Theo Vorster: Die virus en die kuns om rasioneel te bly | Netwerk24
Deur Theo Vorster, Galileo Capital 10 Maart 2020 05:15
In die 1960's, toe Nasa besig was met studies en voorbereidings om ruimtevaarders maan toe te stuur, was een van hul uitdagings om seker te maak dat die ruimtevaarders rasioneel sal bly wanneer dinge skeefloop en hulle 250 km van die Aarde af is.
Theo Vorster, uitvoerende hoof van Galileo Capital. Foto: JACO MARAIS
Nasa se vertrekpunt was dat ruimtevaarders afwyk van vasgestelde prosedures wanneer hulle paniekerig raak. Uiteindelik sal selfs kundige en intelligente mense in hierdie omstandighede ophou om rasioneel te dink.
'n Deel van hul oplossing was dat die ruimtevaarders in so 'n situasie so gou as moontlik 'n gevoel van beheer moet kry – selfs al is dit net beheer oor 'n deel van die situasie wat nie noodwendig die groter probleem gaan oplos nie. Daar is bewys dat dié gevoel van beheer van kritieke belang is om te sorg dat rasionele besluite deurlopend geneem word en by die vasgestelde prosedures gehou word.
Wat die koronavirus betref, kan niemand voorspel presies hoe die krisis gaan verloop nie.
Maatskappybase waarsku reeds, maar weet nie wat die impak op maatskappywinste gaan wees nie; monetêre owerhede in Amerika verlaag skielik rentekoerse wat saamval met die laagste effektemarkkoers nóg vir Amerikaanse tien-jaar-skuldbriewe; en aandelebeurse spring behoorlik op en af soos die sentiment van die mark wipplank ry.
Die Internasionale Monetêre Fonds verlaag wêreldgroeivooruitsigte met 0,5% tot 2,5% vir 2020, en olie, wat reeds met meer as 50% geval het sedert die begin van 2020, wys dat die wêreld emosioneel vir seker nie op 'n goeie plek is nie.
Die vraag is of die markbewegings ongehoord is en hoe 'n mens die gevoel van beheer oor die situasie kan versterk. Wat gaan verseker dat jou besluite rasioneel en in pas met jou ooreengekome planne bly?
In die grafiek hierby het ek aangeneem dat 'n belegger op 1 Januarie 2000 'n bedrag van R100 000 in die JSE se indeks van alle aandele belê, en ons volg dan die waarde van die R100 000 oor die periode tot einde Februarie 2020 – juis om die eerste paar weke se paniekverkope weens die koronavirus in die syfers te wys.
Die indeks het die afgelope 20 jaar op twee geleenthede met meer as 30% gedaal. Ons belegger se R100 000 het gegroei tot R144 000 in Mei 2002, net om in die volgende maande met 35% te val soos die nadraai van die 9/11-aanval en die ongemak oor opkomende markte (veral Argentinië) markte negatief geskok het.
Teen 2008 het die belegger se R100 000 gegroei tot R489 000, net om weens die finansiële krisis (of, soos die Chinese daarna verwys, die Amerikaanse krisis) in die maande daarna met 42% tot R291 000 te val.
Om met inflasie oor die afgelope 20 jaar tred te hou moes die waarde tot minstens R299 475 groei – anders het die belegger jaarliks in terme van die koopkrag van sy of haar R100 000 verarm.
As ons nou kyk na die huidige waardes (einde Februarie 2020) is die waarde van ons R100 000-belegging as volg:
As die R100 000 suiwer in die JSE se indeks van alle aandele belê is, sou die waarde oor die 20 jaar tot R610 707 gegroei het.
As die belegger die maatskappydividende oor die periode herbelê het in die JSE, sou die waarde van die R100 000 tot 'n huidige waarde van R1 112 863 gegroei het.
Die vertrekpunt is dat gehalte-groeibates oor langer tydperke wel beter as inflasie sal vaar, maar dit gaan nie in 'n reguit lyn gebeur nie. As die dividend herbelê word, sou jy die totale waarde oor die tydperk amper verdubbel het.
As jy besef dat wisselvalligheid en groot dalings deel van groeibates is en wel van tyd tot tyd groot dalings gaan toon, is jy reeds halfpad om rasioneel te bly.
Die tweede deel kom uit die Nasa-handleiding: Sorg altyd dat jy 'n gevoel van beheer oor jou beleggings kry wat gaan help om paniek te beveg en rasioneel te bly.
As beginpunt, konsentreer op daardie aspekte wat jy kan beheer en sorg dan dat jy inderdaad beheer daaroor uitoefen. Dié oefening behoort te begin by jou finansiële plan en om seker te maak jou bateklassamestelling (onder meer die verhouding tussen groeibates en inkomstebates, asook tussen Suid-Afrikaanse en internasionale bates) is reg gestruktureer en dat jy wel jou finansiële doelwitte gaan bereik.
Maak seker jy gebruik die belastingtoegewings (in sowel die kapitaalboufase as die kapitaalonttrekkingsfase) tot die maksimum en dan moet jy natuurlik verstaan wat die totale koste is wat jy betaal en seker maak jy kry waarde vir daardie koste.
As jy rasioneel beheer uitoefen oor die elemente waaroor jy wel beheer kan uitoefen, raak daardie deel waaroor jy nié beheer het nie, makliker hanteerbaar en emosies glip by die deur uit!
Die Sake & Sauvignon-gespreksreeks vind van 11 tot 13 Maart op die Woordfees in Stellenbosch (16:00 in die Plataan) en van 25 tot 27 Maart op die KKNK (17:00 Netwerk24 in die Feeskafee) plaas. Ons gaan in elkeen van dié sessies stilstaan by die impak van die koronavirus op markte en juis rasioneel daarna kyk, maar het ook elke dag 'n spesifieke tema van fopnuus en flaters tot by internasionale diversifikasie.
Ek nooi julle almal uit om 'n glasie wyn – cabernet sauvignon of sauvignon blanc – te kom geniet, "want oor die rand van die glas, lyk dit als nommerpas", soos Koos du Plessis dit in sy liedjie "Hier's ons altesaam" stel.