Nuuskommentaar: Ons sal self, maar nie alleenArgieffoto: Adéle Changuion. Die afgelope naweek het Afrikaner-belangegroepe, onder wie die Solidariteit Beweging, gesprekke gevoer met die Thabo Mbeki-stigting. Dit vorm deel van ŉ langdurige verhouding tussen dié belangegroepe onder die vaandel van die Afrikaner-Afrika-Inisiatief (AAI). Die fokus het veral geval op die gevoel van vervreemding onder Afrikaners, ons behoefte om ekonomies by te dra en ingesluit te word, beskerming van moedertaalonderrig, uitbou en bewaring van kultuurerfenis asook Afrikaners se verlange na daadwerklike politieke insluiting en inspraak. Dit is bevestig dat Afrikaners van Afrika is en ook hier gaan en wil bly. In die soeke na oplossing vir die land moet ons dus ŉ oplossing kry wat nie net ons herkoms as Westerse Afrikane erken nie, maar dit ook in daadwerklike politieke en kulturele inspraak en beskerming sal omskakel. Die fokus van die gesprekke was op gemeenskappe. Die vertikale verhouding tussen die regering en mense op grondvlak is sleg – veral tussen die regering en Afrikaners. In ŉ soeke na oplossings gaan ons ons dus nie tot die regering wend nie. Ons gaan onsself moet help, maar kan dit nie volledig in isolasie doen nie. Die antwoord gaan eerder daarin lê om as gemeenskappe na onsself te kyk en in horisontale verhoudings met ander gemeenskappe probleme in die land op te los. Hoe meer gemeenskappe selfstandig is, hoe beter gaan so ŉ netwerk van horisontale samewerking en wedersydse erkenning werk. Sodoende het dit wat die regering doen ŉ al kleiner impak op die welstand van gemeenskappe. Gemeenskappe ontwikkel sodoende toenemende weerbaarheid teen swak regering – die skokgolwe van ŉ ANC-regering het ŉ al kleiner impak op gemeenskappe juis omdat hulle inherent gebou is om dit te weerstaan. Vir Suid-Afrika as geheel om te oorleef en uiteindelik te slaag, moet soveel as moontlik gemeenskappe hierdie weerbaarheid ontwikkel. Hierdie aanslag beskryf Suid-Afrika op grondvlak ook veel beter as ons huidige stelsel van sentralisme en ŉ eenheidstaat. Dit is ŉ aanslag wat Suid-Afrika verstaan as ŉ land met tientalle gemeenskappe en kultuurgroepe, eerder as ŉ homogene land wat met ŉ eenvoudige eenheidstaat regeer kan word. Die meeste Suid-Afrikaanse burgers sien moedertaal (kultuur) as hul primêre identiteit – dit is die identiteit waar hulle die meeste tuis voel. Ras is tweede, ekonomiese klas derde en Suid-Afrikaner (nasionaliteit) vierde, met een uit elke 10 mense wat dit as primêre identiteit sien. Wanneer mense kan kies, sien hulle hulself dus primêr as lede van ŉ kultuurgemeenskap. Ons is dus nie ŉ land van vier rasse of een Suid-Afrikaanse identiteit nie, maar eerder ŉ Suid-Afrika van ten minste 11 kultuurgroepe. Ons huidige politieke bestel beskryf hierdie werklikheid egter sleg. Ons huidige politieke stelsel sien ons land as ŉ meer homogene groep van individue, eerder as ŉ magdom kultuurgroepe as primêre identiteit. Dit is ook een van die groot redes waarom Afrikaners weinig tot geen politieke inspraak het nie. ŉ Eenheidstaat onderlê deur ŉ een-man-een-stem-demokrasie is slegs ŉ demokrasie vir die demografiese meerderheid. Hierdie wanpassing tussen ons politieke stelsel en grondvlakwerklikhede veroorsaak dat mense se primêre identiteit nêrens behoorlik in die politiek uiting kan vind nie. Sodoende het verskillende kultuurgemeenskappe nie die politieke en kulturele inspraak oor hul eie sake wat hulle nodig het nie. ŉ Aanslag van horisontale samewerking tussen verskillende kultuurgemeenskappe beskryf mense se grondvlakwerklikhede beter. Indien ons na oplossings vir politieke, ekonomiese en kulturele probleme soek, verskaf horisontale samewerking tussen verskillende kultuurgemeenskappe die beter aanslag. So ŉ stelsel sal nie net vir Afrikaners meer politieke en kulturele inspraak gee nie, maar sal ook vir alle gemeenskappe meer inspraak in hul eie sake gee. Sodoende kan ons al meer beweeg na die meer organiese netwerk van horisontale samewerking gegrond op wedersydse erkenning en selfstandigheid. Suid-Afrika het ŉ geskiedenis van politieke stelsels wat van bo af op gemeenskappe afgedwing word. Hierdie stelsels is gewoonlik onvolhoubaar omdat dit grondvlakwerklikheid probeer voorskryf, eerder as om dit te beskryf. ŉ Meer ideale aanslag sal wees om stelselmatig ŉ stelsel om grondvlakwerklikhede te laat vorm – dus ŉ stelsel wat die kulturele diversiteit akkommodeer. Dit moet enersyds stewig genoeg wees om gemeenskappe daadwerklike inspraak in hul eie sake te gee, eerder as net teoretiese ruimtes soos dié in ons Grondwet. Dit moet andersyds ook plooibaar genoeg wees om rondom veranderende werklikhede aan te pas, sodat dit weereens nie voorskryf nie, maar eerder beskryf. In so ŉ stelsel oorheers een gemeenskap nie ŉ ander nie, maar is almal eerder verantwoordelik vir hulself. Dit gaan egter nie vanself of oornag gebeur nie. Dit gaan wel begin by verskillende gemeenskappe wat die grondvlakwerklikhede bou wat hulle wil sien. Verskillende gemeenskappe gaan verskillende werklikhede uitbou – eiesoortige gemeenskapsinstellings is dus deurslaggewend. Afrikaners bou kultuurinstellings en gemeenskapsinstellings. Ander gemeenskappe gaan dalk weer hulle selfstandigheid uitbou in instellings van tradisionele leierskapstrukture. Hoe sterker en breër hierdie stelsel van eiesoortige gemeenskapsinstellings gebou word, hoe beter gaan dit met gemeenskappe gaan. Dit sal ook ŉ meer volhoubare stelsel wees, aangesien dit van die grond af boontoe gebou word. De facto politieke en kulturele invloed moet eers uitgebou word – daarna kan dit die nodige wetgewende ruimtes gegee word. Hoewel dit soos ŉ droom klink, is dit beslis haalbaar. Dit is belangrik om uit die denkwyse te ontsnap dat Suid-Afrika die einde van ons politieke geskiedenis bereik het in 1994. Dit is belangrik om nie jouself blind te staar teen die huidige politieke stelsel, voorwaardes en beperkinge waarmee ons sit nie. Ons huidige stelsel, en al die politieke stelsels wat Suider-Afrika tot dusver gehad het, het iewers begin, verander en so ook iewers geëindig. Indien ŉ politieke stelsel nie pas by die grondvlakwerklikhede nie, gaan dit nie volhoubaar wees nie. Ons huidige stelsel pas nie by die grondvlakwerklikhede nie. Sodoende hoef ons ook nie vasgevang te word in die idee dat dié stelsel onsterflik is nie. Ons moet eerder moeite doen om die grondvlakwerklikhede te leer ken – sodoende sal ons ŉ al beter verstaan kry van hoe die stelsel moet lyk wat dit akkommodeer. Ons mag, kan en moet die werklikhede help vorm wat ons graag wil sien.