Die Eerste en Tweede Grensoorloë[wysig | wysig bron]
Die eerste van vele oorloë met die Xhosas was reeds geveg teen die tyd wat die Kaapkolonie aan die Verenigde Koninkryk afgestaan is. Die Xhosas wat die koloniale grens oorgesteek het, is verjaag uit die distrik tussen die Sondagsrivier en die Groot-Visrivier, bekend as die Zuurveld, en wat 'n tipe neutrale gebied geword het. Vir 'n geruime tyd voor 1811 het die Xhosas reeds besit van die Zuurveld ingeneem en koloniste aangeval; in 'n poging om hulle uit te dryf het Kolonel John Graham die area met 'n gemengde-ras leër ingeval in Desember 1811, en uiteindelik is die Xhosas tot verby die Visrivier gedryf. Op die ligging van Graham se hoofkwartier het 'n dorp met sy naam verrys, Graham's Town, wat uiteindelik die huidige Grahamstad geword het.
Die oorlog van 1817 – 1819 het gelei tot die eerste golf Britse immigrante van 'n merkbale hoeveelheid, 'n gebeurtenis wat verreikende gevolge sou hê. Die goewerneur, Lord Charles Somerset, wie se verdragsooreenkomste met die Xhosahoofde nie onderhou kon word nie, het gesmag om 'n skeiding op te rig teen die Xhosas deur blanke koloniste in die grensgebied te vestig. In 1820, op aanbeveling van Lord Somerset, stem die parlement in om £50 000 te spandeer om emigrasie na die Kaap te bemark, waarna 4000 Britte - die sogenaamde 1820-Setlaars - oortuig is om te trek. Hierdie immigrante het die Albanie-nedersetting gestig (later Port Elizabeth) en Grahamstad hulle hoofkwartier gemaak. Alhoewel dit eerstens bedoel was, deur Lord Somerset, as veiligheidsmaatreël van die grens en, deur die Britse regering, as 'n manier om werk vir 'n paar duisend werklose Britte te bied, het hierdie immigrasieskema se implikasies veel wyer gestrek as wat hulle bedoel het: Die nuwe setlaars, wat afkomstig is vanuit alle dele van die Britse Eilande en vanuit elke vlak van die samelewing, tesame met hul nageslag, het steeds hul lojaliteit aan Brittanje behou. Met die verloop van tyd het hulle 'n teenvoeter teen die Nederlandse koloniste gevorm.
Nederlandse teenkanting teen Britse Regering[wysig | wysig bron]
Alhoewel die kolonie vooruitstrewend was, was baie Nederlandse boere ongelukkig met Britse regering, net soos hulle was met díé van die VOC, alhoewel hul griewe nie dieselfde was nie. In 1792 is Morawiese sendings vir die Khoikhoi se voordeel gestig, en in 1799 het die Londense Sendinggenootskap begin om beide die Khoikhoi en Xhosas te bekeer. Die oplos van Khoikhoi-griewe deur die sendelinge het baie ongelukkigheid onder die meerderheid van die koloniste veroorsaak, wie se konserwatiewe uitkyke tydelik geseëvier het omdat daar in 1812 'n wet afgekondig was wat magistrate die mag gee om Khoikhoikinders as ambagsleerlinge te bind onder omstandighede wat min verskil van slawerny. In die tussentyd het die beweging vir die afskaffing van slawerny baie gegroei in ondersteuning in Engeland, en die sendelinge het ellelange appèl aangeteken van die koloniste na Brittanje.
Die Derde Grensoorlog[wysig | wysig bron]
Verdere probleme het op die oosgrens tussen die regering en die Xhosas ontstaan. Die regering in die Kaap se beleid oor die aangeleentheid is aanvanklik gekenmerk deur heelwat sloerdery. Op 11 Desember 1834, het 'n kommando 'n hoofman met 'n hoë rang doodgemaak wat die Xhosas ontstoke gemaak het: 'n leër van 10 000 manskappe gelei deur Macomo, 'n broer van die hoofman wat dood gemaak is, het oor die grens gestroom, plaashuise geplunder en aan die brand gesteeken die wat weerstand gebied het dood gemaak. Onder die slagoffers wat die ergste lyding ondergaan het was 'n kolonie bevryde Khoikhoi wat in 1829 deur die Britse owerheid in die Katriviervallei gevestig is. Hoewel daar nie baie soldate in die kolonie beskikbaar was nie het die goewerneur sir Benjamin D'Urban vinnig opgetree en alle beskikbare magte onder kolonel sir Harry Smith saamgesnoer. Die het Grahamstad op 6 Januarie 1835 bereik, ses dae na nuus van die opstand Kaapstad bereik het. Die Britte het vir nege maande lank teen die Xhosas geveg tot vyandighede op 17 September 1838 beëindig is met die ondertekening van 'n nuwe vredesverdrag in terme waarvan al die grond tot by die Groot-Keirivier as Brits erken is en die inwoners as Britse onderdane verklaar is. Die regeringsetel is gekies en King William's Town gedoop.
Die Britse regering het nie die aksies van d'Urban goedgekeur nie en die Britse Sekretaris vir die Kolonies, Lord Charles Glenelg, het in 'n brief aan sy Koning verklaar dat "the great evil of the Cape Colony consists in its magnitude" en daarop aangedring dat die grens teruggeskuif word na die Visrivier. Hy het d'Urban ook in 1837 uit sy pos geskop. Lord Glenelg se dispatch van 26 Desember het gemeen dat die Xhosas meer as genoeg gronde gehad het om oorlog te voer en dat alle wou wraak neem vir 'n reeks grondoortredings. Die houding teenoor die Xhosas was een van die baie redes wat die Trekboere aangevoer het vir hul verlating van die Kaapkolonie. Die Groot Trek het van 1836 tot 1840 geduur. Die trekkers, wat omtrent 7 000 getel het, het gemeenskappe met 'n republikeinse regeringsvorm anderkant die Oranje en Vaalriviere en in Natal gestig. Van toe af was die Kaapkolonie nie meer die enigste Europese gemeenskap in Suid-Afrika nie – dit het egter vir baie jare die vernaamste gebly.
Aansienlike probleme het aan beide kante van die Oranjerivier ontstaan met die trek van die Voortrekkers uit die Kaapkolonie. Die trekkers, Basoetoes en ander inheemse stamme het 'n magstryd gevoer teen die Griekwas, terwyl die Kaapse regering gepoog het om die regte van die inheemse bevolking te beskerm. Op die advies van sendelinge wat heelwat invloed gehad het op almal behalwe die Nederlandssprekende bevolking is 'n aantal inheemse state erken en deur die Kaapse regering gesubsidieer met die oogmerk om vrede aan die noordelike grens te bewerkstellig. Die eerste van die "Verdrag State" wat erken is was Griekwaland-Wes van die Griekwas. Ander state is tussen 1843 en 1844 erken. Hoewel die noordelike grens meer stabiel geraak het, het probleme aan die Oos-grens voortgeduur en die regering was nie in staat nie (of soms onwillig) om boere teen die Xhosas te beskerm.
Die Kaapkolonie het egter goed vooruitgegaan elders. Die verandering van slawearbeid na vrye arbeid het voordelig geblyk vir die boere in die westelike dele van die kolonie. 'n Doeltreffende onderwysstelsel, wat ingestel is deur Sir John Herschel, 'n sterrekundige wat in die Kaapkolonie gewoon het van 1834 tot 1838, is aangeneem. Padrade is gestig en hulle het uitgeblink in die bou van nuwe paaie. 'n Nuwe stabiele nywerheid, skaapskeer, is bygevoeg tot die oorspronklike stel koringverbouing, teel van beeste en wynmakery. Teen 1846 het wol die kolonie se waardevolste uitvoerproduk geword. 'n Wetgewende Raad is in 1835 gevestig waarmee koloniste 'n sê in die regering bekom het.
Die Oorlog van die Byl[wysig | wysig bron]
Nog 'n oorlog met die Xhosas, wat bekend staan as die Oorlog van die Byl, het in 1846 uitgebreek toe 'n Khoikhoi begeleier wat aan 'n Xhosa verdagte geboei is vermoor is terwyl die man na Grahamstad vervoer is om verhoor te word vir die steel van 'n byl. 'n Groep Xhosas het die begeleier aangeval en dood gemaak. Nadat die opgee van die moordenaar geweier is, is oorlog in Maart 1846 verklaar. Die Ngqikas, ondersteun deur die Tambukies, was die hoof stam betrokke in die oorlog. Die Xhosas is op 7 Junie 1846 deur Generaal Somerset op die Gwangu, 'n paar myl van Fort Peddie verslaan. Die oorlog het egter aangehou totdat Sandili, die hoofman van die Ngqika, oorgegee het. Ander hoofmanne het geleidelik die voorbeeld gevolg en teen die begin van 1848 is die Xhosas na een-en-twintig maande van gevegte onder bedwang gebring.
Uitbreiding van Britse Soewereiniteit[wysig | wysig bron]
Die Strafkolonieoproer en die Toestaan van 'n Grondwet[wysig | wysig bron]
Die Agtste Grensoorlog van 1850–1853[wysig | wysig bron]
Die Groot amaXhosa Hongersnood[wysig | wysig bron]
In 1854 het 'n siekte onder die Xhosas se beeste versprei. Daar is geglo dat die siekte van beeste wat aan die Setlaars behoort het afkomstig was. Dit het wydverspreide beesvrektes tot gevolg gehad en die Xhosas het geglo dat die vrektes deur ubuthi, of toordoktery veroorsaak is. In Mei 1856 het 'n meisie genaamd Nongqawuse water by 'n poel naby die monding van die Gxarharivier gaan haal. Toe sy terugkom het sy aan haar oom Mhlakaza vertel dat sy drie geeste by die poele ontmoet het en dat hulle haar aangesê het dat alle beeste geslag moes word en hulle karkasse vernietig moes word. Die dag na die vernietiging van die beeste sou die dooie Xhosas opstaan en help om die witmense uit te dryf. Die voorouers sou beeste met hulle saam bring om die wat doodgemaak is te vervang. Mhlakaza het die profesie geglo en dit aan die hoofman Sarhili herhaal.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geskiedenis_van_die_Kaapkolonie_vanaf_1806_tot_1870&oldid=1886674"