Tlhomo ya, le Thekgo go Palamente ya Dinaga Tšohle tša Afrika.
Palamente ya Dinaga Tšohle tša Afrika e theilwe Addis Ababa, Ethiopia ka Matšhe 2004, gomme go ile gwa kwanwa ka Julae ya ngwaga woo gore tulo ya PAP e tla ba ka Afrika-Borwa. Go tloga gona moo Palamente e swere kopano ya bobedi le ya boraro ka Agostose 2004 le ka Matšhe 2005 ka moka ga tšona ka Midrand, Afrika Borwa. Tulo ya bobedi e be e dirišeditšwe go amogelwa ga melao le ditshepedišo tša PAP le dikomiti tša yona, le go ahlaahla pono, maikemišetšo le leano la Kopano ya Afrika.
Gonabjale Palamente ya Dinaga Tšohle tša Afrika e filwe madulo a lebakanyana a mengwaga ye mehlano meagong ya Gallagher Estate go la Midrand. Afrika-Borwa ka ba Kgoro ya Dinaga tša Ntle, Lekgotlatheramelao la setšhaba, makgotlatheramelao a diprofense, e thušitše kudu mo go katlego ya tulo ya bobedi le ya boraro ya Palamente. Afrika-Borwa e phethagaditše maitlamo a yona go ya ka dipeelano tša yona tša Kwano ya Monggae gomme ya be ya fa thekgo ya tlaleletšo go fa mohlala, go fa dipeelano tša stafo, ka ge Palamente ya Afrika e sa ntše e tlo ipeakanya ka botlalo, go fa mohlala go ya ka dipeelano tša kalatšo. Palamente ya Dinaga Tšohle tša Afrika e tsene phakeng ya dikantoro ye mpsha nakong ya tulo ya boraro. Biro ya Palamente ya Dinaga Tšohle tša Afrika e kopana ka kotara ka Afrika-Borwa.
Melao ya Lekgotla La Ekonomi, Leago Le Setšo (ECOSOCC) le amogetšwe ke Kgobokano ya AU ka Julae 2004, morago ga tshepetšo ye teletšana ya ditherišano ya dinagamaloko le setšhaba. Dikemedi tša maloko a setšhaba sa Afrika a kgobokane mošate wa Kopano ya Afrika kua Addis Ababa Ethiopia, go tloga ka la 27 go fihla ka la 30 Matšhe 2005, go tlo hloma Lekgotla la Ekonomi, Leago le Setšo la (ECOSOCC) Kopano ya Afrika. Moletlo wo wa histori e bile mathomomayo a karolo ye mpsha ka go ditiragalo tša kopano go ya ka dipeelano tša go tšweletša ditsela tša go tsenya tirišong mediro ya ECOSOCC, le go hloma tshepetšo ya ditherišano ya go kgethwa ga maloko ka go Kgobokanokakaretšo ya ECOSOCC. Go kgethilwe komititshepedišo ya lebakana ya mengwaga ye mebedi go sepediša morero wokhwi.
Gore infrastraktšha ya toka ya Kopano ya Afrika e nyalantšhwe, Kgobokano ya AU e tšere sephetho ka Julae 2004 gore Kgorotsheko ya Afrika ka ga Ditokelo tša Botho le Batho le Kgorotsheko ya Toka ya Kopano ya Afrika, di swanetše go kopanywa go ba kgorotsheko e tee. Sedirišwa sa thalathalo ya semolao seo se amanago le tlhomo ya Kgorotsheko ye e kopantšwego se ahlaahlilwe ke ditulo tša Khanselephethiši ka Janaware 2006.
Molao wa Tlhamo ya AU o beakanyetša dikomiti tše ikgethago tša theknikale go hlokomela ditaba tša dikarolo maemong a botona.
Thuto, Setšo le methopo ya badiredi.
Komišene ya AU e laetšwe ke Khanselephethiši go thoma ka phatišišo yeo e tlogo nolofatša tirofatšo ya di-STC. Tikatiko ya Khomišene ya AU mabapi le go tšweletša pego ya phatišišo ye, go gapeleditše ditona tša dikarolo go ba le dikopana tša tšona. Afrika-Borwa e ile ya ba monggae wa dikopano tša ditona tša karolo tša Leagosetšhaba, Kagodintlo, Ditirelo tša setšhaba le Taolo, Meepo le Dinamelwa tša moyeng. Le ge go le bjalo, Khomišene ya AU e letetšwe gore e tšweletše pego ya nyakišišo ya yona go Kgobokano mo Pitšong ya AU ka Janaware 2006.
Mekgatlo ya morero ya AU e amogetše kakanyong Pono le Maikemišetšo a Kopano ya Afrika le Leanotirišwa la Khomišene ya AU leo le nepišitšwego go hlahla tiro ya kopanyo ya Afrika le tirišo ya NEPAD. Ka yona tsela yekhwi, tekanyetšo ya mananeo a a tlago pele a AU e lekotšwe ke Tulo ye e sego ya mehleng ya Khanselephethiši, yeo e bego e swerwe ka la 6 - 7 Desemere 2004. Kopano e ile ya amogela tekanyetšomoka ya AU ya ngwaga wa ditšhelete wa 2005/2006, e lego seroto sa US$158,384 milione. Tekanyetšomoka e bopilwe ke Tekanyetšo ya tshepedišo ya US$ 63 milione le Tekanyetšo ya mananeo ya US$ 95. 384 milione. Afrika-Borwa e lefile kabelo ya yona ya 8.25% ya tekanyetšo ya tshepedišo go ya ka sekala sa bjale sa kelo.
Afrika-Borwa, bjalo ka modulasetulo wa Komiti ya Motšwaoswere ya Ditona ka ga Sekala sa Kelo, e kgathile tema ye bohlokwa mo tshepedišong ya go thalathala sekala sa Kelo se sefsa se se šišintšwego. Sekala se sefsa sa Kelo se amogetšwe ke Kgobokano ya AU ka Julae 2005 ka magomo a 15% gomme e se nago le kelo ya ka fase. Sekala se sefsa sekhwi se tla thoma go šoma ka Janaware 2006.
Algeria, Egepeta, Nigeria, Libya le Afrika-Borwa di holofeditše go abelana ka 15% ya tekanyetšo ya mehleng ya AU mo ngwageng wa 2006, ka go realo di tiišetša 75% yeo e fago lehutšo la seemo sa ditšhelete sa mokgahlo.
Afrika-Borwa e thušitše ka go lefela ditshenyagalelo tša dinyakišišo tšeo di dirwago ke Ernst & Young go tiišetša dipeakanyetšo le bohlakiši tša AU. Pego ya nyakišišo e phatlaladitšwe mme Afrika-Borwa e thekga ka botlalo Tšhomišo yeo e kgontšhago ya ditigelo tša Ernst & Young go kgonthiša gore dipeakanyo tše maleba tša matlotlo le bohlakiši di madulong a tšona ka go Khomišene ya AU le gore dibopego tša ICT tša Khomišene di a mpshafatšwa.
Go ya ka tshepetšo ya go hlomiwa ga dihlongwa tša ditšhelete tša AU, Nigeria e tla ba monggae go Panka ya Gare ya Afrika (African Central Bank) mo legatong la Selete sa ka Bodikela sa Afrika. Mola go tšerwe sephetho sa gore Sekhwama sa Ditšhelete sa Afrika le Panka ya Polokelo ya Afrika di tlo hlokomelwa ke Selete sa Gare sa Afrika, le Selete sa ka Leboa sa Afrika ka tatelano, ga go dinaga tše di hlaotšwego ka dileteng tšeo gore di hlokomele mekgatlo yeo go fihla bjale.
Tšhomišo ya sephetho mabapi le sebopego, se se tšerwego Kopanong ya AU yeo e bego e swerwe Maputo ka 2003, malebana le kalatšo ya badiredi se tšwela pele gabotse. Afrika-Borwa e sa tlo diriša khouta ya badiredi yeo e e filwego. Go fihla bjale ke Maafrika-Borwa a mabedi ao a thwetšwego go šoma ka gare ga Khomišene e lego Ngaka B Tema (go tšwa go Kgoro ya Saense le Theknolotši) bjalo ka Molaodi wa: Methopo ya Badiredi, Saense le Theknolotši, le Mdi F Lortan (go tšwa go mekgahlo ya setšhaba bjalo ka mohlankedi wa morero wa Yunite ka ga Mekgatlo ya Setšhaba le Diaspora- yeo e bego e tsebja ka la CSSDCA).
Kanopego e tlama dinagamaloko ka moka tša AU go ba le kgathotema ye maleba ka ga tekatekano ya bong. Dinagamaloko di tlamega go hlama dipego tša naga tšeo di tšweletšago dikatlego tša tšona goba ka tsela ye nngwe tlhatlošong ya toka le tekatekano ya bong. Dipego tša dinaga di swanetše go tšweletšwa kopanong ya AU ka Julae ke Khomišene ya AU. Afrika-Borwa e phethile le go tšweletša pego ya naga ya 2005 go Khomišene ka nako go ya go Kopano ya AU yeo e bego e swerwe Sirte, Libya ka Julae 2005.
Go fihla bjale, Afrika-Borwa e tiišeditše dikwano tše lesome tša OAU/AU gomme ya saenela tše pedi tšeo di sa emetšego tiišetšo. Go fihla bjale dikwano tše lesomehlano tša OAU/ AU di fiwa šedi yeo e tšwelelago ke dikgoro tše di lebanego le modiro wo.
Tshepetšo ya go lekola tšhutišetšo ya dikwano tša OAU go Kopano ya Afrika, e gare e tšwela pele gomme e tla ama dikopano tše mmalwa tša ditsebi tša molao mabapi le dikwano tša go fapana tšeo gantši di swarwago Mošate wa AU go la Addis Ababa, Ethiopia.
Tirišanompsha ya Tlhabollo ya Afrika (NEPAD) bjale e na le mengwaga ye mene. Sengwalwa sa motheo, seo se hlalošago Pono, ditheo le ditlapele tša NEPAD, se amogetšwe ke Kgobokano ya Dihlogo tša Dinaga le Mebušo tša Lekgotlakopano la Afrika (OAU) leo bjale le tsebjago ka la Kopano ya Afrika (AU) ka Julae 2001.
Se se latetšwe ke tokišetšo ya ditlhako tša morero le dipolanetšhupetši tša dikarolo tšeo di tsomago šedi ya pele: bokgoni bja ditiragatšo tša go thekga khutšo, maemo le ditšhupatsela tša Mokgwatekolo wa Tshenko ya Balekani ba Afrika. (APRM) e lego sedirišwa sa NEPAD sa go hlatloša pušo ye botse, Leano la NEPAD sa Maphelo, Leanotiro la Thuto (leo le lego tekolong); Lenaneokgoparara la Tlhabollo ya Temo la Afrika (CAADP); Leanotiro la Pakakopana (STAP) la Tlhabollo ya Infrastraktšha;, Leano la Leano la Saense le Theknolotši; leanotiro la Tikologo, Leanotiro la Boeti le Leanotiro la Bokgoni bja Tšweletšo la Afrika, Maano ka moka a dikarolo a amogetšwe ke Kgobokano ya AU morago ga go lekolwa ke ditsebi le Ditona tša Afrika.
Matlakala a boemo bja dikoloto tša dinaga tša Afrika go dinaga tšeo di hlabologilego, mekgahlo ya mahlakorentši, kgwebišano ya ditšhabatšhaba, ditšhelete tša tlhabollo, theknolotši ya tshedimošo le dikgokagano (ICT) le HIV/ AIDS. NEPAD gape e rulagantše diwekšopo le dikhonferense le maloko a setšhaba le makala a praebete.
Ditheo le melaetša tša motheo tša NEPAD ke tše di latelago: Go dumela go ba mong wa Afrika le go tšea boikarabelo bja tlhabollo ya kontinente, go hlatloša le go tšwetša pele temokrasi ka mo gare ga Afrika; ditokelo tša botho, pušo ye botse le boetapele bja boikarabelo; boitshepho go kgonagatšo ya go fokotša go ikanya thušo, go aga bokgoni mo mekgahlong ya Afrika, go hlatloša kgwebišano ka mo gare ga Afrika, go tšwetša basadi pele; go tiišetša lentšu la Afrika mo dikopanong tša ditšhabatšhaba; le go hloma tirišano le mekgahlo ya setšhaba ya Afrika, makala a praebete le dinaga tše dingwe tša Afrika le baagi ba ditšhabatšhaba.
Tšekhwi ke tšona ditheo le melaetša yeo bathekgi ba NEPAD ba bego ba di kwalakwatša go tloga mola lenaneo le thongwago ka 2000. Bona ba gatelela ntlha ya gore Maafrika bjale gona a tšere sephetho sa gore ke nako bjale ya gore ba tšee taolo ya bokamoso bja bona le go betla tsela ya bona ya go hlabolla kontinente ngwagakgolong wa 21. Go tšea taolo tshepedišong go šupa kamogelo ya boikarabelo bja go lokiša ditlhohlo tšeo di lebanego le kontinente. Tše di akaretša tharollo ya diphapano, phokotšo ya bodiidi, twantšho ya bomenetša, phedišo ya mathata ao a hlolwago ke malwetši le go tiišetša makgoni a dilete tša Afrika.
Dipoelo ke dife ka morago ga mengwaga ye mene Na e ka ba go na le phetogo mabapi le mokgwa wo AU, Ditšhaba tša Ekonomi tša Selete (di-REC) le ka moo mebušo ya setšhaba e sepedišago ditaba tša yona ka gona Go direga eng ka tšhomišo ya mananeo a NEPAD le tšhomo ya diekonomi tša Afrika E ka ba go fetogile tlholego le diteng tša kamano le poledišano le dinaga tše di intasterifaditšwego le mekgahlo ya mahlakorentši?
Ka go sekaseka kgatelopele ya NEPAD go tloga ge e thongwa ka 2001, re swanetše go elelwa gore go fetola naga le kontinente ke tshepetšo ye telele yeo e ka se phethwego ka nako ya mengwaga ye mene. Bohlatse go tšwa dikarolong tše dingwe tša lefase bo laetša gore ditshepetšo tša phetošo ya mohuta wo di ka tšea dingwagasomesome le ge e ka ba meloko ye mentši. Mabapi le Afrika, wokhwi ke mošomo wa go raragana le go feta, kudu ge go lebeletšwe gore ke kontinente ya dinaga tše 53 yeo e swanetšego go fetošwa. A re gopoleng sekhwi ge re le gare re sekaseka kgatelopele ya Afrika mo mengwageng ye mene ya go feta.
Re a kgolwa gore kgatelopele ye e holofetšago ya ka bjako e ngwadišitšwe mengwageng ye mmalwa ya go feta. AU e itshwere go fapana le ketapele ya yona OAU.
Ye nngwe ya diphetogo tše bohlokwa ke tsela yeo go rarollwago dithulano le go laola tšweletšo ya khutšo go la Burundi, Liberia, Democratic Republic of Congo (DRC), Cote d'Ivoire le Sudan. Yona e tliša boetapele bjo bo tiilego gomme dinaga tša Afrika tšeo di phethago mošomo legatong la yona, di dira bjalo ka fase ga ditaelelo tšeo di hlalošitšwego gabotse. Ka mantšu a mangwe go na le molao le malebelo.
Sa bobedi, makala a magolo a AU a matlafaditšwe ge go lebelelwa ditaelelo, tekanyetšo ya ditšhelete le boetapele. Ke ditheo le maikgafelo tša NEPAD tšeo di fago tiišetšo le ditaetšo go diphetogo tše. Ka go realo Khomišene ya AU e na le taelelo yeo e tiilego le bokgoni bjo bokaone go feta ketapele ya yona e lego Bongwaledi bja OAU. Go feta fao, Khansele ya Khutšo le Tšhireletšego e na le sebopego sa boetapele le ditshepedišo tše di kaone tša go šoma go feta molekani wa yona ka go OAU, yeo dikholo tša yona di šetšego di bonwe maemong a mmalwa.
Sa boraro, ka NEPAD, baetapele ba Afrika ga se ba ikamanye fela le bong le boetapele bja go tsošološa lenaneothero la mpshafatšo ya ekonomi eupša ba fetošitše diteng tša lenaneothero le gomme ba gatela pele ka go fetoša kamano ya ditšhabatšhaba.
Merero le ditlapele tša NEPAD di beile tlhako ye e amogetšwego ya ditšhabatšhaba ya tlhabollo ya Afrika. APRM, e lego maithomedi a NEPAD, e hweditše kamogelo ya ditšhabatšhaba. Godimo ga moo infrastraktšha, saense le theknolotši le tswalantšho ya ekonomi ya dilete, tšeo di bego di se gare ga ditlapele mo lenaneotherong la tlhabollo ya badirišani ba rena bjale di maemong a gare. Ka mantšu a mangwe ka tirišo ya NEPAD baetapele ba Afrika ba fetotše seemo sa tlhabollo ka mešogofela. Malebiša a a sesefetšego mabapi le Dipampiri tša Leano la Phokotšo ya Bodiidi (PRSPs). a tšeetšwe maemo ke malebiša a botlalo a go akaretša a tlhabollo. Ka ditsenogare tše, Maafrika, ka boona, a betlile tsela ya tlhabollo ya dinaga le kontinente ya ona.
Baetapele ba bantši ba Afrika, bjalo ka tiišetšo ye e lego pepeneneng ya maikemišetšo a bona a go itebanya le bomenetša, pušo ye e fokolago le kabo ye e fokolago ya dithoto tša setšhaba le ditirelo go baagi, ba šomiša ditshepetšo tša tekolo ya balekani. Ka fase ga mengwaga ye mebedi go tloga mola gwa amogelwago maemo, ditšhupatsela le ditshepedišo tša dinaga tše 23 di dumetše lenaneo le ditekolo tša dinaga tše pedi - Ghana le Rwanda - di phethagaditšwe.
Tlhabollo ye nngwe ye e thakgatšago ke tiišetšo ya temokrasi le taolo ye e kaonafaditšwego ya ekonomi ye kgolo go putlaganya kontinente. Re lebeletše ka kgahlego dikgetho tše di atlegilego le diphetogo tša khutšo ka Mosambiki le Namibia, mo go tše dingwe, gomme Tanzania e tlo angwa ke tshepetšo ye kgauswinyana. Baetapele ba Afrika ba atlegile go tsena gare dithulanong tša Togo go kgonthiša gore go ba le phetogo ya dipolitiki ya khutšo ka nageng yeo.
Palogare ya kelo ya kgolo ya ekonomi ya kontinente ka 2004 e be e le dipersente tše 5.1 (e lego ye kgolo mo mengwageng ye seswai) mola tahlegelo ya ngwaga wa ditšhelete e theogile go ya seemong sa lefeela.(noto) Kelo ya kgolo ya diphesente tše 5.1 ya ekonomi e latela diphesente tše 3.7 tša 2003 le diphesente tše 2.9 ka 2002.
Le bjale, tlhohlo ke go swareletša seemo sekhwi le go oketša kelo go leba go diphesente tše 7. Re kgolwa gore maemo a hlohleletša seemo sekhwi Nyakego ya diromelwantle tša Afrika go ya China le Intiya e itaetša e tla swarelela. Mme ge diphetogo ka Afrika di hwetša kamogelo, re holofela gore dikhamphani tša makala a praebete di tla tšea sebaka sa Molao wa kgolo le Sebaka wa Dinagakopano tša Amerika go Afrika (AGOA) le dikwano tša Kopano ya Yuropa (EU) tša go Dumelela tšohle ka ntle le Dibetša ka go oketša didirwa le diromelwantle go tšwa ka Afrika.
Godimo ga moo tšhomišo ya mananeo a NEPAD e seemong sa go akgofa mo mengwageng ye e tlago. Ditokišetšo le ditherišano tša tšhomišo ya CAADP di šetše di phethilwe. Ditšhaba tša selete le mebušo ya setšhaba le tšona di ikgafile go oketša dikabelo tša tšona tekanyetšong ya ditšhelete ya temo go ya go dipersente tše 10 ka ngwaga mo mengwageng ye mehlano. Badirišani ba tlhabollo le dihlongwa tša mahlakorentši le tšona di rapilwe. Mokgahlo wa Dijo le Temo (FAO), Sekhwama sa Ditšhabatšhaba sa Tlhabollo ya Temo (IFAD), Panka ya Lefase; Mokgatlo wa Dinagakopano wa Tlhabollo ya Ditšhabatšhaba (USAID) le Lenaneo la Lefase la Dijo (WFP), ka moka di file thekgo ye e bonalago ya tlhatlošo ya CAADP.
Leanotiro la Bokgoni bja Tšweletšo la Afrika le amantšhwa sekgauswi le CAADP. Morero wa motheo wa leano le ke go hlatloša diintasteri tša temo le mediro ye mengwe ya tšweletšo ka go diriša papišo ya dikatlego ka go karolo ye nngwe le ye nngwe ya selete. Tšhomišo ya leano le e šetše e thomile ka Bodikela bja Afrika.
Kgatelopele ye botse e šetše e dirilwe mo tšhomišong ya mananeo a mangwe a NEPAD go akaretšwa, maphelo, ICT, thuto, tikologo le saense le theknolotši.
Go tloga ka 2001, setlapele sa rena e be e le morwalo wo o hlolwago ke malwetši a go thibelega le go alafega, ka godimo ga lenaneothero la godimo la tlhabollo. Ka 2001, re biditše makala ao lebakeng leo a bego a sa tsebje mo go peeletšo go tša maphelo go tšwetšwa pele tlhabollo ya tša leago le ekonomi le kalafo ya di- anti- retrovirals. Go tloga ka nako yeo re bone tšwelelo ya Global Fund go lwantšha AIDS, TB le Malaria le Leano la Kalafo ya AIDS la 3 x 5, mo go tše dingwe. Leano la NEPAD la 'Twantšho kgahlanong le AIDS le beakanyetša Leano le le akaretšago la go lekola le khuetšo ya HIV LE AIDS mo go kontinente gomme le akareditšwe ka go mananeo ka moka a NEPAD. Tsebagatšo ya go oketša kamantšho go tša maphelo bjalo ka mokgwa wa go tliša le mokgwa wa go rutantšha le go dira gore dirutegi tša maphelo di se ngwegele mešomo, le go huetša maitshwaro ka Afrika le ka dinageng tša ditšhabatšhaba. Dinaga di šetše di thomile go diriša Leano la Maphelo la NEPAD, gape le tšhomišano ya rena le Mokgahlo wa Lefase wa Maphelo kudu, Kantoro ya wona ya Selete ya ka Afrika, sa tšwela pele go tliša dipoelo tše botse. Motheo wa tlhabollo ye e akgofišwago ya diprotšeke tša maithomedi mo thekgong ya maphelo o adilwe gabotse. Khomišene ya Afrika le yona e dirile ditigelo tše maatla go thekga maemo a NEPAD ka ga maphelo.
Ditlapele tša mathomo tša NEPAD ka go ICT, tšeo di fihlilego sekeng sa tšhomišo, ke protšeke ya dikolo ka inthanete (e-schools) le kabo ya phaephe ya go sepetšwa ka lewatleng ya mohuta wa tlhaleihlo mo Lebopong la Bohlabela la Afrika. Protšeke ya dikolo ka inthanete (e-schools) ke maitekelo ao a tebilego ao ka ona NEPAD e šomago kudu le makala a praebete go hlabolla Leano la go kgontšha dikolo ka moka tša Afrika go ba le phihlelelo go ICT mo gareng ga mengwaga ye 10. Protšeke ya diteko e ama dikolo tše 90 go tšwa go dinaga tše 16, tša Afrika, yona e tla hlongwa mo seripeng sa bobedi sa 2005.
Ditshenyagalelo tše di akantšwego tša phaephe ya go sepetšwa ka fase ga lewatle ya tlhaleihlo (fibre-optic) ke dimilione tše US$200 gomme maikgafelo a šetše a laeditšwe ke Telcom Utilities ya Afrika le dikoporase tša praebete go kgoboketša bonnyane 50% ya kapetlele yeo e nyakegago. Sehlopha sa Panka ya Lefase se kgopetšwe go lefela tšhelete ye e šetšego. Wo ke mohlala wo mobotse wa tirišano ya setšhaba le ba praebete.
Go feta moo, re hlatloša tlhabollo ya tlhako ya e-pušo, yeo e akaretšago lekala la ditirelo tša setšhaba, dikhomišene tša dikgetho le pušo ya selegae. Legato la mathomo la protšeke le lebantšwe go e-palamente, yeo e tlago kgontšha maloko a palamente go hwetša le go abelana tshedimošo yeo e lego ya maleba go mediro ya bona ya ka thoko le ya ka go lekgotlatheramelao.
Mopresidente Wade wa Senegal o be a etile pele maitekelo a Sekhwama sa Digital Solidarity, seo se hlomilwego ka Geneva ka la 14 Matšhe 2005, mo mengwageng ye meraro ya go feta. Ditšhelete tše di kgobokeditšwego di tla dirišetšwa go godiša ditirelo tša ICT go dilete tša magaeng.
Mo lekaleng la saense le theknolotši re gatela pele ka go hloma mafelo a bokgoni. Institute ya dinyakišišo tša Leruo ya Ditšhabatšhaba ka Nairobi, ke monggae wa ye nngwe ya disenthara tša NEPAD tša bokgoni ka go dipayosaense. Mafelo a mangwe a kopano a hlomilwe kua go Khansele ya Dinyakišišo tša Saense le Intasteri (CSIR) ka Afrika-Borwa le go Mokgahlo wa Setšhaba wa Temo wa Egepeta ka Egepeta. Senegal e itlamile go fa bodulo legatong la Bodikela bja Afrika. Senthara ya CSIR e tla lebelela fela tša maphelo mola senthara ya ka Egepeta e tlo lebelela dikamano magareng a tša maphelo le temo. Re gare ka go hlaola disenthrara tša bokgoni tša saense le theknolotši ya meetse ka tšhomišano le UNESCO. Mebušo ya Canada le Fora ke yona e lego badirišani ba diketapele mo karolong yekhwi.
Mo lekaleng la tša tikologo, thušo ya mašeleng e hweditšwe ya go thwala ditsebi mo go ye nngwe le ye nngwe ya di-REC gomme kalatšo ya bašomedi e šetše e thomile. Maanotiro a Tikologo a Seletenyana sa NEPAD le ona a gare a hlabollwa ke di-REC go lebeletšwe tlhako ya Leanotiro la Tikologo la NEPAD. Badirišani ba bohlokwa mo lenaneong le ke Lenaneo la tša Tikologo la Kopanoditšhaba (UNEP) le Global Environment Facility (GEF). Lenaneo la Dikgeregere la Afrika (ASP), leo le ikemišeditšego go fediša ditšhefi tša kgale le dikhemikale tše di swanago natšo mo Afrika, le lona le thomile go šoma.
Mabapi le infrastraktšha ya putlaganyo a mellwane le diprotšeke tše dingwe tšeo di nago le khuetšo ye kgolo ya selete, lepheko le legolo ke- bokgoni bja bongwaledi bja REC - eupša sekhwi se gare se a lokišwa. Mokgahlo wa Kago ya Bokgoni wa Afrika o gare ka go swara ditekolo ka ga dinyakwa tša kago ya bokgoni bja di- REC ka moka. Se se akaretša go hlaola thekgo ya ditšhelete yeo e nyakegago go tsenya ditigelo tirišong. Katlego ye nngwe ke boikgafelo bjo bo dirilwego kua kopanong ya Foramo ya Tirišano ya Afrika ka Aprele 2006 ke dinaga tša G8 le Mokgahlo wa Tšhomišano ya Ekonomi le Tlhabollo (OECD) go fa šedi ye kgolwane go tlhabollo ya infrastraktšha.
Mo mengwageng ye meraro ya go feta, Panka ya Tlhabollo ya Afrika (AfDB) le Panka ya Lefase, di be di le gare di efa setlapele go diprotšeke ka go NEPAD STAP mabapi le Tlhabollo ya Infrastraktšha. Diprotšeke tše bohlokwa tšeo di lego gare di thekgwago ka tšhelete di akaretša Phaephe ya Kese ya Afrika-Bodikela, togaganyo ya mohlakase ka Bodikela le Borwa bja Afrika, dikgokagano tša ditsela tša ditlapele tša godimo le dinyakišišo tša dikgonagalo tše mmalwa. Ditšhelete tšeo di gafilwego go infrastraktšha ya diprotšeke tša NEPAD, go akaretšwa le tšeo di sa akantšwego, di feta dibilione tše US$5. Canada le Japane e bile bathekgi ba bagolo ba ditokišetšo tša infrastraktšha ya diprotšeke ka go enetši, dinamelwa le ICT. Le ge go le bjalo, ge go lebeletšwe tšhalelomorago go tlhabollo ya diprotšeke tšeo di tlago pele le ditšhitišo tša bokgoni mo magatong ka moka, gona lebelo leo dilo di amogelwago le dutše le sa kgotsofatše.
Lenaneo la meetse le na le thekgo ye e nabilego go tšwa go badirišani ba tlhabollo. Kudukudu Mmušo wa Fora o file ketapele, gammogo le Khomišene ya EU le AfDB.
Dihlogo tša Dinaga tša NEPAD le Komiti ya Tšhomišo ya Mmušo le yona e tšere sephetho sa go lekodišiša dikgetho tša go boloka ditšhelete tša phenšene tša Afrika ka go diprotšeke tša infrastraktšha tše di hlaotšwego bjalo ka ditlapele, gape se se tiišetša maikano a Afrika a go itlhabolla ka noši. Pego mo tabeng yekhwi e gare e a beakanywa ka fase ga tlhahlo ya Ditona tša Matlotlo tša Afrika.
Tlhabollo ye nngwe ye e amogelegago ke koketšo ye e atlegilego ya Lekgotla la Ditšhabatšhaba la Tlhabollo (IDA), le Sekhwama sa Afrika sa Tlhabollo(ADF) e lego tsela ye bobebe ya dikadimišo le dikabelo tšeo di tšwago go Panka ya Lefase le AfDB ka tatelano. Methopo ya tlaleletšo e swanetše go kgontšha dihlongwa tše pedi tšekhwi go oketša thekgo ya tlhabollo ya Afrika.
Tlhabollo ya infrastraktšha e matlafaditšwe gape ke bobedi Protšeke ya Mileniamo ya Ditšhabakopano le dipego tša Khomišene ya Afrika, tšeo bobedi ga tšona di digetšego thekgo ye e okeditšwego ya tlhabollo ya infrastraktšha. Re holofela gore kopantšho ya ditlhabollo tšekhwi ka moka e tla hlola dipeeletšo tše di oketšegilego karolong yekhwi. Ka go realo, re na le tshepho ya gore, ge go lebelelwa kabelanomotheo ya infrastraktšha go tlhabollo, kgolo ya ekonomi ka Afrika e tla swarelela magatong a ka godingwana go feta peleng.
AU e na le maikarabelo a motheo a go hlola khutšo le Tšhireletšego mo kontinenteng, tšeo di akaretšago Khansele ya Khutšo le Tšhireletšego, Peakanyo ya Tshebotšo ya Mathomong ya Kontinente, Seboka sa Dihlalefi, Mašole a Afrika a komanamadulaabapilwe. Tema yeo e kgathwago ke NEPAD mo go Khutšo le Tšhireletšego e amana le kagolefsa ya ka morago ga dithulano le kgoboketšo ya methopo ya Sekhwama sa Khutšo. Kamanong yekhwi, NEPAD e ruma Tlhako ya Kagolefsa ya Morago ga Dithulano yeo nepo ya yona e lego go tšweletša bokgoni bja bakgathatema ba ka gare. Maano a tletšego a kagolefsa morago ga dithulano a šetše a hlabollotšwe ka tšhomišano le ditsebi tša Afrika le badirišani ba tlhabollo.
NEPAD gape e bile mafolofolo go hlabolleng ga tlhako ya go tiišetša bokgoni bja pušo bja dinaga tša Afrika.. Maitapišo a a etilwe pele ke Ditirelo tša Setšhaba tša Afrika le Ditona tša Taolo. Leano la mathomong le šetše le beakantšwe gomme Khomišene ya Yuropa e abelane ka ditšhelete tša go tsenya tirišong ga Legato la Mathomo.
Mananeo a ditlapele a NEPAD a šetše a akanyeditšwe gomme a gare a a šomišwa ka tsela ye e lego gore a logaganya ditekolo tša bong. Taba ya bong e tla matlafatšwa gape ke tsebagatšo yeo e rulagantšwego ya Sehlopha sa Tšhupetšo seo se bopšago ke ditsebi tša maitemogelo mo go tša bong le tlhabollo. E tla thuša ka go logaganya ditaba tša bong ka go lenaneo la tšhomišo. Lekala le le šomišana sekgauswi le Khomišene ya AU le di-REC.
Re tšwela pele ka go ikopantšha le dihlopha tša maloko a setšhaba mo magatong a go fapana. Mo legatong la kakaretšo go lekala la setšhaba le hlomilwe ka bongwaleding bja NEPAD ka nepo ya go ba le lefelo la tekolo la setšhaba. Mo legatong la makala, mananeo ka moka a tsene tirišong ka thušo le thekgo ya maloko a maleba a setšhaba. Go fa mohlala, go kgatha tema ga maloko a setšhaba ke karolo ya tshepetšo ya Tekolo ya Balekani ya Afrika. Le ge go le bjalo, go swanetše gore go hlokomelwe gore maemo le bogolo bja kgathotema ya maloko a setšhaba mo tšhomišong ya mananeo a NEPAD a ithekgile kudu godimo ga bokgoni bja dihlopha tša maloko a setšhaba. NEPAD, kudu ka dibopego tša yona tša dinaga, e tla thekga kgodišo ya bokgoni bja mohuta wo mo dinageng tše ntši tšeo di bo hlokago.
Mo legatong la diletenyana, di-REC tše ntši di nepišitše gape mananeo a tšona go sepelelana le ditlapele tša NEPAD gomme di akareditše tšhomišo ya NEPAD ka go lenaneothero la dikopano tša tšona. Se se laetša gape maikemišetšo a Dihlogo tša Dilete le Komiti ya Tšhomišo ya Mmušo (HSGIC) maloko a diletenyana tšeo a eta pele tsenyotirišong ya mananeo a NEPAD. Ka nnete, ke mo legatong la diletenyana, ka dinagamaloko, mo e lego gore bong bja NEPAD bo swanetše go hlongwa gona. Di- REC ka moka bjale di šoma le Bongwaledi bja NEPAD le badirišani ba bangwe, bjalo ka Motheo wa Kago ya Bokgoni ya Afrika(ACBF), go hlameng lenaneo la go rarolla mapheko a tlhokagalo ya bokgoni a di-REC ao a hlaotšwego mo nywageng ye meraro ya go feta.
Go tšwa mo go ditaba tša ka godimo, go molaleng gore NEPAD e matlafaditše tlhabollo mo kontinenteng. E lokolotše mafolofolo le moya wa go šoma.
NEPAD e filwe maatla ke ka fao makala a praebete a iphetoletšego ka gona mo go Leano sekhwi. sa yona. Gonabjale go na le maitapišo a makala a praebete a NEPAD ka go dinaga tše mmalwa tša Afrika le ditšhabatšhabeng. Sehlopha sa Borakgwebo sa NEPAD se hlomilwe ka 2002 ka fase ga boetapele bja African Business Roundtable, mola Afrika-Borwa, Nigeria le Kenya, gammogo le dinaga tše dingwe tša Afrika, di na le dikgaolo tša kgwebo ya NEPAD. Mo go tša ditšhabatšhaba, Foramo ya Ekonomi ya Lefase le Khansele ya Kgwebo ya Kgweranoditšhaba, Khansele ya Koporase ka ga Afrika, le Khansele ya Koporase ya Canada di swara ditiragalo tša NEPAD tša ngwaga gomme tša hlatloša dipeeletšo ka Afrika. Kgwebo gape e amegile ka go tokišetšo le thekgo ya ditšhelete go diprotšeke tše mmalwa tša NEPAD, go akaretšwa le kheibole ya ka fase ga lewatle ya tlhaleihlo le dikgokagano tša diselula dillathekeng.
Peeletšo ka lekala la praebete mo go tša meepo e oketšegile ka mokgwa wo o kgahlišago mo mengwageng ye mmalwa ya go feta ebile re šetše re bone kgahlego ka go mehuta ya go fapana ya dirafša. Dikhamphani tša merafentši le tše nnyane di boetše mono Afrika ka dipalo tše ntši, ka mediro ya go nyaka dirafša mo dinageng tše ntši, go akaretšwa Botswana, DRC, Tanzania le Mali.
Ditšwelopele tše di sepelelana le kakgofišo ya morero le dimpshafatšo tša taolo le tšhomišano ye e kaonafetšego ya Ditona tša Afrika tša Meepo. Bona ba thomile foramo go hlatloša tšhomišego ya merero, dipeeletšo tše oketšegilego le go phagamiša makgoni ao a nyakegago mo tlhabollong ya lekala le.
Le ge go le bjalo, dinaga tša Afrika di swanetše go šoma ka maatla go hlola maemo ao a loketšego kgolo ya kgwebo le koketšego ya dipeeletšo thwii tša ka ntle. Sekhwi se swanetše go dula e le tebanyo ye kgolo ge e le gore Afrika e nyaka go fihlelela kgolo yeo e swarelelago ka boyona.
Badirišani ba kgolo ka moka ba bile mafolofolo go godiša lekala la praebete, kudu mebušo ya Italy le Germany, yeo e ilego ya amogela diforamo tše bohlokwa tša praebete mo mengwageng ye mebedi ya go feta.
Kgahlego yeo e okeditšegilego le go kgatha tema ga makala a praebete di šupa gore dikgopolo tše di fošagetšego ka ga Afrika di a fetoga.
Malebiša a mangwe a NEPAD e bile go hlola tirišano ya mmakgonthe le dinaga tšeo di intasterifaditšwego kudu, e lego tirišano yeo e ithekgilego godimo ga tshepano, tlhomphano, poto le maikarabelo. Tshepetšo yekhwi e thomile ka 2001 ge go mengwa dipulamadibogo tša NEPAD ke baetapele ba dinaga tša G8 go tlo šomišana le Afrika ge go tsenywa NEPAD tirišong.
Poelo e bile go lokollwa ga Leanotiro la G8 la Afrika ka June 2002 leo ka go lona ba dirilego boitlamo bja go thekga tsenyotirišong ya NEPAD le go hlagiša dipego tša ka mehla mabapi le tema ya seo ba se dirago. Se se latetšwe ke go dumelelana le go thekga NEPAD ke baagi ba ditšhabatšhaba ka Kwano ya Kopanoditšhaba ya 57/ 7 ya 2002 le go tsenywa tirišong ga leano la Kopano ya Lefase ka ga Kgolo yeo e Swarelelago (WSSD) yeo e bego e swerwe ka Afrika-Borwa ka Setemere 2002.
Ka morago ga kamogelo ya kwano ya 57/ 7, Mongwaledipharephare wa Ditšhabakopano o hlomile kantoro ya Moeletši yo a Ikgethago ka ga Afrika. Ye nngwe ya ditaelelomotheo tša kantoro yekhwi ke go hlatloša NEPAD ka go Peakanyo ya UN le ka go ditšhabatšhaba, ka go dirišana le dibopego tša NEPAD. Mongwaledi pharephare wa UN o fa pego ngwaga ka ngwaga mabapi le thekgo ya go šomišwa ga NEPAD baaging ba ditšhabatšhaba. Go fihla bjale, dipego tše pedi tšeo di laetšago tšwelopele di hlagišitšwe le go ahlaahlwa ke Kgobokanokakaretšo ya UN.
Pitšong ya G8 yeo e bego e swaretšwe Evian ka 2003, go ile gwa kwanwa go katološa poledišano magareng ga G8 le dinaga tšeo di bego di rata tlhongo ya NEPAD go dinaga ka moka tša OECD tšeo di thušitšego kudu ka go thušo ya tlhabollo. Go kgatha tema ka mo lehlakoreng la Afrika go katološeditšwe go akaretša baemedi ba dinaga tše 20 tšeo di šomago mo go NEPAD HSGIC; bangwalediphethiši ba ba di-REC le moemedi wa Khomišene ya UN. Karolo yeo e kgathwago ke Foramo ya Badirišani ya Afrika ke go tšea tšwetšopele ya tekolo ya mohlakanelwa mo go maikemišetšo go iša go tsenyotirišong ga mananeo a NEPAD le go hlaola ditharollo tše di tsomegago tša maemo a godimo a sepolitiki go tšwa go mahlakore ao ka bobedi.
Tšhomišano ye e oketšegilego ya baetapele ba G8 le OECD le dipulamadibogo tša NEPAD le yona e thušitše go thibela theogo ya meela ya thušo ya tlhabollo go Afrika. Ee, baetapele ba Afrika ga ba iphare ka dipataka ba nnoši eupša ga ba ganetše ntlha ya gore tlhako ya morero ya NEPAD o beakanyeditše malebiša a akaretšago go, le tlhalošo ya seo Afrika e se nyakago. Go feta fao, lenanethero la NEPAD le tsebagatšo ka baetapele ba NEPAD le beile Afrika le ditlapele tša yona mo go lenanethero la lefase le ge go e na le mathata a magolo go tšwa felo tsoko mo lefaseng. Ka ntle le NEPAD, go bonala go be go ka se kgonagale gore Afrika e fihle ntlhorwaneng ya lenanethero, le ge e ka ba go ba le sebaka sa go dula fao.
Pego ya Tlhabollo ya Afrika e dira ditemogo tše di latelago: "Ka morago ga theogo bogolong bja di-1990, tseno ya ODA go Afrika e thomile go matlafala, ya namelela go tloga go palomoka ya dibilione tše US$15,7 ka 2001 go ya go dibilione tše US$21,2." Dipalo tša 2003 ke dibilione tše US$23,7. Dipalelo tša rena di laetša gore re šomile, gona dikholofetšo tša Monterrey le tša ka morago ga Monterrey gona di tla oketša palomoka ya kelelo ya lefase ya ODA go $US109 bilione ka 2010 le dibilione tše US$144 ka 2015, koketšo ya kelelo go Afrika ya US$44 bilione ka 2010 go ya goUS$61 bilione ka 2015..
Godimo ga maikgafelo ao a dirilwego kua Monterrey, Dinaga Tše Kopanego di hlomile Sekhwama sa Mopresidente sa Tšhoganetšo go thuša mabapi le Kimollo ya AIDS, mola kgauswinyana a butše Akhaonto ya Ditlhohlo, mola EU e ikarabetše go kgoeletšo ya baetapele ba NEPAD ka go tšwelela ka maitekelo a mabedi a bohlokwa. La mathomo ke go abela diphesente tša tekanyetšo ya ditšhelete ya Thušo ya Tlhabollo ya Afrika go khutšo le tšhireletšego mo boikarabelong go kgoeletšo yeo e dirilwego ke baetapele ba Afrika kua Genoa go la Italia, ka Julae 2001 le gape ka go kopano yeo e sego ya mehleng gare ga dipulamadibogo tša NEPAD le boetapele bja EU ka Oktoboro 2001. Sa bobedi ke tsebišo ya maloba ya tšhupadipaka ya go oketša thušo ya tlhabollo go iša go 0,56% ya GNI pele ga 2010 le go iša go 0,7% pele ga 2015. Tsebišo ya maloba ka Ditona tša Matlotlo tša G8 ya go phumola dikoloto tšeo di tšerwego ke dinaga tša go diila (HIPC), tše 14 tša tšona e le tša Afrika, go Panka ya Lefase le Panka ya Tlhabollo ya Afrika ke sešupo sa boiphetolelo bja ditšhabatšhaba go tsebagatšo ya Afrika. NEPAD ga se e kgathe tema ye nnyane mo go fetoleng maikutlo a boikarabelo go kontinente e lego seo se bontšhwago ke maitekelo akhwi. Go phumolwa ga dikoloto tša Afrika go be go le bohlokwa kudu ka lebaka la gore le ka morago ga ge morero wa HIPC o feditšwe, baamogedi ba 12 go ba 26 ba dinaga tša maphethelong a Sahara di be di tla no fela di na le morwalo wa dikoloto tšeo di bego di tla no dula di palelwa ke go lefela dikoloto tša tšona, mola ba bangwe ba be ba tla no palelwa ke go oketša lenanethero la bona la kgolo go fihlelela dinepo tšeo go kwanego ka tšona le baagi ba ditšhabatšhaba.
Dika tšekhwi di laetša gore tirišano e tliša dipoelo. Le ge go le bjalo, dikakanyo tša bjale tša ditšhabatšhaba ke tša gore dibilione tše US$50- $75 tša thušo yeo e ba go gona ka ngwaga e a nyakega gore Afrika e kgone go fihlelela di-MDG. Se se nyaka pedifatšo ya thušo mo pakeng ye nnyane le koketšego ye nngwe morago ga moo. Tlhohlo ke go e šutišetša legatong le le latelago le gore baetapele ba Afrika ba itlhaganele mo ditabeng tšekhwi e lego tlhobaboroko go badirišani ba tlhabollo. Tše di akaretša go lwantšha bomenetša, ntwa kgahlano le HIV/ AIDS, kakgofišo ya kago ya bokgoni le, ka kakaretšo, go matlafatša bokgoni bja go thwala.
Ka boripana, NEPAD ga se e fetoše fela diteng tša lenanethero la tlhabollo la Afrika le go kitimiša tsenyotirišong ya yona, eupša gape e fetotše mokgwa wa poledišano le dinaga tšeo di intasterifaditšwego kudu.
Molaetša wa NEPAD o fihletše dinaga tša Borwa le Maafrika ka go Diaspora. China, Brazil le dinaga tša Maarapo, kudukudu, ke tšona di rapiwago dirišana le Afrika mo protšekeng yekhwi ye bohlokwa. Maafrika ao a lego ka go Diaspora a ikarabela ka mekgwa ye mentši ya go fapana, yeo e akaretšago go abelana bokgoni, go uwauwetša mebušo ya bona le go rapa thekgo go babeeletši ba makala praebete.
Sehlopha sa boramahlale ba Afrika ba ba dulago ka US le Yuropa ba hlomile Khansele ya NEPAD bjalo ka sedirišwa sa go kgokaganya kgathotema ya bona ka go tlhabollo le tšhomišo ya mananeo a NEPAD. NEPAD gape e hlomile Kgokakgoketšo ya Afrika bjalo ka maitekelo a mohlakanelwa le Khansele ya Borakgwebo ba Ditšhabakgwerano. Maikemišetšo a magolo a maitekelo a ke go fa kgahlego go Maafrika ao a phelago mošwamawatle ka dibaka tša mešomo mo Afrika le go beakanyetša ditirelo tša ditherišano go ya mebušo ya Afrika le maitekelo.
Tše ke diphihlelelo tše dikgolo tša mengwaga ye mene fela.
Go bjalo, go na le ditlhohlo. Ya mathomo ke go tiišetša le go swareletša boetapele bja dipolitiki bjo bo tšwelago pele. E sa le ka pela go tshepetšo ya phetogo gore e se hlwe e sa bušeletšega morago. Re tlamega go ba le baetapele bao ba nago le maikgafelo nako ye teleletšana. Afrika-Borwa, Nigeria, Algeria, Egypt, Senegal le dipulamadibogo tše dingwe tša mpshafatšo ya Afrika ba swanetše go thekga malebiša akhwi gomme ba tšwele pele ka go tiišetša boetapele bja dipolitiki bja AU le di-REC. Dibopego tša NEPAD di kgona go ba fa sebaka sa go dira bjalo.
Tlhohlo ya bobedi ke go aga bokgoni bja dihlongwa tša Afrika - Mebušo ya setšhaba, di-REC le AU. Ge fela se se ka se fiwe šedi ya pele, dinaga tša Afrika di ka se kgone go tšea sebaka sa phihlelelo ye e kaonafaditšwego ya methopo, le ge e ka ba go tliša ditirelo tša leago tše di oketšegilego go kgotsofatša di-MDG. Kaonafalo ka go pušo le yona e tlo ba kotsing.
Seo se tsomegago pele ga matlafatšo ya kgontšho ya di-REC, bjalo ka disepediši tša togaganyo ya ekonomi ya dilete ke go fokotša palo ya dihlopha le phedišo ya bolelokontši. Taba ye e tsoma tšhetšo ya ka bjako.
Tlhohlo ya boraro ke go senka morwalo wo boima wo o tlišwago ke malwetši kudu AIDS, bolwetši bja mafahla le malaria, godimo ga tlhabollo ya leago le ekonomi ya kontinente. Go lemogilwe gabotse gore maphelo ke ona a ditlamorago tša bodiidi, kgethologanyo ya tša leago, phaelothoko le tlhokagalo ya kgolo yeo e swarelelago ka Afrika. Le ge go le bjalo, ka thokong ye nngwe sekhwi ke sona e lego nnete. Ka ntle le mahu ao a sa nyakegego le ditlaišego, morwalo wa malwetši gape o thibela ka mešogofela tlhabollo ya ekonomi gomme wa senya tlhako ya leago ya kontinente. Go rarolla mathata a tša maphelo a kontinente, ga re nyake fela go oketša mananeo a twantšho ya malwetši, re swanetše go matlafatša dipeakanyo tša maphelo tšeo di swanetšego go tliša ditirelo tša maleba le go lokiša ditaba malebana le methopo ya badiredi. Ge Afrika e ka tšwela pele ka go loba dirutegi tša yona tša maphelo ka lebelo la bjale, gona nepo ya go hlabolla tša maphelo e ka se fihlelelwe.
Tlhohlo ya bone ke go potlakiša kamantšho ya maanotšhupetši a NEPAD go ba mananeo a a setšhaba a tlhabollo ke/goba di-PRSP go kgontšha phihlelelo ya di-MDG le/ goba tlhabollo ye e swarelelago. Mananeo a bjale a setšhaba a tlhabollo le/ goba di-PRSP ga se a akanyetšwa go kgontšha dinaga go fihlelela di-MDG ka 2015.
Tlhohlo ya bohlano ke go fetola mokgwa wo ka wona d dihlongwa tša mahlakorentši tša tlhabollo, kudukudu di-AfDB, Panka ya Lefase le Khomišene ya EU, di thekgago tlhabollo ya infrastraktšha mo dinageng tša Afrika. Ba swanetše go hlola ditsela tše di ikgethilego tša diprotšeke tša putlaganyo ya mellwane le go thekga ka mešogofela tokišetšo ya diprotšeke. Go na le nyakego ya ka bjako ya tsenogare ya sepolitiki go dira gore dihlongwa tšekhwi e be didirišwa tšeo di ka dirišetšwago tlhokego ya kgomagano ka Afrika, ka ge sekhwi e le lepheko le legolo go kgolo le phenkgišano.
Kabelo ya tlaleletšo go Lekgotla la Ditšhabatšhaba la Tlhabollo le Sekhwama sa Afrika sa Tlhabollo di swanetše go lebišwa ka go infrastraktšha. Le ge go le bjalo, gore go tle go be le phetogo go swanetše go ba le ditherišano tša mafolofolo magareng a mebušo ya Afrika le di-REC.
Tlhohlo ya botshelela ke go matlafatša lekala la praebete le go goketša dipeeletšo- thwii tša go tšwa ka ntle. Go le bjalo, dinaga tša Afrika di swanela go akgofiša tlhabollo ya dikoloto tša ka nageng le mebaraka ya tekanelo, gammogo le thekgo ye kgolwane ya dikgwebo tše nnyane le tša magareng. Sehlopha sa Kgwebo sa NEPAD se swanetše go etela tshepetšo yekhwi pele gomme bongwaledi bja NEPAD le bona bo swanetše go matlafatša bokgoni bja yona mabapi le sekhwi.
Tlhohlo ya bošupa ke go potlakiša tšhomišo ya APRM. Se ke sona sedirišwa se bohlokwa sa go gapeletša tša sepolitiki, ekonomi le pušo ye botse, go oketša bokgoni le phethagalo ya mebušo mo kišong ya dinyakwa le ditirelo go batho le go hlola boitshepho go dinaga tšeo di kgethilwego go goketša thekgo le dipeeletšo. Dipego tša dinaga mabapi le APRM di tla aba motheo wa diphetogo tša kakaretšo mabapi le pušo le kgodišo ya bokgoni, gape di tla hlokomela tlhobaelo ye e tšwelelago ka ga bomenetša.
Tlhahlo ya boseswai ke go fetola dikholofetšo tša dinaga tše di intasterifaditšwego kudu goba ditiro tša nnete bjalo ka dikoketšo tše di bonalago kelelo ya thušo ya tlhabollo, kwantšho le nolofatšo ya ditshepedišo, phumolo ya dikoloto ya diphesente tše 100 (go akaretšwa dikoloto tšeo di kolotwago dihlongwa tša mahlakorentši) le go fediša dikabelo tša temo tšeo di senyago kgwebišano. Ga bjale go lemogwa ka botlalo gore le ge thušo ka go tlhabollo e šoma, dinaga tša Afrika di ka se ke tša fihlelela di-MDG, mo maemong a bjale a thušo. Gape ebile go lemogilwe gore Afrika e na le ditlabakelo tše mmalwana tše di ka oketšago dipeeletšo tša leago le tše dingwe go tšwa go methopo ya yona, le ge go ka be le infleišene ye e theogilego le kgolo ye e oketšegilego ya ekonomi.
Legato la kgauswinyana le le amanago le phumolo ya sekoloto, morago ga tsebagatšo ka Afrika le bathekgi ba yona e swanetše go kganelwa gomme re hutša gore e tla šomišwa ka bjako. NEPAD e tla hlapetša tšhomišo ya maithomedi akhwi gomme ya dira kgoeletšo gore a katološetšwe ka go Dinaga tša Afrika tšeo di sego tša Hlabologa Gakaalo le legato le le bjalo mo go dikabelo tša temo tšeo di senyago kgwebišano tša dinaga ka moka tša OECD. Ee, dinaga tša Afrika di swanetše go ikarabela ka mokgwa wa maleba ka go beeletša ka methopo ye e kgobokeditšwego go fokotša bodiidi, tlhabollo ya batho (kudu mo go tša thuto le maphelo) le infrastraktšha ya popego.
Tlhohlo ya bosenyane ke go tloša mapheko go thušo ye e kgontšhago ya tlhabollo. Ga bjale go na le tumelelano ye e akaretšago, go akaretšwa ka gare ga OECD le go Komiti ya yona ya Thušo Tlhabollo, le gore kgontšho ya thušo ya tlhabollo e gafetšwe ka thoko ke dintlha tše mmalwa le gore tšekhwi di galefišetša kgopolo ya gore Afrika e hloka bokgoni bja go thwala le go diriša ka kgontšho ditšhelete tšeo di okeditšwego. Mo gare ga bothata bjo ke ntlha ya gore thekgo ya mašeleng e dirwa ka diripana ke baabedi ka boteeana le gona pakeng ye kopana go lenaneo le tee, leo le nago ditshenyagalelo tše boima gape ka nako a nyaka gore go hlongwe infrastraktšha ye e bapetšego. Eupša Afrika le yona ka thokong ye nngwe e swanetše go ikgafa gore e se fapantšhetše didirišwa tša yona go tšwa go makala ao a hwetšago thušo yeo e oketšegilego.
Diphetogo tša motheo tšeo di tsomegago go tšhomišo ya ditšhelete ke go sepelela thokong ya dikgopelo tše di lokologantšwego ka tshwanelo mme di theilwego godimo ga maano a setšhaba go kgobela ditšhelete le go lekalekantšha methopo. Kgoeletšo ya NEPAD ke ya karolo ye kgolwane ya thušo ya tlhabollo gore e išwe go tekanyetšo ya ditšhelete ya mothopo go aga bokgoni bja go phethagatša e lego tšeo ditirelo tša setšhaba le kgolo ya ekonomi di ithekgilego ka yona. Se swanetše go itshama ka kgonagalo ye kgolwane, leboo la kabelano le leteletšana le bong bjo bogolwane bja Afrika. Bokgoni bja theknikale bja Afrika bja go thekga tšhomišo bo swanetše go kgontšhwa.
Kgoboketšo ya phesenthetše ye itšego ya methopo tlaleletšo ka go Sekhwama se Ikgethago sa Tlhabollo sa AU/NEPAD mo go AfDB le/ goba Panka ya Lefase go tla dira kabelo ye kgolo go theošeng ditshenyagalelo tša go diriša tšhelete le go kaonafatša kabelo ya ditirelo ye e kgontšhago go thušo ya tlhabollo.
NEPAD e goeletša mokgwa wo ka wona e kago rapa thušo ya tlaleletšo go thekga mebušo ya setšhaba yeo e tlago le mananeo a go amantšha kgolo ya setšhaba go akaretša maphelo, thuto, temo, meetse le kelelatšhila le dikokwane tša go aga bokgoni. Sekhwama se tla thekga maitokišetšo a bohlokwa a diprotšeke tša infrastraktšha go putlaganya mellwane gape le go thekga diprotšeke ka thwii ka ditšhelete.
Re a kgolwa gore dinaga tša Afrika di thomile go itebanya le ditlhohlo ka moka tšeo di laeditšwego ka godimo. Mo ntlheng ya kelelo ya tlhabollo yeo e oketšegilego, re bala kgoeletšo yeo e oketšegilego le maitekelo a mafsa ao a kopanywago lenyaga, kudu phatlalatšo ya Protšeke ya Mileniamo ya Kopanoditšhaba le Khomišene ya Dipego tša Afrika. Dipego tše pedi di laeditše tšwelopele ya bjalo mo dinageng tše mmalwa tša Afrika le nyakego ya ka bjako ya magato ao a ka ntšhago Afrika ka gare ga bodiidi le go se hlabologe.
Pego ya Protšeke ya Mileniamo e fa lebaka le le kwalago mabapi le katološo ya mananeo a tlhabollo le kgodišo ya bokgoni ya setšhaba Khomišene ya Afrika e dirile e bea pepepeneneng gore Leanotiro la G8 go Afrika ga se la kgona go tšweletša dikelo tša tlhabollo ye e oketšegilego tšeo di nyakegago gore Afrika e fihlelela di-MDG ka 2015. Yona e šišinya magato ao a kwagalago, dikakanyo tša tekanyetšo ya tšhelete le ditsela tša go thuša ka tšhelete.
Bjalo ka NEPAD, re ikemiseditše go kgatha tema ya rena. Re dira boipiletšo go makgotla ka moka a gatelago pele lefaseng ka moka go tiišetša kgoeletšo ya rena ya thekgo ye e okeditšwego ya mpshafatšo ya Afrika.
Ka go ruma, re dira boipiletšo go baagi ba ditšhabatšhaba, kudu dinaga tša G8, go hloma lenaneotiro la maemo a bonalago ka 2005, leo le sepelelanago le maitlamo a a dirilwego ka go Kgoeletšo ya Mileniamo ya Ditšhabakopano ka 2000 ka go Lenaneotiro la G8 la Afrika ka 2002. Maano a NEPAD, le ditiro tšeo di digetšwego tša Protšeke ya Mileniamo ya UN le Khomišene ya Afrika e beakanyetša dintlha ka botlalo tša ditsenogare tšeo di nyakegago. Ka go realo, tlhokagalo ya maano a di bonalago a tlhabollo le mananeotiro, ao a beakantšwego ka botlalo, a ka se sa fiwa bjalo ka mabaka ao a thibelago kgatelopele.
maitlamo a go beakanyetša thekgo ye e okeditšwego ya tekanyetšo ya ditšhelete ya mananeo a AU a Khutšo le Tšhireletšego mo motheong wa mengwagantši ye e akanyegago.
Kwano ya go phumolwa ga dikoloto go dinaga ka moka tšeo di sego tša hlabologa.
Kwano mabapi le ditlhakonako mabapi le go fedišwa ga dithušo tša temo tše di senyago kgwebišano.
Afrika e thomile gabotse seo e lego, tumišo go Dihlogo tša Dinaga mo kaonafatšong ya kontinente le bohlatse bja seo se ka fihlelelwago ke boetapele bjo ikgafilego, bjo bo thekgilwego ke bongwaledi bjo bonnyane bja ditsebi tše di ikgafilego, ba go šoma ka tšhomišano le Khomišene ya AU. Koketšego ya dinaga tšeo di šomišago merero ya tšwelopele pušo ya dipolitiki le ekonomi le ditlhako tša taolo ke bohlatse bjo bongwe bja boetapele bja Dihlogo tša Dinaga. Ka mošomo ya NEPAD le bengdikabelo ka moka, Afrika bjale e na le, mo lekgehlong la mathomo historing ya yona, lefelo la go kopana la kakaretšo la go hlabolla kontinente. Tlhohlo ke go agelela motheong wo ka go matlafatša tirišano le batho ba Afrika le baagi ba ditšhabatšhaba, kudu dinaga tšeo di intasterifaditšwego kudu.
NEPAD e phethagatša pono ya AU "ya Afrika ye e kopanego, ya go gatela pele ya khutšo, Afrika yeo e sepedišwago ke baagi ba yona ka lepatlelong la lefase ka bophara.". Ee, Afrika e thomile ka leeto le letelele le boima. Go sa tla tšea nako go fihlelela boyo bjo bo kganyogwago. Le ge go le bjalo, re na le lebaka la go ikgantšha ka tšwelopele yeo re e dirilego mo mengwageng ye mene. NEPAD e swanetše go tšwela pele ge tumišo le Katlego di boela go Afrika.