Boekevat: Wiel van geskiedenis rol onstuitbaar voort | Netwerk24
Deur Daniel Hugo 23 November 2020 05:01
Daarin staan die veelgebloemleesde gedig "Aftelrympie", waarin hy treffend gebruik maak van plaasname om 'n boer (en waarskynlik ook die Afrikaner) se opkoms en ondergang – van "Kleinbegin" tot "Allesverloren" – uit te spel.
Die vyfde strofe lui soos volg: "My plaas se naam is Rusmysiel: / maar voor my draadhek rol 'n wiel." Buite die beskerming van die omheinde plaas rol die wiel van die geskiedenis onstuitbaar voort. Die einste wiel wat die boer/Boer uiteindelik gaan verpletter.
Hierdie gang van sake sit reeds opgesluit in die plaas se naam: Rusmysiel. Dit verwys na 'n bekende Nederlandse (en Afrikaanse) gesang. Hier is die eerste en laaste strofes van die oorspronklike Nederlandse teks:
"Zie hoe alles hier verandert" – dit is die essensie van wat Blum so meedoënloos rymend in sy gedig aftel.
Toe Blum se debuutbundel in 1955 die lig sien, was Hennie Aucamp 21 jaar oud en 'n student op Stellenbosch.
Hierdie gedig moes sekerlik tot hom gespreek het, want hy het grootgeword op die plaas Rust-mijn-ziel in die Oos-Kaapse distrik Jamestown.
In sy kortverhale en gedigte skryf hy met heelwat nostalgie oor Rust-mijn-ziel – oor die mense, plante, diere en Boesmantekeninge van die Stormberge. Vir hom het dit 'n byna mitologiese plek geword, 'n "emosionele" landskap, oftewel 'n "landscape of the mind".
Ná sy ouers se dood is die plaas verkoop en is dit in 'n wildreservaat omgeskep.
Die opstal van sy jeug het verval.
In sy gedig "Rust-mijn-ziel" uit die bundel Dryfhout (2005) be-skryf Aucamp die elande wat teruggebring is na die plaas. Hulle is as't ware weer tot lewe gewek uit die sandsteenwande waarop die Boesmankunstenaars hulle verewig het:
Dit is veelseggend dat die tweede reël, waar die emosie die oorhand kry, heeltemal uit sy metriese nate bars. Teenoor die tien lettergrepe van die ander versreëls dy hierdie een uit tot 16 sillabes.
In Aucamp se bundel kortprosas, Kommerkrale (1989), staan daar 'n inskrywing ook met die titel "Rust-mijn-ziel":
"Altyd weer dieselfde droom: Dis nag, en winter op die Stormberge; en ek is oud en verlate, en kom te voet op Rust-mijn-ziel aan. Van die opstal het net 'n murasie oorgebly. Ook hier is geen skuiling nie."
In sy laaste boek, Skulp (2014) wat kort voor sy dood verskyn het, verdig Aucamp hierdie gegewe tot vier reëls:
is ek tuis: 'n leë dop vir my leë ek.
Die slotstrofe van Blum se "Aftelrympie" het in Aucamp se geval onthutsend wáár geword: "Allesverloren is my plaas: / leë murasies noem my Baas."
Peter Blum, wat in 1937 as immigrant na Suid-Afrika gekom en die land in 1960 weer verlaat het, was klaarblyklik heldersiende oor die toekoms van die Europese kolonis aan die suidpunt van Afrika. Hy het geweet "op watter vasteland ons boer".