Viroloog, Dr Jean Maritz in gesprek oor die Covid-19-entstof - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Viroloog, Dr Jean Maritz in gesprek oor die Covid-19-entstof
Viroloog, Dr Jean Maritz in gesprek oor die Covid-19-entstof
Vrydag | 22 Januarie | 2021
Met die Covid-19 virus wat in 2020 die wêreld deurmekaar gekrap het, het Suid-Afrikaners en die res van die wêreld talle abnormale dinge beleef, soos regerings wat burgers inperk en absurde maatreëls implementeer, die ekonomie wat byna tot stilstand gedwing word, skole wat toemaak, mense wat siek word en selfs sterf as gevolg van hierdie onbekende virus wat vir ons 'n onbekende toekoms in die vooruitsig stel.
In 2020 het die wêreld 'n grootse projek van samewerking gesien waartydens wetenskaplikes van regoor die wêreld hul kennis en kragte saamgesnoer het en deur talle rolspelers daarin geslaag het om 'n entstof teen Covid-19 te ontwikkel. Nie net is die entstof in rekordtyd ontwikkel nie, maar wetenskaplikes het ook daarin geslaag om steeds al die nodige protokolle en stappe te doen om 'n entstof te ontwikkel wat veilig is vir menslike gebruik.
Solidariteit het te midde van die pandemie en die ontwikkeling van die entstof teen Covid-19 agtergekom dat daar groot bekommernis en onsekerheid onder mense bestaan oor dié nuwe entstof. Dit is waarom Solidariteit gaan ondersoek instel het en met 'n Suid-Afrikaanse kenner gaan gesels het. Dr. Jean Maritz, kliniese viroloog by Pathcare asook 'n senior lektor by die fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe aan die Universiteit Stellenbosch, het tyd afgestaan om tydens 'n bankgesprek wat regstreeks op sosiale media uitgesaai is, vrae te beantwoord wat deur Solidariteit se Facebook-volgers gevra is.
Hoewel nie elke vraag wat tydens die gesprek gevra is, beantwoord kon word nie weens beperkte tyd, is die volgende vrae deur die bankgesprek se fasiliteerder, Morné Malan, kommunikasiehoof by Solidariteit, aan dr. Maritz gestel en deur hom beantwoord:
Hoekom is entstowwe nuttig en hoe werk 'n entstof? Wat is die funksie van 'n entstof?
Volgens dr. Maritz is die funksie van die entstof om die liggaam te beskerm teen 'n organisme wat die liggaam kan infekteer. Die doel van die Covid-19-entstof is om jou teen die virus te beskerm, en so ook is ander entstowwe vir verskillende doeleindes ontwikkel om die mens teen spesifieke virusse te beskerm. Dr. Maritz verduidelik dat die entstof teen die Covid-19-virus die selle van die liggaam oortuig om komponente te vorm (immuniteitskomponente) wat jou kan beskerm indien jy die virus onder lede sou kry. Met ander woorde, jy word met 'n klein deeltjie van die virus se proteïen ingespuit waarna jou liggaam teenliggame en ander beskermingsmeganismes vervaardig om daardie proteïen te kan herken (jou liggaam herken aanvanklik nie die virus nie en weet nie hoe om daarop te reageer nie), en in die geval waar jy die virus opdoen, het jou liggaam reeds die geheue om die virus te kan herken en te beveg. Dan kan die liggaam baie vinniger as voorheen met teenliggame reageer om te verhoed dat die virus 'n infeksie by jou veroorsaak. (Die entstof verduidelik aan jou liggaam hoe om die virus te herken sodat die liggaam ook weet hoe om op die virus te reageer.)
Baie mense is onseker oor die Covid-19-entstof. Mense voel onseker omdat die entstof in rekordtyd ontwikkel is en omdat daar meer as een entstof beskikbaar is wat elkeen op 'n ander manier werk. Wat is die oorsig oor die entstowwe?
Volgens dr. Maritz is daar twee benaderings tot virale entstowwe. Daar kan gekies word om 'n volledige virus aan 'n persoon toe te dien. Die voordeel van dié besluit sal wees dat die liggaam blootstelling kry aan al die komponente van die virus, soos al die proteïene, en dan kan die liggaam 'n beskermende respons probeer opbou teen elkeen van hierdie komponente of proteïene. Dr. Maritz noem dat die virus wat toegedien word lewend of dood kan wees, en hy gebruik die voorbeeld van die entstof teen geelkoors wat verpligtend is indien 'n mens sekere lande wil besoek. Hierdie virus in die geelkoorsentstof is wel lewend en kan in die liggaam vermeerder (repliseer), maar die virus wat toegedien word, is so verswak dat dit nie enige siekte behoort te veroorsaak nie. Die metode waar 'n dooie virus toegedien word, kan ook gebruik word. Die liggaam word steeds blootgestel aan 'n klomp verskillende proteïene, maar die verskil is dat die virus se vermoë om jou te infekteer totaal en al weggeneem is.
Die ander metode wat gevolg kan word en wat ons ook nou sien met die ontwikkeling van die Covid-19-entstof is die metode waar die liggaam nie in totaliteit aan die virus blootgestel word deur die entstof nie, maar bloot aan 'n komponent van die virus. Volgens dr. Maritz bevat al die entstowwe wat in Suid-Afrika oorweeg word slegs 'n enkele proteïen, wat ons noem 'n "spike"-proteïen. Die liggaam se teenliggaampies leer dan om hierdie "spike"-proteïen te herken en val dan die virus aan wanneer die persoon met die virus besmet word.
Dr. Maritz verduidelik dat Suid-Afrika glad nie 'n entstof oorweeg waar die volledige of lewendige virus in die entstof gebruik word nie, en beklemtoon dat 'n persoon nie die Covid-19-virus kan kry deur die toediening van die entstof nie.
Volgens Dr Maritz werk die AstraZeneca-vaksien deur 'n geaktiveerde vorm van die virus wat bloot genetiese kode aan jou selle lewer waarna jou selle die proteïen lewer wat aan die genetiese kode gekoppel is. Die ander tipes vaksien wat ook beskikbaar is, soos dié van Pfizer-BioNTech en Moderna, is mRNA-vaksiene wat 'n klein bietjie anders werk, maar dit het dieselfde doel. Die vaksiene bevat ook die "spike"-proteïen en loods ook die nodige immuunrespons.
Dr. Maritz verduidelik dat daar 'n algemene wanpersepsie by mense bestaan dat die proses nie deeglik gevolg is om die entstof volgens aanvaarde standaarde te ontwikkel nie. Hy noem dat dit wel waar is dat hierdie verskillende vaksiene die vinnigste ter wêreld ontwikkel is en dat daar normaalweg 'n baie gestruktureerde proses plaasvind wat deur verskillende fases van ontwikkeling gaan. Dit is egter tydens die ontwikkeling van die vaksiene teen Covid-19 ook gedoen. Dieselfde proses is gevolg en elke fase is volgens regulasies voltooi deur prosesse wat parallel met mekaar gebeur het. Hy noem ook dat daar heeltemal voldoende kandidate (mense) was op wie die entstof getoets kon word. Volgens dr. Maritz is die Pfizer-entstof op meer as 44 000 kandidate getoets, en hierdie groep het Suid-Afrikaners ingesluit. Die omvang van die ondersoek was dus gelykstaande aan die ontwikkeling van enige ander vaksien.
Hy het wel genoem dat daar nog nie sekerheid is oor die langtermynuitwerking van die vaksiene nie, bloot omdat ons nog nie die tyd gehad het (vyf tot tien jaar) om dit te bepaal nie. Data oor die uitwerking op die vaksienkandidate is nog net vir die afgelope ses tot agt maande beskikbaar, en die langtermyneffek daarvan sal dus eers later bepaal kan word. Dr. Maritz noem wel met sekerheid dat kundiges tevrede is met die uitslae wat hulle tot dusver waargeneem het.
Hoe werk die entstof om immuniteit teen Covid-19 te bereik terwyl 'n mens se eie immuunstelsel nie die nodige immuniteit kon bereik nie?
Volgens dr. Maritz loods elke persoon se immuunstelsel 'n respons teen die virus, maar nie elke persoon bereik noodwendig immuniteit nie. Dr. Maritz noem dat hy begrip het dat mense verward is daaroor of die entstof wel immuniteit teweeg sal bring, en hy verduidelik dat virusse, hoewel bitter klein, ook bitter slim is. Wanneer die virus die liggaam binnedring, is sy doel om meer en meer selle te infekteer. Deur verskillende meganismes weerhou die virus ons liggame daarvan om die virus te beveg. Die vaksien verwyder die meganismes wat in die pad van ons immuunstelsels staan, en deur die proteïene wat deur die entstof toegedien word, word ons immuunstelsel geleer om die virus te identifiseer. Ons eie immuunstelsel kan die virus dan in volle krag aanpak omdat hy weet hoe om die virus te bestry. Die immuunstelsel is dus beter in staat om te reageer met die samewerking en hulp wat dit vanaf die entstof verkry, en daarom is 'n entstof nodig teen die virus.
Hoe word entstowwe getoets om newe-effekte te voorkom?
Volgens dr. Maritz gaan enige entstof newe-effekte hê waarvan die vernaamste plaaslike newe-effekte by die plek sal voorkom waar die entstof op die arm toegedien is. Dit is normaal om te verwag dat 'n persoon se arm vir 'n dag of twee seer sal wees waar die naald jou geprik het. Dit is ook normaal om simptome soos temperatuurverhoging (koors) of dalk lyfseer te verwag. Dr. Maritz verduidelik egter dat dit nie die virus is wat jou infekteer wat hierdie simptome veroorsaak nie, maar dat dit bloot die liggaam se immuunstelsel is wat op die entstof reageer en sy werk begin verrig.
Dr Maritz verduidelik omdat daar nog te min ervaring ten opsigte van individuele newe-effekte is, is dit moeilik om spesifieke vrae daaroor te beantwoord.
Word komorbiditeite in ag geneem wanneer entstowwe vervaardig word?
Volgens dr. Maritz word komorbiditeite in ag geneem en word mense met verskeie komorbiditeite by die entstofproewe ingesluit. Hy noem dat die toediening van 'n entstof onveiliger sal wees aan 'n persoon met 'n komorbiditeit, maar daar moet ook in ag geneem word dat hierdie vaksien juis beskermend sal wees vir mense met komorbiditeite deurdat dit sal verhoed dat hulle Covid-19 kry en gevolglik 'n swakker uitkoms as 'n gesonder persoon sal hê.
Dr Maritz verduidelik dat die liggaam deur die entstof aanmoedig word om beskermende komponente te vervaardig teen een klein deel van die virus en nie teen die hele virus self nie. (Dit is belangrik om te onthou dat ons net die beskermende komponent in die liggaam stimuleer en nie die virus self nie).
Hy sê dat navorsing steeds voortgaan en dat mense wat aan verskeie komorbiditeite soos hoë bloeddruk en ook ander onderliggende siektes ly, heel moontlik deel van die navorsing sal wees. Hy noem egter dat 'n mens nie skepties oor die entstof moet wees weens jou komorbiditeite nie, en dat 'n mens moet kyk na die aantal mense wat aan dieselfde komorbiditeite as jy ly en deel van die proewe was, en wat hulle uitkoms was, om te bepaal watter effek die entstof op hulle gehad het. Hoe hoër hierdie getalle is, hoe meer gemoedsrus behoort dit jou te gee.
Is die entstowwe wat tans beskikbaar is ook gemaak om mense teen die nuwe variant van Covid-19 te beskerm wat nou in Suid-Afrika voorkom?
Volgens dr. Maritz dien teoretiese analises as aanvanklike bewyse dat die entstowwe wat tans beskikbaar is, wel teen die nuwe variant van die virus sal werk, maar dit moet nog finaal bewys word. Volgens dr. Maritz is die nuwe variant nie die eerste variant van die virus nie, maar dit is wel die eerste groot variant wat grootskaalse mediadekking geniet. Hy het kykers ook verseker dat daar in die toekoms nóg nuwe variante gaan wees en daarom is dit volgens hom kortsigtig om slegs aan die huidige variant te dink. Dr. Maritz wys daarop dat virusse geneig is om te muteer as hul manier om hulself meer verspreibaar te maak. Hy sê dit is juis hoekom die entstof so belangrik is omdat ons niks anders het wat ons teen die virus kan beskerm nie, en die feit dat daar verskillende variante is, is juis 'n rede om 'n entstof te neem eerder as om dit nie te doen nie.
Na wat berig word, is mense in ander lande dood of het selfs neurologiese probleme ontwikkel as gevolg van die toediening van die entstof. Is dit waar?
Volgens dr. Maritz gebeur allergiese reaksies beslis. Die oorgrote meerderheid daarvan is egter glad nie ernstig nie. In die geval van die AstraZeneca-data, waar 23 000 mense aan die proewe deelgeneem het, was daar twee deelnemers wat erge allergiese reaksies gekry het, maar die deelnemers was in die algemeen mense wat 'n geskiedenis van erge allergiese reaksies het vir sommige van die komponente wat moontlik al in entstowwe gebruik is.
Daar is ook verskeie faktore wat in ag geneem moet word en waarna ons kyk, soos onder meer die aantal mense wat allergiese reaksies kry teenoor die aantal dosisse wat aan 'n sekere aantal mense toegedien is. Daar moet ook in ag geneem word of hierdie mense oor die algemeen dalk maklik allergiese reaksies kry, en of dit 'n uitsondering is. Wanneer bepaal word of 'n entstof effektief is, is dit belangrik om konteks in gedagte te hou.
Volgens dr. Maritz, wat self 'n allergiese individu is, oortref die voordele van die entstof die risiko's om 'n allergiese reaksie te kry by ver en daarom sal hy self ook kies om die entstof te ontvang. Hy meen egter dat elke persoon vir hom of haar moet kan besluit en dat dit belangrik is om die voor- en nadele teen mekaar te kan opweeg. Dit is iets wat elke persoon self behoort te kan doen.
Hoewel gevalle soos neurologiese probleme nie noodwendig uitgeskakel kan word nie, het dr. Maritz genoem dat mense moet onthou dat die getal gevalle waar mense met die virus gediagnoseer word, baie hoër mag wees as die gevalle waar mense die entstof ontvang het en daarna neurologiese probleme ondervind omdat die virus soveel verskillende proteïene en ander komponente in 'n persoon loslaat wat die entstof nie doen nie.
Tot watter mate is die entstof 'n werkbare oplossing indien immuniteit net vir 'n bepaalde tyd tot voordeel van mense werk?
Dr. Maritz noem dat daar nog nie 'n duidelike antwoord is wat gestaaf kan word oor hoe lank die inenting sal verhoed dat mense met die virus geïnfekteer word nie. Hy noem dat dit moontlik is dat mense dalk elke jaar vir 'n inenting sal moet gaan om te verhoed dat die virus versprei. Dit is ook moontlik dat ons in die toekoms, bo en behalwe inenting, steeds die voorkomende maatreëls soos die handhawing van fisieke afstand sal moet bly toepas. Daar is in hierdie stadium nog nie 'n definitiewe antwoord hierop nie, maar die entstof is al wat ons in hierdie stadium het wat die probleme wat ons vandag ondervind, die hoof kan bied.
Met verwysing na sogenaamde kudde-immuniteit wys dr. Maritz daarop dat dit sou behels dat 70% van die bevolking immuun moet wees om die orige 30% van die bevolking teen die virus te beskerm en dat inenting die beste manier is om dit te bewerkstellig. Toekomstige data sal kan toon wanneer ons daardie punt, waarop genoeg mense die entstof ontvang het, bereik het.
Het die entstof 'n uitwerking op die mens se DNS?
Dr. Maritz het die vraag soos volg beantwoord:
Die Covid-entstof is 'n RNS-entstof wat as boodskapper na 'n mens se selle dien. DNS kom binne-in die nukleus (die kern) van selle voor. 'n mRNS-entstof gaan nooit die selnukleus kan binnedring om jou DNS te verander of aan te tas nie. Dit raak slegs aan die sitoplasma.
Bevat die entstof 'n mikroskyfie ("microchip") wat my bewegings kan monitor?
Volgens dr. Maritz is daar geen bewyse wat die bewering staaf nie, en volgens sy kennis is dit nie moontlik om so iets te doen nie.
Word die entstof van embrioweefsel vervaardig?
In die entstowwe waar die virus gekweek is (hierdie entstowwe word nie vir Suid-Afrika oorweeg nie) word virusse tydens die vervaardiging van hierdie entstowwe in een of ander sellulêre omgewing gekweek. Dit kan in laboratoriums gedoen word en 'n verskeidenheid selle kan daarvoor gebruik word. Van die selle wat gebruik is, is plasentale weefsel van 1973, maar dit word slegs gebruik om die virus te laat vermenigvuldig en het geen ander doel nie.
Solidariteit is bekommerd oor die regering se planne om die aankoop van die entstof te nasionaliseer en dan boonop belasting daarop te hef. Dit bied ook baie rede tot kommer dat net die regering die entstof namens Suid-Afrikaners by die vervaardigers mag aankoop. Solidariteit is egter besig om die minister van samewerkende regering, Nkosazana-Dlamini Zuma, voor die hof te daag om antwoorde hierop te kry en om uit te vind watter stappe die regering wel gedoen het om die aankoop van entstof te verseker.
Volgens Morné Malan, afdelingshoof vir nuus en publisiteit by Solidariteit, is Solidariteit besig om die moontlikheid dat die staat – en ook werkgewers – werknemers en lede van die publiek kan verplig om die entstof te neem, te ondersoek en sal binnekort terugvoering in die verband gee.