Uitgawe 4: Woorde wat elders lewe - B L O O T S
Woorde wat elders lewe
"Die wind is 'n droë lied sonder die see..." So het digter, sanger en joernalis Toast Coetzer eens geskryf, en hierdie enkele sin het die Belgiese 'klippehakker' Maude Baekart so aangegryp, dat dit 'n hele beweging aan die gang geskop het: Letters-in-steen.
Waar enkelsinne uit gedigte in klip gekap word, om vir ewig iewers te staan.
Dit het reeds in 2007/8 begin, en het uiteindelik uitgeloop op 'n 'onbeschriflike skone tratament van die krag door woorden; en de blijdskap die het brongen', aldus een koerant in Brugge waar Maud tuisgaan.
'n Hele paar Suid-Afrikaanse digters se werke is so 'getoonset': geklik in klip.
Die volgende versreëls het in België onder die hamer gekom en is in die foto-boek WOR(L)DS opgeneem:
- Om in 'n trein te slaap is om 'n rivier te wees
- Die vuur moet van binne kom
- Die wind is 'n droë lied sonder die see.
- Tijd is enkelvoud/ of zelfs het veelvoud ervan/ zoals de liefde
- In de wereld van negatieven/ Is alles omgekeerd.
- Verlange onbegrens. / So is liefde sinvol/ nie ingekort tot mens
- Voor die dag is die nag
- Die son kniel by die ewenaar
- Kom ons pluk die lug en melk die son
- Ons moenie versigtig wees nie die liefde is roekeloos
Dis 'n sonnige Sondagoggend, die laaste Sondag in September, en honderde mense stroom na die stadshuis in Brugge, België. Die geleentheid, elfuur die oggend, is die opveiling van 37 klipblokke met poësie-reëls daarin gekalligrafeer. Die versmakers is bekende Belgiese digters en een Nederlandse digter, Stef Bos, wat nou in België woon. Hierbenewens is daar die teks van N'kosi iSikelele iAfrika (Enoch Sontonga) en dan ook ses Afrikaanse digters.
"Dit sê daar is 'n plek in die internasionale taleryk vir Afrikaans – 'n jong, uiters moderne samekoms van verskeie tale, hoofsaaklik Hollands, wat met voortdurende nuweskeppings die basistaal se sprekers raak en roer.
"Dit is interessant dat die oorsese lesers skynbaar groter agting het vir ons nuwe, jong digterstemme as ons eie lesers, en dit spreek boekdele,'' sê een van die gekose digters, die Gautenger Ronel Nel.
Nel se klip met die woorde kom ons pluk die lug en melk die son het 3 400 euro gehaal. Dit was die tweede hoogste bod op die veilig, en die hoogste van die Afrikaanse digters. Die algemene hoogste bod was vir die Vlaamse digter Huguette van Reamdonck met Als het donkert komt de maan vir 4 000 euro.
Altesaam 65 990 euro is gemaak en die organiseerders verwag 'n verdere sowat 12 000 euro uit die verkope van katalogusse, brosjures en ander wetenswaardighede van die projek. Die geld is bestem vir organisasies, Sprinkle en Breadline Africa, gemoeid met Afrika-kinders met Vigs. Geen van die digters word vergoed nie.
Die projek, Wor(l)ds, is gereël deur Brugge Plus, 'n kultuurorganisasie van Brugge, en is bekroon vir die mees vernuwende toeristies-kreatiewe projek van die provinsie. Die projekleier, kalligraaf Maud Bekaert, sê tot haar "verwondering het die klippe met Afrikaanse tekste nog beter verkoop as die klippe met Nederlandse tekste''. Aanvanklik was sy "bietjie bang dit sou moeilik wees om Afrikaanse tekste te verkoop, maar iedereen wil 'n Afrikaanse teks hê''.
Saterdag 24 Oktober 2009 sal vir ewig in my geheue gebytel lê. Letterlik. Soos woorde in steen. Ewig en onuitwisbaar altyd..
Maud het 'n ateljee en opleidingsfasiliteit in Kaapstad, onder by die Kasteel, begin. Die Saterdag was die Suid-Afrikaanse bekendstelling van die boek Wor(l)ds, met die lieflike woorde en werke van onder meer Toast Coetser, Antjie Krog, Amanda Strydom, Stef Bos, Tom Lanoye, die efemerale strand-kalligrafie van Andrew van der Merwe en die aangrypendewoorde van die stadsdigter van Gent, Peter Verhelst. Peter het self ook 'n paar gedigte voorgelees. 'Viel so graag samen/maar iedereen viel apart. Alleen wij springen naar/de sterren...'
(Een van die vele mooi goed wat tydens die projek gebeur het, is dat Peter en Maud mekaar só ontmoet het. Dit was 15 sekondes, vertel hy; toe weet hy. She's the one.)
Maar daardie Saterdag was ook die gradeplegtigheid waar die eerste ses swart Suid-Afrikaanse steen-kalligrafiste hul diplomas gekry het. Phinias Chirubvu, oorspronklik van Zimbabwe en nou permanent in Khayalitsha, was die topstudent. (Hy het ook een van 'my' klippe gekap vir die veiling in België verlede jaar.) Na die tyd het ons almal Stellenbosch toe gery om na Gert Vlok Nel te gaan luister... Phinias het nie 'n woord van Gert se gedigte verstaan nie, maar die musiek het duidelik met hom gepraat – hy het wél opgemerk dat 'that guy seems to cry a lot!' Op die knoppie, Phinias.
Dit was 'n fees van samesyn, oor brood-, kleur- en woordgrense heen. Dit was 'n klein bewys van hoe die woord mense uit verskillende lande, kulture en velle mekaar kan saamsnoer.
Want woorde kán brûe bou, wonde lek en gesplete wêrelde heel.
Woorde is die hoeksteen in die nuwe wêreld van woorde in klip.
Gaan kyk bietjie die wonderlike werk wat die magiese vroue Maud Bekaert en Bev Gillespie doen – deur van ons digters se woorde in klip te kap; dan daardie klippe op te veil ten bate van Bev se Breadline-projek wat na vigswesies omsien.
Die projek se naam is 'Wor(l)ds'... gaan kyk gerus by www.lettersinsteen.be vir meer inligting oor Maud en oor die projek, en by www.lettercarvers.com oor ons eie kappers.
**Bronne: Skrywer self; Maud Bekaert; www.lettersinsteen.be., se vorige artikels hieroor in Rapport (deur Rachelle Greeff) en op Versindaba, met vergunning