suomen kieli Uitspraak:
ca. 5,4 miljoen (moedertaal)
Latynse alfabet (Finse variant) Amptelike status
Taalbeplanningsdepartement van die Navorsingsinstituut vir die Tale van Finland
fin Blou: Amptelike taal
Taalverwantskap[wysig | wysig bron]
Ontwikkeling van 'n skryftaal[wysig | wysig bron]
Van boeretaal tot kultuurtaal[wysig | wysig bron]
Spelwyse en uitspraak[wysig | wysig bron]
altyd oop, maar effens meer geslote as in Afrikaanse wen
soos Afrikaanse h; ook voor konsonante uitgespreek
soos Afrikaanse k, maar ongeaspireer
altyd oop soos in Afrikaanse tol
soos Afrikaanse p, maar ongeaspireer
gerolde r (Zungenspitzen-r)
altyd stemloos soos in Afrikaans
soos Afrikaanse t, maar ongeaspireer
soos Afrikaanse w
soos Afrikaanse uu
soos in Engelse hat, amper soos Afrikaanse perd maar korter indien nie verdubbel nie
altyd oop soos Afrikaanse vurk
Foneme[wysig | wysig bron]
Daar is geen kontras tussen stemhebbende en stemlose klanke in Fins nie. Die klank [d] neem as die enigste stemhebbende eksplosief 'n besondere rol in die Finse klankleer. Dit kom by eg Finse woorde slegs in Inlaut as swak letter [t] voor. Histories gaan dit na die frikatief [ð] terug, wat as d of dh geskryf word. As die klank [ð] nie meer uitgespreek word nie, behou 'n mens die skryf van d en spreek mens, veral volgens die Sweedse voorbeeld, [d] uit. Die klank [d] kom in geen Finse dialek voor nie, daar het die oorspronklike klank verdwyn of het dit in [r], [l] of [j] ontwikkel. Tydens die Finse taalstryd in die 19de en 20ste eeu was daar 'n gevoel dat die letter d nie Fins was nie en is dit in baie gevalle met t vervang. Die gedagteskool het egter nie op die lange duur geslaag nie.
Vokaalharmonie[wysig | wysig bron]
Konsonantgradasie[wysig | wysig bron]
Deklinasietipes[wysig | wysig bron]
by -o/ö, -u/y
tweelettergrepig by -a, 1. Vokaal a/e/i
tweelettergrepig by -a, 1. Vokaal o/u
drielettergrepig by -a/ä
by -i met genitief -in
drielettergrepig by -e
Naamvalle[wysig | wysig bron]
besit, saamhorigheid (wie s'n?)
deelobjek, onbepaalde hoeveelheid; kan as objeksnaamval fungeer
in die ruimte (waar?)
uit die huis
uit die ruimte (waarvandaan?)
in die huis in
in die ruimte in (waarheen?)
by, op of met iets (waarop?, waarmee?)
van die huis af (pad)
van iets af (van waar?)
na die huis toe
op/na iets (op/na wie/wat?); kom baie keer ooreen met die Duitse datief
toestand (as wat?)
na die huis (word of maak)
toestand as gevolg van 'n verandering
sonder 'n huis
gebrek, sonder iets
soort en wyse (met wat?); in die reël selsg in die meervoud
saam met sy huis(e)
saamhorigheid (met wie of wat saam?); staan altyd in die meervoud
Byvoeglike naamwoorde en bywoorde[wysig | wysig bron]
hy/sy (vir mense)
hulle (vir mense)
nämä hierdie nuo
Besitlike agtervoegsels[wysig | wysig bron]
sy of haar huis
Vervoegingstipes[wysig | wysig bron]
by -oa, -ua/yä
by -ea/eä, -ia/iä
by -aa, 1. Vokal a/e/i
by -aa, 1. Vokal o/u
langer vokaal + -da/dä
twee vokale + -da/dä
by -la/lä, -na/nä, -ra/rä
Vervoeging[wysig | wysig bron]
Wyse[wysig | wysig bron]
Lydende vorm[wysig | wysig bron]
dit word gepraat/mens praat
dit is gepraat/mens het gepraat
dit was gepraat/mens het dit gepraat gehad
dit sou gepraat word/mens sou dit gepraat het
dit word gepraat!/mens praat!
dit word graag gepraat/mens praat graag
Infinitief[wysig | wysig bron]
bedrywende teenwoordige deelwoord
lydende teenwoordige deelwoord
bedrywende verlede deelwoord
het gepraat – enkelvoud
het gepraat – meervoud
lydende verlede deelwoord
puhuma + genitief of besitlike agtervoegsel
deur iemand gepraat
Ontkenning[wysig | wysig bron]
(minä) en puhu
ek praat nie
(sinä) et puhu
jy praat nie
hy/sy praat nie
(me) emme puhu
(te) ette puhu
julle praat nie
Om te hê[wysig | wysig bron]
Die hond het gebyt die man
Miestä puri koira
Die man het gebyt 'n hond
Miestä koira puri
Die man die hond het gebyt
Dit was die man wat die hond gebyt het (en niemand anders nie)
Koira miestä puri
Die hond die man het gebyt
(en nie 'n ander dier nie)
Puri koira miestä
Het gebyt die hond die man
Tog, die hond het die man gebyt (in die geval word 'n mate van twyfel uitgespreek of die hond die man gebyt het)
Puri miestä koira
Het gebyt die man die hond
Tog, 'n hond het die man gebyt (in die geval word twyfel uitgespreek of die man deur 'n hond gebyt is)
Tuleeko Anna kesällä?
Kom Anna in die somer?
Annako tulee kesällä?
Is dit so dat Anna in die somer kom?
Kesälläkö Anna tulee?
Kom Anna in die somer? (of op 'n ander stadium)
Kuka tulee kesällä? Annako?
Wie kom in die somer? Anna?
Wat is dit?'
Dit is 'n boek
Is dit 'n boek?
Tämäkö on kirja?
Is dit 'n boek?'
Kirjako tämä on?
Eikö tämä ole kirja?
Is dit nie 'n boek nie?'
Bysinekwivalente[wysig | wysig bron]
Die meeste van die leenwoorde in Fins kom egter uit Sweeds. Die huidige Finland het van die 12de eeu tot 1809 aan die Sweedse Koninkryk behoort. Gedurende hierdie tydperk was die adelstand Sweeds. Baie leenwoorde is uit Sweeds in Fins opgeneem, byvoorbeeld: kuppi (Sweeds. kopp "koppie") of die weeksdae maanantai, tiistai (Sweeds måndag, tisdag) ens. Ook leenvertalings soos die frase ole hyvä (soos Sweeds var så god, letterlik "wees so goed") vir "asseblief" is algemeen. In die betreklilke kort tydperk waarin Finland aan Rusland behoort het, het Russies baie minder spore in die taal agtergelaat, veral omdat Russies nie die ampstaal was nie. Meer onlangs is leenwoorde ook uit Engels oorgeneem, hoewel minder as in tale soos Afrikaans of Duits.
Taalvoorbeeld[wysig | wysig bron]
'n Krimpvarkie wat voortydig uit sy winterslaap wakker geword het, het Woensdagaand laat in die binnehof van 'n woning in Kajaani rondgehardloop.
Sy spore kon om die bessiebosse gesien word. In die vars sneeu kon 'n mens die spore volg.
krummel (Part. Meervoud.)
Die krimpvarkie het probeer om in 'n hondehok te kom waaruit die krimpvarkies gereeld koskrummels gaps.
om te slaap-na.
Die krimpvarkie is gesien waar hy in die rigting van 'n komposhoop waggel waar hy hopelik na sy slaap teruggekeer het.
↑ (en) “Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Finnish”. Ethnologue. URL besoek op 1 April 2016.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fins&oldid=1471166"	Kategorieë: Fins-Oegriese taalfamilieTale van EstlandTale van FinlandTale van NoorweëTale van RuslandTale van SwedeVersteekte kategorie: Voorbladartikels	Navigasie-keuseskerm
АҧсшәаAlemannischአማርኛAragonésÆngliscالعربيةAsturianuAzərbaycancaБашҡортсаŽemaitėškaБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)‎БългарскиবাংলাBrezhonegBosanskiCatalàMìng-dĕ̤ng-ngṳ̄НохчийнCebuanoQırımtatarcaČeštinaЧӑвашлаCymraegDanskDeutschZazakiDolnoserbskiދިވެހިބަސްEʋegbeΕλληνικάEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraفارسیSuomiVõroFøroysktFrançaisFryskGaeilgeGagauzGàidhligGalegoGaelg客家語/Hak-kâ-ngîHawaiʻiעבריתहिन्दीFiji HindiHrvatskiHornjoserbsceMagyarՀայերենInterlinguaBahasa IndonesiaIlokanoIdoÍslenskaItaliano日本語Basa JawaქართულიQaraqalpaqshaTaqbaylitKalaallisut한국어Перем КомиКъарачай-малкъарKurdîКомиKernowekКыргызчаLatinaЛезгиLimburgsLumbaartLietuviųLatgaļuLatviešuМокшеньОлык марийMāoriМакедонскиമലയാളംमराठीBahasa Melayuမြန်မာဘာသာЭрзяньNāhuatlPlattdüütschNedersaksiesनेपाल भाषाNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålOccitanLivvinkarjalaИронਪੰਜਾਬੀPapiamentuPolskiPiemontèisپنجابیPortuguêsRuna SimiRumantschRomânăРусскийKinyarwandaSarduSicilianuScotsSámegiellaSrpskohrvatski / српскохрватскиSimple EnglishSlovenčinaSlovenščinaGagana SamoaShqipСрпски / srpskiSeelterskSvenskaKiswahiliதமிழ்TetunТоҷикӣไทยTagalogTürkçeТатарча/tatarçaУдмуртئۇيغۇرچە / UyghurcheУкраїнськаOʻzbekcha/ўзбекчаVènetoVepsän kel’Tiếng ViệtVolapükმარგალურიייִדישYorùbá中文Bân-lâm-gú粵語	Wysig skakels	Die bladsy is laas op 18 Julie 2016 om 19:49 bygewerk.