Die Mens het by sy vrou, Lewe, geslaap. Sy het aan Smid geboorte geskenk.
"Nes Jáhoe het ek het 'n man gemaak," het sy gesê.
Daarna het sy ook aan Smid se broer, Herder, geboorte geskenk. Herder was 'n skaapwagter en Smid het die aarde bewerk.
Lank daarna het Smid uit sy oeste van die landerye 'n offer aan Jáhoe byeengebring. En Herder het van die eersgeborenes van sy kudde gebring, van sy beste. Jáhoe het Herder en sy offer aanvaar, maar vir Smid en sy offer het hy nie aanvaar nie.
Smid was baie kwaad en sy gesig het gehang. "Vir wat is jy kwaad?" het Jáhoe gevra. "En vir wat hang jou gesig? Is dit nie so dat jy verhef sal word indien jy goed doen, maar dat die sonde by die deur sal wag indien jy nie doen wat reg is nie? Sonde hunker na jou. Jy is die meester van sonde."
Toe het Smid vir Herder, sy broer, gesê, "Kom ons gaan veld toe." Hy het Herder, sy broer, aangeval en hom doodgemaak.
Jáhoe het vir Smid gesê, "Waar is jou broer, Herder?"
"Ek weet nie?" het Smid geantwoord. "Is ek die oppasser van dié broer van ons?"
"Wat het jy gedoen?" het Jáhoe gevra. "Die stem van jou broer se bloed roep na my vanuit die aarde. Jy word vervloek deur die einste aarde waarvan die mond oopgebars het om jou broer se bloed vanuit jou hand op te slurp. Die aarde sal nie meer vir jou 'n oes lewer wanneer jy dit bewerk nie. Jy sal rigtingloos en treurig in die land wees."
"My sonde is te groot om te dra," het Smid Jáhoe geantwoord. "Verban U my vandag van die aangesig van die aarde én sal ek versteek wees van u aangesig? Ek sal 'n treurige swerwer in die land wees. Enigeen wat my teëkom, sal my doodmaak."
Maar Jáhoe het vir Smid gesê, "Sowaar, enigeen wat vir Smid doodmaak, sal sewe keer wraak ervaar."
Jáhoe het 'n merk op Smid gesit om te keer dat hy deur enigiemand wat hom vind, doodgemaak word.
Die stamme QJN en 'BL (meestal vertaal Kain en Abel) is in talle ou Semitiese tale Smid en Herder. Ek kon egter nie enige aanduiding vind dat hulle ook in ou Hebreeus daardie betekenis het nie, so ons het waarskynlik hier te doen met 'n verhaal wat veel ouer as die Hebreeuse kanon was en waarvan die twee karakters se titels oorvertel is totdat die oorspronklike betekenis daarvan vergeet is en dit in die tekste beland het van 'n stam (die Hebreërs wat dit by die ander geërf het. 'n Aanduiding dat die Hebreërs al die oorspronklike betekenis van die name vergeet het, lê daarin dat Smid nie eens meer in die storie 'n smid is nie, hy het intussen 'n bewerker van die aarde (waarskynlik graanboer) geword.
So hier het ons 'n primitiewe verhaal oor argetipes – die Mens en sy Vrou kry twee kinders, een verteenwoordig boerdery en een die moderner stedelike kunste. 'n Stryd ontstaan. Jáhoe se simpatie is duidelik by die boer, maar die beskawing, wat wreed en sterk is, maak die boer uiteindelik dood.
Rigtingloos en treurig swerf Smid nou verder.
O, 'n nota oor seks: In die Hebreeus, soos in sommige ou vertalings, lees ons die Mens het sy vrou "geken". Dit beteken natuurlik seks. Ek het dit eers so gehou, dit het oulik geklink, maar toe besef ek dit sal een van daai letterlike vertalings wees wat mettertyd irriterend raak. "Gemeenskap" en "omgang" klink te outyds, "seks" klink te klinies, so nou het hulle maar "saamgeslaap".
Die Mens het sy vrou die naam Lewe gegee, want sy was die moeder van alles wat lewe.
Magtige Jáhoe het vir die Mens en sy vrou klere van leer gemaak en hulle aangetrek.
En Magtige Jáhoe het gesê, "So het die mens nou soos een van ons geword wat goed en kwaad ken. Hy moet nie nou ook sy hand uitsteek en van die boom van die lewe eet nie, want dan sal hy soos 'n Onsterflike wees."
Magtige Jáhoe het die Mens uit die plesiertuin weggestuur om die grond te gaan bewerk waaruit hy geneem is. Hy het die Mens uitgedryf en in die ooste van die plesiertuin het Hy 'n gerub met 'n tollende, vlammende swaard laat woon om die pad na die boom van die lewe te bewaak.
Die foto heelbo is van 'n figuur uit die klipkuns van Indonesië se Hindoetydperk wat ek op Java afgeneem het, maar lyk dit nie effentjies soos 'n gerub nie? As ek Erik von Danniken was, sou ek beslis iets hieruit afgelei het.
Daar waar Jáhoe die mense se klere vir hulle aantrek nadat hy dit gemaak het: Dit laat mens so bietjie dink aan 'n sorgsame ouer wat sy kinders aantrek voordat hy hulle uit die huis stuur om die wrede ou wêreld aan te durf, heel aandoenlik.
Maar eintlik lyk dit steeds asof Jáhoe spyt is die mens het deur sy dreigement gesien en die vrugte van kennis geëet. Dit lyk asof die mens nou vir Jáhoe 'n bedreiging geword het – hulle het inderdaad nes die slang belowe het die vermoë bekom om goed en kwaad te ken, en daarom moet Jáhoe hulle wegstuur voordat dinge verder hand uit ruk.
Uit die derde paragraaf – dit lyk my ek was verkeerd in my vroeëre vertaling waar ek dit laat klink het of die boom van goed en kwaad en die boom van die lewe een en dieselfde boom was, want hier onderskei Jáhoe duidelik tussen die twee.
Wie is die Onsterflikes waarvan hier gepraat word? Dalk een van die Hemelse Raad? Ons gaan later meer oor hulle gesels. Maar die woord Onsterflike is hier 'n selfstandige naamwoord en nie 'n byvoeglike naamwoord, soos in die meeste vertalings wat dit een ("onsterflik" of "hy sal vir ewig lewe") maak nie.
Willie Esterhuyse skryf in sy jongste boek Die God van Genesis dat dié teks volgens sommige mense 'n metafoor is vir die trauma wat 'n gemeenskap deurgegaan het toe hulle vanuit 'n jag-en-versamel-stand tot 'n agrariese fase ontwikkel het. Volgens so 'n argument sou mense 'n oer-herinnering aan dié ontwrigting oorgehou het en dit sou uiteindelik gelei het tot mites wat van geslag tot geslag omvorm is totdat dit die verhaal oor die verdrywing uit die plesiertuin geword het. Self vind ek dit nie baie oortuigend nie – dié teks is opgeteken op die vroegte sowat 2000 jaar nadat mense in die Nabye Ooste landbou begin beoefen het. Maar dalk oortuig die teorie jou.
New insight into the disturbing puzzle of our world
'n Aanhaling waarmee Karen Armstrong ons op ons pad wil help (uit A short history of myth):
Mythology is not an early attempt at history and does not claim that its tails are objective facts. Like a novel, an opera or a ballet, myth is make-believe; it is a game that transfigures our fragmented, tragic world, and helps us to glimpse new possibilities by asking "what if" – a question which has also provoked some of our most important discoveries in philosophy, science and technology. The Neanderthals who prepared their dead companions for a new life were, perhaps, engaged in the same game of spiritual make-believe that is common to all mythmakers: What if this world were not all that there is? How would this affect our lives – psychologically, practically or socially? Would we become different? More complete? And, if we did find that we were so transformed, would that show that our mythical belief was true in some way, that it was telling us something important about our humanity, even though we could not prove this rationally?
Human beings are unique in retaining the capacity for play. Unless they are living in the artificial conditions of captivity, other animals lose their early sense of fun when they encounter the harsh realities of life in the wild. Human adults, however, continue to enjoy playing with different possibilities, and, like children, we go on creating imaginary worlds. In art, liberated from the constraints of reason and logic, we conceive and combine new forms that enrich our lives, and which we believe tell us something important and profoundly "true". In mythology too, we entertain a hypothesis, bring it to life by means of ritual, act upon it, contemplate its effect upon our lives, and discover that we have achieved new insight into the disturbing puzzle of our world."
Our modern alienation from myth is unprecendented. In the pre-modern world, mythology was indispensible. It not only helped people to make sense of their lives but also revealed regions of the human mind that would otherwise have remained inaccessible. It was an early form of psychology. The stories of gods or heroes descending through labyrinths and fighting with monsters, brought to light the mysterious workings of the psyche, showing people how to cope with their own interior crises. When Freud and Jung began to chart the modern quest for the soul, they instinctively turned to classical mythology to explain their insights, and gave the old myths a new interpretation.
There was nothing new in this. There is never a single, orthodox version of a myth. As our circumstances change, we need to tell our stories differently in order to bring out their timeless truth.
Die mens se gelyke
Jáhoe is op Facebook
Die Jáhoe-projek het 'n groep op Facebook. Klik hier om dit te besoek en aan te sluit. Jy kan vertalings voorstel of jou eie vertalings aanbied.