Nuuskommentaar: Moet minderhede soos Afrikaner en KhoiSan eie menseregtedag kry?Pres. Cyril Ramaphosa lê ‘n krans by die Sharpville gedenkteken op Menseregtedag 2019. (Foto: GCIS) Met vanjaar se menseregtedag wat gister gevier of geïgnoreer is, is ongewoon baie vrae oor ’n verskeidenheid aspekte daarvan gevra. Vrae soos of Sharpevilledag die regte herdenkingsgeleentheid vir so iets is, of daar, handves van menseregte ten spyt, genoegsame owerheidsblyke van respek vir so ’n dag is, of die wyse waarop diegene wat dit vier, nie meer verdelend as versoenend optree nie, of minderheidsregte genoegsaam erkenning en respek ontvang, en vele meer? Die idee van afsonderlike vierings in Suid-Afrika is nie nuut nie en hoef ook nie noodwendig verdelend te wees nie. Elke jaar herinner die optogte van die Kaapse Klopse aan ’n tyd toe slawerny die algemene praktyk in die Kaap was. Op dae soos Kersfees en Nuwejaar, erg vereenvoudig gestel, het die koloniste dié dae gevier, en die slawe moes uithaal om alles te laat reg verloop. Spesiale disse het uit die kombuis gekom, en die huise moes silwerskoon en aan die kant bly. Die volgende dag het die slawe en ander bediendes dan af gekry en het tradisionele dae, soos tweede Kersdag, maar veral tweede Nuwejaarsdag, ontstaan. Dan is uitgehaal met viering en vertoon. Spore van die tradisie leef nog voort, maar sommige daarvan het tot onlangs informeel taamlike diep spore gelaat. Dan is die strande toegesak. Baie dikwels het politieke verset ook reeds spore gelaat, soos dat die oorgrote meerderheid strandgangers juis aan die “verkeerde kant” van die bordjies uitgespan het wat “Kleurlingbediende-strand” of “Nie-blanke swemgebied” aangedui het. (Eersgenoemde was ’n informele gebied wat deur die eienaars van die vakansiedorp vir hul bediendes gereserveer is, en laasgenoemde ’n formeel afgebakende gebied om wit en nie-wit afsonderlike strandgebiede te besorg.) Politieke gevoeligheid oor die historiese herkoms is ook nie nuut nie. Die Kaapse Klopse het al verskeie fases van institusionele pogings beleef, en oorleef, om van dié praktyk ontslae te raak. Die Klopse se lopies vind nie meer op 2 Januarie plaas nie. Geldelike steun is voortdurend onder druk en roetes is gewysig, skynbaar om die prominensie te probeer verminder. Die owerhede het soos taks die koppestamp verloor. Ook die Afrikaner, of minstens groot segmente daarvan, het dae wat histories op ’n tipe eiesoortigheid dui. Geloftedag word geleidelik, maar op die oog af vergeefs, deur die regering ingekatrol. Formeel staan dit nou as Versoeningsdag bekend, waarmee nie almal ’n probleem het nie, maar ’n duidelik georkestreerde poging van die SAUK enkele jare gelede om na Geloftedag-saamtrekke as Versoeningsdag-saamtrekke te verwys, het eerder versoening nek omgedraai as aangemoedig. Ook pres. Cyril Ramaphosa se Versoeningsdagtoespraak met die vorige Versoeningsdag, en sy “weergawe” van die Bloedrivier-gebeure, het baie mense se bloed laat kook. Dis moeilik om te sien hoe daardie toespraak nie ’n kwade aanslag op die presidensiële ampseed was nie. Grondwet, en bepalings oor taalregte in die handves van menseregte ten spyt, is die strooptog op Afrikaanse tersiêre instellings nou byna voltrek, selfs in die Wes-Kaap met ’n meerderheid Afrikaanssprekendes. Die provinsie het nou nie meer ’n universiteit wat Afrikaanssprekendes volledig bedien nie, met die oorwegende Engelstalige universiteite wat feitlik op mekaar se voorstoepe bestaan. Afrikaansmedium-skole volg in die spore daarvan. Nie-staatsopsies soos Akademia word met groot wantroue betrag. ’n Mens hoef nie net wit te wees om rassediskriminasie “van die wieg tot die graf” te ervaar nie. Bruin mense ervaar dit op enige denkbare wyse. Met die wetgewende proses om eerste nasie- status minstens simbolies erkenning te gee, was ’n vergadering van swart tradisionele leiers, en genooide bruin leiers ’n fiasko. Terwyl die swart leiers uit die beste porselein geëet het, en in deftige stoele kon sit, moes baie van die bruin gaste met blikborde en opvoustoeltjies tevrede wees, of sommer op die grond sit. ’n Tekort aan eetware en sitplekke is as rede aangevoer. Terwyl Peter Marais op sy Facebook-blad ontevrede is oor supermarkte in bruin gebiede wat slegs swart mense, wat nie die taal van die inwoners kan praat nie, onder meer as kassiere aanstel, word die probleem “opgelos” deur na bruin mense as “swart” te verwys. ’n Baie onlangse voorbeeld is die DA se kandidatelyste vir die komende verkiesing wat die kandidate as slegs “wit” of “swart” klassifiseer. As die “politiek-korrekte” praktyk uit die weg geneem word, lyk dit dan asof die DA nie ’n enkele bruin of Indiër-kandidaat het nie, wat nie die geval is nie. Maar soos genoem, hierdie politiek-korrekte gepeuter, verhinder nie dat die “dice” weer ’n slag vir bruin mense verkeerd val nie. Sommige hofsake om die Grondwet en handves van menseregte beslag te laat kry, soos die Walker-saak, kan as grootliks suksesvol beskryf word toe bevind is dat dit ongrondwetlik vir munisipaliteite is om wit inwoners gemeterde tariewe en swart mense vaste tariewe te laat betaal. Sommiges was gemengd suksesvol, soos die saak van Solidariteit wat namens ’n aantal bruin werknemers van korrektiewe dienste opgetree het, en daar beslis is dat daar nie teen bruin lede gediskrimineer mag word nie. Die staat het die saak egter tot in die konstitusionele hof gevoer om hul sin om wel teen bruin te mag diskrimineer te probeer kry. Volgens die uitspraak mag daar egter wel teen wit gediskrimineer word. ’n Belangrike grondwetlike instrument, die Menseregtekommissie, het juis nou, enkele dae voor Menseregtedag, weer skandes gemaak deur te beslis dat Julius Malema nié haatspraak gepleeg het toe hy gesê het hy bepleit nie, in elk geval nie nou al nie, dat wit mense vermoor moet word nie. Dié onsinnige uitspraak volg ’n rits ander, soos die oorspronklike weiering om “Kill the Boer, kill the farmer” tot haatspraak te verklaar, en is wyd veroordeel. Die FW de Klerk-stigting het selfs verder gegaan en verklaar dit is ook aanhitsing tot volksmoord iewers in die toekoms. Malema het voorts gesê wit mense het by hul aankoms in Suid-Afrika vreedsame swart mense aangetref, maar dié mense vermoor (“slaughtered”). Met gister se Menseregtedag het verskeie sprekers, waaronder Malema, menseregte so bewoord dat dit ’n tipe restitusieproses van wit teenoor swart mense moet wees. Selfs adjunkpresident David Mabuza het onlangs die nuus gehaal deur te sê daar moet gewaak word om nie toe te laat dat die grondkwessie so gedryf word dat dit rassespanning aanblaas nie. Ja, die vraag of minderhede nie liefs hul eie Menseregtedag moet vier nie, is ’n hipotetiese vraag, maar word nie gevra met die doel om ’n pot drek te roer nie. Maar om Menseregtedag bloot te boikot is ook nie die regte ding nie, omdat dit die indruk kan skep dat menseregte ’n vreemde konsep vir die Afrikaner is. (Ja, daar was ’n filosofies denkrigting dat menseregte ’n poging was om die mens tot ’n tipe goddelike status te verhef.) Maar word die historiese aanloop vanuit die juridiese bekyk is dit duidelik dat menseregte lank voor die nuwe bedeling redelik goed in ons wetboek en regspraak gevestig was, en boonop van so ’n hoë standaard is dat dit dikwels die “vleis” voorsien om die gekodifiseerde handves van menseregte uit te lê. ’n Goeie voorbeeld is die appèlhofsaak van Administrator of Transvaal and Others v Traub and Others (4/88) . Lees hier. (Die konstitusionele hof en die huidige grondwet het toe nog lank nie bestaan nie.) Pres. Cyril Ramaphosa arriveer by die Sharpeville-uitstallingsentrum vir die kransleggingseremonie by die Sharpeville-gedenkteken ter ere van die slagoffers van die Sharpeville-slagting [21 Maart 2019]. (Foto: GCIS) Ruimte ontbreek om verder oor dié aspek uit te brei. Voldoende om te sê politici het nog altyd die vermoë gehad, en het dit steeds, om hoogstaande juridiese werk te verongeluk. Menseregte is nie iets wat die ANC uitgevind het nie. Minderhede laat nou duidelik van hulle hoor dat hulle nie die prulwerk van die Menseregtekommissie sal duld nie, en ook nie die dubbele standaarde van ’n selfoonmaatskappy wat sy borgskap van die Afrikaans is Groot onttrek weens Steve Hofmeyr se deelname nie, maar sonder probleme aksies van die ANC en EFF borg, of die onewehandigheid van die Menseregtekommissie sal duld nie.