Wie gaan die land help om water uit ŉ klip te tap?Nomvula Mokonyane, mininster van water en sanitasie. Foto: ANA. Deur Jeannette Gnade ŉ Waternood staar 30 munisipaliteite in die land in die gesig. Die minister van water en sanitasie, Nomvula Mokonyane, het haar dreigement herhaal dat wanbetalende plaaslike owerhede net tot 8 Desember het om hulle gesamentlike agterstallige skuld van meer as R10 miljard te betaal. Hulle watertoevoer kan afgesny of gehalveer word. Dit gaan beslis nie help om die geld te kry nie, want water is ŉ belangrike onderafdeling van die ekonomie. Talle sakeondernemings is afhanklik van water en inwoners wat nie hulle dienstegeld kan betaal nie, het ook nie geld om water te koop nie. Watertenks sal dus ten duurste na dié gebiede aangery moet word, want die Grondwet sê almal het die reg op toegang tot water. Verlede jaar in Oktober het die minister aangekondig dat sy ŉ taakspan aangestel het om bewerings van wanadministrasie in haar departement te ondersoek. Dit sou terugwerkend tot 1 Junie 2014 wees. Dit is nou byna 12 maande later en daar is nog nie ŉ bevinding, ’n verslag óf ŉ aanbeveling nie. In Augustus verlede jaar het die vorige openbare beskermer, advokaat Thuli Madonsela, die ouditeur-generaal gevra om haar te help met die ondersoek na beweerde nalatigheid en wanbestuur deur die minister wat betref die Lesotho Hoogland-waterskema. Sy het haar vermoedelik aan magsmisbruik skuldig gemaak deur politieke inmenging by tenderprosesse toe te laat en anderpad te kyk toe die koste van projekte kunsmatig opgeskuif is. Fase 1A van die Hoogland-skema is in 1998 in werking gestel nadat die Katsedam in die Maluti-berge klaar gebou is. Fase 1B bestaan uit die voltooiing van die Mohaledam – ŉ oordragtonnel tussen die Mohale- en Katsedamme. Fase 2 is veronderstel om teen 2020 water aan Suid-Afrika te lewer. Dit is veral Gauteng wat afhanklik van Fase 2 is omdat die provinsie die land se vernaamste nywerheidsprovinsie is. Intussen word die minister met regstappe gedreig omdat sy niks doen aan die besoedeling van die Vaalrivier nie. Sy wil ŉ watertribunaal op die been bring om oortreders van die Nasionale Waterwet vas te vat, maar daar is 900 vakante poste in haar departement. Nou dreig sy munisipaliteite omdat die departement op die randjie van bankrotskap staan. Die tesourie is glo gevra om in te gryp, maar die finansminister het sy hande vol om al die gate toe te stop omdat die president politieke ideologieë soos gratis universiteitsopleiding glo op hom afdwing. Opposisiepartye dring nou daarop aan dat die minister van samewerkende regering en tradisionele sake, Des van Rooyen, onmiddellik ingevolge artikel 39 van die Grondwet ingryp om die naderende waterkrisis te voorkom. Artikel 39 bepaal dat die betrokke minister ŉ finansiële herstelplan vir munisipaliteite moet ontwikkel of hulle onder administrasie moet plaas. Hoekom het hy nog nie uit eie beweging opgetree nie en hoe is dit moontlik dat die waterminister nie die waterkrisis voorsien het nie?