Ons bergas * Oor plante
Daar word baie liedjies oor die bome van ons Moederland gekomponeer, maar dit is onwaarskynlik dat ons nog steeds so 'n 'liedjie' boom het soos die Russiese bergas, soos dit in die volksmond genoem word. Die plantkundiges het haar gereeld die bergas gedoop. Miskien was dit egter nodig om dit te doen dat hierdie bergas wat normaalweg in ons land versprei is, verspreid oor die woud- en woudstapsone van die Europese deel van Rusland, makliker onderskei kan word van drie van die ander soorte wat ook in ons woude groei.
In die gematigde gebied van die wêreld tel kundiges 84 spesies en baie bastervorme van bergas. Desondanks beklee die bergas gewone die mees eerbare plek in hierdie groot familie. Die dun, groen-goue bome met 'n afgeronde, kompakte kroon en wit blomme in die lente kan in baie woude, op straat, in parke en openbare tuine van stede, langs spoorweg- en asfaltweë gesien word. In die herfs word dit veral opgemerk as gevolg van rooi-oranje vrugte, waarvan trosse onder oopwerk-sirkelblare hang.
Bergas word ook voorgestel deur 'n vorm wat gereeld in parke en pleine met hangende, huilende takke voorkom. Dit is een van die beste dekoratiewe vorme van bergas, wat benewens die geween 'n sferiese en piramidale kroon het. Die helder vrugte van bergas, wat in die laat somer begin ryp word, word dikwels bessies genoem, hoewel dit in hul struktuur ooreenstem met die vrugte van die appelboom. Rye-appels, elk nie meer as 'n sentimeter in deursnee nie, word versamel in wagte-trosse van 25-40 of selfs 50 stukke. In elk van die appels is 4,5, en soms 8 klein sade.
Die vrugte van die bergas is tert, bitter-suur, en net gevries, is hulle heeltemal eetbaar en smaaklik. Dit bevat suiker (14 persent), appelsuur, tanniene, karoteen (nie minder nie as in wortels) en vitamien C in byna dieselfde hoeveelheid as swartbessie-, suurlemoen- of sparnaalde. Dit is nie toevallig dat konfytvrugte, gestoofde vrugte, kwass, asyn, vulsels vir suikerprodukte en tinkture lankal berei is uit die vrugte van die bergas nie.
Ons sal nie in detail praat oor bergas as medisinale plant, as voedselbron vir voëls en selfs vee nie. Maar 'n mens kan nie die bergas en waardevolle vrugteboom en goeie vee noem nie, en is belangrik as 'n gepaardgaande ras in die bebossing. Dit groei vinnig in die eerste 15 tot 20 jaar, en die daaropvolgende jare vertraag die groei ietwat. Vrugte van jaar tot ouderdom van 8-10 jaar leef tot 200 jaar. Die oes van vrugte van een groot boom bereik 10 sent.
'N Mens kan nie anders as om die naaste familielede van die bergas te herinner nie: bergas vanaf die Krim, oewer of bergas uit die woude van die Karpaten, Sweedse bergas uit Skandinawië. Bergas gee groot en lekker vrugte; dit word gewillig in tuine gekweek. Dit word veral waardeer as gevolg van die genesende eienskappe van die vrugte van die bank. Die genesende eienskappe daarvan word weerspieël in die wetenskaplike naam Sorbus Torminalis. In Latyn beteken "Torminalis" 'n genesende buikpyn. Die hout naby die berk is buitengewoon mooi en duursaam. Die vinnigste meubelkenners in die verlede bestel stelle uit blikkies. Bereka is, soos Sweedse bergas, dekoratief danksy die oorspronklike kompakte kroon.
Destyds het I.V. Michurin die bergas baie waardeer, wat uitstekende variëteite met groot soet vrugte voortgebring het. Onder hulle is veral 'n goeie Michurin-nagereg, drank, aronia, granaatjie. Nou word hulle in baie kollektiewe plaastuine geteel. Die geslag van bergas vermeerder, en danksy die pogings van Sowjet-telers is die belowende rasse reeds gekies, hoewel die gewone Russiese bergas nie sy roem verloor nie.