Aartappelverbouing van die Republiek van Kazakstan - tydskrif "Aartappelstelsel"
In hierdie afdeling het ons altyd inligting gedeel oor hoe aartappelverbouing in verskillende dele van Rusland ontwikkel. Maar hierdie keer het hulle besluit om in alle opsigte buite hul gewone grense te gaan en het 'n beduidende deel van die saak aan Kazakstan gewy - die suidelike buurland van Rusland, wat nog nooit in die geskiedenis die titel "aartappelkweek" gehad het nie, maar daarin geslaag het om binne 'n baie kort tydjie van 'n groot invoerder in 'n uitvoerder van aartappels te verander.
Kairat Bisetaev, voorsitter van die Raad
Unie van aartappel- en groentekwekers van Kazakstan
Kairat Bisetaev, voorsitter van die Raad van die Unie van aartappel- en groentekwekers van Kazakstan, vertel hoe die land daarin geslaag het om sulke sukses te behaal en watter take hy nog moet oplos.
Oor prestasies en 'n bietjie oor statistieke
Kasakstan was nog altyd afhanklik van aartappels. In die Sowjet-tyd het ons aartappels in Belo-Rusland ontvang, in die na-Sowjet-tydperk - uit buurlande.
Die aartappelbedryf het 'n ernstige impuls gekry vir die ontwikkeling in die tweeduisendste. In hierdie tyd het 'n algemene ekonomiese herstel in Kazakstan begin en 'n bekwame kredietbeleid is uitgevoer: finansiële hulpbronne is vir 5-7 jaar uitgereik teen 4% per jaar. Huurprogramme was nie minder winsgewend nie. In die omstandighede van 'goedkoop geld' was dit relatief maklik om 'n besigheid te begin, en teen 2008-2010 kon 'n mens praat van die eerste opvallende resultate. Alhoewel Kazakstan op daardie stadium nog van buitelandse voorrade afhanklik was: sedert Januarie is aartappels uit Pakistan, Iran, China, om nie eens te praat van Kirgisië en Rusland nie, massief na die land ingevoer.
Teen 2016-'17 het Kazakstan se aartappelprodusente, vir die eerste keer in die geskiedenis van die land, daarin geslaag om die plaaslike mark ten volle van produkte te voorsien en die invoer te verdring. Boonop het die hoeveelheid fooie ons in staat gestel om van 'n ernstige uitvoerpotensiaal te praat. Die regering en die besigheid kan hierdie feit natuurlik toeskryf aan hul prestasies.
Nou is daar ongeveer 25 duisend hektaar vir aartappels in die land se landbouplase (nie die persoonlike plase van burgers getel nie) toegewys. Die hele gebied is onder besproeiing. Hierdie 25 duisend hektaar voed die hele stedelike bevolking van Kazakstan, en buitendien kan ons 200-300 duisend ton uitvoer.
Die gemiddelde opbrengs vir aartappels is 35-37 t / ha. Ek dink dit is 'n goeie resultaat. Op die meeste plase het die opbrengs vyf jaar gelede nie meer as 30 t / ha oorskry nie, maar sedertdien het die vermoë van aartappelprodusente sterk toegeneem. Ek dink dat as ons 'van buite' nie ernstige slae in die komende jare sal hê nie, sal die gemiddelde opbrengs 40 ton / ha bereik. Alhoewel daar reeds plase in die land is wat 50-55 t / ha oes, glo ons dat dit die maatstaf is waarna u moet streef.
Volgens amptelike gegewens is die totale volume bruto oes ongeveer 4 miljoen ton aartappels (in alle soorte plase). In werklikheid, dink ek, nie meer as 2-2,2 miljoen ton nie. Ongelukkig het die tradisie om "met foute" te tel, in die land behoue ​​gebly sedert die Sowjet-era, maar in die nabye toekoms sal ons daarvan ontslae raak: digitalisering word aktief in die land ingestel, 'n inventaris van alle lande is aan die gang. Ek is seker dit sal help om die probleem met partydige statistieke op te los.
Saadgroei ondersteun deur Europa en broei volgens volgorde van besigheid
Sedert die vroeë 2000's vertrou aartappelkwekers in Kazakstan op moderne, hoogs produktiewe variëteite van Europese seleksie. Die aandeel van hierdie variëteite in boerderye is nou meer as 90% en daar word jaarliks ​​beduidende hoeveelhede saad uit Duitsland en Nederland ingevoer. Dit is 'n ernstige probleem vir ons land.
Kazakstan het 'n program ontwikkel vir die ontwikkeling van aartappelteling en saadproduksie, maar dit is ontwerp vir 'n lang tydperk van implementering, en tot dusver is ons aan die begin van hierdie pad.
Een van die belangrikste strategiese take wat ons vir die nabye toekoms gestel het, is 'n beduidende toename in die hoeveelheid aartappelmoere wat in ons land geproduseer word.
Kazakstan het 'n aantal voordele vir die ontwikkeling van saadproduksie. Ons het nie 'n tekort aan gebiede nie (soos byvoorbeeld in Nederland), dit wil sê daar is geen probleme met die nakoming van 'n wisselbou met vier velde nie. Die pluspunte bevat 'n skerp kontinentale klimaat: ernstige winters help om van baie patogene ontslae te raak, en droë somers vergemaklik die beheer oor bakteriële en swamsiektes. As ons dit in ag neem, is dit voor die hand liggend dat ons teen betreklik lae (minder as in baie Europese lande) koste 'n gesonde oes van hoë gehalte kan kry.
Ons verwag om die aandag van Europese telers te trek om gesamentlike Europese soorte aartappelmoere op ons grondgebied te verbou en dit dan nie net in Kazakstan nie, maar ook in die lande van Sentraal-Asië en Rusland te verkoop.
Sekere stappe in hierdie rigting word reeds geneem. Dus het 'n afvaardiging van Kazakstan (verteenwoordigers van sake, die Ministerie van Landbou) Nederland besoek, met telers vergader, verteenwoordigers van die NAK (Hoofinspeksiediens van Nederland vir die gehaltebeheer van saadmateriaal), die moontlikhede van samewerking bespreek. En ons het belangstelling uit Europa gesien.
Nou moet ons twee belangrike fases deurgaan, voorafgaande aan die begin van gesamentlike werk.
Die eerste is om by die UPOV (Organisasie vir die Beskerming van Kopiereg van Telers) aan te sluit. Die tweede is om ons eie saadsertifiseringstelsel te ontwikkel (dit sal gebaseer wees op die NAK-stelsel wat aangepas is vir ons omstandighede).
Ek is seker dat dit alles haalbaar is, wat beteken (teen die agtergrond van 'n redelik aantreklike beleggingsklimaat in Kazakstan as geheel), planne vir interaksie sal geïmplementeer word.
Maar as ons praat oor die behoefte om Europese spesialiste te lok, die belangrikheid van die groei van Europese variëteite in ons gebied, vergeet ons nie ons keuse nie. Nou is 36 variëteite aartappels opgeneem in die Register van Kweekprestasies in Kazakstan. Ons wil hierdie lys uitbrei, maar nuwe Kazakse variëteite moet vergelykbaar wees met die beste buitelandse soorte.
Watter soort aartappels wil moderne landbouprodusente in Kazakstan verbou?
Eerstens het ons vroeë en middel-vroeë variëteite nodig - dit is 'n versoek van plase in die noordelike streke van Kazakstan (waar die belangrikste "aartappel" -ondernemings geleë is). Ek neem kennis dat daar om historiese redes nie genoeg sulke variëteite is nie: die Instituut vir Aartappel- en Groenteverbouing van Kazakstan is in Almaty geleë, dit wil sê in die suide van die land. En die wetenskaplikes van die instituut het nog altyd gefokus op variëteite vir verbouing in die suide.
Tweedens is variëteite met geelvleis op die mark gevra, dit is die neiging van die afgelope 7-8 jaar.
Ook in die lys van die nodige eienskappe van die produk is hoë opbrengste, uitstekende aanbieding (baie plaaslike variëteite is bekend vir uitstekende smaak, maar het terselfdertyd ongelyke skil en diep oë, wat voorkom dat Kazakse aartappels met Europese soorte meeding), goeie behoudskwaliteit, weerstand teen siektes en plae.
En dit is nie net die wense van die boere nie, maar feitlik 'n aksieprogram.
In Januarie 2020 het sakeverteenwoordigers vir die eerste keer deelgeneem aan 'n vergadering van die Akademiese Raad van die Instituut vir Aartappel- en Groenteteelt in Kazakstan. Die hoofde van landbou-ondernemings het die geleentheid gehad om oor hul behoeftes te praat en aanpassings te maak aan die werkplan van telers vir die komende jare. Ek hoop dat ons goeie resultate sal behaal as ons in dialoog werk.
Soos ek gesê het, het die opbrengs van aartappels die afgelope drie jaar in Kazakstan ernstig toegeneem. Maar die bereikte aanwysers is nie die limiet nie; dit kan met ten minste anderhalf keer verhoog word, wat beteken dat nog 400-450 duisend ton produkte verkry kan word, selfs sonder 'n oppervlaktevergroting. Die belangrikste voorwaarde hiervoor is hoogstaande saadjies van hoogs produktiewe variëteite.
Grond en water is die belangrikste dryfvere vir groei
Die gebied sal egter ook vergroot. Kazakstan het gratis grond om sake te doen en voldoende waterbronne om besproeiing voort te sit.
Aartappelverbouing in Kazakstan is een van die subsektore vir die groei van plante wat natuurlik ten koste van sake ontwikkel. Wanneer landbou aantreklik raak, wil buitelandse beleggers allereers in besproeiing belê en besef dat die hele landbouwiggie in Kazakstan in die gebied van riskante boerdery geleë is. Vir die hele groeiseisoen (vanaf die lente tot Augustus) in die land val daar gemiddeld 50 tot 150 mm neerslag, dus is besproeiing ons redding. Dus kan die aantreklikheid van die landbou in Kazakstan beoordeel word deur die ontwikkeling van besproeiing.
En vandag is 'n aparte staatsprogram vir die ontwikkeling van waterbronne en besproeiing aanvaar. Nou in die land is daar ongeveer 1200-1300 duisend hektaar onder besproeiing, teen 2027 is die taak om hierdie gebiede te verdubbel, en dit is redelik realisties.
En as mense water instel, wil hulle eerstens aartappels en groente van die Borsch-set kweek, want hierdie gewasse lewer die hoogste opbrengs (veral in die noordelike deel van Kazakstan, waar ons die grootste waterbronne het).
Berging. Die binnelandse mark word 10 maande per jaar van aartappels voorsien
Ek kan nie sê dat Kazakstan die probleem van die verskaffing van moderne aartappelopbergingsfasiliteite 100% opgelos het nie. Ons het baie om aan te werk. Desondanks voorsien boere die binnelandse mark van hoë gehalte aartappels vanaf middel Julie (vanaf die begin van die oes van vroeë aartappels) tot en met April.
May kon sonder probleme gesluit gewees het. Maar op die oomblik begin vars aartappels uit Oesbekistan na ons toe kom, en dit het geen sin om met die produkte van die ou oes mee te ding nie. Van middel Mei tot middel Julie verkoop ons vars aartappels uit meer suidelike lande en ons dink dit is goed.
Verkope op die grys mark
Met spyt kan ek opmerk dat op die oomblik byna alle aartappels wat op Kazakse landbouplase verbou word (sowel as borsjtgroente) deur die markte verkoop word. Selfs die grootste deel van Moskou-kleinhandelskettings (minstens 80%) koop verkieslik "vuil produkte" by basaars - dit wil sê op plekke waar daar geen betalingstelsels is nie en dit is onmoontlik om die aantal tussengangers op te spoor.
Die feit is dat supermarkte aartappels klassifiseer as produkte wat eenvoudig in die verskeidenheid moet wees; hulle vertrou nie op wins daaruit nie, en daarom koop hulle dit "deur derde partye". Gevolglik is kwaliteit aartappels nog lank nie altyd in die winkelrakke nie, hoewel dit in voldoende hoeveelhede geproduseer word.
Natuurlik bestaan ​​daar uitsonderings: een handelsnetwerk koop al vier jaar lank aartappels direk van die plase wat deel uitmaak van die Unie en beskou hierdie produk as een van dié waarop geld regtig verdien kan word. Die netwerk bou bekwaam 'n prysbeleid, kompeteer met basaars en dit doen goed. Maar tot dusver is dit 'n geïsoleerde voorbeeld.
Oor die algemeen pas die situasie wanneer daar 'n grys mark tussen die boer en die finale koper van die produk is, wat die prysvlak grootliks beïnvloed, niemand meer nie. So 'n skema verhoog nie die boer se inkomste nie, en die produk word minder bekostigbaar vir die bevolking.
Ons hoop dat die onlangs georganiseerde Ministerie van Handel in Kasakstan sal help om die situasie reg te stel, wat landbouprodukte professioneel sal bevorder - ook op die plaaslike mark.
Die Unie van aartappel- en groentekwekers werk nou saam met die nuwe ministerie om kommoditeitsroetes te bou om hul deursigtigheid in alle stadiums te verseker. Ons wil hê dat alle markdeelnemers moet verstaan: waar opmerkings plaasvind en waarom, teen watter prys die produk aan die koper kry en watter aandeel die vervaardiger kry.
Hoeveel kos die "toegangskaartjie" vir die onderneming en onder watter voorwaardes sal die belegging vrugte afwerp? Besinning oor aartappelpryse
Aartappelverbouing is 'n komplekse onderneming wat in die beginstadium groot beleggings benodig. Ons benodig spesiale toerusting, besproeiingstoerusting, stoorplek. Die "toegangskaartjie" is baie duur. In die reël moet 'n beginner-aartappelkweker beleggingslenings aangaan. En dit is baie belangrik dat die mark op die oomblik dat hierdie lening gediens word (dit is gewoonlik 5-7 jaar) foutloos werk. Dit wil sê dat die boer 'n hoë gehalte produk in groot volumes moet ontvang, en die mark moet die produk koop teen 'n prys wat winsgewend is vir die vervaardiger. Ongelukkig gebeur beide die eerste en die tweede nie altyd nie.
Om mee te begin, as 'n persoon alles bekom wat hy nodig het om aan die gang te kom, het hy dikwels geen fondse meer oor vir lopende uitgawes nie. En in ons omstandighede, om 'n ordentlike oes van aartappels te verbou, is dit nodig om gedurende die seisoen ongeveer 1 miljoen ton per hektaar te belê (ter vergelyking: wanneer graan verbou word, is die koste ongeveer 1 duisend ton / ha, oliesade - 30 duisend ton / ha). Dit is baie geld, en dit is nodig dat kunsmis, beskermende toerusting en saad betyds aangekoop word. Nie altyd nie en nie almal slaag nie. Maar as 'n boer, weens 'n tekort aan fondse, die tegnologie begin vereenvoudig, daal die opbrengs en die produsent ontvang nie die inkomste wat hom in staat stel om die lenings wat aan hom hang, normaalweg te betaal nie.
Aan die ander kant gebeur dit so dat 'n sterk boerdery met genoeg bedryfskapitaal 'n groot oes aartappels van hoë gehalte kry, maar nie die gekweekte aartappels met wins kan verkoop nie: in toestande wanneer die binnelandse mark oorversadig is en die uitvoer onstabiel is, bied die prys van aartappels geen winsgewendheid nie.
Wisselvallighede bied baie groot probleme vir aartappelprodusente. Ons werk aan Europese en Amerikaanse tegnologie, koop Europese gewasbeskermingsprodukte en sade. Maar ons verkoop die grootste deel van die oes op die plaaslike mark. As tenge val, raak dit aartappel se winsgewendheid hard.
Nie so lank gelede nie is 'n grafiek in Kazakstan gepubliseer wat die styging in pryse vir goedere in die verbruikersmandjie die afgelope tien jaar weerspieël. Gedurende hierdie tyd het die land baie ervaar: wisselkoerse, inflasie. Baie lewensbelangrike produkte het soms met pryse gestyg. Maar aartappels het die laaste lyn in hierdie gradering geneem, maar hul prys het met net 10% gestyg.
Daarbenewens is die aanwysers van 2018 om die een of ander rede nie in ag geneem nie (baie moeilik vir aartappelprodusente in terme van dalende inkomste). As dit in ag geneem word, sal die aartappelgroei 20 persent wees.
Ons werk in toestande wanneer die mark die prys bepaal. Maar dit is belangrik om te verstaan ​​dat as die land stelselmatig verliese ly, die land op 'n stadium bloot 'n bedryf kan verloor. Na my mening moet die owerhede hierdie situasie beheer.
Dit is nodig om ons eie teling te ontwikkel, verwerking te vestig, juwelierswerk in buitelandse markte uit te voer - dit is die formule wat ons in staat stel om die aartappelgroei-rigting in die land te versterk en te ontwikkel.
Uitvoer. Fokus op die naaste bure
Dit is bekend dat gewasgroei tot groot probleme lei as die land nie 'n weldeurdagte stelsel het vir die bemarking van die gewasse nie. Vanuit 'n besigheidsoogpunt het Kazakstan regtig 'n gesonde proteksionistiese beleid nodig om ons produkte op buitelandse markte te bevorder.
Ons verstaan ​​almal dat aartappels nie 'n kommoditeit is wat regoor die wêreld verhandel kan word nie. Dit is 'n plaaslike produk wat veral onder die naaste bure gevra word. Ons word deur hulle gelei.
Een van die belangrikste aanwysings vir ons is Oesbekistan. Elke jaar voer hierdie land 300-400 duisend ton van die produk in (en soms tot 500 duisend ton). Terselfdertyd het die maksimum volume aartappelvoorraad van Kasakstan na Oesbekistan nog nie 269 duisend ton oorskry nie. Daar is ruimte om te groei. Die geografiese ligging van ons land, produksievolumes en kwaliteit van die produk stel ons in staat om 300-350 duisend ton aan Oesbekistan te lewer met 'n bekwame uitvoerbeleid.
Die Russiese mark is nie minder interessant vir Kazakstan nie. Natuurlik word baie aartappels in Rusland verbou: ons sien beide die dinamika van groei in opbrengste en 'n konstante afname in invoervolumes. Nietemin, Rusland koop aartappels in die buiteland en baie (op die skaal van Kazakstan).
Daarbenewens moet daarop gelet word dat besproeiing in Rusland goed ontwikkel is in die sentrale deel van die land, maar in die Oeral, in Wes- en Oos-Siberië, word aartappels dikwels sonder besproeiing verbou, en daar is gewasmislukkings, terwyl hierdie gebiede 'n redelik ruim mark is. En ons sien ons nis hier. Uit 'n ekonomiese oogpunt is dit baie redeliker om aartappels uit die noordelike streke van Kazakstan aan hierdie streke te lewer as uit Bryansk of Chuvashia.
Met 'n bekwame logistieke reëling, gegewe die sekere voordele wat Kazakstan as lid van die Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap het, kan ons effektief met netwerke in die oostelike deel van Rusland werk. Nou doen ons dit nie om 'n eenvoudige rede nie: daar is nie genoeg tussenganger nie. Ons het produsente wat uitstekende produkte verbou en weet hoe om dit te stoor. Aan die Russiese kant is daar kopers (kleinhandelkettings) wat gereed is om die goedere te aanvaar en daarin belangstel. Maar die verskaffing van produkte aan kleinhandelskettings is 'n baie moeilike saak, daar is baie nuanses, dit is 'n aparte onderneming. Om mense te vind wat dit wil doen, is 'n aparte taak wat ons nog nie kan oplos nie.
Die derde potensiële uitvoerbestemming is China. In hierdie land is die prosesse vir die vermindering van landbougrond aktief aan die gang (as gevolg van verstedeliking, die bou van 'n groot aantal nywerheidsondernemings), is daar ook die probleem van die agteruitgang van grond - en dit alles teen die agtergrond van 'n voortdurend groeiende bevolking. Elke jaar word die vraag skerper: hoe om die bevolking te voed? Wetenskaplikes van die land is van mening dat 'n moontlike antwoord 'n herstrukturering van die dieet van die inwoners van die land kan wees (die belangrikste produk moet nie die gewone rys wees nie, maar meer kalorie-aartappels).
Terselfdertyd is dit duidelik dat 'n toename in die verbruik van aartappels deur elke burger, selfs met 1 kg per jaar, in plaaslike realiteite gelyktydig 'n toename van 1,5 miljoen ton is, wat groot vooruitsigte vir uitvoerders open. Dit kan nie uitgesluit word dat die beleid om die dieet in die land te verander vinniger geïmplementeer sal word as die proses om nuwe gebiede te ontwikkel nie. En ons landbouprodusente moet hiervoor gereed wees.
Herwinning. Ons skep van nuuts af
Met verwerking is alles tot dusver 'n bietjie ingewikkelder.
In 2016 het die Unie van aartappel- en groentekwekers van Kazakstan een van die grootste aartappelverwerkers ter wêreld genooi - 'n bekende Nederlandse onderneming om ons land te besoek. Ons het aan die verteenwoordigers van die onderneming ons plase gewys en die spesialiste waardeer ons prestasies en ons vermoëns. En oor 'n paar jaar - na die toets van spesiale variëteite in alle streke van die land - en ons groot vooruitsigte.
Die maatskappy het besluit om 'n aanleg in die suide van ons land, in die Almaty-streek, te open, aangesien dit blyk dat aartappels vir die verwerking van patat hier die beste resultate lewer: die klimaat en die grond maak dit moontlik om 'n opbrengs van tot 100 ton / ha te verkry.
Die plek vir konstruksie is bepaal, die bedrag van die finansiering is ooreengekom. Maar die projek is nog nie geïmplementeer nie. Die grootste probleem is dat daar geen groot aartappelboerderye in die suide van Kazakstan gereed is om die verantwoordelike rol van verskaffers van grondstowwe vir die aanleg te aanvaar nie. Dit is eers nodig om die ontwikkeling van die hulpbronbasis te hanteer. Die spesialiste van die onderneming is gereed om dit te doen, maar hierdie jaar het 'n pandemie 'n struikelblok geword om te begin werk.
Ons is ons potensiële vennote baie dankbaar dat hulle ernstig is oor hierdie kwessie, en ons hoop vir die beste. Hierdie projek is baie belangrik vir die land: dit kan 'n ernstige impuls gee aan die ontwikkeling van aartappelverbouing in die algemeen en tot die vorming van die verwerkingsbedryf. Laat ons nie vergeet dat Kazakstan in hierdie verband baie verskil van Rusland nie, waar tradisies bestaan ​​vir die produksie van aartappelprodukte (byvoorbeeld stysel); daar is fabrieke (al is dit sedert die Sowjet-tye verouderd); daar is navorsingsinstitute wat vir hierdie fabrieke werk - wat beteken dat daar is spesialiste, tegnologieë en ervaring. Ons moet alles van nuuts af skep.
Seisoen 2020. Hersteltyd
Hierdie jaar het baie uitdagings vir almal opgelewer.
Die lente is onthou deur die instelling van kwarantyn en die grense het regoor die wêreld gesluit. Ons moet hulde bring aan ons regering: vir die saai-veldtog is die bestuur van werkprosesse in Maart, April en Mei byna in die hand-modus uitgevoer. Elke adjunk-akim van die streek was in direkte kommunikasie met alle doeaneposte wat op die gebied van sy streek geleë was, en enige kwessies is dadelik opgelos. Senuwees is vermors, maar al die sade wat uit Europa na ons gekom het, is betyds afgelewer.
Sedert April het 'n abnormale hitte in die land begin, wat drie maande gestaan ​​het. Die lugvog het 15% bereik, die aarde is verhit tot 60 ° C. Daar moes 'n maand vroeër as gewoonlik met natmaak begin word. Nietemin het ons 'n ordentlike oes aartappels gekry - volgens die laaste telling het ons ongeveer 900 duisend ton in die industriële sektor geoes. Dit is nie die hoogste resultaat as ons dit vergelyk met die aanwysers vir die vorige vyf jaar nie, maar dit stel ons in staat om die binnelandse mark van gewapende beton te voorsien en nog 250-280 duisend ton in die buiteland uit te voer.
Van die positiewe tendense vanjaar, kan ek sien dat die pryse relatief hoog vir ons produkte is.
Die afgelope drie jaar was aartappelkwekers in moeilike omstandighede met 'n lae - byna nul - winsgewendheid, en in 2018 het baie in 'n ernstige nadeel gebly. En nou hoop ons dat ons weens die goeie prys hierdie jaar in staat sal wees om 'ons wonde te lek': oortredende lenings te verwyder, toerusting te herstel en die werk aan voeding en gewasbeskerming te versterk. Op die oomblik het ons nie die geleentheid om oor ontwikkeling te praat nie, terwyl ons oor herstel praat.
Wel, in die algemeen is die geskiedenis van die vorming van aartappelverbouing in Kazakstan 'n waardige voorbeeld van suksesvolle sinergie van private inisiatief, beleggingsklimaat en die natuur in die skepping van 'n prakties nuwe bedryf. En dit is net die begin!