'n Derde opsie wat by die verbruikersmentaliteit en belewingstendens aansluit, is die reeds genoemde spelende mens (Huizinga 1949). Dalk het sy destydse tipering van die mens as homo ludens vandag eers werklik begin waar word. Moontlik is dit ook 'n reaksie op die groot klem wat in die kapitalisme se homo oeconomicus op kompetisie en prestasie gelê word. Hierdie reaksie blyk uit baie simptome soos byvoorbeeld die groot klem op spel, ontspanning en sport (Van der Walt 2007). Werk is vir baie mense nie meer 'n lus (roeping) nie, maar 'n noodsaaklike las. Ook hierdie verskynsel is nie heeltemal nuut nie - vergelyk byvoorbeeld die klem op brood en spele tydens die verval van die Romeinse ryk.
Spel word nie verwerp nie: Wat die homo ludens betref, moet ten slotte 'n moontlike misverstand by die leser ondervang word. Die outeur beweer glad nie dat 'n mens nooit mag speel en dit geniet nie. Om te kan speel, is ook 'n godgegewe gawe en vereis ook 'n antwoord wat aan bepaalde norme behoort te voldoen. Uit die voorafgaande en ook die verklaring van Matteus 11 wat gaan volg, behoort dit duidelik te wees dat die kritiek op die idee van 'n spelende mens gaan oor wanneer, met wat en hoe verkeerderlik gespeel kan word.
'n Vierde moontlikheid wat geliefd is by filosowe (bv. Heidegger) is om die mens as 'n vraende wese te beskou. Filosowe, so word soms spottend gesê, het nie die antwoorde op al die vrae nie, maar die vrae op ander mense se antwoorde! Vir 'n Christelike totaalvisie op die mens lyk hierdie tipering egter te eng en ook ietwat negatief. Is die mens primêr 'n vraer of dalk eerder 'n antwoorder?
Die feit dat die mens uiteindelik moet sterwe, het ook weerklank gevind in verskillende mensbeelde. Hoewel dit 'n onderwerp op sy eie vorm, moet tog gesê word dat in ons westerse kultuur - soos ook enige ander kultuur - ook tans besin word oor die menslike sterflikheid. Sulke konfrontasies met en refleksies oor wat met die mens en sy of haar medemens by die dood gebeur, gee dikwels 'n skerper sig op wat die lewe eintlik is. 'n Voorbeeld van sodanige besinning oor kontemporêre doodsbeskouings vind 'n mens in die boek van Weren (2010).
Hiermee moet die oorsig oor mensbeelde in die weste - nog steeds onvolledig - afgesluit word. Dit was insiggewend en tog verwarrend. Insiggewend, want elkeen van die genoemde mensbeelde bevat beslis waarheidsmomente. Niemand sal byvoorbeeld ontken dat die mens nie ook 'n chemies-biologiese wese is nie. Dit is egter terselfdertyd verwarrend, aangesien die mens nie net 'n chemies-biologiese wese is nie. Indien dit die geval is, wat kan dan eintlik nog meer oor die mens gesê word? Die volgende vraag wat die aandag vra, is dus wat die Christelik-reformatoriese tradisie in die filosofie oor die mens na vore gebring het. Bied dit meer lig?
Die belangrikste fasette van menswees wat deur die verskillende wetenskappe opgemerk en bestudeer word (vgl. 'Enkele kontemporêre mensbeelde'), word ook in die Christelik-reformatoriese denke teties erken met 'n kritiese waarskuwing daarby.
Tussen al hierdie aspekte (funksies, modaliteite of sus-en-so-bepaaldhede van die mens) bestaan daar ook 'n noue verband. Omdat hulle onderling vervlegd is, kan nie een van hierdie kante van menswees werklik goed begryp word indien dit van al die ander geskei word nie. Die mens is egter nie bloot 'n uiters komplekse, strukturele konfigurasie van verskillende funksies nie. Die mens is 'n wese met 'n hart, die religieuse sentrum van sy of haar bestaan en hierdie religieuse rigting word deur gehoorsaamheid of ongehoorsaamheid aan God se gebooie bepaal.
Omdat die verskillende fasette van die mens so intiem met mekaar verweefd is, is 'n volgende stap ook eenvoudig: Die baie ander fasette van die mens word maklik vanuit slegs die een oorbeklemtoonde aspek verklaar of daartoe herlei. 'n Voorbeeld hiervan is die genoemde hedendaagse chemies-biologiese visies wat die mens se geloof, morele oortuigings en so meer bloot as produkte van die chemiese prosesse in sy of haar brein beskou. Alle soortgelyke visies word in 'n reformatoriese antropologie as verabsoluterings van een (of twee) fasette van menswees beskou en word dus as 'n -isme (bv. ekonomisme of biologisme) afgewys, omdat dit 'n vertekening van die ware menswees impliseer.
In die tweede plek bied 'n bloot funksionele of strukturele analise van die mens ook 'n verarmde mensbeeld, omdat dit die direksionele of religieuse element (die rigting van die menslike hart) nie verreken nie. In die geskiedenis van die westerse denke is die hart meestal vergeet. Dit het daartoe gelei dat die mens as 't ware net van buite af of struktureel bekyk is. Volgens die reformatoriese filosofie mag die hart en funksies wel onderskei, maar nie geskei word nie. Dit is die religieuse gesteldheid van die hart wat, in gehoorsaamheid of ongehoorsaamheid aan God se liefdeswet, tot 'n goeie of ongesonde etiese, ekonomiese of ander tipe lewe lei.
Die vraag kan egter gestel word of daar nie 'n eenvoudiger en omvattender begrip bestaan om menswees in die lig van die Skrif te beskryf nie. Selfs die reformatoriese filosofie wat twaalf tot sestien kante van menswees onderskei, laat 'n mens immers met 'n baie komplekse mensbeeld. Moontlik sou 'n eenvoudiger visie terselfdertyd ook as opsie kan dien teenoor dié van homo ludens.
Destyds toe die outeur (in 1961) as student by Stoker klas geloop het, het hy dit beklemtoon dat die mens nie in die eerste plek 'n vraesteller is nie, maar primêr as 'n antwoorder beskou moet word. Meer onlangs (vgl. Buijs et al. 2005 en veral Geertsema 2005) vind 'n mens weer dieselfde gedagte wat as 'n oorkoepelende visie op menswees beklemtoon word. (Deur die verskillende skrywers van Buijs se bundel word die sentrale gedagte vir verskillende lewensterreine en vakgebiede uitgewerk. Verkerk (1997), wy selfs 'n hele boek aan geslagtelikheid as antwoord.)
Geertsema gaan van die gedagte uit dat die mens se God-geskapenheid beteken dat God direk met jou spreek en jou tot 'n antwoord (verantwoordelikheid) uitnooi. Dit geld nie net vir die godsdienstige lewe nie, maar vir alle lewensterreine waarin 'n mens leef en jou antwoord word nooit werklik afgehandel nie. Geertsema (2005) stel dit treffend: