Meditasie en 'n eietydse spiritualiteit - uittreksels uit Prof. Kobus Krüger se boek oor Boeddhisme
Meditasie en ‘n eietydse spiritualiteit, gesien vanuit uittreksels uit Prof. Kobus Krüger se boek oor Boeddhisme
Deur Ds. Stevan Botma op 1 Augustus 2010
"In reaksie op die tekortkominge van die moderne samelewing soek baie mense na 'n persoonlike, intuïtiewe ervaring van 'n groter waarheid, en nie net na die blote aanname van 'n outoritêre religieuse waarheid of rasionalistiese, positivistiese waarheid nie." (Krüger 2000:7). Die Theravada Boeddhistiese meditasie kan so 'n persoonlike intuïtiewe ervaring gee. Daarom word daar vervolgens 'n uittreksel uit Die weg van meditasie. 'n Vroeë Boeddhistiese handleiding (Krüger 2000) gegee.
"In sommige opsigte stem die tekortkominge van die moderne kultuursituasie in baie lande verbasend ooreen met die toestande in Indië in die tyd toe die Boeddha sy leer verkondig en die weg tot vryheid aangewys het. Dit is, soos destyds, 'n tyd van sosiale, kulturele en religieuse krisis vir groepe en enkelinge. Dinge wat die ontvangs van die radikale boodskap van die Boeddha begunstig, is politieke onstabiliteit en sosiale wanverhoudinge met, uiteindelik, die dreiging van 'n atoomkatastrofe wat alle lewe op aarde kan uitwis; pessimisme oor die vermoë van die mens om die samelewing moreel goed te orden en oor die gerasionaliseerde, geburokratiseerde, gerekenariseerde, gedepersonaliseerde toekoms wat op ons wag; ontnugtering met die vlak materialisme en positivisme wat met die tegnokratiese samelewing gepaard gaan; vervreemding van groot religieuse sisteme om (soos die tradisionele Christendom) wat hul gesag om verskeie redes vir baie verloor het; en 'n vermoede dat die moderne kultuur bankrot is en dat daar 'n lewensbehoefte is aan 'n nie-manipulerende uitkyk op die wêreld." (Krüger 2000:6).
Vir die bankrot wêreld vertel die Maha-Satipatthana-Sutta (MSPS) "vir ons dat daar 'n pad voor ons almal oop lê wat lei na die bevryding uit gevangenskap waarin ons ons bevind, uitgelewer aan ons begeertes, ons haat en ons blindheid vir die werklikheid. Een van die kern-elemente van daardie pad is [aandag-] meditasie." (Krüger 2000:3).
"Boeddhistiese meditasie word vandag aangehang en beoefen, of minstens met simpatie bejeën deur baie mense met hoë intellektuele en morele integriteit – mense op soek na 'n beter waarheid, 'n beter etiek, 'n beter kultuur, en 'n beter samelewing. Daar bestaan in die hoë sfere van denke, waar die sê-bare oorgaan in die onsê-bare, 'n gunstige klimaat vir 'n ernstige kennismaking met 'n baie verfynde lewensbeskouing uit die Ooste. Dat meditasie ten grondslag van hierdie lewensbeskouing lê en dat dit goed weet van die beperkinge van die analitiese denke en dit wil oorstyg, sal nie ongemerk verbygaan by mense wat gestuit het op die vermoë van die moderne denke om sin in die lewe te vind nie.
By terapeutiese beraad van mense in lewensnood word in ons tyd toenemend aandag gegee aan die betekenis van meditasie. 'n Belangrike uitwerking van die beoefening van aandag is byvoorbeeld dat namate die bewustelike prosesse van die menslike bewussyn geneutraliseer word, die domein van angste, projeksies, haat, skuldgevoelens, ensovoorts ongesensureerd boontoe dryf en ten volle aan die lig kom. Geen gevoel, gedagte of assosiasie word in hierdie vorm van meditasie onderdruk nie. Alles word bloot neutraal genoteer namate die verskynsel van oomblik tot oomblik kom en gaan in die liggaam en gees.
Natuurlik moet ons nie die aansienlike verskil tussen satipatthana-(aandag-) meditasie en die moderne sielkunde miskyk nie. Hierdie meditasieweg lei uiteindelik nie slegs tot persoonlikheidsintegrasie nie, maar tot klaarheid in 'n religieuse sin. As weg tot radikale insig en volle, finale verlossing, deel satipatthana-meditasie in die intensie van alle religie. Tog word die bereiking persoonlike integrasie geensins misken nie. Hierdie weg is nie slegs bedoel vir die mediteerder wat soek na lewensbeskoulike of religieuse klaarheid nie, maar ook vir die mens wat vordering wil maak met integrasie van sy of haar eie persoonlike lewe. Bygesê, die bedoeling is hoegenaamd nie dat meditasie in geval van ernstige persoonlikheidsprobleme die plek van sielkunde en psigiatriese terapie sal inneem nie.
Dit is nie 'n moeilike weg in die sin dat dit die hoorder of leser intimideer en dwing om 'n onbereikbare ideaal na te streef nie. Dit bestaan maar net uit die eerlike erkenning van hoe "ek" nou is. Hierdie dissipline wil ook nie 'n beheptheid met my "ek" kultiveer nie. Miskien begin die mediteerder met so 'n "ek"-beheptheid, maar dit verminder, en verdwyn vanself, namate op hierdie weg gevorder word." (Krüger 2000:7-8).
"Die MSPS is die Groot leerrede aangaande die totstandkoming van aandag... Aandag is volgens die Boeddhistiese siening 'n natuurlike bewussynsfunksie wat deur oefening ontwikkel kan word tot so 'n mate dat dit die grondslag kan vorm van twee ervarings: kalmte, wat die mediteerder bereik as hy of sy deur middel van konsentrasie deurgedring het tot die diepste stilte van die menslike gees; en insig, dit wil sê die direkte, intuïtiewe ervaring van die diepste waarheid van die werklikheid – die waarheid van die verganklikheid, die onbevredigende, die nie-substansialiteit van alle dinge. In sy hoogste vorm lei hierdie insig en die volledige vereenselwiging met hierdie waarheid vir die mediteerder tot verlossing." (Krüger 2000:4).
"Dit is ook belangrik om te besef dat die Boeddhisme hoegenaamd nie téén ander religieë opgestel is nie. Dit is vir (byvoorbeeld) die Christen glad nie nodig om met argwaan na die MSPS te luister en te vrees dat hier 'n totaal vreemde, onversoenbare boodskap geleer word nie. Die MSPS wil ons maar net inlei in die radikale stilte agter alle woorde, organisasievorme en rituele. Van die leser kan verwag word om hom of haar oop te stel vir die intrinsieke adel van hierdie ou dokument en van die dissipline wat daarin opgesluit is, wat oor twee en 'n halwe millennia vir miljoene mense 'n weg tot verdeling was en is, en wat ten grondslag lê van sommige van die mees verfynde kultuurvorme wat die mensheid voortgebring het. Sowel foutvindery as propaganda is ver benede die waardigheid van hierdie ou dissipline." (Krüger 2000:5-6).
"Die Boeddha bied die metode van meditasie in die MSPS as 'n weg aan. Dit is nie 'n dogma wat onderskryf moet word nie, maar 'n praktiese metode wat enduit beproef is en betroubaar bevind is. Dit is nie 'n leerstuk op 'n teoretiese vlak nie, maar 'n pad wat daadwerklik bewandel moet word. Weg suggereer progressie; en inderdaad, meditasie is 'n proses, waarvan die doel nie noodwendig meteens bereik word nie. Die kwalifikasie een weg het die assosiasie van enkelvoudigheid, ondubbelsinnigheid. Wie sy of haar voet op hierdie weg plaas, moet met toegewydheid daarop reis. Dit kan ook betrekking hê op die feit dat die een wat die weg betree, in sommige opsigte 'n alleenreis aanpak. Op hierdie reis is elkeen in die laaste instansie op hom of haarself aangewys. Die roesmoes van die skare en die gewone lewe word agtergelaat.
Die bewandel van hierdie weg bring die suiwering, die geestelike en morele loutering van diegene wat dit beoefen, teweeg. Afgesien daarvan, bring die beoefening van aandagmeditasie (sati) ook mee dat die beoefenaar 'n toestand van innerlike rustigheid bereik, en waarin sowel fisieke lyding as geestelike leed verdwyn." (Krüger 2000:45).
"Die MSPS is 'n juweel in die skatkis van die klassieke geestelike werke van die mensheid" (Krüger 2000:4) en daarom word hierdie sutra graag voorgestel om gelees te word en om die weg van aandagmeditasie te bewandel om daardeur aandag, kalmte en insig te ervaar wat ons uit ons gevangeskap kan bevry.
Krüger, J.S. 2000. Die weg van meditasie. 'n Vroeë Boeddhistiese handleiding. Nan Hua Translation Centre: Bronkhorstspruit.
Uittreksel uit Prof. Kobus Krüger se boek deur Ds. Stevan Botma, leraar verbonde aan NG Gemeente Stella in Pretoria en emeritus leraar van die NG Kerk. Hy was jare lank 'n kapelaan in die SAPD waar hy blootgestel was aan mense met verskillende geloofsoortuigings.