NSIKLOPEDIEË soos hierdie web-ensiklopedie word gemaak om van die fantastiese waarhede in ons geskape wêreld te vertel—maar geen goeie ensiklopedie kan ooit volledig wees sonder sy fantasieë en sy mites nie. En wie ’n studie wil maak van die mens en sy hebbelikhede, kan ewe goed begin by die “monsters” wat mense steeds in verskillende wêrelddele fassineer.
Kom dus saam met ons op ’n boeiende reis na die ongelooflike—na die Nessies en die Jeti’s, die grootste legendes van ons tyd. En besluit dan self wat is waar en wat is drome—dalk blote skimme en gedaantes uit die Wonderlike Wêreld van die Waan...
En toe verskyn die reuse-nek ongeveer twee meter bokant die water. Met vooraan so ’n klein koppie, wat senuweeagtig bly rondbeweeg.
"Ek sê: ‘Dit is fantasties,’ en toe knip ek my oë net om seker te maak dat ek my nie verbeel nie. Ja-nee, hy’s daar, dis nie altemit nie. Net toe die boeg van die treiler verskyn, sien die dierasie dit en, whoesj, genugtig, wat ’n duik!"
Hierdie waarneming, in Mei 1934 van die geroemde "Loch Ness-monster" deur Alex Campbell, was die eerste van vele deur hierdie plaaslike Skot. Maar hy was lank nie die enigste mens wat vertel het dat hy vir "Nessie" gesien het nie.
Tot die jare dertig toe ’n hele string padwerkers wat ’n pad langs die meer gebou het, beweer het dat hulle die monster gesien het.
In die jare sewentig het ’n Amerikaanse wetenskaplike met sonar die teenwoordigheid van groot, bewegende voorwerpe in die water opgespoor. Hy het selfs ’n aantal greinerige foto’s kon neem van voorwerpe wat soos monsters gelyk het. Maar natuurlik het dit niks bewys nie.
Uit foto’s het hulle ’n dier saamgestel wat baie lyk soos die Plesiosaurus wat in die tyd van die dinosourusse gelewe het. Hierdie waterdier met sy lang, slangagtige nek, vinpote en ’n stert, het in baie wêrelddele, ook Suider-Afrika, langs die kuste en in riviermondings rondgeswem.
Wat die Loch Ness-monster werklik lewend hou, is die geheimsinnigheid wat dit omhul. Soos een van die soekers op een van die bote verduidelik het: Hy voel soos ’n Kruisvaarder op soek na die Heilige Graal. Daar hoef nie rêrig ’n Graal of ’n Nessie te wees nie. Al wat saak maak, is die hoop dat daar dalk een kan wees.
BO: ’n Natreksel van die stert, lyf, nek en kop van die Loch Ness-monster? Nee, darem nie. Dit is ’n grafiek van die daaglikse besoeke aan Mieliestronk se werf op die web oor twee weke in Julie 2009! Daar is ’n tyd van betreklik min besoeke diep in die skoolvakansie, ’n boog van oplewing in die week net voordat die nuwe skoolkwartaal begin en toe ’n skerp styging toe die skole heropen.
BO: Nie die Vaaldam-monster nie, maar “een” wat Kruger Tours se bekende toergids André van die Blyderivier-canyon ’n tyd gelede op ’n wildplaas in sy wêrelddeel gevind het! (André se portefeulje met talle aanskoulike foto’s is hier te sien op die wêreldwye web. Besoek ook Kruger Tours se webwerf deur hier te klik.)
’N KLOMPIE dekades gelede is beweer dat Nessie ’n gelyke in Suid-Afrika het—nogal in die Vaaldam! Daar was selfs ’n liedjie oor hom. Die liedjie het begin met iets soos “Hoeveel kos die monster in die Vaaldam?” (op die wysie van die gewilde Engelse liedjie How much is that doggy in the window?).
Die "Vaaldam-monster" was egter net vir ’n tydjie nuuswaardig... en het daarna blykbaar in die dieptes van die vergetelheid versink.
So onlangs as April 2003 het die Deneysville News op sy voorblad berig dat ’n “monster” ’n tydjie tevore in die Vaaldam opgemerk is. Daar was selfs ’n foto van iets groots (maar onherkenbaar) wat blykbaar uit die water verrys met ’n man op die oewer wat in die rigting van die “monster” wys. Genoeg om dadelik die aandag te boei—totdat ’n mens na die datum van die publikasie kyk: 1 April!
BO: Spore in die sneeu wat deur die Afskuwelike Sneeumens gemaak is? Nee, iets veel nederigers. Dit is, glo dit, die spoortjies van ’n muis! Navorsers sal egter kan vertel dat selfs muisspoortjies mettertyd groter sal kan vertoon namate die sneeu begin wegsmelt. Kan die gewaande spore van die Jeti dus ook maar eintlik net mensspore wees wat deur smelting uitermate vergroot het?
Hulle was die hele oggend aan die gang en staan nou ’n bietjie om asem te skep. Skielik sien Shipton ’n dubbele stel voetspore in die sneeu doer anderkant. Die geselskap haas hulle om die toneel te inspekteer.
Dit was sowat 45 jaar vantevore dat die Jeti na bewering die eerste keer deur ’n Westerling gesien is. Ene Henry Elwes het dit as "’n dier van die rotsagtige plekke" beskryf, wat ’n vertaling is van die Tibetaanse woord jehtei.
Verslae oor só ’n dier is ook ontvang van afgeleë plekke in China en Rusland. Maar dis veral die Sjerpas en ander bergmense van hoog in die Himalaja wat aanhou getuig dat die Jeti wel bestaan.
’n Londense geleerde, prof. Chris Stringer van die Natuurhistoriese Museum, het op ’n keer selfs die gedagte geopper dat die gedrog dalk deur ’n reusagtige prehistoriese aap geïnspireer kon gewees het.
Prof. Stringer het gesê dat die herinneringe aan die kolossale dier van geslag tot geslag oorgedra kon gewees het (as daar nie, en dis ’n baie groot miskien, ’n handjievol van hierdie diere uit oertyd oorgebly het nie). In die museum is al ’n geanimeerde beeld opgerig van die aap soos hy kon gelyk het—’n grommende en knorrende dierasie wat ewe gelukkig aan bamboes kou...
Sy naam is Almasty. Mense van dié streek beskryf hom as iemand sonder ’n nek en met lang, swaaiende arms. As hy agter hom wil kyk, sê hulle, draai hy nie sy kop nie maar sy hele torso. Almasty sou die hebbelikheid hê om mense te agtervolg en hul kos te steel. Hy laat glo ook groot voetspore langs rivieroewers.
’n VVV is enige voorwerp of lig in die hemelruim wat die waarnemer nie onmiddellik kan verduidelik nie. Mense het al sedert die antieke tye snaakse dinge in die lug bemerk, maar VVV’s het eers werklik die mensdom se tonge losgemaak ná die publisiteit oor ’n Amerikaanse waarneming in 1947. Baie duisende sulke waarnemings is sedertdien oor die wêreld heen aangemeld.
Nogtans glo sekere mense steeds onwrikbaar aan VVV’s, terwyl party selfs aanvoer dat hulle aan boord van VVV’s geneem was. Só was daar ’n aantal jare gelede ’n Suid-Afrikaanse vrou wat doodernstig beweer het dat sy na ’n ander planeet in die ruimte geneem was en daar die lewe aan ’n seun vir ’n ruimtewese geskenk het.
Niemand het egter nog ooit daarin geslaag om met ’n afdoende fotografiese bewys van ’n VVV vorendag te kom nie. En ons foto’tjie van die groen ruimtewesentjie hier neffens is net ’n rekenaar-gegenereerde truuk (soos ook sekere ander grafika by hierdie artikel)!
IE skoolkinders in die ryk van die ou Romeine het dit nie altyd so maklik gehad nie. Veral nie as dit by somme gekom het nie. ’n Mens kan maar net probeer om, sê, DCCLXIX met CMXCVII te vermenigvuldig—sonder om dit eers oor te skakel na die getalle wat ons vandag gebruik—om te besef watter onbegonne taak dit moet gewees het.
Skole was, terloops, nie vir alle Romeinse kinders beskore nie—en daar was ook nie groot klasse in spesiale geboue soos dié wat ons ken nie. Die kinders van die armer dele van die bevolking moes eenvoudig maar ongeletterd bly. Kinders van die meer bevoorregte elite wat nie in hul eie huise deur geletterde slawe onderrig is nie, is na die huis van ’n onderwyser gestuur wat ’n aantal leerlinge gehad het.
Wanneer hulle so twaalf, dertien jaar oud was, kon bevoorregte seuns ’n skool bywoon om onder meer Grieks en Latyn te studeer, en op sestien sou party seuns in ’n skool vir retoriek kon gaan leer om openbare spekers te wees.
Net soos ou Rome het die Etruskiese beskawing ook in die antieke Italië bestaan en wel in ’n streek wat vandag min of meer met Toskane (hoofstad Florence) ooreenstem. Die simbole in die getallestelsel wat die Etruskers gebruik het, het só gelyk:
Die sogenaamde Attiese numerieke waardes is miskien reeds van die sewende eeu v.C. af deur die Grieke gebruik. (Attika is ’n skiereiland in Griekeland.) Die Attiese syfers is ook die Herodiaanse syfers genoem, omdat die geleerde Aelius Herodianus (omstreeks 180-250) hulle die eerste keer in die tweede eeu in ’n manuskrip beskrywe het. Hierdie Attiese stelstel het die volgende simbole gehad:
Die Romeine het afsonderlike simbole gebruik vir een, vyf, tien, vyftig, honderd, vyfhonderd en duisend en hul getalle geskryf deur hierdie tekens volgens ’n bepaalde metode saam te groepeer. Die basiese simbole is:
Wanneer ’n Romeinse simbool herhaal word, of gevolg word deur ’n simbool van gelyke of laer waarde, word aangedui dat daar bygetel moet word. Gevolglik staan XVIII vir X + V + I + I + I of 18. Wanneer ’n simbool voorafgegaan word daur ’n simbool van ’n laer waarde, word bedoel dat daar afgetrek moet word. Die numerieke waarde van IX is dus X minus I of 9.