Len Cloete-skietery: Het die polisie reg opgetree?Len Cloete is deur polisie in die kop geskiet en is tans in ’n koma. (Foto: Facebook / Len Cloete) Was die polisie reg om Len Cloete (59) te skiet? Hierdie vraag is die spil waarom ŉ groot openbare debat draai nadat ŉ polisiebeampte Cloete verlede Saterdag ná ŉ onderonsie by die Misty Hills-gastehuis in Muldersdrift in die kop geskiet het. ŉ Grafiese video van die voorval het intussen wyd op sosiale media versprei terwyl Cloete steeds in die Pinehaven-hospitaal in Krugersdorp om sy lewe veg. Hy is sedert die voorval in ŉ koma. Verskeie kenners wat dié video onder oë gehad het, is van mening dat die polisie wel reg opgetree het om ŉ gewapende Cloete, wat op die video as die aggressor voorkom, te skiet. Sommiges sê egter dat indien polisiebeamptes die regte opleiding en ervaring gehad het, hulle die situasie waarskynlik heel anders sou benader en vroegtydig sou ontlont het. Dr. Chris de Kock, ŉ onafhanklike misdaadontleder en voormalige hoof van misdaadinligtingbestuur by die SAPD, sê hy het oor die algemeen baie kritiek teen die polisie, maar dat hy in dié geval baie simpatie het. “Dis jammer dat dit gebeur het en die man nou om sy lewe moet veg. Bloot op dít wat oor die gebeure bekend is, lê my simpatie egter aan die kant van die polisie. “Suid-Afrika is ŉ gewelddadige land en die polisie het nie ŉ maklike taak nie.” De Kock sê boonop sou polisie elders in die wêreld al vroeër losgebrand het indien hulle met dieselfde situasie gekonfronteer is. Hy verwys spesifiek na die oomblik in die video waar Cloete sy vuurwapen uitpluk en oorhaal sodat ŉ patroon op die grond val. Cloete het ook sy vuurwapen in die rigting van polisiebeamptes geswaai. “Dis wel nie duidelik wat voor die video gebeur het nie, maar in ŉ ander land sou die polisie iemand al geskiet het die oomblik wat so ŉ persoon hul vuurwapen oorgehaal het. “Toe gryp hy nog die polisievrou se vuurwapen uit haar hand en mik dit weer in hulle [die polisie] rigting.” Teenargumente De Kock sê hoewel hy nie dink die polisie het 100% reg opgetree nie, is daar belangrike teenargumente wat in ag geneem moet word. “Baie mense sê nou die polisie moes eers ŉ waarskuwingskoot afgevuur het. Dít kon egter uiters gevaarlik wees. Polisiebeamptes het hoëkalibervuurwapens en om ŉ waarskuwingskoot in ŉ geslote ruimte met verskeie mense af te vuur, kon noodlottig wees. Die patroon kon enige plek vasslaan, terugskiet en iemand dood of beseer,” verduidelik De Kock. “Ander argumente voer aan die polisie moes die man [Cloete] oorrompel of eerder in die been wond. Hy [Cloete] is egter ŉ sterk man, en al skiet jy hom in die been het hy steeds ’n gespande vuurwapen in sy hand.” ’n Skermskoot uit die video. De Kock sê wel opleiding kan altyd verbeter, maar dat polisiebeamptes in die werklikheid soms ŉ baie groot besluit in ŉ breukdeel van ŉ sekonde moet neem – iets waarmee ŉ polisielid nie noodwendig tydens opleiding gekonfronteer word nie. “Die polisie het volgens wet die reg om daardie keuse te maak. Ek het ook baie simpatie met die polisie wanneer dit by selfverdediging kom. Cloete het irrasioneel opgetree en in dié geval sou ek nie sê die polisie was brutaal nie. Die hof kan dalk nog anders besluit, ons sal moet wag en sien.” Ervaring en opleiding Dr. Johan Burger, ŉ polisiekenner verbonde aan die Instituut vir Sekerheidstudies, stem grotendeels saam. Hy sê egter dat opleiding, maar ook ervaring moontlik ŉ groot rol in die uitkoms van die situasie gespeel het. “Die man [Cloete] het duidelik ŉ situasie geskep wat uiteindelik tot die skietvoorval gelei het. Die feit dat hy groot en intimiderend was, kon ook ŉ rol gespeel het. Normaalweg sou jy iemand in bedwang kon bring. “My indrukke, net deur na die video te kyk, was egter dat die polisiebeamptes bang was vir hom.” Hy sê Cloete het alle aanduiding gegee dat hy van plan was om sy wapen te gebruik – selfs nog voor hy die polisievrou se wapen afgevat het. Volgens Burger kom dít boonop op ernstige roof neer. “Ek weet nie of hulle van plan was om in hegtenis te neem nie, maar sou dit die geval wees – en dis ŉ aanname – tree artikel 49(2) van die Strafwet ook in. “Enige persoon wat glo dat sy lewe of die lewe van ander bedreig word, kan, as daar geen ander manier is om die gevaar te verwyder nie, dodelike geweld gebruik. Indien artikel 49 nie ter sprake is nie, kyk ŉ mens na noodweer [selfverdediging], wat basies op dieselfde beginsels neerkom.” Burger sê die groot vraag is egter of die polisieman nie dalk oorhaastig geskiet het nie. “ŉ Meer ervare lid sou sy wapen getrek en op man gerig het terwyl hy hom verbaal waarsku. Daar was ŉ paar sekondes tyd om te sê ‘ek het my wapen op jou gerig’. My indrukke is egter dat hy [die polisiebeampte] dadelik sy wapen getrek, gerig en geskiet het. Hy het nie die verdagte enige geleentheid gebied om die wapens op die vloer neer te sit nie. “Daai paar sekondes gaan na my mening die groot diskoers wees as hierdie saak in die hof kom. Was sy optrede redelik onder daardie omstandighede of moes hy meer moeite gedoen het om die man net eers te oorreed om sy wapens neer te sit? Dalk het hy nie genoeg ervaring gehad nie, maar dalk het hy so bedreig gevoel dat hy nie ŉ kans wou waag nie.” Onvoldoende kommunikasie Ian Cameron, woordvoerder vir Action Society en stigter van Firearms.co.za, sê ook dat hy nie die polisiebeampte kwalik neem dat hy geskiet het nie, maar dat beter kommunikasie die situasie vroegtydig sou ontlont. “Wat die skietery self betref, dink ek die polisiebeampte het binne sy regte opgetree. Ander polisiebeamptes wat ek ken, sou waarskynlik vroeër geskiet het, al toe hy [Cloete] sy vuurwapen oorgehaal het.” Dis die polisie se optrede voor die skietery, sê Cameron, wat hom egter die meeste bekommer. “Ek dink die hele ding het onnodig geëskaleer. “Van wat op die video gesien kan word, het niemand van die polisie direkte instruksies aan die slagoffer [Cloete] gegee nie. Wat my verder bekommer is dat die polisie duidelik nie geweet het hoe om die situasie te ontlont nie en ŉ tragedie te vermy nie.” Cameron verwys onder meer na die polisie se “onprofessionele taalgebruik” en algehele houding. “Dis boonop kommerwekkend dat nie een van die ander polisiebeamptes ingegryp het toe Len die polisievrou se wapen afgevat het nie. Hulle het net gestaan en kyk. Hulle het ook glad nie met die bystanders soos sy vrou en vriende kommunikeer nie. Dit kon ŉ kernrol gespeel het om Len tot bedaring te bring.” Cloete se optrede was nietemin verkeerd, meen Cameron. “Sy optrede reflekteer baie sleg op die reputasie van goeie, wetsgehoorsame vuurwapeneienaars. Nietemin bly dit ŉ verskriklike traumatiese voorval.” ŉ Klagte van poging tot moord is intussen teen die betrokke polisiebeampte ingedien terwyl die onafhanklike polisieondersoekdirektoraat (Opod) die afvuur van ŉ vuurwapen ondersoek. Volgens die private speurder Mike Bolhuis is die polisie ook met ŉ interne ondersoek besig.