Prof. Johan Malan, Universiteit van die Noorde, Suid Afrika
Opsomming: Profesieë oor die wederkoms van Christus moet letterlik vertolk word. Hiersonder sal 'n Christen geen duidelik beeld oor die eindtyd en die koms van die Here Jesus hê nie.
Hieronder is kort bydraes deur verskeie skrywers oor die vertolking van Bybelse profesieë oor die eindtyd. Onder hulle is my oorlede vader (ds. J.S. Malan) asook my broer, ds. D.E. Malan.
Ons sien in Openbaring 7 hoedat daar vroeg in die verdrukking 144000 Jode "uit al die stamme van die kinders van Israel" gered sal word (Op. 7:4). Dit is 'n voorspel tot die nasionale bekering van die oorblyfsel van Israel wanneer die Messias met sy wederkoms sy voet op die Olyfberg sal sit (Sag. 12:10; 13:1, 9; 14:4-5).
'n Letterlike duisendjarige vrederyk op aarde
Deur ds. J.S. Malan
Die begrippe chiliasme (uit Grieks afgelei) en millennialisme (uit Latyn afgelei) verwys beide na die duisendjarige vrederyk van Christus, soos in Openbaring 20 beskryf. Die verskil tussen chiliaste (millennialiste) en antichiliaste (amillennialiste) is dus of daar 'n aardse vrederyk sal wees, of nie.
Dit is egter nie al nie – vir my is die verskille tussen hierdie twee skole van denke veel meer diepliggend. Die chiliaste en antichiliaste verskil oor die toekoms van Israel, die duisendjarige ryk, die eerste en tweede opstanding, asook die vertolking van verskeie ander profesieë. Deur vergeesteliking word 'n totaal ander verklaring daaraan gegee as dit wat in die Bybel staan.
Hierdie laaste gebruik kan ons 'n bietjie nader toelig. Alles wat nie by die antichiliaste se vooropgestelde idees inpas nie, word vergeestelik en 'n betekenis gegee wat anders is as dit wat in die Bybel staan. So word die seëninge van Israel na die vlees op die kerk van toepassing gemaak, maar die veroordelings en strawwe van Israel word oor die hoof gesien en geïgnoreer. As Paulus bv. sê: "God het sy volk wat Hy tevore geken het, nie verstoot nie" (Rom. 11:2), dan sê die antichiliaste: "Mens moet dit anders verstaan."
Die mees jammerlike verdraaiing van die Skrif vind ons by die antichiliaste se eksegese van Eségiël 37 waar Israel en Juda met die doodsbeendere in die vallei vergelyk word. Op 'n ondubbelsinnige wyse sê die Here: "Kyk, Ek gaan die kinders van Israel haal tussen die nasies uit waarheen hulle getrek het, en Ek sal hulle van alle kante bymekaar laat kom en hulle bring in hulle land. En Ek sal hulle een volk maak op die berge van Israel en een Koning [die Messias] sal vir hulle almal koning wees" (Eseg. 37:21-22). Tóg vergeestelik die antichiliaste hierdie gedeelte en ontken dat dit op Israel betrekking het.
Graag wil ek dit duidelik stel dat chiliasme nie, soos soms beweer word, 'n dwaalleer is wat later by die kerk ingesluip het nie. In werklikheid het die apostels en vroeë kerkvaders chiliasme geglo en geleer.
Origenes het in die derde eeu met 'n nuwe teologiese rigting begin waarin Skrifgedeeltes vergeestelik word om 'n ander betekenis daaraan te gee. Dit was 'n dwaalleer waarin die oorlewering van die apostels en vroeë kerkvaders teëgestaan is. Hierdie metode van Skrifverklaring is streng deur Martin Luther, dr. Adam Clarke en andere veroordeel.
'n Groep teoloë, ook in die NG Kerk, het later verkondig dat die vrederyk óf met die opstanding en hemelvaart van Christus óf met die bekering van Konstantyn die Grote in 325 n.C. 'n aanvang geneem het. Dié vrederyk het egter in die Middeleeue, tot by die Kerkhervorming, in 'n toestand van goddeloosheid verval.
In Jesus komt, die Nederlandse vertaling van William Blackstone se boek Jesus is coming (bl. 72-73), is talle aanhalings uit geskiedskrywers se werke wat almal erken dat die leer van die vrederyk die algemene beskouing van die Christelike kerk tot aan die einde van die derde eeu was. Hierna het die antichiliasme ingesluip.
Die beskouings wat in die NG Kerk se Leerboek vir senior kategese, No. 3 (bl. 173-174) gehuldig word, is lynreg in stryd met hulle eie kerkleer. Dit is 'n onreg aan ons ouers en hulle kinders dat die jeug só in die katkisasie onderrig word. Dit is opvallend dat die beredenering van die saak van antichiliasme ook in hierdie kategese-boek glad nie op Skrifuitsprake gebaseer is nie. Dit word slegs beweer dat chiliasme 'n dwaalleer is wat met die Christendom in stryd is, sonder om dié stelling verder te kwalifiseer.
Van die duisendjarige vrederyk word bloot gesê: "'n Deeglikse eksegese van Openbaring 20 toon duidelik aan dat ons nou, d.w.s. vanaf die kruisiging tot voor die wederkoms, in die duisend jaar lewe waarin Satan gebind is" (bl. 173).
Kom ons keer na die basiese Bybelse waarhede terug en verkondig die volle raad van God, ook met betrekking tot die wederkoms, sodat lidmate nie in hierdie laaste dae in onsekerheid hoef te leef en in die duister rond te tas oor wat die toekoms vir ons inhou nie.
Die Bybel se grondbetekenis word in chiliasme eerbiedig
Deur ds. D.E. Malan
Hoe lees ons die Bybel? Wanneer ons die profetiese woord bestudeer, is hierdie vraag van deurslaggewende belang. Uit 'n bestudering van die vervulling van Ou Testamentiese profesieë kan elke persoon vir homself besluit of hy met die letterlike verklaringsmetode saamstem, en of hy liewer op allegoriese wyse na 'n meer verborge betekenis agter dit wat geskryf is, wil soek. Die twee sienings oor die wederkoms, nl. die chiliasme (verwag 'n duisendjarige vrederyk van Christus op die aarde ná die wederkoms) en die antichiliasme (geestelike koninkryk gedurende die bedeling van die kerk) kan met die letterlike en allegoriese verklaringsmetodes onderskeidelik, in verband gebring word.
Verskeie verklaringsmetodes van die Bybel is deur die eeue gevolg. Daar is egter twee wat werklik van belang is, veral in die bestudering van profesieë, en dit is die allegoriese en grammaties-historiese metodes. Laasgenoemde is die letterlike verklaringsmetode.
By 'n allegoriese verklaring het die Skrifwoord self egter wél 'n duidelike en voor die hand liggende verklaring, maar die leser besluit dat hy iets anders daarin wil lees en ken dan willekeurig 'n geestelike of figuurlike betekenis daaraan toe. Hy verklaar bv. "Israel" as "die kerk", die 144 000 Jode van Openbaring 7 wat vroeg in die verdrukking gered gaan word, word vir hom al die miljoene gelowiges van alle tye, en die komende duisendjarige vrederyk word die veel langer kerkdispensasie waarin die duiwel volgens hom gebind is.
Die allegoriese verklaarder onderwerp hom dus nie aan die gesag van die Skrif om 'n betekenis daaruit te haal nie (uitlegkunde of eksegese), maar kom met 'n vooropgestelde idee wat dan in die Skrif ingelees word (inlegkunde). Dit word die vervangingsteologie genoem waarin die grondbetekenis van 'n woord met 'n ander betekenis vervang word.
Die vraag of die figuurlike of geestelike interpretasie van 'n bepaalde gedeelde geregverdig is of nie, hang slegs daarvan af of dit die ware betekenis weerspieël. Wanneer hierdie metode van verklaring gebruik word om woorde van hulle duidelike en voor die hand liggende betekenis te ontledig om vir ander betekenisse plek te maak, dan is dit heeltemal geregverdig om allegorisering, of vergeesteliking, as 'n oneerbare en verwerplike metode van Skrifverklaring te beskryf.
Origenes vind tóg 'n poort waardeur hy aan die filosofiese toegang kan verleen. Daar is naamlik 'n drieërlei eksegese (interpretasie) van die die Bybel:
Somatiese of letterlike eksegese wat vir die eenvoudige genoeg is;
die psigiese of morele vir die gevorderdes; en
die pneumatiese of allegoriese vir diegene wat die wysheid besit.
Dié wat die wysheid het, moet deur die simbole heen dring en na die misterieuse opklim. Deur hierdie eksegese het hy die weg geopen vir allerlei dwalinge en metafisiese spekulasie.
Kerkvaders voor Origenes was byna sonder uitsondering letterlike verklaarders en chiliaste. Hiervan is Irenaeus (geb. 110 n.C.) 'n baie goeie voorbeeld. Hy was in 'n verbete stryd teen die heidense gnostieke invloed op die Christendom. Prof. Potgieter, wat self 'n antichilias is, skryf soos volg oor Irenaeus:
Die reaksie teen die Gnostiek is ook duidelik op die klem wat hy op die opstanding van die liggaam lat val. Die antitese teen Gnostisisme het hom egter in chiliasme laat verval. Nadat die wêreld 6000 jaar bestaan het, sal Christus volgens hom weer kom. Onmiddellik vooraf verskyn die Antichris, wat deur Christus vernietig sal word. Dan word die liggame van die gelowiges opgewek en hulle heers vir 'n duisend jaar met Israel as sentrum van die vrederyk. Aan die einde van die duisend jaar staan die liggame van die goddelose op. Na beide liggaam en siel ontvang hulle dan hulle ewige straf.
Vandag beskou die gereformeerde antichiliaste hulleself nie as allegories nie, hoewel hulle Bybelse profesieë allegories verklaar. Die rede hiervoor is omdat Calvyn die allegoriese verklaringsmetode bestry het, waarskynlik op grond van die heidense en Katolieke konnotasie daarvan. Calvyn wou alle outoriteit en beheer oor Skrifverklaring aan die Bybel teruggee, maar hy het tóg nie die insig gehad om te besef dat antichiliasme 'n direkte gevolg van die popularisering van die allegorie was nie.
'n Studie van die allegoriese en histories-grammatiese verklaringsmetodes maak dit onomwonde duidelik dat vandag se antichiliaste nog allegoriese reste oorgehou het om by die voor die hand liggende betekenisse van Bybelse profesieë verby te skram.
"Die letterlike metode van interpretasie is daardie metode wat aan elke woord dieselfde betekenis toeskryf as wat dit in die gewone, alledaagse gebruik van die spreektaal, skryf- of denkwyse het. Dit word die grammaties-historiese metode genoem om die feit te beklemtoon dat betekenis deur beide die grammatiese konstruksie en die historiese verband waarin die woord gebruik is, bepaal word."
Wanneer 'n woord dus 'n logiese betekenis het in die verband waarin dit gebruik word, dan mag dit nie simbolies opgeneem en anders verklaar word nie: "When the plain sense of the word makes common sense, then seek no other sense."
Lindsey sê: "Enige persoon wat nog nie ingesien het dat sy grootste probleem 'n innerlike, geestelike probleem is nie, verkies 'n politieke bo 'n geestelike verlosser." Is dit nie 'n onbetwisbare waarheid wat vandag nog nét so van toepassing is nie? Kerke neem openlik aan die gelykmakings- en verenigingsproses deel om só die weg vir die groot politieke verlosser van die wêreld, die Antichris, te berei.
Die ganse sisteem van die verdoeseling en versluiering van Bybelse profesieë deur middel van allegoriese interpretasie, is 'n duidelike set van die Satan om mense te laat vergeet van die koms van ons groot geestelike Verlosser wat as Persoon van die hemel af sal kom om hier te regeer. Tydens sy eerste koms het mense die voorspellings oor sy koms geïgnoreer, en moes die bittere gevolge daarvan dra:
En hulle sal jou en jou kinders in jou verpletter en hulle sal in jou nie een klip op die ander laat bly nie, omdat jy die gunstige tyd toe God jou besoek het, nie opgemerk het nie (Luk. 19:43-44).
Met die wederkoms sal dit nét so wees. Mense sal die letterlike voorspellings oor die wederkoms waninterpreteer sodat 'n vrugbare teelaarde geskep kan word vir 'n uitsiglose kerk wat noodwendig op aardse dinge soos materialisme en aardse politieke verwagtings aangewese is. Jesus het self gesê dat dit soos in die dae van Noag en Lot sal wees. Mense sal in wêreldse plesier leef, totaal onbewus van die oordele wat op hande is.
Israel se profetiese blindheid tydens Jesus se eerste koms is 'n direkte oorsaak waarom hulle 'n verbond met die valse Messias sal sluit (Joh. 5:43)
Letterlike verklaring negeer ook nie die groot geestelike waarhede in die Bybel nie, want alles wat geestelike betekenis het word op normale wyse geestelik verstaan. Dit is juis die fisiese verwagting van dit wat kom, wat ons tot die grootste mate van geestelike paraatheid, toewyding aan Christus en vervulling met die Heilige Gees aanspoor.
Duisendjarige vrederyk eers ná die wederkoms
Deur ds. J. Rabie
(Die volgende is 'n geredigeerde en uitgebreide weergawe van 'n aanhangsel wat ds. Rabie meer as 50 jaar gelede by sy boek Die koms van Christus en sy koninkryk ingesluit het):
Teenoor die opvatting, soos duidelik deur die Bybel geleer, dat die Messiasryk ná die wederkoms van die Here 'n aanvang sal neem, is daar 'n ander opvatting dat die Messiasryk 1900 jaar gelede reeds met die oorwinning van Christus aan die kruis 'n aanvang geneem het. Meer bepaald sou hierdie ryk volgens sommige met die opstanding van Jesus 'n aanvang geneem het, en volgens andere met sy hemelvaart en die bestyging van sy Vader se troon.
Dat die Heiland toe die groot Oorwinnaar was, is heeltemal waar, maar dat Hy toe reeds die koninkryk aanvaar het, is om die volgende vier redes 'n foutiewe en onskriftuurlike aanname:
1. Christus se aardse ryk is eindtyds
Daniël 2 verklaar dat die koninkryk wat ons as die Messiasryk erken, sy begin sal hê eers nadat die aardse koninkryke heeltemal vernietig sal wees. Dit sal ná, en nie gelyktydig met daardie ryke nie, bestaan. Die Here het aan Nebukadnésar in 'n naggesig "bekend gemaak wat aan die einde van die dae sal gebeur" (Dan. 2:28). Hy het 'n groot beeld gesien wat verskeie aardse koninkryke voorstel. Die laaste van hierdie ryke word deur die tien tone van die beeld voorgestel, wat op die eindtydse ryk van die Antichris dui (Op. 13:1-2). Sonder toedoen van mensehande raak daar dan 'n klip in die berg los, tref die beeld aan sy tone en vewoes dit heeltemal. Dit dui op die koms van Christus en sy aanvaarding van die koningskap op aarde:
"Maar in die dae van dié konings sal die God van die hemel 'n koninkryk verwek wat in ewigheid nie vernietig sal word nie, en die heerskappy daarvan sal aan geen ander volk oorgelaat word nie; dit sal al daardie koninkryke verbrysel en daar 'n einde aan maak, maar self sal dit vir ewig bestaan" (Dan. 2:44).
Dit sal by die wederkoms van die Here Jesus gebeur:
"En die sewende engel het geblaas, en daar was groot stemme in die hemel wat sê: Die koninkryke van die wêreld het die eiendom van onse Here geword en van sy Christus, en Hy sal as Koning heers tot in alle ewigheid" (Op. 11:15).
Hoewel die Messiasryk net 'n duisend jaar sal wees, gaan dit aan die einde daarvan oor in die ewige koningskap van Jesus op die nuwe aarde. Daar is dus geen einde aan sy koninkryk nie.
2. Die Antichris word eers vernietig
In Daniël 7 word dit baie duidelik gestel dat Christus die heerskappy aanvaar nadat die Antichris vernietig is. Daniël sê:
"…en [die dier] het tien horings gehad. Terwyl ek op die horings ag gee, kom daar 'n ander horinkie tussen hulle op, en drie van die vorige horings is daarvoor ontwortel; en kyk, in hierdie horing was oë soos mens-oë, en 'n mond wat groot dinge spreek (verwysende na die Antichris)… Ek het toe bly kyk vanweë die stem van die groot woorde wat die horing gespreek het; ek het bly kyk totdat die dier gedood en sy liggaam vernietig en aan die verbranding deur vuur oorgegee is. Ook aan die ander diere is hulle heerskappy ontneem… Ek het gesien in die naggesigte, en kyk, met die wolke van die hemel het Een gekom soos die Seun van 'n mens… En aan Hom is gegee heerskappy en eer en koningskap; en al die volke en nasies en tale het Hom vereer; sy heerskappy is 'n ewige heerskappy wat nie sal vergaan nie, en sy koninkryk een wat nie vernietig sal word nie" (Dan. 7:8-14).
Die Antichris is nog nie eers geopenbaar nie, daarom is die openbaring van Christus se koningskap beslis nog toekomstig. Die Antichris is onteenseglik 'n eindtydse wêreldleier wat tydens die wederkoms van Christus 'n lewende persoon op aarde sal wees. Paulus sê: "…dan sal die ongeregtige (die Antichris) geopenbaar word, hy wat die Here met die asem van sy mond sal verdelg en deur die verskyning van sy wederkoms tot niet sal maak, hy wie se koms is volgens die werking van die Satan met allerhande kragtige dade en tekens en wonders van die leuen" (2Thess. 2:8-9).
In Openbaring 19 is meer besonderhede oor hierdie ontmoeting:
"En ek het die dier en die konings van die aarde en hulle leërs versameld gesien, om oorlog te voer teen Hom wat op die perd sit, en teen sy leër. En die dier is gevange geneem, en saam met hom die valse profeet wat die tekens in sy teenwoordigheid gedoen het, waarmee hy húlle verlei het wat die merk van die dier ontvang en sy beeld aanbid het. Lewend is die twee gewerp in die vuurpoel wat met swawel brand" (Op. 19:19-20).
Op daardie dag sal daar 'n dramatiese aankondiging wees: "Halleluja! Want die Here God, die Almagtige, het die koningskap aanvaar" (Op. 19:6).
3. Die Koning wat weer terugkom
Die gelykenis van die ponde in Lukas 19:11-27 is gegee na aanleiding van die Jode se verwagting dat die Messias se koninkryk onmiddellik ná sy eerste koms sou aanbreek (Luk. 19:11). Die Here wou hulle laat verstaan dat veel nog moes gebeur en 'n lang tyd van die Koning se afwesigheid sou verloop voor Hy sou terugkom om sy koningskap te aanvaar. Wanneer Hy terugkom, sal Hy eers sy diensknegte beloon vir hulle arbeid en hulle in sy koninkryk as heersers aanstel (Luk. 19:17-19).
Daarna sal Hy sy toorn uitstort oor sy vyande wat geweier het om Hom as Koning van hulle lewens te aanvaar (Luk. 19:27). Dit sal in die komende groot verdrukking gebeur wanneer die goddeloses tot die berge en rotse sal uitroep: "Val op ons en verberg ons vir die aangesig van Hom wat op die troon sit, en vir die toorn van die Lam; want die groot dag van sy toorn het gekom, en wie kan bestaan?" (Op. 6:16-17).
4. Ryke seëninge vir Israel
Volgens die profete sal die Messiasryk ongekende seëninge vir die volk Israel inhou, en hulle sal die hoof van die nasies wees (Jer. 31:7). Die wêreld sal uit Jerusalem regeer word, en al die nasies sal daarheen optrek om die Here te eer en deur Hom onderrig te word (Jes. 2:2-4). Israel sal 'n sierlike kroon vir die Here wees, en Jerusalem verhef word tot 'n lof op aarde (Jes. 62:1-7). Die troon van die Here sal daar gevestig wees (Jer. 3:17).
Van al hierdie seëninge is daar geen enkele wat Israel die afgelope 1900 jaar geniet het nie. Selfs in die 40 jaar voor die verwoesting van Jerusalem in 70 n.C. was die land 'n kookpot van haat, twiste en opstande teen die owerhede. Van 'n rustige volkslewe en aansien onder die nasies was daar geen sprake nie. Sedert daardie tyd, deur die eeue heen, was daar geen ander volk op aarde wat soveel aanhoudende smarte as die Jode beleef het nie.
In die komende ryk sal die Messias die Koning van die Jode wees. Die feit is dat die Jode nog nooit as volk vir Jesus as hulle Koning en Messias erken het nie. Hulle het nog nie die geopende oë gehad om op te sien na Hom vir wie hulle deurboor het, en die sonde-oortuiging om bitterlik oor Hom te ween nie (Sag. 12:10). Indien Hy reeds die koningskap op die troon van Dawid aanvaar het (Luk. 1:32-33; Hand. 15:16-17) dan is Hy as Koning van die Jode 'n koning sonder 'n volk.
In 'n poging om die letterlike uitsprake van die Bybel as onskriftuurlik voor te stel, word daar verbasende maneuvers deur die antichiliaste uitgehaal. Ons noem 'n paar daarvan.
Lengte van die vrederyk
Ons weet dat die Skrif duidelike stellings maak dat die Messiasryk 'n duisend jaar sal duur. Indien dit met die opstanding of hemelvaart van die Here begin het, dan moes dit meer as 900 jaar gelede reeds geëindig het. Omdat die Messiasryk deur 'n hemelse toestand opgevolg word, moes ons dié hemelse toestand nou al eeue lank ondervind het! Anders moet daar 'n fout met die voorstelling van die Bybel wees, want dan het die Messiasryk al 900 jaar langer geduur as wat voorspel is!
Om uit hierdie probleem te kom, word gesê dat as getalle in profetiese gedeeltes van die Bybel voorkom, dit nie letterlik opgeneem moet word nie. Die tydperk van 1000 jaar word in Openbaring 20 genoem, en omdat dit 'n profetiese boek is, kan dit net sowel 2000 jaar of langer wees. Ons weet egter dat as Jeremia profeteer dat die Babiloniese ballingskapvan Israel 70 jaar sou duur (Jer. 25:11-12), dit nie 75 of 700 jaar sou duur nie. Daniel het homself op die eksaktheid en betroubaarheid van die profetiese woord verlaat en is nie verkeerd bewys nie (Dan. 9:2).
Volgens die Bybel sal Satan vir 'n duisend jaar lank gebind word, sodat hy die nasies nie meer kan verlei totdat die duisend jaar voleindig is nie (Op. 20:3). Ons weet natuurlik dat hy aan die oppergesag van God onderworpe is en net binne sy toelatende wil kan optree. Hy is egter vry om elke mens te versoek, en het met sy versoekings selfs na Christus gekom. Gedurende die duisend jaar word hierdie vryheid hom ontneem en sal hy die nasies nie kan versoek en verlei nie.
Omdat ons volgens die antichiliastiese siening reeds in die Messiasryk is, leef ons in vrede en is die Satan op die huidige oomblik gebind! Dit word werklik deur genoemde verklaarders geleer! Al wat hierop gesê kan word, is dat as hy vandag gebind en onmagtig is om iemand te verlei, daar met verbasing gevra kan word: "Wat sal gebeur as hy eendag losgelaat word?" Petrus, onder andere, was dus volgens hierdie siening ook heeltemal aan die dwaal toe hy Ananias verwyt het dat hy hom deur Satan laat verlei het (Hand. 5:3).
Indien, soos ook beweer word, die uitbreiding van die Christendom 'n bewys is dat die Satan gebind is, dan moet die bande taamlik los hang omdat die heidendom vandag groter is as wat dit 500 jaar gelede was, en dit word by die dag groter!
Heiliges wat regeer
Die deelgenote aan die eerste opstanding sal volgens die Bybel as konings saam met Christus in die vrederyk regeer (Op. 20:6). Al is ons volgens die genoemde verklaarders nou reeds in die vrederyk, was daar tot dusver nog nie 'n opstanding nie en dus ook nie opgewekte heiliges om as konings saam met Christus te regeer nie!
Om uit hierdie probleem te kom, word beweer dat alle vrome gestorwenes nou reeds heers. Paulus heers dus ook reeds, alhoewel hy sy kroon eers by die wederkoms van die Here sal ontvang (2Tim. 4:8). Só 'n antwoord kan wel van die Roomse Kerk verwag word, waar hulle aan vrome gestorwenes nou reeds 'n posisie toeken wat daartoe lei dat baie van hulle selfs aanbid kan word.
U kan met vertroue die Bybel glo dat die vrederyk eers ná die wederkoms van Christus, die verdelging van die Antichris en die binding van Satan sal aanbreek.