NUWE PODSENDING: Azille Coetzee gesels met 7 Suid-Afrikaners | Netwerk24
Deur Azille Coetzee 08 November 2020 20:19
In Netwerk24 se splinternuwe podsending, gesels die skrywer Azille Coetzee met sewe Suid-Afrikaners. Sy vertel vandag wat sy met dié podsending wou bereik.
Ek is met vakansie in KwaZulu-Natal en daar ontmoet ek 'n Durbaniet by 'n braai. Hy vra wat ek doen en ek sê ek is 'n aspirant filosoof, dat ek op die oomblik baie dink en skryf oor witheid, oor Afrikaner-identiteit.
Hy vind dit interessant, hy ken die musiek van Gert Vlok Nel, na wie hy verwys as "the boer guru". Ek maak 'n nota daarvan maak in my kop. Dan bly die Durbaniet 'n oomblik stil voordat hy nadenkend sê "I really wish I could speak more Taal."
"Taal?" vra ek.
"Afrikaans," sê hy, met 'n sagte Engelse r.
"You call it Taal?" vra ek, tegelyk opgetoë met die eenvoud en vreemdheid van die benaming, én bekommerd oor die implikasies daarvan.
"Yes," sê die Durbaniet, "you don't call it that?"
Ek skud my kop, sê vir hom dit is die eerste keer dat ek dit hoor.
"Oh," sê hy. "I thought everyone did."
Dae ná die ontmoeting dink ek nog aan Taal, veral oor hoe snaaks dit is, maar ook: hoe bedrieglik eenvoudig die benaming dit alles laat klink, ek dink oor alles wat sit in daardie woord.
As 'n mens Afrikaanssprekend is vandag, as Taal jou taal is, bevind jy jouself op 'n baie spesifieke en unieke manier tussen wêrelde. Die taal dra die etiket van apartheidsverdrukking, van Afrikaner-nasionalisme, van die hele pynlike geskiedenis wat ons vandag probeer verwerk en oorkom. Aan die ander kant: Wanneer 'n mens verder gaan delf as die stories wat apartheid vir ons vertel het, word dit baie gou duidelik dat die Afrikaanse taal die wit Afrikaner-identiteit ver vooraf gaan. Alhoewel die taal gebruik is om die Afrikaner-nasie vorm te gee, en gesaniteer en geïnstitusionaliseer is vir die sinistere werk van wit heerskappy, is die taal veel groter as daardie verhaal. Dit is 'n taal wat ontstaan het in Afrika, waarvan die wortels lê in die monde van die inheemse mense van Suider-Afrika, 'n taal wat ontwikkel het onder die slawebevolking in die kombuise van die Setlaars. Die eerste keer wat Afrikaans in geskrewe vorm uitdrukking vind, is in Arabiese skrif, van regs na links, deur die Moslem kerkvaders in die Bo-Kaap.
Daar is nie so iets soos 'n deursnee Afrikaanssprekende nie.
Afrikaans bestaan dan in die spanning tussen minstens twee werklikhede: aan die een kant een van wit heerskappy, 'n strewe na rassesuiwerheid en 'n nasionalistiese kultuuridentiteit; maar, aan die ander kant een van inheemse pluraliteit, beweging, anti-koloniale weerstand, vermenging en kreolisering.
En dit is daarom dat Afrikaans juis die potensiaal het om 'n ruimte vir radikale vernuwing en dekolonisering te bied. Daar is 'n argument te maak dat die angstigheid wat vandag rondom die taal sit (wat 'n mens byvoorbeeld sien in die diskoers rondom die taalstryd by Universiteit Stellenbosch) uit hierdie diep dubbelsinnigheid spruit. Hierdie Taal is tale.
LEES OOK: Ontmoet die skrywer, Azille Coetzee
Toe Ronèl Geldenhuys en Netwerk24 my nader om 'n podsending te maak, het ek dadelik geweet ek wil die geleentheid gebruik om weer 'n bietjie in die psige van die Afrikaanse kultuur van die oomblik te grawe.
En dit het ons toe gedoen. Die reeks neem die vorm aan van ses gesprekke met Afrikaanssprekendes: Marita van der Vyver, Ronelda Kamfer en Nathan Trantraal, Mercy Kannemeyer, Dana Snyman, Kabous Meiring en Chase Rhys. Wat beteken dit om vandag Afrikaans te praat, in Afrikaans te skep, hóé is ons vandag besig om Afrikaans te wees?
Met Marita van der Vyver wou ek praat omdat sy seks oopgeskryf het vir 'n hele generasie Afrikaanse vroue in die 1990's en omdat sy steeds en weer die kulturele geheue uitdaag met haar nuwe boek Grensgeval, wat oor die Grensoorlog handel. Met Ronelda Kamfer en Nathan Trantraal wou ek gesels omdat hulle albei soveel literêre pryse wen, omdat hulle nie skroom om kritiek te lewer teen die establishment nie, en omdat hulle van my gunsteling- Afrikaanse digters is. Met Mercy Kannemeyer omdat sy 'n taalstryder is en omdat haar werk sulke interessante vrae oor ras en identiteit opper. Met Dana Snyman wou ek gesels omdat hy 'n middeljarige wit man is wat lang paaie stap. Met Chase Rhys moes ek praat omdat sy boek, Kinnes, so 'n groot indruk op my gelaat het, omdat hy in Kaaps skryf en performance art gebruik om die Kaap op nuwe maniere te verbeel. By Kabous Meiring wou ek uitkom omdat dit haar werk is om gesprekke te voer, met almal en oor alles.
Ek vra vir hulle klomp van die groot vrae: met Marita praat ek oor seks, met Dana oor die voorvaders, met Nathan en Chase oor Kaaps, oor die spirituele, met Mercy en met Kabous oor identiteitspolitiek. Oor Black Lives Matter, oor plaasmoorde, emigrasie. Hoekom kies hulle om in Afrikaans te werk, hoe sien hulle hul verhouding tot die establishment?
Die taal is okei, dit verander en dit beweeg.
Ons praat oor identiteit. By Dana, Marita, en Kabous wil ek weet of hulle as Afrikaners identifiseer, ek praat met Chase oor queer-wees, met Mercy oor millenniër-wees, bruin-wees, met Kabous oor witheid, met almal oor feminisme.
Ons gesels ook oor al die alledaagse dinge: verhoudings, kinders, ouers, flieks, kreatiwiteit, en Instagram. Nathan en Ronelda praat oor hul gesin en verhouding, Marita oor haar kinders en huis. Dana vertel oor sy pa en sy ma, Chase oor sy buurt en oor sy bed, Mercy oor cancel culture, Kabous oor sosiale media en kuiers saam met boere.
Na die opnames luister ek weer na die ses gesprekke om te sien of daar 'n oorkoepelende boodskap of insig is wat 'n mens uit die reeks kan haal. Iets wat ek kan opsom vir die voornemende luisteraar. Ek moet lank daaroor nadink en kom uiteindelik net by twee gevolgtrekkings uit.
Een: Daar is nie so iets soos 'n deursnee Afrikaanssprekende nie. Die mense wat in Afrikaans werk, dink uiteenlopend, is besig met klomp verskillende dinge. Ek dink 'n mens kan so ver gaan as om te sê dat Afrikaans 'n gedeelde kultuurruimte bied, maar geen afgebakende, vaspenbare identiteit nie. En dit is wanneer 'n mens só daaraan begin dink, dat die moontlikhede eindeloos word.
Twee: Die taal is okei, dit verander en dit beweeg, en daarbinne is dit dikwels 'n gestoei, maar dis hoe dit leef. Dit is nie besig om te sterf nie. En dit is vol nuwe dinge.
Taal is happening, bru.
Azille Coetzee is die skrywer van In my Vel: 'n Reis (Tafelberg) en 'n postdoktorale navorser by die SARChI Leerstoel in Gender Politiek by Stellenbosch Universiteit.