PressReader - Weg! Platteland: 2017-06-01 - Im­mer­groen en ‘ge­aard’
Im­mer­groen en ‘ge­aard’
Da­ve Pe­pler, aan­bie­der van die om­ge­wings­pro­gram op ky­knet en dees­dae ook na­tuur­toer­lei­er, meen jou eie tuin kan net so ’n op­win­den­de plek wees om jou aan Moe­der Na­tuur te ver­won­der.
Weg! Platteland - 2017-06-01 - Tuindagboek -
Da­ve het ’n be­son­der­se slag om koe­rant- en tyd­skrif­le­sers, ra­di­o­luis­te­raars en te­le­vi­sie­ky­kers die na­tuur sáám met hom te laat be­leef. Dié om­ge­wings­ken­ner en so­ö­loog is me­de­stig­ter van die A­ca­de­my of En­vi­ron­men­tal Le­a­ders­hip SA (AEL) by Ui­zip op die oe­wer van die Oran­je­ri­vier bui­te U­ping­ton en het in 2016 ook na­tuur­toe­re na R­wan­da, Ma­rok­ko, Ys­land en Bor­neo aan­ge­bied.
Waar­om is win­ter vir jou be­son­ders?
Dit gaan oor die af­wag­ting. Die we­te dat die na­tuur slaap en dat dit nou tyd is om die grond én my­self voor te be­rei op die len­te. Ek maak grond­kom­ber­se, werk kom­pos in die grond en snoei bo­me en strui­ke om nu­we groei te sti­mu­leer. Die­self­de ge­beur in die na­tuur, waar o­li­fan­te bo­me se tak­ke af­breek en só van die dooie hout ont­slae raak en vars groei aan­wak­ker. Win­ter­werk en snoei is ’n lief­des­daad aan jou tuin vir die len­te.
Wat is jou be­na­de­ring tot tuin­maak? Moet dit funk­si­o­neel, mooi of goed vir jou siel wees?
Ek huur al de­ka­des lank ’n kot­huis bui­te Stellenbosch. Deur die ja­re het ek ’n tuin ge­ves­tig wat my groot be­lang­stel­ling – reuk – sti­mu­leer. Am­per heel­jaar blom iets in my tuin wat lek­ker ruik. Jas­myn, maan­blom­me, he­li­o­tro­pe, soe­te­ma­lings – dít al­les het ek knap teen die huis ge­plant so­dat die geu­re op ’n mooi aand deur die huis kan trek. Ek het selfs ’n ko­nin­gin van die nag ( Ce­strum noc­tur­num) uit die Hi­ma­la­jas saam­ge­bring met ’n reuk wat snags oor­wel­di­gend is.
Win­ter­maan­de ruik my tuin na goeie kom­pos en grond, soos die on­der­to­ne van ’n goeie pi­not noir. Op ’n stil aand, na­dat ek die vuur aan­ge­steek het in my sto­fie met die glas­ven­ster, sal ek bui­ten­toe hard­loop net om te sien hoe die eer­ste rook uit die skoor­steen in die lug op­dwar­rel. En dan ruik ek die klam rook van die win­ter­vuur. Dit is die groot reu­ke van die na­tuur wat ’n mens ge­aard laat voel.
Wat is jou guns­te­ling­groen­te en/of -vrug­te om self te kweek?
Ek is ge­reeld weg van die huis af en kan daar­om nie iets soos groen­boon­tjies plant nie. In my tuin is twee fa­bel­ag­ti­ge a­dams­vye, al­bei van die ou soort. Een vy lê mos som­mer jou he­le hand vol. ’n Koue vy be­druip met dun drag­on­ge­geur­de room moet een van die vol­le­dig­ste e­tes op
aar­de wees. Ek moet vroeg sog­gens, voor die mee­lo­gies wat nét so lief is vir die vye, op­staan om dit te pluk.
Jy skryf eer­stens as ’n na­tuur­kun­di­ge en dan as ’n vo­ël­kun­di­ge. Wat­ter tuin­vo­ël is jou guns­te­ling?
Ek is gaan­de oor sui­de­li­ke swies ( Coc
copy­gia me­la­no­tis), sul­ke piep­klein hop­pen­de hel­der­oog-ju­weel­tjies wat soos saad­jies in en uit die tuin waai, maar jy moet die dêm goed­jies vang om reg­tig te sien hoe mooi hul­le is.
Ek is ’n groot voor­stan­der van ’n vo­ël­bad en -voer­der in die tuin. Om die ge­wo­ne te be­kyk is deel van die ri­tu­eel om ge­aard te word, en om ’n duif of mos­sie in jou tuin dop te hou kan net so­veel ple­sier verskaf as om in R­wan­da go­ril­las te kyk. Ek sou nie sê ’n slak het per­soon­lik­heid nie, maar vo­ëls is ei­e­soor­tig. Hier is ’n jan­fre­de­rik in my tuin wat el­ke dag die boe­ke in my huis be­skyt. Vo­ëls is ’n gra­tis ska­kel na die na­tuur.
Jy is gaan­de oor die U­ni­ver­si­teit van Stellenbosch se bo­ta­nie­se tuin, wat ook die oud­ste van sy soort in Suid-a­fri­ka is.
Ek kan nie ge­noeg be­klem­toon dat dié wêreldklas tuin een van Stellenbosch se die mees on­be­nut­te sie­ra­de is nie. Die vet­plant­ver­sa­me­ling uit die Rich­ters­veld wat Hans Her­re in die ja­re der­tig be­gin het, is werk­lik be­son­ders. Hier kan jy ’n vic­to­ri­a­le­lie in die aand voor jou oë sien blom ter­wyl hy sy he­mel­se geur vry­stel en die wa­ter­le­lie­dam­me hier is vir my mooi­er as dié van die Al­ham­bra­pa­leis in Gra­na­da, S­pan­je. In die herfs­maan­de blom ver­al die a­ma­so­ne­le­lies ver­ruk­lik en in die so­mer is dit weer die beurt van die hei­li­ge lo­tus.
Waar kom jou lief­de vir plan­te van­daan?
My ou­ma én my ma, Mag­gie, was ver­be­te tuin­ma­kers. Daar was al­tyd groen­te wat in­ge­maak moes word. Of oor­skot wat aan­ge­dra moes word na die bu­re toe. In klein dor­pies was groen­te­tuin maak deel van jou be­staan. Al­mal het vleis­ta­ma­ties ge­kweek. My ou­pa het een­dag met ’n vaal kring om die mond by die huis ge­kom na­dat hy vir sy week­lik­se haar­sny met die fiets Ro­bert­son toe ge­ry het. Hy het ge­sien hoe wor­tels ge­weeg en ver­kóóp word op die dorp. Hoe­kom sou jy so iets doen, wou hy weet.
Om tuin te maak, saad te ver­sa­mel en plant­jies uit te ruil is die goeie ve­sels wat ’n ge­meen­skap by­me­kaar hou. Met tuin­diens­te wat dees­dae so baie men­se se tui­ne on­der­hou, het iets soos fyn­tuin of lek­ker­ruik­blom­me langs ’n tuin­paad­jie ver­dwyn. Al­mal se tui­ne lyk die­self­de.
Dink jy tui­niers kan help met be­wa­ring?
El­ke goeie klein tuin is ’n ei­land van bi­o­di­ver­si­teit. As ge­noeg sul­ke ei­lan­de ge­skep word, be­gin hul­le aan me­kaar raak – selfs in die mees ont­wik­kel­de ge­bie­de. As ge­noeg men­se tuin­maak, vorm dit ui­ter­aard ’n net­werk.
Die groot­ste maat­skap­li­ke pro­ble­me van ons tyd hou ver­band met die feit dat ons nie ge­aard is nie. Tuin­maak, al is dit in ’n pot­jie, bring jou te­rug na die aar­de.
TUINDAGBOEK Die le­lie­dam­me in die US se bo­ta­nie­se tuin is een van Da­ve se guns­te­ling­plek­ke, ver­al in Maart, wan­neer die Victoria-wa­ter­le­lie ( Victoria cru­zi­a­na) met sy reus­ag­ti­ge bla­re snags blom.
Soos tert­pan­ne lê die Victoria-wa­ter­le­lie se bla­re op die wa­ter in die bo­ta­nie­se tuin van die U­ni­ver­si­teit van Stellenbosch.