Hierdie artikel handel oor die Dalai Lama in die algemeen. Vir die artikel oor die huidige Dalai Lama, sien Tenzin Gyatso.
Gendun Drup, die 1ste Dalai Lama.
Die Dalai Lama is ’n monnik van die Gelug-skool van Tibettaanse Boeddhisme wat deur Je Tsongkhapa gestig is. Die Dalai Lama word beskou as die opvolger in ’n lyn van reïnkarnasies van Avalokitesvara, die bodhisattva van meelewing. Die term is ’n kombinasie van die Mongoolse woord dalai ("oseaan") en die Tibettaanse woord bla-ma ("ghoeroe, onderwyser, mentor"). Die 1ste Dalai Lama was Gendun Drup en die 14de en huidige Dalai Lama is Tenzin Gyatso.
Van 1642 tot die 1950's (buiten 1705 tot 1750) het die Dalai Lamas of hul regente aan die hoof gestaan van die Tibettaanse regering, wat oor die grootste deel van die Tibettaanse Plato regeer het. Die Ganden Tripa is egter in naam die hoof van die Gelug-Boeddhisteskool.
1.2 Dalai Lamas
1.3 Identifikasie met Avalokiteshvara
2 Soektog na die reïnkarnasie
3 Lys van Dalai Lamas
Karmapas[wysig | wysig bron]
Die tradisie van gereïnkarneerde ghoeroes het in die Kagyu-skool van Tibettaanse Boeddhisme ontstaan. In 1252 het Koeblai, die toekomstige Mongoolse Khagan en heerser van Yuan-Sjina, ’n oudiënsie verleen aan Drogön Chögyal Phagpa en Karma Pakshi, 2de Karmapa Lama (1203-1283). Karma Pakshi het egter die beskerming van Möngke Khan, die destydse leier en Koeblai se politieke teenstander, gevra en die khan se hof in die Boeddhisme-leringe onderrig.
Voor sy dood in 1283 het Karma Pakshi ’n testament geskryf om die belange van sy Kagyu-volgelinge te beskerm. Hy het sy dissipels aangeraai om ’n seun te soek wat die volgende karmapa kon word. Sy opdrag is geskoei op die veronderstelling dat die dharma ewigdurend is en dat die Boeddha emanasies sou stuur om die sendings wat hy begin het, voort te sit. Karma Pakshi se dissipels het sy wense uitgevoer en die reïnkarnasie van hul meester opgespoor.
Die formalisering van dié stelsel van karmapa-reïnkarnasies deur die Kagyu-skool in die vroeë 13de eeu het daartoe gelei dat ander skole van Tibettaanse Boeddhisme dieselfde praktyk aanvaar en hul eie reïnkarnasiestelsels begin het.
Dalai Lamas[wysig | wysig bron]
Tenzin Gyatso, die 14de Dalai Lama.
In 1546, sowat 336 jaar nadat die 2de Karmapa amptelik erken is, is Sonam Gyatso op ’n soortgelyke manier deur die Gelug-Boeddhisteskool erken as ’n reïnkarnasie van hul onderwyser Gendun Gyatso, wat op sy beurt nieamptelik in 1487 erken is as die reïnkarnasie van sy voorganger, Gendun Drup, die hoofdissipel van die Gelug-stigter, Je Tsongkhapa.
In 1578, nadat Sonam Gyatso na Mongolië genooi is en die khan en die res van sy stam tot die Boeddhisme bekeer het (die eerste Mongoolse stam wat daartoe bekeer is), het die khan die titel "Dalai Lama" aan hom toegeken – "Dalai" is die Mongoolse vertaling van sy Tibettaanse naam, Gyatso, wat "see" of "oseaan" beteken. Binne 50 jaar het feitlik alle Mongole hulle tot die Boeddhisme bekeer, onder andere tienduisende monnike, feitlik almal volgelinge van die Gelug-skool en dus lojaal aan die Dalai Lama.
Die titel is terugwerkend toegeken aan Gendun Drup en Gendun Gyatso, omdat geglo is hulle is Sonam Gyatso se vorige inkarnasies. Hulle het dus onderskeidelik die 1ste en 2de Dalai Lama geword, hoewel nie een van hulle in hul tyd amptelik erken of bekragtig is nie. Toe Sonam Gyatso dus in 1578 as die 3de Dalai Lama bekragtig word, is die reïnkarnasiestelsel van Dalai Lamas amptelik gevestig as ’n voortsetting van ’n ouer, hoewel informele, opvolgingstradisie.
Ná Sonam Gyatso is al die Dalai Lamas amptelik erken en seremonieel bekragtig. ’n Nuwe Dalai Lama erf ook sy voorganger se kloostertuiste, ander besittings, personeel ens.
Identifikasie met Avalokiteshvara[wysig | wysig bron]
Die geloof in Tibet en ander Sentraal-Asiatiese Boeddhistelande dat die bodhisattva van meelewing, Avalokiteshvara, ’n spesiale verhouding met die mense van Titet het en hul lot help verbeter deur te inkarneer as gunstige heersers en onderwysers soos die Dalai Lamas, het reeds in die 11de en 12de eeu posgevat, volgens geskrifte soos Die Boek van Kadam, die hoofgeskrif van die Kadampa-sekte waartoe Gendun Drub aanvanklik behoort het. Die geskrif het volgens sommige die fondament gelê vir die Tibettane se identifikasie van hul Dalai Lamas met inkarnasies van Avalokiteshvara; dit speur die legende van die bodhisattva se inkarnasies selfs verder terug, na vroeë Tibettaanse konings en keisers soos Songsten Gampo en Dromtönpa (1004-1064); meer as 60 mense voor die 1ste Dalai Lama word as inkarnasies van Avalokiteshvara beskou.
Soektog na die reïnkarnasie[wysig | wysig bron]
Die soektog na die 14de Dalai Lama het die hoëlamas na Taktser in Amdo gelei.
Ná die dood van ’n Dalai Lama en raadpleging van die Nechung-orakel begin die soektog na die Lama se yangsi, of reïnkarnasie. Dit is tradisioneel die verantwoordelikheid van die hoëlamas van die Gelug-tradisie en die Tibettaanse regering om sy reïnkarnasie op te spoor. Dit kan twee tot drie jaar duur – in die 14de Dalai Lama, Tenzin Gyatso, se geval was dit vier jaar. Die soektog is histories tot Tibet beperk, hoewel die 3de Dalai Lama in Mongolië gebore is. Tenzin Gyatso het egter verklaar hy sal nie in die Volksrepubliek van Sjina herbore word nie; hy het ook gesuggereer hy kan dalk glad nie herbore word nie, wat daarop dui dat die funksie van die Dalai Lama as verouderd beskou word. Die Sjinese regering het verklaar hy wil die eindelike gesag wees in die opsporing van die volgende Dalai Lama.
Die hoëlamas gebruik verskeie maniere om die kans te vergroot om die reïnkarnasie te vind. Hulle besoek dikwels Lhamo La-tso, ’n meer in Sentraal-Tibet, en kyk uit vir ’n teken van die meer self. Dit kan óf ’n visioen wees óf ’n aanduiding van die rigting waarin gesoek moet word; dit is hoe Tenzin Gyatso opgespoor is. Daar is beweer Palden Lhamo, die vroulike gees van die heilige meer, het Gendun Drup, die 1ste Dalai Lama, in ’n visioen belowe sy sal die reïnkarnasielyn van die Dalai Lamas beskerm.
Die 14de Dalai Lama as ’n seuntjie.
Dit is hier waar die Reting Rinpoche in 1935 ’n duidelike visioen gekry het van drie Tibettaanse letters, ’n klooster met ’n liggroen-en-goue dak en ’n huis met turkoois dakteëls, en dit het gelei tot die opsporing van Tenzin Gyatso.
Hoëlamas kan ook ’n visioen in ’n droom kry of as die Dalai Lama veras word, kan die rigting waarin die rook trek ’n aanduiding wees van waar om te soek.
Wanneer die hoëlamas die huis en seun kry wat hulle glo die reïnkarnasie is, moet die seun ’n klomp toetse aflê om die hergeboorte te bevestig. Een daarvan is om vir hom ’n klomp artefakte te wys waarvan net sommiges aan die vorige Dalai Lama behoort het; die seun moet dan die regte voorwerpe kies.
As daar net een seun gevind word, sal die hoëlamas lewende boeddhas van die drie groot kloosters en ander amptenare nooi om die bevindings te bevestig, en aan die sentrale regering verslag doen. Die seun sal dan na Lhasa geneem word, gewoonlik na die Drepung-klooster, om die Boeddhistiese soetras te bestudeer as voorbereiding vir sy rol as die spirituele leier van Tibet.
As daar verskeie moontlike reïnkarnasies is en dit moeilik is om een te kies, sal belangrike amptenare, monnike en die minister vir Tibet die seuns se name in ’n vaas sit en ’n naam sal in die openbaar getrek word.
Lys van Dalai Lamas[wysig | wysig bron]
Daar was reeds 14 erkende inkarnasies van die Dalai Lama:
1 Gendun Drup 1391–1474 དགེ་འདུན་འགྲུབ་
dge 'dun 'grub 根敦朱巴
2 Gendun Gyatso 1475–1542 དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་
dge 'dun rgya mtsho 根敦嘉措
bsod nams rgya mtsho 索南嘉措
yon tan rgya mtsho 雲丹嘉措
blo bzang rgya mtsho 羅桑嘉措
tshang dbyangs rgya mtsho 倉央嘉措
bskal bzang rgya mtsho 格桑嘉措
byams spel rgya mtsho 強白嘉措
lung rtogs rgya mtsho 隆朵嘉措
tshul khrim rgya mtsho 楚臣嘉措
mkhas grub rgya mtsho 凱珠嘉措
'phrin las rgya mtsho 成烈嘉措
thub bstan rgya mtsho 土登嘉措
14 Tenzin Gyatso geb. 1935 1939 1940
(tans in ballingskap) བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་
bstan 'dzin rgya mtsho 丹增嘉措
↑ Dr Alexander Berzin (November 2014). "Special Features of the Gelug Tradition - para. on Administration". The Buddhist Archives of Dr Alexander Berzin. Berzin Archives. Besoek op 8 Mei 2015. The Dalai Lamas are not the heads of the Gelug tradition
↑ "Definition of Dalai Lama in English". Oxford Dictionaries. Besoek op 2 Mei 2015.
↑ Peter Popham, Relentless: The Dalai Lama's Heart of Steel [http://www.newsweek.com/2015/02/06/relentless-dalai-lama-heart-steel-302768.html Newsweek-artikel, 29 Januarie 2015
↑ "lama" uit Encyclopædia Britannica
↑ Buswell, Robert E.; Lopez, Donald S. Jr. Princeton Dictionary of Buddhism (2014 uitg.). Princeton, NJ: Princeton University Press. p. 421. ISBN 9780691157863. Besoek op 28 Mei 2015. AS1-onderhoud: Veelvoudige name: authors list (link)
↑ Laird, Thomas (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama, bl. 239. Grove Press, N.Y. ISBN 978-0-8021-1827-1
↑ McKay 2003, bl. 18
↑ Laird, Thomas (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama, bl. 144. Grove Press, N.Y. ISBN 978-0-8021-1827-1
↑ 9,0 9,1 McKay 2003, bl. 19
↑ Alexander Berzin (2000). Wise Teacher, Wise Student. Ithaca, NY: Snow Lion Publications. p. 20. ISBN 9781559393478.
↑ 11,0 11,1 11,2 Thubten Jinpa. "Introduction". The Book of Kadam. Wisdom Publications. ISBN 9780861714414.
↑ 12,0 12,1 12,2 "The Dalai Lama". BBC. 21 September 2006. Besoek op 17 Mei 2008.
↑ Laird (2006), bl. 139.
↑ Norbu & Turnbull (1968), bl. 228–230. Reprint: bl. 311.
↑ Hilton, Isabel. (1999). The Search for the Panchen Lama. Viking Books. Reprint: Penguin Books. (2000), bl. 42. ISBN 0-14-024670-3.
↑ "The Dalai Lama's Succession Rethink". Time World. 21 November 2007. Besoek op 6 April 2013.
↑ "Dalai Lama's confirmation of reincarnation". Tibet Travel info. Besoek op 17 Mei 2008.
↑ 19,0 19,1 "Chronology of Events". His Holiness the 14th Dalai Lama of Tibet. Office of His Holiness the Dalai Lama. Besoek op 18 April 2015.
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Dalai Lama.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Dalai_Lama&oldid=1639608"
Die bladsy is laas op 18 Januarie 2018 om 18:15 bygewerk.