JY LEES NOU Raadop met my oorgewig kind
"Ons gesin leef gesond. Die kinders is aktief en Emma* speel hokkie, netbal en tennis. Ek is altyd daar om vir hulle kos te gee, hulle hoef nie vir hulself te sorg nie. Boonop het ek van kleins af goeie eetgewoontes by hulle probeer kweek," sê Martie. Sy het besef sy moet ingryp, maar was sku vir 'n dieetkundige.
"Kinders is slim en ek wou nie 'n negatiewe ding veroorsaak van oor en oor dieet nie. Ek wou die oorsaak van die probleem opspoor. Hoekom eet sy soos 'n stofsuier? Sy is gedissiplineerd met haar skoolwerk, sport. Hoekom nie met kos nie?
'n Pediater het gesê hou dit dop. En later: Sy moet net meer beweeg. Maar Martie het geweet dis 'n wegholtrein. "Ek het probeer keer dat sy tussenin eet, vir haar kos skool toe ingepak. Maar 'n kind bly 'n kind.
"Dít was die kruispad." Iemand het Mariza van Zyl, 'n dieetkundige van die Paarl, aanbeveel. Bloedtoetse het getoon Emma het 'n ystertekort en 'n trae skildklier, laasgenoemde is 'n familietrek. En sy is insulienweerstandig. "Soos 'n diabeet dors bly, bly jy eterig." (Die seine vir honger/versadig raak deurmekaar.)
"Die ystertekort maak haar moeg. Maar sy was ook emosioneel uitgeput. Sy sien hoe mense na haar kyk en kruip terug in haar dop." Mariza het gesê hulle moet die skaal wegpak; hulle het net Emma se middel gemeet en binne 6 weke het sy 6 cm daar verloor.
Ons vet kinders
Die statistieke sê dit alles: Ons jeug is naas Brittanje, Kanada, Amerika en Mexiko die vetste ter wêreld. Sowat 5% van ons seuns en 25% van ons meisies is oorgewig/vetsugtig. Maar wat staan jou te doen as ouer?
In haar kontroversiële boek, The Heavy: A Mother, A Daughter, A Diet – A Memoir (Ballantine Books, 2013) vertel Dara-Lynn Weiss hoe sy Bea, haar sewejarige dogter, gedwing het om op 'n streng dieet te gaan nadat 'n dokter gesê het sy is vetsugtig.
'n Artikel wat sy daaroor in Vogue geskryf het, het só 'n bohaai op die internet veroorsaak dat 'n uitgewer haar 'n boekkontrak gegee het. In die Vogue-artikel vertel sy onder meer hoe sy Bea aandete geweier het omdat sy brie-kaas by die skool geëet het. En hoe sy haar kind se kakao by Starbucks in die vullisdrom gegooi het. Mense het haar uitgeskel as 'n slegte ma wat haar kind in die openbaar verneder.
Dan is daar die ander uiterste: Ouers wat ontken hul kind het 'n probleem. Plaaslik is dit sowat 6% van ouers, wys GlaxoSmithKline se nasionale gesondheidspeiling (2011). En 'n Spaanse studie wys dis nog moeiliker as die ouers óók oorgewig is.
Draai vroeg briek aan
Volgens Mariza kan jou baba se gewig reeds een van die eerste aanduidings van probleme wees. As haar geboortegewig meer as 3,5 kg of minder as 2,5 kg is, het sy later 'n groter kans om aan metaboliese sindroom (vetsug, hoë cholesterol, bloeddruk en bloedsuiker, alles onder een sambreel) te ly. Want jou metabolisme word grootliks reeds in die baarmoeder "geprogrammeer".
Hou dus die balans tussen jou kind se groei, lengte en gewig fyn dop. As daar 'n wanbalans is, doen iets daaraan. Jy kan reeds op twee jaar sien jou kind het 'n probleem en haar eetgewoontes aanpas. Hoe langer jy dit los, hoe moeiliker is dit om te stuit.
Jou vyfjarige het "net babavet wat hy sal ontgroei"? Nee, sê Mariza, jy ontgroei nie sommer net oormatige "babavet" nie. Jong kinders wat ondervoed is, het ook 'n groter kans op metaboliese probleme. As jou liggaam voedingstowwe kort, kan dit nie voluit werk nie. En wanvoeding kom nie net by arm kinders voor nie, maar ook by kinders wat net verfynde kosse en baie suiker inneem. Jy kan oorgewig én wangevoed wees, sê sy.
Oorgewig/vetsug is 'n gesondheidsgevaar. Maar méér. Dié kinders voel dikwels skaam en selfbewus oor hul voorkoms, ook minderwaardig en hartseer. Hulle glo hulle sal gelukkiger wees as hulle maerder is en dat maats meer van hulle sal hou, sê dr. Annalize Green, opvoedkundige sielkundige van Pretoria. Dié selfbewustheid benadeel dikwels nie net hul sosiale verhoudinge nie, maar ook hul motivering vir skoolwerk en buitemuurse aktiwiteite.
Oorgewig kinders raak gouer moeg en haal moeiliker 'n sportspan. Dit ry weer hul ontwikkeling in die wiele. Navorsing wys hulle word meer geboelie. Kinders is sensitief vir wat ander sê en neem aanmerkings oor hul gewig ernstig op. Hulle is nog nie toegerus om dit te ontleed en nie alles ter harte te neem nie, sê Annalize.
Die effek van 'n gewigsprobleem en jou kind se hantering daarvan hang van haar ontwikkelingsvlak en ouderdom af. Klein kindertjies besef meestal nie hulle is "anders" as hul maatjies nie. Die skoolkind raak dikwels bewus daarvan weens aanmerkings van haar portuurgroep. Sy voel dan uitgesonder en soms selfs verwerp. Sy weet selde hoe om dit te hanteer, maar deel gewoonlik haar ongemak en ongelukkigheid met 'n volwassene.
Tieners is gewoonlik baie ingestel en krities op hul eie liggaamsbeeld en sal meer geredelik verantwoordelikheid vir die probleem aanvaar. Jou hulp is egter ook noodsaaklik, want jou tiener het nie die kennis of motivering om dit alleen enduit deur te voer nie.
Begin by die huis, beveel Mariza aan.
Moenie kos verminder nie, maar gee gesonde kos. 'n Kind van ses se energiebehoeftes is baie dieselfde as 'n volwasse vrou s'n. Jou kind sál dus meer as jy eet. Hul energiebehoeftes verskil na gelang van hul liggaamsbou, groeifase en aktiwiteit. Die piek in seuns se groeifase is om en by 17 of 18 en stabiliseer dan. Meisies s'n is sowat twee jaar vroeër – op 15 of 16. Jou oorgewig kind móét dus eet, maar die regte kos.
Jou hele gesin se eetpatroon moet verander. Jy kan nie verwag jou vet kind moet lekkergoed vermy en jý eet dit skelm nie. Of jy belet haar Coke, maar haar boeties drink dit steeds nie.
Lekkernye moenie taboe wees nie. Eet eerder klein porsies en maak beter keuses, sê Mariza.
Mariza sê ons lewe in 'n kitstyd. Maar jou kind se dieet is nie, en die oplossing ook nie. Wees geduldig en byt sáám met haar vas.
Doen dadelik iets as jy agterkom jou kind se gewig of liggaamsbeeld is vir haar 'n probleem. Kinders sal dit openlik sê of bv. noem dat maats haar spot. Luister na haar, bespreek saam 'n oplossing en kry hulp indien nodig. Soms is die tekens meer subtiel: Jy kom dalk agter sy is skaam vir haar liggaam en vermy 'n swembroek.
Bron: Annalize Green
Annalize: 012 567 4768, www.terapiesentrum.co.za
Mariza: 021 872 8423, www.betereet.co.za
*Hierdie argief-artikel het in SARIE se April 2013-uitgawe verskyn. Nuwer inligting het moontlik sedertdien beskikbaar geword.