Gebrokenheid en geweld: Dit raak ons almalFoto: Pixabay/Pexels Deur Ds. Elmarie Dercksen Hier is statistieke van die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie: Die omvang van misdaad in ons land, veral teen vroue en kinders, is afgryslik. Die negatiewe emosies wat dit by ons ontlok, is moeilik om te hanteer en veroorsaak dat ons ons gedagtes hieroor eerder wegskuif of projekteer. Dit gebeur met ander mense, in ander gemeenskappe, dink ons. As ons eerlik is, sal ons erken dat ons ook soms dink dis hul eie skuld: ŉ gevolg van dwelm- of alkoholmisbruik, morele verval en swak keuses. Ons voel magteloos, want wat kan ons hieraan doen? Dis mos die regering se taak om in te gryp. Hoewel armoede en maatskaplike omstandighede die saak versleg, is dit doodgewoon nie waar dat geweld teen vroue en kinders net in sekere kringe voorkom nie. Dit bereik inderdaad mense in elke ras en ekonomiese klas. Die oorsake hiervan is dus meer verreikend as net geld of etiek. Hoewel ons altyd sal beleef dat ons regering meer moet doen – en ons in die algemeen vies is oor verkwisting en wanadministrasie – is dit ook nie waar dat hulle nie die tendens raaksien of daaroor bekommerd is nie. Daar is erken dat ŉ golf van aktivisme nodig is om hierdie bose tendens te stuit en ŉ oproep gaan na elke landsburger uit om hom of haar hiermee te bemoei. Daar is besluit om die veldtog genaamd Sestien Dae teen Geweld teen Vroue en Kinders te ondersteun; ŉ internasionale beweging, in 1991 geïnisieer deur die Centre for Women’s Global Leadership. Intussen het die regering ook wette verskerp, verskeie bewusmakingsveldtogte van stapel gestuur en plekke van veiligheid vir vroue geplaas (White Door Safe Houses). Dit is dus duidelik dat, ten spyte van ons gevoel van magteloosheid, ook óns hieroor behoort te dink en te besluit watter bydrae ons kan lewer. Verder moet ons ook onthou dat hierdie ŉ taboe-onderwerp is waaroor slagoffers swyg, en dat daar (volgens statistieke) tussen die vroue wat jou omring, vandag ook slagoffers is. Dit raak ons, of ons dit wil weet of nie. Geweld teen vroue en kinders het ŉ antropologiese geskiedenis (dit kom uit ŉ tyd waar die fisiek sterkeres – gewoonlik mans – hul wil kon afdwing). Die vraag bestaan dus waarom dit vandag, selfs in ontwikkelde lande, steeds soveel probleme veroorsaak. Studente van geslagstudies hou hulle die afgelope dekades toenemend hiermee besig en van hul bevindinge werp interessante lig op geslagsgebaseerde geweld (GBG) Geweld teen vroue het ŉ oorsprong in gedagtes, vooropgestelde idees en dit wat mense glo en dink van mekaar en hulself. Misoginie (vrouehaat) is diep gewortel in die idee dat vroue swakker is (ook emosioneel en intellektueel), skuldig is aan die oersonde, en mans verlei. Geweld begin nie by ŉ vuishou nie, maar by gedagtes en emosies en vloei dan uit, dikwels eers in woorde. Emosionele afpersing en verbale boelie is dalk die vorm van geweld wat die meeste vroue ken (en baie mans ook). Wanneer die magsbalans in ŉ verhouding of situasie skuif, moet partye kies hoe om dit te hanteer. Patriargie is aan die kwyn, en die onsekerheid wat dit meebring, veroorsaak dat mense selfgeldend optree, soms tot die uiterste. Baie Christene wil vashou aan tradisionele geslagsrolle (mans is blou en vrouens pienk) en dink dat as almal net terugkeer daarna, dinge sal regkom. Navorsing bewys egter dat geslagsrolle grootliks kultureel bepaal word en aangeleerde gedrag is. Mense word in ŉ baie groter verskeidenheid gebore as wat ons kan bedink. Wil ons regtig terugkeer na die tyd toe vroue nie stemreg gehad het, nie gesinsbeplanning kon doen, of byna geen beroepskeuses gehad het nie? ŉ Verdere probleem is dat hierdie verlange na die ou manier die verantwoordelikheid vir die probleem weer eens vierkantig op die vrou – vanuit die staanspoor die minder magtige – se skouers te plaas. (Sy was nie onderdanig genoeg nie, sy het te uitlokkend aangetrek, sy moes hom nie gelos het vir ŉ nuwe kêrel nie.) ŉ Verdere komplikasie is dat streng geslagsrolle ook manlikheid vergiftig (lees gerus oor toxic masculinity). Deur te verwag dat mans altyd moet sterk wees en leiding neem, ontneem die samelewing hulle van emosionele egtheid, meelewing en gesinsdeelname. Onlangse navorsing uit Australië wys daarop dat die meeste mans wat tot gesinsgeweld toetree, dit doen vanuit ŉ plek van diep vernedering en skaamte. Dit spruit uit onrealistiese verwagtings van manlikheid en veroorsaak ŉ brose ego. Christen-gebaseerde geslagstudies sorteer hierdie uitdaging onder die sambreel van menswaardigheid. Mense dink soms dat menswaardigheid ŉ liberale politieke konsep is, maar die wortels daarvan lê inderdaad in die Nuwe Testament – in Jesus se inklusiewe gedrag, in Paulus se (vir sy tyd) voorwaartse geskrifte. Vanuit die Christendom is die idee gebore dat mense God se liefde werd is en daarom mekaar se respek verdien. Daardie idee het in die geskiedenis oorgespoel na elke lewensterrein en so het ons afstand gedoen van slawerny, kinderarbeid en poligamie. Hierin lê die sleutel tot ons almal se betrokkenheid: op grond van God se liefde vir mense, behoort ons elke saak wat menswaardigheid bevorder, heelhartig te ondersteun. Miskien is jy self ŉ slagoffer, of miskien het jy nog nooit hiermee te doen gekry nie. Ons almal behoort egter gedagtes, woorde en dade te kies wat elke mens se waardigheid ondersteun – hetsy man of vrou, swart of wit, oud of jonk. Elmarie Dercksen is predikant by die NG kerk Bloubergstrand. Sy het ŉ MTh in Gender- en Gesondheidstudies, met die fokus op die Ou Testament. Hierdie artikel is met vergunning van die Granaat, Die Dameskring se tydskrif, geplaas.