Die Broederbond, 'n adder in die boesem | minderheidsverslag
Die Broederbond, 'n adder in die boesem
Ek het groot geword in die tyd toe die Afrikaner-Broederbond (AB) die hele volkslewe gedomineer het. Hulle het die Afrikaanse kerk, skool, universiteit, sakewêreld, kultuur, politiek, media en nog meer oorheers en beheers. Dit het hulle agter die skerms gedoen en waarskynlik was baie mense nie eers bewus hiervan nie. Ons het verneem dat hulle dit doen vir die beswil van die volk. Niemand was seker wie die lede van hierdie organisasie was nie, daar is vermoed dat hulle ledetal bestaan het uit vername en suksesvolle persone, die elite onder die volk. Ons dominee, 'n dubbel-doktor, was wyd en syd beskou as 'n leier in die plaaslike AB. Jare later het 'n kennis, ook 'n dominee, 'n lys van lede van die plaaslike tak in die hande gekry en ons dominee was nie eers 'n lid nie. Die eintlike leier was 'n ander dominee wat nie prominent in die gemeenskap was nie. So kon mens jou misgis.
Die AB was 'n hoogs geheime organisasie, baie soos die Vrymesselaars. Jy kon nie iewers aansoek doen om lid van die Afrikaner-Broederbond te word nie, hulle het jou genader. Jy sou eerstens 'n lid van die Rapportryers moes wees en daar jouself onderskei. Dan sal jy genader word om by die Ruiterwag aan te sluit. As jy daar raakgesien word, sal die AB jou nader. Vereistes waaraan jy ook moes voldoen was dat jy Afrikaanssprekend en 'n aktiewe lid van een van die Afrikaanse kerke moes wees. Verder moes jy manlik wees en die potensiaal hê om invloedryk te word.
Die Afrikaner-Broederbond is in 1918 gestig en het onder daardie naam bestaan tot 1994 toe. Die naam is toe verander na die Afrikanerbond. Daar word beweer dat hulle op 'n stadium 17,000 lede gehad het, maar dat daar nou net 4,000 is. Daar word vermoed dat 'n groot groep in 1994 weggebreek en deel van 'n ander, nog meer geheime, organisasie geword het.
Die stigtingsdoel van die AB was dat dit 'n a-politiese organisasie sou wees wat agter die skerms sou werk om aan die Afrikaner sy regmatige plek in die Unie van Suid-Afrika te gee. In die 1920 grondwet het die AB hom verbind tot 'n Christelik-nasionale grondslag, om eensgesindheid onder alle Afrikaners na te streef en om 'n nasionale selfbewussyn by Afrikaners op te wek. In hulle beginjare het hulle 'n groot rol gespeel in die bevordering van Afrikaner-nasionalisme, die Ossewatrek van 1939, die Ekonomiese Volkskongres en ook om Afrikaners 'n vastrapplek in die Engels-oorheersde ekonomie te gee. Hulle het Sanlam, die Reddingsdaadbond en die Afrikaanse Handelsinstituut gestig. Soos hulle invloed toegeneem het, het hulle hul stigtingsdoelwitte verlaat. Dit is waarskynlik dat hulle die volksbenaming "Afrikaner " bo die naam "Boer" verkies het en bevorder het. Die naam "Boer" het blykbaar verleentheid by Engelse vriende veroorsaak.
In 1927 het die Broederbond die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) gestig waarmee die meeste kultuurorganisasies, sonder hulle wete, nou onder die AB se beheer gekom het. Die skeuring in 1933 tussen genl. Hertzog en dr. Malan het tot gevolg gehad dat lede van die Broederbond hulle in twee politieke kampe bevind het. Toe die Nasionale Party in 1948 aan bewind kom, was dit te danke aan die groeiende eenheid onder Afrikaners. Die AB het nou gestreef om beheer te verkry oor alle vertakkinge van die volkslewe. Lede moes mekaar help om beter en belangriker posisies te verkry. Komitees van "deskundiges" is gevorm om feitlik alles binne en buite die politiek te bestudeer en studiestukke op te stel. Deur hierdie studies kon die AB die regering van raad bedien. Die regering, daarenteen, het die AB gebruik om die volk te kondisioneer om beleidsafwykings te aanvaar. Lede van die AB was orals en kon in skole, universiteite, die staatsdiens, kultuurorganisasies, groot staats- en private maatskappye, koerante en die kerk die volk "sagmaak".
Waarmee kan mens die Broederbond vergelyk? Hulle was soos 'n seekat met baie arms. Na die moord op dr. Verwoerd het adv. John Vorster Eerste Minister geword. Hy was nie bestand teen drukgroepe nie en daar het 'n krisis oor die sportbeleid ontstaan. Dit het in 1969 tot die eerste skeuring in die Nasionale Party gelei. Die probleem met die sportbeleid het nie weggegaan nie en Vorster kon nie 'n beleid formuleer nie. In 1971 het die Broederbond tot sy redding gekom en vir die regering 'n sportbeleid opgestel. Verder het die Broederbond besluit dat die implikasies nie dadelik aan die kiesers bekend gemaak moet word nie en dat dit deur remming en vertraging geïmplimenteer moet word. Daar is verder besluit om deur veranderde terminologie die beleid beter te laat klink. 1971 was 'n belangrike keerpunt. Die Broederbond was nie meer net raadgewend nie, maar het direk begin om regeringsbeleid te maak. Daar was dus 'n geheime onverkose regering binne in die verkose regering. Die kiesers is doelbewus in die duister gehou.
Dit word vertel dat dr. Verwoerd die antwoord geken het voordat hy 'n vraag gevra het. Die Apartheidsbeleid wat hy voorgestaan het, was moreel regverdigbaar en weldeurdag. Nogtans het hy baie teenstanders in die Broederbond gehad – die linkses. Die Broederbond en die Nasionale Party het twee magsgroeperinge gehad. Die Suidelike (Kaapse) groep wat links was en die Nasionale Pers beheer het. Die Noordelike groep was beskou as regs en het Perskor beheer. Die linkse groep het nie kans gesien om weg te breek en 'n nuwe party te stig nie en het verkies om die Broederbond en Nasionale Party van binne af oor te neem. Een struikelblok was die Noordelike pers. Die aanslag het in 1974 begin met die stigting van die koerant "Beeld" as teenvoeter van Perskor se koerante in Johannesburg en Pretoria. Perskor het staatskontrakte vir drukwerk verloor en is uiteindelik verslaan en toegemaak. Van toe af was die linkse Nasionale Pers, saam met die SAUK wat ook deur die Broederbond beheer is, die propagandamasjien vir die Nasionale Party en die Broederbond.
Soos die AB se invloed gegroei het, het opportuniste geleenthede gesien om eiebelang te bevorder. Nepotisme, bevoorregting van lede bo nie-lede en die verwesenliking van persoonlike ambisies was aan die orde van die dag. Broeders het nie gehuiwer om volksgenote in die modder in te trap tot eie bevoorregting nie.
Vir my persoonlik was die Broeders se invloed in die Afrikaanse kerke die hartseerste. Die meerderheid dominees was lede van die AB. Die AB het die kerke beheer. Hoe het die Broeders dit reg gekry om 'n kerkraad, waarvan die meerderheid nie Broeders was nie, se besluitneming te beïnvloed? Net twee Broeders, behalwe die dominee, hoef kerkraadslede te wees. Indien die kerkraad iets wil besluit waarvan die Broeders nie hou nie, het een Broeder dan 'n heftige argument geloods wat op 'n groot rusie afstuur. Die tweede Broeder het dan 'n versoenende standpunt ingeneem en gevra dat die besluit oorgedra word na 'n volgende vergadering. Die dominee het dit ondersteun. Van uitstel kom afstel. Remming en vertraging.
Na die stigting van die Herstigte Nasionale Party (HNP), het die Broederbond in 1972 van sy lede geëis om 'n geheime onderneming te teken waarin hulle alle assosiasie met die HNP afsweer. (Dit was die enigste party van wie dit verwag was.) Die meerderheid predikante was lede van die Broederbond en het hulle dus gedisassosieer van hulle lidmate wat 'n sekere politieke party ondersteun. Met die 1992 referendum het predikante openlik hul lidmate aangemoedig om "ja" te stem. Hoeveel prediking het propaganda gemaak vir die Broederbond se sienings?
Baie regters was lede van die AB. Wat sal ons vind as ons hulle hofbeslissings ondersoek? Was hulle uitsprake onpartydig en het geregtigheid geskied? Wat van Kommissies van Ondersoek? Was die resultate die waarheid?
Top akademiese poste was gereserveer vir Broederbonders. Gevolglik was baie akademiese publikasies geskryf deur Broederbonders. Dit laat mens wonder. Is 'n teologiese werk deur 'n Broeder onpartydig? Is 'n boek oor geskiedenis deur 'n Broeder geloofwaardig? Het 'n professor, wat 'n Broeder is, se boek oor volkskunde enige integriteit? 'n Boom word aan sy vrugte geken. Het die Broederboom gesonde vrugte gedra of was alles vrot?
Die eerste probleem met geheime organisasies is, dat dit 'n sameswering is, 'n gekonkel in die donker, 'n groepie wat eenkant staan en fluister. Ou Testamentiese profete het dit veroordeel. Die verskoning van goeie bedoelings hou nie water nie. Aanvanklike goeie bedoelings verander altyd in kwade uitkomste. Die wet van die gevalle natuur van die mens.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 24 Mei 2018 Kategorieë GeskiedenisSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Geskiedenis, Volkskunde
2 thoughts on "Die Broederbond, 'n adder in die boesem"
Danie de Kock sê:
26 Mei 2018 om 10:16
Dit wil vir my op die stadium voorkom asof beskrywings soos "vry messelaars" en "Afrikaner Broeder Bond" ook 'n mentaliteit beskrywing kan wees. In die 1953 Bybel vertaling word in Job verwys na Leviatan, het julle enige verklaring oor die betekenis daarvan?
26 Mei 2018 om 11:27
Jesaja 27:1 In dié dag sal יהוה die livyatan, die deurborende reptiel, ja, livyatan, die kronkelende reptiel, met Sy vreeslike, groot en magtige swaard straf en Hy sal die draak doodmaak wat in die see is. (PWL). Die Vrymesselaars en Broederbond is werklike organisasies. Die Afrikanerbond het selfs 'n webwerf.