Soos met die vorige Sondag se tekste gaan dit vandag ook oor Wysheid, trouens, die fokusteks vra in duidelik taal hoe ‘n verstandige en wyse mens lyk. Die psalmlesing maak die onderskeiding tussen ‘n regverdige en goddelose maar dit gaan juis oor die keuse wat ‘n wyse mens uitoefen en hoe wysheid gesoek word. Spreuke 31 gaan nie oor die ideale vrou nie. Soos elders in die Spreuke bundel word Wysheid ook hier as ‘n vrou voorgestel. Die Markus teks neem ons na die kern van die evangelie: die genade wat ons ontvang het maak van ons dienaars. In Dirkie Smit se boek "Wat sien ons in die spieël" word vandag se fokusteks treffend in hoofstuk 5 behandel.
Aanvangswoord/votum Geen mens sal kies om dwaas te wees nie. Maar hoekom is dit so moeilik om wysheid te bekom? Gaan dit oor menslike vermoëns, oor gawes en talente? Of gaan dit dalk oor die keuses wat ons maak?
Lees Psalm 1:1-3 as votum en sing dan lied 247 as Verootmoediging. In aansluiting met die lees van Psalm 1 kan Psalm 119 gebruik word as loflied. Ander liedere is byvoorbeeld Lied 167, 192,207 (NSG 10) en 214.
Die volgende gebede kan as epiklese dien: "Genadige en heilige Vader, gee ons die wysheid om U te bedink,die ywer om U te soek, die geduld om vir U te wag, die oë om U raak te sien, die ingesteldheid om na U te vra en die lewe om U te verkondig. Deur die krag van die Gees van onse Here Jesus Christus. Amen ( Vrye vertaling van ‘n gebed van die heilige Benediktus van Nursia in die "Hodder Book of Christian Prayers van Tony Castle" )
"O, Here God wat die ootmoediges lei, skenk aan ons in al ons twyfel en onsekerheid die genade om te vra na wat U wil hê ons moet doen. Skenk aan ons die wysheid om te onderskei tussen ware en vals keuses. Laat ons in u lig die lig sien sodat ons nie oppad struikel nie. Deur Jesus Christus onse Here, bid ons dit. Amen." ( Vrye vertaling van ‘n gebed deur William Bright in die "Hodder Book of Christian Prayers van Tony Castle ) Die volgende gebed van Huub Oosterhuis vind ook aansluiting met die lesing uit die Markus Evangelie:
U ken elke mens se nood en behoefte en hoor almal se gebede, skenk aan ons u goedheid en u ewige liefde. In die naam van Jesus Christus ons Here bid ons dit. Amen uitsending
Albert Barnes, bekende Amerikaanse Bybel-kommentator van die 19de eeu, bestry in die inleiding tot sy kommentaar op Jakobus die siening dat die skrywer van die brief dit op die oog het om die regverdigmakingsleer van Paulus (deur die geloof alleen) te weerlê. Die doel van Jakobus, volgens hom, is om aan te toon dat ’n gelowige nie getuienis het dat hy/sy geregverdig is of dat sy/haar geloof eg is nie, tensy sy/haar optrede gekenmerk word deur goeie werke en ’n heilige lewe. Dit is nie dat geloof nie noodsaaklik is tot regverdigmaking nie, en ook nie dat die verdienste van die Saligmaker nie die grond van die verlossing is nie, maar dat die lewe in gehoorsaamheid aan die Wet van die Here onontbeerlik is vir die egte godsdiensbeoefening. As Presbiteriaan kom sy weergawe van Jakobus se siening van geloof en goeie werke treffend ooreen met die derde deel van die Heidelbergse Kategismus waar die dankbaarheidslewe van die verloste gelowige direk gefokus is op die nakoming van die eise van die Wet van God. Barnes volg in sy kommentaar die Bybelse hoofstukindelings van die brief en behandel hoofstuk 3 as een geheel met een tema, naamlik as ’n waarskuwing teen ’n begeerte wat daar by baie gelowiges bestaan het om openbare (en erkende) leermeesters (van wysheid) te wees. Sondige praktyke wat hieruit voortvloei is die misbruik van die tong of te wel die gesproke woord en die naywerige en selfsugtige gespog met waanwysheid wat tot wanorde en allerhande gemene dade lei. Om ’n egte en verstandige wysheidsleraar te wees, moet die persoon in nederigheid die wysheid van Bo ontvang wat tot vrede en geregtigheid lei. Hoofstuk 4 word ook as ’n geheel behandel met een tema. Dit fokus op die toepassing van die aardse wysheid met sy begeleidende verskynsels van naywer en selfsug op verskillende aspekte van die gelowiges en die gemeente se lewenspraktyke. Vir Barnes vorm hoofstukke 3 en 4 dus eintlik ’n logiese en strukturele eenheid wat alles om die wysheidstema draai. Uit sy oogpunt sou ons tekskeuse sonder twyfel die kern van hierdie lang perikoop kon uitmaak.
Dit is egter nie nodig om vir die daarstelling van preekriglyne vir die gekose teks ’n keuse tussen die bogenoemde drie sieninge te maak nie, aangesien hulle mekaar eintlik wedersyds verryk en aanvul. Daar kan nie met Smit verskil word nie oor die afleiding dat daar verdeeldheid, twis en bittere (na)ywer onder die lesers bestaan het (wat dwarsdeur die brief aan die lig kom) en dat die skrywer die toe-eiening van die Wysheid van Bo as redmiddel aantoon. Dat dit hier ook om sondebesef , bekering en restitusie gaan, soos Pretorius aandui is onmiskenbaar. Barnes is reg as hy die skrywer se aandrang op die werke van die geloof sien as die noodwendige konsekwensie en bewys van die regverdigmaking deur die geloof alleen en op grond van die verdienste van Christus alleen, soos veral deur Paulus uiteengesit. Geeneen van hierdie sieninge beïnvloed die teksindeling wesenlik nie. Al drie betrek egter 4:4-6, 9-10 (die gedeeltes uit die gekose teks weggelaat) by die tema en Barnes ook 3:1-12. In die behandeling van die tekskeuse sal ons dan ook met hierdie teksgedeeltes rekening hou. Die teksgedeelte 3:13-4:10, kan as ’n eenheid beskou word wat oor die hooftema "bittere (na)ywer" of jaloesie en selfsug handel en wat onderverdeel kan word in die ontbloting en veroordeling van die situasie (3:13-4:6) en die oproep tot bekering (4:7-10). Eksegeties
3:17: Teenoor hierdie verdelende wanordeskeppende (dus duiwelse) wysheid, beskryf Jakobus die eienskappe (terselfdertyd vrugte) van die ware wysheid. Ten eerste kom dit van Bo (waar Christus aan die regterhand van God sit – Kol 3:1), ’n gans ander bron as die sondige wêreld hier onder. Dit kan alleen ’n gawe van God wees (1:5), want weens sy sondige aard beskik die mens nie van nature daaroor nie. Hierdie wysheid het ’n hele aantal positiewe kwalifikasies waarvan die betekenis by Smit, Pretorius en ander kommentatore nagelees kan word. Dit is nie moeilik om in te sien hoe hierdie kwalifikasies inpas by Jakobus se bedoeling en betoog nie. 3:18: Smit moet gelyk gegee word dat die 1983 Afrikaanse weergawe van hierdie vers ’n ongelukkige keuse is. ’n Letterlike vertaling sou lui: "Vrug van geregtigheid in vrede is/word gesaai vir/deur diegene wat vrede maak". Die 1933 Afrikaanse vertaling gee dit só weer. Die Authorised Version vertaal: "the fruit of righteousness is sown in peace of them that make peace". Die hele gees wat die wysheid van Bo adem, is dié van vrede en geregtigheid. Jakobus sluit sy uitspraak oor die ware wysheid af "deur te wys op die gunstige gevolge (letterlik: ‘die vrug wat geregtigheid is’….) wat die soek en uitleef van vrede het. Dit is naamlik, onder die vele goeie vrugte van die hemelse wysheid (vers 17), by uitstek dié een wat die kontras aandui met die "vrugte" of resultaat van die valse wysheid, naamlik wanorde en gemene dade (vers 16)" (Pretorius). Geregtigheid en vrede word in die Ou Testament dikwels aan mekaar verbind (Vgl Ps 72:7; 85:11; Jes 32:17). In Spreuke 3:17 word daar ook ’n direkte verband gelê tussen wysheid en vrede: "al haar paaie is vrede". Pretorius gee die volgende interpreterende vertaling van die vers: "Vir diegene (datief van voordeel) wat steeds die pad van vrede kies, saai God in daardie vrede die (saad vir die) vrug van ’n lewe wat by God aanneemlik sal wees (die geregtigheid)". Sy kommentaar daarop is: "’n Keuse vir vrede in plaas van naywer sal werklik ’n bewys wees van die gawe van wysheid (waarvoor elke mens kan bid – vgl 1:5). In die gesindheid van vrede kan die God-welgevallige lewe ontplooi en dit lei tot die (eskatologiese) beloning deur die Here in die eindtyd, waarin ook die wysheid sy doel sal bereik."
Die rol wat konflik speel in huis, kerk en samelewing. Kyk aan die hand van die tekskeuse na die oorsake daarvan en die oplossing daarvoor. Die verskillende terreine waarop konflik voorkom en die verskillende vorms wat dit aanneem (dikwels met die fasades van vroomheid, waarheidshandhawing en ywer vir beginsels), ook in die gemeente tot wie die preek gerig word, kan aangetoon word. Daar moet egter deurgedring word tot die kernwaarheid, dat die diepste oorsaak van konflik die stryd binne in die gemoed van die mens is, weens sy sondige aard. Daar kan nooit aan die bose kringloop van psigiese en fisiese geweld ontsnap word as die mens nie gemoedsvrede verkry deur die wegneem van sy selfsugtige begeertes nie. Dit kan slegs deur die genade en wysheid van God wat hom langs die weg van ’n hartgrondige bekering en die instorting van ’n nuwe lewe deur die Gees van die bose drange verlos. So word hy ’n instrument van vrede en geregtigheid. Daar kan oor die stof van hierdie tekskeuse gepreek word aan die hand van die Heidelbergse Kategismus, veral by die behandeling van vrae uit die eerste vier Sondagafdelings, insonderheid vrae 5-8. Dit is nog meer relevant by die behandeling van die vrae uit Sondagafdelings 40, 42-44 wat almal oor die nakoming van die Wet van God handel. Laastens kan die prediking handel oor die aard en inhoud van die ware gebed, aan die hand van Sondag 45-52 in teenstelling met die verkeerde (of "bose") gebruik daarvan, soos deur Jakobus aangetoon.