Kampusgeweld moontlik ‘20-jaar-verskynsel’Studente betoog in die strate van die Pretoria-sakesentrum (12 Oktober 2016). Foto: ANA Daar bestaan nie iets soos historiese “wette” nie, maar daar kan dalk wel historiese “wetmatighede” uit die verlede afgelei word. Een hiervan is ŉ “20-jaar-” oftewel ŉ “nuwegeslag-verskynsel”, wat miskien kan help om die kampusgeweld te verklaar. Natuurlik verteenwoordig dit ŉ vereenvoudiging en ŉ veralgemening van die geskiedenis, maar daarsonder is ŉ vergelyking nie moontlik nie. Die geskiedenis wys dat die nuwe geslag wat groot word ná ŉ historiese gebeurtenis gereeld teen die orde wat daardie gebeure onderlê in opstand kom. Kom ons kyk na ŉ paar voorbeelde: Dit is interessant dat die Chicago Law School enkele jare gelede uitgewerk het dat grondwette gemiddeld net 17 jaar lank bestaan. Dis nadat hulle die geskiedenis van moderne grondwette sedert die Franse grondwet van 1789 oor 227 jaar uitgewerk het. ŉ Moontlike verklaring hiervoor is dat die “politieke leeftyd” van ŉ geslag politici ongeveer 20 jaar is voordat hulle uittree. Die nuwe “politieke geslag” voel hulself moontlik nie so verbind aan ŉ ooreenkoms waarvan hulle nie deel was nie. Suid-Afrika is ŉ goeie voorbeeld hiervan. Daar is blykbaar nou net 12 politici in die parlement oor van die 1994-parlementslede. Hiervan is net vier van die ANC, onder wie mnre. Zuma en Ramaphosa, en politieke veteraanleiers soos dr. Buthelezi, die VF+ se dr. Mulder, mnr. Lekotha van Cope en ŉ paar DA-leiers. Dit is so dat die grondwetlike wysigings wat wel aan die Suid-Afrikaanse Grondwet aangebring is, nog niks wesenliks aan die bewoording daarvan verander het nie. Maar in die praktyk het die Grondwet intussen dramaties verander deur die veranderde politieke omstandighede, die ANC se politieke mag, wetgewing en hofuitsprake. Voorbeelde hiervan is dat die grondwetlike bepalings oor “gelykheid” in die praktyk intussen “verteenwoordigendheid” geword het, dat veeltaligheid prakties Engelse eentaligheid geword het, dat eiendomsreg afgewater is, en dat daar van die grondwetlike voorsiening vir taal- en kultuurgemeenskappe bykans niks gekom het nie. Maar die oorskatting van die ekonomiese voordele van politieke mag het ook talle ANC-ondersteuners ontnugter, wat voel dat demokrasie nie hulle omstandighede wesenlik verbeter het nie. Dit wys op die teenstellende sienings van ŉ grondwet. Waar Westerlinge ŉ grondwet as ŉ soort politieke “reëlboek” sien van hoe die land moet werk, sien baie ANC-ondersteuners dit as ŉ soort politieke “tjekboek”, wat ná die verkiesing vir gratis huise, werk en welsyn ingeruil kan word. Die 20-jaar-verskynsel is in wese ŉ bevolkingsverskynsel omdat bevolkingsgroei, -bewegings en ontwikkelings histories nog altyd bepalend was. Harvard se prof. Samuel Huntington het byvoorbeeld daarop gewys dat wanneer die getal jongmense tussen 15 en 25 jaar meer as 20% van die bevolking vorm, dit gewoonlik tot politieke, godsdienstige of etniese geweld lei. Ander kenners meen dat die “vredesdrempel” van ŉ land bepaal word deur die persentasie jongmense onder 30 jaar. Indien hierdie persentasie oor 50% gaan, volg onbestendigheid. In Suid-Afrika is die persentasie swart jongmense sowat 60%. Daarmee saam word net 28% swart kinders in gesinne groot, en is 80% in disfunksionele openbare skole, wat swak prestasie op universiteit beïnvloed en ook indiensneming moeilik maak. Die Kanadese denker Charles Taylor het moontlik die beste oplossing vir Suid-Afrika se probleem. Hy sê dat vertroue in multi-etniese samelewings soos Suid-Afrika nie as gegewe aanvaar kan word nie, maar dat dit altyd “werk in proses” sal wees. Daarom is ŉ eenmalige politieke ooreenkoms nie genoeg om tussengroep-vertroue te waarborg nie, en moet dit gereeld opgevolg word met gesprekke en opvolgskikkings. Sulke skikkings help verseker dat die nuwe geslag ook ingebind word, en dat die “20-jaar-opstande” daarmee besweer kan word. Stellenbosch se prof. Pierre du Toit het daarom al in 2009 gewaarsku dat dinge nie alles uitgewerk het soos wat dit in 1994 bedoel was nie, en dat ŉ voorkomende “opvolgskikking” dringend noodsaaklik is. Kom ons hoop dat die nodige leierskap in Suid-Afrika ontwikkel om hierdie voorkomende instandhouding te doen, om te sorg dat ons mooi land nie nog ŉ ongeval op hierdie groot vasteland word nie.