My plan loop inderdaad vanself vooruit. Die mense kom soos vlieë op my kamera af, want met ‘n kamera in die hand reis jy deur die hele land. Party staan en poseer vir die foto, party begin optree vir die kamera en elke keer wil hulle hul portrette sien. ‘n Man wat besig is om ‘n toebroodjie te eet, vra of ek hom met sy toebroodjie sal afneem. Soos ‘n Napoleon wat so pas ’n oorwinning behaal het, trek hy sy rug orent en kyk trots in die lens. Dis my oomblik om toe te slaan.
‘She died.’ Die man kyk aandagtig na sy toebroodjie asof hy nie meer so seker is oor wat hy met sy mond aan die doen is nie.
Hy neem dit ter harte, net soos elkeen wat ek daardie dag sou vra vir ‘n skets. Die gesprekke is emosioneel, maar as ek vra of hulle ooit skaam was vir hul ma’s, is hulle verontwaardig.
Ek draai om en soek klein seuntjies. Gister het hulle so met my gepraat. Kêreltjies met wit geverfde bakkies wat orals oor die stad hulle eie opvoerings hou as ‘n spin-off van die offisiële teaterfees wat in hierdie tydperk plaasvind. Maar ek sien geen seuntjies nie. So bots ek teen haar vas. Teen die meisie van gister, die meisie met die geheim, die eerste meisie wat my van haar ma vertel het. Net soos gister, stap sy op my af. Sy gee my ‘n drukkie. Het sy my ‘mam’ genoem, in die sin van ‘madam’? Of bedoel sy mam as kort vir mama, net soos mom kort is vir mother.
Die meisie slof verder langs my. Op elke vinger dra sy ‘n sakkie soet lemoene. Haar way of surviving. Ons praat oor die weer. Sy laat my net soos die vorige dag haar stukkende skoene sien. Ek het nuwe skoene nodig, sê sy.
Die vorige dag het ek haar al sewentig rand gegee omdat sy so lank met my gepraat het, en sy dus geen besigheid gedurende daardie tyd kon doen nie. Sy sê dat sy die geld opsy gesit het vir die school fee.
‘Wat dink jy van dié,’ vra ek. ‘Of dié?’ Ek wys haar skoene wat binne ‘n redelike prys val. Sy kies die goedkoopste paar uit, dit kos nie meer as sestig rand nie, dus sê ek dat sy tog maar dié moet kies wat sy die mooiste vind.
Dit lyk nes die stewels wat ek aan het, dis net ‘n goedkoper weergawe. Ek hou my lyf kenner en bekyk aandagtig die wat sy gekies het. Die sool, die binnekant, die hak. Dis inderdaad beter kwaliteit. Sy knik verstrooid. Ag kwaliteit, dit sal tog vir haar deug, hulle is nuut, hulle is blink, dus is hulle tog sekerlik kwaliteit. Ek sê dat sy hulle moet aanpas. Sy trek die vodde van haar voete af, is dit bruin sykouse daaronder?
‘Jy het sokkies nodig,’ sê ek, ‘katoen sokkies, nie nylon nie. Katoen is beter om swetende voete te vermy.’ Maar dan sien ek wat ek vir sykouse aangeneem het, eintlik haar eie blote vel was. Die stewels pas haar perfek, sê sy. Daarvan is ek nie so seker nie, dus druk ek op die top van die skoen. Daar is dadelik ‘n duik in die neus wat die res van die dag daar sal bly. Maar sy wil hulle om een of ander rede net in ‘n ses hê. Twee mate te groot. Ek koop vir haar katoen sokkies sodat dit die leegte in haar skoene bietjie vul. Ons loop na die kassier.
Helaas so lucky is sy nie want ek het dié dag min geld op my en die betaalkaart werk nie. Ek sou die stewels kon terugsit en later terugkom, maar die meisie het hulle al klaar aangetrek. Haar ou tekkies hang suutjies in ‘n plastieksakkie in haar hand. Terwyl sy in die winkel op my wag, maak ek treë deur dik druppels, terug na my kamer vir die geld.
As ek uiteindelik terug in die winkel inkom, sit sy nog steeds op die bankie met haar nuwe stewels aan. Met ‘n breë glimlag kom sy my tegemoet geloop. Sy stap ‘n bietjie ongemaklik met die skoene wat twee mate te groot is. Omdat sy nogal klein en bekrompe is, lyk sy soos ‘n pikkewyn. Die duik in die neus van haar linkerstewel grinnik vir my. Maar dit pla haar nie.
Luister, sê ek, jy moet nou maar uitkyk vir ‘n beter werk. Noudat jy sulke mooi stewels aanhet, kan jy orals binnestap op soek na werk. Soek na iets wat meer sekerheid bied, skoonmaak of karre oppas, of sitplek aanwyser by die tydens die fees. Sy beloof my dat sy haar bes sal doen.
‘Kom,’ sê ek, ‘ek moet gaan.’ Ons spreek af dat sy my later in die dag sal saamneem na die township. Om vyfuur. Ons sal daarheen ry saam met al die skoonmaakvroue. Dis sewe rand per persoon en ek gaan betaal.
Sy het my vinniger gesien as wat ek haar het. Ek waai en stap oor na haar toe. Sy is nat en haar neus drup.
‘Hulle wil dit nou hê, anders sal hulle haar nie binne toelaat nie. Haar oë smeek. Sy vee haar neus af aan haar mou. Het sy dit geoefen of is sy opreg?
Ek probeer aan haar verduidelik dat sy die sewentig rand kan gebruik vir haar huur , plus die twintig rand wat sy reeds het. Sy loer na my jas sak waar ek vroeër twintig rand vir die taxi ingesit het. Het sy dit miskien sien blink? Straatmense sien meer as ons.
‘Het jy niks in jou sak nie,’ vra sy dwingend, sy loer aandagtig na my jas. Ek verduidelik aan haar – indien ek dit vroeër geweet het, ek miskien geen stewels vir haar sou gekoop het nie, sodat sy ten minste geld vir haar huur sou kon hê. Sy knik. Begryp sy wat ek bedoel?
‘Give me some money for food, sê sy, I am so hungry.’ Skielik vind ek myself hongerig. Dit is halfses. Wat ek vanoggend vir ontbyt geëet het is al lankal vergete en verteer. Asof sy my gedagtes kan raai, sê sy dat sy vanoggend heeltemal niks geëet het nie, en die hele dag ook niks. En gister ook niks. En nou ook niks. Ek gee haar die sewe rand vir die taxi, dan kan sy ten minste huis toe gaan of ërens na toe waar haar bed staan. Of haar matjie lê.
Wanneer ek die volgende oggend op straat kom, loop sy skielik langs my. Sy sê dat sy met my na die township sal gaan, môre om nege uur. Sy het ‘n free house gevind, sy sal haar goed verhuis, maar sy het nog lakens nodig. En daarby moet sy nog die res van die huur bymekaar kry.
‘Maar as jy ‘n free house het, dan hoef jy tog nie meer huur te betaal nie,’ sê ek skerp. Dit ontaard in ‘n ongemaklike gesprek.
‘Luister,’ sê ek, ‘as ek vandag vir jou tagtig rand gee, vra jy my môre weer vir iets anders en die volgende dag weer.’
Ons maak ‘n ooreenkoms. Ek gee haar tagtig rand, wat sy by die sewentig kan voeg vir die schoolfee, alles saam dus ‘n honderd en vyftig rand vir die huur en volgende week sal ek haar weer sewentig rand gee vir die schoolfee. Dit lyk asof sy dit nie verstaan nie, dus begin ek van voor af. Sy knik. Ek gee haar die geld en ook ‘n halwe roosterkoek, ‘n rol koekies en ‘n stuk kaas. Sy beloof om my die volgende oggend om nege uur saam te vat townhip toe, waar sy my aan haar vriendinne sal voorstel. Ek sal met hulle kan gesels en dan sal ons saam na die stad toe terugkom. Sy belowe dat sy my vir niks meer sal vra nie. OK, sê ek, en ek loop verder.
Die volgende oggend is sy nêrens nie. Nie om 9 uur as ek my kop buite toe steek nie, nie om nege dertig as ek na die koerantwinkel toe loop nie, nie om tien uur as ek terugkom van die winkel nie, en ook nie om tien dertig nie. Ek besluit om die dag sonder haar te begin en gaan na die museum. Skielik sien ek haar. Op die trappe van die museum. Sy het my dié keer vir eens nie eerste gesien nie. Ek draai my kop weg en gaan die teenoorgestelde rigting in.
Die optog kom byeen op ‘n oop stuk veld. Net langs ‘n rommelshoop waarop bokke rondskarrel. Almal is ‘n goeie bui. Ou vroue dans met babas op hul arms. Kinders wil fotos hê. Ou mans soek geld. ‘n Man met ‘n vertraagde babatjie op sy arm vra of ek sy kindjie wil teken, hy het gesien hoe ek af en toe in my Moleskine boekies skets. Ek is senuweeagtig. Wat as hy dink dis lelik. Maar hy is in die wolke. Dus skeur ek die bladsy uit my boek, teken my naam en die van die kind daaronder. Met die tekening in die hand stap hy in die rigting van die prefabs. Hy probeer dit uit die baba se kloue te hou, maar sy hou aan gryp tot sy dit beet het. Sonder dat hy dit opmerk, verfrommel Lulu die tekening in haar mond.