Wenverhaal van die moderne Olimpiese Spele
Wenverhaal van die moderne
Al om die vier jaar hou ons Spele en die herbore Olimpiese droom leef voort... soos dit meer as 'n eeu gelede deur 'n Franse edelman opgetower is. En dit bly 'n belewenis om oor die geskiedenis van die moderne Spele te lees...
BO: 'n Toneel by die luisterryke amptelike opening van die
Olimpiese Spele van 2008 in Beijing, China.
Foto: Ricardo Stuckert / PR,
geproduseer deur die openbare Brasiliaanse nuusagentskap Agência Brasil, wat dit op hierdie bladsy op die wêreldwye web geplaas en gelisensieer het ingevolge 'n Creative Commons Attribution 2.5 Brazil-lisensie
IE eerste moderne Olimpiese Spele is deur 'n Britse skoolmeester geïnspireer, deur 'n Fransman georganiseer en in Griekeland gehou. Dit was die jaar 1896—iets meer as honderd jaar gelede. Daarmee is die droom bewaarheid om die historiese Spele van die antieke Griekeland op 'n luisterryke manier te laat herleef.
Natuurlik verskil die moderne sportfees aanmerklik van dié van honderde jare gelede. Die Spele van die Oudheid is naamlik slegs tussen die atlete van verskillende Griekse stadstate onderling besleg. Met die moderne Spele is die visie geweldig verbreed en sportlui van alle uithoeke van die aarde word betrek.
Maar die ideaal bly dat verskille tussen nasies gedurende die Spele vergeet sal word—net soos die Grieke van weleer hul geskille tydelik bygelê het wanneer hulle al om die vier jaar by Olimpia saamgetrek het.
LINKS: Baron Pierre de Coubertin, die vader van die moderne Olimpiese Spele.
Die Fransman deur wie se ywer die moderne sportfees tot stand gekom het, was 'n lewendige aristokraat genaamd baron Pierre de Coubertin, wat Brittanje in 1887 besoek het en daar deur 'n onderwyser, Thomas Arnold, begeester is. Arnold het as opvoedkundige hervormer die waarde van sport vir karakterontwikkeling gepredik.
Coubertin het self in 'n kruisvaarder vir liggaamlike opvoeding ontwikkel en 'n paar jaar later die Internasionale Olimpiese Komitee in die lewe geroep. Die eerste Olimpiese Spele sou oorspronklik in 1900 in Parys, Frankryk, plaasvind, maar Coubertin het ongeduldig geraak en dit tot 1896 vervroeg.
Daar is boonop besluit dat dit meer gepas sou wees om die eerste Spele in Athene te hou—Griekeland was immers die tradisionele tuiste van die Spele. Geld was egter 'n probleem, want die Griekse regering was in die skuld. Tog het 'n Griekse miljoenêr met 'n donasie uitgehelp en 'n arena is op die fondamente van die lank verdwene Panathenaïese Stadion gebou. Die eerste moderne Olimpiese Spele is op 6 April 1896 geopen.
Dit het atlete van Brittanje, Amerika en nog elf lande gelok. Vroue-atlete is nie genooi nie en daar sou slegs 42 nommers in nege sportsoorte wees. Wanneer 'n mens dit vergelyk met die duisende atlete uit die menigte lande wat aan 2004 se byeenkoms in Athene deelgeneem het, klink daardie nederige begin byna lagwekkend.
Die standaarde was ook nie naastenby wat dit vandag is nie. Die oppervlak van die nuwe renbaan was byvoorbeeld so los dat die tye in die rennommers glad nie waffers was nie. Die swemnommers is in die see naby Piraeus gehou. Die water was so koud dat een Amerikaanse deelnemer geskreeu en na die wegspringplek teruggevlug het nadat hy in die water gespring het.
Die volgende aantal Olimpiese Spele—wat voortaan elke vier jaar in verskillende stede oor die wêreld gehou sou word—het meer deelnemers gelok en by die Spele van 1912 in Stockholm was daar reeds meer as 2500 atlete. Dit het darem 57 vroue ingesluit, wat sedert 1900 aanvanklik net aan sportsoorte soos golf, tennis en daarna swem kon deelneem. Later is hierdie soort diskriminasie geskrap.
Weens die Eerste Wêreldoorlog is die Spele van 1916, wat in Berlyn in Duitsland moes plaasvind, afgestel. In die jare twintig was daar die fenomenale verrysenis van 'n groep atlete van Finland, wat in die Paryse Spele van 1924 tweede ná Amerika geëindig het met veertien goue medaljes, dertien silwermedaljes en tien bronsmedaljes.
LINKS: 'n Duiknommer by die Spele van 1908.
Die Spele van 1936 is aan Berlyn toegestaan en die Duitse Nazi-leier Adolf Hitler, wat gedink het dat dit die oppermag van die Germaanse ras sou bevestig, het stellig sleg op sy neus gekyk toe die swart Amerikaanse naelloper Jesse Owens 'n ongehoorde vier goue medaljes inoes.
Ondanks die strewe na vrede tussen nasies wat die Olimpiese Spele sou moes versinnebeeld, het diepgaande politieke verskille dikwels hierdie ideaal verydel. Só het Palestynse ekstremiste in 1972 elf Israeliese atlete in die Olimpiese dorp in München, Duitsland, vermoor. Suid-Afrika is weens sy destydse rassebeleid van 1960 tot 1988 enige deelname aan die Spele verbied. Voorts het Amerika en baie ander lande in 1980 die Olimpiese Spele in Moskou geboikot uit protes teen die Sowjet-Unie se inval in Afganistan. Moskou het teruggekap deur nie atlete na die Spele van 1984 in Los Angeles te stuur nie.
DIE Tweede Wêreldoorlog het weer 'n onderbreking in die vierjaarsiklus van die Spele gebring, wat nie voor 1948 in Londen, Engeland, hervat is nie.
REGS: Mark Spitz.
Namate die een Spele op die ander gevolg het, het ál meer atlete die oë van die wêreld op hulle gevestig. Só het Münchense Spele van 1972 aan die Amerikaanse swemmer Mark Spitz behoort, wat aan sewe nommers deelgeneem en sewe goue medaljes gewen het. Boonop het hy al die nommers in wêreldrekordtye gewen. In 1976 in Montreal het die veertienjarige Romeense gimnassie Nadia Comaneci die wêreld verstom deur met 'n volmaakte 10 beloon te word.
LINKS: Nadia Comaneci.
Die kwessie van verbode stimulante is in 1988 op die spits gedryf toe Kanada se Ben Johnson die 100 meter in 'n wêreldrekordtyd gewen het, net om daarna van sy medalje gestroop te word weens spore van 'n verbode steroïed in sy urine. Sedertdien het die Olimpiese base die skroef hard aangedraai om die euwel van verbode middels te probeer hokslaan—ook weer in 2004 in Athene.
Die kommersialisasie van die grootste sportbyeenkoms op aarde het veral begin duidelik geword met die Spele van 1992 in Barcelona toe die strate vol was van plakkate waarop produkte met atlete gekoppel is. Televisieregte is ook, en word steeds, vir soveel honderde miljoene dollars verkoop dat 'n gewone salaristrekker net daarvan kan duisel.
Die moderne Spele het hul honderdste verjaardag in 1996 met groot fanfare—en meer as 10.300 deelnemende atlete—in Atlanta gevier. Daarna was Sydney (met 'n toe ongehoorde 10.651 atlete) en in 2004 Athene aan die beurt. Dit lyk steeds of die gasheerlande mekaar wil troef om die grootste, beste en luisterrykste Spele aan te bied wat daar nog ooit was.
Op 2004 se byeenkoms in Athene is byvoorbeeld 11.099 atlete van 202 lande gehuisves, meer as vir enige sportbyeekoms wat nog gehou is. Sowat 3.581.080 kaartjies is verkoop, terwyl vier miljard (vierduisend miljoen) TV-kykers die nommers kon sien, twintig persent meer as met die Spele in Sydney. Van minder belang maar tog insiggewend is die beweerde sowat 40.000 asbakkies wat net vir joernaliste op verskillende plekke by hierdie Spele geplaas is!
REGS: Michael Phelps.
Athene 2004 sal vir baie dinge onthou word, nie minste nie vir die negentienjarige Amerikaanse veteraan-swemmer Michael Phelps se agt Olimpiese medaljes—waaronder ses goues—wat meer is as die ses medaljes wat al Suid-Afrika se atlete gesamentlik kon verower.
Maar, nou ja, soos baron Pierre de Coubertin destyds gesê het: "Die belangrikste ding in die Olimpiese Spele is nie om te wen nie maar om deel te neem... die essensiële ding in die lewe is nie om te oorwin nie maar om goed te veg..."
Viva die Olimpiese droom!
Opdatering 2008: Die Olimpiese Spele van Augustus 2008 in Beijing, China, sal deur die wêreld onthou word as 'n besonder luisterryke byeenkoms, waarin altesame 10.500 atlete van 28 sportsoorte in 302 nommers meegeding het. Dit sou beslis ook sekere geykte persepsies verander oor hoe dit werklik vandag in China lyk.
Medaljes is deur altesame 87 van die 204 deelnemende lande gewen. Die gasheerland, China, se atlete het 51 van die 302 goues ingeryg, Amerika 36 en Rusland 23. Die groot sterre op die Spele was die Amerikaanse swem-fenomeen Michael Phelps, wat agt goue medaljes ingepalm en dus Mark Spitz se prestasie van 1972 oortref het, asook die naelloper Usain Bolt van Jamaika, wat hom as "Die Vinnigste Mens op Aarde" gevestig het met drie nuwe wêreldrekords.
Altesame pryk meer as 40 nuwe wêreldrekords en meer as 100 nuwe Olimpiese rekords agter die deelnemers se name.
Suid-Afrika se Natalie du Toit het ook groot belangstelling gewek as die eerste gestremde swemster wat vir die Olimpiese Spele kon kwalifiseer. Hoewel sy nie so goed kon vaar in die 10k-swemnommer waaraan sy deelgeneem het nie, is sy nooit verneder nie en het sy ons land se naam bloot met haar deelname hoog gehou. Natalie se een been is 'n aantal jare gelede by die knie geamputeer nadat sy met haar bromponie in 'n ongeluk betrokke was.
Andersins het Beijing maar beroerd verloop vir die Suid-Afrikaners. Ons verspringer Khotso Mokoena kon darem 'n silwer huis toe bring, maar dit was ook die enigste medalje. Die swak vertoning van ons atlete het 'n beroering tuis veroorsaak en sou tot indringende nabetragtings lei oor wat verkeerd geloop het.
Beplanning is reeds aan die gang vir die volgende Olimpiese Spele in 2012 in Londen, Engeland, en almal hoop dat Suid-Afrika dan baie beter sal vaar.
'n Spele vir die sports!
BO: In die beginjare was daar klaarblyklik min van die sofistikasie en geriewe wat die latere Spele sou kenmerk. Hier is 'n toutreknommer by die Olimpiese Spele van 1904.
Uit: Charles Lucas, The Olympic Games 1904.
ONDER: En die sakresies by dieselfde geleentheid herinner 'n mens veel eerder aan 'n boeresportdag as aan 'n Olimpiese Spele soos ons dit vandag ken!