Pa’s vies oor stief behandelingTussen probleme met onderhoud, ouerskapsplanne, maatskaplike stelsels, bemiddeling en die regstelsel, is daar ŉ swak uitvoering van pligte om ŉ bevredigende oplossing vir almal te kry. (Argieffoto: Unsplash) Talle pa’s wat ontneem word van die reg om kontak met hul kinders te hê, veg landwyd ŉ verbete stryd om wetgewing hieroor te laat wysig. Gary da Silva, voorsitter van die organisasie Fathers4Justice, sê Suid-Afrika bedryf parallelle regstelsels vir vroue en mans wat betref toesig oor hul kinders. “Pa’s is nie die probleem nie, dit is die regstelsel waar die probleem lê,” sê hy. Volgens Da Silva is howe traag om vroue wat ooreenkomste verontagsaam voor stok te kry, terwyl syfers oor sogenaamde afwesige pa’s dikwels teen pa’s gebruik word. Hy sê meer as 78,8% van pa’s word uit hul kinders se lewe gesluit weens ŉ vyandige regstelsel en ŉ egskeidingsbedryf wat nie kinders se belange op die hart dra nie, maar juis uit hulle wil geld maak. Pres. Cyril Ramaphosa het in Augustus vanjaar in sy weeklikse nuusbrief geskryf afwesige pa’s wat geen onderhoud betaal nie, vererger die ekonomiese situasie in huishoudings waar vroue aan die hoof staan. Volgens die president het die “tragiese” verskynsel gevolge vir kinders se ontwikkeling. Daarby woon tussen 74% en 92% van kinders onder vier rasgroepe net by hul ma’s. Da Silva sê egter onder die bestaande stelsel het ŉ pa ŉ kans van een uit tien om as primêre versorger van sy kinders aangewys te word. ‘My kinders ken my nie’ Christo* is ŉ 48-jarige pa van Pretoria met twee seuns van onderskeidelik 12 en 14 jaar oud. Hy betaal maandeliks onderhoud en die kinders se mediese fonds. Maar van ŉ verhouding met sy kinders is daar geen sprake nie. Ten spyte daarvan dat hy ná sy egskeiding van die seuns se ma duisende rande aan regskoste en sielkundige evaluering opgedok het in ŉ poging om sy verhouding met hulle voort te sit, is hy “só suksesvol van hulle vervreem” dat nie een van die seuns vandag meer iets met hom te doen wil hê nie. “Dit was ŉ siek spul en het my baie trane en geld gekos. Die proses het ook soveel tyd laat verloop dat ek heeltemal van my seuns vervreem is. Ek weet vandag nie eens waar hulle is nie.” Christo sê die stryd het hom byna geknak. Hy is finansieel geruïneer en sy naam beswadder. “Die vernedering waardeur ek is … bewerings dat ek my kinders seksueel aangerand het en my eksvrou en die kinders aangerand het, dat ek ŉ alkoholis is. Dit was verregaande wat sy in die proses gedoen het. “Ek is vandag nog steeds verskriklik lief vir my manne, maar ek het níks van hulle nie.” Christo sê die enigste kontak wat hy met sy seuns het, is wanneer hul ma dit telefonies toelaat. Die selfone wat hy vir hulle gekoop het se nommers is verander. WhatsApp-boodskappe gaan nie deur nie. Hy vermoed hulle woon in Pretoria, maar is nie seker nie. “Ek het in 2012 laas saam met my seuns vakansie gehou. My hele familie is van my kinders vervreem – en nie deur my of hul eie toedoen nie.” Hy sê hy word vandag bestempel as ŉ “onbetrokke pa” ondanks sy desperate pogings om deel van sy kinders se lewe te wees. “Indien ŉ kind sterf, kan jy dalk nog eendag op ŉ manier berusting vind – nie dat dit makliker is nie. My kinders lewe, maar ek het nie die voorreg om hulle te druk en vir hulle te sê ek is lief vir hulle nie.” Hervorming nodig (Argieffoto: pixabay) Die Kommissie vir Geslagsgelykheid het vroeër vanjaar ŉ verslag bekend gestel waarin die faktore wat daartoe lei dat biologiese pa’s sukkel om hul regte ná vervreemding of egskeiding van die kinders se ma’s uit te oefen, ondersoek is. Die studie is gedoen weens voortgesette klagtes van ongetroude, vervreemde of geskeide pa’s oor hul kinders wat onder die toesig van hul voormalige maats is. Die kommissie sê dit blyk dat wetgewing dikwels geen hulp vir dié pa’s – wat bitter graag ŉ verhouding met hul kinders wil handhaaf – bied nie. Boonop word hulle dikwels gebrandmerk as “afwesige pa’s” of onverantwoordelike niksnutte. “Dit is dikwels die pa’s wat ongetroud, vervreem of geskei is wat die las dra om van hul ouerskapsregte en -verantwoordelikhede ontneem te word, veral die reg op kontak met hul kinders,” lui die verslag. Die studie het bevind die breë reg- en maatskaplike stelsel is onsamehangend, verspreid en nie eenvormig in sy hantering van individuele sake nie. Tussen probleme met onderhoud, ouerskapsplanne, maatskaplike stelsels, bemiddeling en die regstelsel, is daar ŉ swak uitvoering van pligte om ŉ bevredigende oplossing vir almal te kry. “Die gevolg is dat die beste belang van die kind dikwels nagelaat of verwaarloos word.” Die kommissie beveel ook aan dat sekere artikels van die Kinderwet wat teen pa’s diskrimineer, hersien en gewysig moet word. Da Silva sê Fathers4Justice beywer hulle onder meer om artikels 19, 20 en 21 van die wet ongrondwetlik te laat verklaar. Dié artikels handel oor die ouerskapsverantwoordelikhede en regte van ma’s, ouerskapsregte en verantwoordelikhede van getroude pa’s en dieselfde regte en pligte spesifiek vir ongetroude pa’s. Die kommissie het in sy verslag die mening uitgespreek dat laasgenoemde twee artikels boonop moontlik ongrondwetlik is. In ŉ voorlegging van Justice4Fathers voor die portefeuljekomitee oor maatskaplike ontwikkeling, het Da Silva onder meer gevra dat kinders ŉ wesenlike reg op ŉ formele verhouding met albei ouers en hul families moet hê. Hy het ook gevra dat artikel 22 van die wet – wat handel oor ooreenkomste oor ouerlike regte en verantwoordelikhede in die geheel – geskrap moet word omdat dit teen pa’s diskrimineer en net ma’s bemagtig. Moenie moed opgee Yolandi Singleton is ŉ maatskaplike werker, spelterapeut en hoof van Helpende Hand se Ons Sentrum in die noorde van Pretoria. Sy sê ná die inwerkingstelling van die nuwe Kinderwet in 2005 het pa’s se regte aansienlik begin verbeter. In sommige gevalle steek sommige betrokkenes egter steeds vas by die gedagte dat “ŉ kind by die ma hoort”. “Soms is ŉ pa egter die beste opsie, maar talle pa’s sukkel om hul regte afgedwing te kry,” sê Singleton. Sy waarsku ouers ook daarteen om kinders in die magstryd te gebruik. “Kinders kan nie onderskei tussen wie watter foute gemaak het nie en sien nie die wêreld uit ŉ volwasse oogpunt nie. Hulle het dieselfde liefde vir ŉ ma en ŉ pa en dit gaan oor die individuele liefde vir ŉ ouer.” Sy sê sy het begrip dat baie pa’s verontreg voel. “Die ma’s baklei hard en sê ŉ kind het sy ma nodig. Maar ŉ kind het sy pa óók nodig.” Singleton sê sy moedig pa’s wat ongelukkig is met die voorwaardes wat aan hulle gestel word of die regte wat hulle toegelaat word, om ŉ tweede mening te kry en aan te hou hulp soek. Vir Christo lê nog ŉ Kersfees sonder sy geliefde seuns voor. Hy hou steeds aan bel, stuur boodskappe en kom getrou sy finansiële verpligtinge na. En hy hoop. “Dis Kerstyd, hier is ŉ Covid-19-pandemie. Is my seuns oukei? “Mense skei, maar dit is nie die kinders se skuld nie. Kinders is nie veronderstel om die prys vir grootmense te betaal nie.” *ŉ Skuilnaam is gebruik om die familie te beskerm.