SA onderwys se wind waai wesFoto: Homeyesterday.com As daar lig op die pad van Suid-Afrikaanse onderwys is, is dit ŉ baie flou kersie wat teen die politieke winde en ideologieë probeer staande bly. En nou staal ons onsself vir Blade Nzimande se drakoniese konsepwetgewing wat onderwys, soos in ŉ kommunistiese diktatuur, volledig onder politieke beheer wil plaas. Asof die gemors nie al erg genoeg is nie. Eintlik sit ons met ŉ lang geskiedenis van swak swart onderwys en die Nasionale Party se latere gestigmatiseerde Bantoe-onderwys, hoewel talle gesiene swartes (onder wie Ramphele Mamphele) al gesê het dit was beter as die huidige stelsel. Onder die ANC is daar van een stelsel na die ander gesteier, beginnende met Kader Asmal se outoritêre, eiegeregtige en idealistiese instelling van uitkomsgebaseerde onderwys (UGO) waarin hy die wiel wou herontwerp en onder meer ook alle onderwyskolleges summier gesluit en sommiges by universiteite ingelyf het. Die stelsel is oorhaastig ingevoer, het onderwysers teen die mure uitgedryf en was onuitvoerbaar in ŉ land met die agterstande van veral die swart bevolking. Maar Asmal het voortgestorm en alle welmenende en ingeligte raad verwerp, ook vanuit lande waar UGO reeds misluk het. Pleks dat die stelsel die minderbevoorregte leerling gehelp het, het dit die kloof vergroot tussen dié leerlinge met hulpbronne en ondersteuning en dié daarsonder. Prof. Jonathan Jansen het, toe daar probeer is om nuwe lewe in die dooie perd te blaas, reguit gesê die stelsel “was ŉ skouspelagtige gemors.” Sedertdien het onderwys onder die ANC-regering nie juis verbeter nie. ♦Die uitvalkoers van gr.1 tot matriek is 66% teenoor die internasionale uitvalkoers van 35%, al word meer as R160 miljard jaarliks aan onderwys bestee (en R640 miljard oor die volgende drie jaar). ♦Wat sy algemene onderwys betref, beklee Suid-Afrika die 139ste plek uit 144 lande (maar darem bo lande soos Yemen, Burundi en Libië). Vir wetenskap en wiskunde was ons 143ste volgens 2013 se Global IT Report. ♦In ŉ onderhoud op LitNet het Paul Colditz, voorsitter van Fedsas, gesê minstens 80% van die land se 24 000 openbare skole is “disfunksioneel.” Ons het eintlik twee stelsels: die een kan met die beste ter wêreld meeding, maar die meerderheid is ŉ tragiese mislukking. – Colditz ♦Die grootste onderwysvakbond, Sadou, speel ŉ destabiliserende rol en sy alliansie met die ANC verhinder dat hy in die bek geruk kan word. Vakbonde behoort hulle te beperk tot die regte en diensvoorwaardes van hul lede en moet geensins betrokke wees by die beheer en bestuur van skole nie. (Hulle behoort veral ook nie onderwysposte teen R50 000 aan ongekwalifieerde onderwysers te verkoop nie!) Colditz het ook melding gemaak van onderwysers sonder werksetiek, wat dronk of glad nie opdaag nie, hul eie belange voorop stel en kinders molesteer en misbruik. “Ons het eintlik twee stelsels: die een (die minderheid) kan met die beste ter wêreld meeding, maar die meerderheid is ŉ tragiese mislukking.” Een van die land se groot onderwysprobleme is die politieke stigma wat aan moedertaalonderrig kleef: Alles moet in Engels geskied omdat dit ŉ internasionale taal is – ondanks al die voorbeelde van mense wat enduit in Afrikaans onderrig is en hul merk op talle wêreldvlakke gemaak het. Die meeste kinders word nie in hul moedertaal opgelei nie en moet aan die einde van die grondslagfase (gr.3) na Engels oorskakel. Dis fataal vir die kind se ontwikkeling. Die wêrelddebat hieroor is lank reeds afgehandel, maar dit woed nog onverpoosd voort in Suid-Afrika. Basiese vaardighede soos lees, skryf en rasionaliseer word nie behoorlik onderrig en vasgelê nie. Taalvaardighede speel ook ŉ groot rol by syfervaardigheid in wiskunde en wetenskap. ŉ Deurwinterde onderwyser sê dis eenvoudig ŉ onreg om ŉ kind moedertaalonderrig te misgun – dit skep ŉ groot agterstand en sy selfbeeld ly skade omdat fyn nuanserings meestal agterweë bly. “Leerlinge kan ook nie met begrip lees nie en dit beïnvloed alle vakke. Iets ontbreek in die metodes waarmee lees gevestig word. Daar is gevalle waar kinders bloot die vrae pleks van die antwoorde in ŉ eksamen invul. Dis nie iets wat op hoërskool reggestel kan word nie.” Ouers moet ŉ leeskultuur in hul huis vestig. Navorsing het juis getoon dat swart ouers nie boeke lees of aan biblioteke behoort nie. Die hoë druipsyfer aan universiteite beteken dat baie studente uit hul diepte is en liewer vakmanskappe moet oorweeg, sê Sean Jones, hoofbeampte van die instituut vir vakmanne (ATI). “Of dit nou ŉ bakker, elektisiën, dieseltegnikus of loodgieter is – daar sal altyd plek vir vakmanne wees. Hulle het amper gewaarborgde formele werksgeleenthede en kan R20 000 per maand en meer verdien. Dit is baie meer as wat baie gegradueerdes sal verdien.” Hy sê baie gegradueerdes wat nie in groot korporatiewe maatskappye geabsorbeer word nie, werk as kelners of in ander halfgeskoolde beroepe soos verkoopsagente of die sekuriteitsbedryf. Wat hy nie sê nie, is dat baie jongmense liewer met ŉ das aan wil werk as om hul hande te gebruik en nou boonop aandring op gratis tersiêre opleiding, selfs al toon uitslae dat hulle nie die nodige vermoë het nie. Minister Angie Motshekga is nou in beheer van basiese onderwys. Sy het afkeurend verwys na die toestand van onderwys “in die voormalige swart skole”, die min tyd wat aan onderrig bestee word (omtrent die helfte van funksionerende skole), die tekort aan handboeke, die swak infrastruktuur en die bevorderings van mislukte administrateurs. Sy som die nasionale situasie en ook die toestand van die Oos-Kaapse onderwysdepartement, wat van al die provinsies die swakste presteer het, goed op. Die ironie is dat sy die olifant in die kamer miskyk. Hierdie provinsie en ook Limpopo, se onderwys is al sedert 2011 onder haar direkte administrasie. Dis nie juis iets wat vertroue in haar vermoë skep nie. Maar aangesien sy en haar kollegas so lief is vir die buiteland, kan sy gerus ŉ besoek aan Kuba bring. Hierdie land het sy onderwys totaal hervorm en het ŉ leerling:onderwyser verhouding van 42:1 in 2000 in 2010 tot ŉ verstommende 12:1 verbeter (teenoor die Republiek se 35:1). Teen 2010 is Kuba se geletterdheidsmetodes in 28 lande in Latyns-Amerika, die Karibiese Eilande, Europa, Oseanië en Afrika aanvaar. Aangesien Motshekga en haar kollegas so hand op die blaas met Castro is, kan so ŉ besoek dalk net vrugte afwerp. Dit sal egter ook net gebeur as Suid-Afrika se groot gros administrateurs, leerkragte en leerlinge onder meer die nodige werketiek en dissipline kan aanleer. En soos die ou Jood op die boere se biddag vir reën gesê het: “Julle kan maar bid, maar die wind waai wes . . .