Geskil oor tegnologieheffing | Landbou
Min. Senzeni Zokwana. Foto: Joylene van Wyk
Mnr. Senzeni Zokwana, die Minister van Landbou, Bosbou en Visserye, en belanghebbendes in die graan- en oliesaadbedryf het tot 3 April tyd om hul geskil oor 'n nuwe, eensydig goedgekeurde heffing op sojabone deur onderhandeling by te lê.
Na aanleiding van 'n dringende aansoek in die Hooggeregshof teen Zokwana deur verskeie belanghebbendes in die graan- en oliesaadbedryf, het sy regspan verlede Donderdag tot 'n tussentydse hofbevel toegestem.
Kragtens hierdie hofbevel word Zokwana verplig om nie die heffing soos op 14 Februarie vanjaar deur hom goedgekeur is, in die Staatskoerant af te kondig nie totdat 'n moontlike skikking bereik is; of die besluit deur Zokwana teruggetrek is; of totdat die besluit deur die betrokke belanghebbendes hersien word; welke stap ook al eerste plaasvind.
Die partye het tot 3 April tyd om deur gesprekvoering 'n skikking te probeer bereik. Indien dit nie teen 3 April moontlik is nie, het Zokwana dan 'n verdere 15 dae om redes vir sy besluit te verskaf, sê mnr. Anton Bekker, die bedryf se regsverteenwoordiger.
"Ons sal dit dan hersien omdat Zokwana nie geregtig was om 'n heffing vir teling en tegnologie op sojabone (wat vir internasionale saadtelers bedoel was) af te dwing tot voordeel van die Landbounavorsingsraad (LNR) nie."
Die bedryf het twee jaar gelede om 'n heffing aansoek gedoen sodat plaaslike en internasionale saadtelers vir nuwe kultivar- en saadtegnologie vergoed kan word en boere by hoër opbrengste baat kon vind. Zokwana het die heffing goedgekeur, maar eensydig besluit dat die LNR die voorkeurbegunstigde van die heffing moet wees. Dit is ten spyte daarvan dat die LNR nie in staat is om die internasionale teelmateriaal aan boere beskikbaar te stel nie.
Daar is ook eensydig besluit dat die Suid-Afrikaanse Agentskap vir Kultivar- en Tegnologie-ontwikkeling (Sacta), die bedryf se eie agentskap, nie die heffing mag invorder nie. Sacta hanteer reeds die invordering van die koringheffing. Die Regering wil hê die Olie- en proteïnsaad-ontwikkelingstrust (Opot) moet die heffing invorder – en dit terwyl die Opot nie daaroor geraadpleeg is nie en ook moontlik nie in staat is om dit te doen nie.
Die voorgestelde heffing van R65/ton kan 'n inkomste van net meer as R50 miljoen lewer, waarvan 20% (R10 miljoen) vir transformasieprojekte aangewend moet word.