Oseanië is die kollektiewe naam vir 'n groot aantal eilande in die Stille Oseaan. Die gebied word meestal in drie eilandgroepe ingedeel: Melanesië, Mikronesië en Polinesië. In 'n breër sin verwys die term Oseanië na al die eilande tussen Suidoos-Asië en die Amerikas, insluitende Australasië en die Maleise argipel.
Die kaart met skakels hieronder wys die eksklusiewe ekonomiese streke van die eilande van Oseanië en omliggende gebiede as ’n gids vir die volgende tabel. (Duidelike politieke grense is onmoontlik op ’n kaart van die Stille Oseaan op hierdie skaal.)
Die grootte van die eilande wissel baie: Nieu-Guinee beslaan meer as 800 000 km², Tahiti sowat 1 000 km², terwyl Puka-Puka net 5 km² groot is. Slegs sowat 1% van die totale oppervlakte van die Stille Oseaan bestaan uit landmassas. Die eilande het op verskillende maniere ontstaan. Nieu-Guinee is 'n kontinentale eiland en het vroeër deel uitgemaak van 'n vasteland of kontinent. Vanweë die styging van die seevlak na die laaste ystyd is die laagste dele van die kontinent oorstroom, terwyl die hoër liggende gebiede, wat droog gebly het, eilande geword het. Tahiti en Puka-Puka is egter oseaniese eilande, wat nie deel uitgemaak het van 'n vasteland nie.
Vulkaniese eilande is meestal baie vrugbaar en die hoë reënval maak oorvloedige plantegroei moontlik. Koraaleilande is daarenteen laag en steek net 'n paar meter bo die seevlak uit. Hulle is opgebou uit kalk wat deur koraaldiertjies gevorm word. Namate die seevlak na die ystyd gestyg het, het die korale ook al hoe hoër gegroei en uiteindelik ’n koraalrif rondom die langsaam kleiner wordende vasteland of eiland gevorm. Baie vulkaniese eilande het vandag sulke riwwe, wat 'n beskerming teen die geweld van die oseaan vorm.
Wanneer so 'n (vulkaniese) eiland met verloop van tyd geheel en al onder die water verdwyn, bly net 'n koraalring oor, ’n wye krans van kalksteen, wat as ’n atol bekend staan. Die vlak water binne die ring vorm 'n lagune. Wind en golwe verweer die kalkrande en vorm 'n reeks los, lae eilandjies, wat uit 'n soort growwe sand op 'n rotsagtige ondergrond bestaan. Hierdie lae eilande is oor die algemeen droog en onvrugbaar en net 'n paar plante kan daar groei.
Die verskillende spesies van die genus Pandanus (familie Pandanacea) en die kokospalm (Cocos nucifera) is die belangrikste plantegroei. Hoewel die meeste atolle ’n omtrek van 'n paar kilometer het, is net 'n paar van die talle eilandjies bewoonbaar. Die eilande van die Stille Oseaan word in die volgende hoofgroepe verdeel: Polinesië, Melanesië en Mikronesië.
Walriwwe (Engels: barrier reefs), lê ewewydig met die kus, maar word deur 'n breë seestrook, 'n strandkanaal genoem, daarvan geskei. Hulle kan tussen 100 meter en meer as 100 kilometer van die kus af lê en honderde kilometers lank wees. Die groot, beroemde walrif aan die kus van Queensland in Australië is ongeveer 2 000 kilometer lank en ongeveer 150 kilometer van die kus. Hierdie rif beskerm wel die kus teen die aanslae van die see, maar dit bou ook groot gevaar vir die skeepvaart in. Baie skepe het reeds hier gestrand, terwyl ander ernstig deur die vlak uitlopers van die rif beskadig is.
Dit is lae koraaleilande wat 'n kring vorm om die stukkie see wat bulle insluit. Op party plekke is die rif onderbreek en kan mens die strandmeer in die middel (diepte tot 150 meter) van die oop see af bereik. Volgens die bioloog Charles Darwin het die atolle ontstaan deurdat koraalneerslae om klein eilande gevorm het.
Soos die koraalrif groei, sink die eiland totdat dit geheel en al onder die see verdwyn, en ons het dan 'n strandmeer, omring deur die kring van koraaleilande. Hoewel hierdie teorie vandag die meeste aanhang geniet, is daar bewyse dat dit in sy eenvoudigste vorm nie die enigste verklaring vir die vorming van atolle is nie.
Die eilande binne ’n denkbeeldige driehoek wat deur Hawaii (Verenigde State), Nieu-Seeland en Paaseiland (Chili) gevorm word, staan bekend as Polinesië ("baie eilande"). Die gebied het 'n bevolking van sowat 10 miljoen. Die Polinesiërs toon, ondanks die dikwels groot afstande tussen die verskillende eilandgroepe, baie ooreenkomste ten opsigte van taal en kultuur.
Mikronesië ("klein eilande") word begrens deur ’n denkbeeldige lyn wat deur Hawaii en Nieu-Seeland loop in die ooste, deur Japan en die Filippyne in die weste en deur die Filippyne en Fidji in die suide. In hierdie gebied het sowat 1 miljoen mense gewoon.
Toe die handelsmoontlikhede daarvan bekend word, is die kokospalm op groot skaal aangeplant en na raming was daar met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog ongeveer 50 miljoen kokospalms in Oseanië. Meer as 'n kwartmiljoen ton kopra word jaarliks na die kopraverwerkende nywerhede van die Westerse lande uitgevoer. ’n Deel van die kopra word deur die inheemse bevolking geproduseer, terwyl die res verkry word van groot plantasies wat in besit van Westerse ondernemings is.
Vandag woon daar meer as 100 000 Filippino's in Hawaii. Die suikerverbouing op die Hawaii-eilande word deur slegs ’n paar families gemonopoliseer en na die Tweede Wêreldoorlog was daar hewige arbeidskonflikte. Op die Fidji-eilande word die suikerplantasies bewerk deur ingevoerde arbeiders uit Indië. Die meer as 60 000 arbeiders wat tussen 1870 en 1916 vir die werk gewerf is, was ywerig en ambisieus en het gou hulle invloed laat geld. Hulle speel vandag 'n groot rol in die ekonomie van die eilande.
Die Polinesiese eilande is oor die algemeen groter, hoër en vrugbaarder as die atolle van Mikronesië. Dit geld egter nie vir die Eillice- en Tuamoto-eilande nie, wat (net soos die meeste Mikronesiese eilande) geheel en al uit atolle bestaan, en ook nie vir 'n paar van die Cookeilande nie, wat insgelyks tot hierdie kategorie behoort. Die lewensomstandighede op die ander eilande is gunstiger, daar woon baie meer mense en daar het uiteindelik baie komplekse kulture ontwikkel.
Hul redelik verdraaide berigte het as 't ware as bewys gedien vir die bestaan van die sogenaamde edel barbaar, 'n ideale figuur wat veral in die geskrifte van Jean-Jacques Rousseau en sy aanhangers verheerlik is. Hulle het betoog dat die mens net in sy natuurlike staat werklik gelukkig is. Die minder gelukkige kant van die Polinesiërs se lewenswyse, wat ook in die joernale van ontdekkingsreisigers beskryf is, is in Europa geïgnoreer.
In Polinesië, net soos op die Mikronesiese eilande was herkoms ’n bepalende faktor in 'n persoon se posisie in die samelewing. Daar het dikwels 'n groot afstand tussen die verskillende groepe van die bevolking bestaan. Oor die algemeen was daar 'n adellike groep met baie voorregte, en dan die gewone volk, wat talle verpligtinge gehad het. Hierdie patroon het van eiland tot eiland en van eilandgroep tot eilandgroep verskil, maar die ongelykheid het tog die grondslag van die Polinesiese samelewing gevorm.
Die taboe, soos dit bekend gestaan het, het veral gedien om die bestaande samelewing met sy range en stande te stabiliseer. In die daaglikse lewe het die taboe (in Polinesies word daar gepraat van "tapu") ook gedien om die gewone burger teen die gewaande bonatuurlike kragte van die vors te beskerm. Oortreding van 'n taboe sou 'n onmiddellike dood tot gevolg hê, maar voor dit kon gebeur, is die skuldige deur handlangers van die vors doodgemaak. Die begrip taboe het ook buite Polinesië 'n meer algemene betekenis verkry.
Afgesien van hierdie verpligtinge het die lewe van die gemiddelde Polinesiër rustig verloop. Daar was voedsel in oorvloed, die klimaat was gunstig en die werk in die tuine of die vissery is afgewissel met feeste waarin sang en dans 'n belangrike rol gespeel het. Hoewel baie Westerlinge wat die eilande besoek het hierdie feeste dikwels as onbehoorlik beskou het, was dit vir die eilandbewoners normaal. Die eilandbewoners het, in terme van Westerse maatstawwe, 'n baie vrydenkende benadering tot voorhuwelikse omgang en buite-egtelike kinders is niks vreemds nie.
’n Meisie wat reeds 'n kind het, is eintlik 'n gesogte eggenote omdat sy reeds haar vrugbaarheid bewys het. Daar is ook maklik afstand gedoen van kinders. Kinders is uitgeruil of aan vriende gegee, en die meeste Polinesiërs was ook altyd bereid om kinders aan te neem. Die tradisionele kleredrag op die eilande was van geklopte boombas, die sogenaamde tapa, gemaak. Die klere is deur die vroue gemaak en die grondstof was die bas van die papiermoerbeiboom, wat spesiaal vir hierdie doel gekweek is.
Die stam van die boom lewer die hout vir gebruiksvoorwerpe, huise en bote. Die doppe van die neute word as kommetjies, skottels of lampies gebruik, en soms ook as ratels om haaie mee af te skrik. Van die blare van skroefpalms (familie Pandanaceae) word rokke gemaak, die vrugte word geëet en die hout en die vesels word ook gebruik. Die verbouing van taro (Colocasia esculenta), 'n knolgewas wat soos 'n aartappel lyk is ’n moeisame proses op die atolle.
Taro is afhanklik van baie varswater, wat skaars is op die lae eilande. Om die probleem te oorbrug, word diep groewe in die grond (tarogate) gegrawe totdat die (brak) grondwater bereik is. Die knolle word dan in 'n mandjie wat met grand en blare (groenbemesting) gevul is, in die brakwater geplaas, waar hulle mettertyd ryp word en 'n redelike oes lewer. Die plantaardige dieet word aangevul met vis. Die vroue en kinders soek in die riwwe en die vlak lagunewater na vis en skaaldiere, terwyl die mans en seuns, toegerus met nette, visstokke en spiese, met hul kano's in die see gaan visvang.
Gewoonlik woon die atolbewoners saam in klein dorpies. Die reghoekige huise is ruim en lugtig. Die raam word van kokospalmtakke gemaak, die dak bestaan uit 'n dik laag palmblare (sonwerend), en die mure bestaan uit vlegwerk wat so gemaak word dat dit opgerol kan word. Die wind kan dan deur die huis waai sodat dit altyd koel is. Vandag word sinkplate dikwels gebruik, maar hulle is nie eintlik vir die klimaat geskik nie; hulle roes gou en hou die hitte van die son nie uit die huis nie.
Grondbesit is op familiereg gebaseer en alle lede van die familie het die reg om van die gemeenskaplike besit gebruik te maak. In die praktyk is hierdie reg egter beperk tot lede van die familie wat op die eiland woon. Hierdie stelsel skep egter 'n probleem ten opsigte van 'n jong egpaar. Wanneer 'n jong man wil trou, moet hy sy bruid buite sy familie gaan soek. In hierdie klein eilandsamelewings is almal omtrent verwant en hy moet dus wegtrek en probeer am op 'n ander eiland ’n vrou te vind. Hierin slaag hy gewoonlik, maar wanneer hy wegtrek en hom 'n geruime tyd elders gaan vestig, verloor hy sy reg op 'n stukkie van die (skaars) grond.
So het 'n oudste seun byvoorbeeld meer aansien as die jongste en die oudste seun van ’n oudste seun het weer meer aansien as sy broers of neefs. In werklikheid het elkeen dus 'n eie "rang". Op sommige eilande het hierdie stelsel daartoe gelei dat so 'n oudste seun van 'n oudste seun, ensovoorts, op grond van sy afstamming 'n hoofman met baie mag geword het. Op ander eilande word hy daarenteen weer net 'n soort voorsitter van 'n raad van oudstes.
Sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog het daar geleidelik veranderinge in hierdie sosiale stelsel gekom. Die meeste Mikronesiese eilande word tans deur die Verenigde State bestuur, wat baie gedoen het om die onderwys en gesondheidsorg te verbeter. Die meeste kinders ontvang tans onderrig. Op 'n paar meer sentraal geleë eilande is middelbare skole tot stand gebring en hulle word goed bygewoon. Geskoolde jongmense het in baie gevalle inspraak gekry in die bestuur van die eilande, maar ’n probleem wat van wee die nuwe situasie ontstaan het, is dat daar vir die meeste skoolverlaters geen werk op die eilande is nie. Baie van hulle het daarom na die bestuursentra getrek of geëmigreer na gebiede waar hulle hul opleiding wel kan gebruik.
Van die drie hoofgroepe toon Melanesië verreweg die grootste verskeidenheid ten opsigte van tale, sedes en gewoontes. Op Nieu-Guinee alleen word meer as 700 tale, wat tradisioneel beskryf word as die Papoea-tale, gepraat. Die ander tale van Melanesië word saam met dié van Polinesië, Mikronesië en Indonesië tot die Austronesiese tale gereken. Die bestaansmiddele op die Melanesiese eilande toon 'n groot ooreenkoms met dié elders in Oseanië.
Langs die kus word ook vis gevang. Op die groter eilande word daar ook baie gejag. Hoewel die groot verskille ten opsigte van tale en kulture dit moeilik maak am te veralgemeen, kan daar amper oral 'n onderskeid gemaak word tussen die bewoners aan die kus en die in die binneland. Die kusbewoners het meestal meer kontak met mekaar en ook 'n meer gevarieerde dieet. Die binnelanders het oor die algemeen 'n meer primitiewe leefwyse en leef ook meer geïsoleerd.
Daar is 'n paar merkbare verskille tussen Melanesië en Polinesië. Die Melanesiërs byvoorbeeld stel meer belang in materiële dinge soos die bekomming van rykdomme en prestige as die Polinesiërs. Die Melanesiese maatskappye het in teenstelling met die Polinesiese kulture ook 'n meer demokratiese karakter. Nêrens anders word daar so 'n onbuigsame sosiale struktuur aangetref as by die Polinesiërs nie. Hoewel sowel die Melanesiërs as die Polinesiërs magtige gode het, speel die gode geen rol in die daaglikse lewe van die Melanesiërs nie.
By hulle vervul die voorvadergeeste 'n veel belangriker funksie. In Polinesië word nie net die gode in ’n uitgebreide ritueel aanbid nie, maar bepaalde groepe mense word ook gesien as direkte of indirekte afstammelinge van gode. Hul uitgebreide voorregte word deur ’n stelsel van gebods- en verbodsbepalings beskerm. Wat die materiële kultuur betref, is daar die verskil dat die kuns en ambagswerk in Melanesië in beginsel vir elkeen beskikbaar is, terwyl die fraaiste en die beste ambagswerk net vir die boonste laag van die Polinesiese samelewing bestem is. Oor die algemeen is die Melanesiese kultuur op materiële gebied minder ontwikkel as dié van Polinesië.
Die Dobu bewoon 'n klein eilandjie in die Massim-groep suidoos van Nieu-Guinee. Dit is ’n bergagtige eiland wat min moontlikhede vir landbou bied, en die belangrikste gewas is die jam. Die Dobu woon verspreid in klein gehuggies. Hulle het 'n uitgebreide stelsel van gebede, spreuke en besweringe ontwikkel – dikwels aangedui met die term magie – om hulle bestaan te verseker. Die een wat oor die sterkste spreuke en besweringe beskik, het volgens hulle die grootste kans op sukses.
Hierdie opvatting het daartoe gelei dat iemand wat nie veel sukses behaal het nie, glo dat iemand anders towerkuns teen hom gebruik. Die samelewing word dus oorheers deur agterdog en afguns. Hierdie benadering het ook ’n invloed op die familielewe. Gewoonlik kom die man en vrou uit verskillende dorpe en hulle woon afwisselend vir 'n jaar in mekaar se dorp. By die Dobu erf die vrou alles, en 'n kind vind dat wanneer die familie die jaar in sy vader se dorp woon, hy geen aanspraak kan maak op grond of besittings nie. Alles wat die vader besit, behoort in werklikheid aan die familie van sy moeder. Gedurende die jaar in die moeder se dorp is die situasie vir die kind heeltemal anders.
Hier behoort die kind tot die groep van grondbesitters. Die vader is hier net ’n "vreemdeling", wat die talle reëls en voorskrifte ten opsigte van die "besitters" in ag moet neem. Situasies soos die, gekombineer met die reeds genoemde oorheersende agterdog en jaloesie, bring mee dat die lewe van 'n Dobu in voortdurende spanning verloop. Die verskillende eilande in die Massimgebied het deur die eeue kontak met mekaar behou deur middel van 'n ingewikkelde seremoniële handelstelsel, die kula. Volgens die stelsel word armbande vir halssnoere geruil, maar hierdie voorwerpe word selde as versierings gedra omdat hulle voortdurend weerverruil word.
Dieselfde geld vir familieverhoudinge. Hoewel afstamming ook hier matrilineêr erflik is, lei dit nie tot spanninge nie. Die erfreg kan selfs "gekoop" word. Die kultuur van die Siuai word gekenmerk deur die wyse waarop die leierskap van 'n groep of stam bepaal word. Leierskap kan nie geërf word nie, en wanneer ’n ambisieuse man die posisie van mumi of leier wil hê, moet hy bereid wees om daarvoor te werk. Eers moet hy grand besit. Dit kan hy bekom deur grater tuine aan te hê en te bewerk, van vriende of familie te leen, of deur varke te teel en te verkoop. Wanneer hy dan genoeg materiële goedere verwerf het, begin die moeisame taak om dit weer so strategies moontlik uit te deel deur feeste te hou.
Om dit te kan doen, moet hy egter eers ’n vergaderplek bou, en die eerste groot fees word gehou wanneer die gebou voltooi is. Die moontlike leier probeer om soveel mense moontlik oor te haal om hom te help bou. Tydens die bouery voorsien hy hulle rojaal van voedsel, en as die huis uiteindelik klaar is, word die inwydingsfees gehou. Dit is die begin van sy proses am meer aansien en invloed te verwerf en hy moet voortgaan om aktiwiteite en feeste te organiseer.
Geleidelik plaas hy die mense wat die feeste bywoon, onder 'n verpligting teenoor hom. Die wat die beste hierin slaag, word as 'n groot leier beskou. Deur middel van sy rykdom en geskenke bind hy die mense aan hom en is hy voortdurend besig om sy netwerk uit te brei en te verstewig. Solank al les goed gaan, is almal bereid om hom te steun, maar as hy sy hulpmiddele te gou uitput, verswak sy posisie vinnig.