Die Kosmiese Adres van God - Naas Ferreira
Deur Naas Ferreira op 1 Junie 2012
Die mens se soeke na God neem ons op baie interessante paaie wat baie ander al bewandel het. Neem nou maar die gesprekke oor godsdiens en wetenskap, ewolusie en ateïsme. Richard Dawkins, 'n selferkende, self-versekerde ateïs wat redelike mense voor die keuse stel van ewolusie of God, ontken die bestaan van God. Baie Christene het weer die idee van God as 'n jaloerse Ou-Testamentiese God wat straf uitdeel aan diegene wat Hom kwaad maak. Wie se verstaan van God is reg en wie s'n verkeerd? Of is almal reg, maar net gedeeltelik?
Die rede vir baie van die verwarring oor God is dat mense nie die ewolusie van die mens se intelligensie, waardesisteme, emosies, geloof of bewussyn erken nie. Geleerdes op verskeie terreine van die menslike psige het deeglike navorsing gedoen en het verskeie ontwikkelingslyne raakgesien. Opsommend kan ons die lyne soos volg uiteen sit:
Die gesprek oor wetenskap en godsdiens byvoorbeeld val onder kognitief, waardes en spiritueel. Onder kognitief sou mens kon verstaan wat 'n mens weet en verstaan van hoe die natuur werk en onder spiritueel kyk mens onder andere na 'n mens se verstaan van God of liewer die Kosmiese adres van God.
Die kerk het egter reeds vroeg in die geskiedenis God se kosmiese adres beperk en daarmee die pot misgesit om die geestelike ontwikkeling van gelowiges op die pre-moderne, prerasionele fase te bevries. Die oomblik (die Konsilie van Nicea in 325 n.C.) toe die kerk Jesus Christus, 'n mitologiese figuur, tot die historiese figuur Jesus van Nasaret wat tegelyk ook die enigste seun van God is, verander het, was die koël deur die kerk. Dit het die gordyn oor die mistieke laat sak en die betekenis van Jesus se woorde in Lukas 17:22 verdraai: In plaas daarvan dat die Grieks vertaal word as; "die koninkryk van God is in julle," lees die Afrikaanse vertaling; "die koninkryk van God is hier by julle." Die vertaling sinspeel daarop dat Jesus die koninkryk, dus buite die mens, is. Ons moet God dus buite onsself gaan soek, terwyl Jesus se woorde ons na binne probeer lei.
Daarenteen integreer Brant Cortright in Integral psychology Yoga, growth, and opening the heart (2007) Westerse en die Oosterse psigologie om die uiterlike navorsing van die Weste en die innerlike studie van die Ooste te kombineer om 'n geïntegreerde psigologie daar te stel. Integrerende psigologie sien die lewe as die goddelike ontvouing en die grondslag vir die Goddelike bewussyn. Bewussyn kom nie volgroeid tot stand nie, maar neem tyd om te ontwikkel. "Die doel is om tot ons dieper identiteit te ontwaak sodat ons in pas met die groter, Goddelike beweging van liefde en vreugde, kan kom. Die lewe is 'n spirituele avontuur in die ontwikkeling van die menslike bewussyn. Hiervoor moet ons ons siel, ons psigiese kern, wat tegelyk die evolusionêre beginsel in ons is, ontdek." Die strewe na die ontdekking van die siel en God in die mens is die dryfveer agter alle kontemplatiewe godsdienste en op elke vlak van ontwikkeling is daar 'n bepaalde siening van God en van die self. Hier is dus 'n ander Kosmiese adres van God.
Maar vir 2000 jaar het meeste Christene God net buite die mens, êrens daar bo in die hemel, gaan opsoek. Op sigself is dit nie verkeerd nie, maar dit is slegs een uit 18 moontlike kosmiese adresse van God. Dit klink baie arrogant maar die term "Kosmiese adres van God" wil nie die woonplek van God aandui nie maar verwys eerder na die mens se geestelike ontwikkelingsvlak en uit watter perspektief, eerste, tweede of derde persoon, die mens 'n verhouding met God het. Ons siening van God bepaal hoe ons in die wêreld lewe. Die Kosmiese adres van God is 'n term wat Ken Wilber, 'n integrale filosoof, gebruik om aan te toon dat mense op agtien plus verskillende maniere God verstaan en beleef. (Wilber 2006:255) "So we need the altitude and the perspective of both the perceiver and the perceived. We can represent this simplistically as follows: Kosmic address = altitude + perspective." Die hoogte is die ontwikkelingsvlak van die waarnemer en die perspektief is 1ste, 2de of 3de persoon perspektief.
Om die kosmiese adres van God te verstaan moet ons dus eers na die ontwikkelings-psigologie en die ontwikkeling van geloof kyk. Ontwikkelingsielkundiges en transpersoonlike psigologie het agtergekom dat die mens se bewussyn en geloof deur drie groot ontwikkelingsfases (prerasioneel, rasioneel en postrasioneel) beweeg wat onderverdeel kan word in ses en meer. Paul R. Smith het in sy boek Integral Christianity: The Spirit's Call to Evolve, ses ontwikkelingsvlakke van bewussyn geïdentifiseer: die Stambewussyn, Kryger-, die Tradisionele-, Moderne-, Postmoderne- en Integralebewussyn. Elkeen het 'n besondere siening van God en Jesus. Die omgee- of liefdes klem van die eerste drie vlakke is ego- en etnosentries. Meeste moderne mense vorder deur elkeen van hierdie eerste drie vlakke en ontwikkel hopelik tot by die rasionele en postmoderne wat wêreldsentries van aard is. Smith sien die postrasionele of te wel die mistieke fase as integraal wat kosmosentries van aard is. Kosmosentries beteken die heelal en alles wat daarin vervat is. Jesus se versoek in Matteus 6:33; "beywer julle allereers vir die koninkryk van God", is die hoogste ontwikkelingsvlak waar die mens totale eenheid met God beleef.
Joyce en River Higginbotham in hulle nuutste werk, ChristoPaganism: An Inclusive Path, (2009) sien die ontwikkeling van geloof of bewussyn, in terme van die mens se verhouding met die mites van die betrokke godsdiens. In terme van Christene is die vraag hoe sien en beleef die gelowige Jesus. Die eerste vlak noem hulle die mities tasbare, want persone op die vlak plaas klem op die tasbaarheid van die mites: God is werklik in die brandende braambos, sekere plekke is heilig en spesifieke voorwerpe het genesende krag. Jesus het mag oor die wind en die weer en kan water in wyn verander. Met ander woorde, die fisiese wêreld is die draer van die Gees wat die godheid tasbaar en werklik vir die self maak. Die volgende fase is die mities letterlike fase. Wanneer die mens rasionaliteit begin ontwikkel verander die verhouding met die mite. Die mens sien dat agter die heilige tasbare dinge en Jesus lê die storie wat vertel dat die dinge heilig is, dat Jesus die Seun van God is en gekom het om ons te verlos. Nou kry die storie die klem en die mite ontwikkel geweldige mag want dit is mooi, rein en WAAR. Daarom kan die storie/mite nie bevraagteken word nie en alle ander mites word as vals verwerp. Die derde fase is mities rasioneel, en nou verskuif die vraag of die mites werklik rasioneel is. Die gelowige besef dat agter die storie lê 'n rede of doel vir die mite. Jesus word nou 'n leermeester wat vroue, slawe en onderdruktes kom bevry van enige vorm van tirannie. Die vierde fase is mities globaal, en die gelowige word bewus van die universaliteit van alles. Die vermoë om veelvoudige perspektiewe te hou ontwikkel en die gelowige sien die hele skakering van mities op dieselfde vlak. 'n Persoon op hierdie vlak word dikwels 'n student van wêreld godsdienste en Jesus is nie meer die enigste weg tot saligheid nie, maar een van vele. Die vyfde vlak word die mities argetipes genoem en die gelowige mag met die spirituele dimensies identifiseer en mag verhoudings met die geestelike wesens, soos engele, geeste, heiliges en selfs demone, op die vlak aanknoop. Die persoon beweeg buite die ruimte van die mite en ervaar die dinge en God persoonlik. Jesus word nou die "Christ consciousness" binne die mistikus. Die laaste vlak is die mities avatar. Op hierdie vlak val alle metafore en mites weg en die gelowige ervaar net wat is, naamlik die ongemanifesteerde werklikheid. Hier gebruik niemand meer woorde om die ervarings met die Gees te beskryf nie en alle verknogtheid verdwyn. Die Avatars help ander om transformasie te ondergaan en kan oor godsdiensgrense heen mense aanraak. Hierdie vlak is waarna Jesus verwys het toe hy die oproep gemaak het: "Soek eers die koninkryk van God..."
Wanneer mense van die eerste, tweede en derde persoon perspektiewe praat bedoel ons met die 1ste persoon perspektief die persoon wat praat, die "ek". Met die 2de persoon perspektief bedoel ons die persoon met wie ons praat, die "jy, jou en U" en die 3de persoon perspektief die persoon of ding waarvan die twee mense praat, die "sy, hy of dit."
Wanneer ons ervarings van God in die derde persoon het dan sien ons God as die Natuur, as dit wat ons kan bestudeer en vereer. Baie ekoloë sien God as die wonderlike en delikate ekosfeer of selfs Gaia. Hulle beskou die mens as die indringer wat plek vir die natuur moet maak. Die kosmiese adres van God vir die "natuurkinders" is die derde persoon perspektief op die rasionele en pluralistiese vlakke. Die siening staan bekend as panenteïsme wat beteken dat God in alles is, alles is in God maar God is groter as alles.
Die tweede persoon perspektief op God is vir ons almal bekend. Ons aanbid God as die Een met wie om praat en spreek Hom aan as "U." God bly altyd buite die mens en gryp in wanneer ons Hom daartoe vra. Angus Buchan verabsoluteer die tweede persoon perspektief op die tradisionele vlak met sy patriargale orde en absolute "waarhede." Alhoewel Dawkins op die rasionele vlak is, is sy kosmiese adres van God op die derde persoon tradisionele vlak. Hy kyk dus terug en ontken die bestaan van die vlak en ook van God. Die gelowige, daarenteen, kan in ontsag en nederigheid voor God buig en Sy grootheid erken.
Die eerste persoon perspektief is wanneer ons eenheid met God ervaar en erken. Mistici van alle godsdienste het hierdie belewenis alhoewel nie alle kontemplatiewe Christene hierdie eenheid wil erken nie. Wanneer Jesus sê, "Ek en die Vader is een," dan bedoel hy dat alle mense van hierdie eenheid kan praat maar baie min mense ervaar die eenwees met God. Meester Eckhart, 'n Duitse Middeleeuse mistikus, het hierdie eenheid soos volg uitgedruk: "Die oog waarmee ek God waarneem is dieselfde oog waarmee God my sien." En ook: "Die een wat ken en die een wat geken word is Een. Eenvoudige mense verbeel hulle dat hulle God daar moet sien staan en hulle hier. Dis nie so nie. Ek en God, ons is een in kennis."
Paul R. Smith stel die drie perspektiewe met behulp van vrae soos volg: Derde persoon; Is jou God groot genoeg? Dit is die Oneindige (Infinite) Gesig van God. Die tweede persoon perspektief stel die vraag: Is jou God naby genoeg? Hy noem dit die Intieme (Intimate) Gesig van God. Die eerste persoon perspektief vra die vraag: Is jou God "jy" genoeg? Smith noem dit die Innerlike (Inner) Gesig van God. Die mens kan op al die verskillende vlakke een of al drie perspektiewe (Gesigte) van God ervaar of aanbid. Dit is die bedoeling van die Kosmiese adres van God.
Indien Meester Eckhart vandag bogenoemde uitsprake sou maak sou nie net sy boeke "in die hel" gebrand het nie, maar sou hy ook heelwaarskynlik op die spreekwoordelike brandstapel beland het. Meeste kerkleiers en teoloë kom nie elke dag in aanraking met die soort taalgebruik en siening van God nie. Identifikasie of eenwording met God is vir meeste Protestantse Christene, wat God as die Gans Andere sien, onaanvaarbaar. Moderne mistici soos Thomas Keating, Albert LaChance, en ander gebruik, seker uit vrees of omdat hulle nog op die mities letterlik of rasionele fases is, steeds taal wat op laer vlakke is, om die ervaring van God op die mistieke vlak te beskryf. Tog is hierdie belewenis van eenheid met God nie vreemd in die Christelike tradisie nie. Gedurende die Middeleeue, die tyd van Meester Eckhart, was daar 'n hele aantal Christen mistici wat hulle eenheidservarings op skrif gestel het om ander die pad na hierdie eenheid aan te dui. Theresa van Avila, Bernard van Clairvaux, Johannes van die Kruis, Francis van Assisi, en Hildegard van Bingen is 'n aantal bekende kerklik historiese name. Bernard McGinn noem in sy boek The essential writings of Christian Mysticism, "Om een met God te word is dikwels beskryf as die belangrikste kenmerk van mistici, maar dat die wyse waarop hulle God se direkte teenwoordigheid beskryf verskil." Is dit nie waarmee Spiritualiteit Afrikaans hulself besig hou nie? Die teenkanting van mense op die tradisionele en rasionele vlakke spreek van hul onkunde en moet vergewe word.
Want, ongelukkig bied die kerk glad nie of baie selde geleenthede of maniere vir Christene wat na die mistieke vlakke toe wil beweeg, aan. Alan Watts het reeds in 1971 in sy nuwe voorwoord van die heruitgawe van sy 1947 boek Behold the Spirit (1971:xxi) gewaarsku, "If Christian groups cannot or will not provide mystical religion, the work will be (and is already being) done by Hindus, Buddhists, Sufis, unaffiliated gurus, and growth centers. Churchmen can no longer afford to laugh these things off as cultish vagaries for goofy and esoteric minorities – as if any intensive practice of religion had ever, anywhere at any time, been of interest to the majority of people." Verder voer Watts in Behold the Spirit (1971:xiii) aan dat; "A Christianity which is not basically mystical must become either a political ideology or a mindless fundamentalism." Hoeveel kerke is reeds vandag nie, as gevolg van hulle weiering om die eenheid met God te erken, in politieke ideologieë of in gevaarlike fundamentalisme vasgevang nie?
Die kerk het lank genoeg by die mitologiese of tradisionele tweede persoon kosmiese adres van God stilgestaan. Baie gelowiges wil na binne kyk om God se adres op die mistieke eerste persoon vlak, dus identifikasie met God, te vind. Dis op hierdie vlak dat die Bergpredikasie van Jesus in Matteus 5:3 eers werklik sin maak: "Geseënd is die wat weet hoe afhanklik hulle van God is, want aan hulle behoort die koninkryk van die hemel." Hoe lank moet ons nog wag voordat die kerk wakker gaan word? Soos Watts reeds aangetoon het, loop mense wat nie langer wil wag nie, reeds op ander spirituele paaie.
Gesprekke oor wetenskap en godsdiens kry ook 'n ander dimensie. Niemand hoef langer God of wetenskap te verdedig of die een teen die ander af te speel nie. Stel net die kosmiese adres van God van die gespreksgenote vas en praat dan verder.
Cortright, B. 2007. Integral psychology Yoga, growth, and opening the heart. Albany. State University of New York Press.
Higginbotham, J. & R. 2009. ChristoPaganism: An Inclusive Path. Woodbury, MN. Llewellyn Pubications.
McGinn, B. 2006. The essential writings of Christian mysticism. New York. Modern Library.
Smith, P.R. 2011. Integral Christianity: The Spirit's call to evolve. St. Paul, Minnesota. Paragon House.
Watts, A. 1971. Behold the Spirit: A study in the necessity of mystical religion. New York. Vintage Books.
Wilber, K. 2000. The collected works of Ken Wilber Vol. 6: Sex, ecology, spirituality. Boston/London: Shambhala.
Wilber, K. 2006. Integral spirituality: A startling new role for religion in the modern and postmodern world. Boston/London. Integral Books.