50 jaar van storm en drang
Lees ook in die kassie ondertoe op hierdie webbladsy: "Jannie en Isie—die liefdesverhaal"
AN CHRISTIAAN SMUTS (1870 - 1950) was in die eerste helfte van die twintigste eeu een van die oorheersende politieke figure in die Suid-Afrikaanse politiek. Maar hy was ook 'n gerekende veldheer van wêreldklas en 'n groot diplomaat en staatsman. Op sy eie besondere manier het hy geen geringe bydrae gelewer om die wêreld te help slyp waarin ons vandag lewe nie.
REGS: Jacobus en Catharina Smuts, ouers van Jan, in 1893.
MUTS is in 1870 te Bovenplaats, digby Riebeek-Wes, gebore in die destydse Kaapkolonie wat toe nog 'n deel van die magtige Britse Ryk was. Dit was veertig jaar voordat hy sou sien hoe Kaapland, die kolonie Natal en die gewese Boererepublieke van die Vrystaat en Transvaal saam onder die Britse vlag in die Unie van Suid-Afrika opgaan.
Die generaal en sy Isie... sy lewe was vol onstuimige drama, maar hulle kon met stille grasie saam oud word...
Jannie en Isie --
JAN SMUTS was getroud met die ongekunstelde Sibylla Margaretha Krige, kortweg bekend as Isie Krige, 'n vrou van eenvoud wat van die eenvoudige dinge in die lewe gehou en haarself bloot as die vrou van 'n boer beskou het. Almal in Suid-Afrika het haar as "Ouma" geken en dit was ook die naam waarvan sy die meeste gehou het.
Jannie en Isie het mekaar op Stellenbosch ontmoet toe hy sewentien en sy net sestien jaar oud was, en dit het 'n tyd geduur voordat die enigsins teruggetrokke jong kêrel die trouring aan haar vinger sou steek. Hy het eers verder aan die Universiteit van Cambridge gaan studeer waar die rare Boertjie met die verstommende Malmesburyse aksent hom met vlieënde vaandels onderskei het.
Daar in die vreemde het hy wel baie liefdesbriewe aan sy Isie geskryf. Hier is 'n uittreksel uit 'n vroeë brief oor sy liefde vir haar (die Engelse bron dui nie aan of dit oorspronklik ook in Engels geskryf is nie, maar dit was bes moontlik die geval en daarom het ons dit goed gedink om dit nie te vertaal nie):
"Is this the issue of mere chance? Is it chance that we lived for such a long time only a few paces from each other without getting acquainted and that we suddenly met some time ago and that we felt a mutual liking? No, this is certainly not change. It is our Heavenly Master who has brought this about, that we may help each other onward on the path of holiness and love, and that in loving each other we may learn to love Him more intensely. Whatever the whispering tongue of the world may allege, let our love never be romantic or sentimental, but the deep love of truth which stickeths closer than a brother and is only purified, never dissolved, by adversity."
Terug in Suid-Afrika het die troukoors hom tog nie dadelik oorweldig nie. Maar dit wil ál lyk of dit die Jameson-inval en Cecil John Rhodes se verraderlike aandeel daaraan was wat die skugter advokaat in 'n politieke vuurvreter help verander het—en sommer ook die vuur in sy persoonlike lewe kon help aansteek het.
Jan, toe 'n regsgeleerde in Johannesburg, het skielik besluit dis nou tyd om vrou te vat en hy kon nie wag nie. Hy het vir Isie laat weet hy kom en die trein na Stellenbosch gehaal waar hy om vyfuur in die oggend opgedaag het toe niemand van Isie se gesin, buiten sy self, hom verwag het nie.
Binne 'n ommesientjie het hy 'n huwelikslisensie bekom en eerwaarde Murray, 'n ou vriend en dosent aan die kollege, oorreed om hulle in die voorkamer van die Kriges se huis in die huwelik te bevestig. Toe, byna asof in een asem, is hy weer vort Johannesburg toe met sy bruid.
Deur die jare was "Ouma" nie iemand vir die kollig nie, maar tog getrou aan haar man se sy wanneer hy haar nodig gehad het. In die Tweede Wêreldoorlog het sy hom wel verkiesing help veg en met vroue in die stede en dorpe gepraat, maar sy was altyd die klein vroutjie wat gewag het dat haar man van sy baie wêreldsendings terugkeer.
Sy het haar man oorleef en is op 26 Februarie 1954 op 83-jarige leeftyd stil op Doornkloof oorlede.
• Doornkloof in Irene, suidoos van Pretoria, was langer as veertig jaar die Smuts-woning en staan vandag bekend as die Smuts-huismuseum. Webswewers kan hier klik vir 'n buitewerf om meer daaroor te lees.
OTHA het die eerste premier geword van die Unie van Suid-Afrika wat in 1910 gevorm is, en Smuts het etlike poste in sy kabinet beklee. In die Eerste Wêreldoorlog word Smuts bevelhebber van die magte wat die Duitse kolonies in Afrika verower en onderdruk hy ook die Rebellie van 1914-1915 van sekere van die einste Boere saam met wie hy iets meer as 'n dekade tevore teen Engeland geveg het.
N die oorlogsverkiesing van 1943 het die Smuts-regering met sy beleid van heelhartige steun aan die Geallieerde oorlogspoging 'n klinkende oorwinning behaal en Smuts het toe nog op die toppunt van sy persoonlike aansien gestaan.