JY LEES NOU Wêrelddag vir Diabetes: Wat jy moet weet + raad
In 2012 is was diabetes die direkte oorsaak van sowat 1,5 miljoen sterftes wêreldwyd. Diabetes tipe 2 word wêreldwyd 'n epidemie. En dit kan ons almal se voorland wees. Hoe beskerm jy jouself? (*Die artikel het in die November 2013-uitgawe van SARIE verskyn)
(voorheen nie-insulien-afhanklike diabetes genoem) Sowat 90 – 95% van diabete ly aan tipe 2, en dit neem toe. Die hoofkenmerk van die´ toestand is insulienweerstandigheid, die liggaam se onvermoe¨ om doeltreffend op insulien te reageer.
Húlle het almal diabetes - bekendes
Suid-Afrika is een van die lande waar die aantal mense wat met tipe 2- diabetes gediagnoseer word, die vinnigste styg. Die konserwatiewe skatting is dat 6,5% van volwassenes plaaslik dit het. In stede kan dit tot 13% wees. En jy weet dalk nie eens jy het dit nie. Dit kan ook jo´u´ voorland wees. Tog is daar hoop. Studies wys as jy 'n hoe¨ risiko vir tipe 2-diabetes het, kan klein veranderinge in jou dieet en oefening dit vertraag. Of selfs omkeer.
Inderwaarheid hoef 'n tipe 2- diabeet net 10% van sy liggaamsgewig te verloor om sy bloedsuikervlakke beduidend te verbeter. Nog nooit voorheen het medici so baie geweet oor tipe 2-diabetes en hoe om dit te beheer nie, maar steeds word a´l meer mense daarmee gediagnoseer. Dit word we^reldwyd 'n reuse-probleem. Suikersiekte, word dit in die volks- mond genoem. Maar dit is 'n mite dat jy diabetes ne´t van te veel suiker kry. Jou nommereen-risiko is 'n broer of suster of ouer met diabetes, volgens die organisasie Diabetes Suid-Afrika (www.diabetessa.co.za). Wetenskaplikes het sekere gene gei¨dentifiseer wat jou meer geneig maak om insulienweerstandig te word.
Kardioloe¨ weet lankal as gewig om jou middel saampak, die sogenaamde appelvorm, is jou kanse beter om hartsiektes te kry. Mense met 'n appelfiguur is meer geneig om insulienweerstandig te wees, het hoe¨ bloeddruk en cholesterolvlakke. Dit word saam onder 'n sambreelterm, metaboliese sindroom, gegroepeer. Metaboliese sindroom maak ook jou kanse vir tipe 2-diabetes groter.
Dalk omdat vroue we^reldwyd meer oorgewig is, se^ dr. David Segal, endokrinoloog van Johannesburg. Hormone speel vermoedelik ook 'n rol. Vroue leef ook langer en jou risiko word groter soos jy ouer word. Swangerskap is nog 'n risiko. Gestasie- diabetes, wat laat in jou swangerskap verskyn en gewoonlik daarna verdwyn, verhoog ook jou kanse.
Stres. Hanna het diabetes na´ haar man se skokdood ontwikkel. Dit ka´n gebeur, se^ prof. Van der Merwe. Stres verhoog jou kortisol- en adrenalienvlakke, en dit put die beta- selle in die pankreas, wat die insulien vrystel, uit. Jy moet egter 'n genetiese vatbaarheid vir diabetes 2 he^.
Etnisiteit. In SA het Indie¨rs die hoogste risiko, dan swart mense, bruines en laastens wittes.
Tipe 1-diabetes begin gewoonlik skielik en dramaties, maar tipe 2's het dikwels geen of min simptome, wat dit 'n baie verraderlike toestand maak, berig health24.com. Jy kan dit baie lank he^ voor dit gediagnoseer word. (Sien bl. 188 vir moontlike simptome.) 'n Vroee¨ diagnose is belangrik om komplikasie te vermy. (En selfs die toestand om te keer.) As jy enige risiko-faktore het, moet jy jouself elke jaar laat toets. Met 'n eenvoudige vingerprik-toets by jou plaaslike apteek kan jy binne 'n minuut weet of daar 'n sterk moontlikheid is dat jy dit wel het. Meer akkuraat is 'n vastende bloed- suikertoets wat jou dokter aanvra.