Die jongste maandelikse essay op LitNet is deur die filosoof Hannes Smit. Hy stel die vraag: Wat is rassisme? ‘n Goeie vraag! Ons praat almal heeltyd oor rassisme, maar weet ons wat dit is? Gaan lees wat hy skryf en kom gesels hier dan saam daaroor.
’n Groot deel van die debat oor Bin Laden en sy huisgaste se onwettige teregstelling gaan oor die vraag of dit geregverdig was. Ek meen dit was nie, maar hier gaan dit nie vir my daaroor nie. Dit gaan oor watter soort mense ons is as ons oor die dood van ’n mens kan vrolik wees. Ook al sou die moord op Bin Laden verdedig kan word, beteken dit mos nie dat ’n mens plesier daarin moet vind nie?
Iemand vra my: Wat van Jesus se waarskuwing dat almal wat na die swaard gryp deur die swaard sal omkom (Matteus 26:42)? Maar Jesus sê dit aan sy eie dissipel wat sy swaard gryp en die slaaf van die hoë priester, wat Jesus wou arresteer, se oor afkap. Oorafkappers moet hulle dus nie verbeel dat Jesus bly is oor wat hulle doen nie. In Esegiël 33:11 klink dit dan ook: “Ek wil nie hê die sondaar moet deur sy sonde sterf nie, Ek wil hê hy moet van sy optrede afsien en lewe.”
Op Speakers’ Corner in Londen het ek eenkeer ’n toespraak van ’n boemelaar gehoor waarin hy vir die wettiging van diefstal pleit – op grond van die feit dat die hele Britse samelewing op diefstal berus. ’n Stem van redelikheid! Of is die koningshuise van Europa se uitspattige rykdom aan hul harde werk en entrepreneurskap te danke?
“Ek hou nie my rug vir dié wat my slaan, my wang vir dié wat my baard uittrek, nie. Ek draai my gesig eers weg wanneer ek bespot word en draai dit dan terug om my bespotters te bespoeg.”
“Julle het gehoor dat daar gesê is: ‘’n Oog vir ‘n oog en ’n tand vir ’n tand.’ So is dit ook: Julle moet julle teen ’n kwaadwillige mens verset. As iemand jou op die regterwang slaan, slaan nog harder terug. As iemand jou hof toe wil vat om jou onderklere te eis, trek hóm kaal uit in die hof. As iemand jou wil dwing om sy goed een kilometer ver te dra, gee hom ’n loesing wat hy nie sal vergeet nie. En roep vriende nader, want eendrag maak mag.”
“Kyk na die Moslems. Niemand waag dit meer om hulle God se eer aan te tas of hulle heilige simbole met minagting te behandel nie. Wanneer een van hulle skrywers sy geloof afsweer en in hulle oë die Koran bespotlik maak, word ’n doodsvonnis oor hom uitgespreek en moet hy op ’n geheime plek gaan wegkruip om sy lewe te kan behou. As die pous in ’n toespraak lyk te suggereer dat die Islam ’n irrasionele, gewelddadige godsdiens is, sterf talle onskuldiges in die oproer. As ’n Deense spotprent oor Mohammed verskyn, is daar wéér perde, en as ’n Nederlandse filmmaker die Islam beledig, word hy vermoor. Is dit dan ’n wonder dat die media, kunstenaars en politici twee keer, nee sewe maal sewentig keer, dink voordat hulle vir Moslems aanstoot gee?
“Julle moet leer by hulle. As ’n rubriekskrywer iets kwytraak wat vir julle aanstootgewend is, dreig die koerant met ’n Christen-boikot sodat die redakteur gedwing word om die rubriekskrywer af te dank. As Lady Gaga ’n lied oor Judas sing wat ’n bietjie te kompleks en dubbelsinnig is vir die meeste Christene om te verstaan, maak julle stem so dik dat radiostasies geen ander keuse het as om die speel van die lied te staak nie. As ’n politikus in ’n verkiesingsveldtog godslasterlike uitsprake maak, moet julle nie oor die maatskaplike implikasies daarvan besorg wees nie, maar oor julle eie ego, en op grond daarvan ’n verskoning eis. Wie nie wil hoor nie moet voel. Só kan Christene ’n indruk op die wêreld maak en seker maak dat niemand sommer oor hulle loop nie.”
Oor hul teleurstelling met dié sogenaamde “messias”. Anders as wat gehoop is, het dit geblyk dat Hy meer lam as leeu is. Hy wou nie ’n belastingboikot afkondig, tot koning gekroon word, of die wapen teen die onderdrukker opneem, nie; en het hom sonder enige weerstand deur sy vyande gevange laat neem. Opstandige menigtes soek ’n sterk leier, nie ’n swakkeling nie. Laat die grootkoppe dan met Hom maak wat hulle wil. Dit sal ten minste vermaak verskaf, soos in die Romeinse arena.
Wat het Jesus dan gedoen wat die magtiges so verontrus, en sulke hoë verwagtings by die volk geskep, het?
Hy het met apokaliptiese ywer die nabye koms van die “dag van die Here”, “die koninkryk van God”, aangekondig: die opwekking van die dooies, die oordeel oor die goddeloses deur ’n “Seun van die Mens” en die verheerliking van God se seun Israel. Hy het beweer dis “op hande”, “hier by julle”, en dat van sy toehoorders dit self sou aanskou. Boonop het Hy dié gebeure met Homself en sy missie verbind, byvoorbeeld deur Homself Seun van die Mens te noem. Hy het mense se sondes vergewe, asof Hy God self is; die Skrif baie vry uitgelê asof Hý kan besluit wat dit beteken; en die wonderwerke wat aan Hom toegeskryf is as tekens van die aanbrekende koninkryk beskryf.
Hoewel Hy ’n vroom Israeliet was wat uit die Tora geleef het, het Hy ’n skerp tong gehad wat Hy veral op die vroomstes onder die vromes, die wakers oor die godsdienstige establishment, gerig het. Tog het hy sondaars en onreines, selfs nie-Jode, sy vriende genoem en maaltye met hulle gedeel. Kortom: Hy het die bestaande orde fundamenteel bevraagteken, sonder huiwering teengegaan en radikaal uitgedaag. Is dit dan ’n wonder dat hy vyande onder invloedryke mense gemaak het? Verbaas dit dat die hooggespanne verwagtings wat sy optrede by die “kleinstes” en “armes” gewek het uiteindelik op teleurstelling móés afloop?
Ook vóór Jesus, en ná sy dood, het talle “messiasse” die volk se verwagtings opgejaag en die wrewel van die owerhede gewek. Dit is elke keer gewelddadig tot ’n einde gebring, meestal met die “messias” wat op die wreedste denkbare manier in die openbaar aan ’n kruis moes sterf om as voorbeeld en waarskuwing vir ander potensiële oproeriges te dien. Die betrokke “messias” is dan ook deur die massas bespot en sy volgelinge het uitmekaar gespat in die verwoestende besef dat dit toe tog nie hy was wat sou kom nie.
Dat die Jesusbeweging ook só sou eindig – dat sy gekose weg ’n kruisweg sou wees – was voorspelbaar. Albert Schweitzer skryf: “In die oortuiging dat Hy die Seun van die Mens is, neem Hy die wiel van die wêreld in sy hande … om die gewone geskiedenis tot ’n einde te bring. Dit wil nie draai nie en Hy werp hom daarop. Dan draai dit. En vermorsel Hom.”
Die VSA het eensydig opgetree, sonder goedkeuring deur die Verenigde Nasies of selfs net die Veiligheidsraad. In die geval van die onwettige betreding van Pakistan was die teikenland nie eens in ’n staat van oorlog teen Noord-Amerika nie, maar, inteendeel, ’n koalisievennoot. Voeg daarby dat ’n ongewapende Ben Laden, voor die oë van sy dogter en met fatale gevolge vir ander teenwoordiges, summier doodgeskied is, eerder as om gevange geneem en strafregtelik vervolg te word soos dit selfs by die allergrootste skurke hoort. So tree ’n wettelose staat, ’n kriminele staat, ’n rogue state, op.
Gestel ons regering sou voorstel dat hierdie soort benadering, nes in die apartheidsjare, ook in SA gevolg word: gee vrye teuels aan die polisie. Laat hulle maak soos hulle goed dink: vermeende misdadigers “uithaal”, dié se gesin en kennisse (selfs as dit minderjarige kinders is) nie ontsien nie, verdagtes se huise sonder ’n lasbrief betree. Laat ons dan openbare juigpartye reël vir elke bad guy wat deur ’n sheriff bokveld toe gestuur is – sonder om ons oor die implikasies vir die regsproses te steur. Ons het mos almal volle vertroue in ons politieke leiers en die polisie se goeie oordeel?
* Stuur ’n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na [email protected] om oor nuwe inskrywings op hierdie blad ingelig te word.