As hoof van die Bolsjewiste het hy die Rooi Leër na oorwinning gelei in die Russiese Burgeroorlog en daarna die wêreld se eerste amptelike sosialistiese staat gestig. Uit sy uitgebreide teoretiese en filosofiese bydraes tot Marxisme is Leninisme gebore.
Hy het op 21 Januarie 1924 in Gorki gesterf ná ’n aantal beroertes. Sy gebalsemde liggaam is op permanente tentoonstelling in Moskou. Hy is deur Josef Stalin opgevolg as partyleier.
Wladimir Iljitsj Oeljanof is in Simbirsk (tans Oeljanofsk) aan die Wolga gebore as die tweede seun van Ilja Nikolajewitsj Oeljanof (1831–1886), ’n bekende skoolinspekteur en later skooldirekteur in Simbirsk, wie se pos hom die oorerflike adellike titel van Sy Eksellensie besorg het, en Maria Aleksandrowna Oeljanowa (gebore Blank), ’n onderwyseres. Sy geboortestad, wat sowat 2 400 km van Sint Petersburg geleë is, is ná sy dood Oeljanofsk hernoem ter ere van hom. In dieselfde jaar het Sint Petersburg Leningrad geword na aanleiding van Lenin, die naam waaronder hy later bekend geword het.
As lede van die intelligentsia het die Oeljanof-egpaar hul kinders (van wie almal buiten een rewolusionêre geword het) geleer dat destydse praktyke in die Russiese Ryk, soos die skending van menseregte, verkeerd was en hulle aangemoedig om te streef na hoër ideale, ’n vrye gemeenskap en gelyke regte. Lenin, ’n intelligente en pligsgetroue student, was ’n ywerige leser, onder andere van werke deur Aleksander Poesjkin, Iwan Toergenef, Leo Tolstoi en Nikolai Nekrasof.
Hy is later toegelaat om aan die Universiteit van Sint Petersburg te studeer, waarna hy in 1891 tot die balie toegelaat is. In 1892 het hy ’n graad in regte aan die Universiteit van Sint Petersburg behaal.
In Februarie 1897 is hy na die dorpie Sjoesjenskoje in Oos-Siberië verban. Daar het hy Georgi Plechanof, die Marxis wat sosialisme in Rusland bekend gestel het, ontmoet. In Julie 1898 is Lenin getroud met sy mede-aktivis Nadezjda Kroepskaja (algemeen bekend as Kroepskaja) en in April 1899 het hy die boek Die Ontwikkeling van Kapitalisme in Rusland gepubliseer onder die skuilnaam Wladimir Iljin; dit was een van 30 teoretiese werke wat hy geskryf het terwyl hy ’n banneling was.
In 1903 het Lenin die tweede kongres van die RSDAP bygewoon, eers in Brussel en daarna in Londen. Hier het ’n skeuring plaasgevind tussen die Bolsjewiste-faksie, onder leiding van Lenin, en Martof se Mensjewiste-faksie. Bolsjewis is afgelei van die Russiese woord bolsjinstwo ("meerderheid") en Mensjewis van mensjinstwo ("minderheid"). Die name het ontstaan ná die klein nederlaag wat die Mensjewiste gelei het in die verkiesing vir die koerant se redaksionele paneel en vir die leierskap van die party se sentrale komitee. ’n Groot verskil tussen die faksies was die Lenin-groep se voorkeur vir ’n alliansie van werkers en plaasarbeiders om die tsaristiese regering oor te neem en die Martof-faksie se voorkeur vir samewerking tussen die werkersklas en die liberale bourgeoisie om die bewind omver te werp.
In November 1905 het Lenin na Rusland teruggekeer om die 1905-Russiese Rewolusie te steun. In 1906 is hy verkies tot die presidium van die RSDAP. Hy het tussen Finland en Rusland gereis, maar weer in Desember 1907 na Wes-Europa teruggekeer ná die mislukking van die rewolusie. In 1909, om dubbelsinnighede uit die weg te ruim oor die gepaste roete na ’n kommunistiese rewolusie, het Lenin Materialisme en Empirio-kritisisme gepubliseer, wat die grondslag van Marxisme-Leninisme geword het.
In 1915 het hy by die Zimmerwald-konferensie teen die oorlog aan die hoof gestaan van ’n linkse minderheid wat sy idee ondersteun het dat die imperialistiese oorlog omskep moet word in ’n klasse-oorlog.
Die Februarie-rewolusie in 1917 in Rusland was die eerste fase van die Russiese Rewolusie van 1917. Die onmiddellike gevolge was die abdikasie van tsaar Nikolaas II en die val van Keiserlike Rusland. Die Romanof-dinastie is vervang deur ’n ongemaklike politieke verhouding: aan die een kant ’n voorlopige regering onder prins Georgi Lwof en later Aleksander Kerenski, en aan die ander kant ’n aantal sowjets – rewolusionêre rade wat deur werkers, soldate en landarbeiders verkies is.
Die April-tesis was radikaler as enigiets wat Lenin se mede-rewolusionêre al gehoor het. Toe hy die tesis aan die RSDAP voorlees, het die Mensjewiste hom uitgejou. Een het dit "die geyl van ’n kranksinnige" genoem. Selfs in die Bolsjewiste-kamp het hy aanvanklik net een partylid se steun gehad.
In Petrograd het ontevredenheid met die voorlopige regering gelei tot die spontane Juliedae-opstande deur nywerheidswerkers en soldate. Nadat dit onderdruk is, het die regering vir Lenin en die Bolsjewiste die skuld daarvoor gegee.
Terwyl Lenin in Finland was, het Kerenski, wat in die voorlopige regering en die Petrograd-sowjet gedien het, gevoel hy kort ’n betroubare militêre leier. Kort ná die aanstelling van Lawr Kornilof het Kerenski hom egter daarvan beskuldig dat hy sy eie militêre diktatorskap probeer vestig. Kornilof, oortuig dat Kerenski onder druk van die Bolsjewiste optree, het gereageer deur ’n beroep op alle Russe te doen om hul "sterwende land te red". Hy het ook soldate na Petrograd gestuur om die stad te "bevry".
Onseker van die steun onder sy offisiere, het Kerensi onder meer hulp van die Bolsjewiste gevra. Hul invloed oor spoorweg- en telegraaf-werkers het grootliks daartoe bygedra dat die soldate gestuit is. Die Bolsjewiste se rol in die voorkoming van ’n staatsgreep het hul posisie geweldig versterk.
Die oorname van mag was grotendeels vreedsaam. Op 25 Oktober (Nuwe Styl 7 November) 1917 het die Bolsjewiste die belangrikste regeringsgeboue in Petrograd sonder veel teenstand beset. In die nag van 25-26 Oktober het hulle die Winterpaleis (die setel van die voorlopige regering) oorgeneem. Die aanval het om 21:45 begin en is aangekondig deur ’n loskruitskoot vanaf die kruiser Aurora. Die Aurora lê steeds in Sint Petersburg voor anker.
Die volgende dag het Lenin die Kongres van Sowjets bygewoon, vir die eerste keer sonder vermomming sedert die Juliedae. Hy is geesdriftig toegejuig. Daar is dadelik begin met die vorming van ’n "regverdige en demokratiese vrede", ’n wet vir die oordrag aan die sowjets van alle landeienaars se grond, kloosters en grond wat aan die tsaar behoort het asook die verkiesing van ’n Raad van Volkskommissarisse (Sownarkom) as basis van ’n nuwe sowjetregering.
Op 3 Maart 1918 het Rusland aan die Eerste Wêreldoorlog onttrek. Weens die bedreiging deur Duitsland is die regering se setel op 10–11 Maart van Sint Petersburg na Moskou geskuif.
Vroeër, in 1917, het Lenin as ’n anti-imperialis gesê dat onderdrukte volke die reg het om van die Russiese Ryk af te stig. Maar aan die einde van die burgeroorlog het die Sowjetunie Armenië, Georgië en Azerbeidjan geannekseer omdat die Wit Leër hulle as aanvalsbasisse gebruik het. Lenin het die anneksasies verdedig deur te sê dit is "geopolitieke beskerming teen kapitalistiese keiserlike plundering".
Om die stede wat deur oorlog geïsoleer is te onderhou, die soldate te voed en ekonomiese ineenstorting te verhoed het die Bolsjewistiese regering oorlogskommunisme daargestel. Dit het onder meer die opeising van kos van die landarbeiders behels. Hulle het teenstand gebied met kleiner oeste. Dit het gelei tot gewapende konfrontasies met die Tsjeka en Rooi Leër, die skiet van gyselaars, die gebruik van gifgas, deportasie na arbeidskampe en eindelik 'n verwoestende hongersnood; tog het Lenin die koskwotas verhoog.
Ná Lenin se dood het Kroepskaja die testament aan die sentrale komitee gepos sodat dit voorgelees kon word op die 13de Kongres in Mei 1924. Stalin en sy bondgenote het egter die testament onderskep sodat hulle aan die bewind kon kom. Dit is eers in 1925 in Amerika gepubliseer deur die Amerikaanse intellektueel Max Eastman.