Vanjaar is die Tydskrif vir Geesteswetenskappe vyftig jaar oud. Sy geboortejaar, 1961, is voorafgegaan deur die storm en drang jaar van 1960. In Maart 1960 vind die Sharpeville-voorval plaas wat wêreldwyd weerklink en Suid-Afrika se internasionale isolasie laat toeneem. Op die terrein van die Randse Paasskou oorleef Eerste Minister Verwoerd kort na Sharpeville 'n sluipmoordaanval. Die vyftigjarige bestaan van die Unie van Suid-Afrika word op 31 Mei in Bloemfontein feestelik herdenk. In Oktober vind 'n referendum plaas waarin die regerende Nasionale Party 'n naelskraapse oorwinning vir republiekwording behaal. Die Wêreldraad van Kerke organiseer 'n konsultatiewe byeenkoms in Cottesloe, Johannesburg, waartydens kritiek op apartheid uitgespreek word. Dit word deur die NG Kerk afvaardiging onderskryf - tot groot ontsteltenis van Eerste Minister Verwoerd en die invloedryke konserwatiewe NG Kerkteoloog, dr AP Treurnicht. Die ANC besluit in Desember 1960 dat praat met die Nasionale Partyregering hulle niks in die sak bring nie - en gaan oor tot 'n gewapende stryd. Mkontho we Sizwe (MK) word in 1961 as die ANC se "volksweermag" gestig, wat die apartheidsregering met geweld moes beveg en die "mense" van Suid-Afrika van die juk van onderdrukking bevry. Die ANC wend sigself veral na die USSR en ander Oosblokstate vir hulp om die apartheidsregering gewelddadig omver te werp.
Republiekwording, die politieke ideaal van die Nasionale Party sedert sy stigting in 1914, word deur die 1960-referendum 'n voldonge feit, en die Republiek word op 31 Mei 1961 uitgeroep. Vanjaar, vyftig jaar later, is dit wesenlik 'n historiese artefak wat in die bewussyn van die oorgrote meerderheid van gewone wit Afrikaners vervaag en selfs verdwyn het. Republiekwording en apartheid is in 1960/61 die kern van die politieke teologie van Afrikanernasionalisme. Die hooftema van hierdie essay is om 'n moontlike verklaring te bied vir die politieke teologie van apartheid en die ideaal van 'n blanke Afrikanerrepubliek. Was dit op 'n teoretiese mistasting gegrond sodat dit binne dertig jaar teen die politieke werklikheid van Suid-Afrika op die rotse geloop het?
Afrikanernasionalisme is nie uniek in die sin dat 'n groep mense, die Afrikaners, vir hulleself 'n politieke teologie versin het nie. Die magtige aantrekkingskrag van 'n politieke teologie, is die omvattendheid daarvan. Dit bied 'n manier van dink en van menslike handeling en verbind daardie denke en optrede aan die hoër gedagtes van die bestaan van God, die struktuur van die kosmos, die aard van die siel, die oorsprong van dinge en, vir Christene veral, die einde van Tyd. Hierdie is 'n teologiese beeld wat ook 'n verhaal vertel van hoe God die kosmos geskep het waarvan die mens 'n besondere deel is. Die mens gebruik veral hierdie metafoor om redes aan te voer dat dit 'n gesaghebbende gids vir die politieke lewe is. Hoe hierdie gesaghebbendheid verstaan moet word, hang van die betrokke godsbeeld af. As dit 'n deus abscondita, 'n afwesige stil mag in die skepping is, kan niks gesaghebbend afgelei word nie. Indien God as persoon uitgebeeld word met bedoelings, en dat die kosmos die resultaat van daardie bedoelings is, dan is Sy bedoelings 'n uitdrukking van 'n aktiewe wil - en dus gesaghebbend. As God die kosmos skep om Sy doelwitte te verwesenlik, kan die legitieme uitoefening van politieke gesag afhang van hoe daardie doelwitte verstaan word. Sy openbaring aan die mens is die grondslag van Sy gesag oor die natuur en die mens. Politieke teologie is dus 'n gesprek oor politieke gesag wat op 'n geopenbaarde goddelikmenslike nexus berus (Lilla 2007: 21).
Saam met die Christelike tradisie van bykans twee millennia, het Afrikanernasionaliste geglo dat 'n drie-enige God heers oor Sy skepping. God lei die mens deur openbaring, innerlike geloof en die natuurlike orde. Politieke teologie bied aan mense die grondslag waarop legitieme gesag geregverdig word. In die gereformeerde tradisie - die oorheersende een in Afrikanernasionalisme - beteken dit dat alles in die samelewing onder God se gesag staan. Hierdie tradisie is nie probleemloos nie. God die Vader het sy gebooie aan Moses bekend gemaak. Hy het Sy Seun as verlosser gestuur, wat die Wet herinterpreteer en toe weer vertrek het, met die belofte van 'n wederkoms. Die Heilige Gees bly by die mens as trooster totdat die verlosser weer kom. Wat moet Christene maak? Moet hulle onttrek aan die sondige wêreld wat deur die Verlosser verlaat is? Moet hulle die nuwe Jerusalem bou wat die Messias se wederkoms sal verhaas? Moet hulle oor die wêreld regeer deur kerk en staat, geïnspireer deur die Heilige Gees? (Lilla 2007:27). Afrikanernasionaliste het 'n bepaalde antwoord op hierdie vraag aangebied, soos ek hieronder sal argumenteer.
Jesus en sy volgelinge het geglo dat hulle na aan die Eindtyd leef en dat die gruwels van die wêreld vinnig op pad uit was: siekte en dood, hongersnood, oorlog, verdrukking, sou alles tot 'n einde kom na die slag van Armageddon waarin Satan finaal verslaan sal word en 'n duisendjarige vrederyk tot stand sou kom: die millennium. Let daarop dat dit 'n goddelike handeling, 'n transendente handeling sou wees. Die oorspronklike eskatologiese hoop van die Christene van 'n nuwe Jerusalem (wat nie gou na Jesus se dood gerealiseer is nie, en ook nie na 2011 jaar nie) word in 400 n.C. deur Augustinus gesistematiseer. Hy was aanvanklik 'n volgeling van Manicheanisme, wat glo dat boosheid permanent deel is van die wêreld, waarin die metaforiese oorlog van duisternis teen die lig vir ewig sal duur. Mens sien Mani se invloed duidelik in die Augustiniaanse leer van die gebrokenheid van die mens en van die oersonde van Adam en Eva. Hy bring ook die radikale onderskeid tussen die Godstad en die aardstad in die hoofstroom Christologie in. Omdat die mens gevalle is in oersonde kan die Godstad nooit op aarde bewerkstellig word nie. Dus kan die aardse boosheid nooit werklik oorwin word nie - die mens kan maar ten dele die goddelike op aarde teweeg bring. Augustinus pleit egter vir 'n innerlike ommekeer weg van die sonde af, en dit word deel van die Christelike ortodoksie wat deur die Konsilie van Efesus in 431 bevestig is (Gray 2007:10,11).
Die bou van die nuwe Jerusalem, wat die wederkoms sal verhaas, het in die Christelike tradisie 'n bepaalde aantrekkingskrag. Die teenswoordige wêreld word as boos uitgebeeld en die boosheid moet oorwin word sodat die regverdiges kan regeer en die goeie bewerkstellig word. Dis 'n eskatologiese beeld wat lei tot eskatologiese politiek. Die sentrale idee van redding, verlossing (redemption) in die Christendom, hou voortdurend die hoop lewendig dat aardse bestaan getransformeer kan word deur goddelike handeling. Christus se dood en hemelvaart laat sommige Christene met 'n leegte wat hulle aan die wêreld wil laat onttrek (Lilla 200:27).
Onder invloed van Zoroaster, ontstaan daar ook 'n subbeweging in die Weste wat glo dat in die stryd tussen lig en duisternis op aarde, die magte van die lig uiteindelik die duisternis op aarde kan oorwin en harmonie tussen mense kan bewerkstellig. Die denke van Zoroaster het 'n magtige (powerful) invloed op westerse denke en baie politieke bewegings wat eindig in fi sieke geweld, kom onder invloed van hierdie opvattings tot stand. Want, so is geglo, die magte van die duisternis (jou politieke vyand) kan deur die mag van die lig (jou politieke teologie) oorwin word. Die verlossingsboodskap kan dus ook die hoop op die verhaasting van die eskaton tot gevolg hê: 'n hoop op die land van melk en heuning, op 'n nuwe Jerusalem, op die aardse oorwinning oor Satan. Dit is die vonk vir eskatologiese politiek: om God se vyande op aarde te oorwin, en geregtigheid hier en nou te bewerkstellig - en dit is elke Christen se plig om die aanbreek van daardie dag te verhaas. Daar is 'n wye verskeidenheid van Christelike millennialistiese literatuur, wat geensins sistematies is nie, maar almal verwoord 'n uiteindelike droom van politieke handeling wat die bestaande korrupte orde tot 'n val sal bring en 'n nuwe, aardse paradyslike toestand tot stand sal bring (Gray 2007:13-16). In die nuwe wêreldlike politieke orde sal harmonie tussen mense heers, en konflik finaal tot 'n einde gebring word. 'n Mens kan dit opsom deur die gebed: "laat U koninkryk kom, laat U wil geskied, op aarde soos in die hemel". Politieke Messianisme is nie die enigste of mees verdedigbare model van Christelike politiek nie, inteendeel, dit is deur die geskiedenis uitgewys as 'n doodloopstraat en dat dit nie tot 'n behoorlike aardse politieke lewe lei nie (Lilla 2007:39-54). Hoewel dié les al in Hobbes se tyd (die 17de eeu) geleer is, het dit nog 'n uitskot in die twintigste-eeuse Afrikanernasionalisme gevind.
Die Christelike erfenis ontgoddelik (dedivinises) die aardse werklikheid. Dit wil sê, die werklikheid rondom ons is nie met immanente gode vervul wat in bosse, diere - oral op die aarde - woon nie. Die godheid in hierdie tradisie is werklik transendent - buite tyd en ruimte. Voorts bring die Christendom die insig dat die mens verlang na die goddellike, maar terselfdertyd besef dat hy nie goddelik kan wees nie. Dus is daar 'n inherente spanning tussen 'n verlange na die transendente en die besef van die immanente. Die mens lewe 'n bestaan wat ten beste as die tussenin (Grieks metaksee) beskryf kan word. Ons is nóg geestelik, nóg bloot materieel. Ons is ook nie heeltemal tevrede met die feit dat ons na die goddelike verlang, en na die goeie daarvan getrek word, maar dit tog nie kan bereik nie. Dus is die menslike bestaan spanningsvol. Daarbenewens is die menslike toestand in werklikheid een wat voortdurend naby die afgrond en die grens van die bestaansdrama beweeg, met die wesenlike van die menslike toestand eksistensiële onsekerheid en is ons dus ook vervreemd van onsself. Ons behoort nie nét tot die wêreld nie, en ook nie nét tot die spirituele/transendente nie. Die politieke teologie van millennialisme is wesenlik 'n poging om die inherente spanning van aardse bestaan, van die lewe in die metaksee, te oorkom (Voegelin 1952:110,111).
Die 20ste eeu bring 'n tydvak na vore waarin verskeie politieke teologieë poog om die bovermelde vervreemding en eksistensiële spanning te oorkom deur middel van menslike handeling. Dit poog om te rebelleer teen die wesenlike kenmerk van die aardse werklikheid: spanningsvolle onsekerheid. Die tegniek van die eietydse politieke teologieë is om die aardse werklikheid met 'n goddelike of absolute kwaliteit te omhang. Dit word gedoen deur 'n absolute sekerheid en doel vir die geskiedenis te postuleer, en 'n politieke teologie in die bereiking van daardie doel in te skryf. Die herkoms van hierdie postulaat is in die wese van die Christendom self te vind: deur 'n transendente godheid te postuleer, word die sekerheid van 'n wêreld vol immanente gode verruil vir die onsekerheid van geloof: van dinge waarop ons hoop en bewyse van 'n saak wat onsienlik is. Die mens poog om die politiek te vergoddelik. Geloof in 'n onsigbare godheid word verplaas na lojaliteit aan 'n bestaan wat die onsekerheid van geloof moet oorkom. Hierdie soort oplossing moet misluk, aangesien dit postuleer dat die conditio humana opgehef kan word, dat die onsekerheid van bestaan deur menslike handeling verander kan word (Voegelin 1952:128-132). Dit kan nie en wat dan volg is fisieke politieke geweld.
'n Mens kan die veralgemening maak dat die moderne politiek 'n hoofstuk is in die geskiedenis van die politiek van geloof. Die 21ste eeu is getuie van die ashoop van die 20ste eeu se mislukte pogings tot die konstruksie van politieke hemele op aarde: fascisme, kommunisme, apartheid, die neo-konserwatiewe Amerikaanse hoop op die demokratisering van die Midde-Oosterse Islamities-Arabiese state, universele demokrasie en 'n globale gedereguleerde vrye mark. Ten spyte van die feit dat al hierdie vermelde pogings aangebied is as "wetenskaplike herordening van 'n gebroke wêreld"; is hulle niks anders nie as onlangse verskynsels van Christelike openbaringsopvattings wat terugreik tot die antieke tye (Gray 2007:22).
Wat hieronder volg, meen ek, is 'n redelike, dog verkorte weergawe van die "struktuurkern" van die Afrikanernasionalistiese politieke teologie, veral soos dit in die periode van die Nasionale Party-bewind (1948-1994) tot uiting gekom het. In die praktiese toepassing daarvan was daar sekerlik aksentverskille, en nie alle aanhangers het presies dieselfde konnotasie daaraan geheg nie. Ek oordeel egter dat die interpretasie wat hieronder uiteengesit is, die wese van dié politieke teologie uitbeeld en in die praktiese politiek van die NP-regering neerslag gevind het. Die pragmatiese politieke handelinge van die NP-regering, wil ek suggereer, is ondersteun deur 'n politieke teologie wat hierdie handelinge moreel-religieus geregverdig het, maar ook 'n verbeelde werklikheid gekonstitueer het. Namate die verbeelde werklikheid van die politieke teologie en pragmatiese werklikheid uitmekaar gedryf het, het die politieke teologie nie meer sin gemaak nie, totdat dit laat vaar is. In die proses, lyk dit my, het gewoon gewelddadige politiek die politieke teologie van Afrikanernasionalisme verplaas en nogmaals empiries geïllustreer dat die immanentisering van 'n eskaton gewoon nie 'n aardse werklikheid gemaak kan word nie.
Afrikaners het hulle binne die Christelike tradisie bevind. In hierdie tradisie is daar 'n goddelike band tussen God, mens en wêreld. As Christene het Afrikanernasionaliste geglo dat God 'n plan of doel met mense het, dat Afrikaners bepaald geroepe is om 'n goddelike plan in Suid-Afrika te volvoer. Vir Afrikanernasionaliste is God 'n persoon met bedoelings met Sy skepping, daar is 'n goddelike Raadsplan en dat daardie Plan deur gelowiges (Afrikanernasionaliste) op aarde uitgevoer moet word: "laat u koninkryk kom" (Kyk Treurnicht 1975:9). Afrikanernasionalisme bereik teen 1960, op die vooraand van republiekwording, en vir ongeveer 10 jaar daarna tot 1970, 'n hoogtepunt as 'n samehangende politieke teologie. Dit val deels saam met die eersteministerskap van Verwoerd en begin lostorring in koherensie en invloed met die wegbreek van die Herstigte Nasionale Party in 1969, toe Vorster reeds drie jaar eerste minister was. Daar is 'n aantal kontinue temas in die politieke teologie van Afrikanernasionalisme wat teen 1960 invloedryk was. Die eerste belangrike tema was die definiëring van "Afrikaners" as Godgeroepe volk. Daar is 'n deurlopende tema in Afrikanernasionalistiese literatuur dat Afrikaners met 'n doel deur God in 1652 in Suid-Afrika geplant is, dat Afrikaners 'n Christelike volk is en dat God 'n verskeidenheid van volkere in die wêreld gewil het, waarvan Afrikaners met name 'n godgewilde en geroepe volk is - en dus die reg het om as afsonderlike volk in Suid-Afrika te bestaan en om daardie bestaan te beskerm. Dit is dikwels as 'n Christelik-nasionale lewens- en wêreldbeskouing uitgebeeld en verkondig. Die aanhef tot die Grondwet van 1961 bevestig die idee van 'n goddelike geroepenheid: "In nederige erkentlikheid teenoor die Almagtige God, Beskikker oor die lotgevalle van nasies...".
Verwoerd kondig ook in Januarie 1960 aan dat die kwessie van republiekwording vir Suid-Afrika praktiese politiek geword het en dat 'n referendum later daardie jaar oor die saak gehou sou word. Slegs blanke kiesers sou aan die referendum deelneem en dit sou beslis word met die minimum volstrekte meerderheidsbeginsel, met ander woorde 'n meerderheid van 50% van die uitgebragte stemme + 1 sou beslis of die ideaal van 'n republiek vir Afrikaners bereik word. Die Nasionale Party wen die referendum met 'n meerderheid van 74 580 stemme - naastenby 51% van die uitgebragte stemme. Daar was maar ongeveer 1,5 miljoen geregistreerde blanke kiesers uit 'n totale bevolking van nagenoeg 15 miljoen en slegs sowat 780 000 kiesers, 'n skrale 5% van die totale staatsbevolking, het republiekwording ondersteun - 'n aanduiding van hoe ver die vraagstuk buite die politieke werklikheid van die destydse demografie van Suid-Afrika gestaan het (Giliomee 2003:225).
In 1975 word die SA Weermag in 'n oorlog in Angola betrek en die "warm periode" van die Grensoorlog in Suidwes-Afrika neem 'n aanvang. In 1976 begin 'n ongeveer sewentien jaar lange gewelddadige opstand teen die apartheidsregering met die sogenaamde "Soweto-opstande" teen die afdwing van Afrikaans in skole. Die Suid-Afrikaanse samelewing sou tot met die De Klerkregering se onderhandelde skikking met die ANC deur 'n spiraal van toenemende politieke geweld gekenmerk word. PW Botha vervang Vorster11 as eerste minister in 1978, na die sogenaamde Inligtingkorrupsieskandaal wat senior Nasionale Party-ministers en staatsamptenare se korrupte praktyke aan die kaak stel. Die beeld van die Nasionale Party as doeltreffende en onkreukbare regerende party is daarmee aan skerwe. Botha is 'n doeltreffende administrateur en poog om die staatsdiens te hervorm. Terselfdertyd is hy 'n hardgebakte sekurokraat wat glo dat Suid-Afrika deur 'n totale - kommunisties geïnspireerde - aanslag bedreig word. Onder sy leiding word die SA Weermag uitgebou tot die sterkste weermag op die Afrikakontinent en die Grensoorlog in Suidwes-Afrika en Angola op taktiese en logistiese vlak uiters doeltreffend gevoer. Plaaslik poog Botha om die eise van Afrikanernasionalisme en die idee van 'n Afrikaans gedomineerde blanke republiek te versoen met die politieke aspirasies van toenemend verstedelikende swart mense wat geen baat sou vind by die tuislandbeleid van "groot apartheid" nie. In die tagtigerjare begin die ANC met 'n hernude gewapende binnelandse opstand teen die NP-regering, gesteun deur die breedgebaseerde United Democratic Front. In wese poog Botha om met wapengeweld en sekurokratiese metodes die ANC opstand en gewapende stryd te onderdruk. Met die afkondiging van die noodtoestand in Junie 1986 sê hy op nasionale televisie: "My regering sal die ANC breek".12 Die PW Botha-era sou gekenmerk word deur toenemende gewelddadige onderdrukking van die ANC, sowel as verwante bevrydingsbewegings soos die PAC en die UDF.
Toe Botha in Augustus 1989 deur sy eie kabinet en partykoukus gedwing word om as staatspresident te bedank, was dit vir sy opvolger, FW de Klerk, duidelik dat die ideale van Afrikanernasionalisme en 'n Afrikanerrepubliek, sowel as die idee van groot en klein apartheid, polities onhaalbaar was. Op 2 Februarie 1990, met sy bekende staatspresidentsrede waarin die ANC en ander bevrydingsbewegings ontban word, Mandela vrygelaat is en 'n onderhandelde skikking vir 'n "nuwe Suid-Afrika" afgekondig word, lui die doodsklok van die Afrikaner politieke teologie en die idee dat Suid-Afrika 'n tipe "Boerestaat" of wesenlik Afrikanerrepubliek is. In die dertig jaar sedert 1960 was Suid-Afrika vir meeste Afrikanernasionaliste "ons land" met "ons staatsdiens", "ons polisie" en "ons weermag" - in weerwil daarvan dat slegs ongeveer 2,5 miljoen mense wit "Afrikaners" was uit 'n bevolking van nagenoeg 37 miljoen mense in 1990, dus maar 6,75% van die bevolking.13
Die wese van die argument in hierdie essay is dat Afrikanernasionalisme en die strewe na 'n eie Afrikanerbeheerde republiek geïnterpreteer kan word as 'n politieke teologie wat binne die westerse kultuurtradisie ontstaan, maar daardie tradisie skeefgetrek het. Die droom van die verwerkliking van 'n apartheidsrepubliek was in wese 'n verbeelde werklikheid wat min met die empiriese haalbaarheid daarvan te doen gehad het. Apartheidsgedrewe Afrikanernasionalisme maak van Christelike simboliek en terminologie gebruik om sigself te regverdig en te legitimeer. Die belangrikste teoretiese mistasting is dat die Afrikanervolk 'n goddelike roeping het en dat "God 'n doel met die Afrikaner in die geskiedenis" het. Die probleem hiermee is dat Afrikanernasionalisme as politieke teologie, en as pragmatiese politieke program, 'n droomwêreld wil bewerkstellig. Aardse bestaan is 'n misterie in die proses van ontvouing en die misterie is ondeur dringbaar. Aardse bestaan is letterlik verskriklik en moeilik om te verduur - selfs vir die sterkstes. Afrikanernasionalisme is in sy wese 'n ontkenning van die werklikheid-van-bestaan van Afrikaners in die komplekse samelewing wat in 1910 deur uniewording tot stand gekom het. Afrikaner nasionalisme as politieke teologie stel hom as kenner van die goddelike waarheid en wou deur politieke aktivisme hierdie goddelike waarheid ten uitvoer bring. Opponente is gesataniseer: let op die satanisering van Britse imperialisme; die swart gevaar; die andersheid van die "naturelle", die "Bantoes"; die totale kommunistiese, goddelose aanslag teen "Suid-Afrika en die Afrikaner". In die droomwêreld van so 'n politieke teologie word handelinge wat in die werklike wêreld as onsinnig gesien sou word, as morele handelinge aangebied. So byvoorbeeld het Afrikaner nasionaliste "uit hulle pad gegaan" om kerklike sanksie van die drie Afrikaanse susterskerke te kry vir die "morele haalbaarheid van apartheid". Uit aanhalings hierbo is dit ook duidelik dat apologete17 van apartheid en republikanisme, gepoog het om te argumenteer vir goddelike sanksie op hulle politieke teologie. Die probleem met die Afrikanernasionalistiese politieke teologie is dat dit 'n eidos of doel van die geskiedenis postuleer - daar word dus 'n sekerheid op aardse bestaan afgedwing. Die wese van die Christelike leer is egter dié van die onsekerheid van aardse bestaan. Kommunikasie met die transendente godheid is beperk tot 'n brose band van geloof in die sin van Hebreërs 11:1 van "die dinge wat ons hoop, en om oortuig te wees van die dinge wat ons nie sien nie". Dit is 'n swaar eksistensiële las en maak die belofte van 'n politieke teologie van sekerheid van aardse bestaan - 'n rasgeskeie wit Afrikanerrepubliek as die "wil van God" - des te meer aantreklik. Moet mens veronderstel dat god sigself amuseer deur spesifiek die Afrikaners uit te sonder as sy geroepenes in Suid-Afrika? Afrikanernasionalisme is na my oordeel wesenlik aangetas deur die Zoroastrisme wat leer dat die wêreld immanent 'n beter plek gemaak kan word, teenoor die Augustiniaanse leer dat die aardstad immer sondig en gebroke sal bly (Kyk Gray 2007:21-28). Voorts, so lyk dit my, was die voorstelling wat die Afrikanernasionalistiese politieke teologie van "hulle" (ons?) Afrikaanse Republiek en Afson derlike Ontwikkeling nie 'n empiries toetsbare werklikheid nie, maar 'n verbeelde werklikheid. Namate die "apartheidsgedrewe Afrikanerrepubliek" in die empiriese werklikheid ontplooi is, het die droomwêreldagtigheid van die voorstelling van "ons Republiek" in konfrontasie met die werklikheid gekom. Pogings deur die NP-regering om hierdie droom te verwesenlik - om dus die verbeelde eskaton te immanentiseer - het toenemend gewelddadig geword, soos wat die praktyk en ideaal verder uitmekaar gedryf het, en soos wat hierbo kortliks geïllustreer is.
Die val van die verbeelde "Afrikaner en blanke republiek" met die FW de Klerk toespraak in Februarie 1990, is 'n empiriese illustrasie van die mislukking van 'n politieke teologie wat van meet af aan op valse teoretiese veronderstellings binne die Christelike tradisie en teologie gebaseer was. Nogmaals het die utopiese planne uitgeloop op outoritarisme, staatlike en fi sieke dwang, bloedvergieting en menslike lyding en offers. Ten tyde van De Klerk se toespraak het die Afrikaners maar omtrent 6,5% van "hulle republiek" se bevolking uitgemaak, maar het ongeveer 75% van die grondgebied besit. Binne die "Afrikaner en blanke republiek" het "nieblankes" ongeveer 90% van die bevolking verteenwoordig. Daar kan geen beter weerlegging en falsifiëring van die empiriese onhaalbaarheid van apartheid/afsonderlike ontwikkeling as oplossing vir die rasseprobleem in Suid-Afrika wees as hierdie werklikheid nie - en gevolglik die "droomwêreldagtigheid" van die Afrikanernasionalistiese politieke teologie. Die getuienis en feite wat in die Waarheids-en-versoeningskommissie na vore gekom het, illustreer duidelik hoe 'n selferkende Christelike volk en sy regering die morele pad byster geraak het en sy medemens wreed onderdruk en behandel het. Daarbenewens het die NP-regering as verteenwoordiger van die Afrikanernasionalistiese volksideaal teen 1990 bitter min morele grondslag oorgehad. Die geskiedenis het geen doel/eindbestemming vir 'n bepaalde volk nie. Die proses van die geskiedenis en die orde wat mense daaruit kan aflei, is nie 'n verhaal wat geskryf kan word van die begin tot die gelukkige of ongelukkige einde nie. Dit is 'n misterie in die proses van ontvouing. Buitendien was dit reeds teen 1648 in die Weste, na die Dertigjarige Oorlog, duidelik dat 'n Christelike politieke teologie, hetsy dit 'n afwesige God, 'n transendente God of 'n immanente God as vertrekpunt neem, 'n doodloopstraat is. Die Vrede van Wesfale was die begin van die idee van die skeiding tussen staat en kerk en dus van die afskeid van 'n Christelike politieke teologie as ordeningsbeginsel waarop 'n staat georganiseer word (Lilla 2007: 54). Na die Dertigjarige Oorlog het Europese leiers en intellektuele dit begin bevraagteken dat verskille oor goddelike genade, predestinasie, kettery, die sakramente, purgatorium, die korrekte vertaling van 'n Griekse naamwoord, tot oorloë en geweld tussen Christene lei. Die dominante tema in die Weste word hierna skeiding tussen kerk en staat, sekularisering en die aanvaarding van wetenskaplike getuienis onder invloed van die Verligting, eerder as die vashaak by kerklike dogma en geweld (Lilla 2007:58).18 Tog het die Afrikanernasionalisme lank bly vaskleef aan die politieke teologie van 'n geroepe, uitverkore volk wat die geopenbaarde wil van God in 'n Protestantse tradisie vervul, met sy eie republiek, afgesonder van die ander volkere en rasse van Suid-Afrika.
Die politieke teologie van apartheid het die teoretiese vertrekpunte van die Christelik-Westerse intellektuele erfenis waarop dit gebaseer was, negeer. Geen wonder dat die Afrikanerrepubliek nie volhoubaar was nie en binne dertig jaar polities, ekonomies en moreel bankrot was. Dit was in wese van meet af 'n doodloopstraat. Die politieke gebeure sedert 1994 bied hoop en wanhoop vir Afrikaners. Hoop dat deur konstitusionalisme en demokratiese praktyk 'n pluralistiese politieke orde gevestig kan word, waarin die diversiteit van die Suid-Afrikaanse staatsvolk gehuisves kan word. Wanhoop, dat die regeerders van die nuwe orde 'n siniese kniebuiging maak na konstitusionalisme en pluralisme, maar dat hulle in werklikheid 'n sekulêre politieke teologie van staatsmonisme nastreef. Die volgende vrae ontstaan ook oor die tydgenootlike blanke Afrikaners en hulle post-apartheidsbelewenis, byvoorbeeld kerkloosheid, uitsigloosheid oor die toekoms, 'n herbeoordeling van hulle plek in die Suid-Afrikaanse geskiedenis, 'n selfverwyt en negatiewe selfbeeld oor apartheid. Hierdie is temas vir verdere navorsing en besinning.
Die Wet op die Verbod van Gemengde Huwelike, 1950, wat dit onwettig maak om oor die wetlike bepaalde rassegrense te trou.
ALBERT VENTER is emeritus professor in Politiek aan die Universiteit van Johannesburg. Hy doktoreer in 1984 in die Staatsleer aan Unisa met 'n proefskrif oor die politieke teorie van Karl Popper. Hy is sedert 1979 dosent in Staatsleer/ Politiek aan onderskeidelik die universiteite van Pretoria, Suid-Afrika en die RAU/UJ. Hy was vir nege jaar voorsitter van die Departement Politiek aan die RAU. Hy dien in die besture van verskeie akademiese verenigings en was opeenvolgend Sekretaris, Adjunk-President en President van die SAVereniging vir Politieke Studies (1987 - 2001). Hy was van 2003-2008 'n Raadslid van die Universiteit van Johannesburg en van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns. Sy navorsingsbelangstelling dek 'n wye gebied in die staatsleer en politiek. Hy het vyf boeke oor die Suid-Afrikaanse politiek gepubliseer en 'n honderd en veertien bydraes in akademiese joernale en hoofstukke in boeke gelewer. Sy spesifieke navorsingsbelangstellings sluit in die vergelykende politiek, Suid-Afrikaanse en Afrikanerpolitiek, die politiek van diepverdeelde samelewings, demokratisering van outoritêre samelewings en politieke risiko-ontleding. Tydens sy loopbaan is hy gegradeer as gevestigde navorser van die Nasionale Navorsingstigting (NNS). Hy het verskeie buitelandse studiereise onderneem en referate gelewer.