Waarom veganisme al meer wortelskiet(Argieffoto: Pixabay) Veganisme beleef ŉ bloeitydperk. Die saadjie vir dié uitkyk is eeue gelede reeds deur vegetariërs geplant, maar die meer radikale vorm daarvan – bekend as veganisme – het sowat ŉ dekade gelede ontkiem en raak nou al meer algemeen. Toenemend meer winkels hou “vegan”-produkte aan, restaurante bied “vegan”-opsies op hul spyskaarte en daar bestaan selfs eksklusief “vegan”-eetplekke. Is dié kool die sous werd? Volgens HAT is ŉ vegetariër ŉ persoon wat uitsluitend groente, vrugte, graan en neute eet, en geen voedsel wat deur die doodmaak van diere verkry is nie. Vegetariërs eet dus nie vleis nie, maar dikwels steeds eiers en kaas, drink melk en gebruik diereprodukte. ŉ Veganis neem ŉ tree verder deur geen voedsel, klere of enige ander produk te gebruik wat van diere verkry is nie. Die Britse Veganisme-vereniging beklemtoon dat veganisme nie net ŉ dieet is nie, maar ŉ lewenstyl. Dit beskryf ŉ lewensfilosofie wat alle vorme van uitbuiting van en wreedheid teenoor diere uitsluit, hetsy vir voedsel, klere, grimering of enige ander gebruik. Dit bevorder ook die ontwikkeling en gebruik van nie-dierlike alternatiewe vir menslike gebruik. In die dieet behels dit om afstand te doen van alle produkte wat in geheel of gedeeltelik van diere afkomstig is. Uit etiese oortuiging sal veganiste nie skoonheidsmiddels gebruik wat diereprodukte bevat nie. (Argieffoto: Pixabay.com) Etiese en omgewingskwessies Etiese vraagstukke is ŉ belangrike bousteen van die veganisme-filosofie. Die Suid-Afrikaanse veganisme-vereniging verduidelik dat elke hamburger, elke liter melk, elke eier, leergordel, sirkusdier en smeersel oogpotlood wat ŉ mens gebruik net aan ons beskikbaar is “deur die lyding van diere en die heerskappy van die mensdom oor die diereryk”. Uit etiese oortuiging sal veganiste nie kledingstukke van dierlike oorsprong koop nie of skoonheidsmiddels gebruik wat diereprodukte bevat nie. Hulle vermy ook sekere entstowwe soos die griepentstof omdat dit in hoendereiers gekweek word. Veganiste glo hierdie produkte veroorsaak diere se lyding en voortydige dood. Veganiste fokus ook op bewaring en verwerp die gebruik van diereprodukte op die veronderstelling dat visvang, jag, boerdery en veral fabriekboerdery, nie volhoubaar vir die omgewing is nie. Een van die sterkste argumente wat veganiste gebruik kom van ŉ studie deur die VN, wat bevind het dat veeboerdery die derde grootste bydraer tot kweekhuisgasse is, meer as die wêreld se vervoerstelsels. Bemesting dra ook volgens die VN tot ŉ groot mate tot aardverwarming by. Hulle sê verder dat die massas diere wat vir menslike gebruik geteel word, gevaarligte vir die aarde se biodiversiteit laat flikker, omdat dit natuurlike die habitat waar wild moet floreer, in beslag neem. Bonsmara-beeste (argieffoto) (Foto: Hartebeestloop) Maar hoe lyk situasie in SA? Hoewel die VN se statistieke wel van toepassing is op wêreldwye boerdery, lyk die prentjie plaaslik ietwat anders. Die Rooivleisprodusente-organisasie (RPO), ŉ organisasie wat as mondstuk vir Suid-Afrika se kommersiële rooivleisprodusente optree, sê dat veeboerdery in Suid-Afrika in werklikheid ŉ negatiewe koolstofvoetspoor het, danksy sekwestrering. “Elders ter wêreld word veevoer gebruik, wat veroorsaak dat diere meer koolstofgasse uitskei,” sê Gerhard Schutte, uitvoerende hoof van die RPO. “In Suid-Afrika leef die meeste beeste, skape en bokke van die natuurlike veld. Die binding wat die natuurlike hulpbronne tot gevolg het, is baie meer voordelig in terme van kweekhuisgasse.” Hy verduidelik dat 70 tot 80% van alle produktiewe grond in Suid-Afrika net vir veeboerdery aangewend kan word – dit is nie geskik om op te plant nie. Na sy mening is rooivleis se koolstofvoetspoor buitendien gram vir gram proteïen minder as dié van groente. “As ŉ mens in ag neem dat daar kunsmis vir groenteproduksie gebruik word, asook diesel en masjinerie, moet jy besef dat groenteboerdery ook die vlak van kweekhuisgasse verhoog. Om dieselfde hoeveelheid proteïen wat in rooivleis te vinde is uit groente te kry, moet daar baie meer groente geproduseer word, wat ŉ baie groot koolstofspoor sal laat,” sê Schutte. Die RPO werk saam met dierebeskermingsorganisasies soos die DBV om kodes vir beste praktyke saam te stel en aan lede beskikbaar te stel. “Dit is tot boere se voordeel om die riglyne wat ons daarstel te volg. Ons bly op die hoogte van die jongste navorsing oor dierewelsyn en omgewingsbewaring en kommunikeer dit deur middel van inligtingsessies, nuusbriewe, ons tydskrif en besoeke aan boere.” Wanneer daar klagtes uit die gemeenskap kom, hanteer die RPO dit met die nodige erns en in samewerking met ander organisasies. (Argieffoto: Pixabay.com) Gesondheid uit die grond uit? Die Wêreldgesondheidsorganisasie is een van verskeie internasionale organisasies wat ŉ vegan-dieet goedkeur. ŉ Voordeel wat gereeld voorgehou word, is dat veganisme ŉ mens aanmoedig om meer krities oor voedsel te wees en meer ingeligte besluite te neem oor wat jy eet en nie eet nie. Die Suid-Afrikaanse vegan-vereniging sê dat ŉ gebalanseerde vegan-dieet al die proteïen, kalsium, yster en jodium bevat wat ons liggame nodig het. Vitamien B12, waarvan daar vroeër geglo is dat dit net in dierebronne te vinde is, is deesdae ook as aanvulling beskikbaar en deel van vegan-produkte soos sojamelk. Selfs omega 3 en 6, wat tradisioneel in vis voorkom, kan deur alge, lynsaad, kanola en hennepsaad verkry word. Is ŉ vegan-dieet dan gesonder as een met diereprodukte? Veganisme blyk voordele in te hou vir die gesondheid, insluitend ŉ verlaagde risiko van tipe 2-diabetes, hoë bloeddruk, vetsug en hartsiektes. Dieetkundige René Janse van Vuuren verduidelik dat baie van die gesondheidsvoordele te danke is aan die feit dat plantaardige proteïen laer in versadigde vette is. “ŉ Vegan-dieet kan daarom beslis gesonder wees, maar ook ongesonder, aangesien maaltydsamestelling, gaarmaakmetodes en voedselkeuse ŉ groot rol in ŉ gesonde leefstyl speel,” sê sy. Sy glo veganiste kan ŉ baie gesonde leefstyl handhaaf indien hul eetpatroon noukeurig beplan en gemoniteer word. “Daar is genoeg alternatiewe opsies vir veganiste om ŉ gesonde leefstyl te handhaaf en al die vitamiene wat hulle nodig het in te kry. Goeie alternatiewe vir proteïen, yster, sink, kalsium en vitamien B12 is bone, neute, sojaprodukte, gefortifiseerde graan, spinasie, lensies, droëvrugte, volgraanbrood, molasse en erte.” Janse van Rensburg sê dat ŉ gebalanseerde eetpatroon die nodigheid vir aanvullings uitskakel. Swanger veganiste word tog aangeraai om aanvullings van vitamien B12, sink, kalsium en vitamien D te gebruik. Die Oh My Soul Café in Durban-Noord bied alles van “hamburgers” tot heerlike gebak – alles 100% vegan-vriendelik. (Foto: Facebook via @OhMySoulCafe) Die wilsbesluit vir veganisme Vir Gavin Maree, ŉ ingenieur wat in Oktober verlede jaar besluit het om ŉ veganis te word, was al drie dryfvere agter veganisme – die etiese, omgewings- en gesondheidskwessies – oortuigend. “Daar is heelwat navorsing wat op die gesondheidsvoordele dui, maar die negatiewe impak wat vleisboerdery op die omgewing uitoefen het my ook laat besluit om vleis uit te sny. ŉ Vegan-leefstyl verlaag jou omgewingsvoetspoor aansienlik en help om ŉ volhoubare toekoms vir die planeet te verseker. Die onmenslike behandeling van diere in die voedselproduksieproses het ook my besluit om veganisme te probeer, vergemaklik,” sê hy. Maree gee toe dat die ondersteuning van familie en vriende die oorskakeling na ŉ vegan-leefstyl baie makliker maak. “Ons dink saam aan nuwe disse en is altyd op die uitkyk vir restaurante wat spesiale maaltye aanbied.” Dis ook nie meer moeilik om alternatiewe vegan-bestanddele by gewone supermarkte te kry nie, aangesien dit ŉ groeiende mark is. Wat sy gesondheid betref voel Maree dat sy energievlakke hoër en meer stabiel is vandat hy diereprodukte uitgesny het. Hy voel ook ligter en ervaar minder moegheid deur die dag. “Met die regte maaltydbeplanning kry ek al die voedingswaarde wat ek nodig het. Ek het ŉ paar vegan-kookboeke wat etes ook sommer maklik en interessant maak.” Vir Maree was die grootste en moeilikste aanpassing van ŉ vegan-leefstyl om weg van die huis af te eet, aangesien min restaurante – veral buite die stede – vir veganiste voorsiening maak. “Om vegan-geregte tuis voor te berei is ewe maklik as voorheen – vir my is dit eintlik meer smaaklik en kreatief. Toe ek begin het om met vars bestanddele, kruie en speserye te kook, het etes weer interessant en opwindend geword.” Wanneer almal in jou vriendekring nie veganiste is nie, is geleenthede soos verjaardae en naweekkuiers soms problematies, met vleis, brood en koek in oorvloed. Maree sê dat hy ŉ punt daarvan maak om vooraf vir mense van sy vegan-voorkeure te laat weet. “Mense het gewoonlik baie begrip daarvoor as ek dit mooi verduidelik. Dit verg net beplanning.” Uit haar ervaring met veganiste is Janse van Rensburg se raad dat hulle hul gevegte reg moet kies – daar sal altyd skeptici wees. “Veganisme is ŉ groot kopskuif om te maak, maar indien keurige oorweging aan die dag gelê word, is dit volhoubaar. As veganis is jy onvermydelik baie beperk met voedselopsies, so geniet jou kos en maak dit geurig en kleurvol!”