Na Die Helde Blad
Boere - Afrikaner Geskiedenis
Deur H Labuschagne Noem vandag die woord "Afrikaner" in enige land in die wêreld, en die kanse is goed dat 99% van die aarde se inwoners nie mooi sal weet waarvan mens praat nie – en dit mag 'n groot persentasie Afrikaners self insluit! In oorsese lande, neem baie mense onmiddelik aan dat "Afrikaner" verwys na die swart mense van Afrika – omtrent soos "Mexikaan" verwyse na iemand wat in Mexico woon. Noem die woord in Suid-Afrika, en baie liberaal-denkendes sal die woord met "rassis" vereenselwig – of andersins dan, bloot met iemand wat die taal "Afrikaans" praat. Maar tog sal nie een van hierdie antwoorde korrek wees nie. Selfs Afrikaners stry oor presies wie en wat 'n regte Afrikaner is. Om die antwoord op hierdie vraag te vind, mag dit dalk nuttig wees om vir 'n oomblik terug te kyk na die geskiedenis van die mense wat vandag oor die algemeen as "Afrikaners" beskou word." Afrikaners in die sewentiende eeu Die vroegste grondlegger van die Afrikaner nasie, was 'n Nederlandse mediese dokter, genaamd kommandeur Jan van Riebeeck. In die jaar 1652, het Van Riebeeck opdrag ontvang om 'n halfweg-stasie by die Kaap van Goeie Hoop te stig, aan die suidpunt van Afrika. Die gedagte was om 'n voorrade basis daar te stel vir die enorme vloot Nederlandse skepe wat op daardie stadium die belangrike handelsroete om die Kaap na die Ooste, gemonopoliseer het. Saam met Van Riebeeck het 'n aantal Nederlandse werknemers gekom in diens van die Hollands-Oos-Indiese Kompanjie. Baie van hierdie persone sou nooit weer na Nederland toe terugkeer nie, en hulle vorm vandag die vroegste stamvaders van wat later die Afrikaner volk sou word. Met verloop van tyd, het die "Kaap de Goede Hoop," soos dit toe bekend gestaan het, gegroei totdat dit 'n besonderse belangrike strategiese kol op die wêreldkaart uitgemaak het. Daar was 'n voortdurende toestroming van Nederlandse burgers na die Kaap, en soos getalle uitgebrei het, het hierdie vroeë koloniste geleidelik al dieper die binneland in begin trek op soek na lewensruimte en bewerkbare landbougrond. Later is na hierdie binnelanders as "Vryburgers" verwys, aangesien hulle geleidelik vry geraak het van Nederlandse beheer. Indien hierdie normale uitbreiding ongestoord voortgegaan het, sou mens seker kon verwag dat die "Afrikaner" van vandag, 'n betreklik suiwer Nederlandssprekende sou gewees het. Aardskuddende wêreldgebeure sou egter spoedig anders bepaal... Koms van die Franse Hugenote In 1685 gebeur daar egter iets wat die wêreldgeskiedenis dramaties sou beïnvloed. Die wel-bekende Edik van Nates word in Frankryk herroep, en oornag verdwyn die geloofsvryheid wat sedert 1598 deur Hendrik van Navarre gewaarborg was. Na dekades van relatiewe vrede word Protestantse Franse regoor Frankryk skielik deur die Katolieke meerderheid gejag, gemartel, van skole en besighede verbied en op groot skaal verdruk en vervolg. Hoewel die Protestantse burgers in die minderheid was, het ongeveer twee derdes van die land se aristokrasie aan die Protestantse geloof behoort. Ten spyte daarvan dat dit onwettig was om die land te probeer verlaat, het 'n enorme golf van emigrasie skielik gevolg. Tot-en-met die draai van die eeu, is daar bereken dat Frankryk 'n miljoen van sy beste burgers sou verloor. Reuse getalle het gevlug na ander lande in die vry wêreld – onder andere na Amerika, Duitsland, Brittanje en Nederland, en uiteindelik na die groen berge van die Kaap van Goeie Hoop. In Nederland het omtrent 75,000 tot 100,000 Franse vlugtelinge, oftewel Hugenote, aangekom. In Nederland was hulle gulhartig ontvang, maar die groot invloei van vreemdelinge het die land wel onder druk geplaas. In die Kaap van Goeie Hoop was daar egter op daardie stadium 'n tekort aan koloniste. Veral geskoolde koloniste wat oor waardevolle kundigheid beskik het. Dit is hier waar die Franse Hugenote skielik as 'n bestiering beskou is, aangesien baie Franse vlugtelinge van die Franse wynbou streke afkomstig was. Baie was goed opgevoed en het oor ervaring en kennis beskik wat in die Kaap brood nodig was – veral aangesien die nuwe goewerneur, Simon van der Stel, erg begerig was om 'n wynbou kultuur in die nuwe Nederlandse kolonie te vestig. Die golf Franse Hugenote wat uit-eindelik na die Kaap gestuur was, het Van der Stel nie teleurgestel nie. Die nuwe koloniste het spoedig die Nederlandse sukkelende wynbedryf in 'n sukses verander en 'n nuwe klimaat van kultuur en voorspoed na die Kaap gebring. Van Suid-Afrika se prominentste en beroemde familiename het onder die Franse Hugenote hul oorsprong gehad. Name soos Marais, De Villiers, Joubert, Retief, Le Roux en Rousseau sou oor die komende eeue onveranderd bly. Ander sou met verloop van tyd egter verander word na 'n meer Nederlandse spelling en uitspraak. So bv., sou Cronier verander na Cronjé, en Jourdaan sou Jordaan word, terwyl Pinard, Pienaar geword het, en Villon, Viljoen. Hoewel daar aanvanklik konflik tussen die Franse emigrante en die Nederlandse owerhede was, het die Franse Hugenote en Nederlandse onderdane goed klaargekom. Aangesien beide groepe dieselfde geloof en grondstreke gedeel het, het integrasie maklik en gou plaasgevind. Teen die agtiende eeu reeds, het die Fransman Le Vaillant, opgemerk dat die Franse karakter al grootliks uit die Kaapse samelewing verdwyn het. Britse okkupasie en vreemde invloed Die Franse invloed het egter nie heeltemal verdwyn nie. Hoewel almal aan die Kaap Nederlands gepraat het, was die taal self al reeds besig om te verander. Die Franse invloed op die taal was merkbaar, terwyl woorde, idiome en uitdrukkings van ander inheemse tale hier-en-daar ook geleen en in die taal geïntegreer is. Die woord "gogga" is bv. 'n ou Hottentot woord wat na enige tipe insek of kruipende gedierte verwys, en het spoedig deel van die nuwe spreekvorm geword. Teen hierdie tyd het die eens magtige Nederlandse teenwoordigheid op die wêreldtoneel egter gaandeweg begin verswak en toe verkrummel. Brittanje was gou om die Kaap se strategiese waarde in wêreldhandel te besef, en dit was nie lank nie, of die Kaap de Goede Hoop is ingelyf by die nuwe, groeiende Britse Ryk. Daar sou twee Britse okkupasies volg aan die Kaap terwyl Europa in vlamme sou opgaan tydens die Napoleontiese oorloë. Vanaf 1795 tot 1803 het Brittanje die bewind aan die Kaap oorgeneem. Vanaf 1803 tot 1806 was die Kaap onder die bewind van die Bataafse Republiek, en vanaf 1806 tot 1814, was die Kaap weer in Britse hande. Die 1820 setlaars Onder elke tydperk van Britse bewind, sou die Britse invloed in die Kaap al sterker word. Groot getalle Britse koloniste is ingevoer na die Kaap om in die staatsdiens werksaam te wees. Die grootste toestroming, was natuurlik die wel-bekende groot invloei van Britse Setlaars in 1820. Na afloop van die ontwrigting van die Napoleontiese oorloë, het grootskaalse werkloosheid in Engeland geheers. Daar is toe besluit om 1,000 Britse gesinne vanaf Engeland na die Kaap te verplaas, en uit-eindelik sou 1,000 mans en 3,000 vroue wel in die Oos-Kaap aanland. Hierdie koloniste was bedoel om 'n buffer te vorm tussen die veglustige inheemse swart stamme van die binneland, en die Kaapse koloniste. Daar het egter spoedig 'n redelike vermenging van Britse koloniste en Nederlands-Franse inwoners van die Kaap plaasgevind. Weereens het die Engelse teenwoordigheid 'n subtiele, maar sigbare merk op die taal en kultuur van die inwoners gelaat. Teen die 1830's was die taal wat in die volksmond aan die Kaap gepraat was, lank nie meer dieselfde as ware Nederlands nie. Die nuwe dialek wat intussen so informeel gebore was, was dikwels sommer spottenderwyse "Kombuis-Hollands" of "Kitchen-Dutch" genoem. Hoewel die spreektaal nou "Kombuis-Hollands" was, het die geskrewe woord steeds opregte Nederlands gebly. Onder die nuwe Britse bewind was daar was egter grootskaalse onrus gewees in die Kaap en die Britse setlaars, sowel as die ou Kaapse inwoners het 'n stormagtige tydperk van oorlog, moord en verwoesting beleef. Die Groot Trek Begin 'n Hele reeks bloedige grensgevegte teen die aanliggende stamme het gevolg, en regdeur hierdie tydperk het die Kaapse inwoners gevoel dat daar op gruwelike wyse teen hulle gediskrimineer was deur die Britse owerhede. Gemoedere het dikwels opgevlam, sodat daar teen 1836 reeds 'n groot aantal koloniste was wat al dieper die binneland ingetrek het om van Britse oorheersing vry te kom. Die probleem was egter dat die Britse owerhede telkens die Kaap se grens aangeskuif het om die koloniste weereens in te sluk. Dit het uiteindelik daartoe aanleiding gegee dat die koloniste die situasie nie langer kon duld nie. Tussen die jare 1836 tot 1840 het 'n enorme volksverhuising skielik plaasgevind. Gedurende hierdie tydperk sou ongeveer 15,000 Kaapse inwoners hul waens pak en die wilde, onbekende binneland van Afrika binnetrek om vir hulself 'n heenkome te gaan vind wat so ver weg van Britse oorheersing sal wees as moontlik. Sedert hierdie tydperk is daar na die verhuisende Kapenaars as "Boere" of "Voortrekkers" verwys, en na die volksverhuising self as "Die Groot Trek." Die binneland van Afrika was 'n wonderbaarlike wêreld vol wrede woestheid, onbeskryflike skoonheid, baarbaarse wreedheid, en ongekende oorvloed. Op die vlaktes van die sentrale binneland het die Voortekkers wilds-migrasies van miljoene der miljoene diere gevind. Verstom het die Voortrekkers gestaan en kyk na troppe wild wat vir drie dae lank van horison tot horison gestrek het. Die Voortrekker het die binneland 'n uiters vreemde plek gevind. Sedert die draai van die eeu het 'n reeks verwoestende stam-oorloë onder die swart inwoners van die land gewoed soos nog nooit tevore in die geskiedenis van Suider-Afrika nie. Onder veral die wrede heerskappy van die Zulu koning Shaka, en ook Dingane en Mzilikazi is die laaste van die oorspronklike steentydperk se volkere finaal uitgewis. Daarna het die Nguni stamme mekaar uitgemoor op ongekende skaal. Shaka self het 'n totale "verskroeide aarde" beleid gevolg, waartydens enorme gedeeltes van die Suider-Afrikaanse binneland totaal ontvolk is. Duisende en tien duisende Nguni mense is uitgemoor en hulle nedersettings is in die grond in verbrand. Reuse gebiede op die suidelike Hoëveld, Transvaal en Natal is heeltemal skoongemaak van inheemse stamme. Die enkele klein groepies oorlewendes het in baie gevalle in vrees geleef en 'n mensvreters-bestaan in die onherbergsame berg-streke gevoer. Voor hulle het die Voortrekkers slegs oop vlaktes gevind sonder teken van menslike inwoners. Die Voortrekker leiers het in enkele gevalle gemeld dat hulle slegs af-en-toe lank-verlate krale gevind het waarin slegs die as en beendere van die land se vroeëre volkere hulle begroet het. Die Voortrekkers het nooit werklik besef hoe enorm die skaal en omvang van hierdie moordproses was nie. Die plaaslike stamme sou later na hierdie tydperk wat minstens twee dekades geduur het, verwys as die Difeqane of Mfecane – die "gedwonge verhuising" of "verplettering in totale oorlog." Tydens hierdie proses sou ganse nasies die terrein van Suid-Afrika in geheel verlaat en baie van hulle sou uit-eindelik hulleself hervestig tot sover as Sentraal- en Oos-Afrika, waar hulle nasate vandag nog woon. Alhoewel die binneland van Suid-Afrika dus grootliks ontvolk en onbewoon was, was die Voortrekkers nogtans versigtig om die magtige bewindhebbende plaaslike swart stamme se grondgebied te vermy. Hulle het veral probeer om slegs deur die leë, oop streke trek, maar nogtans het etlike bloedige gevegte gevolg soos die bewindhebbende Nguni volkere met die Voortrekkers gebots het. Die Voortrekkers was herhaaldelik aangeval, maar ten spyte van reusagtige oormagte was hulle tog meerendeels in staat om hulleself suksesvol te verweer. Die Voortrekkers het uiteindelik verdeel in verskeie streke en hulleself gevestig as suksesvolle landbouers. Vrede sou egter nie vir ewig duur nie. Boere verloor nogmaals hul grondgebied Nie lank na die Groot Trek nie, is steenkool in die Boere se Republiek van Natalia ontdek. Gevolglik het die Britse owerhede Natal geannekseer. 'n Kort veldslag het gevolg, en uit-eindelik is die Boere oortuigend verslaan deur 'n sterk Britse mag. Vir die tweede keer het baie Boere hul waens gepak om nogmaals te trek – dieper die binneland in. Die gees van verset en koppigheid wat later so kenmerkend van die Boerenasie sou word, was toe al te bespeur toe die Boere vroue luid verklaar het dat hulle eerder "kaalvoet en sonder hoed oor die Drakensberge sal trek" as om weer onder Britse vlag te staan. Weliswaar het 'n gedeelte van die Boere in Natal agtergebly, maar die meerderheid het 'n tweede Groot Trek aangepak. Op die vlaktes van die Oranje-Vrystaat en die nuwe Zuid-Afrikaansche Republiek (algemeen bekend as "Transvaal") sou die Boere ongehinderd voortleef as landbouers totdat daar in die vroeë 1870's diamante in die Vrystaat, en goud in die Transvaal ontdek is. 'n Toestroming van buitelandse fortuinsoekers het gevolg. Eers het die Kaap sy eie grense uitgebrei om die nuwe diamantvelde van Kimberly in te sluk, en toe, in 1877 word die Transvaal deur Brittanje ge-annekseer. Vier jaar later het die Boere egter weereens die jeuk van Britse oorheersing eenvoudig te veel gevind, en breek die Eerste Anglo-Boereoorlog uit. Tydens vedslae soos dié by Skuinshoogte en Majuba is die Britse leër deur die Boere kommandos verslaan, en uiteindelik is daar in 1881 teësinnig selfbeskikking aan die Boere toegestaan. Die volgende moeilikheid het egter gekom toe daar in 1886 die grootste goudreserwes in die wêreld ontdek is in Johannesburg, Transvaal. Die ou Boere was hoegenaamd nie verbaas toe daar weer oorlog uitgebreek het in 1899 nie. Hierdie keer sou die Tweede Anglo-Boereoolog duur tot 1902, en sou die Boere nasie as 'n volk 'n reuse slag toegedien word waarvan hy eers dekades later volledig sou herstel. Dit was ook nie 'n wonder nie, want teen hierdie tyd was Brittanje die grootste en magtigste Ryk in die geskiedenis van die wêreld. Die Transvaal en die Oranje-Vrystaatse republieke was twee van die kleinste en swakste nasies op aarde, en nogtans het hulle bereid gestaan om alleen in 'n oorlog uit te vaar teen die grootste ryk in wêreldgeskiedenis. Hierdie oorlog was die bitterste wat nog ooit tussen blanke volke in Afrika geveg was, en hoewel die Boere 'n besonderse eervolle militêre rekord nagelaat het, sou die enorme oormag hulle nogtans breek. Die Tweede Anglo-Boereoorlog was in baie opsigte 'n besonderse bittere en harde oorlog wat die wêreld se geskiedenis sou verander. Hierdie oorlog wat almal verwag het sou minder as drie maande duur, het drie jaar geneem voor die Boere se hardnekkige teëstand verbreek was. Selfs dan, was dit nie voordat die Transvaal en Vrystaatse Boere ongeveer 38 persent van hulle bevolking verloor het in militêre aksie en die Britse konsentrasiekampe nie. Vir Brittanje sou dit die duurste oorlog wees sedert 1815 – duurder as selfs die Napoleontiese oorloë en die Krim-oorlog! 'n Oorwinning teen 'n enorme koste van 200 miljoen pond, wat die Britse staatskas tot op die bodem gedreineer het, en wat 22,000 Britse menselewens uit 'n totaal van byna 'n half miljoen sou kos. Met die einde van Tweede Anglo-Boereoorlog in Mei 1902, het die nasie wat aan die wêreld bloot as "Boere" bekend was, se naam finaal en klaarblyklik spontaan verander. Van daardie tyd af, was die Boere volk bekend as "Afrikaners." Ekonomiese en nasionale her-opbou, en Uniewording Die na-oorlogse tydperk was besonder moeilik vir die Afrikaners. Met die meerderheid plase en klein dorpies op die Transvaalse en Vrystaatse platteland totaal verwoes, was die Afrikanervolk in relatiewe armoede gedompel. Maar onder leiding van hul oorlogtydse leiers soos generaals Louis Botha en Jan Smuts, het die verpletterde nasie vinnig weer begin opgang maak. In 1906 en 1907 is aan die Transvaal en Vrystaat "Verantwoordelike Selfbestuur" toegestaan, en dit was spoedig duidelik dat die Afrikaner-politieke leiers besig was om die politieke inisiatief in die land oor te neem. Onder nie nuwe Britse administrasie, is die vier provinsies van Suid-Afrika uiteindelik verenig as "Die Unie van Suid-Afrika." As leier van die Afrikaners van Suid-Afrika het die beroemde generaal Louis Botha verkies om 'n beleid van "versoening" na te streef met sy voormalige vyande. Hierdie beleidsrigting was sodanig effektief, dat hy spoedig 'n aansienlik Britse ondersteuning ook sou geniet. Maar te midde van al hierdie politieke groei en ontwikkeling, was daar al reeds krake sigbaar in Afrikanergeledere. Daar was 'n groeiende element wat nie Louis Botha se "versoenings" beleid wou navolg nie, en wat gevoel het dat Botha en sy volgelinge te na aan hul voormalige vyande begin beweeg. Tydens die Eerste- en Tweede Wêreldoorloë van 1914-1918 en 1930-1945 respektiewelik, het hierdie verdeeldheid verder gegroei. Veral toe Botha se regering aangekondig het dat Suid-Afrika die Britse Ryk sou steun in sy stryd teen Duitsland en die Spilmoondhede. Tydens die Eerste Wêreldoorlog het 'n Afrikaner rebellie uitgebreek onder leiding van etlike belangrike Boere leiers wat verkies het om Duitsland te steun, en die geleentheid te gebruik om te veg vir hulle onafhanklikheid vanaf Groot Brittanje. Hierdie rebellie is egter geweldadiglik deur die Uniemagte onderdruk en uitgewis. Die Afrikaner Rebellie sou spore van verdeeldheid in Afrikaner midde laat wat nog vir dekades sou voortduur, want dit was vir alle praktiese doeleindes niks anders nie as 'n kort, maar bitter burgeroorlog. Tydens die na-oorlogse jare het tydperke van droogte en ekonomiese swaarkry gevolg, en terselfdertyd het die Afrikaner as politieke wese stelselmatig al meer met 'n ontwakende swart politieke bewuswording begin bots. 'n Tydperk van ontwakende Afrikaner nasionalisme het in 1938 begin, en die Afrikaner se dominering van die politieke terrein in Suid-Afrika het voortgegaan totdat 'n groot dag in 1961 aangebreek het. Minder as sestig jaar na die verlies van sy politieke vryheid, het die Afrikaner weer die politieke teuels in Suid-Afrika oorgeneem toe die land volle politieke onafhanklikheid van Groot Brittanje ontvang het. Sedert hierdie datum sou die Republiek van Suid-Afrika 'n vrye en outonome land wees. Onder die nuut-verkose Nasionale Party, het die nuwe geslag Afrikaner leiers voortgegaan om die na-oorlogse bloeitydperk ten volle te benut. Die land se infrastruktuur is opgebou en ontwikkel totdat Suid-Afrika tereg beskou kon word as 'n model van sukses in Afrika. Tesame hiermee, het daar egter voortdurend rooi ligte geflikker. Daar was voortdurend moeilikheid aan die broei, wat voortgespruit het uit die beleid van Aparte ontwikkeling, wat die Nasionale Party nagestreef het. Steeds-ontwakende swart politieke bewuswording het al groter probleme in die land veroorsaak. Stelselmatig het Suid-Afrika as 'n geheel onder enorme wêrelddruk gekom vir die afskaffing van sy beleid van "Apartheid." 'n Tydperk van relatiewe ekonomiese en politieke isolasie het gevolg toe die meeste lande van die wêreld uit protes, handels- en politieke sanksies teen die land ingestel het. Die einde van Afrikaner heerskappy Die einde van hierdie era het in 1994 aangebreek, toe die land sy eerste totaal gelyke politieke verkiesing gehou het. Vir die eerste keer in dekades is die Afrikaner se ferme politieke houvas op die land finaal verbreek toe die swart meerderheid kiesers die Nasionale Party beslissend verslaan het in 'n algemene verkiesing. In die jare sedert die 1994 het dit duidelik geword dat die spore van verdeeldheid wat lank reeds in Afrikaner midde bestaan het, steeds teenwoordig is. In die ná-Apartheidse Suid-Afrika, vorm Afrikaners nou 'n relatiewe klein minderheidsgroep, hoewel hulle nog 'n taamlike sterk greep op die land se ekonomie behou. As 'n politieke instrument, is dit ook duidelik dat die Afrikaner homself tans relatief leierloos bevind, en dat Afrikaner kieser vir die eerste keer op merkbare groot skaal sy lojaliteit aan ander politieke groepe toesê. Quo vadis, Suid-Afrika? In 'n land wat gepla word deur toenemende armoede, verval van infrastruktuur, enorme korrupsie en misdaad, is die vraag wat op die lippe is van die moderne Afrikaner, 'n ou een. Dit is dieselfde vraag wat herhaaldelik deur 'n verslae volk gevra was na die Anglo-Boereoorlog. Dieselfde vraag wat homself telke male daarna herhaal het. Die vraag wat Afrikaners hulself vra is: Quo vadis? – Waarheen nou? Die Afrikaners van vandag besef dat die tyd van 'n "Groot Trek" vir hulle as 'n volk finaal verby is. Vir die eerste keer ooit, is daar vir die Afrikaner geen ander keuse as om vas te staan en die bedreigings wat hom in die gesig staar, vierkantig aan te gryp nie. Die Afrikaner van vandag is dikwels verdeeld, mismoedig en pessimisties oor die toekoms. Meeste besef dat die konsep van 'n Afrikaner wat gou weer in 'n posisie van 'n vrye, onafhanklike nasie sal wees met volle self-beskikking, waarskynlik nie baie naby is nie. Elke jaar is daar 'n uitstroming van duisende meestal jong en goed geskoolde Afrikaners wat die land verlaat op soek na veiliger en vryer lewensomstandighede. Terselftertyd kom dit voor asof baie Afrikaners besig is om hul eiesoortige identiteit, kultuur en volkstots geleidelik te verloor, soos al groter vermenging met Engelstaliges en volksvreemdes plaasvind. Maar ten spyte hiervan, bestaan daar nog steeds 'n sentrale kern van Afrikaners wat nog so uniek en kenmerkend uitstaan onder die see van nasionaliteite, as wat hulle voorvaders gestaan het. Die Afrikaner van vandag is versprei deur die land, verdun deur vreemde volkere, en dikwels gesaai oor die aarde. Die vraag of Afrikaners en Afrikaans in die toekoms nog as 'n aparte entiteit sal bly voortbestaan, is een wat dikwels gevra word. Dit is 'n vraag wat telkens groot debat uitlok, en waaroor die laaste woord nog nie gespreek is nie. Daar is diegene wat sê dat die toekoms van 'n volk uiteindelik in sy eie hande lê. Dat net 'n volk self, homself kan vernietig. Of dit so is, sal die tyd leer. Tot die tyd dan die antwoord op hierdie groot vraag gee, sal nog baie water in die see vloei en baie kan verander. Die Afrikaner en sy toekoms Waar mens vandag ookal deur die wêreld reis, kan Afrikans in vreemde stede en lande gehoor word. Miskien sal die dag eendag aanbreek dat die Groot Trek inderdaad weer sal aanbreek – maar miskien sal dit hierdie keer nie 'n uittog wees nie, maar 'n terugtog. Die Afrikaner was nog altyd van nature 'n opgeruimde mens met 'n skerp sin vir humor. 'n Volk met 'n sterk selfbeskermingsdrang. Een wat hardkoppig en buitengewoon selfstandig was. Hierdie is almal goeie eienskappe vir 'n volk wat wil oorleef en bly voortbestaan. Die Afrikaner was oor die eeue heen ook 'n volk wat bitterheid en lyding goed leer ken het, maar wat nog nooit hoop en moed opgegee het in die stryd nie. Byna 'n honderd jaar gelede het die Boerestryders 'n gedeeltelike antwoord gegee op die vraag van Quo vadis? – waarheen nou? Miskien was dit nie soveel van 'n antwoord nie, as wat dit 'n vlam van hoop was, want dit het nie probeer voorspel wat in die toekoms sou gebeur nie, meer eerder net 'n versekering gegee van iets beters. 'n Aanmoediging, so eie aan die Afrikaner as wat die ou-ou gesegde van "Alles sal regkom," nog altyd was. Dit was 'n boodskap wat tot vandag toe in die Afrikaner poësie verewig is. Wat ookal in die toekoms met die Afrikaner sal gebeur, weet ons miskien nie nou nie, maar een ding staan so seker as wat dit toe gestaan het: "Voor in die wapad brand 'n lig...."
Boer of Afrikaner?
Geskryf deur Adriana Stuut. Die familiegeskiedenis word herhaal deur elke huidige Boergesin in die land.So wie is hulle -- Eers Voortrekkers, toe Boere, toe Afrikaners - en nou "Wittes" ? Baie mense in die nuusmedia maak my nog steeds belaglik as ek skryf en praat van "Boere" of "Voortrekker-nasate" op ons weberf http://www.censorbugbear.com -- so asof die Boere nou nog steeds nie die reg het om selfs hul eie stamnaam meer te mag gebruik nie. Die geskiedenis hoekom mense opgehou het om na hulself as Boere te verwys is aan Oom Swart heelwaarskynlik baie beter bekend as die jonger generasie mense wat hulself nou (taamlik skamerig) nog "Afrikaners" noem maar ook al hoe meer na hulself begin verwys in die ANC-term, naamlik " wittes ". Kyk dus wat nou besig is om te gebeur - op daardie wyse verloor immers selfs die mense wat hulself nog "Afrikaners" noem, nou ook hul identiteit en word hulle almal tot "wittes" afgewater: iets wat die ANC sal verwelkom omdat hulle liewers die hele geskiedenis van die Voortrekkertyd - af wil "wegskryf" of "oorskryf", so asof dit nooit bestaan het nie... sodoende kan hulle ook doodeenvoudig naderhand van al die "wittes" eis dat hulle die kontinent Afrika liewers sal moet verlaat omdat hulle immers nie "Afrikane" met stamagtergronde is nie, maar doodeenvoudig geskiedenislose "wittes" geword het. Daarteenoor egter -- het die Boere nou nog steeds 'n baie ryk geskiedkundige erfenis wat deur die Afrikaner-Broederbond van hulle afgeneem was tussen 1933 en 1994 -- verbasend genoeg begin hierdie ou Boeregeskiedenis weer orals nuwe vorme aan te neem, met herdenkings en met 'n heropvoeding van die jeug oor hul eie vergete agtergrond... Die huidige verandering van straatname vanaf Voortrekkerstraat na byvoorbeeld Chris Hani straat bewys vir my veral ook hoe bitter min die huidige ANC-leierskap eintlik vir die volledige geskiedenis van hul eie land omgee -- en dit weer, nes die Afrikaner Broederbond dit so doelbewus gedoen het vanaf 1936 tot 1994, doodeenvoudig wil begin doodswyg. In daardie opsig bewys die ANC leierskap vir my veral dat hulle 'n inherent-fassistiese organisasie is, nes die AB, want hulle doen presies dieselfde... hulle ontneem mense van hul eie geskiedenis. Selfs die dramatiese Voortrekkergeskiedenis gee nou skynbaar ook al aanstoot vir die ANC leierskap -- anders sou hulle erkentenis wil gee aan die feit dat al die Voortrekkerstrate in Suid-Afrika vernoem is sodat die Voortrekkerroete nie vir die nageslag in die vergetelheid sal versink nie. Elke Trekleier het immers hul eie paaie platgery en hul eie dorpe begin bou -- en soms is daar nog strate in die ou Voortrekkerdorpe vernoem na die leiers van daardie familietrekke, soos byvoorbeeld 'n mens baie Bezuidenhoutstrate kry veral daar naby die grens van Zimbabwe, waar die Bezuidenhouts uiteindelik beland het. Wat my veral nog baie bitter maak, is die feit dat mense nog steeds op die ou Broederbond-manier na die Vrouemonument verwys as die "Afrikanervrouemonument". Die vrouens en kinders en bejaarde mans wat daar doodgemartel is in die kampe orals was Boere. Hulle was NOOIT Afrikaners nie en het NOOIT na hulself verwys as Afrikaners nie -- en selfs hul vyande het na hul verwys as Boere. Van al die mense wat daar beland het, soos byvoorbeeld Dr Albert Hertzog as baba en sy moeder, was daar wel Kaapse rebelle wat by die Boerestryders aangesluit het en wie se families ook onderdak verskaf het aan die Boerekommandos in die veld -- hulle het hulself dus gevoeg by die Boere -- maar die geskiedskrywing uit daardie dae wys baie duidelik op twee verskillende kultuurstromings, naamlik dat in daardie dae onder die Afrikaanstalige Kapenaars meestal na hulself verwys is as "Afrikaners" wat "Afrikaans" gepraat het (maar hoog-Nederlands van hul bybel geskryf het) -- terwyl al die Burgers van die Boererepublieke na hulself altyd verwys het as "Boere". Doodeenvoudig het hulle ook na hul taal as die Taal verwys. Boereburgers het die Taal gepraat, en die Engelse joernaliste van daardie tyd, soos Winston Churchill, het na hulle ook assulks verwys. Dit was Boere waarmee die Engelse gestry het, nie Afrikaners nie. Daar is dus vanaf daardie tyd al aan mense 'n keuse gestel: as hulle hulself geïdentifiseer het met die Boerevolk in die Transvaal en Oranje Vrystaat, het hulle OF soontoe getrek, saam met hulle baklei, en hulself Boere begin noem. - OF agterGEBLY in die Kaap, EN het hulle meestal na hulself verwys as Afrikaners. Dis 'n baie duidelike kultuurverskil wat nog steeds ook in die stede na die Tweede Vryheidsoorlog bly bestaan het: die brandarm Boervrouens wat vanaf die verwoeste platteland na die stede soos Johannesburg getrek het, het daar begin werk as kleremaaksters in die nuwe mechaniese fabrieke wat deur die eerste Jodesmouse uit Pole opgerig was -- en juis hierdie brandarm, hardwerkende vrouens en kinders het altyd na hulself verwys as "Boere" - nooit iets anders nie. Hulle het hul eie toneelstukke opgevoer en geskryf toe Johanna en Hester Cornelius van Thabazimbi hul eie Klerewerkstersvakbond opgerig het -- en saam met die Boere-mynwerkers in die stede het hierdie hardwerkende, brandarm mense nog altyd na hulself in hul eie toneelstukke na hulself verwys as "Boere". Die geskiedenis navorster Elsabe Brink het pragtig oor heirdie geskiedenis geskryf in die tagtigerjare. Toe die Afrikaner Broederbond opgerig is, is dit die eerste ding wat daar deur hulle besluit is om die Boerevolk se geskiedenis te verander: Hierdie welaf, deftige Afrikaners het hulself doodgeskaam vir die die brandarm Boervrouens wat "soos meide in die fabrieke moes werk" in die stede, en die brandarm Boer-mynwerkers -- hulle was immers die "nuwe armblanke probleem in die stede" soos daar na hulle verwys is in 'n Rooi Kruis verslag oor hul ellende in die twintiger en dertigerjare. Dit was egter Boervrouens en kinders, nie "arm-blankes" nie -- : lees 'n mens die Rooi Kruis onderhoude wat met hierdie mense gevoer is en ook deur die geliefde Emily Hobhouse -- in die verslag, is dit duidelik dat hulle altyd na hulself verwys het as Boere, wat vanaf die verwoeste platteland na die stede moes trek om te kan oorleef. Tydens die mynwerkersopstande van die twintiger- en dertigerjare het hierdie Klerewerksters en Mynwerkers almal aktief saamgestaak en saamgemarsjeer in die strate teen die groot ryk Engelse mynmagnate - en hoekom het hulle dit gedoen? Omdat hulle lede was van die verslane Boerevolk, nie juis omdat hulle "Kommuniste" was soos die Afrikaner Broederbond en die mynmagnate se koerante hulle almal genoem het nie... Daar was kommunistiese leiers onder hulle, en baie van die mynwerkers was inderdaad ook Engels, dit is hoekom hierdie groepe almal onder die versamelnaam van "blankes" die geskiedenis ingegaan het. Maar tragies genoeg was dit dus veral die Boerestakers wat op geskiet is by Cottesloe Koppie deur Jan Smuts se soldate (wat uit Brits se omgewing gekom het) . Hulle is selfs met masjiengewere vanuit 'n vliegtuig beskiet. Baie Boervrouens en Boermans is tydens hierdie stakingsopstand deur Jan Smuts se polisie en soldate doodgeskiet -- en baie van hierdie polisie en soldate het nooit vooraf geweet dat die mense wat hulle geskiet het, Boermense was nie. Hulle is vertel dit was kommunistiese Britse mynwerkers. So is daar gevalle gemeld waarin 'n broer van Brits ontdek het dat hy sy eie susterskind doodgeskiet het in Cottesloe. Dit is wat dus kan gebeur as 'n volk sy eie geskiedenis en selfs sy stamnaam verloor het. Gaan kyk maar na die name op die Cottesloe koppie se monument, as dit nog daar is: dit is Boere wat daar gesneuwel het. Gaan kyk ook maar na die ou grafte in die mynwerkersdorpies rondom Johannesburg van daardie tydperk en lees die name van die mense wat tydens die onluste gearresteer is: dit is grotendeels Boerevanne. As joernalis, het ek het self dikwels rondgedwaal tussen die grafte van daardie myndorpies en die name opgeskryf: en die grootste deel van die vanne van daardie tydperk op die dikwels powere grafstene was Boervanne. Dit is maar net 'n klein deel van die Boeregeskiedenis wat eintlik nooit werklik in die Broederbond se geskiedenisweergawe baie "duidelik gestel"is nie. Trouens is groot dele daarvan of weggelaat of selfs moedswillig verkeerd geskryf. Ek het al die bekende toneelstukke wat destyds deur die Kleremaaksters self geskryf is, hier in my besit, asook baie van hul artikels in hul eie tydskriffies. Dit is 'n tragiese hoofstuk van die Boervrouens se geskiedenis wat eintlik ook langsaan die Boervrouemonument geplaas sou moes word -- om mense te laat weet dat baie van hierdie dapper Boervrouens die konsentrasiekampe oorleef het deur soos "fabrieksmeide" in Engelstalige stede te gaan werk. Hulle stryd het voortgeduur maar niemand het hulle gehelp nie, en hulle is selfs deur Afrikaners "terugbetaal" vir hul moed deur selfs hul stamidentiteit en hul eie geskiedenis van hul af te neem. Die huidige mense wat hulself nog steeds "Afrikaners" wil noem -- moet besluit watter deel van die geskiedenis hulle die sterkste oor voel, en of hulle trots daarop kan wees om liewers na hulself as Boere te begin verwys i.p.v. wat die ANC nou vir hulle begin noem, naamlik die "wittes". Ek is 'n gebore Nederlander wat toevallig 'n taamlik ligte vel het, maar ek het nog nooit aan myself gedink as 'n "witte" nie en ek moet eerlik se dat hierdie rassistiese verwysing my altyd besonder onaangenaam in die ore klink! Ek identifiseer myself as lid van 'n Dietstalige volk -- nie as 'n "witte" nie. Wat van julle? Groete - Adriana Stuijt ----- posted at http://www.rebellie.org/Briewe/brf21_BoerVafrikaner.htm
DIE VIER VELDSLAE VAN DIE EERSTE VRYHEIDSOORLOG (1880 – 1881)
Agtergrond skets Op 12 April 1877 het Sir Theophilus Shepstone die Zuid-Afrikaanse Republiek ten behoewe van Brittanje geannekseer en het die Boerestaat 'n Britse kolonie geword. Onder leiding van eertydse visepresident Paul Kruger het 'n lydelike versetbeweging spoedig posgevat, wat in twee deputasies na Brittanje, volgehoue onderhandelige met die Britse owerhede en verskeie groot volksvergaderings gekulimneer het. Op 11 November 1880 kom die verset en ontevredenheid van die Transvaalse Boere tot uitbarsting in die sg. Bezuidenhoutwa-episode te Potchefstroom waar Britse regsprekende gesag openlik uitgedaag is. Pogings om geregtelike stappe teen die leiers van die Boereverset te neem, slaag nie en die spanning neem toe. 'n Vervroegde volksvergadering van die Boere word van 8 – 15 Desember 1880 gehou. BRONKHORSTSPRUIT (20 Des. 1880) Kol. Anstruther se opmars van Lydenburg na Pretoria word by Bronkhorstspruit deur genl. Frans Jouberts met 150 man binne 10 min. vernietigend gestuit – 57 Britte dood, meer as 100 gewond. Boere: 2 dood, 5 gewond. Anstruther sterf. LAINGSNEK (28 Jan. 1881) Genl. Colley word met meer as 1000 man verpletterend verslaan – 83 dood en 111 gewond. Boere: 14 dood, 27 gewond. Britte vlug na hul kamp by Mount Prospect, maar Boere volg nie op nie. INGOGO (SKUINSHOOGTE) (8 Feb. 1881) Op die ou pad na Newcastle ongeveer 15 km suid van Mount Porspect verslaan genl. Niklaas Smit 'n "vertoningsmag – bangmaakmag" onverwags suid van die Ingogo op Skuinshoogte. Colley se mag trek deur die nag terug. Boere volg nie op nie. Dooies en gewondes in treurige toestand agtergelaat. 76 Britte dood, 63 gewondes. Boere: 8 dood, 6 gewond. MAJUBA (27 Feb. 1881) Die mees verwoestende veldslag – nie in omvang nie, maar in krysvernuf en politieke betekenis onberekenbaar groot. Britse ryk is tot in sy fondamente geskud. Transvaal het sy vryheid herwin. Naas Bloedrivier die belangrikste enkele gebeurtenis vir die Afrikanervolk is sy oorlewingstryd. 92 Britte dood, 135 gewond, 53 gevange. Boere: 1 gesneuwel (Bekker), 5 gewond.
Tweede Vryheidsoorlog (1899-1902)
Waarom dit gegaan het Inleidend Die Tweede Vryheidsoorlog wat die twee Boererepublieke – die Zuid-Afrikaansche Republiek en die Oranje Vrijstaat – teen die Britse empire geveg het, was 'n ingrypende gebeure in die bestaan van die Boerevolk. Dit het die selfstandige bestaan van die twee Boererepublieke wat na die Groot Trek ontstaan het, beëindig. Dit het in Mei 1902 inderdaad gelyk asof al die stryd, harde werk en opoffering van die voorafgaande ses dekades vir vryheid en vir 'n eie volksbestaan, tevergeefs was. Die oorlog het egter 'n magtige beweegrede geword om die vryheidstryd voort te sit, nie op milltêre vlak nie, maar op die politieke en kulturele vlak. Die oorsaak van die oorlog Die bestaan van die twee Boererepublieke in die hart van suidelike Afrika was vir die Engelse imperialiste, wat graag die hele vasteland van Afrika aan Engeland wou onderwerp, onaanvaarbaar. Die ontdekking van diamante en goud in Suid-Afrika het die begeerlikheid van die Boerebesit verhoog. In die ou ZAR het 'n groep geldmagnate, wat ryk geword het uit die diamante van Kimberley en die goud van die Witwatersrand, die Engelse hebsug aangeblaas. Die Jameson-inval teen die einde van 1895, 'n poging van die Engelsgesinde geldmagnate om 'n opstand in Johannesburg deur die Uitlander-fortuinsoekers te bewerk, was in werklikheid 'n Britse oorlogsverklaring teen die Republieke. Daarna het 'n sameswering tussen die geldmagnate en die Engelse imperialiste onder leiding van sir Alfred Milner, die Britse Hoë Kommissaris in Suid-Afrika, alles in die werk gestel om 'n oorlog op die Boere af te dwing. Die propaganda-aanval was dat Engeland iets moes doen aan die "treurige lot" van die Uitlanders. Die werklike doel was om die goud van die ZAR vir Engeland te bekom en terselfdertyd die Boerevolk te vernietig. Die oorlog breek uit Ondanks politieke en diplomatieke onderhandelings, waar Milner steeds eise gestel het waaraan pres. Kruger nie sou kon voldoen sonder om die ZAR se onafhanklikheid prys te gee nie, het die spanning opgelaai. Milner het op oorlog afgestuur en gedurende 1899 begin om die Britse magte in Suid-Afrika aan te vul en op die grense van die Republieke saam te trek. Dit lei daartoe dat die ZAR op 9 Oktober 1899 'n ultimatum aan Engeland rig. Die ultimatum word verwerp en die Engelse meen dat die oorlog teen Kersfees 1899 oor sou wees. So breek die oorlog op 11 Oktober 1899 uit. Dit was 'n oorlog wat die twee Republieke eintlik nie kon wen nie. Die Republieke het oor minder as 58 000 dienspligtige burgers - artilleriekorpse en polisiemagte inbegrepe - beskik wat uiteindelik bygestaan is deur sowat 2 000 buitelandse vrywilligers en ongeveer 5 000 Kaapse rebelle. Daarteenoor het Brittanje oor 'n leër van meer as 650 000 beroepsoldate beskik waarmee hy sy veroweringstogte kon voer. Die Boereregerings kon egter nie aan toegee dink nie want dan sou hulle alles waarvoor hulle en hulle voorouers gewerk en opgeoffer het, eerloos weggegee het. Die verloop van die oorlog Die groot stryd van die twee Boererepublieke, gevoer vir vryheid en vir reg, het in twee duidelike fases verloop. Die eerste fase was die "stellingoorlog" in Noord-Natal en aan die Westelike en die Suidelike fronte. In hierdie fase het die Boeremagte 'n reeks skitterende oorwinnings behaal. Hier kan verwys word na die veldslae by Stormberg op 10 Desember, Magersfontein op 11 Desember en Colenso op 15 Desember 1899. Die oorlog draai egter teen die Boere as genl. Buller op 27 Februarie 1900 deur die Boerelinies by Pietershoogte breek en die stryd in Natal wen én wanneer genl. Piet Cronjé dieselfde dag by Paardeberg met 4 000 man aan die Britse magte oorgee. Daarna volg lord Roberts se triomfantlike opmars wanneer Bloemfontein op 13 Maart en Pretoria op 5 Junie 1900 deur die Engelse ingeneem word. Die Engelse is oortuig dat hulle die oorlog klaar gewen het en annekseer die twee Republieke. Daarom dreig hulle die burgers wat die oorlog voortsit dat hulle as rebelle behandel sal word terwyl diegene wat die stryd staak se lewe en besittings beveilig sal word. So begin die tweede fase van die oorlog. Belangrik is dan die verskynsel van die hensopper, dit is burgers wat die stryd staak, oorgee en plaas toe gaan. Ongeveer 15 000 burgers – 'n kwart van die Republikeinse strydmag – lê gedurende die oorlog die wapen so neer. Uit hierdie hensopper-geledere kom die joiners na vore wat as National Scouts en andersins die wapen teen hulle eie mense opneem. Vooraanstaande burgers soos genls. Andries Cronjé van die ZAR en Piet de Wet van die OVS, tel onder hulle. Lamsakkigheid en verraad word die donker keersy van die vryheidstryd. Die vasberadenes – bittereinders - bly oor en begin met 'n beweeglikheidsoorlog waar kleiner kommando's die vyand aanval en met skitterende krygsvernuf dikwels die Britse troepe swaar verliese toedien. Dit is in hierdie fase van die oorlog dat lord Kitchener, in sy pogings om die beweeglike Boerekommando's lam te lê, die oorlog uitbrei. Met sy verskroeide aarde-beleid word Boere plaashuise grootskaals vernietig en die veestapel van die Boere doodgemaak. Die vegtende burgers se vrouens en kinders word in konsentrasiekampe aangehou waar, so lyk dit, 'n doelbewuste uitdelgingsbeleid gevoer word. In die konsentrasiekampe is meer as 26 000 vrouens en kinders oorlede. Ook hulle het die hoogste tol in die vryheidstryd betaal. Gevolge 'n Merkwaardigheid van die oorlog is dat die groot heldefigure wat uit die oorlog na vore kom, nie die Engelse generaals is wat die oorlog wen nie. Die helde is Boeregeneraals soos genls. Koos de la Rey, Christiaan de Wet, Louis Botha, Christiaan Beyers, Kemp en andere. Boeredapperheid en krygsvernuf word beliggaam in manne soos kapt. Danie Theron. Boere-martelare is daar ook soos kapt. Gideon Scheepers wat kwansuis vanweë "oorlogsmisdade" doodgeskiet word en die Kaapse rebelle wat gevang word. Meer as 50 man sterf so aan die hand van Engeland se beuls. So lewer die Vryheidsoorlog vir die Afrikaner 'n nuwe heldegalery, manne wat met doodsveragting en heldemoed die stryd voer vir vryheid en vaderland. Die oorlog eindig op 31 Mei 1902 met die vrede van Vereeniging. Dan lê ongeveer 20 000 bittereinders die wapen neer. Ongeveer 20 000 burgers keer mettergaan van krygsgevangenskap terug terwyl 5 000 op die slagveld en elders hulle lewens neergelê het. Die Engelse verliese was hoog. 22 000 Engelse troepe het 'n graf in Suid-Afrika gevind. 'n Wrang effek van die oorlog was dat 5464 joiners op 31 Mei 1902 die militêre stryd teen hulle eie mense en ideale gestaak het. En hiermee word 'n nuwe hoofstuk in ons volksgeskiedenis ingelui waarin skeure en barste voorkom selfs al is dit herhaaldelik toegesmeer. Dit is die kloof tussen Bittereinder en Hensopper. Hierdie verdeling is met die oorlog in ons volksgemoed ingebrand en het 'n blywende merk gelaat – veral omdat verraad in die geledere van die hensoppers 'n vrugbare teelaarde gevind het. Die oorlog en die manier waarop Brittanje die oorlog gevoer het, het die republikeinse tradisie en die vryheidsideaal eweneens diep in die hart van die Boerevolk ingebrand. Met geloof in die Drie-enige God, met taai volharding en onwrikbare deursettingsvermoë het die Boerevolk weer opgestaan en sy staanplek in sy vaderland herower.