WOORDE WAT WEEG: Johan Myburg - Kamermusiek (2008)
Johan Myburg - Kamermusiek (2008)
Johan Myburg. Kamermusiek. Lapa Uitgewers, 2008. ISBN 978 0 7993 4259 8.
Wat 'n heerlike verrassing is dit nie om weer van Johan Myburg te hoor nie. In 1984 debuteer hy met Vlugskrif en tien jaar is Kontrafak daar. Vir hierdie bundel is hy bekroon met die Eugène Marais-prys.
Myburg se verse het nog altyd 'n fyn balans gehandhaaf tussen intellek en emosie, vorm en musikaliteit en die enigste gevaar van sy soort gedig was in die verlede dat die gedigte té sterk onder die invloed van T.T. Cloete gestaan het. Dit is egter in hierdie jongste bundel afgeskud en ons vind in hierdie bundel 'n trefsekere, helder stem. Die bundel terloops is deur Lapa gepubliseer en met hierdie bundel bewys hierdie uitgewershuis dat kleiner of randuitgewers 'n belangrike rol kan vervul vir die digkuns.
Behalwe vir aksenttekens wat op Franse titels afgeval het, is die bundel andersins netjies uitgegee. Op die buiteblad word die gedigte van Myburg geloof deur Daniel Hugo, eweneens 'n digter van die kamermusiek. Nie minder as die groot simfoniese konstruksies nie, want vele gedigte tref eintlik júis om die dwarssegging of mineurtoon.
In hierdie bundel word daar in gesprek getree met Virgina Woolf en Roland Barthes. Daar is 'n aangrypende gedig oor Biko. Daar is gesprekke met Neruda, Lorca, Ted Hughes, Totius, Ina Rousseau en vele ander slim toespelings wat van die bundel 'n opwindende leeservaring maak. Daar is egter 'n balans tussen interteks en eie teks. Die geleerde verwysings oorwoeker nie die verse en dikwels word die leser gekonfronteer met die onthutsende ontbloting van die self soos "Laager"(p. 45). Hier word die 'ek' gekonfronteer met die vryhede van die stad, uitnodigings, maar voel die deur agter hom sluit:
….Lyfwarm sleutel in die hand.
Immer sleutel in die hand. Ek is so gewis buite.
Ek bly onuitgaanbaar binne.
Op talle maniere word hierdie "onuitgaanbaar"-heid 'n refrein in die bundel waar die spreker / persona uitreik na ander. Daar is 'n genadelose blik op die self en hoe die geskiedenis – en veral ons brutale jare – ons gevorm en ónt-vorm het.
In die hoogs ironiese "Erfgoed" (p. 11) herhaal die geskiedenis van die oujongkêrelooms sig. Die spreker sit met presies dieselfde ellendes…
Aangrypend is die gedig "Ontknoping" (p. 19) oor die moeder met 'n knap toespeling op al die betekenisse wat die woord knoop in sig dra. En dis waarskynlik wat hierdie digter dikwels regkry: om die 'n vae assosiasie werklikheid te maak en vir die leser van Lacan verwys dit ook na ander knope in die psige.
"Om weemoed te beskryf" (p. 21) speel met Derrida se "sous rature"-gedagte. Jy skrap iets, maar behou dit terselfdertyd. In hierdie opsig is dit 'n belangrike gedig om die nostalgiese en pynlike idees te begryp wat agter gedigte skuilhou. Hoe flenters ervarings en indrukke uiteindelik tot gedig omvorm word.
Die digter spreek die ewige strydpunt van die skryfkuns aan: wat is privaat, wat is openbaar? Hy gebruik James Joyce as voorbeeld wie se allerintiemste notas na vyftig jaar oopgemaak is. En hoe word alles nie uiteindelik gelees en dalk deur 'n leser anders geïnterpreteer nie.
"Aangepaste argitektuur" (p. 48) speel weer slim in op die geskiedenis en die keiharde realiteite van die nuwe Suid-Afrika. En "Bestek" (p. 54) is eweneens 'n soort selfgesprek, selfportret wat konkludeer dat die spreker lig reis, sonder kind of kraai.
Die self, die lyf is net die gedig 'n kriptogram. Die leser moet dikwels raaisels oplos, intertekste naspeur in 'n bundel wat soveel leesplesier verskaf. Dit is 'n melancholiese bundel en die titelgedig vra die spreker dan ook is daar 'n ander lewe wat hy elders leef? Ja daar is. Die digter het dit vir ons in hierdie mooi bundel gegee.