Die vraag is watter wyn kies jy: dié in die huis van die vrou, Wysheid, of dié in die huis van die vrou, Dwaasheid? Ons tema: Wysheid en wyn – gebruik en misbruik. Ons let op (1) Twee uitnodigings en (2) misbruik van alkohol en die gevolge daarvan
Twee uitnodigings (Spr 9:1 – 6 en :13 – 18)
Aan die begin van die boek Spreuke lees ons: Wysheid is 'n vrou wat langs die straat staan en roep, sy laat haar stem hoor op die stadspleine … (Spreuke 1:20). Die eerste hoofdeel van die boek Spreuke kom in hoofstuk 9 tot 'n einde. Hierdie deel hou aan die leser die voordeel van die wysheid voor. In Spr 1 roep Wysheid mense wat nog jonk en onervare is en daarom op die verkeerde pad, om na haar teregwysing te luister, sodat hulle wysheid in oorvloed kan ontvang.
Aan die einde van die eerste hoofdeel, verskyn die vrou, Wysheid, weer op die toneel. Sy het vir haar 'n huis gebou met 7 klippilare. Daarmee word gesê dat dit nie sommer 'n gewone huis was nie. Pilare het 'n mens net in 'n vorstehuis, 'n paleis en 'n tempel gekry. Die vrou, Wysheid, is dus 'n besonder vermoënde vrou. Dit blyk ook uit bediendes wat sy stad toe stuur om van die hoogste plek af 'n uitnodiging na 'n feesmaal te rig.
Die feesmaal bestaan uit wyn en vleis (Spr 9:2), sowel as brood (Spr 9:5, 1953-vert). Die wyn is destyds met speserye of heuning gemeng om dit lekkerder te maak. Die maaltyd was reeds op die tafel – destyds 'n mat of 'n stuk leer wat op die grond neergesit is.
Die uitnodiging is, soos in Spr 1, aan die adres van jongmense gerig wie se kennis tekortskiet. Dit is allermins 'n neutrale uitnodiging. Dit is gerig aan jongmense wat al gekies het watter pad hulle wil loop en daarom al op pad na hulle gekose bestemming toe was. Die uitnodiging is: Neem afskeid van die onkunde, dat julle kan lewe, kom op die pad van die insig! Die uitnodiging van die vrou, Wysheid, is niks minder nie as 'n uitnodiging na 'n ander leefstyl. Dit is 'n oproep tot bekering van die ou pad af, die begin loop op 'n ander pad met 'n ander bestemming, nl die lewe (Spr 9:6).
Benewens die vrou, wysheid, verskyn 'n tweede vrou op die toneel. Haar naam: Dwaasheid. Ook sy rig 'n uitnodiging aan dieselfde groep mense, dié wat hulle op 'n bepaalde pad bevind en nog onervare is. Sy stuur nie bediendes nie, maar is self op die hoogte waar sy haar uitnodiging aan dieselfde groep rig: Draai af hiernatoe, almal wat nog onervare is!" Sy sê vir dié wat kennis kortkom: Gesteelde water is soet, kos wat stilletjies geëet word, is lekker (Spr 9:16, 17)! Sy lyk soos 'n straatvrou wat kliënte probeer nader lok.
Die dis wat sy aanbied, lyk baie onskuldig. Geen wyn nie, maar water. Tog nooi sy die onkundiges om gesteelde water te kom drink. Die drank is wel nie alkoholies nie, maar die feit dat sy hulle uitnooi om gesteelde water te kom drink, ontlok vraagtekens. Sy nooi ook uit om kos te geniet wat stilletjies geëet word.
Alles is duidelik nie pluis met haar uitnodiging nie. Dit is allermins onskuldig. Die afloop van die aanvaarding van die uitnodiging van vrou, Dwaasheid, is die dood (Spr 9:18).
Die Spreukedigter hou hierdie twee vroue aan ons voor wat elk 'n uitnodiging rig aan die adres van dieselfde groep mense: die wat nog onkundig en onervare is. Beide nooi hulle uit vir 'n fees. In die geval van beide uitnodigings kan ons aanvaar dat wyn 'n rol speel. Wysheid nooi ons uit om wyn te gebruik. Dwaasheid nooi ons uit om wyn te misbruik. Vir Timoteus skryf Paulus, sy mentor: Moenie langer net water drink nie. Gebruik 'n bietjie wyn vir die maag en vir jou herhaalde ongesteldhede (1 Tim 5:23).
Wat maak ek en jy met die uitnodigings? Die twee uitnodigings staan. Ons kan onmoontlik neutraal bly, onmoontlik weier om uiteindelik tussen die twee te kies. Watter een aanvaar jy? Watter een verwerp jy? En wat wyn betref: gebruik of misbruik jy dit?
Misbruik van alkohol en die gevolge daarvan (Spr 23:29 – 35)
Hoor hoe die digter die keuse tussen gebruik en misbruik van wyn later verduidelik: Wyn maak jou ligsinnig, drank laat jou lawaai maak; niemand wat van dronkenskap slinger, is verstandig nie (Spr 20:1). Misbruik is allermins onskuldig. Die gevolge van misbruik sien 'n mens telkens wanneer iemand hom daaraan skuldig maak: hy is ligsinnig en lawaaierig. Wanneer hy stap, slinger hy.
Dwaasheid en dronkenskap pas bymekaar. Ons vind hier 'n ernstige waarskuwing teen die misbruik van wyn en ander drank. Wie kies om die pad van wysheid te loop, sal hom of haar nie skuldig maak aan die misbruik van wyn nie.
Blaai 'n mens na die beskrywing van die gevolge van die misbruik van drank in Spr 23, volg dit heel gepas direk op die waarskuwing teen die verleiding van 'n slegte vrou. 'n Oormaat drank laat 'n mens sy inhibisies verloor, maak jou so meer vatbaar vir die verleidster se lokstem. Onthou ook: die prentjie van die vrou, Dwaasheid, wat die jonges wat nog onervare is uitnooi, is juis dié van 'n verleidster.
Hierdie gedeelte begin met 'n paar vrae: Wie is dit wat sug en steun, wat rusie maak en kla, onnodig seerkry en bloedbelope oë het (Spr 23:29)? Hierdie vrae beskryf 'n bepaalde toneel. Iemand sug en steun, word sonder moeite tot 'n luidrugtige rusie uitgelok en kan nie regtig sy man staan nie. Sy oë is bloedbelope. Wie word hier beskryf?
Die antwoord volg direk op die vrae: Dit is dié wat tot laat sit en drink, dié wat aanhou proe aan drank (Spr 23:30). Die persoon vergryp hom aan drank. Hy doen dit gereeld. Ons weet uit die wetenskaplike navorsing dat alkohol 'n depressant is. Wie te veel inneem en dronk word, sug en steun. Hy raak geïrriteerd en raak maklik aan die baklei.
Vandaar die waarskuwing uit die mond van die wyse: Moenie dat die wyn jou verlei as dit so rooi is, so vonkel in die beker, so lekker smaak nie (Spr 23:31). Hy beskryf hoe die wyn lyk en smaak. Die wyn wat destyds in Palestina gemaak is, was gewoonlik rooi. Dit lyk so aantreklik. Sluk jy die gegeurde wyn van destyds af, gly dit gemaklik na binne.
Nadat die alkohol ingeneem is, is al die onskuld en aantreklikheid meteens daarmee heen: Agterna pik hy soos 'n slang, spoeg hy gif soos 'n kobra. Dan sien jy vreemde dinge en praat jy verkeerde dinge; dit voel of jy op die oop see lê, of jy bo-op 'n seilskip se touwerk lê, en jy dink: ek het dan nie seergekry toe hulle my geslaan het nie; ek het nie gevoel toe hulle my aangeval het nie (Spr 23:32 – 35a)! Iemand wat hom aan drank vergryp het en uit sy roes wakker word, het net een behoefte: Ek wil maar weer iets gaan soek om te drink (Spr 23:35e).
Wie glo: ek is uit die slawerny van die sonde verlos deur Christus se offer aan die kruis, kan nie toelaat dat alkohol so beheer oor sy lewe neem nie. Daarbenewens is geeneen van die gevolge van die misbruik van alkohol aangenaam nie. Inteendeel. Wie net op die gevolge van die misbruik van drank let, sal dit vermy.
Die apostel het 'n ander pad vir die gelowige aangewys: Moet julle nie aan drank te buite gaan nie; daarmee gaan losbandigheid gepaard. Nee, laat die Gees julle vervul, en sing onder mekaar psalms, lofgesange en ander geestelike liedere; sing met julle hele hart tot eer van die Here. Dank God die Vader altyd oor alles in die Naam van ons Here Jesus Christus (Ef 5:18 – 20). In finale instansie is dit die wyse keuse van iemand wat bely: ek behoort aan Jesus Christus.
Twee vroue nooi ons uit: die een na 'n feesmaal met wyn en vleis, die ander een met water en kos. Dink mooi oor watter uitnodiging jy aanvaar. Die laaste uitnodiging is nie so onskuldig nie. Die een wat jou uitnooi, heet Dwaasheid. Sy moedig jou juis aan om te drink – om drank te misbruik.
Die vraag is watter wyn kies jy: dié in die huis van die vrou, Wysheid, of dié in die huis van die vrou, Dwaasheid? Op watter wyse gaan jy met wyn om: gebruik jy dit as 'n wyse, of misbruik jy dit as dwaas?
Die preek is beskikbaar in .pdf-formaat. Kliek op die naam wat volg: 2016-11-13-wysheid-en-wyn-gebruik-en-misbruik-spr-9-v1-tot-6-en-9-v13-tot-18-en-23-v29-tot-35