Entstowwe basies | Zoetis ZA
Home / Health Management / Immunisasie Programme
Vir dekades word immunisasie of soos meer algemeen bekend inenting toegepas om siektes in beeskuddes te beheer. Kuddes brei uit en diere word gereeld aangekoop of kom in kontak met ander diere en indien diere nie 'n effektiewe immuniteit teen die verskillende siektes het nie kan dit tot groot finansïele verliese aanleiding gee. U kuddeveearts is bekend met die siektes in u area en op u plaas en hy is by uitstek die aangewese persoon om u te help met die daarstel van 'n effektiewe en strategiese immunisasieprogram.
Die liggaam het die vermoë om vreemde materiaal te herken en daarteen te reageer – virusse en bakterieë is sodanige materiaal en sodra die liggaam dit herken word teenliggaampies gevorm of spesifieke selle word vervaardig wat sal help in die eliminasie van hierdie organismes. In onge-ente diere kan 'n virus of bakterie die liggaam binnedring en voor die vorming van neutraliserende teenliggaampies deur die immuunsisteem sal die dier siek word of selfs vrek. Immunisasieprogramme het ook ten doel die daarstel van geheue selle wat dan baie gouer in aksie kan kom teen 'n vreemde organisme en alhoewel die organisme dalk kan repliseer of vermenigvuldig sal die dier glad nie of in 'n baie lae graad (subklinies) siek word.
Entstowwe is of infeksieuse organismes of toksiese newe produkte van hierdie organismes. Nadat 'n entstof ingespuit is, herken die liggaam hierdie entstof as vreemd en 'n immuunreaksie vind plaas en teenliggaampies en immuunselle asook geheueselle word teen die spesifieke organisme/s gevorm.
Die mees algemeenste entstowwe is gemodifiseerde lewende entstowwe of dooie entstowwe. Lewende entstowwe is sodanig verander dat die liggaam dit herken as vreemd maar dit kan glad nie die kliniese siekte veroorsaak nie. Hierdie organismes repliseer of vermenigvuldig in die dier se liggaam na toediening en 'n baie goeie immuniteit word na gewoonlik net een toediening verkry. 'n Goeie lokale immuniteit (op die slymvlies), humorale immuniteit (in die bloedstroom) en selbemiddelde immuniteit (binne in die selle) word ook verkry. Organismes in lewende entstowwe is egter baie sensitief vir temperatuur, sonlig en selfs ontsmetmiddels in naalde en spuite. Hierdie entstowwe kan gewoonlik ook nie in dragtige diere gebruik word nie.
Dooie entstowwe daarenteen bevat dooie organismes en kan nie vermenigvuldig in die dier nie. Hierdie entstowwe kan wel in meeste gevalle in dragtige diere gebruik word en is byvoorbeeld nie so temperatuur sensitief nie. 'n Nadeel is egter dat in die meeste gevalle 'n skraagdosis 2-4 weke later toegedien moet word (in sommige van die nuwe generasie dooie entstowwe is dit egter nie nodig nie). In die meeste gevalle word slegs die humorale immuniteit gestimuleer.
Ander entstowwe weer bevat nie die organisme nie maar byprodukte van die organisme soos toksiene (byvoorbeeld sponssiekte). Na toediening van die entstof vorm die liggaam teenliggaampies teen die toksien en sou die dier op 'n later stadium aan die organisme plus sy toksiene blootgestel word sal daar reeds beskermende teenliggaampies teenwoordig wees.
Entstowwe varieer baie in hulle effektiwiteit. Om hierdie rede is dit dus uiters belangrik dat slegs entstowwe gebruik moet word wat voorsien word deur maatskappye wat die nodige navorsing en ander studies gedoen het om keer op keer met elke gebruik feitlik aan u die waarborg kan lewer dat indien die entstof korrek toegedien is die dier wel beskerm sal wees teen die siektes wat deur die entstof gedek word.
Voeding, stres en immuniteit
Baie voedingstowwe insluitende proteïene, vitamienes en spoorelemente is betrokke in die immuunreaksie in die dier se liggaam. Tekorte van laasgenoemde kan aanleiding gee tot sub-optimale immuunfunksie. Stres het ook 'n negatiewe effek op die immuunsisteem en verminder die effektiwiteit van immunisasieprogramme. Vir maksimum effek moet entstowwe toegedien word wanneer diere op 'n optimale vlak van voeding is en nie onder stres is nie.
Ouderdom van eerste immunisasie
Aansteeklike siektes kan enige tyd toeslaan. Hoe vroeër kalwers teen siektes geïmmuniseer kan word hoe minder is die moontlikheid dat hulle sal siek word. So byvoorbeeld bestaan daar BVD/IBR entstowwe wat reeds op dag 7 na geboorte toegedien kan word en ander wat eers op 8 maande ouderdom toegedien kan word. Laasgenoemde diere is dus vir 'n baie lang periode vatbaar vir hierdie siektes met geen beskerming vir 'n periode aangesien die maternale teenliggaampies (vanuit die biesmelk) op die langste tot op 4-5 maande ouderdom beskerming aan hierdie kalwers sal bied.
Volg altyd die aanwysings
Alle entstowwe het duidelike aanwysings en moet streng nagevolg word. Skraagdosisse is belangrik met dooie entstowwe en as die aanwysings is: "nie vir gebruik in dragtige diere nie", bedoel die vervaardiger dit. Roete van toediening is ook belangrik – meeste van die nuwe generasie entstowwe kan onderhuids toegedien word en dit is ook verkieslik omdat daar min of geen skade in die weefsel plaasvind indien dit onderhuids toegedien word. Deur die aanwysings te volg sal u by die doelwit uitkom naamlik die daarstel van 'n effektiewe immunisasieprogram
Entstowwe algemeen gebruik in die beeskuddes
BVD – 'n virussiekte wat respiratoriese en reproduksie probleme kan veroorsaak
IBR – 'n virussiekte wat respiratoriese probleme en aborsies kan veroorsaak
PI3 (Parainfluenza-3) – 'n virussiekte van die boonste asemhalingstelsel
BRSV – 'n virus wat respiratoriese probleme veroorsaak
Leptospirose – wat aborsies en soms kliniese siekte veroorsaak
Pasteurella – 'n bakterie wat longontsteking veroorsaak
Klostridiale siektes – verskeie sindrome word gesien
E. coli en Rota/Coronavirus - bakterieë en virusse wat diarree in kalwers kan veroorsaak (die koei word geïmmuniseer en die teenliggaampies word deur die biesmelk na die kalf oorgedra)
Drie-dae-stywesiekte en Knopvelsiekte – insekoorgedraagde virussiektes
Bosluisoorgedraagde siektes – Rooiwater en Anaplasmose
Baie ander entstowwe teen minder algemeen siektes is ook beskikbaar maar die gebruik daarvan is opsioneel indien dit wel in u area voorkom.
Die gebruik van immunisasieprogramme is 'n effektiewe metode om meeste siektes te beheer.
Vir immunisasieprogramme om effektief te wees moet entstowwe aan gesonde diere wat optimale voeding ontvang en korrek ontwurm is toegedien word voordat die diere aan die moontlike organisme/s blootgestel sal word.