DIE uitreiking van ’n debuutbundel is ’n besonderse oomblik. Dit is wanneer die digter die eerste keer sy/haar verskyning maak en wys watter bydrae daar binne ’n kanon gemaak kan word. Dikwels kan ’n mens terugskouend al die temas terugvind in die debuut wanneer ’n digter verder ontwikkel.
Melt Myburgh se Oewerbestaan is ’n bundel wat die jeug in ’n gerepresseerde en rassistiese bestaan sinkopeer met die leefwêreld van Lorca. Dit is uiteraard ’n ambisieuse opset, juis omdat Lorca so ’n groot digter en dramaturg is. Die besoek aan Lorca se leefwêreld in die Andalusiese dorp Fuente Vaqueros in Granada is die oerbron waaruit ander gedigte waaier.
Lorca was ’n komplekse figuur en hy is veral binne die gay wêreld ’n ikoniese figuur. Die digter is wel bewus van hierdie problematiek, want hy vra: “hoe skryf ek, dierbare frederik, hiérdie landskap vir jou oop // sonder om reëlreg my eie graf in te loop?” (16)
Die digter aktiveer dus argetipes in ’n Jungiaanse denke: lewe, dood, waansin, normaliteit en dies meer. Die bundel betree die wêreld waaruit die digter kom (karos, met die onderskrif 40km buite Upington, bl. 16) en die landskap waarna verlang word, te wete die Spaanse wêreld van Lorca.
Lorca is dan ’n simbool van die dood en die hele bundel kan gelees word as ’n spanning tussen eros en thanathos (in Freud se terme). Die besef word uitgespeel in die vers oor die vader se selfmoord, by my pa se dood (67) in die afdeling inkdood waarin die seun desperaat die vader vra om sy “gedigpraat” aan te hoor.
Dit sluit aan by die vers op bladsy 15 waarin die digter as’t ware sukkel “om ’n john deere // te laat dreun op die onderpad van sy geheue”.
Hiermee word ’n psigoanalitiese lesing uitgenooi: die dood van die vader en die dood van Lorca word een in die onbewuste en hierdie spanning kan alleen in die ruimte van die gedig opgelos word. Die films wat vasbrand in skoolsale, is die herinneringe wat vir die spreker oorweldigend en pynlik is (16).
In “privaat skool” (53) word die draadwerk ’n verwysing na onanisme, terwyl “playstation 2” (54) die tema pak wat reeds deur De Lange soveel sterker uitgewerk is.
In die lykdig, “by my pa se dood” (67), word die selfmoord van die vader in ’n pynlike bestekopname beskou:
Die gedig tree in gesprek met De Lange se pa-gedigte wat deur sy oeuvre loop en die gedig as beswering van die konflik met die vader wat die kind versaak het.
Die beste verse is oor die wêreld wat die digter ken, soos “upington” (21) met die trae refleksies en die mirador van ’n oewerbestaan.
Nie al die verse is deurgekomponeer nie. Daar is gesogte beelde (hoe lui ’n foon slank?, 17). Dikwels staan verse nog te na aan die ervaring, maar wanneer dit slaag, soos in ’n hand vol, is daar beslis bewys van talent. Daar is hiperbolies gedink, om die digter buite verband aan te haal, en die gesprek met Lorca bring winste.
Daar is suggesties en openlike verwysings na homo-erotiese aanrakings; iets wat moeiliker was in die ruimte waaruit hy kom. Heen en terug flits die gedigte na mekaar: die nou en die verlede toe die oksels nog vry was van skadu’s.