Só sê NDZ in middernagtelike antwoord in twaksaak | Netwerk24
Deur Nellie Brand-Jonker 05 Junie 2020 17:28
Pleks daarvan om die beantwoordende eedsverklaring betyds in te dien het sy die hofstukke ’n paar minute ná middernag, ure laat, ingedien.
Dit kom nadat die staat vandeesweek ’n tweede poging aangewend het om uitstel vir die hofsaak te kry. Dit het nie geslaag nie. Die saak is vir 9 en 10 Junie op die hofrol geplaas.
Dlamini-Zuma het ook verduidelik hoekom die redes vir die verbod en dokumentasie, wat ingevolge ’n hofbevel einde Mei aan Fita verskaf is, soveel duplikate bevat. Dit is verskaf nadat die partye op 12 Maart ooreengekom het oor die eerste deel (deel A) van Fita se hofaansoek, waarin die dokumentêre bewyse gevra is vir die besluit om regulasie 27 ingevolge die Rampbestuurswet uit te vaardig, en dit deur ’n hofbevel bevestig is.
LEES OOK: NDZ stem in om sigaretredes aan Fita te gee
Dié dokumentasie wat handel oor die besluit oor regulasie 27 van die vlak 4-regulasies wat sy verskaf het, het ’n bohaai veroorsaak toe dit blyk dat sy baie minder openbare kommentaar op die rookverbod gekry het as wat sy laat blyk het.
LEES OOK: Dlamini-Zuma se ‘2 000 besware’ bevraagteken
Sy het einde April die skokaankondiging gemaak dat die verbod op die verkoop van tabakprodukte bly, selfs al het pres. Cyril Ramaphosa ’n paar dae tevore aangekondig dat dit opgehef gaan word.
Dlamini-Zuma het op die betrokke mediakonferensie oor die vlak 4-regulasies dit laat blyk dat sy 2 000 besware van die publiek teen die verkoop van tabakprodukte ontvang het.
Sy erken nou dat dit foutief is en volgens haar het amptenare van die ministerie in spanne gewerk om die voorleggings wat ontvang is, op te deel en te hersien. Sy is daarna ingelig dat 2 060 voorleggings ontvang is van mense wat teen die opheffing van die verbod is.
“Dit wil voorkom of die getalle waarskynlik ’n herhaling ingesluit het, of voorleggings, indien behoorlik vertolk, nie werklik ’n voorlegging as sulks oor die tabakverbod was nie.”
Volgens haar is dit gegewe die kort tydsverloop sedert die voorleggings ontvang is en die regulasies afgekondig is, nie betyds raakgesien nie.
Sy vra die hof verskoning vir die ongerief wat veroorsaak is met die “wesenlike herhaling van die openbare voorleggings wat ontvang is, wat by die hof ingedien is”. Sy voer ook aan dit is e-posse wat meer as een keer ontvang is en per ongelukkig meer as een keer gedruk is.
Fita het sy beswaar oor teen die dokumentasie uitgespreek omdat dit lyk asof ’n groot klomp dokumente net voor die voet ingesluit is.
Die minister ontken dat die dokumente en redes wat verskaf is, ’n gebrek aan ’n rasionele oorweging van die verbod toon, en dat dit geen bewyse bevat wat die verbod regverdig nie.
Haar beantwoordende eedsverklaring handel oor die tweede gedeelte (deel B) van Fita se aansoek. In deel B vra Fita die hof om te bepaal of die verbod op sigaretverkope tydens die staat van inperking wettig is, en of regulasie 27 ongeldig is en alternatiewelik hersien en ter syde gestel moet word.
Die respondente moes op 3 Junie teen die einde van die werkdag hierop geantwoord het, het Sinenhlanhla Mnguni, president van Fita, gesê.
Dlamini-Zuma het vier minute ná middernag gereageer. Volgens hom gaan hulle nie kapsie daaroor maak nie.
Die minister voer aan dat Fita geen gronde vir sy aansoek in deel B het nie en dat dit met koste van die hand gewys moet word.
In haar beantwoordende verklaring ontken sy dat die verbod se “ware rede die onbepaalde verbod op tabakprodukte in Suid-Afrika was”.
Nié haaks met president
Dlamini-Zuma sê in haar hofstukke Ramaphosa het sy aankondiging van die opheffing van die verbod op sigaretverkope op 23 April gemaak, gegrond op “die veronderstelling dat die nasionale bevelsraad in daardie stadium ’n besluit oor die kwessie geneem het”.
Daarna is die konsepraamwerk oor die vlakke van inperking vir konsultasie uitgereik. Dit het getoon dat tabakverkope op vlak 4 toegelaat sal word, “maar soos alles wat voorgestel is in die konsepraamwerk, was dit net ’n voorstel wat aan ’n konsultasieproses onderhewig was”.
Die kommentaar wat ontvang is, is reeds ingesluit by die dokumentasie oor die besluit wat die sigaretverbod betref en ingevolge die hofbevel oor deel A verskaf is.
Die verbod op die verkoop van tabakprodukte het baie Suid-Afrikaners warm onder die kraag. Foto ter illustrasie.
Volgens haar is die besluit om regulasie 27 te promulgeer geneem ná “deeglike oorweging, nie net oor die voorleggings wat ontvang is nie, maar ook oor die relevante mediese literatuur”.
Dit is ook ’n besluit wat onderskryf is deur die nasionale bevelsraad en die kabinet voordat die regulasies van vlak 4 gepromulgeer is, luidens haar eedsverklaring.
“Ek wil dit benadruk dat dit nie die geval is, soos Fita te kenne wil gee, dat ek en die president op die een of ander wyse haaks was oor die kwessie nie”.
“Ná die president se aanvanklike aankondiging is verdere oorweging gegee aan die kwessie in die lig van die voorleggings wat ontvang is en die mediese bewyse, en is ’n ander posisie uiteindelik aanvaar.”
Sy ontken dit was ’n raaiselagtige ommeswaai in die besluit.
Fita beweer Dlamini-Zuma het talle relevante faktore nie in ag geneem toe die verbod oorweeg is nie, waaronder die ekonomiese impak daarvan, die sielkundige impak op rokers, en die verkoop van onwettige sigarette.
Volgens Dlamini-Zuma is die ekonomiese impak in ag geneem. “Daar is besluit dat die skade van voortgesette verkope van tabakprodukte op vlak 4 swaarder as enige ekonomiese koste weeg.”
Volgens haar is die potensiële gesondheids- en sielkundige impak op rokers ook oorweeg, maar die skade van die voortgesette verkoop van sigarette het swaarder geweeg.
Boonop was dienste wat mense help om op te hou rook, beskikbaar tydens die inperking, en rokers het ook toegang tot nikotienvervangingsterapie.
“Dit is dus nie die geval dat nikotien-onttrekking onwillekeurig op mense afgedwing is nie.”
Sy ontken ook dat die verbod onwettige handel laat toeneem het. Volgens haar is dié kwessie wel oorweeg.
“Maar, daar is in ag geneem dat onwettige sigarette al dekades lank plaaslik en internasionaal ’n probleem is. Dit is nie ’n probleem wat uitsluitlik uit die inperking voortspruit nie. Daar was reeds onwettige handel in Suid-Afrika se tabakmark voor die promulgering van die regulasies.”
Sy wys daarop dat Fita staatmaak op ’n studie wat deur die Universiteit van Kaapstad gedoen is. Volgens haar toon dié studie dat produkte wat deur Fita se eie lede vervaardig word, die grootste deel van die huidige onwettige mark uitmaak.
Volgens die universiteit se studie het 46% van die gebruikers van multinasionale tabakgroepe se handelsmerke na ’n handelsmerk geskuif wat plaaslik vervaardig word. Dié plaaslike vervaardigers is meestal Fita-lede, sê die minister.
“Die oplossing vir onwettige handel is wetstoepassing. Die Suid-Afrikaanse Inkomstediens doen stappe om dit in bedwang te bring.
“Maar, die langtermynoplossing vir die onwettige handel is om die vraag daarna te verminder. Weens hoër pryse en moeiliker toegang word verwag dat ’n groot aantal Suid-Afrikaners gaan ophou rook en ná die inperking ook nie-rokers sal bly. As minder Suid-Afrikaners rook, gaan die vraag na onwettige sigarette daal, en dit gaan tot ’n daling in onwettige handel lei.”
Meer oor: Nkosazana Dlamini-Zuma | Covid-19 | Tabakbedryf | Fita | Sigaret-Verbod | Inperking | Sigarette