Program 90. Hoe moet ons Openbaring Verstaan?
Die verklaring van Bybelse profesieë is 'n onderwerp van groot omstredenheid, en Christene word na aanleiding daarvan in verskillende leerstellige skole geplaas. Mense wat die profetiese woord op 'n letterlike, dispensasionele wyse verklaar, word chiliaste genoem. Dit is van die Griekse woord chilios afgelei wat duisend beteken, en verwys na diegene wat in 'n letterlike, duisendjarige vrederyk op aarde glo wat ná die wederkoms van Jesus Christus sal aanbreek. 'n Sinoniem vir die begrip chiliasme is millennialisme wat van die Latynse woord vir duisend, nl. mille, afgelei is. 'n Persoon wat nie in 'n letterlike duisendjarige ryk glo nie, word 'n antichilias of 'n amillennialis genoem. Sulke mense is geneig om deur middel van vergeesteliking ander betekenisse aan verskeie begrippe in die Bybel te gee.
Tot ongeveer die einde van die vierde eeu n.C. was historiese premillennialisme die mees algemene beskouing oor eindtydse gebeure. In terme hiervan is verwag dat daar in die eindtyd 'n Antichris sal opstaan en dat die kerk deur die tyd van verdrukking sal moet gaan. Aan die einde van die verdrukking sal die ontslape gelowiges opstaan en saam met die lewende gelowiges na die hemel weggevoer word. Hulle sal dan dadelik, tydens Christus se wederkoms, saam met Hom terugkeer aarde toe sodat Hy die groot verdrukking kan beëindig, die Antichris en sy hordes verdelg, die oorblyfsel van Israel red en sy duisendjarige vrederyk met Jerusalem as hoofstad vestig. Almal behalwe een van die vroeë kerkvaders wat oor die profesieë geskryf het, het die siening van 'n letterlike toekomstige vrederyk op aarde gehuldig.
Daar was in die vroeë kerk nie net diegene wat duidelike sienings oor 'n eindtydse Antichris, die sewe jaar lange verdrukking, die wederkoms van Christus en die duisendjarige vrederyk gehuldig het nie, maar ook predikers wat 'n wegraping voor die verskyning van die Antichris en die begin van die verdrukking verkondig het. Efraim die Siriër, 'n vroom kerkvader van die vierde eeu, het in 373 ná Christus gesê: "Al die heiliges sal voor die verdrukking versamel en na die Here toe geneem word sodat hulle nie die wanorde sal beleef wat as gevolg van sonde op aarde sal heers nie." In 'n ander geskrif het hy gesê dat Daniël se 70ste jaarweek in die laaste sewe jaar van hierdie bedeling vervul sal word, en dat dit deur die slag van Armageddon en die sigbare wederkoms van Christus afgesluit sal word (vir meer inligting lees Grant Jeffrey se artikel "A pretrib rapture statement in the early medieval church," in die boek "When the trumpet sounds," onder redaksie van Thomas Ice en Timothy Demy. In 1995 deur Harvest House Publishers uitgegee). Kerkleiers soos Efraim het nie die siening gedeel dat die kerk deur die tyd van verdrukking sou gaan nie, en dus in daardie vroeë jare reeds 'n suiwer premillennialistiese beskouing gehuldig.
Hierdie denkrigting vloei voort uit die aanname dat Bybelse stellings nie letterlik opgeneem moet word nie, maar allegories of geestelik. Dié interpretasie het sy oorsprong in die derde en vierde eeue in die Alexandrynse teologiese skool gehad.
Origenes (geb. 185 n.C.) is die vader van die allegoriese interpretasie en het heelwat boeke oor die verstaan van die Bybel geskryf. Hy was egter sterk onder die invloed van die Griekse filosofie van Plato, en wou filosofies meeleef maar tóg ook Christen bly. Die antichiliasme was 'n direkte voortvloeisel uit Origenes se allegoriese denke. Hy het die Bybel as 'n boek vol van simbole en allegoriese konstruksies gesien en dit derhalwe nie letterlik vertolk nie. Die werklike bestaan was vir hom in die filosofies-geestelike gnosis (godsdienstige waarheidskennis) geleë waarheen elkeen moet vorder. Daar kan vir hom geen sprake van 'n letterlike koningskap van Christus op aarde wees nie, en dus ook nie van 'n persoonlike Antichris wat voor die wederkoms sewe jaar lank oor die wêreld sal regeer nie. Die allegoriese vertolking van die Bybel het 'n hoogs bedenklike oorsprong omdat die Bybel nie deur die Bybel self verklaar word nie, maar in terme van die heidense Griekse filosofie as 'n abstrakte geskrif met verborge betekenisse gesien word.
Die opkoms van antichiliasme hang verder ook saam met die optrede van keiser Konstantyn wat Christen-vervolging in die Romeinse Ryk vroeg in die vierde eeu afgeskaf en die kerk tot 'n staatskerk verhef het. Die vrede en beskerming wat die Romeine gebied het, het die kerk se uitsig op die wederkoms van Christus en die vestiging van sy vrederyk aansienlik laat afneem en in 'n eietydse koninkryksvisie laat oorgaan. Dit het die idee laat posvat dat die duiwel nóú gebind is en dat die kerkbedeling inderdaad die beloofde vrederyk op aarde is.
Die persoon wat waarskynlik die meeste daartoe bygedra het om chiliasme te bestry, was die kerkvader Augustinus. Sy optrede was teen die einde van die vierde eeu n.C. Hy het geglo dat ten spyte van die ineenstorting van aardse ryke soos die eens magtige Romeinse Ryk, die koninkryk van God (die kerk) nie alleen staande sal bly nie, maar sal triomfeer en sy invloed onder alle nasies sal uitbrei. Dit het Augustinus tot die gevolgtrekking laat kom dat die kerkbedeling tussen die eerste en tweede koms van Christus, die koninkryksbedeling (vrederyk) is waartydens die kerk op aarde regeer. Hy het tipiese koninkryksmagte aan die kerk toegeskryf, asook sakramente met saligmakende krag, en sodoende die teologiese grondslag vir die Rooms-Katolieke Kerk gelê. Protestantse hervormers soos Luther en Calvyn is egter ook sterk deur sy antichiliastiese koninkryksteologie beïnvloed, en dié invloede bestaan vandag nog voort. Augustinus het die twyfelagtige eer dat hy deur beide die Rooms-Katolieke as baie van die Protestantse kerke as een van die belangrikste kerkvaders beskou word.
Teoloë wat Augustinus se siening huldig dat die kerkbedeling die beloofde vrederyk is, glo nie in 'n letterlike millennium ná die wederkoms nie, en is dus amillennialiste of antichiliaste. Hulle is sterk daarop ingestel om Bybelse begrippe te vergeestelik en dan ander betekenisse daarin te lees (vervangingsteologie). Na aanleiding hiervan kan Israel of Jerusalem die kerk word, die 144 000 geredde Jode van Openbaring 7 kan die gelowiges van alle tye word, die sewe jaar lange verdrukking kan as die vervolging van Christene in die kerkbedeling verklaar word, ens. Min dinge in die Bybel word letterlik verklaar.
Sedert die middel van die 16de eeu het 'n nuwe siening oor die vervulling van Bybelse profesieë posgevat, nl. postmillennialisme. In terme hiervan sal die wêreld gaandeweg as gevolg van evangelisasie 'n beter plek word om in te bly, en sal die millennium van die kerkbedeling uiteindelik aanbreek. Aan die einde van die "goue eeu" van 'n Christelike wêreld sal Jesus Christus vir die finale oordeel terugkom. Volgens postmillennialiste sal daar nie 'n verdere bedeling van die koninkryk van God op aarde, met Jerusalem as hoofstad, wees nie.
Die kerkhervorming, asook die opkoms van Europese koloniale moondhede (veral die vinnige uitbreiding van die Britse ryk) het die idee by sommiges laat ontstaan dat sendelinge die evangelie oor die hele wêreld sou uitdra, en dat dit uiteindelik sou lei tot 'n Christelike wêreld waarin reg en geregtigheid geskied en almal in vrede en voorspoed leef. Christelike hervorming en rekonstruksionisme, of transformasie, moet dus voortdurend plaasvind totdat sonde, misdadigheid, oorloë en armoede heeltemal verdwyn het.
Hierdie mense glo duidelik nie dat die wêreld geestelik en moreel ál hoe donkerder word, met relatief min wat na die smal weg oorkom, en uiteindelik op die groot verdrukking onder die bewind van die Antichris afstuur nie. Die wêreld moet volgens hulle beter word sodat die millennium voor die wederkoms van Christus kan aanbreek.
Verskeie postmillennialistiese groepe huldig nog steeds hierdie ideaal. Sommige van dié beweging se leiers tree tot die politiek toe in die hoop dat die Here Christene in sleutelposisies sal plaas om die wêreld vir die koninkryk van God te kan oorneem. Ander bewegings en kerkgroepe wend hulle tot 'n bonatuurlike magspel van tekens en wonders om sodoende die wêreld aan hulle voete te kry en 'n groot herlewing aan die gang te sit. Ander probeer om deur middel van strategiese geestelike oorlogvoering die vestings van Satan te verbreek en hom dan van die planeet aarde af te verdryf sodat hy die nasies nie meer kan verlei nie.
Al hierdie koninkryksgroepe kyk nie na 'n toekomstige koninkryk wat eers met die wederkoms van Christus geopenbaar sal word nie, maar na een wat nóú deur die kragtige bemiddeling van die kerk van Christus geskep moet word. 'n Verwagting van hierdie aard is duidelik uit voeling met die boodskap van Bybelse profesieë.
J.N. Darby (geb. 1800 in Londen) was 'n uitstaande teoloog wat die grondslag gelê het vir die vestiging van dispensasionalisme in die kerk. In die boek When the Trumpet Sounds (bl. 127-8) sê prof. Floyd Elmore van Ohio, VSA, dat John Darby in die afgelope 150 jaar die grootste invloed op die studie van Bybelse profesieë gehad het. Hy was 'n voortreflike dienskneg van God wat gebruik is om die regte vertolking van Bybelse profesieë te bevorder. Prof. Elmore sê: "Darby is the acknowledged father of systematised dispensationalism and a key modern developer of the pretribulational rapture."
Verskeie skrywers het ook belangrike bydraes oor hierdie onderwerp gemaak, bv. Joseph Seis (The Apocalypse), Clarence Larkin (Dispensational Truth), C.I. Scofield (The New Scofield Reference Bible), Dwight Pentecost (Things to Come), J. Barton Payne (The Imminent Appearing of Christ), Charles Ryrie (The Basis of the Premillennial Faith en Dispensationalism Today) en John Walvoord (The Rapture Question, The Revelation of Jesus Christ en The Blessed Hope and the Tribulation). Gedurende die laaste twee dekades het talle nuwe boeke oor dié onderwerp verskyn, asook chiliastiese Bybelkommentare (bv. Walvoord & Zuck: The Bible Knowledge Commentary).
Premillennialisme is tot die letterlike grondbetekenis van die Skrif verbind, behalwe waar dit uit die konteks baie duidelik is dat simboliese taal gebruik word. Voorbeelde van sulke simbole is die rooi draak met sewe koppe, wat in die Bybel self as die duiwel beskryf word. Simbole het dus meesal 'n letterlike teëbeeld, soos ook die Lam wat op Christus dui. Wanneer die Bybel egter oor Israel, die Antichris, die groot verdrukking, die valse profeet, die slag van Armagéddon, die wederkoms van Christus en die binding van Satan in 'n put vir eenduisend jaar praat, is daar geen gronde hoegenaamd om hierdie begrippe simbolies of allegories te verklaar nie.
Historiese premillennialisme het wel 'n duidelike begrip van 'n toekomstige vrederyk met 'n herstelde Israel en Jerusalem as wêreldhoofstad, maar net beperkte insig in die belofte van die wegraping van gelowiges as 'n ontvlugting uit die rampgebied van goddelike oordele. Waarskynlik as gevolg van die gruwelike vervolging van die vroeë kerk, het verskeie kerkvaders gemeen dat die kerk ook deur die tyd van verdrukking onder die Antichris sal moet gaan. Hulle het egter in gebreke gebly om te onderskei tussen God se oordele oor die goddeloses, en die vervolging van Christene ter wille van hulle geloof deur 'n wêreld wat in die mag van die Bose lê. In laasgenoemde geval is dit nie God wat mense oordeel of straf nie. In die groot verdrukking, egter, sal God (soos in die tyd van Noag en Lot) die ongelowiges straf en dus seker maak dat die gelowiges eers na 'n plek van veiligheid weggeneem is voordat Hy sy oordele oor die goddeloses uitstort. Kerkvaders soos Efraim, die Siriër, het egter 'n duidelike standpunt oor die wegname van die gemeente voor die uitstorting van God se toorn in die verdrukking gehuldig.
Daar is tans ook mense wat sekere vertolkings van die historiese premillennialisme aanhang deur te beweer dat die wegraping eers in die middel of aan die einde van die verdrukking sal plaasvind, of dat daar nie 'n wegraping sal wees nie maar wél 'n vrederyk ná die wederkoms.
In die Amillennialisme (antichiliasme) het die boodskap van die meeste Bybelse profesieë as gevolg van die vergeestelikingsbeginsel hulle letterlike betekenis verloor en dus grootliks afgewater of selfs irrelevant geraak. Antichiliasme is dus tot 'n allegoriese of 'n historiese verklaring van Bybelse profesieë verbind. Die meeste antichiliastiese 'kenners' het ook hulle eie weergawe van die vervulling van Bybelse profesieë. Sommige beweer dat die Romeinse keiser Nero in die eerste eeu die Antichris was, ander sê dat een van die pouse in dié rol pas, terwyl Hitler, Stalin en ander diktators ook al as die Antichris bestempel is. Dan is daar dié antichiliaste wat beweer dat daar nooit 'n persoonlike Antichris was of sal wees nie, omdat dié begrip volgens hulle net as 'n onpersoonlike element van boosheid gesien moet word. So ook word die volk Israel sy identiteit en land ontneem en word die begrip Israel op die Nuwe Testamentiese kerk toegepas. Gebeure in Israel spreek hulle dus nie aan nie.
'n Antichiliastiese siening tas die geloofwaardigheid van die profetiese woord aan, en lei daartoe dat mense nie wederkomsgerig leef nie en hulle in die algemeen baie min aan die vervulling van die tekens van die tye steur. Die noodwendige gevolg hiervan is dat hulle as uitsiglose Christene 'n ál meer materialistiese lewens- en wêreldbeskouing ontwikkel en hulleself feitlik uitsluitlik met sekulêre en verganklike dinge besig hou. Binne hierdie horisontalistiese perspektief word menseverhoudings, broederliefde, asook moreel-etiese en politieke kwessies van oorheersende belang, en die mens-God-verhouding ál meer op die agtergrond geskuif.
Volgens die moderne, dispensasionele premillennialisme (chiliasme) word geglo dat Jesus Christus éérs kom en dán volg die beloofde vrederyk. Chiliaste glo wat in die Bybel staan en kyk gevolglik na die vervulling van 'n groot aantal Bybelse profesieë vooruit. Chiliasme is nougeset op die grondwaarhede van die Skrif ingestel, veral in die mate waartoe dit ons verhouding met die Here raak. Dit bevorder 'n duidelike toekomsverwagting by Christene en bring mee dat die Here 'n groter realiteit in hulle daaglikse lewe word. Hulle is daarop ingestel om wêreldgebeure in die lig van die profetiese woord te vertolk, en sodoende 'n Bybelse patroon in kontemporêre gebeure te onderskei. Hulle besef die erns van die uur waarin ons leef, gedagtig daaraan dat die bedeling van die kerk na sy einde spoed.
Daar is 'n Engelse uitdrukking wat die chiliastiese verklaring van die Bybel baie goed verwoord: "If the plain sense of the word makes common sense, then seek no other sense." Dit beteken dat indien 'n woord 'n logiese en letterlike betekenis het, en die verband waarin dit gebruik word ook 'n letterlike waarheid uitbeeld, dan mag die woord nie simbolies opgeneem en anders verklaar word nie. Dit is die korrekte manier van Bybelverklaring. Die grammatiese konstruksie van die woord, binne die historiese verband waarin dit gebruik is, bepaal die betekenis daarvan, en nie die abstrakte afleidings wat baie mense graag wil maak nie. In die lig hiervan kan ons nie alternatiewe betekenisse aan woorde soos Israel, Jerusalem en Babilon gee nie, en ook nie aan uitdrukkings soos Openbaring 13 se "merk van die dier waarsonder niemand kan koop of verkoop nie," of Openbaring 20 se "duisendjarige vrederyk ná die wederkoms" nie. Indien 'n woord wél simbolies bedoel is, soos bv. Openbaring 17 se dier met die sewe koppe wat op die Antichris dui, en verborge Babilon wat die moeder van al die valse godsdienste is, dan verklaar die Bybel self hierdie simbole. Ons kan nie ons eie, dikwels onbybelse, afleidings daarvan maak nie. Met hierdie veilige benadering kan ons met vrymoedigheid 'n studie van die boek Openbaring onderneem.