Na Sekhwama sa Inšorense ya bao ba sa Šomego ke eng?
Mmušo o tlhomile Sekhwama sa bao ba sa Šomego go kgonagatša thušo ya lebaka le kopana go bašomi ge ba se sa šoma, goba ge ba sa kgone go šoma ka baka la bolwetse, pelego goba lifi ya kamogelo ya ngwana, gape le go fa thušo go bafepšwa ke motho yoo a lefago tšhelete go sekhwama ge motho yoo a hlokagetše.
Na tšhelete ya go sepetša Sekhwana le ya go lefa mehola e humanwa bjang?
Bathwadi le badiredi ba mebaraka ya mešomo ba lefa tšhelete go Sekhwama sa Inšorense ya bao ba sa Šomego kgwedi ye nngwe le ye nngwe. Mmušo ke wona o hlokomelago Sekhwama gomme o lebeletšwe gore o fe thušo go Sekhwama ka dinako tšeo go nago le batho ba bantši ba go se šome.
Na bašomi kamoka ba swanetše go lefa go Sekhwama sa bao ba sa Šomego?
Bašomi kamoka bao ba šomago diiri tša go feta tše 24 ka kgwedi ba swanetše go lefa Sekhwama. Ga go molaong gore bathwadi ba seke ba ntšha tšhelete go megolo ya bašomi. Ga bjale Sekhwama ga se šome go badiredi ba ka gae le badirela setšhaba. Ditigelo tša gore bašomi ba ba tsenywe di lebeletšwe gore di tla rungwa moragonyana.
Na ke a gapeletšega go lefa Sekhwama ge ke humana mogolo wa godimo?
Ee, bašomi kamoka ka ntle le bao ba golago ka khomišene fela, ba swanetše go lefa sekhwama go se na taba gore ba gola bokae. Sekhwama sona ngwaga wo mongwe le wo mongwe se bea tšhelete ya godimodimo. Bašomi kamoka bao ba lego ka godimo ga tekanyo ya godimodimo ba tla lefa tšhelete ya go fihla godimodimo, gomme ge ba se sa šoma ba tla humana mehola ya tekanyo ya godimodimo. Se se ra gore mošomi yo mongwe le yo mongwe go tloga ka wa tekanyo ya fase go ya go molaodi wa khamphani o swanetše go dira tefo go Sekhwama.
Na bathwadi kamoka ba swanetše go lefa Sekhwama?
Bathwadi kamoka bao ba thwalago motho ofe goba ofe yoo ba mo fago tefo ya kheše goba tebogo ye nngwe ba swanetše go ngwadiša go Sekhwama, ka bjako morago ga ge ba thomile ditiro tša go ba bathwadi. Ke maikarabelo a mothwadi go ngwadiša kgwebo le go ntšha ditšhelete tšeo di tlhokegago ka megolong ya bašomi. Ge mothwadi a palelwa ke go dira ka mokgwa woo go na le dikotlo tše šoro kudu tšeo di tla diragatšwago go ya ka Molao wa Inšorense ya bao ba sa Šomego wo Moswa, (Molao 63 wa 2001).
Ge mothwadi ofe goba ofe a gana go ingwadiša go Sekhwama gape a sa nyake go ntšha ditšhelete, bašomi ba eletšwa gore ba ikopanye le kantoro ya kgauswi ya Kgoro ya Bašomi. O gopole gore Sekhwama se diretšwe tšhireletšo ya bašomi.
Bathwadi ba hlohleletšwa gore ba latelele dikgonegišo tša Molao, ka ge Sekhwama se efa thušo go bao ba bego ba ba šomela bao ba nago le thušo ye nyenyane goba bao ba se nago thušo ka baka la gore ditirelo tša bona di fedišitšwe.
Ke eng seo se tšewago gore ke mogolo?
Tšhelete kamoka yeo e humanwago go mothwadi, e le kheše goba tebogo ye nngwe, ntle le khomišene e tšewa e le megolo gomme tšhelete ya gona e swanetše go lefšwa. Diputseletšo kamoka tšeo di humanwago di tšewa gore ke megolo gomme di swanetše go lefelelwa. Mehlala ya diputseletšo ke diputseletšo tša maeto, diputseletšo tša boithabišo, mmogo le diputseletšo tša dijo le bodulo. Tshedimošo ye nngwe ka megolo e ka humanwa ka go šetulo 4 le šetulo 7 tša Molao wa Lekgetho la Letseno.
Na ke swanetše go lefa bokae go Sekwhama?
Tšhelete yeo e swanetšego go ntšhwa go mogolo wa gago e lekana le 1% ya palomoka ya mogolo kamoka, go sa balwe khomišene. Go tlaleletša1% yeo e lefšwago ke mošomi, mothwadi le yena o swanetše go lefa 1% legatong la mošomi. Ka moo palomoka ya tshelete yeo e lefšwago ke 2%.
Mošomi o lefa bjang le neng tšhelete ya Sekhwama?
Mothwadi o lefa ditšhelete tše go sekhwaman pele ga tšatši la bo 7 la kgwedi ye nngwe le ye nngwe. Ka mabaka a go lefa ditšhelete, bathwadi bao ba ingwadišeditšego mabaka a lekgetho ba swanetše go iša ditefo tša bona go Ditirelo tša Lekgetho tša Afrika Borwa (SARS). Bathwadi bao ba sa ingwadišetšago mabaka a lekgetho ba swanetše go lefa ditefo tša bona thwii ka go Sekhwama.
Na Sekhwama se tseba bjang gore tšhelete e tšwa go mang?
Sekhwama se tlhomile datapeisi ya mothwadi/mošomi ka moo go yona dintlha kamoka tša thwalo ya mošomi di bolokilwego. Ke maikarabelo a mothwadi go romela dintlha tša bašomi ba gagwe kamoka go sekhwama gore datapeisi e mpšhafatšwe kgwedi ye nngwe le ye nngwe goba ge go ena le phetogo ya dintlha. Dintlha tša bašomi di bolokilwe ka gare ga datapeisi gomme ge motho a se sa šoma, Sekhwama se ka kgona go sekaseka kgopelo ntle le tiego. Ka moo go botlhokwa kudu go netefatša gore mothwadi wa gago o romela dintlha tša gago go datapeisi ya Sekhwama.
Sekhwama se na le mekgwa ya go fapana yeo bathwadi ba ka romelago ka yona tshedimošo ya bašomi ba bona go Sekhwama, go se na taba le bogolo. Yona e tsenya go romela tshedimošo yeo e ngwadilwego fase go Sekhwama, go bathwadi ba go se be ba ba golo bao ba se nago tshepetšo ya go lefa ka ilektroniki. Bathwadi ba go ba le tshepetšo ya go lefa ka ilektroniki ba ka no romela tshedimošo ya bona go datapeisi ka mokgwa wa ilektroniki, go ra gore FTP, e-poso, bjalo bjalo.
Dikarata tše tala tša kgale (UF 74 card) di tla tlošwa gomme legatong la tšona gwa tsena tshepetšo ye mpšha ya ilektroniki. Bašomi bao ba sa nago le dikarata tše tala ba swanetše go di bušetša go bathwadi ba bona, gomme ba kgopele gore tshedimošo e romelwe go Sekhwama, gore e tsenywe ka gare ga datapeisi.
Na Sekhwama se tla tseba gore se ntefe bokae ge ke se sa šoma?
Tekanyo yeo ka yona mehola e swanetšego go lefša e badilwe ka go Šetulo 3 ya Molao. Se botlhokwa seo se swanetšego go gopolwa ke gore mehola e lefšwa lebaka la maksimamo wa matšatši a 238 goba palo ya dikhredite tša matšatši tšeo motho a di kgobokeditšego lebakeng la mengwaga ye 4, pele ga tšatši la kgopelo.
Dikhredite di fiwa bašomi ge ba šoma gomme ba lefa Sekhwama. Dikhredite di humanwa ka moo go latelago. Go matšatši a mangwe le a mangwe a 6 ao o šomago o lefa tšhelete, o humana khredite ya tšatši le 1. Go dumelelwa go khredite ya botlalo ya matšatši a 238 ka botlalo mošomi o swanetše go šoma bonyane mengwaga ye 4.
Mošomi o tšewa gore o lefile tšhelete go Sekhwama go tloga ka tšatši la pele la thwalo go fihla ka tšatši leo ditirelo tša gagwe di fedišwago. Sebaka sa tsebišo seo se šongwago pele ga phedišo ya tirelo, se tšewa gape bjalo ka sebaka sa thwalo.
Na tekanyo ya mehola e phethwa bjang?
Tekanyo yeo mehola e lefšwago ka yona e gona ka go šetulo 3 ya Molao wa Inšorense ya bao ba sa Šomego. Tekanyo ya mehola e tloga go 38% go bašomi ba go gola megolo ya godimo go ya go 58% go bašomi ba megolo ya fasefase.
E sego bjalo ka tshepetšo ya kgale, Molao wo moswa o kgonagatša selekanyo sa mehola go netefatša gore bašomi ba go tlhoka kudu ka nageng ba humana bokaalo bjo bontši kudu bja thušo ka baka la mathata ao a bakilwego ke go se šome.
Na ke mehuta ye bjang ya mehola yeo e fiwago ke Sekhwama?
Ke efe ya melawana ye mengwe yeo e šomago go mehola ye?
Kamoka bao ba lefago bao ba nago le dikhredite tše lekanego ba tla lefšwa maksimamo wa mehola ya matšatši a 238, ka go lebaka le lengwe le le lengwe la mengwaga ye 4, ge ba sa šome. Lebakeng la mehola ya pelego, palomoka ya matšatši a 121 e a lefelelwa, ge e le gore go na le dikhredite tše lekanego.
Go direga eng ge mogolo wa ka o fapana kgwedi ye nngwe le ye nngwe goba beke ye nngwe le ye nngwe?
Ge e le gore mogolo wa gago goba moputso o a fapana kgwedi ye nngwe le ye nngwe goba beke ye nngwe le ye nngwe, gona Molao o re megolo ya magareng lebakeng la dikgwedi tše 6 tše fetilego e swanetše go šomišwa go bala megolo yeo.
Na motho yoo a ntšhago tšhelete ga a lokelwe go humana mehola ge go diregile eng?
Ge a humana phenšene ya Mmušo kgwedi ye nngwe le ye nngwe.
Ge motho a humana tefo go tšwa go Sekhwama sa Putseletšo ka baka la bolwetse goba dikgobalo tšeo di bakilwego ke go se šome ga motho leruri goba nakwana.
Ge motho a humana mehola go tšwa go peakanyo efe goba efe ye nngwe yeo e tlhomilwego ke Molao wa Kamano ya Bašomi.
Ge motho a palelwa ke go latelela dikgonegišo tša Molao wo.
Ge motho a fegilwe go humaneng mehola ka baka la gore a swerwe a šoma goba a humana mehola goba dirile a bomenemene bja go amana le UIF.
Mehola e balwa go tloga ka tšatši la go se šome, empa e lefšwa go tloga ka tšatši la tiragatšo.
Mehola e lefšwa fela ge e le gore go se šome go feta matšatši a 14.
Mehola e lefšwa fela ge e le gore ditirelo tša molefi di fedišitšwe ke mothwadi. Ge molefi a rola modiro ga go mehola yeo e lefšwago, ka ntle le ge e le gore tholomodiro e ka tšewa gore ke go kobiwa ka tlhaologanyo.
Ge khamphani e tšhona mehola e a lefšwa.
Molefi o swanetše go ba a ngwadišitše ka go kantoro ya bašomi bjalo ka motho yoo a nyakago mošomo go ya ka Molao wa Tšwetšopele ya Bokgoni, 1998, gore a fiwe mehola ya go se šome. Molefi o swanetše go ba le bokgoni bja le go ba gona ge go ena le mošomo.
Molefi o swanetše go bega ka dinako le mafelong ao go wona mohlankedi wa dikleime a a phethago go yo saena rejistara ya go se šome.
Molefi o swanetše go hlahlwa a be a fiwe dikeletšo ka mešomo ge a laetšwe ke mohlankedi wa dikleime. Ge molefi a gana gomme go se na mabaka a go kwala gore a seke a hlahlwa, molefi a ka se sa dumelelwa go lefšwa.
Kgopelo ya mehola e swanetše go dirwa lebakeng la dikgwedi tše 6 tša go se šome.
Kgopelo e swanetše go dirwa godimo ga fomo yeo e boletšwego ka kantorong ya thwalo.
Go ya ka dikhredite, mehola e ka no lefšwa go fihla ka maksimamo wa matšatši a 238 lebakeng lefe goba lefe la mengwaga ye 4.
Mehola e lefšwa go tloga ka tšatši leo ka lona mošomi a lesago go šoma, ka baka la bolwetse.
Mehola yeo e lefšwago ke phapang gare ga tefo yeo mothwadi a e lefago le tekanyo yeo e beilwego ka go šetulo ya mehola.
Mehola e lefšwa fela ka baka la dibaka tša bolwetse bja go ba gona go feta matšatši a 14.
Kgopelo ya mehola e swanetše go dirwa lebakeng la dikgwedi tše 6 tša bolwetse.
Kgopelo e swanetše go dirwa godimo ga fomo yeo e boletšwego, yeo e tsenyago le go tlatšwa ga lengwalo la bongaka, ke ngaka goba ngaka ya go šomiša mere (homeopath) yeo e amogelwago. Lengwalo la bongaka le swanetše go tlatšwa ka baka la sebaka se sengwe le se sengwe seo mehola ya bolwetse e e kleimelwago.
Go ya ka khredite, mehola ya matšatši e ka no lefšwa go fihla ka maksimamo wa matšatši a 238 lebakeng lefe goba lefe la mengwaga ye 4.
Mehola e lefšwa molefi yoo a lego mmeleng, ge e le gore go dirilwe kgopelo.
Mehola yeo e lefšwago ke phapang gare ga seo mothwadi a se lefago le tekanyo yeo e boletšwego ka gare ga šetulo ya mehola.
Go ya ka matšatši a khredite, mehola e ka lefšwa go fihla go maksimamo wa matšatši a 121 goba dibeke tše 17.32 ka lebakeng lefe goba lefe la mengwaga ye 4. Kgopelo ya mehola ya boimana ga e ame tokelo ya molefi ya mehola ya go se šome ka morago.
Ge moimana a gomile tseleng goba lesea le foloditše, gona mehola e lefšwa go fihla ka maksimamo wa dibeke tše 6 morago ga go goma tseleng/go folotša.
Kgopelo e swanetše go dirwa godimo ga fomo yeo e boletšwego kantorong ya go thwala.
Kgopelo ya mehola ya boimana e swanetše go dirwa lebakeng la dibeke tše 8 tša go belega goba lebakeng la dikgwedi tše 6 tša pelego ya ngwana.
Ke yo tee fela wa batswadi bao ba amogelago ngwana yoo a ka dirago kgopelo ya mehola.
Ngwana o swanetše go amogelwa go ya ka Molao wa Hlokomelo ya Bana, 1983.
Sebaka seo motho a sa šomego se swanetše go fetšwa go hlokomelwa ngwana.
Mehola e lefšwa go tloga ka tšatši leo ka lona kgotla e filego taelo ya go amogela ngwana.
Mehola yeo e lefšwago ke phapang gare ga tefo ya mothwadi le tekanyo yeo e boletšwego ka gare ga šetulo ya mehola.
Ngwana yoo a amogelwago o swanetše go ba ka fase ga mengwaga ye 2.
Kgopelo e swanetše go dirwa ka gare ga fomo yeo e boletšwego ka kantorong ya thwalo.
Kgopelo ya mehola e swanetše go ba lebakeng la dikgwedi tše 6 taelo ya go amogela e ntšhitšwe.
Go ya ka matšatši a khredite, mehola e ka lefšwa go fihla go maksimamo wa matšatši a 238 lebakeng lefe goba lefe la mengwaga ye 4.
Mehola e lefšwa molekane yoo a phelago wa molefi yoo a hlokagetšego, ge e le gore go dirilwe kgopelo.
Kgopelo ya mehola e swanetše go dirwa lebakeng la dikgwedi tše 6 tša lehu la molefi.
Kgopelo e swanetse go dirwa godimo ga fomo yeo e boletšwego kua kantorong ya mothwadi.
Ngwana ofe goba ofe yoo a fepšwago wa go ba ka fase ga mengwaga ye 21 o na le tokelo ya go humana mehola ge e le gore ga go na molekane yoo a phelago.
Ge molekane yoo a phelago a sa dire kgopelo lebakeng la dikgwedi tše 6, gona ngwana yoo a fepšwago a ka no dira kgopelo ya mehola, ge fela e le gore kgopelo e dirilwe lebakeng la matsatši a 14 morago ga ge dikgwedi tše 6 di fetile, tšeo ka tšona molekane a ka bego a dirile kgopelo.
Go ya ka khredite ya matšatši, mehola ya matšatši e ka lefšwa go fihla ka maksimamo wa matšatši a 238 lebakeng lefe goba lefe la mengwaga ye 4.
Mehola yeo e lefšwago e lekana le mehola ya go se šome yeo e ka bago e lefilwe, ge motho a be a phela.