Puo ea Thabo Mbeki ka 2003 ho UNESCO - AFRIKHEPRI
Metsotso e 14 e baliloeng
CJoalokaha Henry Louis Gates Jr a ngotse ho "Afrika, bonono ba k'honthinente" Ho ke ke ha khoneha ho khetholla tšabo ea Picasso e amanang le tšusumetso ea Afrika botšoantšong ba hae tšabong ea Europe e hokahantsoeng le ho fifala ha lefifi, kamanong e khahlehang ea botle le k'honthinente eohle e emeloang e le sebaka sa mantlha sa tsohle tseo Europe e neng e se tsona ebile li sa batle ho ba, bonyane ho tloha pheletsong ea ntlafatso le Moloko oa Leseli. Ka makholo a lilemo, Bophirimela bo hlokometse Afrika, haholo-holo Afrika e ka boroa ho Sahara, e le mohloli oa lisebelisoa tse tala le tse theko e tlaase. Sena se hlile se fetolela kantle ho leruo ho tsoa kontinenteng eseng keketseho ea ea morao-rao. Ha ho na le ente ea leruo ka mokhoa oa matsete, ho fella ka hore leruo le leholo le romelloe kantle ho naha. Nako ea bokhoba e lebisitse khoebong e kholo ea basebetsi e le ntho e batlang e lokolohile ea tlhahiso. Bakeng sa Afrika, ena e ne e le tahlehelo e kholo haholo 'marakeng oa batho e amang ka matla bokhoni ba sechaba sa Maafrika ho hlahisa leruo. Ebile, ho ruisa Bophirimela ho ne ho ipapisitse le bofuma ba Afrika. Bokoloni bo boetse bo batlile ho ithuisa ka ho reka thepa e tala ea meepo le ea temo ka theko e tlase haholo:
Ho sebelisa mosebetsi o theko e tlaase ho hlahisa lisebelisoa tsena tse tala
Ka ho boloka mebaraka ea Afrika bakeng sa lihlahisoa tsa naha ea bokolone ka hohle kamoo ho ka khonehang
Sena se ile sa fella ka ho fokolisa matla a linaha tsa Afrika ho ntlafatsa moruo oa bona, e leng seo e ileng ea e-ba ho atolosoa ha moruo oa metse. Ho senyeha ha bokhoni bo hlahisoang ke likolone tsa Afrika ke papiso e hlakileng ea ho theoha ha tlhahiso ea temo ea malapeng, ntle le lijalo tsa chelete. Ka lebaka leo, linaha tse ngata tsa Afrika li na le khaello ea lijo 'me li fetohile batlatsi ba lijo. Nako ea morao-kolone ha ea fetola boemo bona ka ho feletseng. Ha e le hantle, ho fapanyetsana ha mehloli ea maruo ho thehiloe ka nako e telele ea bokolone, kaha ho ne ho hlokahala lisebelisuoa tse eketsehileng ho lefella mechine e mecha ea mmuso le ho arabela ho litlhoko tsa sechaba tsa sechaba. Maemo a mosebetsi lefapheng la sechaba a khothalletsa batho ho tlohela mesebetsi ea temo ka ho khetheha ho fumana mosebetsi litšebeletsong tsa litoropo kapa lefapheng la sechaba. Sena se entse hore ho be le selikalikoe se sehlōhō se fokolisang boemo ba Afrika le ho fokotsa karolo ea moruo oa lefatše. Maafrika a mangata a ne a sebetsa e le mohloli oa thepa e theko e tlaasana le ea mosebetsi o boima, ho fokolloa ha bona ba ile ba khona ho senya hlobo eo ba neng ba koaletsoe ho eona. E boetse e matlafatsa setšoantšo se itseng sa Afrika, e leng hore:
K'honthinente ha e na karolo e 'ngoe molemong oa moruo oa lefats'e ho feta oa mofani oa thepa e tala
Ha ho hlokahale hore Afrika e be le phihlelo ea theknoloji ea morao-rao le bokhoni ba batho ba mehleng ena
Mathata a moruo le moruo a shebaneng le kontinente e tlameha ho ba Afrika 'me a rarolloe e le mathata a sechaba
Ha ho letho le ka lebelloang ho tsoelo-pele ea batho ho tloha Afrika, haese litšoantšo tse bonono le ponahalo le sebaka sa tlhaho
K'honthinente ha e na karolo e kholo ea ho e phetha tsamaisong ea puso ea lefatše
Ha e le hantle, ho theosa le makholo a lilemo, Afrika e tlameha ho hlalosoa e le k'honthinente e arohaneng. Tlhaloso ena e lebisa liketsong tse fokolisang kontinente.
Ha mokhoa ona oa ho arohana o sebetsa, ho thata haholo ho o liha. Bothata bona bo boetse bo sebetsana le tlhahiso, ka k'honthinente ka boeona, ea mehloli ea bohlokoa e lumellang hore e fetole mokhoa ona. Kahoo ha ho makatse, maemong ana, hore tšepo ea batho ba Afrika bakeng sa bokamoso bo molemo e fetohile ho itšetlehile ka magnanimity ea ba bang. Sena se fetola matla a sepheo sa batho ba Afrika hore ba amohele ka bobona ka bobona ba ho se khone ho iketsetsa boikarabelo ba bona. Ke ka hona ba fokolang ho ba le tsebo le bahlaseli ba ikemiselitseng ho itokolla ho itšetlehile ka bohloki, bofutsana le boipheliso. Ho fela tlokotsi ee ea batho, ke ke ho hlokahala hore batho ba Afrika ba khona ho kholisa bona e le hore ba ha ba le se ke la ba liseleng tsa hlokomeloa molemo, empa liletsa tsa qetello ea bona le batšoantšisi ho ntlafatsa tsoela pele ka maemo a bona a bophelo. Batho ba Afrika ba tlameha ho ba le kholiseho, 'me sena ke sa bohlokoa, e le hore Maafrika a tlatse letsoho tsoelo-pele ea tsoelo-pele ea batho le hore ba ntse ba e-na le monehelo o ikhethang oa bohlokoa.
Ho sa tsotellehe nakong e fetileng e mpe, Afrika e ka etsa 'me e tlameha ho netefatsa hore e na le bokamoso bo botle le bo tšepisang. Ntlha ea pele ke eona e ileng ea lebisa tlhokomelong ea Afrika. Karolo ea ts'ebetso ea Afrika molemong oa lefatše lohle ke karolo e itseng, e hlalositsoeng ke 'nete ea hore k'honthinente ke motheo oa mohloli oa bohlokoa bakeng sa moloko oohle oa batho, joalokaha o bile teng ka lilemo tse makholo. Motheo oa mohloli ona o ka aroloa likarolo tse tharo. Ea pele e amehile ka setsi sa morui se nang le limela le limela tse fumanehang ho pholletsa le khonthinente. Ena ke 'nete eo lefatše le e tloaetseng. Karolo ea bobeli e amana le mapheo a tlhaho a hlahisang meru ea tropike le ho se sebetse ka ho feletseng ha mocheso o silafatsang tikoloho. Bohlokoa ba lintlha tsena tse peli tsa ho qetela bo hlahile feela, ha batho ba qala ho utloisisa bohlokoa ba bohlokoa ba tikoloho ea tikoloho. E leng karolo ea boraro ama ho palaeontological le ba lintho tse epolotsoeng libaka tse nang le bopaki ba hore lintho li iphetotse ba lefatše, le bophelo 'me mefuta ea batho, habitats tsa tlhaho ho fana ka mefuta e fapaneng mefuta e sa limela le liphoofolo,' me tse khōlō libaka tse se nang baahi tse tšobotsi ea k'honthinente. Maruo a tlhaho a Afrika a qala ho fumana bohlokoa ho bona, kahoo a tsoa tšimong e fokolang ea saense le thahasello e tsosang makasineng le li-curators. Se neng se bontšoa e le phetoho e ikhethang ea Maafrika ho ea ho li-subspecies, mokhoa o rarahaneng o bileng teng ka makholo a lilemo, ke phephetso e 'ngoe ho Maafrika. Re tlameha ho tswela pele ho ea bothateng bo boima ba ho amohela seo, historing, phetoho ena ea maAfrika e hlile ea etsahala, ntle le ho nyatsa kapa ho ahlola.
The thuto e etsang hore Maafrika e stratum tlaase tsa sehlopha se busang ea batho, ho akarelletsa le e le bopaki, o ile a fumana monyetla oa ho ba ba nka phahametse Maafrika hore ba tšoare bana ka tlhaho ke le mosesaane. Ha thekenoloji phahameng, mokhatlo o hlophisitsoeng oa molemo le seo a se lumelang ekaba ka bobe bofe ba lumeletse Maeurope ho hlōla ho Maafrika le etsa hore ba makhoba, sepheo katleho ya tshebetso ena o ile a tiisa tumelo ea subjective tsa Europe ka o tlaase oa Maafrika. Ho phaella moo, ho bonahalang eka ho ikokobelletsa Maafrika ho laola bahlōli ho bontšitse ho ba Europe hore ba na le tokelo ea tlhaho ea ho sebelisa bolaoli holim'a Baafrika. Bohle bofetoheli ba Afrika tlas'a maemo ana, a reretsoeng ho hlōleha, ba sebelelitse e le bopaki ba hore ba batšo ba ke ke ba hlōla makhooa. Tsosoa e 'ngoe le e' ngoe e hlōlehileng e netefalitse hore esita le ha batho ba batšo ba qobella, kamano e tsitsitseng le e lokiselitsoeng pakeng tsa ba phahameng le ba tlaasana, e boholong le e busoang, e leng monghali le mohlanka, e ke ke ea fetoloa. Kahoo, ka nako e itseng, histori e ne e tsosoa ke matla a matla a boprofeta bo ntse bo phethahala. Ntho feela e neng e ka hlokomoloha boprofeta bona e ne e le bopaki bo tiileng ba hore boprofeta bona bo ne bo le leshano, pontšo, haholo-holo e etsoa ho monghali, hore mohlanka o joalo ka motho joaloka mong'a hae ha a khaotsa ho ba mohlanka.
Ho finyella sephetho sena, Maafrika a tlameha ho ema khahlanong le bokoloni ba Europe le ho atleha. Tsoelo-pele ea ka ho sa feleng ea borabele bona, eseng bofetoheli ka boeona, e le bohale, e ne e le ntlha ea bohlokoa ho felisa tumela-khoela hore ho ne ho e-na le tlhophiso ea tlhaho ea lintho tse neng li hloka makhooa hore a phahametse Batho ba batšo ba tlaase. Bokhoni ba Maafrika ho ipusa le ho busa linaha tse ikemetseng tse fetohileng linaha tsa bona ka lebaka la bofetoheli ba bona bo entse hore ba khone ho sebelisa lisebelisoa tsa k'honthinente ntle le mokhoa oa ho ba bang hore ba kolone k'honthinente.
Maafrika a khonne ho sebelisa mehloli ena molemong oa bona. Ha matla a lipolotiki e fetisoa ho tloha ho matsohong a mebuso ea bokoloni e matsohong a likolone tsa pele, e-ba moroalo o boima oela mahetleng a tsena kaha ba ne ba ho paka hore ba ne ba ka ka nako eo etsa mesebetsi ea bona e le hore ho sebeletsa lithahasello tsa batho ba tloaelehileng Afrika bao pele ba neng ba hateletsoe. Ba ile ba tlameha ho etsa sena boemong boo matla a linaheng tse ling a ileng a bona ho itšireletsa ka lithahasello tsa bona linaheng tse sa tsoa ikemela e le karolo ea bohlokoa ea "lithahasello tsa sechaba". Mantsoe ana a ho qetela a ne a boetse a hlalosoa ke 'nete ea Cold War e bakoang ke ntoa le ntoa ea Bochabela-Bophirimela. Mebuso ea pele ea bokolone le batho ba bang ba hlahelletseng motseng oa lefats'e ka bophara ba ne ba e-na le thahasello linaheng tse sa tsoa ikemela tse se nang matla a lekaneng ho ba baetsi ba 'nete ba ikemetseng. Ho e-na le hoo, ba ne ba batla hore linaha tse sa tsoa ikemela li khone ho itšoara ka tsela e ka sokelang "lithahasello tsa sechaba" kapa ho ba lebisa "phoso" e fosahetseng moeling oa East-West. Phello e ne e le boemo boo matla a maholo a neng a itokiselitse ho itšoara hampe likopanong tsa pele e le ho netefatsa tšireletso ea lithahasello tsa bona ka kutloisiso e pharaletseng.
Matla a bokolone a ne a boetse a tlamehile ho boloka ho itšetleha ka batho ba sa tsoa ikemela hore ba finyelle morero oa bona oa ho sireletsa lithahasello tsa bona. Ka lebaka la bofokoli ba bona bo fokolang, boholo ba linaha tsena tse sa tsoa ikemela li ne li e-na le menyetla e fokolang ea ho ba ba bang ntle ho botumo Ha ba itšetlehile ka ho feta, lithahasello tsa matla a maholo li ne li tiisitsoe 'me litšoantšo tse ngata li ntse li e-ba pono ea hore Maafrika a emela taelo e tlaase ea botho. Ka lebaka leo, matla a maholo a ile a batla lithahasello tsa bona, e leng se ileng sa lebisa boemong boo boipuso ba linaha tsa khale ba Afrika bo neng bo bolela hore linaha tsena tse sa tsoa ikemela li ne li se na monyetla oa ho laola mehloli ea Afrika bakeng sa nts'etsopele. ea Afrika. Ka lebaka leo, ho hlokahala hore linaha tsa metse e meholo li thuse batho ba mehleng ea bona, e le ho matlafatsa ts'ebeliso ea boahi ba Maafrika ka matla a bona a mehleng ea bo-coloni.
Bakeng sa batho ba Afrika, ho haelloa ke tsoelopele e tsitsitseng ea matsoalloa e bile sesosa sa mahlomola a tsoelang pele le ho phehella mehato ea mmuso ho etsa bonnete ba hore matšoele a utloang bohloko ha a fetohele baeta-pele ba bona ba bacha. Ho makatsang ke hore sena se reretsoe linaha tse tsoetseng pele hore ho se tsitse ha maemo a linaha tsa Afrika ho kotsing ho phethahatsa merero ea bona ea moralo ho boloka lithahasello tsa bona tsa moruo Afrika le ho netefatsa ho tšepahala ha lipolotiki linaheng tsa Afrika. Sena se re lebisa ho khetholla pakane ea maikemisetso ea bohlokoa haholo bakeng sa Afrika hammoho le lefats'e lohle, e leng hore Afrika e hloka taolo ea lipolotiki le tsamaiso ea tsamaiso e ka latelang:
E-ba ea utloahalang 'me u tšehetsoe ke batho ba Afrika
Ho ba le matla a lekaneng ho sireletsa le ho khothaletsa lithahasello tse hlaheletseng tsa batho bana
Thusa ho hlahisa matšoao ana a tšoanang
Matla a ho finyella lipakane tsena, ho kenyeletsa ka ho sebelisana le mekhoa e fapa-fapaneng ea ts'ebetso ea lefats'e ea lefatše
Melemo ea Afrika e totobetse. Leha ho le joalo, li bohlokoa hape lefatšeng ka bophara kaha li tla netefatsa maemo a tsitsitseng le a sa tsejoeng Afrika, e leng ho laola ho sebelisana ho tsitsitseng pakeng tsa lefatše lohle le setsi sa moralo oa machaba oa Afrika. Ho feta moo, sena ke sa bohlokoa bakeng sa lefatše lohle kaha e tla ba tlhōlo e kholo khahlanong le maraka a macha le marabele, ho fanoe ka ho ikopanya ha lichaba tsena tse peli.
Mabapi le taba ena, le hore ho sebetsane le mathata a bofutsana, ho thehoa tlaase mosebetsing le ho arohanngoa ha naha, Afrika le sechaba sohle sa machaba se hloka ho tiisa hore phetoho ea lipolotiki ea Afrika, ho tloha bokhobeng, joko ea bokolone le ho itšetlehile ka mekhoa ea boipheliso ea 'muso le puso ea demokrasi. Ke feela maemo ana a tla atleha Afrika le lefats'e, ka boiteko ba bona, ho hlōla bothata ba Afrika bo etsoang pele bocha. Ka mor'a hore ho be le mabaka a nakong e fetileng le a hona joale a libaka tsa boemo ba Afrika hona joale, baeta-pele ba Afrika ba ile ba itlama ho kenya ts'ebetsong morero oa tsoalo-pele ea k'honthinente ea Afrika, mathoasong a lekholong la lilemo lena le lilemo tse sekete. Baeta-pele ba Afrika, ba nang le tokelo ea ho ba hlooho ea k'honthinente ka lebaka la taelo eo batho ba ba fileng eona, ba phatlalalitse hore lekholo lena le lokela ho ba lekholong la Afrika. Re ile ra etsa qeto ea hore, ho sa tsotellehe litšenyehelo, ho ne ho ka khoneha ebile ho hlokahala ho tiisa hore Afrika e na le bokamoso bo khanyang le bo tšepisang. Sepheo se seholo sa ts'ebetso ena ea Afrika ke ho fetola tlhaho le mehaho ea tsamaiso ea machaba ea puso, hammoho le pono ea Afrika, ho latela, joalokaha re boletse ka holimo, ho boleloa esale pele.
Re fumana matla a rona mesebetsing ea Afrika ka bonono, setso, sa tlhaho le filosofi-thuto ea bolumeli e bakoang ke moea oa Afrika ka makholo a lilemo. Re rata ho hopola tabeng ena tsoelo-pele e tsoetseng pele ea Mapungubwe le Greater Zimbabwe Afrika e ka boroa, hammoho le liunivesithi tse atlehileng tsa Afrika Leboea tseo ka makholo a lilemo li 'nileng tsa e-ba tsebo ea tsebo le thuto. Hape re lakatsa ho hopola libuka tse ngotsoeng ka letsoho tsa Timbuktu, litokomane tsa boholo-holo tse nang le senotlolo sa tse ling tsa liphiri tsa histori le lefa la setso sa k'honthinente ea Afrika. ngotsoeng ka letsoho tsena tse ngotsoeng bopaki bo bokgoni ba litsebi le barutehi African ka litabeng tse kang linaleli, thuto ea lipalo, k'hemistri, bongaka le limatologie Mehleng e Bohareng, kahoo belying e tloaelehileng pono ea histori eo ea Afrika e tla ba k'honthinente e nang le moetlo feela oa molomo.
Bakeng sa baetapele ba Afrika, ho hlakile hore k'honthinente e tlameha ho ikemela ho arabela tsamaiso ea moruo ea machaba e 'nileng ea khelosa k'honthinente ea Afrika ho tloha bophelong ba moruo oa lefats'e, ha e se mofani oa thepa ea lihlahisoa. le mosebetsi o tlaase. Ha Mokhatlo oa African Union (OAU) o bōpiloe ka 1963, morero oa oona o ka sehloohong e ne e le ho lokolla k'honthinente ho tsoa khatello ea bokolone. Bofelo ba khethollo ea lipolotiki Afrika Boroa ho 1994 e ne e le ntlha ea ho qetela ea taelo ena ea histori. Leha ho le joalo, katleho ena e ile ea totobatsa mefokolo ea mokhatlo ha e bapisoa le mathata a macha a shebaneng le kontinente. Ka mor'a ho bokolloa le ho lokoloha ha k'honthinente, ho ile ha etsoa karabo e ncha bakeng sa mathata a naha, a linaha le a machaba a tobaneng le Afrika feela ka kakaretso, empa hape le linaha le libaka tse itseng. Kahoo, ka 2002, Mokhatlo oa African Union (AU) o ile oa bōptjoa e le setsi se secha sa k'honthinente se etelletsoeng ke baeta-pele ba bacha ba Afrika, bao taelo ea bona e fapaneng le ea OAU. Mokhatlo oa African Union o na le, ho latela molao oa oona oa molao, o entsoeng tlas'a molao oa linaha tsa Afrika. Paramente ea Pan-African e fa AU matla a ho beha litekanyetso tse tla sebelisoa.
Lekhotla la Afrika la Toka le sebelisa litokisetso tsa Molao oa Constittive. Tsusumetso ea naha e ke ke ea hlola e sebetsa e le sekoahelo bakeng sa tlhekefetso e mpe, e kang ho hlasela sechaba. Hona joale ho tla ba le motheo o utloahalang oa ho thibela litlōlo tse joalo. Boiteko ba rona ba MaAfrika ho tlisa khonthinente ho tsoa boemong ba hona joale ba ho phalla ho fumanoe moelelo oa eona oa ho qetela moralo oa moruo le moruo oa Afrika, Mokhatlo o Mocha oa Khatelo-pele ea Afrika (NEPAD). Lenane lena le akaretsang la tsoelo-pele le sebetsana le maemo a hlokahalang le a sa bonahaleng ho tiisa Africa ka tsela e tiileng ea tsoelo-pele. Baeta-pele ba Afrika ba entse mokhatlo oa NEPAD ho o etsa, ka kakaretso, karabo e ikhethang ho seo re se lumelang hore re tlaase, kahoo re senya ka mokhoa o ts'oanang le tlhōlisano ea Afrika ka khatello ea eona mme kahoo re phethela ho bolela esale pele. . Melao, menehelo, thuso le thuso, tse amohetsoeng nakong e fetileng ntle le sepheo sa mohopolo le ntle le lipotso tse ngata haholo, ka ho amoheloa le ho khetholloa, ho tsoa mekhatlong ea machaba le metsoalle, li fane ka litsebo tsa lichelete Matlotlo a fokolang a Afrika ka boeona, ho libakeng tse fumanoeng hore li ka ba le tšusumetso ho ntlafatso ea batho ho hlōla mathata a tobaneng le batho. Afrika joale e na le boikarabello ba ho hlalosa mathata a eona le ho fumana tharollo ka mekhoa ea eona.
Katleho e ntseng e hōla ea NEPAD le matla a ntseng a eketseha a k'honthinente ho nts'etsopele e lokela ho etsa hore boemo ba Afrika bo khone ho kenya letsoho ho aha lefatše la kajeno. Mantsoe a joalo a re hopotsa Morena Alfred Tennyson, ea ileng a re, "Tsamaiso ea khale e fetoloa, e fa sebaka se secha, 'me thato ea Molimo e phethahala ka litsela tse ngata, esere moetlo o ntle o lokela ho silafatsa lefats'e."
Puo ea Thabo Mbéki ea 19 November 2003 ho UNESCO
19,17€ e teng thepeng e teng ka lebenkeleng
3 e ncha ho tloha ho 19,17 €
2 e sebelisitsoe ho tloha ho 4,57 €
ho tloha ka la 24 Mots'eanong 2020 9:38
Number Karolo Tse sa tsejoeng
Letsatsi la ho nšoa 2009-04-01T00:00:01Z
Palo Of Pages 372
sengoliloeng se Date 2009-04-01T00:00:01Z
Puo ea Nelson Mandela (1994)