Jy kan verder wys op die feit dat daar vyf verskillende afdelings is, nie almal (ewe sterk) in die teken van die “watermerk” nie. In ander kunste is dit ook nie ongewoon dat ’n titel (bv. van ’n skildery) ontleen word aan ’n klein detail daarvan nie, en in die poësie kan ’n gedig of gedeelte soms aan ’n bundel sy naam gee. So is NP van Wyk Louw se bundeltitel Tristia bv. volgens die inhoudsopgawe ook die titel van die middelste afdeling, tussen “Verse” en “Odes”. In Möller se geval is dit eerder uitstalling as enkelwerk, te meer nie reduseerbaar tot die een “motief” nie, hoe opwindend dit al is.
Die gedig “Verskuiwings” (p 62) begin by die bobbejaan wat die botterklapper om rol op soek na bytplek, en die klapper word kontinentaal, tektonies: soos in “Die beiteltjie” raak die vrug as aarde oop, maar hier herstel dit tot een gesamentlike suidelike vasteland.
Daar is ’n gedig oor die dood van die digter se ouers, maar dit eindig met ’n bede om weg te kom van die verbintenis met die grond. Een van die skoonste verse in hierdie klankmakende bundel is “Doodsvoël” (p 79). Dis nuutsoortige, belangrike gedigte in Afrikaans: enige vergelyking is vermetel.
Lucie, jy is nie ŉ jong debutant nie. Die afgeronde aard van hierdie verse laat egter die vermoede ontstaan dat jy ŉ ervare digter is. Waarom het jy dan eers op ŉ relatief gevorderde ouderdom hierdie besonderse digbundel die lig laat sien?
Dankie Marlise, vir die vriendelike woorde. Dit was vir my nog altyd moeilik om te skryf, maar ek het die geluk gehad om wonderlike mense te leer ken in my lewe. So het ons ŉ knap onderwyser vir Afrikaans gehad op hoërskool, mnr. Frank Wright, wat ons aangemoedig het om wyd te lees, soos die destyds pas verskene bundels van Breyten Breytenbach, Ingrid Jonker en al die ander “nuwe” Sestigers, en om dan self gedigte te skryf. So is vier van my gedigte (in Afrikaans) in ons skool se jaarblad gepubliseer toe ek sewentien was. Hierdie pogings het uiteraard sterk onder die invloed van die sestigerstyl gestaan, soos die titels al wys: “want ek wil nie sien in die verborge nie”, “ons vlug om die son”, “dood, is ŉ deur wat agter my sluit”, ens.
Die versreëls uit die gedig Skeurkloof: Die kloof lê dieper/ as ŉ luiperdklou/ se krapmerk in bas/ en sy water tregter/ en sak in lope/ tot in die onderaardse af /, asook elders die reël “watermerk van herinnering“, sluit onder andere vir my aan by die titel van die digbundel. So ook die teenpole van water waar jy die elemente van vuur, lug of grond beskryf. Maar wat beteken die meerduidige titel van Watermerke alles vir jou?
Daar is vyf afdelings in hierdie stewige debuut. Kan jy hulle vir ons opnoem en vertel watter temas en motiewe jy hierin ontgin?
ŉ “Kenner” is ek beslis nie, maar ek is lief vir die natuur in al sy vorme. Dis iets wat my ouers op ŉ mooi manier aan ons oorgedra het: om alles wat plante, diere en goggas is te respekteer en te probeer bewaar dat dit kan voortbestaan in sy natuurlike habitat, of dit daar buite in die wildernis of in jou eie tuin is. Daar is dan altyd die opwinding: hier het vannag ŉ luiperd of rooikat, hiëna en ystervark binne ŉ paar tree van die huis af verbygeloop. Ons kan sy spoor, sy waarmerk, uitken. Of hier is die bewyse dat die koedoe weer oor die werf geloop het, besig om ons aalwyne te vreet, of was dit die bobbejane? Hulle het verseker oral op die dak en stoep gesit en die vallei ingetuur. Ons is helaas, net die besoekers hier.
Ek het gedink dat ek die enigste vrouedigter uit die Waterberge is… Dus was dit vir my aangenaam verrassend dat nuwe digters ook oor hierdie streek dig, soos Carina Stander en Ilse van Staden. So ook jy met ŉ paar verse. Noem jy die woord botterklapper of moepel of wildepeerblom, stroom herinneringe aan my eie jeugjare terug. Het jy grootgeword in die Waterberge? Wat is die agtergrond?
Maar ja, die ritmiese aanslag in gedigte, en wat jy noem “resonerende klanke”, is moontlik die gevolg van ŉ soms onbewuste, soms doelbewuste instelling van die oor vir dit wat gesê wil word. Daar is mos deesdae studies oor die neurologiese prosesse van dig en skryf – dit wat so op sy eie ritme aangeslibben kom … miskien bly dit net ŉ deuntjie in jou kop, miskien word dit iets magies. Dalk wil sommige gedigte liefs gehoor word oor die musikale elemente daarin en die moontlikheid van variasie in ritmiese vertolkings daarvan, net soos elke opvoering ŉ ander vertolking word van dieselfde gekomponeerde musiekstuk. Dit kan elke gedig sy “volmaakte” vorm en gang laat vind, met versnellings en pouses, soos water oor klippe. Ek glo nie alle gedigte wil noodwendig net “stil” gelees word as slim en vernuftige woordspel op papier nie. Dit vra ŉ stem en ‘n oor, en ŉ stemtoon wat dit vertolk. Die gedig begin, myns insiens, eers lewe as die woordbetekenisse deur die ritme en klanke “opgeroep” word. Want is dit dan nie die ritme wat die “asemhaling van die betekenis” is nie? (Is dit nie N.P. van Wyk Louw se woorde wat ons so bly inspireer nie?). Dit is tog wat steeds bepleit word, dat digters hulle eie gedigte hardop voorlees, om dit telkens weer op die oor te toets. (Ek verwys hier na talle voorlesings hieroor by die hAp-huis en die onderhoud met Antjie Krog onlangs op Versindaba se webblad, as ek reg onthou). Kyk net hoeveel digters het al CD’s en DVD’s ingesluit in hulle bundeluitgawes soos Breyten Breytenbach, en ‘n hele klomp van die jonger garde digters op hulle eie, en op die onlangse CD-bundel Klikspringer. Dat al hoe meer gedigte, ook van ons ouer digters weer getoonset en voorgedra word, is ‘n mooi ontwikkeling in ons tyd, danksy die tegnologie en toewyding van ons musikante, soos Chris Chameleon met sy Ingrid Jonker vertolkings. Gelukkig is daar ook heelwat digters in Afrikaans wie se gedigte genoeg musikale elemente bevat om wel getoonset te word. Wat ŉ fees vir Afrikaans!