GKSA Standpunte: Doodstraf
2003 Herinstelling van die doodstraf
A. Bepalings van die grondwet
'n "Informele referendum" is in Suid-Afrika gehou met motorplakkers om steun te wys vir die herinstelling van die doodstraf.
In April 1995 het 'n meningsopname aan die lig gebring dat 80% van die blankes en 49% van die swartes wat deelgeneem het, die behoud van die doodstraf steun.
Die Konstitusionele Hof was ook daarvan bewus, maar het gemeen die openbare mening kan nie die plig van die hof om die grondwet te interpreteer, vervang nie.
IV. die reg op lewe.
Eerstens sal die prosedurele vereistes vir die wysiging van die Grondwet nagekom moet word.
Voorts sal die wysiging uitsonderings op al vier gronde moet skep.
Die parlement sal ook die strafproseswet moet wysig om 'n nuwe doodsvonnisbedeling in te stel. *
Die Konstitusionele Hof kan nog steeds vereis dat vir 'n vonnis wat so drasties en onherroeplik is, hoër standaarde van "billike verhoor" moet geld. Hierdie standaarde kan die doodsvonnis heeltemal onprakties maak.
'n Kortpad is om die Handves van Regte te wysig: sê eenvoudig dat geen bepaling in die Grondwet die oplegging en uitvoer van die doodsvonnis ongrondwetlik maak nie. Die Handves van Regte is egter gegrond op internasionaal aanvaarde beginsels en sal op grond daarvan, moeilik verander word – enige handves word uiteraard nie eintlik gewysig nie.
2.4 Dit is egter wesenlik belangrik dat die grondwetlike orde in Suid-Afrika gehandhaaf word, onder meer die vier genoemde grondbeginsels in die Grondwet. Regter Chaskalson het dieselfde punt in sy Konstitusionele Hof-uitspraak gemaak: "The very reason for establishing the new legal order and for vesting the power of judicial review of all legislation in the courts, was to protect the rights of minorities and others who cannot protect their rights adequately through the democratic process."
B. Enkele perspektiewe op die herinstelling van die doodstraf
1. Die doodstraf as oplossong vir misdaad
2.5 'n Veranderende maatskaplike beleid in Suid-Afrika wys daarop, dat om 'n persoon uit die samelewing te verwyder en deel van 'n "sisteem van misdadigers" te maak (tronkstraf), nie suksesvol was nie. Gevangenes ontsnap wel uit tronke, maar oor die algemeen nie uit die siklus van oortreding en inperking, of oplossing van 'n probleem deur geweld nie.
2.6 Uit 'n studie van motorkapers blyk die volgende:
Motorkapings word suiwer as gevolg van die lonendheid daarvan uitgevoer. Die gemiddelde inkomste vir 'n gekaapte motor is tussen R10 000 en R20 000. Mnr X wat alleen gewerk het en 55 jaar tronkstraf uitdien, het in sy beste maand R800 000 verdien! (Terloops, hy het 'n BCom graad.)
'n Gewelddadige misdaad soos motorkaping ontwikkel uit 'n klimaat van geweld. Die gebruik van geweld is nie vir kapers onaanvaarbaar nie. Is daar nie te veel geweld op TV, flieks, in gesinne ens. nie?
Motorkapers meen die kans om gevang en gestraf te word in Suid-Afrika is minimaal. (Doodstraf maak geen verskil aan hulle argument nie.) As hulle gevang word is hulle gou uit op borgtog. Die oneffektiwiteit van die strafregpleging word al hoe meer genoem as bydraende faktor tot groeiende misdaad.