Dumelang, molweni, Goeienaand, good evening, re a le dumediša ka moka ka gae!
Re thabetše go ba le lena ka letšatši le le kgethegilego kudu.
Ke eme pele ga gago mo bošegong bjo, mengwaga ye 20 ka morago ga ge Mopresidente Nelson Rolihlahla Mandela a tšwele kgoleng. Re kgethile letšatši le bjalo ka la go bitša Tulo ye ya Mohlakanelwa ya Palamente go fa Polelo ya Maemo a Setšhaba, go keteka nako ya diphetogo yeo e fetošitšego naga ya rena. Tokollo ya Madiba e tlišitšwe ke megwanto ye e bego e na le maikemišetšo a batho ba Afrika Borwa.
Bagolegwa ba peleng ba dipolotiki le bagale bao ba nago le rena lehono ba bone seo ka ge ba be ba le karolo ya tshepedišo yeo. Le tla gopola ka nnete gore mašabašaba a naga ye, ka mekgatlo ya bona ya mehutahuta, a ile a fetola kgoeletša ya go dira gore naga e se ke ya laolega le gore kgethologanyo e se ke ya kgona go šoma ka maikemišetšo.
Re keteka letšatši le le bagolegwa ba peleng ba dipolotiki bao re ba laleditšego ka mo go kgethegilego go tla go ba le rena. Re amogela kudukudu bao ba sepetšego go tšwa moše go ba mo, Helene Pastoors, Michael Dingake go tšwa Botswana, Mna Andimba Toivo ya Toivo wa Swapo ka Namibia.
Re thabile go ba le maloko a sehlopha sa boramelao ba Tshekišo ya Rivonia ya mabapi le go Menola Mmušo, Mohlomphegi Morena Joel Joffe, yo gabjale a dulago London le Moahlodi Arthur Chaskalson. Re gopola gape le go dira segopotšo go Mna Harry Schwarz, yo ka maswabi a hlokofetšego bekeng ya go feta. E be e le, magareng ga tše dingwe, leloko la sehlopha sa baboleledi ba Rivonia.
Re romela ditebogo tša rena go bagwera ba rena le makhomoreiti ka setšhabeng sa boditšhabatšhaba, ka go lwa ba na le rena go fihlelela Tokologo. Re romela kamogela ya rena ye e kgethegilego go ba lapa la Mandela. Ba bile leswao la maitapišo a batho ba bantši bao ba kwelego bošula bja kgethologanyo. Re dumediša baetapele ba mokgatlo wo o bušago le balekane ka sebokeng sa boraro, bao ye e lego tiragalo ye e kgethegilego go fetišiša go bona.
Mo letšatšing le le hlomphegago, re swanetše go leboga bao ba bego ba le baetapele ba National Party, bao mafelelong ba ilego ba lemoga gore kgethologanyo ga e na bokamoso.
Ntumeleleng go bolela ka ga tema ye e kgathilwego ke Mopresidente wa peleng PW Botha.
Ke yena yo a thomilego dipoledišano mabapi le kgonagalo ya go lokolla bagolegwa ba dipolotiki. Mopresidente Botha o šomile le Tona ya peleng ya Toka, Mna Kobie Coetzee, yo a ilego ka morago a thušwa ke Ngaka Neil Barnard le Mna Mike Louw. Ba ralokile tema ye bohlokwa ka tshepedišong ye e fihleletšego ka go lokolla Madiba.
Afrika Borwa e sa tlo leboga ka botlalo, tema ye bohlokwa ye e kgathilwego ke Mopresidente wa peleng wa ANC, Khomreiti Oliver Tambo, yo a beilego motheo wa naga ye gore e be mohlala wo o phadimago wa tokologo le temokrasi.
E bile boetapele bja gagwe bjo bo kgahlišago kudu, go kgona go bonela kgole le pono ye e kwagalago gabotse tše di dirilego gore ANC e maatlafatše maikemišetšo a yona a kwano ka go boledišana. Bohlale bja gagwe bo ile bja bonagala ka Kgoeletšong ya Harare, ye a e ngwadilego a ba a e eta pele. E bile se seo se beilego motheo wa ditsebišo tša histori tše di ka se lebalwego ka Mopresidente FW de Klerk, mengwaga ye 20 ye e fetilego.
Ka mo, Mopresidente de Klerk o ile a bontšha kgotlelelo ye kgolo le boetapele bjo bo nago le diphetho. Ka letšatši le legolo le, e reng ke lebogeng gape tema ye e kgathilwego ke mohu Mdi Helen Suzman.
Mo nakong ye telele, ebile lentšu le nnoši ka palamenteng, leo le bego le ipiletša diphetogo.
Re leboga gape tema ye e kgathilwego ke moetapele wa Inkatha Freedom Party, Kgoši Mangosuthu Buthelezi, yo le yena a ipileditšego gore Madiba a lokollwe, gammogo le tokollo ya bagolegwa ba bangwe ba dipolotiki le go bowa ga boradipolotiki bao ba tšhabetšego dinageng tša ka ntle.
Re bušeletša ditebogo tše di tšwago ka maikutlong a rena go batho ba boditšhabatšhaba ka thekgo ye kgolo kudu ntweng ya rena.
Ditiragalo tše ka historing ya rena di bontšha bokgoni bja rena bja go ba mmogo, le ka maemong a boima kudukudu, le go bea dikgahlego tša naga pele ga dikgahlego ka moka.
Ka go šoma mmogo, re ka dira tše ntši.
Mo ngwageng wo, re tla keteka mengwaga ye lekgolo ya go hloma ga Yunione ya Afrika Borwa, ye e hlomilwego ka 1910. Se se hlamile mmušo wa setee. Se bohlokwa ke gore, go se akaretše batho ba baso ka mo Yunioneng ye e bile se sengwe sa mabaka a magolo ao a dirilwego gore go hlongwe African National Congress ka 1912.
Ge re ketela mengwaga ye ye lekgolo ka moragonyana mo ngwageng wo, re swanetše go gopola morago moo re tšwago gona bjalo ka naga.
Ke ema pele ga lena, e sego bjalo ka moprofeta eupša bjalo ka modiredi wa lena, batho.
Maitapišo a lena a go se fele pelo a bagale a dirile gore go, kgonagale, gore ke be mo lehono.
Bjale ke bea mengwaga ya ka ye e šetšego ya bophelo bja ka ka diatleng tša lena
Mantšu a a re hlohleletša gore re se ke ra khutša go fihla re fihlelela ditlhologelo tša setšhaba seo se se nago bohloki le tlala. Mo mengwagasomeng ye mebedi ka morago ga go lokollwa ga Madiba, naga ya rena e fetogile kudu. Mopresidente Mandela o kopantše naga ye ka nepo ya go fihlelela Afrika Borwa ya temokrasi le ye e gatetšegopele ye e se nago kgethollo ya bong le ya semorafe.
Ge re keteka go lokollwa ga Madiba lehono, a re ikgafeng gape go aga bokamoso bjo bokaone bja Maafrika Borwa ka moka, ba baso le ba bašweu.
A re šaleng morago tlhologelo yeo Madiba a e lwetšego bophelo bja gagwe ka moka - tlhologelo ya setšhaba sa temokrasi le se se lokologilego, seo ka go sona batho ka moka ba dulago mmogo ka setee gomme ba na le menyetla ya go lekana.
Re biditše tulo ya mohlakanelwa bošego gore batho ba bantši ka nageng ya rena, bašomi le bana ba sekolo, ba kgone go ba karolo ya tiragalo ye. Re kgahlilwe ke mafolofolo a bafsa mabapi le tiragalo ye. Bana ba makgolopedi le masometshela-tshela go tšwa diprofenseng ka moka ba kgathile tema ka dingangišanong tša pele ga Polelo ya Maemo a Setšhaba ka ga tema ye e kgathwago ke bafsa ntweng kgahlanong le bohloki. Re lebogiša mothopasefoka wa kakaretšo, Charlotte Le Fleur wa Sekolo se se Phagamego sa Worcester, le bakgathatema ka moka ge ba šomile gaboima.
Re kopane seemong sa mathata a ekonomi ya lefase.
Ngwageng wa go feta, re itemogetše go wa ga ekonomi la mathomo mo mengwageng ye 17. Mathata a a bakile gore ekonomi ya rena e lahlegelwe ke mešomo ye 900 000. Batho ba bantši bao ba lahlegetšwego ke mešomo e be e le bona bao ba bego ba fepa malapa a bona ba nnoši ka malapeng ao a hlokago.
Ka Hlakola ngwagola, mmušo, kgwebo, bašomi, le baemedi ba setšhaba ba ile ba kwana ka ga sehlopha sa magato ao a ka tšewago go fokotša kgolo le seabe sa mathata a. Re ile ra phethagatša a mantši a magato a.
Re phethagaditše tšhomišo ya tšhelete ya mmušo go lwantšha go wa ga ekonomi, kudukudu ka mananeokgoparara.
Go netefatša gore bahloki ba a bolokega, re ile ra oketša tšhelete ya thušo ya leago, gomme ra katološa Tšhelete ya Thušo ya Bana go fihla go ba mengwaga ye 14. Mo mengwageng ye meraro ye e latelago, bana ba tlaleletšo ba dimilione tše pedi go tšwa malapeng le magaeng ao a hlokago, ba mengwaga ya magareng ga ye 15 go fihla go ye 18, ba tla holega go Tšhelete ya Thušo ya Bana. Koporase ya Tlhabollo ya Diintasteri e beetše thoko R6 pilione go thuša dikhamphani tše di wago.
Mmušo o tsebagaditše "sekema sa tlhahlo ya bašomi bao ba tšwago mošomong" go fa bašomi kgetho ya go ba le nako ya go hwetša tlhahlo sebakeng sa go lahlegelwa ke mešomo. Maitapišo a a maatlafaditšwe ke Lenaneo la rena la Mešomo ya Setšhaba. Setšhaba se tla gopola gore ka Polelong ya Maemo a Setšhaba ya 2009, ke tsebagaditše gore Lenaneo la Mešomo ya Setšhaba le le Katološitšwego le tla be le hlomile dikgoba tša Mešomo tše 500 000 ka Manthole 2009. Go na le dikgoba tša mešomo tše di hlomilwego go fa batho bao ba hlokago mešomo letseno, maitemogelo a mošomo le menyetla ya go hwetša tlhahlo.
MaAfrika Borwa a a rategago, re thabile go tsebagatša gore mafelelong a Manthole, re hlomile dibaka tša mešomo ya setšhaba tša go feta tše 480 000, e lego 97% ya nepo ye re e beilego.
Mešomo ye e ka mafapheng a go swana le a ka kagong, ka tlhokomelong ya balwetši bao ba lego ka gae le bao ba lego setšhabeng le ka diprotšekeng tša tikologo.
Re bone mafapha a itšego ao a kaonafetšego, ao re tlago a phethagatša ge re gatela pele, go akaretšwa go tliša diprotšeke tša bašomi ba go šomiša matsogo kudu. Re a tseba gore tše le magato a mangwe di ka se fokotše ka botlalo diabe tša go wa ga ekonomi. Re leboga moya wa go šomela malapa, wa setšhabeng le wa boithaopo wo o hlohleletšago batho ba bantši go thuša bao ba amilwego kudu ke mathata a, mo dinakong tše boima tše.
Dilaetši tša ekonomi di šišinya gore bjale re a tsoga. Tiro ya ekonomi e a gola ka Afrika Borwa, gomme re emetše kgolo ge re eya pele. Dipalopalo tša bašomi tše di lokollotšwego ka Labobedi, di bontšha gore ekonomi bjale e hloma mešomo e sego go e fokotša.
E sa le ka pela, le ge go le bjale, go ba le bonnete bja lebelo la go tsoga ekonoming. Bjale mmušo o ka se gomiše magato a ona a thekgo.
Bjale ke nako ya go hloma motheo wa kgolo ye maatla ge re eya pele, le kgolo ye e tlišago mešomo ye mentši. Lenaneo la lebaka le letelele la rena la mananeokgoparara le tla re thuša gore re gole ka lebelo.
Mananeo a rena a thuto le a bokgoni a tla oketša tšweletšo le go kgona go phadišana ga rena.
Leanotiro la rena la Melawana ya Diintasteri le nepo ya rena ye mpsha go mešomo ya pabalelo ya tlhago, di tla aga diintasteri tše maatla le tša go thwala bašomi ba bantši. Lenaneo la rena la tlhabollo ya dinagamagae le tla kaonafatša tšweletšo ya magaeng, le maphelo a batho bao ba dulago dinagamagaeng. Seo se thekgago leano la rena la go tsoga le kgolo ya ekonomi ke lenaneo la rena la peeletšo ya matlotlo.
Mo mengwageng ye e latelago ye meraro mmušo, o tla šomiša R846 pilione go mananeokgoparara a setšhaba.
Go dinamelwa, re tla hlokomela le go oketša dikgokagano tša ditsela tša rena. Re tla netefatša gore dikgokagano tša ditsela tša rena di a tshephagala, di a kgahliša le go kopanywa gabotse le maemakepe a mawatle a rena. Go netefatša gore go ba le kabo ya mohlagase ye e tshephagalago, re hlomile Komiti ka ga Mohlagase ye e bopšago ke Mohlakanelwa wa Ditona, go tšweletša leano la methopo ye e kopantšwego la mengwaga ye 20.
Magareng ga tše dingwe, leano le le tla lebelela go kgatha tema ga baabi ba mohlagase bao ba ikemego, le go šireletša bahloki go ditheko tša mohlagase tše di hlatlogago. Re tla hloma motsamaiši wa tshepedišo yo a ikemego, yo a sa laolwego ke Eskom Holdings. Eskom e tla tšwela pele go aga mothopo wa tlaleletšo wa tšweletšo ya mohlagase ya kaonafatša tlhokomelo ya diteše tša yona tša mohlagase.
Go netefatša gore go ba le tšwetšo pele ya ekonomi ye e akaretšago mang le mang, go thuša kgolo le tlhabollo, re hlomile Khansele ya Keletšo ya Maatlafatšo ya Ekonomi ya Babaso ye e Akaretšago Mang le Mang, ye modulasetulo wa yona e lego Mopresidente. Nepo ya ka pela kudu ya phetošo ya melawana e swanetše go ba go tsenatsena mo go lebeletšego go hloma mešomo go bafsa.
Dipalopalo tša tlhokego ya mešomo go bafsa di godimo kudu go feta ka mo go lekanetšego. Go tla dirwa ditšhišinyo tša go thuša tshenyegelo ya go thwala bašomi bao e lego bafsa, go hlohleletša difeme go thwala bašomi bao ba hlokago maitemogelo. Katološo ye nngwe ya mananeo a go thwala setšhaba le yona e a dirwa.
Se se akaretša mananeokgoparara a tikologo le diprotšeke tša dithuto tša ka morago ga marematlou le diprotšeke tša tsebo ya go bala le go ngwala, tlhokomelo ya balwetši ka magaeng, tlhokomelo ya dikolo le maithomelo a tlhabollo ya bana mengwageng ya mathomo. Ngwagola re tsebagaditše Eitšentshi ya Bosetšhaba ya Tlhabollo ya Bafsa. Re laetše eitšentshi ye go šoma ka lebelo go hloma dibopego tša yona nageng ka bophara gore e kgone go re thuša go phethagatša mananeo a tlhabollo ya bafsa ka mmušong.
Ge taolo ye e thoma mošomo ngwagola, re ile ra ikgafa go šoma gaboima go aga mmušo wa tlhabollo o maatla.
Re rile e tla ba mmušo wo o tlago araba dinyakwa le ditlhologelo tša batho, le wo o šomago bokaone le ka lebelo. Ngwageng wo wa 2010, e tla ba ngwaga wa mošomo. Kokwane ye bohlokwa ya taolo ye e tla ba gore e tseba moo batho ba dulago gona, e tseba dinyakwa tša bona le go araba ka lebelo. Mmušo o swanetše go šoma ka lebelo, gaboima le gabotse.
Re tla emela gore Khuduthamaga le ba Tirelo ya Setšhaba ba obamele nepo ye.
Re aga naga ye e hlalošwago ka ditiro, ka go kaonafatša peakanyo gammogo le tlhokomelo le tekolo ya phethagatšo. Gape re swanetše go kopanya magato a tekatekanyo ya bong ka gare ga Lenaneotšhomo Mmušo.
Tiro ye e tla netefatša gore basadi, bana le batho ba digole ba kgona go fihlelela menyetla ya tlhabollo. Re thabile go tsebagatša tsela ye mpsha ya go dira dilo ka mmušong.
Mošomo wa dikgoro o tla elwa go ya ka dipoelo tša tšona, tše di tšweletšwago ka tlhokomelo le tekolo ya phethagatšo. Ditona tše di nago le maikarabelo a go tšweletša poelo ye itšego, di tla saena tumelelano ya kabo ya ditirelo ye e ngwadilwego ka botlalo le Mopresidente. E tla ahlaahla ka bophara seo se swanetšego go dirwa, gore se dirwa bjang, ke mang, mo lebakeng la nako ye kaakang le go šomiša magato le methopo efe.
Ka ge le tseba, re ikgafile go dilo tše hlano tše di tlago pele: thuto, maphelo, tlhabollo ya dinagamagae le peakanyolefsa ya naga, go hloma mešomo ye mekaone, le go lwantšha bosenyi. Godimo ga moo, re tla šomela go kaonafatša go šoma gabotse ga mmušo wa selegae, tlhabollo ya mananeokgoparara le madulo a batho. Re tla dira ditiro tše bohlokwa tše mmalwa gore re fihlelele dipoelo tše.
Re beile thuto le tlhabollo ya bokgoni bjalo ka dilo tše bohlokwa tša melawana ya mmušo wo. Ka lenaneong la rena la 2010, re nyaka go kaonafatša bokgoni bja bana ba rena bja go bala, bja go ngwala le go bala dipalo ka mengwageng ya thuto ya motheo.
Ka ntle le go dira se, re ka se kaonafatše boleng bja thuto.
Dinepo tša rena tša thuto di bonolo eupša di bohlokwa.
Re nyaka gore baithuti le barutiši ba be ka sekolong, ka mphatong, ka nako, ba ithuta ba ruta diiri tše šupa ka letšatši.
Re tla thuša barutiši ka go ba fa mananeothuto a ka mehla ao a ngwadilwego ka botlalo. Go baithuti, re tla aba dipuku tša mošomo tše di lego bonolo go di šomiša ka dipolelo ka moka tše 11 tša semmušo.
Go thoma ngwaga wo go ya pele, baithuti ka moka ba kreiti ya 3, 6 le 9 ba tla ngwala melekwana ya tsebo ya go bala le go ngwala le ya tsebopalo ye e lekantšwego ke batho bao ba ikemego. Re ikemišeditše go oketša kelo ya katlego ya melekwana ye go tloga go palogareng ya bjale ya magareng ga 35 le 40% go fihla go bonyane 60% ka 2014. Dipoelo di tla romelwa batswadi gore ba šale morago kgatelopele.
Godimo ga moo, se sengwe le se sengwe sa dikolo tša rena tše 27 000 se tla sekasekwa ke bahlankedi go tšwa go Kgoro ya Thuto ya Motheo.
Se se tla ngwalwa bjalo ka pego ka gare ga pego ya go ngwala yeo e tlago sekasekwa. Re ikemišeditše go oketša palo ya baithuti ba marematlou bao ba nago le maswanedi a go amogelwa diyunibesithing go fihla go ba 175 000 ka ngwaga ka 2014.
Re kgopela baithuti go šomišana le rena go dira se gore se atlege.
Re amogea polelo ya kgwedi ye e fetilego ka diyunione tše tharo tša barutiši, e lego NAPTOSA, SADTU le SAOU, ya go tiišetša boikgafo bja bona go Lesolo la Go ithuta le Go ruta ga Maemo a Godimo go thoma mathomong a 2010.
Re swanetše go beeletša ka bafseng ba rena go netefatša gore re ba le bašomi bao ba nago le bokgoni le bao ba nago le boitemogelo go thuša kgolo le tlhomo ya mešomo. Bjale re beakantše go oketša tlhahlo ya bafsa ba mengwaga ye 16-25 ka go thuto le tlhahlo tša godingwana. Se se tla re kgontšha go hlama sebaka sa bobedi ka thutong, go bao ba se nago maswanedi a go tsena diyunibesithing.
Re šoma le dihlongwa tša thuto ya godingwana go netefatša gore baithuti bao ba nago le maswanedi ba hwetša thušo ya ditšhelete, ka thušo ya Sekema sa Bosetšhaba sa Thušo ya Baithuti ka Ditšhelete. Gape re hlomile dinepo tše di nago le dikholofelo tša tlhabollo ya bokgoni, go tšweletša dientšenere le boradithekniki ba tlaleletšo, le go oketša palo ya barutiši ba Dipalo le ba Saense bao ba nago le maswanedi. Gape re swanetše go oketša palo ya bafsa bao ba tsenago mešomong go ithutela mešomo ka mafapheng a phraebete le a setšhaba.
Poelo ye nngwe ye bohlokwa ke go netefatša gore maAfrika Borwa ka moka a hwetša bophelo bjo botelele le go phela gabotse. Re tla tšwela pele go kaonafatša tshepedišo ya tlhokomelo ya maphelo. Se se akaretša go aga le go mpshafatša dipetlele le dikliniki, le go tšwela pele go kaonafatša maemo a mošomo a bašomi ba tlhokomelo ya maphelo.
Re dirile selekane le Panka ya Tlhabollo ya Afrika Borwa go kaonafatša go šoma ga dipetlele tša setšhaba le dikantoro tša tšona tša dilete. Re šomišana gape le Panka ya Tlhabollo ya Afrika Borwa (DBSA) le Koporase ya Tlhabollo ya Diintasteri, ka lenaneong la selekane sa setšhaba le sa phraebete go kaonafatša dipetlele le go aba ditšhelete tša diprotšeke.
Re swanetše go itebanya le taba ya gore mengwaga ya bophelo ka morago ga ge motho a belegwe, e theogile go tloga go mengwaga ye 60 ka 1994 go fihla ka fase ga mengwaga ye 50 lehono.
Bjale re tsenatsena se ka bogare go fokotša mahu a masea ao a belegwago, go fokotša go fetelwa ke bolwetši bja HIV le go alafa HIV le bolwetši bja mafahla (TB) gabotse. Re tla fokotša gape mahu a masea ka go šomiša lenaneo la tlhabelo ya thibelo ya malwetši ka kakaretšo. Re tla bušetša mananeo a maphelo ka dikolong.
Re tla phethagatša dinepo ka moka tše di dirilwego ka Letšatši la Lefase la AIDS tše di amanago le magato a mafsa a thibelo le kalafo ya HIV.
Mošomo o mogolo o gare o a dirwa go netefatša gore mošomo wo ga o šiwe ke nako. Gape re tla tšwetša pele boitokišetšo bja go hloma tshepedišo ya inšorentshe ya maphelo ya bosetšhaba.
Re šoma gaboima go netefatša gore yo mongwe le yo mongwe ka Afrika Borwa o ikwa a bolokegile ebile o bolokegile.
Re tla tšwetša mošomo wa rena pele go fokotša bosenyi bjo bošoro le bja dikgoka, le go netefatša gore tshepedišo ya toka e šoma gabotse.
Re phethagatša maano a go oketša palo ya maphodisa a banna le a basadi ka 10% mo mengwageng ye e latelago ye meraro.
Re thomile ntwa kgahlanong le go tšeela batho difatanaga ka kgang, go hula dikgwebo le ka ntlong, gammogo le bosenyi bja bathong bja go swana le polao, go kata le go kweša bohloko, bjalo ka dilo tše di tlago pele.
Ka moka ga rena re na le tema ye re swanetšego go e kgatha.
A re kgatheng tema ka diforamong tša polokego ya setšhaba.
A re emišeng go reka dithoto tša go utswiwa. Na re itokišetšeng go fa maphodisa tshedimošo Ka mehla ya mabapi le tiro ya bosenyi. Ka go šomišana mmogo re tla fenya bosenyi.
Mmušo wa selegae o swanetše go šoma. Mebasepala e swanetše go kaonafatša kabo ya dintlo, meetse, kelelatšhila, mohlagase, taolo ya tshepedišo ya go olela ditlakala le ditsela. Re swere kopano le boratoropo le balaodi ba mebasepela ngwagola. Se se ile sa re fa tshedimošo ye bohlokwa ka ga ditlhohlo tše di lego gona ka mmušong wa selagae.
Gape re etetše metse le mebasepala ya go fapafapana, go akaretšwa Balfour ka Mpumalanga le Thembisa ka Gauteng.
Ka morago ga go etela Balfour, re rometše sehlopha sa maloko a ditona tše senyane go etela lefelo leo go rarolla ditaba tšeo di tšweletšwago ke setšhaba. Ditaba tše mmalwa di šetše di lebeletšwe. Ke laetše ditona go lebelela ditaba tše di sa šaletšego morago. Re bušeletša gore ga go na dingongorego tšeo di ka fiwago bjalo ka mabaka a go dira bosenyi le tshenyo ya dithoto.
Re laetše dieitšentshi tša tiragatšo ya molao go tšea magato a boima kgahlanong le batho bao ba dirago bosenyi ka Balfour le mafelong a mangwe. Ka Manthole 2009, Kabinete e dumeletše leanotokišo la mmušo wa selegae. Se se tla netefatša gore mmušo wa selegae o na le mabokgoni ao a nepagetšego a taolo, a tshepedišo le a sethekniki.
Mo ngwageng wo wa tiro, a re šomeng mmogo go dira gore mmušo wa selegae e be mošomo wa mang le mang.
Re šomela go mpshafatša mafelo a baipei ao a dutšego gabotse le go aba tirelo ya maleba le go dula lefelong la naga ga malapa ao a ka bago a 500 000 ka 2014. Re beakanya go beela thoko dihekthara tše 6 000 tša naga ya setšhaba ye e dutšego gabotse go aga dintlo tša bao ba hwetšago letseno la fase le tša theko ya fase.
Maithomelo a mafsa a bohlokwa e tla ba go akaretša batho bao meputso ya bona e lego godimo kudu go ka hwetša dithušo ditšhelete tša dintlo, eupša bao ba hwetšago letseno le lennyane kudu go ba le maswanedi a go hwetša thušo ya tšhelete ya ntlo go tšwa pankeng. Re tla hloma sekhwama sa tiišetšo sa R1 pilione go hlohleletša dipanka tša phraebete le ba lefapha la dintlo, go tšweletša ditšweletša tše mpsha go fihlelela nyakego ye ya dintlo.
Ngwageng wo o fetilego re rile batho ba magaeng le bona ba na le tokelo ya go ba le mohlagase, meetse, dintlwana tša boithomelo tša meetse le ditsela.
Re rile ba swanetše go ba le mafelo a dipapadi le mafelo a mabenkele a makaone a go swana le a ditoropong.
Mo lebakeng le, re tsebagaditše lefelo leo re dirago mohlala ka lona la Lenaneokakaretšo la Tlhabollo ya Metsemagaeng ka Giyani, Limpopo, ka Phato ngwageng wa go feta. Go tloga fao, dintlo tše 231 di agilwe.
Kgatelopele le yona e dirilwe go aba mananeokgoparara go thuša tlhabollo ya tša temo, le tlhahlo ya maloko a setšhaba. Phihlelelo ya dinolofatši tša maphelo le tša thuto e kaonafetše. Re phethagatša mananeo a go swana le a mafelong a šupa go ralala le naga, ao a holago diwate tše 21. Ka 2014, re ikemišeditše go ba le mafelo a ka diwateng tše 160. Re nyaka gore 60% ya malapa ka mo mafelong a e fihlelele dinyakwa tša ona tša dijo go tšwa tšweletšong ya ona ka 2014.
Gannyanegannyane re tla kgona, magagešong ba re dilo tše kgolo di thoma ka kgato ye nnyane.
Gape re swanetše go kopanya bokaone mananeo a peakanyolefsa ya naga le a thekgo ya temo. Katlego ya rena ka mo lefapheng le e tla elwa ka koketšego ya palo ya balemi ba bannyane bao ba kgonago go itirela ekonoming.
Ga se rena naga ye e humilego ka meetse. Le ge go le bjale, re sa lahlegelwa ke meetse a mantši ka lebaka la diphaephe tše di dutlago meetse le dinolofatši tše di sego tša lekana. Re tlo hloma magato a go fokotša tahlegelo ya rena ya meetse ka seripagare ka 2014.
Bjalo ka karolo ya maitapišo a rena a go hlohleletša kgolo godimo ya ekonomi, re šomela go fokotša tshenyegelo ya go kgokagana ka megala. Setšhaba sa Afrika Borwa se ka emela go bona phokotšego ya go tšwela pele ya dikelo tša ditefelo tša phetišetšo ya datha ka pela, tša dillathekeng, tša megala ya ka dintlong le ya mafelong a setšhaba. Re tla šomela go oketša lebelo la phetišetšo ya datha ka pela le go netefatša tirelo ya Inthanete ya maemo a godimo, ye e sepelelanago le melawana ya boditšhabatšhaba.
Mmušo wo o tla netefatša gore dithoto tša rena tša tikologo le methopo ya tlhago e šireleditšwe gabotse, le gore e kaonafatšwa kgafetšakgafetša. Gammogo le Brazil, India le China, gomme ra oketšwa ke Dinagakopano tša Amerika (USA), ye e emetšego lefase le le hlabologilego, re tsentše letsogo kudu ka tumelelanong ye e amogetšwego ka Samiting ya Phetogo ya Boso ka Copenhagen ka Manthole ngwageng wa go feta.
Le ge e le gore ga e ye kgole ka mo go nyakegago, ke kgato ye bohlokwa go tšwela pele ka ge e tlama dinaga ka moka go arabela phetogo ya boso. Re tla šoma gaboima le balekane ba rena ba boditšhabatšhaba go phethagatša kwano ye ya go tlama ka semolao. Bjalo ka Afrika Borwa, re ithaopile go fihlelela dinepo tše di kgethegilego tša go fokotša tšweletšo ya meši, gomme re tla tšwela pele go šomela leano la rena la lebaka le letelele la phokotšo ya phetogo ya boso.
Re tla maatlafatša masolo a go tšwetša pele dikgahlego tša Afrika Borwa lefaseng ka bophara. Re tla thekga masolo a go akgofiša kopanyo ya dipolotiki le ekonomi tša selete sa Dinaga tše di Hlabologago tša Borwa bja Afrika (SADC), le go tšwetša pele kgwebišano le peeletšo magareng ga dilete. Afrika Borwa e tšwela pele go raloka tema ya boetapele ka masolong a khonthinente go maatlafatša Yunione ya Afrika le ditho tša yona, le go šomela setee. Re tla hlokomela kudu go šomela Tirišano ye Mpsha ya Tlhabollo ya Afrika, bjalo ka leano la tlhabollo ya ekonomi ka khonthinenteng.
Tirelo ya Setšhaba e swanetše go arabela boipiletšo bja go dira gore nako ye ya mošomo wa mmušo e be ye nngwe ya tiro ya lebelo le ya mošomo wa mmušo wo o kaonafetšego. Re nyaka bokgoni bja mošomo le go šoma gaboima. Re nyaka bašomi ba mmušo bao ba ikgafilego, bao ba kgonago le bao ba kgathalago ka dinyakwa tša baagi.
Mmušo o šetše o šoma ka tlhabollo le phethagatšo ya lenaneo la tlhabollo ya tirelo ya setšhaba, tšeo di tlago bea melawana le maemo a bašomi ba mmušo ka mafapheng ka moka.
Re tšwetša pele masolo a rena a go tloša tsogolekobong le bomenetša ka ditshepedišong tša borekedi bja dithoto tša mmušo le ka dithenthareng, le ka dikgopelong tša mangwalo a go otlela, ka dikabong tša ditšhelete tša thušo ya setšhaba le ka dipukwaneng tša boitsebišo, magareng ga tše dingwe. Re thabišwa ke kgatelopele yeo mmušo o e dirago ka mafapheng a mangwe. Mo bekeng ye, re kgaoditše ditefo tša bomenetša tša tšhelete ya thušo ya mmušo tše 32 687, tša boleng bja R180 pilione. Komiti ya rena ya Mohlakanelwa wa Ditona ya Mabapi le Bomenetša e nyaka ditsela tša go fenya bomenetša ka go bo fediša ka botlalo.
Ka go šoma mmogo, re ka dira tše ntši.
Ka ge le tseba, re tsebagaditše Mogala wo Kgethegilego wa Mopresidente go dira gore mmušo le Kantoro ya Mopresidente di fihlelwe kudu ke setšhaba, le go thuša go thibolla mapheko a kabo ya ditirelo.
Mogala wo kgethegilego o emela maikemišetšo a rena a go dira dilo ka mo go fapanego ka mmušong. O tlišitše diphetogo maphelong a maAfrika Borwa a mantši. Re ka bolela mo ka Mdi Buziwe Ngaleka wa Mount Frere, yo mogala wa gagwe wa mabapi le tšhelete ya phenšene ya monna wa gagwe e bilego ya mathomo re e amogetšego ka letšatši la mathomo la tirelo ye. O na le rena mo lehono.
Gape mo gareng ga rena re na le Mna Nkululeko Cele, yo a ilego a thušwa go hwetša pukwana ya boitsebišo, ye e mo dumeletšego go ingwadišetša dithuto ka Yunibesithing ya Theknolotši ya Tshwane. Tše ke fela dikanegelo tše pedi gareng ga dikanegelo tše ntši. Go tše le mehlala ye mengwe, re bona bofokodi bjo bo swanetšego go phošollwa ke mafapha a mehutahuta a mmušo.
Ka tšhomišano le sepikara, re laleditše kemedi ya mekgatlo ye mentši go tšwa ka Palamenteng go etela senthara ya megala, gore Maloko a Palamente a kgone go hwetša tiragalo ye ba iponetšego yona ya mathomo ya mošomo wo o dirwago.
Ke adile dintlha tše bohlokwa tša maano a rena a 2010, boikgafo bja rena bja mohlakanelwa bjalo ka mmušo wa batho ba Afrika Borwa. Polelo ya Maemo a Setšhaba e aba kakaretšo ya leanotiro la rena. Ditona di tla aba dintlha ka dipolelong tša bona tša Ditekanyetšo.
Ka Dibatsela ngwageng wo, re tla keteka mengwaga ye 150 ya mola Maindia a fihlago ka Afrika Borwa.
Se se fa sebaka sa go leboga seabe se bohlokwa se setšhaba sa Maindia se bilego le sona ka mafapheng a bašomi, kgwebo, saense, dipapadi, sedumedi, bokgabo, setšo le phihlelelo le tiišetšo ya temokrasi ya rena.
E re ke tšeeng sebaka se go lebiša mahloko a rena gape go Mmušo le batho ba Haiti ka ga masetlapelo a magolo ao a ba wetšego. Re thabišwa ke gore dihlopha tša rena tša phološo di ile tša kgona go ya le go thuša. Ke rata kudukudu go leboga moAfrika Borwa o tee yo a sa kego a palelwa ke go thuša dinakong tša masetlapelo, le go thuša go tšwetša pele nepo ya setšhaba se se kgathalago. Re amogela Ngaka Imtiaz Sooliman wa Gift of the Givers ka mo ntlong ye lehono.
Go ba benggage ba Sebjana sa Lefase sa FIFA go dira gore 2010 e be ngwaga wa tiro. Re tšere mengwaga ye mentši re itokišetša Sebjana se sa Lefase. Re šetše ka dikgwedi tše tharo fela.
Gomme re ikemišeditše go dira gore se atlege. Mananeokgoparara, tšhireletšo le dipeakanyo tša dikgokaganyo di dirilwe go netefatša gore re ba le phadišano ye e atlegilego.
Bjale ka setšhaba, re kolota ditebogo tša rena tše kgolo go Komiti ya Ditokišetšo tša ka Nageng ya 2010 ka mošomo wa bona wo o kgahlišago.
Re lakaletša Modulasetulo wa Komiti ya Ditokišetšo tša ka Nageng, Irvin Khoza, Mohlankedimogolophethiši Danny Jordaan le mohlahli wa Bafana Bafana, Carlos Alberto Parreira, mahlatse le mahlogonolo mo dikgweding tše di tlago.
Mopresidente Mandela o be a raloka tema ye bohlokwa go thuša naga go thopa ditokelo tša go ba monggae wa tiragalo ye kgolo ye. Bjale re swanetše go dira gore Sebjana sa Lefase se atlege kudu e le go mo hlompha. Magagešong, gape a re thekgeng sehlopha sa bosetšhaba Bafana Bafana.
Ke nna wa ba bangwe bao ba dumelago gore Bafana Bafana e tlo re tlišetša dimaka. Se bohlokwa kudukudu ke gore, ebang le dithekethe magagešo!
Ka moka ga rena a re rekeng dithekethe ka nako gore re tle re kgone go ya dipapading.
Ge re keteka go lokollwa ga Madiba kgolegong lehono, re ikgafa gape go tliša poelano, botee bja setšhaba, tlhokego ya semorafe le go aga bokamoso bjo bokaone re le mmogo bjalo ka maAfrika Borwa, ba baso le ba bašweu.
Bophelong bja ka ke ikgafile mo ntweng ye ya batho ba Afrika.
Ke lwele kgahlanong le kgatelelo ya batho ba bašweu, ebile ke lwele kgahlanong le kgatelelo ya batho ba baso.
Ke hlologetše kgopolo ya setšhaba sa temokrasi se se lokologilego, seo ka go sona batho ka moka ba dulago mmogo ka kwano, gomme ba na le menyetla ya go lekana.
Ke kgopolo ye ke tshephago go e phelela, le go e fihlelela.
Eupša ge go hlokagala, ke kgopolo ye ke ikemišeditšego go hwa ka lebaka la yona
Ka go hlohleletšwa ke motho wa go tuma kudu e lego Madiba, ke ikwa ke hlomphega go gafela Polelo ye ya Maemo a Setšhaba ya 2010 go bagale le bagaleadi ba rena, bao ba tumilego le bao ba sego ba tuma, ba go tsebega le bao ba sa tsebegego. A re šomeng mmogo go dira gore ngwaga wo wa tiro e be wa katlego go naga ya rena.
Ke a leboga.
11 February 2010