Eksklusiewe uittreksel uit Die Griekwastad-moorde | SARIE
Eksklusiewe uittreksel uit Die Griekwastad-moorde	deur Phyllis Green
Griekwastad, wat in 1805 deur twee lede van die Londense Sendinggenootskap, William Anderson en Cornelius Kramer, as ’n sendingstasie gevestig is voor dit in 1812 tot ’n dorp verklaar is, is vandag bekend vir halfedelgesteentes, soos tieroog en jaspis, wat hier voorkom. Alhoewel die dorp self baie klein is, beslaan die omliggende skaap- en beesplase binne die ampsgebied van Griekwastad ’n gebied van ongeveer 77 km2, met ’n geskatte bevolking van ongeveer 4 000 mense. Die meeste inwoners, ongeveer 80%, is bruin mense: afstammelinge van Suid-Afrika se eerste setlaars, die Khoi-Khoin en die San.
Maar op hierdie christelike vakansiedag, Goeie Vrydag, sou die hele Suid-Afrika weer eens bewus word van die bestaan van Griekwastad. Dit het alles begin toe ’n vyftienjarige seun, bekend as Don Steenkamp, die dorp met sy pa se wit Isuzu-dubbelkajuitbakkie binnegejaag het en met skreeuende remme voor die amper verlate polisiestasie tot stilstand gekom het. Dit was net voor 19:00 toe Don, met bloedbevlekte klere, uit die voertuig spring en die polisiestasie se aanklagkantoor binnestorm.
Die oomblik toe hy die eenverdiepinggebou binnegaan, waar twee polisiebeamptes diens gedoen het, het die seun op sy knieë geval en geskree:
“Julle moet kom! Hulle is geskiet. Almal is dood.”
By die stasie is die getraumatiseerde seun vir ’n rukkie aan sy eie lot oorgelaat en hy het voortgegaan om hom te was. Terwyl hy besig was om die bloed van sy arms en bene af te was, het Truter nadergestap gekom met die glas suikerwater.
“Hierso, drink dit. Dit sal help vir die skok,” het sy gesê. “Dankie, tannie,” het Don geantwoord. Hy het die glas by haar geneem en die suikermengsel vinnig afgesluk voor hy voortgegaan het met die onaangename taak om sy gesin se bloed van sy lyf af te was. “Wat maak jy?” het Truter gevra. Selfs sy het geweet hy was nie veronderstel om hom te was voor hy deur die polisie se forensiese eenheid ondersoek is nie, aangesien hy in die proses waardevolle bewyse kon verwyder.
Maar dié vlietende gedagte het vinnig plek gemaak vir besorgdheid oor die seun se welstand toe sy begin dink wat hy moes deurgemaak het. En in elk geval het twee polisiebeamptes gestaan en kyk hoe hy hom was sonder om in te gryp, so wie was sy om haar daaroor te bekommer? Hy kon nie met iets besig wees wat hy nie veronderstel was om te doen nie.
“Dis my suster se bloed. Sy is in my arms dood, tannie,”
het die seun amper met walging gesê. Hy wou die polisiebeamptes na die plaas vergesel, maar Truter het hom oorgehaal om te bly waar hy was. Sy het etlike minute in stilte toegekyk hoe hy hom klaar was en toe aangebied om hom na die restaurant te neem, waarvandaan hy sy familie kon bel om hulle oor die tragedie in te lig. Sy het die polisiebeamptes genader. “Kan ek hom asseblief na die restaurant toe neem? Dis warmer daar en ek kan hom solank iets gee om te eet en te drink terwyl ons wag.” Een van die beamptes het vinnig van die polisieradio af opgekyk en geknik. Hy het meer daarin belanggestel om die opwindende gepraat oor die radio te volg as om bekommerd te wees oor die arme slagoffer.
Dit was maar die begin van April en daarom steeds die middel van die herfs in die Suidelike Halfrond. Ná donker sorg die geniepsige woestynlug vir baie koue aande, waarvoor ’n mens ’n ekstra laag klere benodig om jou teen die koue te beskerm. Die seun, wat slegs ’n kortbroek aangehad het, moes vreeslik koud gekry het, veral omdat hy sopas sy lyf met koue water gewas het en toe buite was. By die leë restaurant wat meestal om 19:00 gesluit het, tensy die plaaslike boere besluit om te deurnag en die onderneming se brandewynvoorraad uit te drink, het Truter die twee kelnerinne vinnig oor die situasie ingelig en hulle gesê om die restaurant weer reg te kry, aangesien hulle mense kon verwag. Truter het haar baadjie agter die toonbank gaan haal en dit vir die skraps geklede seun aangebied.
Dit het nie gelyk asof die suikerwater enige uitwerking op Don se gemoedstoestand gehad het nie, aangesien hy Truter herhaaldelik gevra het wat om volgende te doen. Hy het haar gevra hoe hy sonder sy gesin moes voortgaan. Dit moet verskriklik wees om op jou ouers sowel as jou suster af te kom kort nadat hulle vermoor is, het Truter gedink.
Don se pa, Deon, was fisies ’n indrukwekkende man – hy het ’n ekstragroot 5XL-hemp gedra – en het baie aansien in die streek geniet. Met sy bril, kort bruin hare en bypassende baard het hy ietwat ernstig voorgekom. Hy was op die ouderdom van vier-en-veertig steeds baie aktief deur óf op een van sy vyf plase te werk óf om die nasionale onder 18-tentpensteekspanne (meisies en seuns), of gimkana, af te rig. Steenkamp het hoofsaaklik met skape op sy plase in die Griekwastad-distrik, waarvan sommige al amper honderd jaar in sy familie se besit is, geboer. Hy en sy pa is albei op Naauwhoek gebore, wat nou ook die toneel van sy dood was.
Sy drie-en-veertigjarige vrou, Christel, wat hom innig lief gehad het, het haar met verskeie ondernemings besig gehou. Allereers was sy ’n liefdevolle en sorgsame ma. Sy het ook ’n suksesvolle tuisgebak-en-verspreidingsbesigheid bedryf, bekend as Scrumptilicious, wat sy ’n paar maande vantevore op die been gebring het en van die plaas af bestuur het. Verder het sy ook by die kerk en in die gemeenskap uitgehelp. Christel, wat blonde skouerlengtehare gehad het, het ook bril gedra. Terwyl haar man beide hul kinders in gimkana afgerig het, het Christel altyd verseker dat hulle behoorlike blootstelling ontvang, want sy was ook Volksblad se plaaslike vryskutjoernalis vir die provinsie. As gevolg daarvan het beide die Steenkamp-kinders gereeld in die koerant verskyn.
Don se jonger suster, Marthella, was slegs veertien jaar oud ten tyde van haar dood, maar alles het daarop gedui dat sy ’n uitsonderlike jong vrou sou word.
By Proviand het Don intussen sy familie en vriende vertel wat hy vir die polisie vertel het: dat hy in die skuur, ongeveer 30 m suidoos van die huis, besig was en dat hy geweerskote gehoor het, en weggekruip het. Hy het beweer dat hy niemand gesien het toe hy die skuur verlaat en die huis binnegegaan het nie, waar hy die lyke ontdek het. Nadat sy suster in sy arms gesterf het, het Don beweer dat hy teruggehardloop het na die skuur, in sy pa se Isuzu-dubbelkajuitbakkie gespring het en met die gruispad dorp toe gejaag het om die moorde aan te meld.
Maar hy het nie verduidelik waarom hy nie van die plaas af vir hulp gebel het nie, veral nie as sy suster nog ’n rukkie lank geleef het nie, soos hy beweer het. Per slot van rekening was die huisfoon slegs ’n meter of wat van die plek waar haar lyk gevind is en Don het sy selfoon in sy sak gehad …
Toe sy foon kort ná 19:00 lui, was die nuus wat Joe Scholtz op die punt was om te ontvang die laaste ding wat hy verwag het om te hoor. Dit was Bob de Villiers wat Scholtz op sy plaas Patrysfontein, ongeveer 15 km suidoos van Griekwastad, gebel het. Toe Scholtz die foon hoor lui, het hy vir sy vrou, Ansie, gesê om dit te ignoreer. Die Scholtz-familie was besig om reünie te hou en hy wou nie gepla wees nie. Maar toe Ansie die foon antwoord en sekondes later vir haar man sê dat dit uiters dringend is, het Scholtz teësinnig die huis binnegegaan. Om te sê dat hy tot in sy binneste geskok was, is sagkens gestel. Kon dit waar wees?
Die polisiemanne het die liggame vir tekens van lewe nagegaan, maar hulle kon sommer met die eerste oogopslag sien dat al drie ’n geruime tyd reeds dood was. Deon en Christel, wat op hul mae gelê het, het albei duidelike koeëlwonde in hul boonste liggaamsdele gehad en hulle was vol bloed. Scholtz was onseker oor die omvang van Marthella se wonde, maar toe hy na haar beweginglose liggaam kyk wat so klein en kwesbaar lyk, het sy hom herinner aan sy eie veertienjarige dogter. Hy kon nie help om te wonder watter tipe monster so ’n onskuldige kind koelbloedig kon vermoor nie. Haar ooglede, wat gekneus en geswel gelyk het, asook haar bebloede en geskende gesig het hom veral opgeval.
Oor die jare heen het Scholtz al baie geleer van plaasmoorde wat dwarsoor die land gepleeg is en hy het verskeie video’s en foto’s gesien tydens die lesings oor sulke misdade wat hy bygewoon het. Hy het besef dat daar iets met hierdie toneel verkeerd is. Terwyl hy deur die stil huis geloop het, het hy by homself gedink dat dit geen gewone plaasmoord is nie. Hy het opgemerk dat daar geen gebreekte vensters of ingeskopte deure is nie, dat geen meubels rondgeskuif is nie en dat geen kaste of laaie in die huis oopgehang het nie. Selfs nog meer vreemd was Deon se kluis wat wawyd oop gestaan het, met gewere en ander waardevolle items nog steeds netjies daarin gepak. Die enigste ding wat nie op sy plek was nie was ’n pistoolsak, wat op die vloer voor die oop kluis gelê het.
Scholtz het terloops opgemerk: “Die honde is nie vergiftig nie, niemand het in die huis ingebreek nie en niks is gesteel nie. Selfs nie eers die geld in die kluis nie? Nee, tydens ’n plaasaanval gaan die aanvallers byna altyd vir die kontant en die gewere.
Scholtz het weer nagedink oor alles wat hy van plaasmoorde weet om hierdie inligting te kan vergelyk met wat hy op Naauwhoek gesien het. As voorsitter van die veiligheidskomitee moes hy ’n besluit neem. Sy medeboere het hom gerespekteer en sy oordeel vertrou. Die boere wat hom gebel het, wou die polisie help deur te verseker dat die mense verantwoordelik vir die moorde nie in staat sou wees om die gebied te verlaat nie.
Maar dit sou nie help om vir hulle te jok of hul tyd te mors nie. Boonop het Mofokeng hom gevra om hulle weg én uit die moeilikheid te hou.
“Nee, dit sal nie help nie,” het Scholtz vir ’n boer oor die radio gesê.