Chrismarie: Tien ure op ’n vliegtuig met te min beenspasie (ek is nogal lank en al die sitplekke by nooduitgange was reeds bespreek) en mense reg rondom jou wat net Spaans praat is nie ’n grap nie. My vlug was met Iberia lugrederye, ’n Spaanse lugredery, en ek het dus ’n ses ure lange ‘layover’ in Madrid gehad. Ek het so baie tyd voor die tyd spandeer om myself voor te berei om in Frans te kan oorleef, dat dit nie eers by my opgekom het om ’n paar Spaanse woorde te leer nie. Dit was ’n fout. Omtrent niemand op daardie lughawe kon Engels praat nie. Dit was ’n lang ses ure. My volgende vlug was net ’n uur lank, en ek land toe in Biarritz (dink Bloemfontein lughawe), en dis waar ek een van my Engelse juffrouens, van die skool waar ek werk, ontmoet het. Ek was so verlig. Ons is toe kar toe, en uit gewoonte mik ek reguit vir die linkerkant van die kar, en klim toe amper by die bestuurder se kant in. Ek wens ek kon ’n foto van haar gesigsuitdrukking neem. Ek het vir die res van die rit gekoes en vas geglo ons gaan in iemand vas ry – die karre kom dan van die verkeerde kant af! Ek kyk nou nog na die verkeerde kant van die pad eerste as ek moet oorsteek. Dit is ’n probleem.
Chrismarie: So tussen deur die gekoessery kon ek darem ook ietwat konsentreer om by die venster uit te kyk om te sien waar ek nou eintlik is. Biarritz, Anglet, en Bayonne is drie dorpies wat so te sê in mekaar vloei, maar steeds baie verskillend is. Hulle vorm deel, saam met nog ander kleiner dorpies, van die Baskenland (Pays Basque), wat strek oor ’n deel van noord-Spanje en suidelike Frankryk. Die Baskenland het ook sy eie taal – Basque. (Dit is nie ’n mengsel van Spaans en Frans, soos ek aanvanklik gedink het nie, maar ’n unieke taal, wat vir my soms soos Russies klink.) Hier is egter nie baie mense wat die taal kan praat nie.
Ek bly in Bayonne, wat tussen die drie, die oudste dorp is. Van die geboue hier dateer terug tot die sestiende eeu. Dis asemrowend mooi. Daar loop twee riviere deur Bayonne; die Adour, wat in die see in loop, en die Nive. My gunsteling plek in Bayonne tot dusver is langs die Nive – dis waar al die mooiste geboue is met groen, blou en rooi hortjies voor die vensters.
An-Mari: Béthune is net so mooi! Die dorpie het ŉ ou-wêreldse gevoel; met die Vlaanderse argitektuur, ou geboue, klein straatjies. Daar is om elke hoek en draai ŉ boulangerie en die reuke is verleidelik. Frites is volop. Die kloktoring in die middel van die dorp speel elke kwartier ŉ bekende Noordse deuntjie. Ek kan vir ewig in die Grand Place sit en staar vir die geboue. En in die nag word die beffroi verlig en verander die plein in ŉ sprokiesland.
Al wat ek oor my verhouding met die Chinese assistent kan sê is dat dit baie interessant is, met geen gebrek aan opwinding nie. Sy kan nie regtig Engels praat nie, en ek kan uit die aard van die saak ook nie Mandaryns praat nie, so ons primêre taal van kommunikasie is Frans. Uiters gebroke Frans. Dit is dikwels baie snaaks, maar dit het ook al gesorg vir ’n paar onaangename misverstande. Om nie eers die kultuur-gaping te noem nie.
An-Mari: Ek bly ook in die skool self; in een van die studio woonstelle wat beskikbaar is vir die studente. Teen 50€ ŉ maand is dit ŉ winskoop. Ek het my eie kombuisie, eie badkamer, en ŉ groterige kamer met ŉ mooi uitsig op die straat en ŉ herfskleurige boom net buite my venster. As ek by die venster uitkyk sien en mense staan en wag by die busstop. Ek hoor gedurig die vrolike en luidrugtige Franse stemme van die skoliere.
Chrismarie: Ek werk ook by twee skole. Die skool waarby ek bly is ’n Lycée, wat beteken, hier het ek te doen met 15 tot 18 jarige studente. Die ander een is ’n Collège, wat skoliere van 11 tot 14 jaar oud het. Ek werk sewe ure per week by die Lycée, en vyf ure per week by die Collège.
Nou, laat ek jou sê – dis nie noodwendig so maklik om tieners te kry om in ’n taal te praat waraan hulle geen blootstelling het, behalwe by die skool, soos wat ek gedink het nie. Boonop is Engels ’n verpligte vak in Frankryk, so dis ook nie te sê hulle wíl dit leer nie. Daar is enkeles wat regtig wil leer en verstaan.
(Nota: Die Franse is baie trots op hulle taal. Oral waar ek gaan weier mense om Engels te praat. Hulle sal selfs maak asof hulle nie verstaan nie, maar die oomblik wat ek oorskakel na Frans is hulle die vriendelikheid (en behulpsaamheid) vanself. Alles hier is in Frans: Televisie, etikette op produkte in die supermarket – alles. Ek dink dis iets wat dit vir ons in Suid-Afrika makliker maak om Engels te leer praat. Ons het baie meer blootstelling.)
Chrismarie: Die studente is almal baie gaaf en baie nuuskierig. Ek het ’n PowerPoint voorlegging voorberei oor Suid-Afrika (goed wat ek al self vergeet het) en ek kry heelwat “oeh’s” en “ah’s”, en baie interessante vrae. Sover het niemand my nog gevra of die leeus in die strate loop nie.
Dit bygesê, die mentaliteit in Frankryk verskil baie van ons s’n. Dissipline hier is nie wat dit in Suid-Afrika is nie – al dink ons dis nie baie goed nie, glo my, dit is. Dieselfde geld vir respek. Veral teenoor iemand ouer as jy self.
Chrismarie: In Bayonne is die gewildste ding om te eet hulle bekende ham. Jambon de Bayonne noem hulle dit. Jy kan dit in enige vorm of dis eet. Dis verskriklik lekker – dit het ’n rooierige kleur, dis baie souterig en word baie dun gesny. Nog ’n ding wat baie gewild is hier is ‘Brebis’ – skaapmelk. En kaas wat daarvan gemaak is. En brebis-roomys. Dit het ’n sterk smaak, maar ek is mal daaroor. Die brebis-kaas en jambon, op ’n baguette, met kersiekonfyt is ’n hemelse kombinasie.
Bayonne is blykbaar een van die eerste dorpe in Frankryk wat bekend was vir hulle sjokolade – in die sestiende eeu al! Ek het nog nie hierdie bekende sjokolade probeer nie, maar dis beslis op my lysie. Ek het wel al te veel Chocolatines geëet (Dis soos ’n croissant met sjokolade stukkies is. In die res van Frankryk word dit Pain au Chocolat genoem, maar in die Bordeaux streek is dit Chocolatines. Dis blykbaar ’n baie sensitiewe saak.). Daar is ’n bakery met die beste Chocolatines om die hoek van my skool, en ek en die tannie ken mekaar al op die naam.