“Dit is moeilik, baie moeilik. Ek het die afgelope dae ’n paar keer gevoel of ek in duie gaan stort – liggaamlik.
“En ek het nou begin om mense wat deurentyd vir my sê ek lyk moeg, ernstig op te neem, want ek ís uitgeput . . . Ek het so te sê nooit ’n dag vry nie; ’n dag waarop ek net kan wakker word en ontspan nie. So, fisiek en emosioneel tap dit my, maar ek glo wat reg is en in die belang van die mense is, moet altyd eerste kom. My persoonlike gemak . . . dit moet laaste kom.”
Só praat die man wat die afgelope 12 jaar voorsitter is van Skoor, die staande komitee oor openbare rekeninge. Hy en sy komitee moet as waghond optree oor hoe die regering belastingbetalers se geld bestee.
“Skoor het sedertdien sy oorsigrol versterk. Ons hooffokus is die onregmatige of wanbesteding van geld deur departemente. Daar was tot dusver vanjaar ’n aantal hoëprofiel-sittings wat groot openbare aandag geniet het.”
“Ons interaksie met die nasionale tesourie was van sleutelbelang, want ons het die lig geskyn op ’n donker hoek . . . almal het aanvaar die tesourie doen die regte ding en skielik blyk dit dat alles nie pluis is nie.”
“Sassa is besig om sy voete te sleep. Die konstitusionele hof het al in Maart bevind Cash Paymaster Services (CPS) moet voortgaan om maatskaplike toelaes te betaal totdat ’n kontrak met ’n nuwe entiteit gesluit word, maar tot vandag toe is daar nog nie ’n nuwe kontrak nie.
“Hulle het maande gelede al besluit ’n kontrak sal met die Poskantoor gesluit word om die uitbetalings te behartig. Dit moes aan die einde van Augustus gebeur het, maar dit het nie gebeur nie. Nou sê hulle vir ons dit sal volgende week gebeur . . . Wel, ons sal maar sien. ’n Mens kry die indruk daar is ongerymdhede aan die gang.
“Dit stuur ook ’n boodskap aan die buitewêreld dat ons as ’n land eenvoudig nie weet wat ons doen nie; ons is lomp en ons kan nie ernstig opgeneem word nie. Al dié dinge het ’n invloed op byvoorbeeld beleggings en die besluite van graderingsagentskappe. Die skade wat Handelsmerk SA weens dié debakel gely het, is enorm. En as dit volgende jaar weer gebeur, is dit onvoorstelbaar hoe erg dit gaan wees.
“Ek is net verbyster; ek sukkel om te verstaan hoe en waarom dit blyk asof die amptenare en die politieke leiers kan aangaan asof daar nie ’n probleem is nie.”
“Nie regtig nie. Die uitdaging is om te sorg dat dit nié in duie stort nie; dat CPS voortgaan met die betalings totdat die Poskantoor die kontrak kan oorneem.
“CPS het die kontrak op ’n oneerlike wyse bekom, soos die konstitusionele hof bevind het, en hulle is toegelaat om voort te gaan om die uitbetalings te doen met dien verstande dat Sassa ’n behoorlike kontrak skep – dít het nie gebeur nie. En toe die kontrak eindig, was daar niks wat CPS kon vervang nie.
“Al dié vertragings sal die land weer eens in ’n posisie plaas waar daar geen alternatief is as om voort te gaan om CPS te gebruik nie. Ek dink dít is wat agter die vertragings skuil.
“Ek dink as ons alle departemente ondersoek, sal ons vind daar ís individue en maatskappye wat sekere departemente gekaap het. Indien ons onder staatskaping verstaan die oorheersende betrokkenheid van ’n spesifieke maatskappy in ’n staatsdepartement of -departemente aan wie daar herhaaldelik kontrakte toegeken word, sal ons vind dit is nie tot die Guptas beperk nie. Daar is ’n hele klomp ander mense wat, omdat hulle nie politieke golwe maak nie, daarin slaag om stilletjies buite die openbare oog met soortgelyke dinge weg te kom.”
“Die situasie by die SAL is baie betreurenswaardig. Weer eens: Dit was hul verskyning voor Skoor wat die verderf (rot) onder die soeklig geplaas het. Die parlement en die publiek het ’n punt bereik waar die gevoel is indien die SAL nog openbare geld gaan kry om kop bo water te hou, moet twee dinge gebeur: Hy moet hom aan openbare ondersoek deur die parlement, en spesifiek deur Skoor, onderwerp. En tweedens: Hy kan nie voortgaan soos voorheen nie; as hy openbare geld kry, kán hy dit nie net (weer) mors nie. Daar moet ’n wesenlike skuif wees in die wyse waarop hy dinge doen.
“Ek glo vas die SAL kán winsgewend wees, maar ek is ook daarvan oortuig dat daar báie wanbestuur is. Daar is baie donker hoeke waarop die soeklig nog geskyn moet word. Ons onlangse ontmoeting met hom was baie voorlopig, dit was die begin van ’n reis. Ons het vir hom gesê: ‘Dié is ’n reis wat ons saam met jou gaan onderneem totdat dinge reg is.’”
“Ons het toe die teenkorrupsietaakspan en die Valke by ons bedrywighede betrek. Dit alles het ’n sterk positiewe uitwerking op die wyse waarop Skoor werk, die samehorigheid wat daar nou in die komitee bestaan en die selfvertroue waarmee ons ons werk doen.”
“Ek sou sê die uitvoerende gesag (die naam van pres. Jacob Zuma laat hy nie oor sy lippe kom nie) kán en móés meer gedoen het om sy verbintenis tot wat reg is te demonstreer. Hy behoort nie te reageer eers as daar op hom druk uitgeoefen word nie. Sy optrede behoort gedryf te word deur sy eie besef van wat reg en verkeerd is.”