Dr MJ du Plessis Gereformeerde Kerk Bellville Datum: 14 Mei 2006 (oggend)
Sing vooraf: Psalm 119:40 (p. 594)
Lofpsalm 40:3, 4 (p. 205)
Na die wet bely ons voor God ons sondeskuld en bid om versoening met Psalm 4:3 (p. 15).
Psalm 4:3 (p. 15)
Psalm 118:13 (p. 579)
Skriflesing: 1 Samuel 13
Teks: 1 Samuel 13:9
. . . het Saul gesê: Bring na my die brandoffer en die dankoffers; en hy het die brandoffer geoffer. (1 Samuel 13:9 AFR53)
Verwaandheid kan maak dat 'n mens so maklik 'n eie pad begin loop en die Here verloor.
Dit beteken nie dat jy doelbewus beplan om van die Here af weg te breek nie – ons doen dinge dalk met die beste bedoelings, maar op so 'n manier dat ons vir die Here aanstoot gee.
So 'n voorbeeld is Saul, die eerste gesalfde koning oor Israel.
Hy is 'n koning wat met sy koningskap in 'n glygleuf beland waarin hy van die Here God af weggeraak het.
Ons moet waak dat ons nie ook op hierdie pad beland nie.
Ons let op die volgende aspekte wat van belang is:
1. Saul se swak lewensoordeel
2. Saul se swak geloofsoordeel
3. Hoe raak hierdie saak ons?
Daar is die een vraag wat so diep vassteek: Waarom word Saul gestraf as hy vir die Here 'n brandoffer bring? Hy bedoel dit dan so goed?!
Hy word so erg gestraf dat sy koningskap van hom af weggeneem word.
Die brandoffer is tog 'n teken daarvan dat die persoon wat offer homself heeltemal aan die Here toewy.
Waarom is die Here so skerp op Saul?
Ons menslike aanvoeling is dat die Here onregverdig was teenoor Saul.
Maar ons moet altyd oppas om nie te gou 'n uitspraak te maak oor dinge soos hierdie nie, want die Here is altyd regverdig.
Hy is as Regter die Enigste Een wat met absolute reg en waarheid kan oordeel en straf.
In hierdie geval was sy optrede – soos altyd – heeltemal reg, want daar was baie meer agter Saul se optrede as wat 'n mens met die eerste oogopslag kon sien.
Die indruk wat ons van Saul het, is die beeld van 'n man wat nie 'n baie sterk beleid het nie.
Hy is 'n koning wat met gebrek aan wysheid en selfbeheersing regeer het.
Saul het in hierdie stadium feitlik sy hele leër ontbind en net drie duisend manskappe oorgehou.
Daarmee het hy sy volk – uit 'n militêre oogpunt – redelik blootgestel.
Daar is die moontlikheid dat Saul van die volk ontslae wou raak omdat hy nie genoeg vertroue in hulle gevegsvermoëns gehad het nie.
Dit word afgelei uit die naam Hebreërs wat hy die Israeliete noem in vers 3: Laat die Hebreërs dit hoor.
Dit was eintlik 'n skeldnaam wat die Filistyne vir die volk gebruik het.
Die Egiptenare het ook hierdie skeldnaam gebruik om aan te toon dat die Jode 'n slawevolk of werkersvolk was.
Saul leef dus ten diepste in konflik met sy volk.
Noodwendig moet daar konflik kom met sy vyande.
Maar ook konflik met God, want sy karakter het, soos enige ander mens s'n, op alle vlakke in sy lewe uitgeslaan.
Daarom gee die Bybel hier 'n aanloop uit die geskiedenis om aan te toon hoe dit gebeur het dat Saul in konflik met die Here beland het.
Die Filistyne het Israel aangeval en hulle soldate gemonster by Migmas.
Dit was 'n groot weermag wat hulle daar bymekaar gehad het – hulle het daar opgedaag met drie duisend strydwaens en ses duisend perderuiters.
Daarby was daar so baie soldate wat gekom het om te voet te veg dat hulle vir die spioene gelyk het soos die sand langs die see.
'n Mens moet die hand van die Here sien in die feit dat die Filistyne so 'n geweldige groot leër bymekaarmaak, want dit het 'n bepaalde uitwerking op Saul. Die Here het daarmee 'n geleentheid geskep waarin Hy openbaar hoe Saul se geloof en sy vertroue in die Here lyk.
Die uitwerking op Saul is onmiddellik sigbaar.
Hy trek op na Gilgal toe.
Dadelik wonder 'n mens waarom hy Gilgal toe gaan, want die vyand is mos nie daar nie; hulle is by Migmas.
Dan begin die hele situasie hom skokkend oopvou.
Net nadat Samuel Saul as koning gesalf het, het Samuel vir hom gesê dat daar daardie dag drie tekens gaan wees wat al drie gaan waar word.
Die drie tekens sal vir Saul die bewys wees dat die Here met hom is.
Die eerste teken was dat twee manne by Ragel se graf vir hom gesê het dat die donkies waarna hy gaan soek het, al gekry is.
Die tweede was dat hy drie manne sou raakloop by die terpentynboom van Tabor.
Die een man dra drie bokkies en die ander een drie brode en die derde een 'n sak wyn.
Hulle sal vir hom van die brood gee om te eet.
Die derde teken is dat hy by Gibea 'n groep profete sal raakloop wat loop en profeteer, en daar sal die Here hom ook verander dat hy ook profeteer.
Wanneer dit gebeur het, moet Saul na Gilgal toe gaan sodat Samuel vir hom kan offer. Samuel sê nogal uitdruklik dat hy brandoffers en dankoffers wil slag vir Saul.
Die presiese woorde in die Bybel is:
As jy vandag van my af weggaan, sal jy by die graf van Ragel, op die grens van Benjamin in Selsag, twee manne aantref wat vir jou sal sê: Die esels wat jy gaan soek het, is gevind. En kyk, jou vader het die saak van die esels laat vaar en is besorg oor julle en vra: Wat kan ek vir my seun doen? Gaan jy dan vandaar verder en kom by die terpentynboom van Tabor, dan sal drie manne jou daar kry wat na God, na Bet-el opgaan: een dra drie bokkies, en een dra drie broodjies, en een dra 'n sak wyn. En hulle sal jou na die welstand vra en sal jou twee brode gee; dit moet jy dan uit hulle hand aanneem. Daarna sal jy kom by Gíbea van God waar die wagposte van die Filistyne is; en net soos jy daar die stad inkom, sal jy 'n groep profete ontmoet wat van die hoogte afkom, en voor hulle uit harpe en tamboeryne en fluite en siters, terwyl hulle self profeteer. En die Gees van die Here sal oor jou vaardig word, sodat jy saam met hulle sal profeteer en in 'n ander mens verander word. En as hierdie tekens vir jou uitkom, doen dan wat jou hand vind om te doen, want God is met jou. En jy moet voor my uit na Gilgal afgaan, en kyk, ek sal na jou afkom om brandoffers te offer, om dankoffers te slag; sewe dae lank moet jy wag, totdat ek by jou kom en jou bekend maak wat jy moet doen. (1 Samuel 10:2-8 AFR53)
Daar was inderdaad 'n hele klomp plekkies wat in daardie jare die naam Gilgal gehad het.
Die een was Oos van Jerigo. Dit was waar die Israeliete die twaalf gedenkklippe opgerig het.
Dan was daar die Gilgal waarvan Elia en Elisa melding maak. Dit was ongeveer tien kilometer noord van Bet-el.
Daar was ook nog 'n Gilgal wat naby Sigem gelê het.
Dan was daar ook 'n Gilgal in die gebied van die Kanaäniete. Ons lees daarvan in Josua 12:
die koning van Dor, op die hoëveld van Dor, een; die koning van die heidene by Gilgal, een; (Josua 12:23 AFR53)
Die Gilgal waarvan hier gepraat word, was die Gilgal wat die godsdienssentrum in die tyd van Samuel was. Dit is waar die klipstapel was.
Nadat Samuel Saul gesalf het, het daar twee jaar verloop. Saul het nog nie uit sy eie na Gilgal toe gegaan nie.
Hy was wel daar toe Samuel die hele volk daarheen geroep het om fees te vier nadat Saul koning Nahas verslaan het en Jabes bevry het.
Maar dit was nie die uitvoering van Samuel se opdrag dat hy daarheen moet gaan en sewe dae daar wag nie.
Nou eers, toe daar moeilikheid is, het hy die Here nodig.
Dit laat hom eers weer onthou dat Samuel gesê het dat hy daar vir hom 'n brandoffer en 'n dankoffer sal bring.
Waarskynlik het Saul die manskappe opgeroep en toe vir Samuel laat weet dat hy nou na Gilgal toe gaan.
Die gebeurtenis openbaar dus baie duidelik hoe ver Saul van die Here af gelewe het.
Dit verklaar ook waarom die groot leër van die Filistyne hom so paniekerig gemaak het. (En saam met hom die hele volk, want daar het geen vertroue van hom af uitgegaan wat gewys het dat hy hulle lei binne die grense van God se almag nie.)
Saul het sewe dae by Gilgal gewag.
Die situasie het versleg in die sin dat al meer manskappe van hom af weggeraak het.
Die manne wat hom wel daarheen gevolg het, het dit maar al bewende gedoen, sê die Bybel.
Samuel het destyds gesê dat Saul sewe dae moet wag.
Die sewende dag het Samuel nog nie gekom nie.
Saul was in 'n baie moeilike posisie, want hy moes iets doen, en hy het nie geweet wat nie.
Moes hy wag totdat Samuel kom, want dit was uitdruklik die ooreenkoms?
Of moes hy maar self iets probeer doen?
Saul se paniek het 'n hoogtepunt bereik en hy het beveel dat die brandoffer en die dankoffer na hom toe gebring moes word.
Hy sal self die offer bring!
Hy begin toe met die brandoffer – dit is die offer wat aandui dat die persoon wat hierdie offer bring, homself ten volle aan God oorgee.
Dit was in elk geval 'n taak wat slegs deur 'n priester gedoen mag word.
Saul wou net begin om die offer te bring toe Samuel daar opdaag.
Samuel het nie sy afspraak vergeet nie, en hy was buitendien op die sewende dag daar.
Saul is die laer uit om Samuel te groet, maar hy het hom vasgeloop in Samuel se konfrontasie.
Samuel het geweet dat Saul in sonde geval het, en daarom is sy woorde:
Dit laat mens onthou dat die Here vir Adam dieselfde vraag gevra het na die sondeval.
Daarmee laat die Here ons dadelik verstaan wat die bedoeling is van die hele versoeking wat Saul hier deurgemaak het.
Die Here wou Saul se vertroue in Hom weeg.
Saul begin met 'n omslagtige verhaal om homself te verontskuldig.
Uiteindelik kom die saak daarop neer dat hy dit duidelik maak dat hy gedink het dat 'n mens die seën van die Here moet verwerf.
Hy het nog niks gedoen wat die Here gunstig sou stem oor hom nie.
Toe het hy homself sterk gehou en geoffer.
Dis net daar waar die moeilikheid inpas:
Saul moes hom nie sterk gehou het nie, want die betekenis van die brandoffer is juis dat die een wat die offer bring in sy swakheid en met diepe berou voor die Here moes staan en smeek vir genade.
Dan sou die Here openbaar wat Saul met die Filistyne moes doen.
Dit word meteens duidelik dat Saul die offer wou gebruik as 'n toormiddel waarmee hy die guns en samewerking van die Here wou verkry vir die oorlog wat voorgelê het.
Hy probeer dit wegsteek agter die feit dat hyself moes moed bymekaarskraap om dit te doen.
Daarmee dink Saul dat hy 'n baie verstandige ding gedoen het.
Samuel maak dit af met die woorde: Jy het dwaas opgetree!
Al Saul se verskonings tel nie een by die Here nie!
Saul se sonde is dat hy nie kon wag nie, en dat hy die beskerming van die Here wou hê volgens sy eie voorskrifte.
Sterk heidense elemente slaan deur in sy verhouding met die Here, want die heidene het voor 'n geveg hulle gode met offers probeer omkoop.
Daarom word die vonnis oor Saul se koningskap gevel.
Die Here neem sy koningskap weg. Iemand wat die Here soos 'n afgod behandel, kan nie in die Here se Naam koning oor sy volk wees nie.
Daarom word die dankoffer oor Saul se koningskap ook nooit geoffer nie.
Daarom kry Saul ook nie van die Here die boodskap wat hy in die oorlog met die Filistyne moes doen nie.
Samuel kondig aan dat die Here al klaar iemand anders uitgesoek het, en daardie man is 'n man na Gods hart:
Maar nou sal jou koningskap nie bestaan nie. Die Here het vir Hom 'n man na sy hart gesoek; en die Here het hom as vors oor sy volk aangestel, omdat jy nie gehou het wat die Here jou beveel het nie. (1 Samuel 13:14 AFR53)
Mens wonder of Saul se sonde werklik so groot was dat die Here sy koningskap net daaroor moes wegneem.
Die antwoord is: Ja. Hierdie offer was maar net die punt van die ysberg.
Dit fout wat baie dieper gelê het, was dat Saul nie wou koning wees in die Naam van die Here nie.
Hy wou nie inval by God se tyd en plek en God se manier van doen nie.
Dit was van die begin af duidelik dat die Here deur die koning oor Israel moes regeer, omdat die Here die werklike Koning van die volk was.
Saul sou elke keer eers by die Here sy opdragte moes kry.
Dit was waarom Samuel vir hom 'n brandoffer wou slag, want tydens die bring van die brandoffer het die Here sy wil aan die koning geopenbaar.
Saul kon nie hierby inval nie.
Hy loop sy pad vir twee jaar voordat hy Gilgal toe gaan sodat daar brandoffers en dankoffers gebring kan word.
Omdat die offer vir hom niks meer is as 'n toormiddel nie, offer hy self.
Dit is waarom hy later sonder om sy oog te knip 85 van die Here se priesters koelbloedig doodgemaak het (1 Samuel 22:6-23). En saam met die priesters het hy elke ander man, vrou en kinders in die stadjie vermoor.
Dit is waarom die volk gevlug het en gaan wegkruip het toe Saul hulle opgeroep het vir die oorlog.
Daar het nooit van hulle koning af enige leiding uitgegaan wat hulle aan die Here verbind het nie.
Hulle het nooit by hulle koning gesien of geleer om die Here te vertrou nie.
Saul het hierdie ding nooit raakgesien nie.
Hy het nie verstaan dat hy persoonlik en direk verantwoordelik is vir die toestand waarin sy volk is nie.
Daarom verontskuldig hy homself.
Maak ons nie ook so nie?
Soos Saul is ons ook geneig om, wanneer daar probleme is, die fout op enige plek te gaan soek, behalwe in ons verhouding met die Here.
Ons kla oor die huidige politiek of elemente daarvan, en dan lê ons die skuld voor verskillende deure.
Waarom vra ons nie: Wat moet ons doen om weer die genade van die Here oor ons terug te kry nie?
Het ons al daaraan gedink dat die spanning in die natuur in ons land, en al die geweld en moorde wat elke dag plaasvind dalk dieselfde beginpunt het?
Die diep wortel lê in ons verhouding met die Here.
Samuel het vir Saul gesê dat die Here met hom sal wees – as hy bly by die wil van die Here.
Loop dinge in ons harte soos wat die Here dit graag wil hê? Is alles in ons eie gemeente reg?
Ons moet daaroor dink, want ons wil weer dié maand Nagmaal vier, en dan moet ons ons oor ons verhouding met die Here kan verantwoord.
Hou ons ons nie soms soos Saul sterk voor die Here nie, in plaas daarvan dat ons ootmoedig en met diepe berou ons sondes bely en smeek vir genade.
Ons lewensbenadering is dikwels net so verkeerd soos Saul s'n.
Dit is dalk waarom daar so baie kere van ons gebede niks kom nie, want watter mens gaan die Here opreg dank as hy dink dat hy alles in sy lewe self regkry?
U weet, die Here Jesus Christus leer ons dat Hy ons juis begenadig het omdat Hy ons uit die sonde uitgebreek het.
Hy het aan die kruis met sy liggaam die soort offer gebring wat Saul in gedagte gehad het – 'n brandoffer, want Hy het ons met God versoen.
Daarna het Hy dit beskik dat die Heilige Gees se blyplek die kerk geword het – in elke gelowige!
God die Heilige Gees lei ons met insig – die insig wat Saul nie gehad het nie.
Saul se insig het juis ingegee omdat hy die Here verwerp het.
Daarom het die Here se Gees van hom af teruggetrek en het 'n bose gees van hom besit geneem.
Dis met ons juis presies die teenoorgestelde – ons is in die vermoë om reg te kan dink en reg te kan oordeel en besluit.
Ons kan opreg wees met die Here en met mekaar as ons dit net wil doen – want die Heilige Gees maak dit vir ons moontlik.
Die Nagmaal wat ons later in die maand gaan vier, is 'n herdenking van die Here Jesus se soenoffer waarmee Hy ons met God versoen het sodat ons weer die genade van God se vrede in ons het.
Maar ons kom nie soos Saul in ons eie krag nie.
Ons kom in nederige skulderkenning en met die belydenis dat ons voor die troon van God nader in die heerlikheid van ons versoening met Hom in die bloed van ons Here Jesus Christus.
Kom ons besin altyd weer en weer oor die lewe en alles wat daarin van ons verwag word, en ook aan ons gebied word.
En dan probeer ons nie sterk wees in ons eie vermoëns nie.
Ons verootmoedig ons voor die Here.
Ons bly by die Here se reëls en wag sy seën af op sy tyd.
Kom ons bid om vergewing vir die dinge wat ons verkeerd doen.
Maar terselfdertyd lewe ons 'n bekeringslewe – nie soos Saul wat die Here verstoot het en eers weer van die Here onthou het toe hy in die moeilikheid was en toe gedink het dat aanbidding 'n toormiddel is wat hom uit sy sondes moet uithaal nie.