Home Belê met Innovus Intellektuele Eiendom Planttelersregte
Planttelersregte in Suid-Afrika word bepaal deur die Wet op Planttelersregte (1) (“die Wet”).
Ingevolge die Wet kan beskerming verkry word vir 'n variëteit van enige voorgeskrewe soort plant wat nuut, onderskeibaar, uniform en stabiel is. Planttelersregte verhoed dat derde partye met sekere nuwe plantvariëteite voortplant wat deur 'n plantteler ontwikkel is.
Die Wet omskryf “variëteit” as enige plantgroepering binne 'n enkele botaniese takson van die laagste bekende klassifikasie, wat:
omskryf kan word deur die uitdrukking van die eienskappe veroorsaak deur 'n gegewe genotipe of kombinasie van genotipes;
van enige ander plantgroepering onderskei kan word deur die uitdrukking van ten minste een van die gemelde eienskappe;
as 'n eenheid beskou kan word met betrekking tot die geskiktheid daarvan om onveranderd voortgeplant te word.
'n Variëteit moet nuut, onderskeibaar, uniform en stabiel wees ten einde vir planttelersregte te kwalifiseer soos in die Wet omskryf en hieronder kortliks bespreek word.
'n Variëteit sal as “nuut” oorweeg word as voortplantings- of geoeste materiaal daarvan nie verkoop of anders deur die teler vervreem is nie vir 'n tydperk van:
meer as een jaar wat Suid-Afrika betref;
meer as ses jaar in die geval van rankplante in 'n land wat 'n ondertekenaar van die Berne-konvensie is, en vier jaar in die geval van alle ander variëteite.
'n Variëteit word as onderskeibaar beskou as dit op die datum waarop die aansoek om planttelersregte ingedien word, duidelik onderskei kan word van 'n ander variëteit van dieselfde soort plant waarvan die bestaan op daardie datum 'n saak van algemene kennis is.
'n Variëteit word as uniform beskou as dit uniform genoeg is wat betref die kenmerkende eienskappe van die betrokke variëteit, onderworpe aan die variasie wat van die besondere eienskappe van die voortplanting daarvan verwag kan word.
'n Variëteit word as stabiel beskou as die kenmerkende eienskappe daarvan onveranderd bly na herhaalde voortplanting of, in die geval van 'n bepaalde voortplantingsiklus, aan die einde van elke sodanige siklus.
Slegs telers mag om planttelersregte aansoek doen. 'n “Teler” is:
die persoon wat die variëteit geteel of ontdek en ontwikkel het;
die werkgewer van 'n werknemer wat die variëteit geteel of ontdek en ontwikkel het, indien die werknemer dit binne die bestek van sy/haar indiensneming gedoen het; en
die regsopvolger van die partye wat in (a) en (b) geïdentifiseer is.
Om planttelersregte te registreer, moet 'n aansoek ingedien word by die Departement Landbou, Bosbou en Visserye (DAFF), tesame met die voorgeskrewe aansoekgelde en dokumente. Die aansoek word deur die owerhede ondersoek en monsters van die plant sal gewoonlik vir toetsing verlang word.
Die ondersoekproses duur gewoonlik tussen drie en vyf jaar. 'n Variëteit mag nie gedurende die ondersoektydperk tot en met die registrasie daarvan in Suid-Afrika verkoop of kommersieel benut word nie, tensy die owerhede se toestemming daarvoor verkry is.
Tydens die ondersoektydperk kan om voorlopige beskerming aansoek gedoen word. Die houer van 'n beskermingsbevel het die reg om reproduktiewe materiaal van die betrokke variëteit te verkoop of te koop aan te bied, maar slegs vir die doeleindes van vermeerdering of toetsing. Voorlopige beskerming verleen die aansoeker wesenlik dieselfde beskerming as sou 'n planttelersreg geregistreer wees.
Termyn en uitwerking van planttelersregte
Die termyn van 'n planttelersreg is:
25 jaar in die geval van rankplante en bome; en
20 jaar in alle ander gevalle.
Die termyn word bereken vanaf die datum waarop 'n registrasiesertifikaat uitgereik word terwyl 'n jaarlikse hernuwingsgeld voor of op 1 Januarie van elke jaar gedurende die geldigheidsduur van die planttelersreg betaalbaar is.
Die uitwerking van die toekenning van 'n planttelersreg is dat 'n derde party wat die
produksie of reproduksie;
voorbereiding met die oog op voortplanting;
verkoop of enige ander wyse van bemarking;
bevoorrading vir enige van die doeleindes genoem in (a) tot (e)
wil onderneem van
voortplantingsmateriaal van die betrokke variëteit; of
geoeste materiaal, met inbegrip van plante, wat verkry is deur die ongeoorloofde gebruik van voortplantingsmateriaal van die betrokke variëteit
gedurende die geldigheidsduur van die planttelersreg, slegs daarop geregtig is indien magtiging van die plantteler by wyse van 'n lisensie verkry is.
Hierdie regte geld ook vir variëteite wat afstam van die geregistreerde variëteit en nie onderskei kan word van die beskermde variëteit nie en waar die produksie daarvan die herhaalde gebruik van die beskermde variëteit vereis.
Na registrasie van 'n planttelersreg moet die benaming van die betrokke variëteit van die voortplantingsmateriaal wat vir die doeleindes van voortplanting verkoop word, duidelik en leesbaar op 'n etiket daaraan geheg verskyn. Indien dit in 'n houer verpak word, moet die benaming van die variëteit op die houer aangebring word.
Voor voortplantingsmateriaal van sekere soort plante in Suid-Afrika verkoop kan word, moet die betrokke variëteit op die Variëteitslys geplaas word wat ingevolge die Plantverbeteringswet (2) opgestel is en deur die DAFF gehandhaaf word. Die Variëteitslys sluit in landbou-, groente en vrugtegewasse wat van die grootste ekonomiese belang is. 'n Aansoek by die Registrateur vir Plantverbetering word hiervoor verlang.
(1) Wet 15 van 1976
(2) Wet 53 van 1976