Voorbereiding om na Suid-Afrika te vertrek
Terwyl ek besig was met 'n bevorderingskursus, is ek deur konsul-generaal Rudolf Karlowa na Berlyn ontbied. Volgens opdrag moes ek in burgerlike drag voor hom verskyn.
"Ek het toestemming van die Führer gekry om jou tot aan die kus van Suid-Afrika te vervoer," het die konsul-generaal gesê.
"Waarmee sal die reis plaasvind?" wou ek opgewonde weet.
"Dit sal jy later uitvind," was die antwoord. "Kom more weer, dan sal ons die saak deeglik bespreek."
Toe ek die volgende oggend daar aankom, het die konsul-generaal meer tyd gehad om te gesels. Aan my is meegedeel dat die reis per seilboot sou geskied en dat 'n marconis (iemand wat met radiotelegrafie werk) sou saamgaan.
Ek is vriendelik dog ernstig versoek om die marconis na ons landing by 'n Hollander, wat 'n Duitse agent in Kaapstad was, te besorg. Dit moes in die nag in die hotel op Lambertsbaai plaasvind. Hoewel hierdie versoek my dwars in die krop gesteek het, het ek nie om verdere besonderhede gevra nie en ver­kies om voorlopig te swyg.
Aangesien my gesprekke met die konsul-generaal streng vertroulik was, het hy nie geaarsel om aan my te vertel dat die Ossewabrandwag geheime berigte na Duitsland deurstuur nie. By die aanhoor van hierdie nuus het ek onmiddel­lik my ore gespits. Ek het geweet dat só 'n organisasie in Suid-Afrika bestaan, maar dit was ook al. My belangstelling was toegespits op die leier van die beweging. Ek was nuuskierig om meer te weet van die kommandant-generaal se militêre en politieke verlede. My vrae het die konsul-generaal later begin irriteer.
"Waarom al die onnodige en sinlose vrae?" het Karlowa berispe.
"Dit is tog nie so sinloos soos u wil voorgee nie," het ek teëgewerp.
By wat ek daardie dag gesê het, staan ek vandag nog en mag die jeug van my vaderland hierdie selfopgestelde formule aanvaar as die toets van ware leierskap: "Aangesien die Afrikanervolk in die verlede deur meer as een brandsiek hamel, versier met 'n goue bel of gladde bek, na die slagpale van verraad en teleurstelling gelei is, is dit die heilige plig van elkeen van ons om die politieke verlede van elke sogenaamde leier naarstiglik na te vors en onder die sielkundige mikroskoop te ontleed. By daardie ontledingsproses moet ons luid en onomwonde die vrae stel: Jy wat daar vanaf die politieke verhoog so lekker praat, sê eers vir ons, wie en wat is jy? Waar kom jy vandaan? Wat het jy gedoen? Wat het jy gewaag? Wat het jy vrywillig opgeoffer in diens van daardie ewig-vlammende ideaal, naamlik jou volk en vaderland om sodoende jou primêre aanspraak op leierskap te regverdig?"
Hierdie oordeelsformule is egter geen finale toetssteen vir volle leierskap nie. Leiers word tog immers gebore. Hulle is idealiste van durf en daad, be­deel met wilskrag, deursettingsvermoë, gesonde verstand en visioenêre krag. Hulle moet deeglik kennis dra van die inhoud van die siel van hulle volk. Die opdoen van hierdie kennis verg beslis geen studie van buite nie, maar 'n siele­skakeling van binne in tyd van volksnood, volkslyding en volkstryd. Langs hier­die weg meld hulle hulself by die volk aan en hulle word beslis nie by die tel van stembriefies plotseling ontdek nie.
Leiers is bowenal manne wat gebore is met die bevoegdheid om die breë massa te kan beweeg. Om dit te kan doen, moet hulle besiel wees met die wete dat die sleutel tot die siel van 'n volk dade is wat soos donder slaan, en nie lippetaal, kruiperigheid of lafhartige optrede nie.
Volgens my siening het Suid-Afrika in die verlede nog net een man opge­lewer wat in 'n sekere mate aan hierdie vereistes voldoen het en sy naam was Jan Christiaan Smuts. Ongelukkig is sy visie soms deur eie hartstogte ver­troebel. Nie ek nie, maar die geskiedenis het reeds onweerlegbaar bewys dat generaal J.C. Smuts se oordeel alles behalwe suiwer was.
Die grootheid van 'n leier word egter nie getoets aan die rigting wat hy inslaan nie, maar wel aan sy bevoegdheid en dinamiese persoonlikheid om 'n konglomeraat van individue saam te snoer tot 'n hegte homogene gevolg.
Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog het genl. Smuts daar tussen die modder, lyding en trane die ou Boerevolkie leer ken en sy stempel op hulle siel afgedruk. Hy was later by magte om die hele Suid-Afrikaanse politieke sirkus om sy pinkie te draai. Generaal Smuts was nie alleen die grootste leier wat Suid-Afrika ooit geken het nie, maar ook my grootste oorlogtydse vyand hier in my vaderland. Hy wou my verpletter en ek wou hom uitdelg. Hy was magtig en genadeloos. Ek was roekeloos en astrant. Hy was gekant teen Nasionaal-Sosialisme en ek die verbete vyand van Kommunisme.
Maar om tot Duitsland terug te keer.
Konsul-generaal Rudolf Karlowa het my begrypend aangekyk. Later het ek ontdek dat die gesloer wat na ons gesprek plotseling ingetree het, toe te skrywe was aan my kritiese houding met betrekking tot die onsekerheid oor die leier van die Ossebrandwag se militêr-politieke verlede. Hoewel ek beslis geen diplomaat is nie, maar 'n fanatieke politieke soldaat, het ek tog daarin geslaag om die moontlikheid van 'n botsing tussen my en die O.B.-leiding hier in Suid-Afrika uit die gedagte van Karlowa te verwyder.
Met my volgende onderhoud met Karlowa is 'n kaart aan my getoon en die moontlike roete na Suid-Afrika is met my bespreek.
"Volgens ons mening is Lambertsbaai die geskikste landingsplek. Reëlings is reeds met ons agent getref om jou daar te ontmoet. Intussen is daar baie om voor jul vertrek of te handel. Gaan more na die kleremagasyn om 'n matroos-uitrusting te ontvang. Onthou, van nou of is jou naam Walter Kempf en nie meer Robey Leibbrandt nie."
Die volgende middag is ek na die kleremagasyn. By die ingang het 'n klein, skraal mannetjie in burgerlike drag en al grys om die slape, my ingewag.
"Is u naam Walter Kempf?" het hy uit die hoogte gevra. Ek het hom agterdogtig aangegluur. Sy voorkoms het my teen die bors gestuit.
"Ja, ek is hierheen gestuur om 'n uitrusting te ontvang," het ek geantwoord. "Watse uitrusting?" wou die vreemdeling weet.
"Dit kan jy by die owerheid gaan uitvind," het ek minagtend gesnou. Die vreemdeling het verontwaardig gesnuif en my pad versper.
"Laat my toe om u te verwittig dat u met luitenant Nissen praat," het hy streng gesê.
"So! Dit kan enigeen my vertel," het ek skerp geantwoord en by die vreemdeling verbygedruk. Toe ek die vertrek binnestap, het 'n matroos van sy stoel opgestaan en my tegemoet gekom.
"Is u naam Walter Kempf?" wou hy beleefd weet.
"Jawohl," het ek geantwoord.
"Kommen Sie bitte mit mir." (Kom asseblief saam met my.)
Hy het my na 'n groot lokaal met rakke vol uniforms aan die mure, gelei. In die vertrek was ses mans in gesprek. Ek het gemerk dat die man, wat hom as Nissen bekend gestel het, ook by was.
Die matroos het my aan die groep bekendgestel. Almal — ek ook — het die hakke saamgeklap en mekaar met die hand gegroet. Net een van die groep se handdruk was pap. Ek het die mannetjie ondersoekend aangekyk. Net soos Nissen, het die mannetjie my glad nie aangestaan nie. Boonop het hy Duits met 'n Franse aksent gepraat.
Die verlangde uniforms is gou aan ons uitgereik. Hoewel ek geen kennis van seevaart gehad het nie, is 'n onder-offisiersuniform aan my oorhandig. Ek het spoedig ontdek dat die ses manne my op my reis na Suid-Afrika sou vergesel. Die moontlikheid dat die mannetjie wat my met 'n slap hand gegroet het die marconis kon wees, het my erg onthuts. Indien ek saam met hom en Nissen op 'n klein bootjie saamgehok moes word, sou daar moeilikheid ontstaan. Geen waarsêer was nodig om dit te voorspel nie. Ek het dit reeds by voorbaat geweet.
Die volgende dag is ek telefonies na 'n sekere plek ontbied. Toe ek daar kom, was luitenant Nissen en die ander vyf manne reeds daar. Ons is toege­spreek deur 'n skakeloffiser tussen land- en seemagte.
"Julle gaan op 'n reis na Suid-Afrika wat uniek in die geskiedenis is. Wat die onderneming is, weet julle reeds. Luitenant Nissen is 'n ervare matroos en sal in bevel van die onderneming wees. Daar is nog geen sekerheid wanneer en van waar julle sal vertrek nie. Julle sal later volledige opdragte ontvang."
Die aand het ons 'n dinee bygewoon wat deur die personeel van die konsul‑generaal vir ons gereël is. Hoe beter ek Nissen leer ken het, hoe minder het ek van hom gehou. Wat my egter die meeste gekwel het, was die opdrag dat 'n ander persoon saam met my in Suid-Afrika moes land.
Die volgende dag het ek die marconis genooi om my na die stad te vergesel. Die doel was om nader kennis te maak en 'n beter begrip van sy agtergrond te bekom. Die inligting wat ek ingewin het, het my verder verontrus. Voor die oorlog was die marconis 'n bewoner van 'n stuk van Duitsland wat na die Eerste Wêreldoorlog onder die Verdrag van Versailles aan Frankryk oorhan­dig is. Die mense daar het later nie geweet of hulle Franse of Duitsers was nie. Hulle was beslis nie Nasionaal-Sosialiste nie. Tot die ineenstorting van Frankryk het hy in die Franse leër gedien en toe oorgestap na die Duitse magte. Die Duitsers het hom verras. Instede van die man wat kort van tevore nog luidkeels die lied We'll hang our washing on the Siegfried line gesing het, met ope arms te ontvang, het hulle hom in die tronk gestop en later as mar­conis opgelei. Na sy opleiding is hy by die Duitse geheime diens ingesweer.
Ek het dadelik by die konsul-generaal gaan beswaar aanteken teen so 'n twyfelagtige karakter. "Iemand wat so maklik van nasionaliteit verander, is gevaarlik," het ek betoog. "Buitendien ken hy geen Engels of Afrikaans nie. Hy sal nie vier-en-twintig uur in Suid-Afrika wees nie of hy word gevang. My lewe sal dan beslis nie meer veilig wees nie."
Die Konsul het 'n paaiende houding ingeneem, maar beslis dat die marconis my moes vergesel. Die vrees dat enige verdere teënstribbeling my reis na Suid-Afrika kon vertraag of moontlik heeltemal in die wiele kon ry, het my laat swyg.
Daardie nag het ek nie 'n oog toegemaak nie. Die wete dat die marconis in diens van die Duitse geheime diens was, het onheil in my siel laat broei. Admiraal Wilhelm Canaris was die hoof van hierdie korrupte en verraderlike skakel in die Duitse oorlogsketting. Hy is ook voor die einde van die oorlog tereggestel weeps sy verraderlike dubbele rol. Hy, en nie die Duitse leër of die Führer nie, was verantwoordelik vir die ondergang van Duitsland. Sonder Canaris sou Rus­land en sy bondgenote die Tweede Wêreldoorlog nie gewen het nie. Duitsland sou met die atoombom geseëvier het.
Ongelukkig het niemand in daardie stadium geweet dat admiraal Canaris 'n verraaier was nie. Ek wou net eenvoudig niks te doen gehad het met die Duitse geheime diens nie. Indien ek wel met hulle in verbinding was, sou generaal Smuts my vroegtydig laat doodskiet het. Die Geallieerdes en Rusland het tog al hulle inligting van Canaris ontvang.
'n Dag of wat later oorhandig konsul-generaal Karlowa 'n stuk papier aan my wat ruweg afgeskeur is. "Die ander deel is in besit van die Duitse agent in Kaapstad," is my meegedeel.
"Luister nou haarfyn, Robey. Jy en die marconis sal naby Lambertsbaai afgelaai word. Met rubberbootjies kan julle tot by die kus roei. Gaan dan na die hotel en verneem na meneer ..." (hy noem die naam en skryf dit op 'n papier). "As hierdie stuk papier inpas by die stuk wat hy het, kan jy seker wees dat dit die regte persoon is. Hierdie man het reeds in Portugal goeie werk vir Duitsland gelewer. Weens omstandighede moes ons hom ongelukkig hierdie keer vooruit betaal vir die werk wat hy en die marconis in Suid-Afrika moet doen. Oorhandig die marconis aan hom. Indien jy enige inligting oor die politieke toestand in Suid-Afrika wil oorstuur na my, kan jy dit aan ons agent pos. Hy kan jou kode nie ontsyfer nie," het hy afgesluit.
"Nog net dit, Herr Generalkonsul," het ek streng gesê. "Indien daardie marconis net een van my bevele nie stiptelik uitvoer nie, gaan ek hom doodskiet." Om krag aan my woorde te verleen, het ek met my vuis op die tafel geslaan. Hierdie uitbarsting van woede het 'n goedige glimlag aan die konsul ontlok.
"Wees maar geduldig, Robey, oftewel Walter Kempf. Jy maak my soms so kwaad en tog hou ek ontsaglik baie van jou. Veral wanneer jy so op die tafel slaan."
"Ek waardeer die houding wat u jeens my volk en vaderland openbaar geweldig baie. Alleen deur u toedoen het hierdie onderneming werklikheid geword. Ek sal elke pennie van die tienduisend Amerikaanse dollar wat die Duitse staat aan my geleen het, terugbetaal. Die vertroue wat die Führer in my stel, sal ek nooit beskaam nie. Dit alles het ek aan u te danke. Nogmaals baie dankie." Met hierdie woorde het ek 'n skildery van die Führer aan die gryse konsul oorhandig.
Trane het vryelik oor sy gerimpelde wange gerol. Hy was 'n dierbare man en 'n getroue vriend van die Afrikanervolk. In my toespraak op 11 Maart 1943, toe ek ter dood veroordeel is, het ek dan ook onder andere gesê: "Die Duitse vader van die Afrikanervolk, konsul-generaal Rudolf Karlowa, het my keer op keer gewaarsku dat menige hindernis en uiteindelik die dood op my wag hier in my getiranniseerde vaderland. Ja, ek was terdeë bewus van die feit dat ek my dood tegemoet vaar, maar dit kon my nie afskrik nie, want ek het julle, manne, vroue, seuns en dogters van my vaderland innig lief en ware liefde ken geen perke nie. Nie geveinsde woorde nie maar dade vertolk wie ek is ... 'n Afrikaner in murg en been!"
Karlowa het sy betoog voortgesit: "Beoefen geduld en moenie oorhaastig word nie. Wag totdat die Duitse troepe Kommunistiese Rusland binneval. Skakel intussen met die leier van die Ossewa-brandwag, maar vertrou nie­mand nie. Ons heilwense vergesel jou op hierdie unieke onderneming, kame­raad. Tot siens, Robey." Die laaste woorde van my ou beproefde vriend was aandoenlik sag. Met geboë hoof en arms slap langs die sye het die ou gryse strydros daar gestaan. Min het ek geweet dat ek hom nooit weer sou sien nie.
Met inspanning het ek my reggeruk, my hakke geklap en met uitgestrekte regterarm die Nasionaal-Sosialistiese saluut gegee. In stede van die gebruiklike "Heil Hitler!", het ek hierdie keer hard uitgeroep: "Ek groet die Führer! Die Vierkleur hoog!"
Van al die bekendes het ek net dr. Georg Leibbrandt gaan groet. Hy was verbaas om te hoor dat die Führer sy toestemming aan so 'n intens gevaarlike onderneming verleen het. "Die dinge wat jy hier in Duitsland reggekry het, is fantasties. Hou die Leibbrandts se naam hoog, Robey," was sy afskeids­woorde aan my.
Luitenant Nissen sou per motor na Parys gaan, terwyl ek en die ander die trein sou haal. In Parys moes ons etlike dae oorbly voordat ons na die Franse kusdorpie Paimpol kon vertrek. Van hierdie oponthoud het ek gebruik ge­maak om Napoleon se marmerkis te gaan besigtig. Die ander besienswaardig­hede was vir my heel interessant dog van minder belang.
Vanaf die spoorwegstasie op Paimpol is ons per motor na 'n privaat hotel wat bo-op 'n bult geleë was. Vanaf die stoep van die hotel het ons 'n pragtige uitsig oor die see gehad. Net agter die bult maak die see 'n lang kanaal­vormige inham wat in 'n primitiewe droogdok eindig. Met hoogwater het die seewater in die inham opgestoot en die dok gevul. Sluise is aangebring om te verhoed dat die dok met ebgety, indien nodig, weer leegloop. Die dok het vroeër aan 'n ryk Franse edelman behoort wat dit as 'n hawe vir sy plesierbote gebruik het.
Die seiljag waarmee ons na Suid-Afrika sou vaar, het die Kyloe geheet. Dit het aan 'n Franse edelman behoort, maar is later deur die Duitsers oorge­neem. Die boot was voorsien van een mas en 'n hulpmotor. Oorspronklik was dit ingerig vir vier persone, maar vir die doel van die onderneming na Suid­-Afrika, is dit herbou om sewe te herberg, vier in die twee slaapkajuite, een in 'n hangmat in 'n afskorting in die gangetjie en twee op banke in die eetkamer­tjie.
Weke tevore is die boot opgeknap vir die reis. Feitlik al die ruimte is opgeneem deur tenks met genoeg water vir die heen-en-weer vaart.
My bagasie het bestaan uit 'n tas met klere, die radiosender wat ek saam met die marconis aan die Duitse agent in Lambertsbaai moes oorhandig en 'n opgevoude rubberbootjie waarmee ek na die kus moes roei. Die radio-sender was in 'n metaalhouer verseël wat voorsien was van 'n vierkantige blokkie spesiaal vervaardigde dinamiet. Reg oor die springstof was 'n gaatjie net groot genoeg om 'n dinamietdoppie te bevat. Die rede vir hierdie voor­sorgmaatreël was om die sender te vernietig in geval ons deur die vyand oor­val word. Die metaalhouer was groen geverf met die woord meel in duidelike wit letters daarop. Dit is gedoen om spioene om die bos te lei. Weinig het ons geweet dat die hoof van die Duitse geheime diens ons reeds lankal aan die vyand verraai het.
Die aand voor ons vertrek, het Nissen my beveel om saam met hom en die ander lede van die bemanning na die Kyloe te gaan. Ons moes die seiljag in gereedheid gaan bring. Ek het beslis geweier. "Jy het geen rang hier op land nie. In werklikheid is ek as korporaal van die Duitse valskermtroepe jou senior. Jou luitenantskap aan boord die Kyloe is net soveel werd as my onder­offisiersuniform wat aan my by die kleremagasyn uitgereik is. Ek was nog nooit in my lewe 'n matroos nie en tog is ek tweede in bevel. Die hele affêre is belaglik."
"Gaan hang jouself op!" het Nissen gesnou.
"Dit laat ek aan jou soort oor," het ek teëngewerp.
Dit was nie die laaste botsing tussen ons twee nie en die wat gevolg het, was baie onstuimiger.