Ramaphosa gee versekering grondeise sal bespoedig wordPres. Cyril Ramaphosa (Foto: GCIS) Pres. Cyril Ramaphosa het Saterdag die versekering gegee dat die Suid-Afrikaanse regering onverpoos werk om te verseker dat grondeise deur gemeenskappe wat “met geweld van hul eiendom af gedwing is deur apartheid-era wetgewing” vinnig afgehandel word en dat die eisers vergoeding ontvang. Ramaphosa het dié uitlatings vandag (Saterdag) in Pretoria gemaak waar hy tydens ŉ grondrestitusiegeleentheid gepraat het. Die geselligheid is gehou om die suksesvolle grondeise van tien Gautengse gemeenskappe wat nou titelaktes en finansiële vergoeding ontvang het, te vier. “Ons vier vandag die afhandeling van tien grondeise in Gauteng wat voor 31 Desember 1998 ingedien is. Baie mense het heeltemal te lank gewag vir hierdie proses van grondrestitusie en vergoeding om afgehandel te word. Ons waardeer die geduld en vasberadenheid van die eisers, maar erken baie meer moet nog gedoen word met baie meer dringendheid,” het Ramaphosa gesê. “Vandag is deel van ŉ proses wat oor die lengte en breedte van hierdie land sal strek. Ons is besig om grondeise af te handel en grond terug te gee aan die gemeenskappe en families van wie die grond afgeneem is en daardeur die restitusie te bring wat ons Grondwet vereis.” Die tien grondeise van altesaam R203 miljoen is gefasiliteer deur die Kommissie vir die Herstel van Grondregte om gemeenskappe in Tshwane, Johannesburg en Ekurhuleni te bevoordeel. Ramaphosa het gesê sy regering se departement en agentskappe werk hard om te verseker dat uitstaande eise vinnig hanteer word. “Vandag oorhandig ons die titelakte aan die Klipkop-Nanduna- gemeenskaplike eiendomsvereniging namens die afstammelinge van die Mahlangu- en Malobola-familie. Die voorvaders van hierdie families het informele of ongeregistreerde regte op hierdie eiendom gehad en moes deur ŉ breedvoerige proses gaan om hul eise te verifieer. Daar is bevind dat die Malobola-familie die betrokke grond van die 1800’s tot 1967 beset het en die Mahlangu-familie van 1936 tot 1960,” het hy gesê. “Die pynlike stories van hierdie twee families eggo oor die land in ŉ duisend verskillende plekke, waar mense ontneem is van hul geboortereg, hul grond en hul lewensbestaan. Die Malobola-familie het sedert die 1800’s op ŉ plaas genaamd Klipkop gewoon.” Ramaphosa het gesê ŉ kritieke bewysstuk van die legitimiteit van die eisers se besetting van die grond en hul gedwonge verwydering is ŉ “brief geskryf deur die prokureurs van ŉ mnr. Zwick, waarin gestel word dat alle ‘bantu’ mense by Klipkop onwettig die plaas beset”. Hy sê die gemeenskappe is net 14 dae gegee om hul vee van die plaas te verwyder en indien hulle sou weier, sou die vee geskut word. “Om hierdie grond aan die families terug te gee is daarom simbolies én werklik. Dit verteenwoordig die regstelling van iets wat baie verkeerd was en gee ook vir die gemeenskap die geleentheid om die voordele van hierdie waardevolle bate te geniet,” het Ramaphosa gesê. In die nege ander restitusie-skikkings wat vandag gevier is, het die eisers verkies om eerder finansiële vergoeding te ontvang. “In sommige gevalle het die eisers elders gaan woon en is hulle nie in ŉ posisie om nou met ŉ nuwe nedersetting te begin nie. In ander gevalle is die grond omvattend ontwikkel as nywerheids- of residensiële gebiede. Hierdie is die Dukathole-gemeenskap van Driefontein in Ekurhuleni en die Ebenezer Congregational Church in Johannesburg.” Ramaphosa het bygevoeg die eeue-oue verlies van grond het nie net armoede teweeg gebring nie, maar ook die vernedering om te leef sonder grond in jou geboorteland.