Zuma: Nkandla, Dubai of Pollsmoor?Dr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Wat presies is die implikasies van die uitslag van die stemmery in die parlement oor die mosie van wantroue teen pres. Jacob Zuma? Want dít kan jy maar weet, daardie uitslag was heel moontlik vir Zuma die skrif aan die muur. Een van drie dinge kan met hom gebeur: Nkandla, Dubai of Pollsmoor. Kom ons begin met die volgende stelling: Die uitslag van die stemmery was die beste een denkbaar. As die mosie geslaag het, was Suid-Afrika in ’n taamlike gemors gedompel. Zuma en sy hele kabinet sou volgens die Grondwet moes bedank het. En, Zuma kennende (Zuma is Nommer Een en al die ander kom laaste), het die kans bestaan dat hy ’n staatsgreep sou probeer pleeg het. Die woord hier is probeer, want dis ’n ope vraag of die hele weermag agter hom sou gaan staan het. Die saak het selfs die potensiaal van burgeroorlog in hom gehad. Dit alles is ons nou genadiglik gespaar. Maar die feit dat ’n geskatte 30-35 ANC-LP’s hul stert teen Zuma gelig het, is ’n sigbare bewys daarvan dat daar selfs in die ANC stadigaan ’n kentering oor Zuma se flagrante magsmisbruik en korrupsie, en sy uitverkoop van ons land aan die familie Gupta, sigbaar word. En hoe ’n mens ook al daarna wil kyk, dis positief. In die verbygaan wil ek sommer ook ’n dwarsklap na Mmusi Maimane, leier van die DA, en sy party inkry oor hul onverstandig beplande mosie om die ontbinding van die parlement en ’n nuwe verkiesing af te dwing. Die kans dat dit kan slaag, is nul komma nul persent – dis een ding vir ’n ANC-LP om in die geheim teen Zuma te stem; dis ’n ander een om iets te laat gebeur wat sy maandelikse salaris in die gedrang kan bring. Belangriker nog: As daar nóú ’n verkiesing moet wees, is die kans goed dat die ANC weer ’n meerderheid setels wen – nie ’n groot meerderheid nie, maar tog. En dan sít ons weer vir die volgende vyf jaar met die spul. Om nóú ’n verkiesing af te dwing gaan bowendien die ANC in één kraal jaag. En dis juis wat die opposisie moet probeer voorkom. Gee die ANC tou. Laat hom homself behoorlik ophang. Dinge is nou só vloeibaar in die Suid-Afrikaanse politiek, ook in die ANC, dat ’n skeuring tot een van die besliste moontlikhede behoort. Verskeie permutasies is moontlik. Een: Miesies (groot ekskuus: “dokter”) Nkosazana Dlamini-Zuma wen die leierstryd in Desember en word ANC-leier, terwyl die Nommer Een tot die volgende verkiesing in 2019 nog president bly. Die kans is lewensgroot – dit het die uitslag in die parlement getoon – dat die ANC kan skeur of in elk geval ’n afskilfering beleef, moontlik met Cyril Ramaphosa as leier van die wegbreek-faksie. Hy kan dan aansluiting soek by Bantu Holomisa en Terror Lekota se partytjies. Dis ook nie ondenkbaar dat hy en die DA mekaar op die duur kan vind nie. Teoreties is dit verder nie onmoontlik dat Julius Malema weer nader aan die Zumas kan beweeg nie. Die ideologiese verskille tussen hulle is immers flenterdun. Suid-Afrikaanse waarnemers met wie ek die afgelope tyd gesels het, meen ewenwel dat die vyandigheid tussen Malema en die Zumas só groot is dat die kans van só ’n versoening byna nul is. Dit kan so wees, maar ek het al eienaardiger dinge as dít in die politiek gesien; dis een van daardie moontlikhede wat ’n mens weens die vloeibaarheid van sake nie summier kan afskryf nie. Dan kom die 2019-verkiesing. Dan is die kans dat die ANC sy volstrekte meerderheid kan verloor, lewensgroot. Hy kan dalk steeds die grootste party wees, maar sal nie op sy eie kan regeer nie. Dis dán wanneer die politieke werklikhede – die moontlikheid dat die Zuptas die plek aan die trog waar hulle die snoete indruk, kan kwytraak – ’n rol kan speel om wat van die ANC oorgebly het en die EFF bymekaar uit te bring. Of hulle saam ’n meerderheid sal hê, is onmoontlik om nou al te voorspel. Selfs dít is onseker. Al wat ’n mens met groot sekerheid kan sê, is dat koalisiepolitiek Suid-Afrika se voorland is. Die kans dat ons land ná 2019 deur net ’n enkele party geregeer word, is baie na aan nul. ’n Tweede permutasie is dat Ramaphosa in Desember wen. Ek sien nie eintlik dat die Zumas dan gaan wegbreek nie, want dis die sekerste manier om jou plek by die trog heeltemal te verloor. Dit beteken dat die ANC tot 2019 sal regeer, maar daar kan wel verwag word dat Ramaphosa sal begin skoonmaak in die ANC. Ek verdink hom nie juis van verskriklike eerlikheid en integriteit nie, maar dis in sy magspolitieke belang om sy opponente – die Zuptas – uit te rangeer. Hy kan ook van sy mededingers in die ANC – ’n mens dink byvoorbeeld aan Lindiwe Sisulu en Baleka Mbete – met beloftes van hoë poste soos adjunkpresident aan sy kant kry. In die proses kan dit ook eerliker en beter regering oplewer, al moet ’n mens jou verwagtinge op beterskap maar taamlik laag stel. Maar dit sal beslis minder sleg wees as nou. Die Guptas kan hulle vir ’n pak slae klaarmaak. As Ramaphosa die kitaar in die ANC slaan, is die kans beter dat die party in 2019 sy volstrekte meerderheid kan behou, maar niks is seker nie; alles is moontlik. Ook dán kan die ANC sy meerderheid verloor. Die punt is dat die – toegegee, perverse – politieke parlementêre stabiliteit wat ons land sedert 1994 ondervind het, heel waarskynlik tot die verlede behoort. Dis weliswaar ’n onaangename tyd wat ons beleef. Maar historici sal vorentoe hul hande vol hê om al die strominge, faksies en belange te identifiseer en na te gaan hoe die magstryd verloop het. Vir ’n joernalis, politieke kommentator en eietydse historikus soos ek is dit eintlik ’n besonder opwindende tyd. Toe ek in die jare 60 van die vorige eeu in universiteitsvakansies by ’n koerantredaksie inval, het die nuusredakteur, wyle Das Herbst, aan my gesê: “Ek kan sien jy het drukkersink in jou are, nie bloed nie.” Ek het by wyse van spreke steeds drukkersink in my are.