Begroting: Minister hou beursie steeds styf vasEnoch Godongwana, minister van finansies, tydens die mediumtermynbegrotingsrede. (Foto: GCIS) Enoch Godongwana, minister van finansies, het kort gelede sy eerste mediumtermynbegrotingsrede in die parlement gelewer. Die minister sê Suid-Afrika se ekonomie het in die eerste helfte van 2021 vinniger as verwag herstel, maar dié momentum gaan na verwagting taan weens die openbare geweld wat die land in Julie ondervind het, ontwrigting van spoorweë en hawens, asook die derde golf Covid-19-infeksies. Die bruto binnelandse produk (BBP) sal vanjaar na verwagting met 5,1% groei (die vorige verwagting was 4%) nadat dit verlede jaar met 6,4% ineengekrimp het. Uitsette sal na verwagting ook reeds volgende jaar, ŉ jaar vroeër as wat die vooruitskatting in Februarie vanjaar was, tot voor-pandemie-vlakke terugkeer. Dit word hoofsaaklik toegeskryf aan wêreldwye aanvraag, hoër kommoditeitspryse en die verslapping van inperkingsregulasies. Die tesourie waarsku wel dat dié styging as tydelik beskou word. Huishoudelike besteding het verbeter, maar nog nie ten volle van die pandemie herstel nie, terwyl inflasie – ten spyte van druk weens voedsel- en brandstofpryse – steeds binne die teikenband is. Godongwana sê die regering bly daartoe verbind om die begrotingstekort te verminder en die land se skuld-tot-BBP-koers te stabiliseer. Die regering gaan ŉ gedeelte van sy hoër belastinginkomste gebruik om die fiskale gapings toe te stop en korttermynhulp aan die land se kwesbaarste burgers te verskaf. Godongwana sê besteding sal oor die volgende jaar beperk bly en om te verhoed dat die begrotingstekort groter word, gaan bestedingsveranderings gefinansier word deur verbeterde inkomsteprestasie, of deur die herprioritisering en hersiening van bestaande programme. “Belangrik tot die fiskale roete wat ons gekies het, is die behoefte om duidelik en ondubbelsinning te wees oor die kompromieë wat ons as ŉ land bereid is om aan te gaan. Ons kan nie alles wat ons wil doen op dieselfde tyd doen nie. “Eweneens belangrik is die vinniger inwerkingstelling van strukturele hervorming om groter belegging in die private sektor te ontsluit, die ekonomie te laat groei en werk te skep.” Meer belastinginkomste, minder skuld Volgens die tesourie het die Covid-19-pandemie Suid-Afrika se maatskaplike en ekonomiese krisisse onder die vergrootglas geplaas – en selfs groter druk op die staatskas geplaas. Die regering gaan oor die volgende drie jaar ŉ balanseertoertjie doen met steun vir ekonomiese herstel en heropbou deur korttermynbestedingsmaatreëls en strukturele hervorming, terwyl die land se openbare finansies weer opgebou word. Bruto belastinginkomste gaan na verwagting die vorige vooruitskatting met R120,3 miljard oorskry. Belasting wat deur die mynbousektor ingevorder is, was die afgelope jaar besonder hoog weens die toename in kommoditeitspryse. Die minister erken wel dat belasting selfs doeltreffender ingevorder kan word. In dié verband het die Suid-Afrikaanse Inkomstediens reeds begin om opgeleide ouditeurs en datakenners aan te stel. Bruto skuld gaan teen 2025-’26 ŉ verwagte hoogtepunt van 78,1% van BBP bereik en sal daarna begin afneem. Die koste om skuld terug te betaal sal dan teen 2026‑’27 tot minder as 22% van die hoofbegrotingsinkomste daal. Makro-ekonomiese bestendigheid, ook lae en stabiele inflasie, ŉ buigsame wisselkoers en volhoubare fiskale balanse, beskerm die ekonomie teen eksterne skokke en bevorder belegging. “Dit is ŉ voorvereiste, maar nie ŉ plaasvervanger nie, vir vinniger groei,” sê die tesourie in sy bykomende verduideliking van die begrotingrede. “Lande met onvolhoubare openbare finansies loop ŉ groter gevaar vir ekonomiese krisisse en ŉ verlies aan fiskale soewereiniteit.” Veiligheid, toelae is prioriteit Die regering se uitgawes sal na verwagting oor die volgende drie jaar van R2,1 triljoen tot R2,24 triljoen toeneem. Volgens Godongwana het die skade wat tydens die onluste in Julie in Gauteng en KwaZulu-Natal uitgebreek het, gewys tot watter mate misdaad Suid-Afrikaners onderkry. “Daarom het die tesourie dit goedgedink om geld aan die Suid-Afrikaanse Weermag, sowel as die polisie, te vermeerder.” Sakeondernemings wat skade gely het tydens die betogings, sal ook meer ondersteuning geniet in die vorm van R11 miljard bykomende befondsing wat aan Sasria, die staatsbeheerde versekeraar teen onluste, uitbetaal sal word. Sasria was in September vanjaar wesenlik bankrot, aangesien netto eise R13,8 miljard beloop het, terwyl die instelling ŉ verlies van R12,1 miljard gely het. Meer geld sal ook op mediumtermyn beskikbaar gestel word om arm studente gratis te laat studeer. Volgens Godongwana sal R158 miljard op mediumtermyn hieraan bestee word. Die regering wil ook werkskepping prioritiseer deur R74 miljard te bewillig vir werkskeppingsprogramme. Hervorm ekonomie só Godongwana sê dit is belangrik dat hervorming fokus op die verbetering van mededingendheid, produktiwiteit, belegging en werkskepping – en die eerste taak in dié verband is om te verseker dat die land ŉ stabiele energievoorraad het, die gevaar van beurtkrag verminder word en die oorgang na hernieubare energiebronne versnel word. (Lees ook Maroela Media se berig oor staatsbeheerde ondernemings.) In die tweede plek moet die hervorming fokus op verbeterde doeltreffendheid van Suid-Afrika se logistieke infrastruktuur om groter uitvoer te steun. Sommige van die planne om dit te bereik, is reeds in werking gestel. Godongwana sê daar moet ook gekonsentreer word om data meer bekostigbaar vir huishoudings en ondernemings te maak, terwyl die toerismebedryf ŉ hupstoot moet kry en vaardighede daarheen gelok moet word. Planne is ook onderweg om ŉ nasionale agentskap vir waterhulpbroninfrastruktuur op die been te bring om die bestuur van grootmaatwaterhulpbronne te verbeter. “Die hervormingspakket dui op die regering se verbintenis om ŉ bevorderlike omgewing vir die groei en ontwikkeling van ons land te skep. “Ons moet die regulatoriese las op klein tot mediumgrootte ondernemings en koöperasies verwyder. In hierdie verband moet ons verskillende vorme van steun vir township-, middestad- en landelike ondernemings ondersoek.” Die minister het ook benadruk dat dit belangrik is dat daar beleidsekerheid en -samehangendheid is. “Ons moet die kapasiteit van die staat om die inwerkingstelling van beleid en ingryping in die ekonomie op ŉ manier te doen wat groei bevorder en nie inhibeer nie.” Godongwana het ook herhaal dat die regering nie op sy eie ekonomiese herstel en groei kan bewerkstellig nie, omdat die meeste ekonomiese bedrywighede deur die private sektor oorheers word. Dit sluit in belegging, werkskepping en innovasie. “Hierin vra ons vir ŉ groter maatskaplike ooreenkoms om groei te verhoog en mense se inkomste te verbeter.”