“Beleef ons nou die swaar tye waarvan die oumense vertel het?”, vra ’n moedelose vrou in April toe haar besigheid dreig om te sink. Haar vraag het my laat dink. Is die huidige krisis werklik ’n “eens in ’n leeftyd” gebeurtenis, of is dit maar hoe die lewe is? Is dit regtig ’n “groot herset” wat alles gaan verander? Is daar historiese lesse waaruit ons kan leer?
Om hierdie punt te verduidelik, kan enige historiese era gebruik word. Maar kom ons neem ’n eeu gelede as voorbeeld, en kyk na die slegte én die goeie om lesse vir vandag te leer. Dit is insiggewend om, byvoorbeeld, die eerste twee dekades van die vorige eeu, met die eerste twee van hierdie eeu met mekaar te vergelyk. Dan word dit duidelik dat staatkundige bedelings, swak regerings, globale pandemies, ekonomiese krisisse en selfs verwoestende oorloë nie die mensdom se skeppende gees kan blus nie. Inteendeel, dit kan ons selfs tot hoër hoogtes aanvuur.
Die ANC word in 1912 gestig. In 1914 breek die Eerste Wêreldoorlog uit, wat tot ’n gewelddadige rebellie van Republikeine lei toe die Botha-regering (genl. Louis Botha) aan die Britse kant toetree, skaars 12 jaar ná die konsentrasiekampe.
Al hierdie faktore saam met die onsimpatieke Smuts-regering, lei tot die groot en bloedige Mynwerkerstaking van 1922. Dit speel weer ’n groot rol in die destydse NP se oorwinning in 1924.
Al hierdie groot gebeure oorheers die nasionale toneel vir twee dekades, en baie daarvan lei tot grootskaalse lewensverlies, ekonomiese verwoesting en menslike leed en lyding. Tog is daar terselfdertyd ’n minder opsigtelike ontploffing van skeppende energie onder Afrikaners. Dit begin aanvanklik klein, beskeie en ongesiens, maar toon mettertyd ’n groter- en ’n blywende uitwerking as die meeste hoofopskrifte.
Suid-Afrika is nou al ’n dekade lank in ’n verdiepende krisis, ná jare lange swak en korrupte ANC-regering die land stuk-stuk laat verval het. Hierdie krisis is verdiep en vererger deur die uitbreek van die wêreldwye Covid-19-pandemie. Dit het die land se ekonomie verder verswak en tot selfs groter werkloosheid gelei. Dit lyk of dit verdere politieke radikalisering van die ANC aan die hand werk, wat steeds ’n Nasionale Gesondheidstelsel op die land wil afdwing terwyl hulle nie eens in ’n krisis één entstof betyds kan betaal en versprei nie.
Die kuns om die groter prent te sien of verstaan, is om na die klein, maar blywende gebeure te soek wat werklik die gang van die geskiedenis bepaal. Dit kan herken word deur te kyk na die tydlose waardes wat dit voortdryf en suksesvol maak, soos helpmekaarenergie, gemeenskapskrag, selfdoen, vryheid, en die dryfkrag om iets blywends op te bou wat groter is as jyself.
Die geskiedenis wys dat krisisse maar altyd gaan voorkom, ongeag die land, era of plek waar jy bly. Hierin het ons nie ’n keuse nie. Ons kan net kies hoe ons daarop reageer, en dít maak al die verskil.