Vertel my van Vrymesselary
Seer Agb Br Viv Zaayman
Oud Groot Seremoniemeester
Groot Losie van Suid Africa
Vrymesselary is een van daardie menslike instellings wat deurweef is met histories figure, inspirerende legendes, filosofiese benaderings, en geëerde tradisies.
Kenmerkend verskil dit van alle ander organisasies. As ‘n aloue Orde bestaan dit waarskynlik al sedert die 14de eeu. Dit word beweer dat die vroegste gebruik van die woord “Vrymesselaar” terugdateer na 1376, maar as ‘n formele organisasie funksioneer die Orde sedert die totstandkoming van die eerste Grootlosie in Engeland in 1717.
In Suid Afrika het die Orde egter sy bestaan te danke aan die “Groot-Ooste van Nederland” wat die eerste masonieke losie in ons land, by name, Losie De Goede Hoop, in 1772 in die Kaap gestig het.
Die ontwerp van die Losie De Goede Hoop se geskiedkundige gebou, is die skepping van die beroemde Louis Thilbault. As argitek is hy ook met die ornamentasie daarvan bygestaan, deur die ewe beroemde beeldhouer. Anton Anreith. Albei was dan ook lede van die Losie. Interessant genoeg was die inwyding van die historiese Losie De Goede Hoop destyds persoonlik deur Kommisaris-Generaal Jacob de Mist, behartig. Losie De Goede Hoop is tans een van Suid Afrika se verklaarde Monumente.
Vrymesselary het sy ontstaan gehad by die Operatiewe Losies of Gildes van die Middeleeue. Gedurende die Middeleeue is die groot Domkerke, Kastele en ander belangrike geboue in Europa van gedresseerde klip gebou wat die vaardigheid van behoorlike opgeleide werksliede vereis het. Hierdie “operatiewe messelaars”, soos hulle genoem is, was dan in beslote Losies of Gildes georganiseer ten einde die gehieme van hul boupraktyke te bewaar. Na voltooiing van die groot Domkerke, het hul dit egter goed geag om selektief sekere filosofiese belangstellende buitestaanders in hul geledere te aanvaar. Met verloop van tyd het Spekulatiewe Vrymesselary, die ou operatiewe klipmesselaars vervang. Die spekulatiewe karakter van die Orde, het mettertyd dan ook gevorder tot die ontwikkeling van ‘n masonieke filosofie van Morele Idealisme.
Tans is die Grootlosie van Suid Afrika met sy 130 ondergeskikte lede-losies een van meer as 100 Grootlosies wêreldwyd. Altesame behels die Orde ‘n internationale ledetal van nagenoeg 5 miljoen Vrymesselaars.
Die Kern van Vrymesselary
Afgesien van georganiseerde godsdiens, het Vrymesselary sonder twyfel veel groter invloed uitgeoefen op die ontwikkeling van burgerlike gemeenskappe as enige ander internasionale instelling. Die Orde is paslik beskryf as een van die eerbaarste organisasies ter wêreld. Sy doelstellings en leerstellings bly al vir eeue konstant ten spyte van gemeenskaplike, kulturele en politieke veranderings dwarsoor die wêreld heen.
Dit is dan ook noemenswaardig dat soveel uitstaande histories leiers en hoogaangeskrewe intellektuele figure hulle tot Vrymesselary aangetrokke gevoel het. Name soos die van – George Washington, Benjamin Franklin, Sir John Macdonald, Winston Churchill, Franklin Roosevelt, Sir Alexander Flemming, Harry Truman, Charles Mayo en ons eie Generaal Louis Botha – is maar ‘n paar voorbeelde van Vrymesselaars, wat ridderlik en merkwaardig hul invloed gebruik het, om die verloop van geskiedkundige gebeure te verander tot voordeel van hulle medemens en van die mensdom as geheel.
Die Orde was nog altyd ‘n organisasie wat hoë ideale, gesonde beginsels, eerbare waardes en sedelike gedrag nagestreef het. Hierdie hoekstene waarop die gevestig is, bly steeds onontbeerlike vereistes en hulle dien as inspirasie tot grootheid, veral op die gebied van morele ontwikkeling. Vrymesselary was nog altyd in staat om aan die gemeenskap te bewys wat reg of verkeerd is die samelewing. Dit was nog altyd ‘n toonbeeld van verdraagsaamheid in ‘n onverdraagsame wêreld. Dit is ‘n organisasie wat bekend is vir die gehalte van sy ledetal.
By wyse van sy unieke simboliese uitbeeldings en filosofiese leerstellinge, onderskei Vrymesselary homself by uitstek, as ‘n karaktervormende instelling. Die doel van die Orde was en is nog altyd om toelating streng te beperk tot applikante met bewese aansien en om hulle dan by te staan om voort te bou op hul innerlike fondamente tot eer van groter en sterker persoonlike karakter. Noodwendig impliseer sa ‘n beleid selektiwiteit. Waarskynlik is dit juis te wyte aan keuring dat Vrymesselaars van uiteenlopende beroepe en verskillende kulture hulle so heg kan saamsmee in ‘n band van opregte broederskap.
Vrymesselary het gewetensbewus en deurlopend, van die vroegste tye, probeer om die kuns van vreedsame naasbestaan te beoefen en te bevorder sodat verskille van ras, geloof en kultuur nogtans mense instaat gestel het om in harmonie, waardigheid en wedersydse respek met mekaar te kon verkeer.
Die organisasie het nog nooit mure van afsondering of isolasie gebou nie.
Die Orde was nog altyd bedrywig met die bou van vriendskapsbrûe, en om gesonde begrip te bevorder. Op hierdie ferme fondasie en op die drumpel van sy Losies rus die sine qua non dat iedere aspirante kandidaat, hetsy prins of onderdaan, verwag word om ‘n verklaring van geloof in God, die Almagtige Vader, af te lê. Van hierdie gevestigde hoeksteen en streng vereistes, is daar nog nooit afgewyk nie.
Twee vrae wat dikwels gevra word: Wat is Vrymesselary? En, Wat is Vrymesselary se Missie?
As gevolg van die Orde se veelsydige fasette en bedrywighede kan hierdie twee vrae op verskillende wyse, afhangende van sekere uitgangspunte, beantwoord word. Die verwantskap is egter van so ‘n aard dat ‘n breedvoerige en helder konsep homself voordoen as antwoorde op beide vrae opgeweeg word.
Eenvoudig gestel, bied ek derhalwe die volgende verduidelikings aan:
Dit is ‘n aloue wêreldwye broederskap wat toegewyd is tot die veredeling van sy lede en met hulpverlening aan andere wat in nood verkeer. Die Orde is bemoeid met morele en geestelike waardes deur die onderrig van sy leerstellinge by wyse van simboliese plegtighede, waarin die vakmanskap van die ou klipmesselaars en argitektuur prominent versinnebeeld word.
Wat is Vrymesselary se Missie?
Aangespoor deur onwrikbare geloof in die Vaderskap van God en die Broederskap van die Mens, behels Vrymesselary se Missie, volgens my insig, ‘n drievoudige opdrag:
Eerstens, om deur middel van sy unieke simboliese en filosofiese leerstellings, sy lede te begeester met die ideale van moraliteit, waarheid, hulpverlening en geestelike verryking.
Tweedens, om sy volgelinge te besiel met ‘n strewe na die bereiking van ‘n veredele manlikheid, gekenmerk deur wysheid van geen pligsversuim teenoor God, teenoor hul naaste of hulself nie. Dat hulle dan die krag van oortuiging sal hê om hierdie pligte nat te kom, en dat hulle verder ‘n reinheid van hart sal openbaar om gedrag konskwent met eerbaarheid, regverdigheid en menslikheid te handhaaf.
Derdens, om mense van verskillende oortuigings, kulturele en intellektuele agtergronde, saam te snoer in ‘n sirkel van broederlike kameraadskap en diens. Sodoende dan te verseker dat as ‘n morele mag dit die verspreiding van afsondering sal kan aftakel, ten einde die gees van verdraagsaamheid, goedertrou, liefdadigheid en broederliefde goedgunstiglik te bevorder.
Om twee algemene wanopvattings te weerlê, moet dit duidelik gestel en verstaan word dat Vrymesselary geensins ‘n gehieme genootskap is nie, en dat dit ook absoluut nie ‘n godsdiens is nie. Vrymesselaars is immers nie geheimsinnig aangaande hul verbintenis met die Orde nie. Ons geboue kan baie maklik uitgeken word aan ons internassionale bekende embleem van die “Winkelhaak en Passer”. Ons neem dikwels, as Vrymesselaars, deel aan gemeenskapsprojekte. Talle boeke, letterlik duisende, is al geskryf en gepubliseer oor die Orde en menigte van hierdie boeke, duer beroemde outeurs, is inderwaarheid toeganklik vir die publiek deur middel van hul openbare biblioteke. Een baie bekende boek getitel The Builders, deur die beroemde Eerw. Dr. Joseph Ford Newton, het sy eerste verskyning in 1914 gehad en is sederdien al vytien keer herdruk. Dit is in Nederlands, Duits, Spaans, Portugees, Frans, en Sweeds vertaal. Hierdie uitstekende boek in ‘n Syriaanse weergawe is selfs in die historiese stad Damaskus gepubliseer. The Builders is, of was, op die rakke van vele Suid Afrikaanse openbare biblioteke te sien.
Ons vergaderings is egter privaat, net soos die van ‘n private klub, die Kabinet, of soos die van die direksie van ‘n private eiendomsbeperkte maatskappy. Vrymesselary is volstrek nie ‘n geheime genootskap nie. Ons is in alle opregtheid ‘n beslote organisasie. Beslote beteken egter nie geheimsinnig soos sommige mense te kenne wil gee nie. Ja, ons beskik wel oor ‘n paar geheime, maar hulle is grotendeels beperk tot seker woorde en tekens van herkenning wat simbolies deur lede van die Orde gebruik word. Vir ‘n wêreldwye instelling wat in intieme kringe beweeg en wat vertroue moet skep, is hierdie gebruike raadsaam en wenslik. Alhoewel daar al veel oor ons kleurryke plegtighede onthul is, verkies ons nietemin dat ons ingewydes die besondere betekenis van ons simboliese en filosofiese leerstellinge op persoonlike vlak moet ondervind. Daar is immers niks onheilspellend, angswekkend of ongemaklik aangaande hierdie plegtighede nie. Hulle is inteendeel waardig en indrukwekkend – miskien ietwat verbysterend, maar sekerlik niks meer nie.
Vrymesselary is ‘n sisteem van moraliteit. Dit kan nooit as ‘n godsdiens beskou of geag word nie. Ons is egter godsdienstige persone en die Bybel, waarna die Vrymesselaars eerbiedig verwys as Die Boek van Die Heilig Wet, is die bron van inspirasie en oordeel ten opsigte van ons onderrig en filosofie. Die religieuse karakter van Vrymesselary is gegrond op die primêre vereiste dat toelating tot lidmaatskap onvoorwaardelik berus op ‘n geloof in God.
Godsdiens beoefening in die Losie is gebed. Elke Masonieke vergadering word met gebed geopen en gesluit en alle maaltye word voorafgegaan met gebed. Godsdienstigheid beteken egter nie, dat ons as Vrymesselaars, die konsep van ‘n aparte geloof nastreef nie. Dit word aan die individu oorgelaat om sy eie weg na God te kies en dit op sy eie manier en oortuiging te volg. Vryheid van godsdiens lê elke Vrymesselaar na aan die hart. Geen religeuse of politieke bespreking mag egter in die Masonieke Losie gevoer word nie.
Die internationale beroemde, Eerw. Dr. Norman Vincent Peale, wat self ‘n geesdriftige Vrymesselaar was, som dit (vrylik vertaal) as volg op:
“Vrymesselary behels geen dogma of teologie nie. Dit bied geen sakramente aan nie. Volgens Masonieke onderrig is dit belangrik dat elke man sy eie godsdiens deur middel van sy eie kerk getrou in gedagte en daad moet volg. Gevolglik vergader mans van verskillende godsdienstige oortuigings in broederlike kameraadskap onder die Vaderskap van God.
Ek dink stellig dat ‘n goeie Vrymesselaar sterker teenoor die leerstellinge van sy geloof staan vanweë sy Masonieke betrokkenheid”.
Vrymesselary verwys eerbiedig na God as: Die Opperboumeester van die Heelal (in Engels – The Great Architect of the Univers ).
Dit mag van belang wees om te weet dat die voortreflike teologiese hervormer Johannes Calvyn (1509 – 1564) wat vandag geag word as die vader van Prebiterianisme, na God verwys het in geskrifte as die ‘Groot Boumeester’ en as ‘Die Boumeester van die Heelal’. Calvyn gebruik sulke verwysings nie minder as tien keer in sy Insitute van die Christelike Geloof.
In Calvyn se kommentaar op die Boek van die Psalms het hy die volgende (vrylik vertaal) te sê gehad:
“Sodra ons God erken as die Opperboumeester en Skepper van die Heelal, moet ons noodwendig in verbystering, maar met die grootste bewondering, hulde bring aan Sy oneindige liefde, wysheid en mag”.
Elke Vrymesselaar, van welke religieuse oortuigings ookal, glo van dat as dit in sy vermoë is, word dit van hom verwag om aan ‘n minder bevoorregte wat in nood verkeer, hulp te verleen. Hy glo dienooreenkomstig dat by God se woord in die Bybel sinsnede:
”Wanneer jy dit vir een van die minste van my broeders doen, doen jy dit vir My” – gehoorsaam.
Gevolglik is daar wêreldwyd menigte Masonieke-verwante liefdadigheidsprojekte. ‘n Paar voorbeelde sal insiggewend wees.
In die Verenigte State van Amerika is daar tans negentien Masonieke Hospitale vir kreupel kinders, en drie vir kinders wat ernstige brandwonde opgdoen het. Die verstommende aspek aangaande hierdie hospitale, veral in die hedendaagse milieu van skokkende mediese kostes, is dat hulle nie oor faktureerinsfasiliteite beskik nie. Deskundige mediese- en verpleegsord word gratis, sonder enige regeringsubsidie, met liefde verskaf. Donsies en fondsinsamelings hou hierdie hospitale aan die gang. Vrymesselary in Noord Amerika behoor ook ‘n uitgebruide netwerk van sowat 150 klinieke vir kinders met spraakafwykings, sowat as Dyslexia-onderrigsentrums.
Masonieke liefdadigheid in die VSA oorskry jaarliks twee miljoen dollars per dag; in 1998 het dit 752 miljoen dollars beloop.
Hier in ons land beheer die Grootlosie van Suid-Afrika drie Masoniek Tuistes vir Seniors, en hulle is dan ook betrokke by die Tehuis van Kwadruplieë. Hulle is ook betrokke by opvoedkundige beurse en bedrywig met liefdadigheidstoegifte aan verdienstelike instansies. In onlangse jare het organisasies onder andere Kankernavorsing, Skole en Serebraal Verlamde Kinders voordeel getrek uit die fondsinsameling van Suid-Afrikaanse Vrymesselary. Hulle het ook al die hand diep in die sak gesteek vir vloed- en droogteverligting in Suid-Afrika.
Die Masonieke Opvoedingsfonds van Suid-Afrika lewer tans bystand aan sowat 20 studente, waarvan die meerderheid ‘n broodwinner ouer verloor het, met beurse aan tersiêre inrigtings. Een dame so bygestaan het onlangs as ‘n mediese dokter gekwalifiseer.
Suid-Afrikaanse Masonieke Persoonlikhede
Jacob de Mist, Ds. Dawid Faute, Sir John Andries Truter, Charles D. Bell, Francois Duminy, Lord John de Villiers, Louis Thilbault, Generaal Louis Botha, Anton Anreith, Generaal Piet Cronje, J.N. Neetling, Komdt-Gen P.J.J Joubert, Sir Andries Stockenstorm, Gen Ben Viljoen, Edele Michiel van Breda, C.J. Langenhoven, Sir Christoffel Brand, Gustav Preller, Sir George Grey, Sir Henry Juta, Jan Hendrik Hofmeyer, Conrad C. Silherbauer, Sir Thomas Maclear, Sir Ernest Oppenheimer, Joseph S. De Lima, Harry Oppenheimer, Arnoldus Pannevis, Morris Alexander, Louis Henri Meurant, Maj. Sir David Baird, Sir John Buchanan, Pres. Marthinus W. Pretorius, Pres. Jan Hendricus Brand, Pres. F.W. Reitz, Pres. F.T. Burgers, Cecil John Rhodes, William P. Schreiner, Kol. Colin Graham Botha and Johnny Ralph – uitstaande manne wat almal bygedra het tot die vorming van ons land se geskiedenis.
Die verhaal van Vrymesselary is een van die groot romanse van die wêreld.
Dit is ‘n internasionale broederskap, dog word elke lid gelas om lojaal te wees aan sy eie land. In al ons onderrig is daar die primêre oorweging dat ‘n man nie op grond van sy ras, maar wel volgens sy karakter en waarde as ‘n man getakseer word. Soos nooit tevore, hou Vrymesselary hierdie fundamentele beginsel omhoog om te dien as ‘n geleide lig, ‘n inspireerende gees en ‘n ideaal ter ontwikkeling van toekomstige leiers, met die vertroue, dat hulle altyd etiese visie, morele stempel en onberispelike integriteit sal nastreef.
Kostes vir drukwerk geskenk deur H E Br S R Gasson
OVD, Grootmeester 1973 - 1983