Wysiging soos op 23:28, 11 Junie 2009
1 greep bygevoeg , 11 jaar gelede
robot Bygevoeg: ar:مقلاد; cosmetic changes
Wysiging soos op 04:11, 22 Mei 2009 (wysig)
k (robot Bygevoeg: ml:വൈദ്യുതസ്വിച്ച്)
Wysiging soos op 23:28, 11 Junie 2009 (wysig) (maak ongedaan)
k (robot Bygevoeg: ar:مقلاد; cosmetic changes)
[[BeeldLêer:switches-electrical.agr.jpg|300px|thumb|Elektriese skakelaars. Bo, v.l.n.r: klinkskakelaar/[[stroombreker]], [[kwikskakelaar]], skyfskakelaar, Dubbelinlynpakketskakelaar, oppervlakgemonteerde skakelaar, rietskakelaar, Onder, v.l.n.r: Muurskakelaar, klein wisselskakelaar, inlynskakelaar, drukknopskakelaar, wiegskakelaar, mikroskakelaar]]
'n Elektriese '''skakelaar''' is 'n toestel wat daarop gemik is om twee geleiers aan mekaar te verbind of die verbinding tussen twee elektriese geleiers te onderbreek. Die bekendste skakelaars is dié wat in gewone huishoudelike toepassings gebruik word om 'n ligte of ander toestelle aan of af te skakel. Skakelaars word ook dikwels in die [[elektronika]] gebruik, in [[rekenaar]]s en in [[telekommunikasie]]. Hierde toepassings benut gewoonlik [[elektroniese skakelaars]], hierdie artikel konsentreer egter meer op skakelaars wat tipies in swaarstroom toepassings soos wat tipies in huishoudelike toepassings, kantore en fabrieke gebruik word.
'n Skakelaar bestaan tipies uit twee [[metaal|metaalkontakte]]kontakte. Hierdie metaal is gewoonlik 'n korrosiebestande metaal omdat ander metale geneig is om 'n nie-geleidende oksidasielaag te vorm wat sal verhoed dat die skakelaar werk. Ander eienskappe waarop die metaal gekies word is [[elektriese geleidingsvermoë]], [[hardheid]] (weerstand teen verwering), [[materiaalsterkte|metaalsterkte]], lae koste en giftigheid. Soms word die kontakte met [[edelmetaal|edelmetale]] [[elektroplatering|geplateer]]. 'n Skakelaar kan ook so ontwerp word dat die twee kontakoppervlakke oormekaar skuur tydens werking sodat die oppervlakke skoongevee word<ref>. [http://www.tanaka-precious.com/catalog/material.html Algemene Elektriese Kontakmateriale, Tanaka Precious Metals]</ref>.
== Saamgestelde skakelaars ==
Skakelaars verander nie altyd slegs tussen een van twee toestande nie maar kan ook ontwerp word om meer as een skakeling te doen tydens 'n oorskakeling. Daar bestaan 'n verskeidenheid sulke skakelaars wat aangedui word na aanleiding van die aantal skakelaksies wat uitgevoer word en die aantal punte (pole) wat met mekaar verbind word. Sommige skakelaars word ook benoem na aanleiding van hulle ''normale'' toestand, d.w.s. hetsy hulle normaal ''toe'' of normaalweg ''oop'' is.
! Beskrywing !! Simbool!! [[Internasionale Elektrotegniese Kommissie|IEC]] [[IEC 60617|60617]]
| '''EPES''' || Enkelpool, enkelskakeling || Eenrigting || 'n Eenvoudige aan-af skakelaar: Die twee terminale is óf aanmekaar verbind of glad nie aan enige punt verbind nie, soos in die geval van 'n gewone ligskakelaar. || [[BeeldLêer:SPST-Switch.svg|100px]] || [[BeeldLêer:Symbol circuit breaker (one-pole).svg]]
| '''EPDS''' || Enkelpool, dubbele skakeling || Tweerigting || 'n Eenvoudige skakelaar vir oorskakelings: C (Common) word verbind aan L1 af aan L2. ||rowspan=2| [[BeeldLêer:SPDT-Switch.svg|100px]] || rowspan=2| [[BeeldLêer:Symbol change over switch.svg]]
| '''EPO''' || Enkelpool oorskakeling <br /> ''of'' Enkelpool, middel af || &nbsp; ||Gelykstaande aan ''EPDS''.
| '''DPES''' || Dubbelpool, enkelskakeling || Dubbelpool || Gelykstaande aan twee ''EPES'' skakelaars wat deur 'n enkele meganisme beheer word || [[BeeldLêer:DPST-symbol.svg|100px]] || [[BeeldLêer:Symbol circuit breaker (two-pole).svg]]
| '''DPDS''' || Dubbelpool, dubbele skakeling || &nbsp; || Gelykstaande aan twee ''EPDS'' skakelaars wat deur 'n enkele meganisme beheer word. ||rowspan=2| [[BeeldLêer:DPDT-symbol.svg|100px]] || rowspan=2| [[BeeldLêer:Symbol change over switch (two-pole).svg]]
| '''DPO''' || Dubbelpool oorskakeling <br /> ''of'' Dubbelpool, middel af || &nbsp; || Gelykstaande aan ''DPDS''.
| &nbsp; || &nbsp; || Intermediêre skakelaar || ''DPDS'' skakelaar wat intern bedraad is vir die omkeer van polariteit: slegs vier eerder as ses drade word na buite die skakelaaromhulsel gebring. || [[ImageLêer:crossover-switch-symbol.svg|100px]] || [[BeeldLêer:Symbol cross switch.svg]]
=== Maak-voor-breek, breek-voor-maak ===
== Sydige skakelaars ==
'n Sydige skakelaar is een wat 'n [[veer (toestel)|(veer)]] bevat wat die aandrywer na 'n sekere posisie laat terugkeer. So 'n skakelaar kan byvoorbeeld aangeskakel word wanneer die aandrywer/knop gedruk word, maar weer outomaties afskakel wanneer die knop gelos word. Sulke skakelaars word tipies gebruik om te verseker dat 'n operateur wel teenwoordig/wakker is tydens die werking van die toestel wat bedryf word.
== Spesiale soorte ==
Skakelaars kan ook ontwerp word om te reageer op 'n meganiese stimulus: soos byvoorbeeld, vibrasie, helling, lugdruk, vloeistofvlak, die draai van 'n sleutel, linieêre- of draaibeweging of die teenwoordigheid van 'n magnetiese veld ([[rietskakelaar]]). Die [[kwikskakelaar]] bevat 'n druppel [[kwik]] binne-in 'n [[glas|glasbuis]]buis. Die twee kontakte steek binne die buis in en word meganies aanmekaar verbind as die buis se helling sodanig verander dat die kwik oor hulle rol. 'n Voordeel van hierdie soort skakelaar is dat die vloeibare metaal rondom stofpartikels en ander vuiligheid sal vloei wat andersins sou verhoed het dat die kontakte van 'n konvensionele skakelaar toemaak.
* [[Mindy skakelaar]]
== Intermediêre skakelaar ==
== Veelrigtingskakeling ==
=== Twee liggings ===
[[BeeldLêer:Tweerigtingskakelaar.PNG|right|frame|1. Eerste Metode<br />2. Tweede metode<br />3. Benoeming van terminale]]
* 'n Enkele draad vanaf die lading na die kragtoevoer (Neutraal/swart draad)
=== Meer as twee liggings ===
[[BeeldLêer:Veelrigtingskakeling.PNG|100px|right|frame|Drierigtingskakeling.<br />1. Eerste metode<br />2. Tweede metode<br />3. Benaming van skakelaarterminale]]
Vir meer as twee liggings moet die drade wat die L1 en L2 terminale van die twee drierigtingskakelaars deur 'n intermediêre skakelaar gestuur word sodat die verbindings oorgeskakel kan word. Enige aantal intermediêre skakelaars (sien besrywing by [[Skakelaar#Saamgestelde skakelaars|saamgestelde skakelaars]]) kan ingevoeg word wat enige aantal liggings vir die skakelaars moontlik maak.
== Kontakbons ==
'n [[Eindige toestandsmasjien]] of program wat op 'n [[Sentrale verwerkingseenheid|SVE]] loop kan ontwerp word om 'n vasgestelde aantal kloksiklusse na enige oorgang te wag alvorens 'n nuwe een geregistreer word. Dit maak 'n goedkoop opsie beskikbaar vir die verwydering van bonseffekte as 'n [[mikroverwerker]], [[mikrobeheerder]] of [[hekrooster]] reeds in gebruik is, maar sal waarskynlik nie die moeite werd wees as dit met enkele logiese hekke gebou word nie.
=== Histerese ===
Dit is verder ook moontlik om [[histerese]] in te bou deur die posisie waar die druk van die skakelaar waargeneem word op 'n ander punt voorkom waar 'n los van die skakelaarknop waargeneem word. Solank as wat die spronge klein genoeg is om nie die skakelaar tussen die twee posisies te laat beweeg nie, behoort bonsprobleme opgelos te word. Histerese kan meganies of elektronies (d.w.s. 'n [[Schmitt-sneller]]) van aard wees.
==== Oorskakelaar ====
'n Oorskakelaar verskaf twee onderskeibare gebeure, die sluit van die kontakte en die breking van 'n ander. Hulle kan gebruik word vir die voer van 'n [[flip-flop]] (wipkring) stroombaan. Op hierdie manier word die druk van die skakelaar eers opgemerk wanneer die kontak gemaak word en die breek van die skakelaar eers wanneer die kontak gebreek word. Wanneer die skakelaar bons tussen hierdie twee toestande word geen verandering waargeneem nie. Om 'n enkele logiese sein van so 'n opstelling te verkry kan 'n eenvoudige [[SR houwipbaan]] gebruik word.
==== Veranderlike weerstand ====
Gewone skakelaars word ontwerp om 'n vaste aan-af te verskaf maar dit is ook moontlik om een te ontwerp wat die oorgang meer geleidelik verander tussen die aan-/af-toestande. Dit hou die veranderinge in afvoer vanweë bons klein. Deur dan hierdie afvoer na 'n [[schmitt-sneller]] te voer kan die uitwerking van die veranderinge wat die bons veroorsaak geëlimineer word.
*[http://www.the-home-improvement-web.com/information/how-to/three-way-switch.htm Verskeie bedradingsmoontlikhede] (met diagramme)
*[http://www.thecircuitdetective.com/3and4wyinfo.htm Probleemsporing van bestaande 2/3/4-rigting skakelaars] (VSA/Kanada, met diagramme)
*[http://www.ikalogic.com/debouncing.php Tutoriaal oor die verwyder van skakelaarbons] Analoë en digitale bonsverwydering word bespreek met skematiese tekeninge en voorbeelde van bronkode.
* Walker, PMB, ''Chambers Science and Technology Dictionary'', Edinburgh, 1988, ISBN 18529615031-85296-150-3 (definition of ''contact bounce'')
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/475924"