Verpligte kykstof vir besluitnemers
Auditioning Angels deur Pieter-Dirk Uys
Met Clive Scott, Jo da Silva, Thoko Ntshinga, Nandi Nyembe en Paul du Toit
Theatre on the Bay, Kaapstad
Akteur, dramaturg, vigs-kampvegter en 'n volk se gewete. Pieter-Dirk Uys is al hierdie dinge, en m��r, en dis dus met afwagting dat 'n mens die teater betree vir sy eerste volwaardige drama in bykans 12 jaar. Auditioning Angels is 'n welkome toevoeging tot vroe�re toneelstukke soos Selle ou storie, Paradise is closing down, Die Van Aardes van Grootoor en Die Vleiroos.
Benewens sy solo politieke satires het Uys hom die afgelope paar jaar hoofsaaklik toegespits op opvoedingsprojekte oor vigs. Die uitwerking van di� pandemie op die maatskappy is dan ook die fokus van sy jongste drama, meer spesifiek die lot van vigs-wesies, hoewel hy soos gewoonlik ook heelwat te s� het oor kwessies soos kinderverkragting, swak hospitale, die huidige politieke bestel se onbeholpe hantering van sake, gesinsverhoudings, kapings, en dies meer.
Auditioning Angels speel hom af in 'n staatshospitaal in Johannesburg, waar die toestande so te s� postapokalipties is — bloeiende pasi�nte wat op die grond rondl� weens 'n gebrek aan beddens en aandag, lewensbelangrike toestelle wat nie werk nie, 'n tekort aan personeel, en noodsaaklike medisyne en toerusting wat gesteel word. Di� toestande word ironies belig deurdat 'n Kubaanse dokter wat by noodgevalle moet aanmeld, in Spaans oor die luidsprekerstelsel geroep word en selfs die wennommers van die Lotto met tussenposes kliphard aangekondig word. In die vertrek waar die gebeure plaasvind, is ook 'n stukkende televisiestel wat om onverklaarbare redes kort-kort aangaan. Die onrealistiese dialoog van 'n sepie wat dan gehoor word, lewer insiggewend kommentaar op die gebeure wat op die verhoog afspeel.
Gloria Nathan-De Villiers (Jo da Silva) wag in 'n stoorkamer �rens in die hospitaal op die uitslae van toetse op haar agtjarige dogtertjie nadat di� verkrag is, o�nskynlik deur 'n voormalige tuinier. Di� toetse sluit natuurlik 'n vigstoets in. Sy word bygestaan deur haar sakevennoot, Majuba Xhaba (Thoko Ntshinga), terwyl haar vervreemde broer, Matthew Nathan (Paul du Toit), en politikus-pa, Dr Gerald Nathan (Clive Scott), hulle later by haar aansluit. Tussendeur kom en gaan verpleegster Tessie Bredenkamp (Nandi Nyembe) met kartondose vol antiretrovirale middele wat sy in die stoorkamer opgaar. Die rede hiervoor word aan die einde duidelik.
Namate die verhaal episodies ontvou, word die gehoor bewus van die verbrokkelde verhoudings onderling, net soos die omgewing waarin die karakters hulle bevind — tussen pa en seun, suster en broer, pa en dogter en selfs oudkamerade in die struggle. Die lot van die verkragte dogtertjie dien egter as katalisator en die gesin se gedeelde angs dwing hulle om hul onopgeloste probleme sodanig uit te pluis dat misverstand en onbegrip omsit in ten minste 'n tydelike skietstilstand en die vooruitsig daarop dat hulle voortaan harder sal probeer.
Hoewel die aard van die tema donker is, is daar tog 'n ondertoon van lig in Auditioning Angels. Uys verval nooit in ongebreidelde swartgalligheid nie. Sy boodskap is juis dat daar altyd hoop is as elke individu dit op hom of haar neem om iets omtrent die saak te doen, soos hy self.
Vanuit 'n toneelmatige oogpunt gesien, is die manier waarop di� boodskap oorgedra word, egter die swakpunt. Die ontknoping, waar die verskillende lede van die gesin versoen — Dr Nathan en Matthew vind mekaar darem te maklik n� laasgenoemde 'n kragwoord teenoor sy pa uiter — en die karakters uiteindelik die verhoog verlaat, elk met 'n vigsbaba in die arms, is so onrealisties as wat die res daarvan dapper en realisties is.
Ook dat die dogtertjie se agtjarige speelmaat aangebied word as die "verkragter" in plaas van die aanvanklike verdagte, ruik na politieke korrektheid in die ergste graad. Dit kan selfs gesien word as 'n ontkenning dat sulke verkragtings inderdaad plaasvind. 'n Mens wonder of Uys se intieme betrokkenheid by die saak dalk sy objektiwiteit as waarnemer en kommentator be�nvloed het. Ongeag die rede, dit ontneem die stuk 'n mate van sy impak en krag. Moet egter nie di� punt van kritiek inspan as verskoning om nie Auditioning Angels te sien nie — daarvoor het die stuk in die geheel oorgenoeg meriete en r��k dit jou.
Die sterkste aspek van di� produksie is ongetwyfeld die spel van die onderskeie akteurs en die manier waarop die regie kompenseer vir gebreke in die teks. Die karakterontwikkeling skiet tekort, maar die akteurs slaag daarin om tog geloofwaardige karakters te skep. Veral Paul du Toit be�ndruk met sy genuanseerde vertolking van 'n bombastiese Oos-Kapenaar wat onder sy traak-my-nie-agtige houding baie hartseer en onsekerheid verberg, terwyl Clive Scott stewig vertoon as 'n verloopte Suid-Afrikaner wat nie meer sy vaderland of sy kinders ken of verstaan nie.
Van Jo da Silva word 'n hele spektrum van emosies vereis en ook sy stel nie teleur nie. Thoko Ntshinga se karakter verskaf dikwels komiese verligting en 'n mens moet jou hoed afhaal vir die gemak waarmee sy haarself op die verhoog hanteer, asook haar uitstekende tydsberekening. Nandi Nyembe — die goedhartige verpleegster wat die sterkste vigs-wesies "steel" om hulle aan die lewe te probeer hou — se speelervaring as 'n verpleegster in die televisiedrama Soul City blyk duidelik uit die warm, menslike karakter wat sy skep.
'n Mens wil hoop dat elkeen wat by die besluitneming omtrent hierdie vreeslike siekte betrokke is, in die een of ander stadium Auditioning Angels sal sien, want soos in die verlede slaag Uys daarin om met humor en empatie die waarheid bloot te l�.