Maart, 2018 | minderheidsverslag
Die Volksraad by Bloedrivier
"Ons kort 'n leier". Dit is die versugting by baie van ons. Alles sal regkom as ons net die regte persoon kan kry as leier. Ons soek na 'n bekwame persoon, een man wat uitstaan bo die res. Het ons in ons geskiedenis voorbeelde van hoe so 'n leier moet wees?
Andries Pretorius is 'n goeie voorbeeld van 'n bekwame leier. Hy was die held van Bloedrivier. Maar hy het nie alleen gestaan nie, hy het nie net gemaak soos hy goeddink nie. Die Volksraad was die hoogste gesag by Bloedrivier. Andries Pretorius is deur die Volksraad aangestel as Hoofkommandant. Hy moes aan hulle rapporteer en hulle goedkeuring kry. Dit was die Volksraad wat die verantwoordelikheid ten opsigte van die Gelofte gedra het. Dit was hoe die Boerevolk se republikeinse stelsel gewerk het.
'n Republiek en 'n demokrasie is nie dieselfde ding nie. 'n Republiek bestaan uit burgers en nie onderdane nie. By 'n republikeinse stelsel stem die burgers vir volksverteenwoordigers wat namens hulle staatsake moet hanteer. Indien die burgers meen dat die volksverteenwoordiger nie in hulle belang optree nie, mag hulle hom terugroep. Die uitvoerende gesag word gegee aan 'n direk verkose President wat gewoonlik onafhanklik van die Volksraad is. In die Boererepublieke was daar geen politieke partye nie, die burgers het vir 'n persoon en nie vir 'n politieke party gestem nie.
'n Demokrasie bestaan uit onderdane van die staat. Die demokratiese staat kan ook 'n monargie wees, soos Groot Brittanje en Nederland. Die kiesers stem in verkiesings vir politieke partye. Die politieke partye besluit wie die kandidate en leiers is. Die politieke party wat die meeste stemme kry, stel 'n regering saam. Die politieke partye het sitting in 'n parlement.
Die Boerevolk se republikeinse sienings kom van ver af. Die kerkhervormer Johannes Calvyn het 'n indirekte invloed daarop gehad. Volgens hom het mense die reg om gehoorsaamheid aan 'n goddelose owerheid op te sê. Hierdie beginsel het gelei tot die Opstand van die Nederlande teen Spanje en die stigting van die Nederlandse Republiek in 1581. Dit is wat met die Groot Trek gebeur het, die Boerevolk het gehoorsaamheid aan die Britse owerheid opgesê.
In 1778 is daar 'n vlugskrif deur Patriotte aan die Kaap versprei wat die vroeë denke oor 'n geskikte staatsvorm weerspieël het. Een stelling het gelui: …het heil des Volks de opperste wet is, dat de wesentlijkheid van het gesag bestaat in de handhawing der regten van de Onderdanen en van 't gemeene best, dat de sorg der Regeerders meer over het geheel dan over de deelen moet loopen. 'n Tweede stelling was dat 'n volk …het regt heeft om sig teegens Regeerders aan te kanten, denselven af, andere in de plaats te setten, wanneer men bespeurt dat de Maatschappij onder hunne Regeering te gronde gaat… (Aangehaal uit 'n werk "Die staatkundige erfenis en ontwikkeling van die Republiek van Suid-Afrika". Ongelukkig het ek geen verdere inligting oor hierdie werk nie.)
Die Voortrekkers se siening oor 'n nuwe staat blyk ook by monde van hulle leiers. Piet Retief het in sy manifes gemeld dat hulle besluit het dat hulle die grondreëls van vryheid in hulle nuwe staat sou toepas. Piet Uys het gepraat van dieselfde beginsels toepas as wat deur die Verenigde State van Amerika aangeneem is. Dit het hulle dan ook gedoen direk na hulle uit die Kaapkolonie was. 'n Tydelike regering is gevorm om te duur solank as wat daar getrek word. Die lede van hierdie regering was die leiers van die trekgeselskappe. In 1838, voor Bloedrivier, is 'n nuwe grondwet opgestel. Dit was vir Port Natal en die omliggende gebied. Die grondwet het 'n wetgewende liggaam, bekend as die Volksraad, ingestel. Daar is ook verwys na 'n President van Politie, maar dit was nie toe al ingestel nie.
Na die moorde op Piet Retief en die by Bloukrans en elders, asook die dood van Gerrit Maritz, moes die Volksraad stappe neem om hulle mense te beveilig. Die Volksverteenwoordigers was op daardie stadium JS Maritz (Voorsitter), L Meyer, J du Plessis, C Liebenberg, JH Labuschagne, PJ van Niekerk en CJ Labuschagne. Hulle moes 'n bekwame militêre aanvoerder kry en het Andries Pretorius versoek om die pos te aanvaar. Op 25 November 1838 stel die Volksraad vir Pretorius aan as Hoofkommandant. By hierdie vergadering was die Kommandante en Veldkornette ook teenwoordig.
Volksverteenwoordiger Johannes Stephanus (Jan) Maritz (b1c8d1) was die ouer broer van die Voortrekkerleier Gerrit Maritz. Hy is gebore in Maart 1794 te Graaff-Reinet en hy sterf op 4 November 1857 te Frischgewaagd, Weenen. Hy was een van 21 verkenners wat in 1834 die Noordelike binneland verken het. In 1836 het hy saam met sy broer se trekgeselskap die Kaapkolonie verlaat. In 1838 word hy deur die volk tot die Volksraad verkies en word deur die Volksraad tot Voorsitter verkies. Met die stigting van die Republiek van Natalia is hy ook verkies as Voorsitter van die Volksraad.
Volksverteenwoordiger Lucas Johannes Meyer (b1c6d2e6) is op 26 Februarie 1792 gebore aan die Oos-Kaap en is oorlede op 18 Mei 1864 te Boschhoek, Newcastle. Hy is in 1838 tot die Volksraad verkies. Hy moet nie verwar word met Lucas Meyer van die Nieuwe Republiek nie.
Volksverteenwoordiger Johannes (Jan) du Plessis (b6c1d10e1) is gebore op 29 Augustus 1801 te Graaff-Reinet. Hy is oorlede op 21 Februarie 1877 te Du Plessisdal, Harrismith, Vrystaat. Benewens Volksverteenwoordiger, was hy ook 'n veldkornet en later kommandant. Jan du Plessis was ook een van die godsdiensleiers op die lys van deelnemers aan die Slag van Bloedrivier.
Daar was twee persone met presies dieselfde name teenwoordig by Bloedrivier. Ons is nie absoluut seker watter een die Volksverteenwoordiger was nie. Christiaan Jacobus Liebenberg Senior (b2c4d4e2) is gebore op 21 Februarie 1796 en is oorlede op 6 April 1873. Sy pa en twee van sy broers is deur Matabeles vermoor by Liebenbergkoppie. 'n Neef van hom, Barend Johannes, is saam met Piet Retief vermoor. Christiaan Jacobus Liebenberg Junior (b2c2d2e2) is gebore op 15 Junie 1809 te Graaff-Reinet en is oorlede op 13 November 1884 te Hopetown, Bo-Karoo. Een van hulle het ook 'n brief aan familie in die Kaapkolonie geskryf waarin van die Trekkerslewe vertel word.
Volksverteenwoordiger Jan Harm Labuschagne (bekend as Jan Groen) (b2c4d1e1) is gebore op 16 Desember 1792 te Cradock. (Die slag van Bloedrivier het op sy verjaardag plaasgevind). Hy is tussen 1844 / 1845 oorlede te Valschrivier, Agter-Drakensberg. (Daar was ook 'n Jan Hendrik Labuschagne wat bekend was as Jan Groentjie).
Volksverteenwoordiger Pieter Johannes van Niekerk (b2c3d6e2) is op 27 Oktober 1799 gebore in die Graaff-Reinet distrik. Hy is oorlede in Oktober 1851 te Wolvepan, Winburg.
Volksverteenwoordiger Casper Jeremias Labuschagne (b2c4d3e4) is gebore op 15 Julie 1799 te Graaff-Reinet en is op 5 April 1872 oorlede te Vaalpoort, Harrismith. Hy was ook 'n veldkornet.
Sittings van die Volksraad is dikwels bygewoon deur die kommandante. Die volgende kommandante was teenwoordig by die vergadering van 25 November 1838: Hoofkommandant Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius (b3c1d5e11), Kommandant Karel Pieter Landman (b2c10) (hy was tweede in bevel), Kommandant Pieter Daniël Jacobs (b5c3d8e1), Kommandant Jacobus Christoffel (Koos Grootvoet) Potgieter (b7c8d6e4), Kommandant Johan Hendrik (Hans Dons) de Lange (b10c2) en Kommandant Stephanus Petrus Erasmus (b5c12d4). Die veldkornette wat hierdie vergadering bygewoon het was: Johannes C Steyn, C Viljoen, Gert Pretorius, Hercules Albertus (Bart) van Staden, Gert Lombard, Stephanus Scheepers, Jan Fourie, William Cowie en Jan Joubert. Die Sekretaris van die Volksraad was Jan Gerritze Bantjes.
Hierdie mense was die leiers by Bloedrivier. Die Hoofkommandant en sy offisiere het die militêre kant hanteer. Die Volksraad het gesorg dat die Gelofte nagekom word. Soos belowe, is dit in 'n boek opgeskryf en gepubliseer.
Ons huidige situasie lyk baie na hoe die situasie net voor Bloedrivier was. Ons voorouers het nie net op een man staatgemaak nie. Ons moet begin by 'n Volksraad. As ons bekwame volksverteenwoordigers het, sal hulle namens ons kan praat en besluite neem. Hulle sal verantwoordelik wees om bekwame mense te soek en aan te stel. Dit is die Boeremanier.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 12 Maart 2018 Kategorieë GeskiedenisSleutelwoord Boerevolk, Gelofte, Geskiedenis, VolkskundeLewer kommentaar op Die Volksraad by Bloedrivier