Vonke spat by grondverhoreAndile Mngxitama by die grondverhoor Woensdag. Foto: ANA. Die spanning onderliggend aan die gronddebat en die konsep van onteiening sonder vergoeding het Woensdag in die parlement na die oppervlak geborrel toe mense twee keer hul humeure verloor het. In albei gevalle was die EFF betrokke. In die eerste geval het AgriSA se adjunk-hoofbeampte, Christo van der Rheede, warm onder die kraag geraak vir hulle. In die tweede geval het die EFF in belang van die Orania Beweging ingegryp teen Black First, Land First. AgriSA se Van der Rheede en Annalize Crosby het in hul voorlegging voorgestel dat die Grondwet nie verander word nie. Hulle het verskeie belewingswerklikhede oor kommersiële landbou gedeel, en ook die onregverdigheid van grondbesit uit die vorige stelsel erken. Die organisasie se rustige en deurdagte standpunte en hul omvattende statistiek was een te veel vir die EFF-LP Tebogo Mokwele, wat aanhou vra het waarom onteiening met vergoeding moet geskied as grond in die verlede sonder vergoeding, maar met geweld van swart mense afgevat is. Nadat Mokwele haar punt verskeie kere luidrugtig herhaal het, het Van der Rheede haar kaalkop vertel hoe die vurk in die hef steek – daar kom ’n tyd dat jy nie net die heeltyd by die verlede vashaak nie; jy moet aan die toekoms ook dink, en aan die werklikhede vir armes as voedselpryse onbeheerbaar die hoogte inskiet omdat Suid-Afrika sy voedselsekerheid inboet en ’n deurgaanse netto-invoerder van kos word. Die voorsitter van die ad hoc-komitee, die joviale ANC-LP Lewis Ndzimande, het omtrent sy hande vol gehad om Mokwele – wat meer bekend is in die parlement om haar uitgesprokenheid as haar goeie maniere – in bedwang te bring. Maar dit was nog niks teen die drama wat voorgelê het toe wie ook al besluit het om die Orania Beweging en die drukgroep Black First Land First direk na mekaar te skeduleer, se stommiteit na vore gebring is nie. Hoewel hulle basies dieselfde doelwit het (onteiening sonder vergoeding) is daar ’n openlike vyandigheid tussen die EFF en Black First Land First – miskien omdat Black First Land First se leier, Andile Mngxitama, eens op ’n tyd ’n EFF-LP was, maar toe daar weg is met ’n groot gedruis en vele onbewese wedersydse beskuldigings tussen hom en die EFF-leierskapskorps. Wie sou nou ooit kon dink dat daardie tweespalt tot Orania se voordeel kon uitspeel? Maar dit het. In ’n tipies vurige voorlegging het Mngxitama gesê die sentrale probleem is dat “wit mense swart mense se grond gesteel het”, en dat “geen wit mense – van Orania of elders – die reg het op grond nie”. Mngxitama het voortgegaan deur te beweer sy organisasie sal grond met geweld afneem en dat die Amerikaanse president, Donald Trump, die vader van die burgerregtegroep Afriforum – wie se voorlegging vandag aan die beurt kom – is. Mngxitama het homself teen die Grondwet uitgespreek. Die groot drama het na afloop van sy voorlegging gekom, toe die Orania Beweging se Carel Boshoff IV sy plek gaan inneem het en Mngxitama daardie einste stoel moes ontruim. Die Black First Land First-afvaardiging het gedreunsing “Phantsi, Orania, Phantsi!” (weg met Orania, of letterlik ondertoe met Orania) en hulle wou nie die lokaal verlaat nie. Toe het Floyd Shivambu, onderleier van die EFF, ingegryp en aangedring dat Orania die kans moet kry om hul saak te stel. Black First Land First het toe op Shivambu begin skel en is uiteindelik by die saal uitgeforseer, onder meer deur die ANC-LP Loyiso Mpumlwana. Met die orde herstel, het Boshoff op sy deurdagte en besadigde wyse daarop aangedring dat ’n algemeen aanvaarbare en gebalanseerde oplossing wat vir alle groepe aanvaarbaar sal wees, gevind moet word. Dit sou nie insluit dat die Grondwet verander moet word nie. Jaco Schoeman, voorsitter van die Afrikanerbond, het toegegee dat wit mense gebaat het by apartheid – hyself persoonlik ook. Hy het gevra dat die kwessie nie in ‘n verkiesingsjaar op die spits gedryf word nie. Dr. Marc Wegerif van die Universiteit van Pretoria het by ander akademici aangesluit deur daarop aan te dring dat ‘n formule vir wanneer en hoe vergoeding uitbetaal word – en wanneer nie – gevind moet word eerder as om bloot onteiening sonder vergoeding goed te keur.