Boere se stryd: ‘Ek het klaar alles verloor’(Argieffoto: Steve Buissinne/Pixabay) Nadat ŉ veiligheidsmaatskappy se wagte verlede week ŉ verkeerde plaas in die Noord-Kaap betree het om die bates ingevolge ŉ hofbevel in opdrag van die Landbank te beveilig, het verskeie boere die afgelope paar dae na vore gekom met bewerings oor ongenaakbare optrede om hulle van hul plase af te verwilder. Daar is ook bewerings dat die agente van wie die Landbank gebruik maak – van afslaers tot prokureursfirmas – geen genade betoon aan boere wat die afgelope paar jaar, dikwels weens natuurrampe, op hul knieë beland het en die Landbank geld skuld nie. Maroela Media het vroeër berig die bank word van boelietaktiek beskuldig. Kosie van der Merwe, ŉ sakeman van Secunda, is een van dié mense wat sê hy het ŉ nagmerrietyd agter die rug. Hy het vantevore saam met sy oom in Mpumalanga geboer en ná die oom se dood het Van der Merwe ŉ veiling gehou om van die boerdery se uitstaande skuld te betaal. Hy sou nie in daardie stadium dadelik sy lening by die Landbank kon aflos nie, maar die lening was volgens hom ook nie agterstallig nie. Van der Merwe sê hy het ŉ dekkingsverband by ŉ kommersiële handelsbank gekry om die R2,7 miljoen wat hy die Landbank geskuld het, oor te neem, maar is ook aangemaan oor ŉ bedrag van R800 000 – by ŉ ander bank – vir twee werktuie. Nadat hy die R2,7 miljoen verseker het, is hy egter gewaarsku om ook die uitstaande R800 000 dadelik te betaal, of regstappe oor die Landbank-lening teen hom gaan voort, sê Van der Merwe. Hy voer aan ŉ aansoek om likwidasie is teen hom gebring, maar dat hofstukke hieroor nie aan homself beteken is nie, maar aan sy ouditeur se kantoor. Dié het die dokumente ontvang, nie die dringendheid daarvan besef nie, en dit het nie betyds by Van der Merwe uitgekom nie. Van der Merwe sê binne weke is hy onder voorlopige likwidasie geplaas nadat hy nie die aansoek teengestaan het nie – iets waarvan hy eers te wete gekom het nadat sy bank hom daaroor gevra het. Hy sê hy het in daardie stadium reeds sommige van sy ander eiendomme in die mark geplaas om die lening by die Landbank te betaal, maar voer aan daar is ook hiervoor ŉ stokkie gesteek. Van der Merwe beweer die regskoste om sy likwidasie teen te staan en die verkoop van sekere van sy ander eiendomme moontlik te maak, het hom reeds naastenby R1 miljoen uit die sak gejaag. Hy het intussen met ŉ sakereddingsproses begin wat na verwagting binnekort afgehandel sal wees en beoog om ŉ teeneis in te stel sodra dié proses afgehandel is. “As jy eers in hierdie stelsel beland, is dit soos ŉ lokval. Hulle vries al jou bates en dan kan jy niks doen nie. So wat maak jy nou?” Hy voer aan al sy pogings om sy skuld te betaal en ongeskonde anderkant uit te kom, is deurlopend gedwarsboom. Vergeefse stryd Ben Champion sê sy ervaring was soortgelyk – en hy het hom telkemale in die hof bevind in ŉ poging om sy plaas te behou. Champion het vantevore ŉ gemengde boerdery in die Vryburg-omgewing in Noordwes bedryf, maar vandag woon hy en sy vrou elders op ŉ dorp nadat die plaas in ŉ regsgeding weens skuld beland het. “Ek het kaal anderkant uitgestap. Hulle het alles geïgnoreer, gemaak of ek nie bestaan nie en my plaas gevat. Ek was die vierde geslag op daardie plaas, my voorouers is daar begrawe,” sê Champion. Champion het die Landbank R7,5 miljoen geskuld, terwyl sy plaas volgens hom tussen R13 miljoen en R15 miljoen werd is. Sy werktuie was ŉ bykomende nagenoeg R3 miljoen werd. Sy stryd het in 2018 begin toe hy weens die droogte nie sy lening kon terugbetaal nie. “Daar was sweet, blou boggerôl op die lande,” sê Champion wat vantevore ŉ suksesvolle gemengde boerdery bedryf het. Nadat hy aanvanklik vir die skuld gedagvaar is, het die saak oënskynlik ŉ stille dood gesterf, tot hy in 2020 ingelig is dat sy plaas en werktuie opgeveil moet word. Sy werktuie is eindelik vir R300 000 van die hand gesit, terwyl sy plaas opgeveil en verkoop is. Champion sê die veiling het voortgegaan ondanks ŉ hooggeregshofbevel wat dit verhoed. Die titelakte vir die plaas is volgens hom vandag steeds op sy naam, hoewel hy en sy vrou intussen die plaas verlaat het. “Ek sit nog steeds waar ek sit. Sonder ŉ sent geld. Ek is van die plaas af om myself te spaar. Die spanning het my begin opvreet.” Champion sê indien die saak anders benader is, sou hy waarskynlik verlede jaar al – danksy die goeie reën wat intussen geval het – die helfte van sy skuld kon aflos. “Ek sou vanjaar dalk al die res kon betaal, maar hulle gee jou nie ŉ kans nie. “As ŉ mens nou ander boere kan red, dan moet ons,” sê Champion. “Ek het klaar alles verloor wat ek kon verloor.” Betyds verkoop Nog ŉ voormalige boer van Noordwes sê hy het ŉ produksielening gehad wat opgeroep is. Hy kon nie sy leningsverpligtinge nakom nie en is aangesê om sy lening binne 30 dae af te los – of sekwestrasie staar hom in die gesig. Hy sê sy pleidooi – dat sy bates van sowat R26 miljoen veel meer is as sy R7 miljoen-lening – en dat ŉ alternatiewe plan gemaak word, het op dowe ore geval. Dié voormalige boer, wat nou ŉ sakeonderneming bedryf, sê hy was ten minste in ŉ finansiële posisie om die saak teen hom te beveg. “Baie ander boere is nie in die posisie om te baklei nie,” sê hy. Hy kon ŉ private koper vir sy grond kry en het dit vir ŉ markverwante prys van die hand gesit. Hiermee het hy sy lening betaal. Hy het sy boerdery ŉ paar jaar gelede uitgebrei, maar daarna het drie dorre jare gevolg en hy het omtrent geen oes gehad nie. In 2018 is sy lening opgeroep en het sy stryd begin. Hy is deur die optrede teen hom gedwing om op te hou boer, sê dié man. “Daar was nie ŉ ander uitweg nie. As ek dit nie gedoen het nie, het ek vandag met niks gesit nie. “Ek kry die ouens jammer wat nie die finansies het om ŉ goeie prokureur aan te stel om te baklei nie. “Dit is ŉ nare ervaring. Ek kan nie vir jou sê nie. Party oggende het ek gevoel ek wil nie eens opstaan nie. Hulle trap jou in die grond in.” Volgens hom weet diegene wat die proses hanteer, presies in watter benarde posisie talle boere hulself bevind. “As hulle sien iemand het nie die geld – of selfs die moed – om hulle teen te gaan nie, stoomroller hulle bo-oor jou,” sê hy.