande styging in die begrotingstekort. Die begrotingstekort/bruto binnelandse produk (BBP)‑verhouding kan met so veel as 6,5% verhoog. Dit sal beteken dat die staat se begroting vir die lewering van basiese dienste soos gesondheid, onderwys, instandhouding van infrastruktuur en die bekamping van armoede, drasties sal krimp. Kundige landburgers wat in staat is om hul beroepe in ander lande te beoefen sal op grootskaal die land verlaat, wat die ekonomie verder sal knak. Rentekoerse sal weer verhoog word, en landburgers sal ’n voedseltekort in die gesig staar. Dit alles sal tot grootskaalse maatskaplike en politieke onstabiliteit lei. Met ’n wesenlike styging in die werkloosheidsyfer en bedreiging van voedselsekerheid word dit verwag dat misdaad selfs nog verder kan toeneem. Dit maak nie sin nie Volgens die verslag maak dit geensins sin om voort te gaan met die implementering van dié beleid nie. Dit is oor en oor bewys dat só ’n strategie nie werk nie en ’n geweldige negatiewe impak op ’n land se ekonomie het. Dit bedreig die lewensbestaan van landburgers wat al reeds uitgelewer is aan armoede. Die studie beveel aan dat die debat oor grondhervorming in ’n nuwe rigting gestuur word, in stede daarvan om ’n oplossing ter tafel te lê wat geen geloofwaardigheid het nie. Luidens die verslag is dit in almal se belang om ’n oplossing te vind wat nuwe ekonomiese geleenthede sal skep en sodoende aan alle landburgers ’n beter toekoms verseker. Dit is duidelik volgens internasionale bewysstukke dat die strategie van grondhervorming gegrond moet wees op markverwante en praktiese uitvoerbare beginsels.