SOE sukkel oor geldFoto ter illustrasie. (Foto: Josh Appel/Unsplash) Die spesiale ondersoekeenheid (SOE), wat die afgelope tyd talle ondersoeke na veral Covid-19-verwante tender-onreëlmatighede ondersoek het, werk onder al hoe groter finansiële druk. Van die eenheid se opspraakwekkendste ondersoeke is die ondersoek na die Digital Vibes-kontrak van R150 miljoen by die departement van gesondheid. Die eenheid is glo in só ŉ benarde finansiële posisie dat dit selfs sy vermoë om gekwalifiseerde ondersoekbeamptes aan te stel, bemoeilik. Die SOE se geldprobleme spruit glo hoofsaaklik uit die enorme bedrae geld wat aan hom verskuldig is, maar nie deur munisipaliteite en provinsiale regerings betaal word nie. Plaaslike owerhede skuld die SOE nagenoeg R619 miljoen. Jaco Mulder, die VF Plus se woordvoerder oor justisie en korrektiewe dienste, sê ŉ verslag wat vandeesweek in die parlement bekend gemaak is, het gewys dat die SOE se totale inkomste vir die 2020‑’21‑ finansiële jaar R756 miljoen is. “Die wanbetaling van munisipaliteite landwyd verlam egter die eenheid se vermoë om die groot aantal korrupsiesake by staatsdepartement te ondersoek,” sê Mulder. Ingevolge die SOE se huidige finansieringsmodel ontvang hy slegs 46% van sy begroting van die departement van justisie en korrektiewe dienste. Die res kom van departemente wat geld deur die SOE se ondersoeke herwin. Hierdie departemente versuim egter om die SOE te betaal. Volgens Mulder kan die SOE net bekostig om 532 werknemers in diens te neem, hoewel daar 630 goedgekeurde poste in die eenheid bestaan. Die eenheid is glo in gesprek met die nasionale tesourie om ŉ alternatiewe befondsingsmodel te ondersoek wat hom finansieel selfstandig sal maak. “Die swak en onverantwoordbare plaaslike regerings wat al hoe meer in die skuld gedompel word, belemmer dienslewering en ekonomiese groei in Suid-Afrika,” sê hy. “Die land bevind hom by ŉ kruispad, terwyl wanbetalende owerhede dreig om Suid-Afrika heeltemal te destabiliseer.”