In die Ou Nabye Ooste was die hemel daarbo, en dit was die blyplek van die gode. Vir die meeste volke van die antieke tyd – Mesopotamië, Kanaän, Egipte, die Grieke, die Romeine, maar ook vir Ou Israel – was die hemelruim bevolk met gode en ander hemelwesens. Ou Israel was ‘n kind van haar tyd – maar die hemel van Israel sou tog anders lyk as die voorstellings van die hemel van die buurvolke. In hierdie teo-artikel gaan ek kortliks skryf oor die hemelse wesens wat Ou Israel geken het: die gerubs, die serafs en die engele.
Die Hebreeuse Bybel verwys altesaam 91 keer na ‘gerubs’. Hierdie wesens word die heel eerste keer in Genesis 3:24 aangetref. Hulle bewaak die tuin van Eden met flikkerende swaarde nadat die Here God die mens daar uitgedryf het. Hulle word egter nie beskrywe nie, waarskynlik omdat die Ou Nabye Oosterse mens presies geweet het wat bedoel word. Die leser in die een en twintigste eeu, word op hierdie punt in die duister gelaat.
Enkele leidrade oor die voorkoms van gerubs word wel in ‘n paar perikope gegee: 1 Konings 6:23-29 (vgl 2 Kron 3:11-13) en Esegiël 1 en 10. Die beskrywing in 1 Konings 6 is die uitvoeringste. Salomo is besig om die tempel vir die Here te bou en die binneste heiligdom – die Allerheiligste – word ingerig. Twee reusagtige gerubs staan daar die hele vertrek vol – vlerk aan vlerk, muur tot muur. Hierdie vertrek, die binneste heiligdom van die tempel, is ook die plek waar die verbondsark van die Here hoort.
Uit Jesaja se beskrywing word die hemelse bonatuurlike serafs voorgestel as gevleuelde slange. Dalk hou hierdie voorstelling ook verband met die ureaus-motief (die giftige kobra) van die Egiptiese farao’s. Die kobra wat hulle as hooftooisel gedra het, was ‘n simbool van beskerming omdat die gif wat hy spoeg natuurlik op die vyand gemik was. Maar behalwe die feit dat die Egiptiese ureaus nie vlerke het nie, is daar weereens ‘n belangrike verskil tussen die ureaus en Jesaja se serafs. Jesaja se serafs beskerm nie vir JHWH nie, inteendeel, hulle het hul vlerke nodig om hulself van kop tot toon van sy onaanskoubare heiligheid te beskerm. JHWH het niemand se beskerming nodig nie. Hy is almagtig, Hy is heilig.
Eers op ‘n baie laat stadium in Ou-Israel se geskiedenis is daar engele wat as ‘n leërmag aktief aan die kant van God veg: in die apokriewe boeke (2 Makk 10:29-31) en die Qumran-geskrifte. Waarskynlik het konsepte oor die ‘hemelse leërskare’ en die engele-leer teen hierdie tyd saamgesmelt.