(Aangestuur vanaf F1)
Formule Een (amptelik FIA Formula One World Championship), dikwels afgekort tot F1 en ook bekend as Grand Prix-wedrenne, is die hoogste enkelsitplek (oopwiel) motorwedrenklas. Dit is 'n internasionale motorsport, wat jaarlikse wêreldbestuurders- en vervaardigerskampioenskappe insluit. Baie geesdriftiges beskou dit as die toppunt van motorwedrenne; dit is ook die duurste sport ter wêreld, met gemiddelde spanbegrotings in die orde van honderde miljoene VSA-dollar. Dit is gebaseer rondom 'n reeks wedrenne (22 in 2020), bekend as grands prix, op pasgemaakte bane of afgebakende strate.
Die sport is tradisioneel in Europa gesentreer, wat ongetwyfeld nog steeds sy leiersmark is, maar wedrenne is ook al gehou in die Amerikas, Afrika, Asië en Australië. Nuwe wedrenne in Aboe Dhabi, Bahrein, Maleisië, China en Turkye het die sport se internasionale karakter en aansien verder versterk.
Aerodinamiese drukkrag het stadig 'n al hoe belangriker rol in motorontwerp begin speel vandat die eerste drukvlerk in die laat 1960's ingespan is. In die laat 1970's het Lotus grondeffek-aerodinamika bekendgestel wat enorme afwaartse drukkrag toegevoeg het en sodoende die draaisnelhede dramaties verhoog het; maar tot Colin Chapman se misnoeë is dit summier verbied in 1983. 'n Suid-Afrikaner, Jody Scheckter, het in 1979 die kampioenskap in 'n Ferrari verower.
Moderne F1 motors is enkelsitplek, oopkajuit, oopwielrenmotors. Hulle moet deur die spanne self vervaardig word en deur 'n gespesifiseerde enjin (na gelang van die regulasies van daardie jaar) aangedryf word. Die beste enjins se kraglewering word hier om en by 900 perdekrag gereken by 19 000 opm. Ratkaste is hoofsaaklik 7-spoed en semi-outomaties (d.w.s. die bestuurder moet die ratveranderingsein aktiveer, die koppelaar, versnellerbeheer en verandering van die rat word egter alles elektronies beheer).
Die motors steun swaar op aerodinamika met die gebruik van groot voor- en agterdrukvlerke om ongeveer twee keer soveel drukkrag te skep as wat die motor weeg; dus kan 'n F1 motor teoreties maklik onderstebo of teen 'n steil helling ry. Die motors word van ultraliggewig koolstofvesel vervaardig en gebruik 'n uiters fyn verstelde brandstofmengsel wat baie soortgelyk is aan gewone petrol. Buitebande wat nie gegroef is nie ("slicks", behalwe vir reënbande) word gebruik, wat uit doelgemaakte verbindings vervaardig word vir maksimum klouvermoë, en wat 'n baie kort leeftyd het.
1950–1951 4500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag Geen
1952–1953 2000 cc atmosferies Geen
1954–1960 2500 cc atmosferies of 750 cc turbo-aangejaag Geen
1961–1965 1500 cc atmosferies Geen
1966–1985 3000 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag Geen
1986–1987 1500 cc turbo-aangejaag Geen
1988 3500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag Geen
1989–1994 3500 cc atmosferies Geen
1995–2000 3000 cc atmosferies Geen
2000–2005 3000 cc atmosferies V10
2006 2400 cc V8 of 3000 cc V10 atmosferies V8 of V10 (beperk tot 16 800 opm)
2007–2008 2400 cc atmosferies V8 (beperk tot 19 000 opm)
2009–2013 2400 cc atmosferies V8 (beperk tot 18 000 opm)
2014- 1600 cc turbo-aangejaag V6 (beperk tot 15 000 opm)
Kaart van Grands Prix: ██ Grands Prix in het lopende seizoen ██ Grands Prix in voorgaande seizoenen
Indianapolis Motor Speedway, waar die Verenigde State Grand Prix plaasgevind het tot en met 2007. Sedert 2012, word die Verenigde State Grand Prix by Circuit of the Americas in Austin, Texas aangebied
Die meeste renbane in gebruik vandag is spesifiek vir die kompetisie gebou. Daar is drie straatrenbane, die Circuit de Monaco wat vir die Monaco Grand Prix gebruik word, die Marinabaai Straatbaan en die Bakoe-straatrenbaan in Azerbeidjan. Van die ander bane is ook geheel of deels op publieke paaie uitgelê, soos byvoorbeeld die bane van Spa-Francorchamps of Montréal. Die glansrykheid van die Monaco GP bly een van die belangrikste redes waarom die baan steeds in gebruik is al voldoen die baan strenggesproke nie aan die veiligheidsvereistes wat op ander bane van toepassing gemaak word nie. Die voormalige wêreldkampioen Nelson Piquet het in sy bekende kommentaar gesê dat om in Monaco te jaag dieselfde is as om met 'n helikopter in jou sitkamer rond te vlieg.
Na die dood van Ayrton Senna en Roland Ratzenberger gedurende die 1994 seisoen het die FIA hoër veiligheidstandaarde vereis; moderne Formule Eenbane bevat afloopareas en bandversperrings om die gevaar van beserings tydens ongelukke te voorkom.
'n Tipiese baan bevat normaalweg 'n strook reguit pad waar die wenstreep en wegspringblokke is. Die kuipe, waar die bestuurders stop vir brandstof en om bande te ruil gedurende die wedren en waar die spanne aan die motors werk voor die aanvang van die resies, is normaalweg reg langs die wegspringblokke geplaas. Die uitleg van die bane varieer baie, en van die draaie op sommige bane het al groot bekendheid verwerf, soos die hoë-snelheid Eau Rouge by Spa-Francorchamps. Die bane wat tans op die kalender is in 2017, tesame met die jaar van hul eerste gebruik, is soos volg:
Albert Park Staatrenbaan, Melbourne, Australië - 1996
Shanghai Internasionale Renbaan, Shanghai, China - 2004
Bahrein Internasionale Renbaan, Sakhir, Bahrein - 2004
Sochi Autodrom, Sotsji, Rusland - 2014
Barcelona-Catalunya-renbaan, Barcelona, Spanje - 1991
Monaco-renbaan, Monaco - 1950
Gilles Villeneuve-renbaan, Montreal, Kanada - 1978
Bakoe-straatrenbaan, Bakoe, Azerbeidjan - 2016
Red Bull Ring, Spielberg, Oostenryk - (1997 - 2003)/2014
Silverstone-renbaan, Silverstone, Groot-Brittanje - 1950
Hungaroring, Budapest, Hongarye - 1986
Spa-Francorchamps, Stavelot, België - 1984
Monza, Milaan, Italië - 1950
Marinabaai Straatbaan, Singapoer - 2008
Suzuka Internasionale Renbaan, Suzuka, Japan - 1987
Circuit of the Americas, Austin, Texas - 2012
Autódromo Hermanos Rodríguez, Meksikostad, Meksiko - (1986 - 1992)/2015
Interlagos, São Paulo, Brasilië - 1990
Yas Marina-renbaan, Aboe Dhabi - 2009
Ander bane wat ook F1-renne aangebied het in die verlede, maar verwyder is, tesame met die datum van hul laaste wedren is soos volg:
Watkins Glen, VSA - 5 Oktober 1980
Zandvoort-renbaan, Nederland - 25 Augustus 1985
Kyalami Grand Prix-renbaan, Midrand, Suid-Afrika - 14 Maart 1993
Estoril-renbaan, Estoril, Portugal - 22 September 1996
Jerez-renbaan, Jerez de la Frontera, Spanje - 26 Oktober 1997
Nevers Magny-Cours-renbaan, Nevers, Frankryk - 22 Junie 2008
Fuji Speedway, Mount Fuji, Japan - 12 Oktober 2008
Istanbul Park-renbaan, Istanboel, Turkye - 8 Mei 2011
Valencia Straatbaan, Valencia, Spanje - 24 Junie 2012
Nürburgring, Nuremburg, Duitsland - 7 Julie 2013
Korea Internasionale Renbaan, Yeongam, Korea - 6 Oktober 2013
Buddh Internasionale Renbaan, New Delhi, Indië - 27 Oktober 2013
Sepang Internasionale Renbaan, Kuala Lumpur, Maleisië - 1999 tot 1 Oktober 2017
Jody Scheckter, Suid-Afrikaansgebore F1-wêreldkampioen in 1979.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Formule Een.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Formule_Een&oldid=2094458"
Die bladsy is laas op 21 Desember 2019 om 15:20 bygewerk.