Wonder van die gelouterde kalkklip
REGS: Kalkklip (of kalksteen) en marmer—die verskil.
Foto’s: U.S. Geological Survey
WANNEER Ma ’n koek bak, meng sy die meel, suiker, eiers, botter, bakpoeier en ander bestanddele, en dan bak sy die mengsel in ’n warm oond. Wat daar uitkom, is iets heeltemal anders as die klewerige massa wat sy daar ingesit het!
Die aarde is bra baie soos ’n warm oond. Intense hitte en druk binne-in die aardkors "bak" en pers die soliede gesteentes saam wat daar begrawe lê, met die gevolg dat die oorspronklike tekstuur en samestelling daarvan verander word. Die resultaat is ’n heeltemal nuwe soort gesteente, wat metamorfe gesteente genoem word ("metamorf" dui op gedaantewisseling of vormverandering).
LINKS: Kalkklip deur onderaardse woelinge omgeskep tot marmer.
Foto: U.S. Geological Survey
Wanneer kalksteen—’n afsettingsgesteente wat meestal uit die mineraal kalsiet bestaan—aan groot hitte, druk en bewegings binne-in die aarde blootgestel word, herkristalliseer die kalsiet en vorm die metamorfe gesteente wat ons marmer noem. (Marmer kan ook gevorm word wanneer dolomiet—’n gesteente soortgelyk aan kalksteen—aan hoë temperature blootgestel word.)
Die kleure en patrone in marmer is vanweë onsuiwerhede in die kalksteen wanneer die kalsiet herkristalliseer. Kleure kan wissel van sneeuwit tot wit met are wat rooi, pienk, groen, geel, bruin of grys kan wees.
Sneeuwit marmer bestaan uit suiwer kalsiet. Sy kenmerkende glans word veroorsaak deurdat lig die gesteente so ’n entjie binnedring voordat dit van die oppervlakke van die kristalle aan die binnekant teruggekaats word.
Marmer word op baie plekke op aarde aangetref, veral in Italië, Spanje, Frankryk, België, Switserland, Brittanje, Indië, Amerika (Vermont) en dele van Suid-Amerika.
In antieke tye het marmer van die beste gehalte van Griekeland gekom. Pariese marmer, ’n suiwer wit gesteente wat vir die elegantste standbeelde gebruik is, is by die berg Parpessa op die eiland Paros uitgegrawe. Phidias, die ou meester van die vyfde eeu vC, het Penteliese marmer verkies, wat van die steengroewe van die berg Pentelikon in Attika gekom het.
Vandag kom die voortreflikste marmer van die Carrara-steengroef in Toskane, Italië. Klip van hierdie streek word al honderde jare lank deur beeldhouers gebruik. Die ou Romeine het dit in hul argitektuur aangewend en, veel later in die sestiende eeu, het die groot beeldhouer Michelangelo ook daarvan gebruik gemaak.
LINKS: Marmerblokke by ’n steengroef... ’n deel van ’n foto wat sowat ’n eeu gelede geneem is.
Foto: U.S. Library of Congress (detail)
Marmer word vandag steeds as die elegantste bousteen beskou. Dit word algemeen in geboue, monumente, as grafstene, suile en vir beeldhou gebruik. Ook trappe, kaggels en vloere word daarmee versier.
Van kleiner stukke kan tafelblaaie, lessenaars, lampstaanders en ander voorwerpe gemaak word. Uitskotmarmer kan verpoeier word om as boumateriaal, as kunsmis of as ’n skuurmidddel gebruik te word.
Foto van vfouebeelde (detail): U.S. Library of Congress; foto van marmerleeu (detail): National Agricultural Library, Agricultural Research Service, U.S. Department of Agriculture; ridderbeeld-foto: USGS
Marmer het deur die eeue ’n gunsteling van beeldhouers van verskillende kulture gebly. BO is marmerbeelde van Amerikaanse vroue deur Adelaide Johnson, 1965. REGS is ’n marmerleeu in China en REGS ONDER ’n beeld van ’n ridder in marmer.
NASKRIF: Die woordeboek beskryf "albaster" as ’n balletjie vir ’n seunspel of as fyn marmer—en in die agttiende eeu is ronde albasters inderdaad van brokkies marmer gemaak. Die verband is nog duideliker in die Engelse woord "marble", wat vir sowel die balletjie as gewone marmer gebruik word.