"A hi fambe!"A vula hi ku ndzi khoma hi voko, a ndzi koka khwatsi. Ndzi titwa na loko ndzi ku tlaku, ndzi huma edesikini, ndzi famba na yena a ha ndzi khomile hi voko. HMS Birkenhead akuri xikepe xa manghezi lexi rhwalaka masocha, naswona xin'werile hi 25 Nyenyenyani hi lembe ra 1852, ekusuhi na ribuwa ra Kapa (Cape Town) eAfrika-Dzonga. Kupone ntsena vanhu vo ringana 193 eka vanhu va 643 lava avari endzeni ka Xikepe lexi. Ku phakela swakudya hi ku rima. Ku hlayisa swirhapa, nhova na ntumbuluko. Ku rima swibyariwa na swifuwo, ku tirha etiphakeni, swirhapeni na le nhoveni na nhlayiso wa ntumbuluko. Swikongomelo swa Khomixini i ku tiyisa xidemokrasi xa vumbiwa na ku tlakusa maendlelo ya minhlawulo ya xidemokrasi. Khomixini yi na matimba yo fambisa minhlawulo ya rixaka, swifundzankulu na vamhasipala na tireferendamu? Hi ku landza Nawu wa Macincelo ya Vuaka-tiko bya Afrika Dzonga wa 2004, lowu sunguleke ku tirha hi ti 15 Ndzhati 2004, i nandzu sweswi eka muaka-tiko wa Afrika Dzonga la nga na malembe yo tlula 21 ku nghena no huma laha tikweni loko a ri karhi a tirhisa phasipoto ya tiko rinwana. Ku tlula kwalaho, i nandzu eka muaka-tiko yoloye loko a ha ri eAfrika Dzonga ku tirhisa vuaka-tiko bya matiko-mambe ku kuma tintswalo kumbe ku papalata vutihlamuleri?