Mag 'n ongetroude vrou van 'n spermbank gebruik maak om swanger te word?
Vraag: Ek is 'n ongetroude vrou wat baie graag sou wou kinders hê, maar het nie 'n lewensmaat nie. Wat is ons standpunt in die kerk oor ongetroude vroue wat verwagtend raak deur 'n sperm van iemand wat sy ken of vanaf 'n spermbank te laat inplant. Ek dink aan getroude paartjies wat ook kunsmatige bevrugtingstegnieke gebruik as dit blyk dat die Here nie op die normale manier vir hulle kinders gee nie (is dit so verskillend?), en aan ander gesinne waar enkelouers ook kinders alleen grootmaak weens omstandighede deur God bepaal. Sou my manier soveel anders wees?
Antwoord: Ek wil wegspring deur net verskoning te vra dat ek so lank gevat het om hierdie vraag te antwoord. Ek moes eers bietjie gaan dink en bid en luister juis omdat dit 'n baie sensitiewe saak is. Ek het ook besef dat 'n mens altyd versigtig moet wees om te vinnig 'n etiese vraag te antwoord oor 'n onderwerp waardeur jy nog nie self, persoonlik moes worstel nie. Ek is gelukkig getroud en die pa van 'n pragtige dogtertjie. Die Here het geantwoord op my begeerte om Pa te wees. Ek kan dus nie praat uit persoonlike ondervinding nie. Verder het die Here ook vir my 'n kykie gegee in die harte en die worsteling van goeie gelowige vriende van my wat menslik gesproke nooit sal kinders hê nie. Ek kon saam met hulle iets van die seer beleef van hierdie onbeantwoorde begeerte van hulle harte. Hoeveel groter moet die seer wees van iemand wat beide die behoefte aan 'n lewensmaat en 'n kindjie in hulle harte rond dra, en nie weet of die Here dit ooit gaan beantwoord nie. Ek het net besef, dis nie sommer maar net vir antwoord nie. Daarom wil ek graag hierdie vraag met soveel deernis en sensitiwiteit moontlik beantwoord, en natuurlik vanuit die Woord van die Here. Dit is sy lig op ons donker lewenspad!
Die Bybel is nie 'n etiek handboek nie!
Daar is natuurlik nie 'n teks in die Bybel wat ons kan aanhaal om te sê, kyk hier staan dit, dis reg of dis verkeerd nie. Dit beteken egter nie dat die Bybel niks hieroor sê nie. Ons moet onsself afvra: wat is die basiese beginsels wat die Here vir ons in sy Woord gee om met hierdie etiese vraagstuk te worstel. Die Bybel is nie 'n etiek handboek waarin jy elke moontlike onderwerp kan gaan opsoek en vinnige 'reg' of 'verkeerd' antwoorde kry nie. Die Bybel is wel God se selfopenbaring. Hy kom daag ons beskouing van onsself en ons wêreld uit en Hy kom gee vir ons sy mens- en wêreldbeskouing om ons daardeur in staat te stel om weer in 'n verhouding met Hom te leef. Dit bied daarom duidelike riglyne vir enige etiese vraagstuk.
God se mens- en wêreldbeskouing as die wegspringplek vir ons etiek
Die leuen waarin ons leef
Die enkel grootste saak wat Hy in ons kom uitdaag is die idee wat van nature in ons harte leef, naamlik dat hierdie wêreld eintlik om ons draai. Ek lewe vir myself. Ek het bepaalde begeertes en as dit nie bevredig word nie of vervul word nie, dan het my lewe eintlik nie betekenis nie. Dit gaan nie net hier oor sondige begeertes nie. Dit gaan selfs oor godgegewe begeertes (soos die behoefte om te trou en kinders te hê) wat ek so najaag dat ek God en sy eer heeltemal uit die oog verloor. Ek moet gelukkig en tevrede wees, maak nie saak wat nie. Ek sal besluit wat goed is vir my en ek sal doen wat nodig is om te sorg dat ek kry wat ek wil hê (vgl. Rom. 1:18-32; Jak. 4:1-4; Ef. 2:1-3).
Die Here kom daag hierdie siening uit in sy Woord en Hy sê dat hierdie manier van dink die oorsprong is van al die hartseer en gebrokenheid waarmee ons sit in hierdie wêreld (Gen. 3). Die ding is dat hierdie verkeerde manier van dink en lewe indruis teen die manier waarop Hy ons ontwerp het. Hy't ons nie geskape om met onsself in die middelpunt van alles te lewe nie, maar veel eerder met Hom. Dit is nie net beter om vir Hom te lewe as om vir onsself te lewe nie. Nee, as ons lewe om onsself te verheerlik, om ons eie behoeftes te bevredig ten alle koste, gaan ons ook teen ons ontwerp in en daarom vernietig ons onsself en beleef die hele skepping stadig maar seker agteruitgang. Waarom lyk ons wêreld soos dit lyk? Al die seer en al die stukkend? Waarom so baie gebroke huisgesinne? Waarom is daar soveel mense waarvan ons hoor wat sukkel om kindertjies te kry? Waarom al die siekte en dood? Dis eenvoudig die gevolge van die opstandigheid van Adam en Eva (en elke mens na hulle) wat gesê het: Ek wil self God wees. Ek wil vir myself lewe (vlg. Rom. 5:12; Rom. 8:20-22). God het gesê: Goed, as dit is wat julle wil hê dan gee Ek dit vir julle. Gaan en voel wat is 'n lewe sonder My en volgens julle eie reëls (Rom. 1:24-32). Ons sien die gevolge sommer al vroeg in Genesis. Kain slaan vir Abel dood en van daar af word dit erger en erger en ons hoef net om ons rond te kyk om te sien hoe dit vandag nog steeds gaan.
Hier is God se mens- en werklikheidsbeskouing: Hy maak dit duidelik in sy Woord dat Hy ons goed geskape het. Hy het ons geskape na sy beeld en as beelddraers het Hy ons geroep om tot sy eer en vir Hom sy skepping te bewoon en te bewerk (Gen. 1:27-28). Hy wou dit saam met ons, die kroon van sy skepping geniet. Hy wou hê dat ons meer word op die aarde. Daarom gee Hy vir Adam 'n vrou, Eva, en vir Eva, 'n man, Adam. Hy gee een man vir een vrou om binne 'n liefdesverhouding met mekaar te lewe en vanuit die vrug van hierdie liefdesverhouding kinders voort te bring tot eer van God. Met ander woorde, nog mense om Hom te dien, Hom te verheerlik, sy beeld uit te straal. Die begeerte na kinders moet dus voortvloei uit die begeerte om God daardeur te verheerlik.
God kom maak dit duidelik in sy Woord dat Adam en Eva, ten spyte van sy waarskuwing, gekies het om hulle eie koppe te volg en ons leef vandag nog met die gevolge hiervan saam en dra daartoe by. As ons gelos word om te kies, kies ons altyd teen God en vir onsself, tensy Hy kom en ons nuut maak van binne af. In sy genade kom Jesus Christus, die Seun van God aarde toe en Hy kom trotseer die finale oordeel van God in ons plek. Daarom sterf Hy die vloekdood aan die kruis en word Hy deur God verlaat, sodat God ons kan vergewe, en die verhouding tussen ons en Hom kan herstel. Dis die gronde waarop God ons harte kan kom nuut maak en verander. Jesus het die straf van die sonde in ons plek kom dra, sodat ons vrygespreek, skoongewas voor God kan staan. Hy kan met ons nuut begin. Ons herskep. Ons opnuut gebore laat word. Dit kom doen die Heilige Gees deur die waarheid van die Bybel in ons harte in te dra. Hy kom maak ons weer lus en opgewonde om 'n lewe van gehoorsaamheid aan God te lewe tot sy eer. Om God se plan te volg vir alles, vir my verhoudings, my seksualiteit, my besigheid, my ouer wees, my enkellopend wees. Hier en nou sal dit nooit volmaak wees nie. Ek sal bly stry teen my eie sondige begeertes wat oor my wil heers. Ek sal eers met sy wederkoms die gebrokenheid van my liggaam en die gebrokenheid rondom my in hierdie wêreld ontvlug. Maar daar is hoop en ek lewe nie meer vir hier en nou en vir myself nie. Ek lewe om Hom te verheerlik en Hom weer te sien.
Dis hoe God ons en ons wêreld beskryf! Stukkend as gevolg van ons sonde. Op pad om finaal vernietig te word omdat ons net vir onsself lewe. So belangrik as die natuurwette wat orals erken word en waarby ons graag hou, so belangrik is hierdie ingeskape waarhede wat God vir ons kom openbaar in sy Woord. Ek sal tog nie van 'n gebou afspring nie, want ek weet daar is 'n natuurwet wat sê dat die gravitasiekrag van die aarde my gaan aftrek grond toe en dat ek my kan doodval. Op 'n soortgelyke manier bring die oortreding van die ingeskape waarhede van verhoudings, van ouerskap, van seksuele omgang, van menswees, ook oneindige hartseer, gebrokenheid en op die ou end geestelike dood (Gen. 2:17; Ef. 2:1; Jak. 1:15). Die enigste hoop is geloof in Jesus Christus en om te buig voor die Waarheid van sy Woord wat die Heilige Gees gebruik om ons nuut te maak sodat ons weer volgens sy oorspronklike plan kan lewe en so die lewe beleef soos God dit bedoel het.
Toegepas op die vraagstuk
As ons hierdie wêreld- en mensbeskouing vat en ons eie maak dan kan ons die vraag hierbo antwoord. Kom ons vergelyk dit met iemand se antwoord wat nie hierdie beskouing deel nie. Hoe sal die wêreld die vraag hierbo antwoord: Doen dit! Jy lewe vir jouself. Dit wil sê doen wat goed is vir jou en wat jou hart vir jou sê. Wat belangrik is, is dat jy gelukkig is en as dit jou gelukkig gaan maak, doen dit. Verreken natuurlik die implikasies mooi. Dit gaan geld kos. Kinders is duur. Jou lewe gaan ontwrig word. Jy gaan nie meer al die dinge kan doen wat 'n enkellopende kon doen nie. As jy bereid is om dit alles op te offer is daar geen rede waarom jy dit nie kan doen nie. Hoe sal 'n Christen homself verantwoord? Min of meer soos volg: Ek lewe vir die Here. Hy is die Skepper van hemel en aarde en hy het my geskape om Hom te dien en te eer met alles wat ek doen. Kinders is 'n gawe van Hom af. Hy het 'n bepaalde orde daargestel waarvolgens Hy wil dat ons kinders kry. Hy wil dat kinders gebore word uit die liefdesband tussen 'n pa en 'n ma wat teenoor mekaar trou beloof het. Al is die begeerte in my hart hoe sterk na 'n kindjie van my eie, is my begeerte om Hom te verheerlik deur by sy plan te hou nog sterker. Ek is geskape om sy beelddraer te wees. Om in 'n verhouding met Hom te leef, om God te ken is vir my die belangrikste ding wat daar is en dit maak my lewe die moeite werd. Ek het alles wat ek nodig het in Jesus Christus. Daarom gaan ek nie toelaat dat hierdie begeerte my op 'n pad lei wat nie vir my Here goed is nie. Om buite 'n huweliksverhouding swanger te word, hetsy uit 'n spermbank of met die hulp van 'n vriend is nie in lyn met God se skeppingsplan nie. Ek weet dat om buite sy plan te gaan in elk geval nie vir my sal gee wat my hart verlang nie. Om dit wat my hart verlang te gaan soek buite sy wil sal veel eerder op groot hartseer uitloop. Daarom vat ek hierdie begeerte aan 'n kindjie na Hom toe en wag ek geduldig. Ek vra Hom om volgens sy plan hierdie behoefte te vervul, maar ek bid ook in dieselfde asem dat die genade van Jesus en die gemeenskap van die Heilige Gees my deur die seer van hierdie onbeantwoorde behoefte van my hart sal dra, sou dit nie sy wil wees om dit te beantwoord nie. Ek gaan egter nie teen sy wil ingaan nie, want ek is vir Hom lief en Hy weet wat vir my die beste is.
Hierdie raamwerk geld nie net vir hierdie etiese kwessie nie. Dit geld natuurlik vir enige optrede. Ek kan enige iets waaroor ek wonder op hierdie manier aanpak as ek erns daarmee wil maak om God eerste te stel. So moet 'n paartjie wat kunsmatige bevrugtings oorweeg hulleself ook verantwoord. Natuurlik verskil dit van die situasie wat in die vraag hierbo geskets word in die opsig dat dit wel plaasvind binne God se plan van een man en een vrou in 'n toegewyde verhouding. Daarby glo ons dat die mediese wetenskap ook ontwikkel het binne God se raadsplan en deur sy genade en dat daar nie buite God se plan beweeg word wanneer gelowiges wat in 'n huweliksverhouding staan hiervan gebruik maak nie. Dit geld vir sovêr daar geen derde party binne die huwelik in gebring word deur donateur sperm- of eierselle nie. Dit sou weer buite God se plan val. Die kunsmatige bevrugting moet dan plaasvind met gebruikmaking van die eier- en spermsel van die man en vrou wat in 'n huweliksverhouding met mekaar lewe. So 'n paartjie het natuurlik ook nodig om die hele proses van kunsmatige bevrugting te evalueer soos hierbo uiteengesit. Die gebruik om meer eierselle te bevrug en net die sterkstes terug te plant terwyl die res gelos word om te sterf slaag nie die toets van die Bybelse denkraamwerk soos hierbo uiteen gesit nie. Ons glo dat God in hierdie sondige wêreld kom ingryp het deur sy Seun, Jesus Christus en dat Hy deur Jesus vir altyd 'n einde aan die gevolge van die sonde wil en gaan maak. Hy gaan alle siekte genees, alle trane afdroog, alle gebrokenheid heelmaak. Hy doen dit egter nie onmiddellik nie en hier en nou moet ons dikwels met die gevolge van ons sonde saamleef en word ons gekonfronteer met die gevolge van sonde van ander mense. Ook die skepping word daardeur geraak en ons sien die gevolge van 'n wêreld wat deur God vervloek is vanweë die mens se sonde, ook in natuurrampe. So word gesinne baie keer deur dood met 'n enkelouer agtergelaat. Mense skei en gaan uit mekaar uit en ons sit met gebroke gesinne orals. Alhoewel God dit toelaat nie, en nie hier en nou op 'n direkte manier ingryp om dit te keer nie, is dit nie hoe Hy wil hê dat dit moet wees nie. Ek kan dus nie omdat daar enkelouer-gesinne is reken dat dit goed sal wees in God se oë om 'n gesin op hierdie manier te begin nie.
Ek wil dit alles saamvat met hierdie woorde uit Daniël 3. Sadrag, Mesag en Abednego staan voor Koning Nebukadneser. Hulle het geweier om voor die beeld wat hy van homself opgerig het te buig en hom te aanbid. Hy is oppad om hulle in 'n brandende vuuroond te gooi en gee hulle 'n laaste kans om God te verloën en die beeld te aanbid. Hier is hulle antwoord: '17 Ons het ons God vir wie ons dien. Hy het die mag om ons te red uit die brandende oond, en Hy sal ons ook red uit u mag. 18 Selfs as Hy dit nie doen nie, moet u weet dat ons u god nie sal dien nie, die goue beeld wat u laat oprig het, nie sal aanbid nie.' Wat kan groter en sterker in ons brand as die begeerte om te lewe! Hierdie manne is bereid om gehoorsaam te bly al kos dit hulle lewe. Was dit moeilik? Was hulle bang? Het hulle gevrees vir hulle lewe? Ek glo so, maar hulle bly gehoorsaam en uiteindelik sien ons die troos daarin dat Jesus saam met hulle in die vuuroond was. Dat Hy hulle in hierdie moeilike tyd nie vir 'n oomblik alleen gelos het nie (Dan 3:25)
Ek glo dit is waar die Here wil hê ons almal moet wees in ons verhouding met Hom. By 'n plek waar ons kan sê: Here, ek vertrou U met al my begeertes! Ook my begeerte aan 'n lewensmaat en 'n kindjie. Om dit te wil hê is nie verkeerd nie en ek kan met hierdie begeerte na U toe kom. U kan dit môre vir my gee as U wil. Maar ek wil openlik teenoor U en die wêreld verklaar: Al beantwoord U nooit hierdie begeerte van my hart nie, sal ek nie buite U wil gaan nie. Ek sal nie buig voor myself en my begeertes nie. U het my kom loskoop uit die mag van my eie selfsug toe Jesus aan die kruis kom sterf het om vir U te leef. Daarom wil ek nooit weer hê dat my begeerte aan hierdie dinge my begeerte om aan U gehoorsaam te lewe, moet oorheers nie. Ek wil nie deur buite U plan te gaan, nog verder bydra tot die gebrokenheid van hierdie lewe nie. U is vir my meer werd as enige iets wat ek hier en nou kan kry. Selfs meer werd as my lewe. Kom Here en maak hierdie begeerte om so in 'n verhouding met U te leef so groot in my dat dit alle ander begeertes oortref! Kom troos my in die dinge wat ek hier en nou nie verstaan nie. Dankie vir die belofte van U nabyheid.
Dit is belangrik dat ons mekaar op hierdie pad bystaan en aanmoedig. Ons moet dit saam stap want dit is nie maklik nie. Kom praat dus gerus met enige van ons predikante as jy steeds worstel met enige van die kwessies hierbo of ander etiese vrae wat hieruit voortvloei.
Ek verwys julle ook graag na die 'n preek deur Rev. Shaun Storer van Christ Church Midrand wat oor die onderwerp handel. Dit kan afgelaai word by http://www.christchurchmidrand.co.za/resources.html onder die tema: MAKING TOUGH CHOICES: Biblical Principles for Issues of Life & Death. Die preek se naam is: Human Fertility.