versvraat | 'n leke-waardering van afrikaanse digkuns | Bladsy 2
Ruggespraak – Joan Hambidge
Met gister se post was dit vir my ‘n plesier om ‘n gedig deur dieselfde skrywer as die vorige post te plaas met ‘n soortgelyke beeld as dié uit die gedig in die voorafgaande post, in dié geval, die blom. Gister se gedig het deels gehandel oor geweld. Vandag se gedig, “Hirosjima, mon amour” uit Joan Hambidge se Ruggespraak (2002) beskryf op aangryplike wyse iets van die nastroom van dit wat dalk die grootste daad van geweld in die geskiedenis van die mensdom is:
Vroeër kon ek op ‘n reis na ‘n verre land
in vele verse uitbloei soos ‘n kersieboord in Kyoto:
rooi swoel vrugte in oordaad.
Verloor egter my pen in Hirosjima
boonop ‘n silwer een met my naam daarop gegraveer
iewers tussen 5 of 6 nm., meen ek, op die 17de Januarie
in die Vredespark. My naam, my naam is soek …
Elke jaar op 6 Augustus
sien begenadigdes dooies astraal ronddwaal.
Ruïnes staangemaak deur herinnering kom tot lewe.
Alles word soos dit was, asof ‘n goddelike herspeelknoppie gedruk.
Dan raas die fietsie van Shinichi Tetsutani
deur die tuin en jy sien Sadaki Sasaki vlieërs bou. Alle glasskerwe
word skynende ligte en ‘n foto van beton ‘n lewende man.
Alle swelsels sak soos mis voor ‘n hoopvolle son.
Vliegtuie is weer net vervoermiddels en uraan
‘n blote simbool op die periodieke tabel.
Alle verlore penne kry dan lewe
in eensgesindheid grif hulle in onuitwisbare ink hierdie woorde.
Snel grys fantoom – Johan de Lange
Posted on Augustus 1, 2011 by versvraat
In gesprek met die vorige post uit die bundel wat daarop volg: Snel grys fantoom (1986):
OOR BLOMME EN BOMME
Nie ’n motorbom was nie
(blomme klink soos bomme),
Is als nie eintlik ‘n spel
Kon ek deelword van ‘n ander se pyn
Poësie is bloeiwyse, meneer.
Waterwoestyn – Johan de Lange
Om weer terug te keer na die onlangse post oor S. J. Pretorius en die daaropvolgende posts met boom- en plant-digte, die volgende twee gedigte deur Johan de Lange uit sy bundel Waterwoestyn (1984). Dit het my aan die volgende aanhaling van Hennie Aucamp laat dink: “Het dit al ooit by ’n sensuurraad opgekom om blomme te verbied? Praat van openlike seksualiteit.”
Taai speeksels gom vorder traag
teen die stamme af. En stol.
Gespikkelde orgideë wys vinnig
’n fluwelige binneste
waarbinne die rooi plantvleisie
liggies tril. Waterdruppels glip
oor ’n uitgeswelde onderlip.
Ongeskonde melkheuning skulp
in die oggend, en teen die middag
vrugbare vrou met ligbruin tepels.
Soetjies drink sy die water
en laat stadig haar blare oop-
vou en vermenigvuldig
haar muskusgeure deur die lug
vlaag op vlaag, swel oop voor
die dringende skaarse trillings
van sy windsagte flanke,
oker kneusings aan haar lyf,
en laat glei klein poeiergeel
pers-gepunte sade uit haar sy.
Valreep / Stirrup-cup – Elisabeth Eybers
Posted on Julie 31, 2011 by versvraat
Die volgende gedig uit Elisabeth Eybers se Valreep / Stirrup-cup (2005) is een van die aangrypendse en vreesaanjaende gedigte oor die lot van ’n ouerwordende kunstenaar met die dood in oënskou:
Versinsels is eerstens ’n soort van bedryf
om dinge wat onderling klop op te skryf,
versinsels wil graag hul uiterste doen
as om sy tekortkominge aan te vul.
Wat van voortgesette versinsels nou?
Cussons is een van my eerste liefdes as leser. Die Swart Kombuis (1978) bly een van my hoogtepunte in my lees-lewe. Ander bundels van haar wat ek al onder oë had is: Plektrum (1970), Die Sagte Sprong (1979), Die Somer-jood (1980), Die Woedende Brood (1981), Verwikkelde lyn (1983), Membraan (1984) en Die Knetterende Woord (1990) en vir hierdie post Verf en Vlam (1978):
H. TERESA VAN AVILA OP ’N SENDING
Sy bid deur die transparantheid van gebed
Die ou koets ruk en stamp en die ou nonne
by haar murmel die rosekrans
met klik van krale: sy sien met die oë
van haar pynende liggaam dat hulle bleek van die hitte
is, en haar gees bejammer hulle, dié gees
wat verbý die rosekrans en deur die transparantheid
van die somerlandskap ver reeds klim in die gloed
van Sy mAjesteit: nie meer vir haar, lank
nie meer die Tuinier wat die akkr van die siel
natlei met milde genade en mededoë nie
maar nou ’n steil brandende weg op in ’n yslug op
na die sneeue, die siërras van Sy guns –
Hy wat verblindend waai op Jan van die Kruis
so ook met haar – Maar in die streng vervoering
roer hy haar lippe meganies om syfers toe te koetsier,
’n ruie man, meteens die perde vloek, en sy bereken:
As ons ons kaarte reg speel, Heer, (U is óók Joods)
en ons kan daardie skending kry, kan ek
maar weer deur die benerige arts gebloei
en geradbraak word, dus help vandag U sakevrou …
Die ou koets ruk en stamp: sy weet nie
hoe wit sy is van pyn – haar swaar lyf in sy swart
is van homself al jare skaars bewus – die hitte seng …
hoog oor Sy sneeuende siërras loop sy lenig
en somme maak en por Hom vrymoedig tot die daad.
Interne verhuising – Joan Hambidge
Die lewe en digkuns van Sylvia Plath is ’n gereelde onderwerp in Joan Hambidge se poësie. In haar roman Judaskus bring sy op aangrypende wyse die verhouding van Sylvia Plath met Ted Hughes so wel as Sheila Cussons se verhouding met N. P. van Wyk Louw s’n in verband met die van die protagonis. In ’n onderhoud het Lina Spies eenmaal gesê dat haar mentor, D. J. Opperman haar as jong digter aangemaan het om weg van haarself en haar eie ervarings te skryf en om haar onder iemand anders se vel in te dink. Hier, in haar bundel Interne verhuising (1995) doen Hambidge dit beeldskoon met Plath:
Sylvia Plath in selfgesprek
Daar bly niks oor –
poësie spruit soos bloed – soos lewensbloed.
Dis alles goed
’n woord spruit uit voor die voet.
Ek laat melk en brood
vir my twee serpente – op pad na die ander oord.
Aans vou ek hulle terug
in my liggaam soos blare gerig.
In my stil-stil are bloei
die nag se reuke. Gloei
die maan my bondgenoot se afsydige lig.
Gewoond aan dié soort ding – deeglik afgerig.
Verdraaide raaisels – Joan Hambidge
En vandag is dit weer bietjie en afskeid soos net Hambidge kan. Die volgende twee gedigte het dit net vir my so getrou aan hoe ek dit beleef raak gepen:
Soms, net soms raak ek nog aan jou ketting om my nek
(tuis gelaat ter wille van diewe in Rio; om die voedoe wat jy wek
insgelyks af te werk).
Soms, net soms raak my hande nog aan my lyf
(agtergelaat weens verbrokkeling; nog vanweë jou verblyf
met ’n nuwe geliefde).
Soms, net soms evraar ek nog gevoel in my geamputeerde hand
(afgekap in dié ongeluk; word in ’n vuur verbrand
saam met ander afval).
Soms, net soms ervaar ek pyn in my nuwe hart
(oorgeplant in nood; ’n lewer-, nier-, en hart-
operasie ten einde te herstel).
Soms, net soms hoor ek jou stem in my private drome
(oorgelaat aan die toeval; die werking van dié drome
lei skynbaar tot herstel).
En dan veral in lyn met gedagtegange wat onlangs so soortgelyk in my gemoed gemaal het:
Ander mense staan ’n geliefde af aan die dood –
ek verloor myne in lewende lyf.
Ander mense staan sublieme geliefdes af aan die dood –
myne word deur banaliteite van ander vermink.
Ander mense staan stil geliefdes af aan die dood –
myne word deur luide geskinder opgekerf.
Ander mense staan ewige geliefdes af aan die dood –
my geliefde net tydelik, hier, nou.
Ander mense staan geliefdes af aan die dood –
ek verloor myne aan die woord.