Die gebruik van sang om gehore te vermaak, dateer van baie vroeg in die Westerse beskawing. Vandag is dit steeds ’n inherente deel van die Westerse kultuur, waar dit as vermaaklikheidsmedium sy grootste bloei beleef het. Vir Westerlinge is sang ’n baie anderste soort lewende erfenis as byvoorbeeld vir die San (Boesmans) by wie dit primêr ’n ritueel sou wees wat met hul bestaanstryd in die veld te doen het. LINKS BO is ’n kunswerk uit die 1400’s wat sangers voorstel wat konsert hou. MIDDEL BO is een van die Beatles van die 1960’s, die Brit Paul McCartney (vandag sir Paul en diep in die sestig, maar steeds aan die gang). REGS BO is ’n foto van ’n moderne pop-sangeres, duidelik Oosters van herkoms, maar wat ’n Westerse wyse van uitdrukking naboots en eweneens haar gehoor vermaak soos Westerse sangers van gister en hoeveel geslagte gelede.
Die een groep sien dit omtrent net as die vaste, konkrete dinge wat ons van ons voorgeslagte geërf het. Dié kan dinge soos grond of ander eiendom wees, miskien ’n antieke bouwerk soos by Groot Zimbabwe of selfs die koperwasbeker van ’n oumagrootjie (kortom, nalatenskappe uit die strakke openbare of private geskiedenis).
Daarby is Erfenis—of dit as ’n bate vir die ganse mensdom of as eksklusief vir afsonderlike gemeenskappe beskou moet word—deesdae kennelik ook die prooi van private belange. Die geldgierige eiendomsontwikkelaar wat ’n gholfbaan op ’n landgoed langs die see wil oprig, toon byvoorbeeld min begrip vir ’n gemeenskap wat die perseel beskou as “gewyde grond waar ons voorvaders begrawe lê”.
Die twis oor “wie die verlede besit”, raak veral warm waar een groep mense besluite neem oor die oorgelewerde besittings van ander mense wat nie in die besluitneming geken is of wie se wense nie in ag geneem is nie. Is die San-gemeenskap geken toe die rotskuns in die Drakensberg vir besoekers oopgestel is as deel van ’n Wêrelderfenisgebied? En vind hulle enigsins baat daarby? Uiteindelik gaan alles dus oor die vraag: Wie se eiendom is Erfenis en wie besluit daaroor?
Baie monumente en gedenktekens is aanvanklik nie erfenisse uit die verlede nie, maar bouwerke wat juis opgerig is om erkenning aan sulke erfenisse te gee. Die Voortrekkermonument in Pretoria is een voorbeeld, omdat dit die Groot Trek van die 1830’s gedenk. Daarteenoor is ’n bouwerk soos die Kasteel in die Kaap ’n monument wat ’n onmiskenbare deel is van die geskiedenis en die tradisies wat aan die Kaap geheers het in die tyd van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. Dit is eintlik ’n oorblyfsel uit die dae toe die Kaap nog Hollands was.
Dat monumente sowel as tradisies met Erfenis te make het, lê dus voor die hand, maar ’n monument huldig iets uit die verlede terwyl ’n tradisie iets uit die verlede voortsit. Daar is ’n duidelike onderskeid.
Monumente gedenk dus in die reël ’n persoon of gebeurtenis, maar waar monumente relikte (oorblyfsels van ’n vroeër tyd) is, is hulle wel beskou bloot konkrete gedenkwaardighede wat ons herinner aan dit wat was, soos die vertoonstukke in museums. Daar is egter ook ander soorte monumente. Só is die Afrikaanse Taalmonument op Paarlberg in die Paarl, wat in 1975 amptelik onthul is, eintlik uniek omdat dit geen relik is en ook geen persoon of gebeurtenis vereer nie (tensy die ontstaan van Afrikaans as ’n “gebeurtenis” beskou kan word!). Dit is in die klassieke sin van die woord ’n monument vir die lewende erfenis!
LINKS: Die Afrikaanse Taalmonument. Dit gee erkenning aan die kleurryke wortels van Afrikaans en die mense wat die taal praat. Die opmerklikste is die suile. Hulle simboliseer ’n visie deur die ou skrywer en taalstryder C.J. Langenhoven van die opgang van Afrikaans as skryftaal—in die vorm van ’n ry pale wat ’n snelstygende boog beskryf.
Soos iemand dit al gestel het: “Ons moet die Afrikaanse Taalmonument hou soos hy is, sou ek dink, maar ons ook beywer vir ’n nuwe gedenkteken êrens wat hulde bring aan die taaldiversiteit in Suid-Afrika met sy elf amptelike tongvalle. Só ’n monument sal nou werklik iets baie besonders wees vir ons reënboognasie!”
Die doop bly byvoorbeeld vir miljoene Christene wêreldwyd ’n “tradisie of ritueel”, hoewel hulle dit nie só sal noem nie, maar eerder ’n sakrament of ’n kerklik gewyde instelling.
’n Lidmaat van een van die sogenaamde tradisionele Afrikaanse kerke vertel as volg oor die doop wat in die lidmaat se eie lewe nie net ’n deel van ’n diepe godsdienstige oortuiging vorm nie, maar ook kenbaar ’n lewende erfenis verteenwoordig:
“By ons behels die doop die besprinkeling van babatjies met water uit ’n doopbak. Dit word behartig deur ’n dominee op ’n spesifieke ‘doopdiens’ in ons plaaslike kerkgebou en het ten doel om die kindertjies tot die Kerk van Christus te wy. Dit is ook die dag wanneer ’n baba sy ‘naam ontvang’, hoewel hy dit vanselfsprekend reeds ontvang het toe sy geboorte amptelik geregistreer is.
“Babas word tradisioneel in ’n dooprok gedoop, wat nuut gemaak is of selfs dieselfde dooprok kan wees wat jare tevore deur ’n voorsaat van die kindjie gedra is. Ná die diens vergader familie en vriende by die huis van die klein dopeling en word hulle op tee en koek of ander versnaperinge getrakteer. As daar deur die geslagte heen enige veranderinge in die rituele rondom die doop by ons familie was, is ek nie daarvan bewus nie. Volgens ouer lede van die familie is dit nog maar altyd so gedoen as wat dit vandag gedoen word,” aldus die kerklidmaat.