Die ANC: sukses of mislukking?ANC se logo op ‘n muur in Soweto, Johannesburg. Foto: Ben Sutherland/Flickr.com Deur Francois Venter Ongeag of ’n mens die ANC ondersteun, met die organisasie simpatie het, of dit opponeer, ’n beoordeling van hul prestasie as regering sedert 1993 lyk met die eerste oogopslag hoofsaaklik na ’n mislukking: virale korrupsie, interne onstabiliteit en onlogiese besluitneming. Kyk egter weer: die ANC teken stelselmatig die een strategiese sukses na die ander aan. Kyk nie na die verval van infrastruktuur, die ineenstorting van munisipale, provinsiale en nasionale regeringstrukture, die ekonomiese smarte, die eskalerende armoede of die land se krimpende internasionale statuur nie. Gaan lees eerder ’n bietjie oor die nasionale demokratiese revolusie (NDR) op www.anc.org.za om insig te kry in dit waarmee die ANC eintlik besig is. Die NDR is nie ’n spookstorie nie. President Ramaphosa verwys nogal gereeld in sy toesprake daarna. So het hy byvoorbeeld op 8 Januarie 2018 die lede van die ANC “Agents of revolutionary change” genoem, want ’n kritieke historiese fase van die NDR het, volgens hom, aangebreek. Toe hy op 31 Mei 2018 die sogenaamde kamerade uit die geledere van jong sakelui en akademici toegespreek het, het hy hulle aangespoor om hul “massiewe” verantwoordelikheid na te kom om die NDR te laat slaag. Ten spyte van die demokratiese beeld wat die organisasie voorhou wanneer sy verteenwoordigers deur die passies van grondwetlike demokrasie gaan, is die ANC se kern-credo steeds onmiskenbaar ’n Leninistiese revolusionêre ideologie, hoe ongeloofwaardig dit ook al mag klink. Natuurlik is nie al die lede of al die leiers van die ANC oortuigde kommuniste nie, maar die NDR-dogma leef kragtig voort: daarvolgens was die magsverkryging van 1994 nie die eindpunt van ’n revolusie nie, maar vir die beleidmakers in die organisasie die beginpunt van die transformasie na sosialisme – weer eens, hoe onrealisties dit ook al mag lyk. Hoe moet ’n mens hierdie werklikheid verstaan? Om aan die mag te kon kom, het die ANC ’n plaaslike en internasionale beeld as oorwinnaar oor die wydverdoemde apartheidstelsel vertroetel. Omdat Suid-Afrika ten minste reeds sedert die 1960’s nie meer as ’n Britse kolonie beskryf kon word nie, het die ANC se ideoloë onder Russiese inspirasie die idee van ’n wit regeerde Suid-Afrika as “Colonialism of a special type” wat revolusionêr omvergewerp moet word, ontwikkel. Die Leninistiese taal van daardie idee is steeds baie prominent in die ANC se dialoog ingeburger. Lees gerus ter bevestiging Ben Turok se meningstuk in die Daily Maverick van 13 Augustus 2018. Tans is die mees blatante gebruikers van daardie idioom die EFF, wat eintlik niks anders as ’n wegbreekfaksie van die ANC se jeugliga is nie, maar gefrustreerd geraak het met die stadige pas waarteen dit gerealiseer word. Die idioom leef egter sterk voort in die ANC self, maar word met groter versigtigheid oorgedra terwyl die langtermynstrategie met sorgvuldige beplanning ontplooi word. Soms skemer dit deur (soos in president Ramaphosa se parlementêre nooienstoespraak as president) dat die Vryheidsmanifes van 1955 vir die ANC meer gesag dra as die land se Grondwet. In die Vryheidsmanifes word die oogmerke van die NDR gelegitimeer, byvoorbeeld: “Our people have been robbed of their birth right to land, liberty and peace” (wat Ramaphosa brandmerk as dié oersonde en meer onlangs as ’n soort kanker (festering sore); “The mineral wealth beneath the soil, the banks and monopoly industry shall be transferred to the ownership of the people as a whole” (wat regstellende aksie, swart bemagtiging onder staatsdwang en die moontlike nasionalisering van die Reserwebank regverdig); “All the land (shall be) re-divided amongst those who work it to banish famine and land hunger” (onteiening sonder vergoeding van die “colonialists of a special type” se eiendom); “The courts shall be representative of all the people” (“transformasie” van die regbank), en “Free medical care and hospitalisation shall be provided for all” (die voorgestelde nasionale gesondheidsversekeringsplan). Die ANC laat in hul interne kommunikasie geen twyfel daaroor dat die organisasie nie as ’n “narrow electoral or parliamentary party” gesien moet word nie, maar dat hulle namens “our people” moet bly regeer as ’n massabevrydingsbeweging gefundeer in sy revolusionêre tradisies. Waarvoor die ANC beny kan word, is die behendigheid waarmee hulle hul dekolonialiserende oogmerke stap vir stap onder ’n openbare vaandel van morele geregtigheid binne ’n liberaal-demokratiese grondwetlike bedeling bereik. Hierdie “suksesse” is, ten spyte van die organisasie se (geregverdigde) beeld van morele verval, gebrekkig aan voldoende vaardighede om ’n moderne staat te regeer, en is die toenemende interne magstryd, duidelik sigbaar uit wat reeds deur die ANC se parlementêre meerderheid bereik is: Sedert 1994 is die land se howe tereg beleef as ’n rasionele bolwerk teen onregmatige owerheidsoptrede en die regbank het ’n internasionale reputasie van uitnemendheid opgebou. Daar is egter goeie rede om bekommerd te begin raak, want vir ’n geruime tyd reeds is die transformasie van die regbank ’n uitgesproke doelwit van die ANC. Afgesien van die blatante politisering van die Regterlike Dienskommissie (RDK), lewer die promulgering en implementering van die Wet op Regspraktyk van 2014 rede vir kommer. Die gestelde oogmerk met die Wet is die transformasie en herstrukturering van die regsprofessie asook die heropleiding van regspraktisyns, wat in die motivering van die wetsontwerp geëien is as die belangrikste bron van kandidate vir die regbank. Die wet gebruik begrippe soos “transformational” en “constitutional imperatives” sonder om dit te definieer, waardeur die vertolking en toepassing daarvan oorgelaat word aan die diskresie van die regering en die amptenary. Daarby is dit ook opsigtelik dat sommige regters van die konstitusionele hof in ’n paar onlangse uitsprake nie versuim het om hul vooroordele teen Afrikaans, Afrikaners en nie-swart Suid-Afrikaners tot uitdrukking te bring nie. Hierdie realiteite moet egter nie paniek en mismoedigheid veroorsaak nie. Waarteen wel gewaak moet word, is die illusie dat alles wel is en dat Ramaforie realisties is. Die man is in ’n verbete stryd om politieke oorlewing gewikkel wat meebring dat sy ideologiese onderrok op al hoe meer plekke begin uithang. Aan die ander kant is Ramafobie ook nie geregverdig nie, want sy legendariese strategiese vaardigheid is ’n groot nasionale bate wat realisme kan bevorder. Wat Suid-Afrikaners teen die agtergrond van die ANC se prestasies van die afgelope 25 jaar te doen staan, is om daarop aan te dring dat, wanneer die organisasie hom as politieke party voordoen en wanneer sy troepemagte (“deployees”) in die openbare en sakesektore uitsprake maak, hulle presies moet sê wat hulle bedoel. Voorbeelde van vrae wat hulle behoort te beantwoord is: Wat beteken transformasie presies; Wat is hul werklike siening van die verskil tussen hul revolusionêre bevrydingsbeweging en die regering; en wat beteken elk van die NDR-begrippe “nasionaal”, “demokraties” en “revolusie” eintlik?