Margaret Bakkes (1931–2016) | LitNet
Margaret Bakkes (1931–2016)
Erika Terblanche ATKV|LitNet-Skrywersalbum 2016-07-20
Sêgoed van Margaret Bakkes
"Ontspanningsleesstof is nie stof en dons nie. Die skrywer moet sy leser met lewensprobleme konfronteer. Maar hy moet dit ook weer oplos. Dit is die verskil tussen ’n kunsverhaal en ontspanningslektuur. Sonder om ligsinnig te wees, moet daar pitkos in wees." (Transvaler, 23 Junie 1977)
"Vandag messel jy ’n tuinmuurtjie, môre werk jy ’n lappieskombers aanmekaar, en tussenin skryf jy. Só gaan dit as jy kunstenaar en skryfster is." (Transvaler, 23 Junie 1977)
"Al my idees en karakters kom uit die werklike lewe. Sprake van verbeeldingsvlugte bestaan nie." (Transvaler, 23 Junie 1977)
“Ek verwerk gewoonlik my eie en ander se ervaringe tot ’n verhaal en skryf byna nooit uit my verbeelding nie. In dié lig gesien, is geen ervaring, hoe onaangenaam ook al, vir my waardeloos nie.”
“Die boek, en veral die Afrikaanse boek, was vir my altyd ’n wonderlike ding en inspirasie in my lewe. Ek was eenvoudig versot op boeke en as mens kan praat van ’n groot ambisie in jou lewe, dan was dit die begeerte om eendag my eie boeke te maak.” (Tempo, 18 Augustus 1989)
“Vir my is ervaring as temabron baie belangrik. Ek moet my verlaat op my kennis en inspirasie van ander, soos toe ek in Europa gereis het, my eie Suid-Afrikaanse geskiedenis en natuurlik die navorsing wat ’n onontbeerlike deel van my skryfwerk is.” (Tempo, 18 Augustus 1989)
“Ek sal dit haat as mense my moet uitvang dat ek foute gemaak het met my feite. Maar ek moet ook self op ’n plek gewees het en die plek as’t ware kon beleef met intieme kennis daaroor voordat ek kan skryf. Ek vind die lewe baie somber en daarom is dit vir my lekker om hierdie somberheid te verhelder deur dit te probeer verwerk. ’n Goeie voorbeeld hiervan is my moeder se dood. Ek kon nie loskom van die verlies nie, totdat ek besluit het om daaroor te skryf. Dit was die geboorte van Sing vir ons, Mathilda. Daarna het ek meer vrede gehad.” (Tempo, 18 Augustus 1989)
“Ek is ’n baie nugter en realistiese mens en het ook nie illusies nie. (...) Ek is basies ’n gelukkige mens en ek kan met oortuiging sê dat die meetsnoere vir my in mooi plekke geval het.” (Tempo, 18 Augustus 1989)
“[O]m te skryf is om liefdeswerk te doen. Met ons klein Afrikaanse leserspubliek is daar nie juis veel geld uit te maak nie. Ek skryf dus omdat ek lief is Afrikaans en nie juis anders kan nie.” (Tempo, 18 Augustus 1989)
Hoe hanteer mens verliese? "Kyk, dis nie ’n vermoë nie, dis temperament. As jy geneig is tot ’n donker kyk op die lewe, sal die swaarkry jou onderkry. Maar as jy die godgegewe gawe het van optimisme, sal jy kan deurtrek. Jy sal opstaan as die brander jou omslaan. Ek het g'n lewensmotto nie, ek vat dit soos dit kom tot dit die Vader in wie ek glo, behaag om die hek toe te maak." (Rapport, 10 Desember 2011)
Hennie Aucamp wou weet wat haar kort-kort laat terugkeer na die kortverhaalvorm: "Die impak! Wat jy net in ’n kortverhaal kan verwoord. Die wow! Van die gegewe wat jou tref." (LitNet)
Margaret Magdel Bakkes is op 14 Desember 1931 op ’n plaas in die distrik Sterkstroom in die Stormberge gebore. Sy is die oudste kind van Hendrik Aucamp en Mathilda de Villiers. Haar ma was ’n sangonderwyseres, vertel Margaret aan Jeanette Ferreira in Rapport van 10 Desember 2011, "'n hoogs verfynde vrou wat moes aanpas in die ruwe Stormberge". In later jare figureer haar ma gereeld in Margaret se skryfwerk.
As gevolg van die depressiejare kon haar pa en oupa nie saam ’n bestaan op die plaas Klapkloof maak nie en kry haar pa werk as bestuurder van ’n groot melkplaas in die destydse Transvaal. Hulle vertrek na die Transvaal en die jare daarna was “swerfjare”, vertel sy. “Ná die melkplaas was daar ’n betrekking in die Departement Landbou wat ons die land laat deurkruis het – Pretoria, Brits, Dohne, Grootfontein, Pretoria ...” (uit "Soetdoring en sierkweper", in Klein koninkryk: vertellings uit die jeugland. Tafelberg).
Toe Margaret 12 jaar oud was, is haar oupa oorlede en keer hulle terug na haar geboorteplek. Sy woon onder andere die Girls’ High School in Queenstown by, maar omdat sy te veel verlang het na Sterkstroom, is sy terug soontoe, waar sy dan ook gematrikuleer het.
Die skrywersbloed vloei dik in Margaret se are. Haar kleinneef is Hennie Aucamp en sy kan onthou hoe hulle kleintyd saamgespeel het en drome gedroom het van hoe hulle eendag boeke sou skryf. Margaret is ook baie trots op haar Italiaanse voorsate, waar een stam van die De Villierse van Rocco Catorsia afstam.
Van kleins af moes haar ma vir haar voorlees en sy onthou veral Tien kaalkopmannetjies. Sy kon ure na die pragtige illustrasies kyk en terwyl haar ma lees, volg sy “die magiese letters”.
Op agt jaar, toe sy self kon lees, ontdek Margaret in ’n sneeuwinter op haar grootouers se plaas die boekie Jobje’s avontuurlijke jeugd deur G Schrijver (in 1925 uitgegee). Sy ontdek Nederland en raak verlief op die land. En saam met Jobje "kon ek toe al my keuse doen. Met die Kersboom kry Jobje ’n sinaasappel van die boom af. Hy kies kordaat: ‘Ik heb liever een boekje’” (Beeld, 1 Oktober 2001).
In Sterkstroom se dorpsbiblioteek moes tant Mara Pieterse sukkel om by te hou met die skrale oes wat op die rakke beskikbaar was. Skraal, maar tog kosbaar – soos Wuthering Heights, wat Margaret al in standerd 4 gelees het, en die vroeë Afrikaanse skrywers (soos JHH de Waal, Sophie Roux, Sita, Louise Behrens en Marius Gie) wat haar vroeg al laat besef het dat sy ook eendag ’n “Afrikaanse boek gaan maak” (Beeld, 1 Oktober 2001).
Na matriek vertrek Margaret na Pretoria, waar sy vir ’n jaar by die Vertaalburo werk. Sy begin haar naskoolse studie aan die Universiteit van Pretoria en behaal haar BA-graad met Afrikaans, Engels en Geskiedenis as hoofvakke. Na haar graad verwerf sy haar Hoër Onderwysdiploma aan die Pretoriase Onderwyskollege.
Sy hou twee jaar skool aan die Hoërskool Clapham in Pretoria en tree in die huwelik met Casper Bakkes, ’n geskiedkundige. Hulle het mekaar ontmoet toe Margaret as student by sy "moeder, die weduwee Bakkes" geloseer het. Hulle het eers vyf jaar later getrou, aangesien hulle eers moes klaar studeer en daarna ook werk kry, vertel sy en Cas aan Jeanette Ferreira (Rapport, 10 Desember 2011).
Haar man word aangestel as dosent aan die militêre akademie op Saldanha en die gesin woon 12 jaar daar. Die invloed van die Weskus is duidelik sigbaar in die naam Malgas, die naam van die huis in Pretoria waar die Bakkesse gaan woon het. Hulle het vier kinders: Johan, Marius, Matilde en Christiaan, van wie Johan en Christiaan self ook skrywers is. Margaret en Cas het later in die Paarl gaan aftree, waar Cas in Januarie 2016 na ’n lang siekbed oorlede is.
Terwyl Cas in Saldanhabaai gewerk het, het Margaret gevind dat sy iets moes doen "in daardie benouende militêre wêreld om my eie mens te bly". Al die tydskrifverhale wat sy gedurende daardie tyd geskryf het, het gesorg vir die "lekker deel vir die kinders, naas kos en klere, dinge soos ’n swembad en karavaan". Nadat die kinders die huis verlaat het, het daardie geld haar na Europa geneem, waar Nederland en Vlaandere diep in haar hart ingekruip het. (Rapport, 10 Desember 2011)
Margaret raak aanvanklik bekend as skrywer van tydskrifkortverhale. Haar eerste kortverhaal word in 1954 in Rooi Rose gepubliseer en so voeg sy haar by ’n lang lys Afrikaanse skrywers vir wie die gewilde Afrikaanse tydskrifte ’n oefenterrein en forum gebied het. En, vertel sy aan Anim van Wyk (Beeld, 20 Desember 2011), sy het nooit weer iets geskryf wat nie gepubliseer is nie. Daarna het skryf vir haar ’n “dwingendheid” geword: “Ek het in ’n sekere sin alles wat ek beleef het, in terme van ’n moontlike storie gesien."
Van haar kortverhale word opgeneem in versamelbundels soos Vertellers, Die Afrikaanse kortverhaalboek, Hoogtepunte in die Afrikaanse kortverhaalkuns, Dogters van Afrika, Wys my waar is Timboektoe, Boeroorlogstories, Uit die kontreie vandaan en andere. Verskeie van haar kortverhale is in Nederlands vertaal en van haar publikasies verskyn in die Vlaamse tydskrif ZAN.
In die 1960's ontvang Margaret ’n oproep van Leon Rousseau van Human & Rousseau, wat voorstel dat van haar gewilde vervolgverhale in boekvorm uitgegee word, en Die verste reis word dan ook in 1966 gepubliseer. Vele ander volg en nog ’n teken van haar gewildheid was dat toe die eerste uitgawe van die Sondagkoerant Dagbreek in 1965 verskyn, dit ’n nuwe vervolgverhaal van Margaret bevat het.
Na die verskyning van Baksel in die môre, wat sy saam met Hennie Aucamp geskryf het, beweeg sy weg van hierdie genre. Sy vertel dat hierdie samewerking met Hennie vir haar ’n nuwe besef van haar skrywersambag gebring het. Hierdie wending blyk duidelik uit die feit dat haar volgende kortverhale nie meer in die gewilde tydskrifte verskyn het nie, maar in Tydskrif vir Letterkunde.
In Hoofstad van 7 Desember 1973 skryf AP Grové dat die vier verhale van Margaret Bakkes wat in ’n Baksel in die môre opgeneem is, gans en al anders is as dié van Hennie Aucamp. "Die verhale kan in ’n sekere sin 'gewestelik' genoem word. Veral dié van Bakkes is vol tipiese trekkies, tipiese sêgoed en volkswysheid. Maar daarby bly dit nie. Albei die skrywers besit ’n eie taalgebruik, ’n eie manier van doen, ’n eie styl. Vandaar dat hierdie 'boerestories' uitstyg bo die geestelike en iets word van meer as verbygaande betekenis."
In hierdie nuwe fase van haar skrywerskap verwaarloos Margaret nie die romanvorm nie en verskyn Elegie vir ’n onbekende (1984), Susanna die geliefde (1988) en Kroniek van die sewe blou waens (1989). Susanna se inspirasie lê in die 150ste herdenking van die Groot Trek. Margaret wou baie graag oor ’n vrouefiguur skryf en het na vele oorwegings besluit dat daar baie stof en inspirasie te put is uit die lewe van Susanna Smit, die tienerbruid van eerwaarde Erasmus Smit. In 1989 word die Helpmekaar-prys vir Ontspanningslektuur aan Margaret vir hierdie roman toegeken. Susanna word in 1994 en 2003 weer uitgegee. In 1989 ontvang Margaret saam met Hennie Aucamp en wyle Jan Aucamp van De Aar ’n erepenning van die Sterkstroomse Rapportryerskorps in samewerking met die Direktoraat Kultuursake.
Geskiedenis speel ’n groot rol in baie van Margaret se werke. En die bewustheid van die geskiedenis kom van vroeg af: van haar rebelle-oupa, Christiaan Aucamp wat haar as klein kind vertel het van sy rol as rebel, asook van sy verblyf as voëlvrye in Nederland en dan natuurlik ook van haar pa en van haar man, Cas, af.
Kroniek van die sewe blou waens is gegrond op die lewe van Gerrit Maritz. Die titel slaan terug op die sewe waens met hulle platboogkaptente waarmee Maritz en sy familie noorde toe getrek het. Hy het hulle helderblou geverf. Margaret begin haar verhaal met Maritz se kinderdae in die Suurveld en volg dan sy lewe verder.
Vir Cecile Cilliers (Volksblad, 27 Desember 1989) het Kroniek van die sewe blou waens baie raakpunte met Susanna die geliefde, wat handel oor Gerrit Maritz se suster wat met Erasmus Smit getroud was. Vir haar val die verhaal, nes Susanna, tussen twee stoele: dit vertel nie net die geskiedenis nie, maar is ook nie altyd ’n storie nie. Ook is die beskrywing van die uitroeiing van die Zoeloe-krygers vir Cilliers onnodig wreed en kan dit vir haar geen heldeboodskap oordra aan jongmense – vir wie die boek eintlik geskryf is – nie. Tog slaag Bakkes daarin om die karakter van Maritz van wamaker tot mens geloofwaardig oor te dra.
Margaret vertel oor die inspirasie vir Elegie vir ’n onbekende: “[Dit] het ontstaan uit ’n paar flardes, ’n ‘sterfkennis’, en drie briewe wat ’n kollega van Cas in ’n argief ontdek het. ‘The past claws its way back’ – daar moes iemand wees wat treur oor dié droewige geskiedenis. Dit word die skrywer se rol: om die verlede deur ’n elegie te laat herleef. Uit wat hierdie stukke laat vermoed het – liefdeloosheid, verwerping, kortsigtigheid – skep Margaret ’n roerende lewensverhaal vir die onbekende vrou."
Elize Botha sê: "So vind die aansprake van die verlede weerklank in Margaret se historiese romans.
"Die genoemde wending in haar skryfwerk kan waargeneem word in die inhoud daarvan. Daar is ’n groter toegespitsheid op die streek, sy mense en sy geskiedenis in samehang met die landsgeskiedenis. Stilisties is die skryfwerk meer gestroop. Die herinnering is by hierdie inhoude ’n kragtige medewerker. So word die ‘stories’ terselfdertyd ‘memories’. Hierdie ingesteldheid is aanwesig dwarsdeur Margaret se werk sedert die wending en dit bied ook die sleutel tot die samehang en sin van haar laaste bundel, Littekens." (Beeld, 14 Desember 2005)
Elegie vir ’n onbekende is ’n samevoeging van waarheid en verdigsel. Dit is gebaseer op dokumente wat werklik bestaan. Die verhaal wat uit hierdie dokumente ontstaan het, is egter, soos Margaret self gesê het, "loutere verdigsel". En die leser moet dan besluit of die storie regtig uit die dokumente sou kon ontstaan het, het Ia van Zyl in die Suidwester van 29 Junie 1984 geskryf. Vir Van Zyl het Bakkes daarin geslaag om die slaggate van "oordadige emosie" te mis en is dit veral Helena se karakter wat ontwikkel tot ’n "romanpersonasie van besondere statuur" en kan Elegie vir ’n onbekende ten sterkste aanbeveel word.
Bakkes het in Elegie vir ’n onbekende uit ’n paar karige feite met haar verbeelding ’n kragtige verhaal geskryf het – die storie van Helena Dreyer, wie se besonderhede sy by die Weesheer in Bloemfontein uitgekrap het. Helena was ’n hawelose ongehude ma wat ’n paar dae nadat haar babadogter gebore is in 1877 op Wepener oorlede is. Kerneels Breytenbach skryf in Die Burger van 19 Julie 1984 dat die skrywer die leser aangryp met hierdie verhaal: sy “vorm die treursang met begrip en simpatie, want haar personasies in hierdie novelle is baie sekuur geteken".
Madeleine van Biljon was van mening dat Margaret Bakkes as skrywer nie genoeg waardeer word nie, en waar daar altyd in Suid-Afrika, en spesifiek in Afrikaans, na "nuwe stemme" gesoek word, word daar heeltemal te min aandag gegee aan die "helder, rustige stem” van Bakkes, wat dit omtrent altyd regkry om met haar “stories en memories ’n bevredigende en soms verrassende blik te bied op wat gewoonweg die alledaagse genoem kan word.
"Sy skryf met so ’n onverbloemde eerlikheid dat die leser selfs ’n aks kriewelrig word oor die gewilligheid om soveel detail van ’n ander se lewe te bekom. Maar die rede (en troos) is dat elke stukkie opgediepte geskiedenis ’n klein, bykans onherkenbare lewensles bevat wat sterk herinner aan MER. (...)
"Trouens, met weinig uitsondering is Littekens suiwer plesier, kortkuns op sy beste, die woorde nuut genoeg vir enigeen wat dalk daarna smag. As mense optree soos die meeste van die persoonlikhede in Margaret Bakkes se boek, en ander hulle so kan beskryf, het ons reeds die 'verandering' waarna so naarstiglik pryse geskep word" (Volksblad, 5 September 2005).
Oor Littekens skryf Annemarie Marais (Beeld, 5 September 2007) dat hierdie boek haar geleer het om die skrywer Margaret Bakkes beter te verstaan. "Sy gaan soek na redes waarom dinge binne sekere families so op ’n spesifieke pad dwing, sy verwoord die stil pyn van dié wat gly en dié wat agterbly en neem ’n lewenspad in oënskou."
Ook Gerrit Brand meen dat Margaret Bakkes beslis kán skryf (Die Burger, 24 September 2005). "Lesend aan die verhale in Littekens, gly ’n mens se oog oor die woorde, van een sin na die ander, sonder om ’n enkele keer te struikel, vas te haak of te verdwaal. En ’n mens weet: Maklik lees getuig van moeilik skryf – fyn woordkeuses, sorgsame sinskonstruksie, herhaalde herformulering. (...)
"Haar vertellings is egter nie ingegee deur die 9/11-gebeure nie, en fokus ook nie op kosmopolitiese karakters nie. Dit het juis ’n sterk plaaslike en persoonlike tematiek en tekstuur; dit is, soos George Louw op die agterplat sê, 'volstrek deurleef'. Die merkwaardige van Littekens is juis hoe die skrywer deur súlke verhale die uitdyende verweefdheid van plekke en periodes aan die lig bring."
In ’n lesing oor haar eie werk sê Margaret: “Die memorie wys heen na die outobiografiese. Dit moet deur die selektiewe en dikwels onbetroubare geheue uit die verlede herwin word, herskep word, brokkig, soms sonder grense ... ’n Memorie kan ook ’n treursang wees, ’n onontkombare aanspraak wat die verlede op die skrywer maak. Khales Hosseini sê in The kite runner: ‘The past claws its way back’” (Beeld, 14 Desember 2005).
Die Stormbergwêreld waar Margaret grootgeword het, is haar hartland en sy kon haarself nooit losmaak van hierdie wêreld nie. Sy vertel: “Dit voel soms vir my asof die plaas met die vreemde naam, aan die voet van die Stormberge, ver buite onthou verby, voorgeboortelik selfs, deel van my bestaan was. Soos geen ander plek ooit deel van my bestaan geword het nie. Hierdie verweefdheid het nie slegs te make met mooi herinneringe en soete nostalgie nie, maar ook met pyn. (...) En in die jare wat gevolg het, het die dorpie Sterkstroom, die plaas Klapkloof, die ganse omgewing, ’n vormingsinvloed en ’n assosiatiewe krag uitgeoefen, waarvan ek die omvang eers in my volwasse jare en as skryfster sou besef” ("Soetdoring en sierkweper", in Klein koninkryk).
Vir die navorsing van veral haar geskiedkundige romans maak Margaret gebruik van hulle uitgebreide boekery van geskiedkundige boeke, sodat dit nie vir haar nodig is om te veel aantekeninge te maak nie.
Van haar werk is vir skole voorgeskryf en vyf van haar romans is oor die radio voorgelees. Sy bied in 2007 die Bloemfonteinse Skrywersvereniging se jaarlikse slypskool aan en in 1999 word Susanna die geliefde vir die verhoog verwerk met Joanie Combrink, Susanne Beyers en Johann Nel in die hoofrolle.
Margaret dink aan haarself as ’n storieverteller, maar erken ruiterlik dat dit eintlik haar man, Cas, was wat vir die kinders stories vertel het toe hulle klein was.
Sy is baie lief vir reis, omdat dit “bevrugtend” vir haar skryfwerk is, en verskillende lande beïnvloed haar elkeen op hulle eie manier.
Margaret het vroeër dae op ’n klein Remington-tikmasjien gewerk. Met die koms van die rekenaar het sy probeer om dié vir haar skryfwerk te gebruik, maar "dit het vir my gevoel die oomblik wat ek voor die rekenaar sit, kan ek nie meer ’n storie skryf nie. Dit was asof die storie verdwyn het. Asof ek so gefokus was op hierdie rekenaar en wat hy vir my gaan sê en wat ek daar gaan verkeerd doen, dat ek nie kreatief ... ek kon nie, ek kon nie, my storie wou nie kom nie. My storie kom uit my kop uit, deur my hande, op papier," vertel sy aan Anim van Wyk.
"Daarom skryf ek met die hand in ’n dik hardebandboek bo in my kamer by ’n lessenaartjie. Jy weet nie wat jy gaan skryf voordat jy met daai pen in jou hand sit met die papier voor jou nie. Jy weet min of meer wat jou tema gaan wees. Ek skryf, en soos ek skryf, word dit vir my duidelik wat om te sê."
Op haar 80ste verjaardag in 2011 word Margaret se jongste boek, Fado vir ’n vreemdeling, deur LAPA gepubliseer. Net soos haar ander boeke met ’n geskiedkundige agtergrond is ook hierdie roman op ware gebeure gebaseer.
Fado vir ’n vreemdeling is gegrond op Cobus Ferreira se navorsing oor ’n stuk redelik onbekende geskiedenis van Boerekrygsgevangenes in Portugal tydens die Anglo-Boereoorlog. Die storie van Cornelis Homan en sy familie begin egter lank voordat die oorlog in 1899 uitgebreek het. Cornelis se ouma en oupa het ’n redelik goeie lewe gelei op hulle familieplaas Allesverloren, maar Cornelis se pa, as jongste, kon nie boer nie en hy moes ander werk vind. So beland hy as bywoner op Gert Benade se plaas. Cornelis gaan soek sy heil in Johannesburg, waar hy uiteindelik in die krotbuurtes beland. Sy vrou word ’n prostituut en sy ma en drie dogters se uiteinde is ook onbekend. Toe, met die aanvang van die oorlog gaan Cornelis op kommando en vir die eerste keer in ’n lang tyd voel hy in die veld weer vry, en met sy bevordering tot kommandant Mostert se adjudant, is dit vir hom asof hy weer iets in sy lewe bereik het. Maar so maklik is dit ook nie. Nadat hy saam met sy kommando na Mosambiek is, word hy as krygsgevangene na Portugal gestuur. En hoewel hy vir ’n wyle geluk probeer vind het, is sy uiteinde ’n eensame graf in die vreemde.
Irma Joubert skryf op LitNet oor Fado: "Die roman is geskryf in ’n ouwêreldse, soms gelade taal. Tog bly dit lesersvriendelik, die taal pas by die tyd waarin die verhaal afspeel, dit dra by tot die atmosfeer. Plek-plek word dit pragtig poëtiese taal – fado’s vir die vreemdelinge in onbekende plekke.
"Die leser wat minder in geskiedenis belang stel, kan dalk voel dat die feite oorheers, dat die storie ingeboet word om plek te maak vir feite wat interessant mag wees, maar wat nie direk bydra tot die verhaalgebeure nie. Vir my as liefhebber van ’n goeie historiese roman is hierdie ’n boeiende verhaal van ontroerende menslikheid oor ’n stuk van ons volksgeskiedenis waarvan baie van ons min weet."
In Volksblad van 21 Januarie 2012 skryf Hans du Plessis: "(T)alent, sien ek nou, skrik nie vir die ouderdom nie; geskiedenis het per definisie met die oudheid te make en ’n goeie storie, weet ons mos, word nie oud nie. As jy daarby nog ’n grande dame van die Afrikaanse letterkunde is en jy kombineer dié drie dinge, dan het jy Fado vir ’n vreemdeling en jy haal die kortlys van Lapa se romankompetisie."
Vir Du Plessis is dit ’n "aangrypende fado".
In 2011 is Margaret op die Woordfees met ’n profielaanbidding gehuldig. Hennie Aucamp het reeds met 2006 se Woordfees met haar gesels en die gesprek is op LitNet geplaas tesame met die 2011-aanvulling.
Soos reeds genoem, het Margaret met haar vroeë lees van Jobje Nederland ontdek en op die land verlief geraak. "Later in my lewe kon ek dikwels self deur dié land se winterse strate stap en urelank knus en warm tussen De Slechte se rakke kuier met steeds die wete: 'Ik heb liever een boekje.' En Jobje op agt jaar het die deur tot die Nederlandse letterkunde en die moeitelose lees van Nederlands vir my ontsluit sodat, by die onvermoë om dit in Noors te lees, ek Sigrid Undset se Kristin Lavransdochter in die naasbeste kon beleef – in Nederlands.
"Want as ek dan nou een boek (wat my lewe verander het) moet kies, sal dit hierdie meesterwerk oor die Middeleeue en die lewensgang van ’n vrou wees. Undset was ’n waardige wenner van die Nobelprys vir letterkunde met haar diepe psigologiese insig wat haar in staat gestel het om al die fasette van die lewe uit te beeld. Sonder skroom of terughoudendheid. (...)
"Die wonderreis met boeke gaan nog elke dag voort. Van Conrad na Zola, van Tsjechof na Virginia Woolf, van Thomas Mann na William Faulkner, van Camus na Márques, van Rushdie na Pasternak, van JM Coetzee na Karel Schoeman. En aan en aan en aan." (Beeld, 1 Oktober 2001)
Margaret Bakkes is op 29 Junie 2016 vroeg die oggend in die Paarl oorlede. Haar seun Johan het gesê: "Ons was baie bevoorreg, omdat ons ma ’n vol lewe gehad het. Sy was nie siek aan die einde nie, sy het haar rol in die lewe uitgespeel" (Die Burger, 30 Junie 2016).
Sy word oorleef deur haar drie seuns, Johan, Marius en Christiaan, en ’n dogter, Mathilda, wat in Kanada woon, asook deur vyf kleinkinders.
Jeannette Ferreira: "Dat sy so stil uitgegaan het, die onblusbare Margaret Bakkes. Haar historiese romans, haar besinning oor ouderdom wanneer die amandelboom wit in die bloei staan; dit het sy vir ons nagelaat. Ek dink veral oor haar nostalgiese verhale oor die haar grootwordplek in die Stormberge se bittere koue, en dat sy nou juis in die koue moet groet. Maar haar warm lag en haar kleurvolle lewe sal by ons bly. Goeie reis aan 'n skrywer, vriendin en buitengewone mens.” (NB-uitgewers)
Eloise Wessels: “Margaret Bakkes was vandat ek my verstand gekry het deel van my lewe. Sy en my ma het saam grootgeword in Sterkstroom in die Oos-Kaap. Sy was ’n sterk vrou wat ’n familietradisie van wonderlike skrywers begin het. Ek sal haar op ’n persoonlike en professionele vlak baie mis. Daar is ’n hele generasie van groot skrywers wat ons nou verlaat.” (NB-uitgewers)
Marga Stoffer: "Ek onthou my eerste ontmoeting met Margaret Bakkes toe ek nog maar ’n jong, beginner-redakteur was, en my groot bewondering en ontsag vir dié selfversekerde, stylvolle rooikopvrou met die lieflike amber-juweliersware, skrywer van wonderlike kortverhale en diep-menslike historiese romans. Dit is daardie beeld, van haar in haar fleur, wat my sal bybly. Dit was vir NB-Uitgewers ’n voorreg om oor baie jare Margaret Bakkes se werk te kon publiseer, en ons treur oor haar heengaan.” (NB-uitgewers)
Johannesburg: Janssonius & Heyns
’n Baksel in die môre: Boerestories uit die Stormberge (saam met Hennie Aucamp)
Victor, Madri: ’n Ver plek vir Zilla nie ’n konvensionele liefdesroman nie
Wat op die middag verwoes: vertellings van vroeër
Die Margaret Bakkes-omnibus
Sing vir ons, Mathilda: verhale oor die begin en die einde
Engels vertaal deur Madeleine van Biljon: The heart of Gull Rock
Die Margaret Bakkes-tweeluik
Ontheemdes: vertellings van ander mense, ander plekke en ander tye
Honeydew: Gerwe Boeke
Ebersohn, Karen: Verhaal van grootword
Potgieter, Suzanne: My ouma in kaneel: Die kleinood van onthou
Helpmekaar-prys vir Ontspanningslektuur 1989
Cilliers, Cecile: Susanna Smit vra sagter hand
Cilliers, Stoffel: Dié hoofkarakters sal lank onthou word
Puik prosa en vers in die Sterrewag verhoogproduksie)
Weideman, George: ’n Genietbare boek deur Margaret Bakkes
Wybenga, Gretel: Die dood bevry "geliefde" vrou
Kroniek van die sewe blou waens: die kort lewe van Gert Maritz
Cilliers, Cecile: Gert Maritz word van wamaker tot mens gewys in dié kroniek
Terug van die doringpad (Oorspronklik in 1980 uitgegee onder die titel Terug van Weggewees)
Engels vertaal deur Madeleine van Biljon: The road back
Die reise van Olga Dolsjikowa en ander onswerwinge
Viljoen, Louise: Bakkes se reise bied sensitiewe perspektiewe
Van Biljon, Madeleine: Bakkes se stories "verras, bevredig"
Venter, LS: Bundel ryp verhale oor voltooiings
Roux, Jaybee: ’n Broodmandjie vol stories
Breytenbach, Malene: Klara kom tuis: Kronkelpaaie maal boek boeiend
Dempers, Adéle: Vroue sal met Klara identifiseer
Du Plessis, Hans: Fado vir ’n vreemdeling
Joubert, Irma: ’n Fado gekom oor die oseaan
Pretorius, Fransjohan: Viva waarheid, al maak dit seer
’n Keur van biografiese artikels oor en deur Margaret Bakkes beskikbaar op die internet
Aucamp, Hennie: Woordfees-onderhoud: Hennie Aucamp in gesprek met Margaret Bakkes
Bakkes, Margaret: ’n Boek wat my lewe verander het
Bakkes, Margaret: Vrou se wel en wee nog nooit so raak beskryf
Botha, Elize: Die saampraat van herinnering
Botha, Liesbeth: Margaret Bakkes
Cloete, Henry: Bakkes praat oor romanskryf
In memoriam: Margaret Bakkes
Marais, Annemarie: Vrouwees tussen die lyne
Margaret Bakkes oorlede (1931–2016)
Oosthuizen, Jean: Historikus Cas Bakkes sterf ná lang siekte
Oosthuizen, Jean: Liewer begrafnis as troue
"Op 80 is jy immuun teen baie goed ..."
Rautenbach, Elmari: Skrywersgesin vereer hul ma
Retief, Linette: Bekendes se Kerswense
Van Wyk, Anim: ’n Fado: vervulde lewe
Verkenning van die nuwe
(Hierdie profiel is saamgestel uit NALN se knipselversameling en die internet vir die inligting. Daar mag dalk leemtes in die publikasielys en biografiese inligting wees.)