9 Oktober 1847 | Ds. S.J. du Toit gebore – My Dopperdagboek
Oktober 8, 2019 Oktober 8, 2019 • morneweb
Ds. S.J. du Toit se seuns Japie (Totius, derde ry, tweede van links met sy kop skuins gedraai) en Dawid het van 1882 tot 1885 skoolgegaan in die Gedenkschool der Hugenoten op Daljosafat by die Paarl, wat ds. Du Toit help stig het.
Totius se vader ’n boorling van die Paarl
Stephanus Jacobus du Toit, gebore op die plaas Kleinbosch, DalJosafat, was ’n NG predikant, stigterslid en leier van die Genootskap van Regte Afrikaners, Bybelvertaler, oprigter van die Afrikanerbond, stigter van die Gedenkschool der Hugenoten, superintendent van onderwys in Transvaal en redakteur van verskeie koerante en tydskrifte, waaronder Ons Klyntji.
Hy het dramas, romans en talle teologiese werke geskryf. Die teoloog Totius en die predikant ds. C.W.M. was sy seuns.
Ds. Du Toit afgeneem op besoek aan Venesië deur die fotograaf F. Scattola.
In die 1860’s is protesstemme teen die liberalisme in die NG Kerk maar ook teen die Herlewing met sy opwekkingsgeleenthede die duidelikste gehoor vanuit die Paarl, waar ds. S.J. du Toit destyds die hoofwoordvoerder was teen die “nuwighede”.
Du Toit was die geestelike leidsman van die mense wat later die Gereformeerde Kerke onder die Kruis gestig het. Die ouerhuis waarin hy opgegroei het, was eg ortodoks-gereformeerd. Sy buitengewone gawes en veral sy sterk geheue het vroeg reeds die aandag getrek sodat hy sonder moeite preke wat hy gehoor het, kon sit en neerskryf.
Toe hy 19 jaar oud was, kon hy na Stellenbosch gaan vir sy admissie-eksamen om toelating tot die Kweekskool van die NG Kerk. Gelukkig was hy aanvanklik nie, want hy het self verklaar: “Die godsdienstige oortuiging in die Paarl by my aangekweek, het my ’n bietjie soos ’n uil onder die voëls laat voel in Stellenbosch. Byna al die studente het vyandig teenoor my gestaan.”
Ds. S.J. du Toit, sy eerste vrou, Elizabeth Jacoba Joubert, en hul seuns, onder wie Totius (regs). Die oudste seun is as jong man oorlede. Twee dogters is ook uit dié huwelik gebore. Mev. Du Toit is op 1 November 1882 in Pretoria oorlede, waarna Japie en Dawid na hulle ouma in die Paarl gestuur is en daar skoolgegaan het.
Tog het daar gaandeweg verbetering ingetree, want hy verklaar verder: “Voor die vier jaar om was, het die meeste met my saamgestaan en is ek gekies as president van die studentekorps.” Gedurende sy studiejare was dit veral prof. Nicolaas Hofmeyr van wie hy veel geleer het van die Gereformeerde leer en die profesieë.
Prop. Du Toit is beroep na die NG gemeente Noorder-Paarl en het dit aangeneem. Tydens sy bediening daar op het hy in 1878 ’n twaalftal lesings gehou oor die onvervulde profesieë, en dit het ook buite sy gemeente belangstelling gewek. Hy het verder ’n groot werkkrag geopenbaar, want saam met al sy ampspligte het hy nog aandag geskenk aan die onderwys, Bybelvertaling, taalstryd, Die Patriot en die Afrikanerbond.
Du Toit en sy tweede vrou, Anna Francina Malan, se portret wat in die Gereformeerde Kerk Strydenburg se konsistorie gehang het. Dit was die eerste Kruiskerk wat hy gestig het (1897).
In 1880 het hy as gevolg van ’n ernstige keelkwaal ’n reis oorsee onderneem en toe kennisgemaak met Palestina as die land waar die profesieë in vervulling moes gaan, en verder ook met Nederland, waar hy kennis gemaak het met dr. A. Kuyper sr. en sy Vrije Universiteit, asook met die besonderse stryd wat daar op kerklike gebied gestry is deur Kuyper en ander teenoor die “afwykende” teologiese rigtings daar.
Ná sy terugkoms het hy sy bediening in Noorder-Paarl voortgesit, tot hy in Oktober 1881 superintendent van onderwys in Transvaal geword het. Dwarsdeur sy strydlewe was dit veral drie dinge wat ds. Du Toit benadruk het: taal, nasionaliteit en godsdiens, en hulle is deur hom genoem ’n snoer van drie kosbare pêrels wat van voor of van agter benader kan word maar altyd ewe lieflik is.
Op grond van hierdie eenheidsgedagte is die Taalkongresse wat in 1896 en 1897 in Paarl gehou is, omgeskep in “samekomste van gelowiges” wat weer kerklike aangeleenthede bespreek het. En uit hierdie besprekings het dit geblyk dat die sake wat ds. Du Toit in sy verskillende tydskrifte behandel het, geredelik weerklank gevind het by dié wat saam met hom bekommerd was oor die rigting waarin die NG Kerk beweeg het.
Die eerste kerkraad van die Gereformeerde Kerk Strydenburg (toe nog ‘n Kruiskerk) onder leiding van ds. Du Toit, 1897. Hy sit tweede van regs.
Hierdie besware het grootliks ontspruit weens die afkeer van die vreemde invloede op maatskaplik-kulturele gebied of, soos een van die afgevaardigdes, ene N.J.J. Badenhorst van Strydenburg, dit in 1897 gestel het: “Ons het afgewyk van die ou paaie, en ons word onkerklik en ongodsdienstig, en die oorsaak hiervoor is die vreemde sedes wat ons navolg en die vreemde tale wat ons napraat.”
Dit was dan ook grootliks op hierdie “samekomste van gelowiges” waar die planne van die beswaardes bespreek is en in ’n groot mate ook vorm aangeneem het.
So was die ontstaan van die Gereformeerde Kerke onder die Kruis grootliks die gevolg van ds. du Toit se optrede. Dié kerke het in 1914 deel van die Gereformeerde kerkverband geword. Van die oorspronklike agt bestaan nog net Clanwilliam, Carolina, Lindley en Frankfort.
Joan Strydom “Ons het afgewyk van die ou paaie, en ons word onkerklik en ongodsdienstig, en die oorsaak hiervoor is die vreemde sedes wat ons navolg en die vreemde tale wat ons napraat.” Ek wil nou nie ’n ding ontketen nie maar ek wonder wat sou hy sê van deesdae Klassis en Sinode in Engels.
Slabbert Le Cornu Nog ‘n mooi aanhaling van hom: “Liewers ‘n ongeleerde Afrikaner met sy Bybel, as ‘n geleerde Europeaan sonder God en sy gebod”
9 Oktober 1833 | De Ridder-stamvader gebore