Die belewing van eensaamheid deur ouer vroue kan volgens Giorgi (2000) binne die fenomenologiese teorie verstaan word. Volgens die fenomenologiese benadering word eensaamheid op 'n unieke en individuele wyse deur ouer vroue ervaar en is dit 'n fenomeen wat ontstaan uit die interaksie met ander mense en die verhouding tot die wêreld (Eatough & Smith 2008). Hierdie individuele leefwêreld is duidelik ook verbind met die sosiale en historiese konteks waarin die ouer vroue ontwikkel en geleef het.
Die deelnemers is almal Afrikaanssprekende blanke dames wat opgegroei het, en sosiaal aktief was, in 'n tydperk wat volgens Codrington en Grant-Marshall (2005) gekenmerk is deur 'n sterk patriargale gesins- en samelewingstruktuur. Binne die sosiale struktuur van hierdie tydperk, het vrouens nie stemreg gehad nie. Baie vrouens was huisvrouens en diegene wat wel poste beklee het, het nie gekwalifiseer vir verbandlenings nie en is ook volgens ander salarisskale vergoed as hul manlike eweknieë (Moran 2006). Mans is kollektief in die samelewing aanvaar as die onbetwiste hoof van die gesin. Die bevindinge van hierdie navorsing moet daarom binne die konteks daarvan gesien word dat die huidige ouer blanke dames vroeër hoofsaaklik die rol van versorger in hulle huishoudings ingeneem het.
Volgens Alaszewski (2006) se voorstel is deelnemers gevra om vir 'n tydperk van 10 dae lank joernaalinskrywings te maak van die gedagtes, gevoelens en ervarings wat hulle ten opsigte van eensaamheid beleef. Die doel met hierdie data-insamelingsmetode was om moontlike nuwe inligting te bekom wat nie deur die voer van onderhoude of die gebruik van die Mmogo-metodeTM verkry is nie. Die joernaalinskrywings is verder ook bestudeer om vas te stel of herhalende patrone voorkom.
Die oorsake van eensaamheid sluit meervoudige verliese, veranderde gesinsverhoudings en 'n verkleinde leefwêreld in.
Persoonlike verliese dui op die verlies van gesondheid, wat gepaard gaan met die verlies aan 'n funksionele liggaam en die verlies aan die bekende self. Die afname van liggaamsfunksies word beskryf as die verlies van vaardighede en energie wat ouer persone se vermoë beperk om by andere betrokke te wees. Die verlies van mobiliteit dra by tot isolasie, eensaamheid en ongemak. Een van die ouer deelnemers beskryf dit soos volg: Ek het baie pyn, 'n chroniese pyn en 'n chroniese moegheid en dan ook 'n spierswakte - ek kan of wil niks meer doen nie, ek sien nie meer ander mense nie, maar ek het ook nie krag nie. Nog ander bevestig dit: Ag, my oë verswak, my gehoor verswak ... my krag is op. Ek kan nie meer die dingetjies doen waarvan ek hou nie; en ek glo die eensaamheid veroorsaak dat my gesondheid agteruit gaan want ek word deesdae baie meer bewus van pyne en skete in my liggaam. Die isolasie wat siekte meebring word in die volgende aanhaling uitgelig: Daar is baie bejaardes hier wat nie meer kan loop of beweeg nie, hulle lê heeldag. As jy op soek is na eensames, moet jy met hulle gaan praat.
Deelnemers druk deurlopend 'n gemis aan die vertroude "self" uit. Veroudering word beleef as 'n stelselmatige proses van vervreemding van die self. Een deelnemer beskryf dit só: As ou mens neem jy afskeid van jouself omdat jy begin vergeet en ook fisies nie meer dieselfde funksioneer nie. 'n Ander deelnemer beskryf dat dit vir haar is asof sy 'n masker dra, omdat sy nie meer soos haar bekende self voel of lyk nie: Jy word jou eie masker omdat jy nie meer soos jouself lyk of voel nie. Eintlik is jy nie meer jouself as jy oud is nie. Jy lyk nie meer soos wat jy gelyk het nie, JY is nie meer nie. In Figuur 1 word die belewenis van een van die deelnemers uitgebeeld as die ervaring dat dit voel asof sy nie net agter 'n masker van eensaamheid versteek is nie, maar asof sy self die masker word - omdat veroudering 'n vervreemding van die fisiese en psigiese self meebring. Hierdie idee van vervreemding en 'n masker, is soos volg uitgebeeld:
Die deelnemer se beskrywing van die visuele voorstelling van haarself, lui: Jy voel soos daai beeld as jy eensaam is ... Soos daai arm wat die gesig toehou ... Sien jy ...? Jy wil jouself net toemaak, want jy kan nie meer nie. Party dae ken ek nie myself nie.
Die lewensverhale van weduwees verwoord dat die verlies aan 'n lewensmaat gepaard gaan met die verlies van 'n hele lewe vol herinneringe. Een van die deelnemers verwoord dit soos volg: Ek het altyd met my man gesels oor my probleme en my hartseer, maar nou voel ek dat ek niemand het om mee te praat en te sê hoe ek voel nie. 'n Ander sê: Dit is nou vir my moeilik ná my man se dood. Hy was alles vir my. Ek het alles vir hom gedoen. Nou is ek oud. My lewe is eintlik verby en daar is nie meer baie oor nie - behalwe die eensaamheid.
Die verlies aan geliefde persone wat na aan hulle was, laat 'n gemis by ouer persone. Die volgende aanhaling dui op die verlies van gesinsverhoudings in die primêre gesinslewe: Ek was die middelste van ses kinders, almal is al dood: my ouers, my broers en susters, my man en my kind. Ek het hulle almal verloor.
Die voortdurende aanpassing by nuwe verhoudings laat sommige ouer vroue ontuis en onwelkom voel. Daar is ook beperkte keuses aangesien daar minder beskikbare sosiale netwerke oorgebly het vir ouer vroue. Dit word duidelik uit die volgende deelnemer se aanhaling: Jy weet, om heeltyd so te moet aanpas is ook waar 'n mens begin eensaam voel. Hmmm, as jy so ruk lank by 'n broer of 'n suster tuis is en dan na so ruk begin jy voel jy is nou half in die pad, dan weet jy jy moet nou weer 'n skuif maak. Maar waarheen?
Die sosiokulturele konteks waarbinne die deelnemers aan hierdie studie gesosialiseer is, onderlê hul ervarings van eensaamheid. Binne die gestereotipeerd Afrikaanse sosiokulturele konteks, het sosiaal gedefinieerde rolle vir mans en vrouens bestaan. Van mans is byvoorbeeld verwag om sowel broodwinners te wees, as outoriteitsfigure wat gesag oor hulle vrouens en kinders uitoefen. Van vrouens is verwag dat hulle afhanklik, ondergeskik en onderdanig aan hulle mans moes wees. Vrouens moes dikwels ter wille van hulle mans en gesinne hulle eie voorkeure en posisies prysgee. Hulle het die rol van vrou, ma en versorger vervul. Een deelnemer verwoord dit só: My man was in die polisie en ons is mos elke tweede jaar verplaas hier in die vroeër jare. Hy het gewerk en ek was by die huis saam met die kinders. Ek moes elke week sy hemde stywe, kyk na die kinders, sorg vir kos. Jy weet mos ... 'n Vrou se werk. 'n Ander beskryf dit só: Daar is 'n stuk van my lewe waarvan ek niks anders as die kinders en skool en huiswerk en kosmaak onthou nie. Dit was 'n baie besige tyd. Ek het gebak ook nog vir 'n ekstra inkomste.
Die volgende visuele uitbeelding druk een van die deelnemers se belewenis van haar rol en funksies as vrou in die huis uit. Die voorstelling bestaan uit 'n kind in 'n bababed, die deelnemer (wat verantwoordelik was vir die atmosfeer en huislikheid in die huis), 'n nessie (wat simboliseer dat sy al die eiers in een nes bymekaar moes hou), die kospotte ("van Egipte," soos wat sy gekook het) en 'n "kerfstok" (wat haar belewing dat die lewe verbygegaan en verander het, uitbeeld).
Baie van die deelnemers het verhuis: van groot woonhuise na 'n kamer, of 'n klein woonstel, in 'n vreemde omgewing. Die leefruimte waarbinne die ouer persoon funksioneer, verklein nog verder namate die persoon verswak en minder funksionerend raak. Die meeste deelnemers beskryf die ervaring hiervan as 'n gevoel van "ingeperktheid". Een deelnemer verduidelik dit soos volg: Vroeër jare was die uithoeke van die wêreld jou grense. 'n Mens se liggaam kon enige iets doen en na enige plek gaan. Deesdae is jy beperk tot jou huis - as jy een het. Of jou ou kamertjie waarin jy bly.
Hanteringstrategieë is daardie meganismes wat ouer mense gebruik om hulle in staat te stel om aan te pas by verandering, of om sekere gevoelens te kan hanteer. Die gebruik van hanteringstrategieë is 'n subjektiewe keuse om eensaamheid te hanteer.
Reminissering dui op 'n sentimentele verlange na die verlede. Van die deelnemers het dit gerusstellend gevind om te peins oor die gebeure van die verlede en die hoogtepunte te herleef. 'n Ouer dame stel dit soos volg: Positiewe gedagtes bring positiewe denke, so ek probeer maar oor al die mooi goed wat was, nadink. Mens mag nie kla nie ... Jy het steeds baie om voor dankbaar te wees.
Nadink oor die verlede dien as 'n belangrike metode om te besin oor die kennis wat deur die loop van die ouer persoon se lewe verwerf is. Dit word só uitgedruk: Nou wat ek nou altyd doen, dan dink ek so na [oor] my ou lewe wat verby is. Wat nou alles gebeur [het], hoe ek dit nou verwerk [het].
Baie van die deelnemers beklemtoon die belang daarvan om aktief betrokke by die lewe te wees, as 'n metode om eensaamheid te hanteer. Die lewe bied steeds die geleentheid vir dinamiese betrokkenheid, al bestaan daar 'n onvermoë by sommige ouer vroue om by al die moontlikhede betrokke te raak. 'n Deelnemer stel dit soos volg: Ek moet myself besig hou en belangstellings kry om die eensaamheid te verwerk. Die lewe hou nie op as jy 75 jaar oud is nie. Jou kragte word net minder. As ek dink, toe ek so jonk soos jy was, wou ek net dans ... Wat praat ek kind, nou dans ek net in my drome!
'n Deelnemer het genoem dat sy al vir 9 jaar lank alleen woon en dat sy baie alleen is. Ná haar vertelling, is sy oor haar eensaamheid uitgevra en het sy die volgende teenstrydige stelling gemaak: Man dit hang af van die persoon, soos jy ook sê. Dit hang af van sy omstandighede want eintlik is eensaamheid maar net as jy alleen voel, jy weet. As jy alleen voel en jy het niks meer om voor te lewe nie. Ek voel nie so nie. Ek is nou nog nie op daardie stadium nie.