Nuuskommentaar: Staatskaping, korrupsie en geld wat weg isVoorblad van die staatskaping-verslag wat op 2 November 2016 bekend gemaak is ’n Klein swart elite is besig om die land so te kaap dat die breë massa niks uit die situasie wen nie. Is Kersvader werklik? Só wil kinders gereeld weet wanneer hulle bietjie oud word om in te val by verhale oor die tandemuis, die Paashaas en Kersvader. Maar word na die nuus gekyk, is dit duidelik dat daar baie politici, amptenare en raadslede is wat meen die Tesourie is ’n soort Kersvader wat, wanneer die nood druk, eenvoudig net ’n paar knoppies iewers druk en die masjien spoeg gou-gou nog ’n paar miljoen uit. Kort-kort lees ons van ’n reuse bedrag wat selfs ’n klein munisipaliteit uithaal om vir die begrafnis van ’n afgestorwe raadslid te betaal. Die gat wat elders in die begroting ontstaan, is anderdag se probleem. En hierdie tekorte weens ongemagtigde uitgawes, diefstal en bedrog word jaar vir jaar deur die ouditeur-generaal uitgewys. Onlangs het Eskom sy voorneme geadverteer om verskeie munisipaliteite wat baie groot bedrae aan Eskom skuld, se kragtoevoer te onderbreek. Plek-plek het dit gebeur, en soos voorsien is, is inwoners en sake-ondernemings wat ten volle opbetaal is, die hardste getref. Onder die jongste voorbeelde is die departement van waterwese waar die minister vandag aan die parlement moet verduidelik hoe haar departement R1,463 miljard aan kontrakteurs gaan betaal. Die geld bestaan eenvoudig nie en moet uit oordragte van ander projekte gefinansier word. Terselfdertyd het die hoofkontrakteur op een van die groot padbouprojekte in Bloemfontein die munisipaliteit van Mangaung laat weet dat hulle dadelik hul werk opskort. Hulle is in Desember verlede jaar laas betaal. Dis ook nie kleingeld wat ter sprake is nie, en ook nie die eerste voorval van sy soort nie. Ook ander kontrakteurs wag op betaling, soos dié wat veiligheidsdienste by stortingsterreine moet lewer. Maar omdat hulle nie betaal word nie, kan die veiligheidspersoneel nie betaal word nie, en is verskeie inwoners onder die neuse van die veiligheidsmense beroof en aangerand. Sake verval in ’n soort vaste patroon – projekte word teen ’n getenderde bedrag goedgekeur, die koste styg onverklaarbaar en om die projek klaar te kry moet die spaarvarkie uitgeskud word – tot op ’n dag dat die spaarvarkie nie meer ’n geldjie gehoes kry nie. Die rommelstatus bemoeilik ook nou pogings om geld geleen te kry. Om byna R1,5 miljard kort te wees vir ’n strategiese departement soos waterwese en sanitasie, is skokkend. En dis nou afgesien van ’n begrotingstekort van R2 miljard. Kan staatskaping die “wegraak” van geld wat tot tekorte van hierdie orde lei, verklaar? Netwerk24 voer ’n wydlopende onderhoud met prof. Adam Habib, rektor van Wits, na aanleiding van ’n verslag wat navorsers van sy universiteit saam met navorsers van die Universiteite van Stellenbosch, Kaapstad en Johannesburg oor staatskaping opgestel het. Dié verslag, “Betrayal of the promise: How South Africa is being stolen” plaas genoegsame gegewens in die oopte dat selfs die grootste skeptikus moet aanvaar dat staatskaping wel ’n werklikheid is. Oor of Suid-Afrika reeds ’n mafiastaat is, is daar meningsverskille. Miskien is die mees tegnies korrekte uitdrukking dat Suid-Afrika ’n skim-kabinet het wat die werklike toutjies trek. Die verslag van die akademici verwys na verskeie skim-kabinette op verskillende vlakke. Nog meer lig behoort op die kwessie van staatskaping gewerp te word as minister Lynne Brown se ondersoek, wat deur ’n afgetrede regter gesinchroniseer sal word, na Eskom se sake op dreef is. Die polisie se spesiale ondersoekeenheid sal ook by hierdie ondersoek betrek word. Wat baie duidelik is, is dat daar soveel as moontlik ondersoeke moet wees wat heeltemal onafhanklik van pres. Jacob Zuma en sy kornuite plaasvind, en só plaasvind dat die ondersoeke nie ook gekaap kan word nie. Dit sluit hofprosesse in.