Nuuskommentaar: SA te ingewikkeld vir ZumaPres. Jacob Zuma. Foto: Ntswe Mokoena, departement van kommunikasie Die geheim is uit oor waarom pres. Zuma so kleitrap as president. En die persoon wat die aap uit die mou gelaat het, is niemand anders as Zuma self nie. In ŉ toespraak voor die tradisionele leiers het Zuma gesê hy sou verkies dat die land se probleme eerder op ŉ “warm” Afrikamanier opgelos word as deur die “koue howe.” Netwerk 24 haal Zuma aan dat hy gesê het: “As ons dit deur die howe oplos, word dit te gekompliseerd. Die regsmense sê hulle werk net met koue feite. Dit is beslis baie koue feite. Ek sê ons moet hier met warm liggame (mense) te doen hê.” Óf Zuma word deur baie bedenklike regsmense geadviseer, wat ook die een streepsuiker na die ander verklaar wat sy party in die howe ly, óf hy verstaan regsadvies buite konteks. Ja, koue feite onderlê die basis van regspraak in ons howe en dis ook waarom voorsittende beamptes gereeld woedend raak as die polisie met forensiese werk op misdaadtonele verbrou het, of in ander opsigte gebrekkige ondersoekwerk aan die dag gelê het. Maar die bepaling van skuld in strafsake (bo redelike twyfel) is slegs een deel van regspraak en in die breër konteks is die regsorde onderhewig aan die beginsel van natuurlike geregtigheid. Dit word ook mooi in die grondwet uiteengesit – die aspek waaroor Zuma pas in die grondwetlike hof netjies op sy baadjie gekry het. Die grondwet is alles behalwe ŉ onbuigsame stel reëls soos die Kode Napoleon. Dit stel dikwels breë grense waarbinne, soos ŉ regsgeleerde dit eens gestel het, ŉ wa en span osse kan draai. Dit is doelbewus so geskryf dat die fyner detail deur ŉ wye spektrum handelinge, waaronder resgspraak (wat die beginsel van natuurlike geregtigheid nastreef en onder meer gebruike in ag neem) en wetgewing deur die kiesers ingevul word. Dit laat, terwyl die proses voltrek word, ongelukkig ruimte vir uiteenlopende vertolkings, maar in die konteks van die plaaslike en internasionale reg, hoe beter ŉ regsgeleerde is, hoe minder sal hy in uitleg kleitrap. In strafsake tree die menslikheidsaspek boonop baie sterk na vore wanneer om strafversagting gepleit word, of aansoek gedoen word vir parool, soos in die gevalle van Clive Derby-Lewis en Janusz Walus. Die ANC en die SAKP se kritiek op die regter se uitlating, dat dit tyd is dat die Hani-gesin vergewe, dui juis nie op “warm menslikheid” nie. Niemand sal stry daar is mooi elemente in die “Afrika-manier van doen” nie, maar daar is ook baie elemente waarvoor daar net glad nie meer ruimte is nie. Stellig die een wat as ŉ “goeie Afrika-gebruik” beskou is wat weens onder meer moderne kommunikasietegnologie uitgedien en selfs gevaarlik geraak het, is die een waar die stamkaptein saans van gesin tot gesin se vuurtjie in die kraal beweeg en by elke vuurtjie vir die mense vertel wat hulle wil hoor. Dit is as goeie kapteinskap behou. Maar of dit beteken Zuma kan nou vir elke gehoor vertel wat hulle wil hoor, terwyl die media dit opneem en wêreldwyd versprei, is ŉ gans ander saak. Sy toespraak in Julius Malema se geboortedorp, waar hy die jongeling, toe nog leier van die ANC se jeugliga, as ŉ toekomstige president van die land “aangewys” het, mag in die dorpie goed afgegaan het, maar elders het dit baie hare laat regop staan. Heelwat van sy uitsprake wat internasionaal opslae gemaak het, soos sy berugte honde-uitspraak, was vir bepaalde gehore bedoel, maar is internasionaal gerapporteer. En sulke opmerkings kan die land as beleggingsbestemming enorme skade berokken. ŉ Hele paar van die opmerkings, soos oor grond, wat Zuma al voor die tradisionele leiers gemaak het, het ook al opslae gemaak en hy het nou weer feite gefabriseer. Die tradisionele leiers is ŉ belangrike deel van Zuma se magsbasis. Die tradisionele leiers voel die druk van ŉ moderne grondwet op hul ondemokratiese stelsel en gesag, wat regsgesag insluit. Ter wille van hul steun is wetgewing voorgestel wat, sou dit deurgevoer kon word, sal wegdoen met vroue se verskyningsbevoegdhede in tradisionele howe. Daar is geen kans dat hierdie “warm menslike” handeling die toets van grondwetlikheid sou deurstaan nie. Uit verskeie van Zuma se aanhalings is dit duidelik dat hy ŉ besonder idealistiese beskouing het van “die Afrika-manier.” Hy verklaar selfs die opsigtelike gebreke en wyt dit onder meer toe aan die koms van Jan van Riebeeck, want “toe het al die land se probleme begin.” Argeoloë en historici is dit ook nie met Zuma eens dat Afrikane in vrede geleef “en baie pret gehad het” voordat die koloniale era aangebreek het nie. Boonop bestaan Afrika uit veel meer as dit wat Zuma as Afrikane beskou en ander kulture, soos die Egiptiese en Nubiese kulture in Afrika, het al duisende jare bestaan. Met Zuma se opmerkings voor die tradisionele leiers, het hy sy draai nie te ver van minagting van die hof nie gaan maak. Wat hy wél gedoen het, is om die boetvaardige toespraak wat hy na die hofuitspraak aan die land se inwoners gerig het (en baie mense het verwag hy gaan sy bedanking indien), figuurlik op te skeur. In wese sê hy die foute waaroor hy so slae gekry het, was nie sy skuld nie, maar is deur ŉ ingewikkelde regstelsel veroorsaak. Dit lei onverbiddelik tot die vraag: Kan iemand, vir wie die grondwet volgens sy eie erkenning te ingewikkeld is, met sy presidentsampeed om die grondwet te beskerm versoen? Die ANC gaan vind tensy hy maniere vind om Zuma van sy onverantwoordelike uitsprake te speen, die party (en ongelukkig die hele land) so spyt gaan wees Zuma is nie lankal herroep nie, soos ŉ baber wat ŉ “sparkplug” ingesluk het. Die spook wat deur hierdie versuim losgelaat is, gaan net al hoe groter word.