PressReader - Sarie: 2018-04-01 - Die krag van één stem
Die krag van één stem
Daar is al­tyd en­ke­lin­ge wat op­staan, hul­le ferm uit­spreek teen on­reg en kor­rup­sie. Soms neem dit ja­re, maar die saad­jie ont­kiem dalk tog. Weet net die prys kan hoog wees
Sarie - 2018-04-01 - Inhoud - DEUR LYDIA VAN DER MERWE
Dit­het aan ’n be­graf­nis in die ou dae her­in­ner. Vrou­e­reg­te­ak­ti­vis­te en glans­per­soon­lik­he­de – die oor­gro­te meer­der­heid in swart – het vroe­ër van­jaar on­der die vaan­del “Ti­me’s Up” die Gol­den Glo­bes se rooi ta­pyt be­tree. Om die kol­lig nog­maals op sek­su­e­le teis­te­ring in die werk­plek te werp.
’n Klomp ge­pam­per­lang­de vroue in pe­per­duur ont­wer­pers­kle­re laat jou dalk koud. Maar hul­le het die plat­form en men­se lúis­ter. (Lees ook “Mo­de as so­si­a­le kommentaar” op bl. 38.) Dit is ook net die punt van die ys­berg. Die Glo­bes was die eer­ste groot toe­ken­nings­ge­leent­heid ná aan­ty­gings van sek­su­e­le teis­te­ring ver­le­de jaar teen Hol­ly­wood­groot­baas Har­vey Wein­stein. Se­dert­dien het die om­vang van sek­su­e­le wan­ge­drag in al wat ’n be­dryf is, soos ’n sweer oop­ge­bars. #Me­too het op so­si­a­le me­dia ont­plof, stand­pun­te is ge­stel, daar was ont­ken­nings, tra­ne, af­dan­kings en be­dan­kings.
Nooit weer nie sal ’n man wat hom on­waar­dig in die werk­plek ge­dra, kan sê: “Ek het nie ge­weet nie.”
< Toe die fra­se #Me­too meer as ’n de­ka­de gelede deur die so­si­a­le ak­ti­vis Ta­ra­na Bur­ke ge­skep is, het dit soos ’n klip­per­tjie in ’n don­ker poel weg­ge­sink. Ver­le­de jaar is dit weer op­ge­diep deur die ak­tri­se A­lys­sa Mi­la­no, wat gevra het men­se moet dit ge­bruik om die greep van die ten­ta­kels van sek­su­e­le teis­te­ring aan te dui. En tóé loop die ding. Die tyd was ryp.
Die mag van één stem . . . moet dit nooit on­der­skat nie. Dit plant dalk net ’n saad­jie wat la­ter op vrug­ba­re aar­de ont­kiem. Car­rie Gra­cie, die BBC se top-joer­na­lis in China wat on­langs be­dank het om­dat haar salaris skrei­end min­der as man­li­ke kol­le­gas s’n was.
Ma­la­la Yous­af­zai, die Pa­kistan­se ak­ti­vis vir on­der­rig vir mei­sies en jong­ste wen­ner van die No­bel­prys vir v­re­de.
Fe­ze­ka Ku­z­wa­yo (be­ter be­kend as Khwe­zi) het die moed ge­had om ’n saak te maak teen oud­pres. Ja­cob Zu­ma, des­tyds die land se ad­junk­pre­si­dent en die ANC se kroon­prins. Hy was soos ’n oom vir haar, dalk selfs ’n sur­ro­gaat-pa. (Lees ook “Khwe­zi se pro­tes” op bl. 40.)
Dr. Mak­ho­si K­ho­za, voor­ma­li­ge Anc-par­le­ments­lid, was uit­ge­spro­ke oor pro­ble­me bin­ne haar par­ty. Sy het on­der meer na Zu­ma ver­wys as “erg mo­reel ge­stremd” toe hy nog pre­si­dent was.
Jen­ni­fer La­wren­ce, een van Hol­ly­wood se hoogs be­taal­de ster­re, sê in Vo­gue: “Jy kan mil­joe­ne dol­lars en ’n dro­om­loop­baan hê, maar as jy nie be­reid is om op te staan vir waar­in jy glo nie, of as jy ver­keer­de dinge sien en nie daar­oor praat nie, dan het jy niks nie.”
Mak­lik? Dalk vir gats­kop-kat­niss E­ver­deen, Jen­ni­fer se ka­rak­ter in The Hun­ger Ga­mes- flieks. Want jy kan nooit die ge­vol­ge voor­sien nie. Die waar­heid se­ë­vier ook nie al­tyd nie.
“Die groot­ste ri­si­ko as jy op­staan teen on­reg, is wie om te ver­trou,” sê dr. Ka­ren van Nie­kerk, siel­kun­di­ge van P­re­to­ria. “Dik­wels is sul­ke men­se oor­tuig daar is ander wat hul saak sal steun. En die no­di­ge stap­pe sal neem om die skul­di­ges aan die pen te laat ry. Ver­trou jy eg­ter die ver­keer­de men­se, is jy dalk nie voor­be­reid op die weer­wraak wat volg nie.”
Maak se­ker jou mo­tie­we is sui­wer
Dr. Ka­ren van Nie­kerk
Dis ge­skie­de­nis dat die hof Zu­ma vry­ge­spreek het en Fe­ze­ka, ver­guis deur sy baie on­der­steu­ners, skuil­plek bui­te Suid-a­fri­ka moes soek. Sy is ná haar te­rug­keer op 41 oor­le­de, die oor­saak on­be­kend. Sy was Miv-po­si­tief. Mak­ho­si K­ho­za weer het be­dank na­dat sy aan­ge­kla is van swak dis­si­pli­ne en dat sy die ANC in ’n sleg­te lig stel. Sy het in­tus­sen ’n nu­we par­ty, die A­fri­can De­mo­cra­tic C­han­ge, ge­stig.
Joer­na­lis Su­na Ven­ter, een van die SAUK-8 wat af­ge­dank is ná hul pro­tes teen die be­stuur se po­li­ties ge­ïn­spi­reer­de be­slui­te, is dood aan so­ge­naam­de ge­bro­ke­hart­sin­droom. Sy was by­na té be­trok­ke by men­se, het Im­ti­az Sool­i­man van Gift of the Gi­vers in ons Maart 2018-uit­ga­we aan kol­le­ga Marguerite van Wyk ge­sê. “Haar e­nig­ste stre­we was om die waar­heid te soek.”
Dit kan dus in tra­ne ein­dig, ja. Doen jy dit om­dat jy ’n held wil wees of be­won­der wil word, dink weer, sê dr. Van Nie­kerk. “Maak se­ker jou mo­tie­we is sui­wer. Vra kri­tie­se ‘ wat as’-vrae, by­voor­beeld ‘ wat as nie­mand my glo nie?’, ‘ wat as dinge toe­ge­smeer word?’. Só stap jy oop oë die ding in.”
Na­vor­sing gee nie dui­de­lik­heid of mans of vroue meer op­staan vir hul (en ander se) reg­te nie. Dit lyk wel soms of dit meer ne­ga­tie­we ge­vol­ge vir vroue het. Sy word mak­lik uit­ge­kryt as ’n teef/heks, dat sy ’n chip op die skou­er het. Hy is bloot reg­uit, weet dui­de­lik wat hy wil hê.
Dr. Van Nie­kerk re­ken e­nig­een wat ge­kon­fron­teer word en nie fei­te ter verweer het nie, sal mik vir jou sag­te plek­kie. Die “mens” speel en nie die “bal” nie. Jy’s ’n fe­mi­nis, dis jou hor­mo­ne . . . Jy moet dit kan voor­sien, voor­af be­sluit wat jy no­dig het om staan­de te bly. Het­sy ander se on­der­steu­ning of fei­te as skiet­goed, regs­pro­ses­se, ens.
Mag­da Wier­zycka, mil­jar­dêr-en­tre­pre­neur en uit­voe­ren­de hoof van die be­leg­gings­fonds Syg­nia, is uit­ge­spro­ke oor als wat sy as ver­keerd be­skou. Sy werk boon­op in ’n be­dryf wat wyd be­skou word as man­lik oor­heer­send. “Sterk vroue het meer uit­da­gings as mans. Dis die norm dat jy na­me ge­noem word. Ek het ge­leer om dit te ig­no­reer. Ek sou graag wou dink dat wanneer ek my daag­lik­se tel­kaart van goeie en sleg­te da­de en be­slui­te ba­lan­seer, die som­to­taal po­si­tief is. Vroue is ge­neig om op ander se me­nings te fo­kus en is meer e­mo­si­o­neel. Dis goed, so­lank jy dit be­sef en kan be­stuur.” (Meer oor haar op bl. 40.)
Is men­se wat luid­keels pro­tes­teer bloot dap­per­der as die res van ons? Vol­gens dr. Van Nie­kerk is daar twee ver­skil­len­de mens- of wê­reld­be­skou­ings wat as dryf­veer kan dien: Jy glo aan ge­reg­tig­heid, jou dryf­veer is om ferm stand­punt in te neem so­dat dit kan se­ë­vier. Jy leef der­hal­we vol­gens sterk e­tie­se oor­tui­gings. Mag­da sê by­voor­beeld sy het “’n baie sterk mo­re­le kom­pas” en word “deur ver­ont­waar­di­ging ge­dryf ” wanneer sy on­reg van e­ni­ge aard sien.
’n Twee­de be­skou­ing wat jou kan aan­por daar­toe (of weer­hou daar­van), is lo­ja­li­teit. Jy sien die op­tre­de wat jou dwars in die krop steek, as ver­raad en staan op daar­teen. Of jy is lo­jaal teen­oor die “saak” en/of men­se wat aan die pen kan ry as ge­volg van on­reg. En jy bly stil. >
BO Re­fil­we Mofo­keng. LINKS Saam met ’n s­pan vry­wil­li­gers be­sig om die s­trand op te ruim.