Feb | 2018 | MaanKind
Om beter te kan onthou, my kind!
Die eerste insident wat ek kan onthou, was dat my kniegies seergekry het omdat ek op die grond gekruip het, toe ek my ma se wakende oog ontglip het en by die deur uitgekruip het om in die watertjies wat so snaaks ruik, buite te gaan speel. Ek onthou ook die salige gevoel van vlieg soos wat sy my gegryp en op haar heup geswaai het, om van die voortjie met die gryswater van die kombuis af, weg te kry. Ek onthou ook hoe ek met kussings vasgepak was in 'n groot boks, sodat ek kon sien waarmee my ma besig is. Die gevoel van omkantel en nie self kan regop kom nie.
'n Paar dae gelede het ek 'n aaklige droom gehad, wat my hol op my maag laat voel het, selfs ure nadat ek met angs in my lyf en kop wakker geword het. Die droom waaruit ek myself gewil het, was allerverskriklik angswekkend. Selfs in die droom het ek besef dis 'n droom, ek het alles probeer om daaruit te kom en selfs gevra wat dit beteken. Ons moes trek, om tydelik vir vier maande in 'n huurplek te gaan bly, met die minimum goed. Om my kop skoon te kry, wou ek uitgooi, weggooi, weggee, maar elke kas wat ek oopmaak, was oorvol, met glasbakkies en goedjies. Sommige het bekend gelyk, ander nie. Dit was 'n kombinasie van al die huise waarin ek ooit gewoon het, al die tafels en kaste en rakke wat ek ooit besit het. En meer. In die droom het ek angsbevange gewonder wat dit beteken, en die boodskap was eenvoudig. Dit was elke objek wat ek ooit besit het, gesien het, begeer het, wat my emosies en emosionele bagasie verteenwoordig. In die droom het my man water in vasies bo-op die kaste gegooi, wat dan ondertoe loop in die bakkies wat ek moes uitpak, en dan droogkry.
In my drome is al daardie emosionele assosiasies met goed uit die verlede netjies in my brein se liasseerstelsel georden, maar in my wakker ure onthou ek dinge in die fynste besonderhede eenvoudig beter as die meeste mense. Soms is dit 'n gawe, maar meer dikwels is dit 'n las. Dit het altyd baie gehelp met eksamens. Ek het nooit op skool en min met my verdere studies geleer, as ek iets met aandag deurgelees het, kon ek bloot die bladsy waarop die teks geskryf staan, in my kop herroep en dit dan 'afskryf' van die prentjie in my kop af. Die nadeel daarvan is dat eksamens te maklik was, ek was nie gemotiveerd nie, en het nie die kennis behoorlik geïntegreer en assimileer nie. As mev Havenga nog leef, wens ek sy kon hier lees: Ek het werklik in 1974 met Fisiologie 2 elke detail van "Die fisiologiese werking van herabsorbsie van urine in die nier-tubeli" uit my kop uit geskryf om amper volpunte te kry, daar was geen afskrywery of crip notes nie. Bitch.
Die voordeel van die middeljare is dat die intensiteit van hierdie lastige 'gawe' begin afneem. Eintlik het ek voorheen gedink dit is maar soos dit is, dit is hoe almal dit beleef. Dis eers toe ek die ouderdom bereik wat mens nostalgies begin raak oor die onthou-jy-nog's, wat ek besef het dat almal nie op dieselfde manier inligting herroep nie. Ek wil nie meer mense ontmoet uit my kinderjare en jongmenslewe nie, hulle kyk my vreemd aan en dink ek is stapelgek oor die goedjies wat ek onthou, soos die detail van 'n kragie op 'n top wat 'n vriendin aangehad het toe sy een aand met x uitgegaan het. Dan eers na 'n ruk, as ek verder delf in die storie, begin liggies aangaan en kan ons saam onthou.
As ek hierdie as moeilik ervaar, wil ek nie weet hoe mense by hulle sinne bly wat aan HSAM ly nie.
In 'n artikel oor HSAM (Highly superior autobiographical memory), word genoem: "Disappointingly, brain scans have failed to reveal any huge anatomical differences that might explain how this occurs. "It's not like they had some extra lobe or a 'third' hemisphere of the brain," says Stark. True, they could spot some signature characteristics, such as additional wiring between the frontal lobes (involved in analytical thought) and the seahorse-shaped hippocampus towards the side of the skull, an area thought to be our memory's "printing press". But it was perfectly possible that this was the result of their skills, and not the cause: after all, practising any skill, be it music, sport, or a language, can lead the brain to build more efficient neural networks. "It's a chicken or egg kind of thing," says Stark.
Instead, the key seems to lie in more general thinking patterns and habits. Patihis recently profiled around 20 people with HSAM and found that they scored particularly highly on two measures: fantasy proneness and absorption. Fantasy proneness could be considered a tendency to imagine and daydream, whereas absorption is the tendency to allow your mind to become immersed in an activity – to pay complete attention to the sensations and the experiences.
Oor die "practising any skill", kan ek dalk my ma blameer, sy het ons van heel klein af geweldig gestimuleer met min middele tot haar beskikking. Ons moes "Fyn kyk" speel as ons verveeld is. Dan pak sy 'n skinkbord met ~30 klein voorwerpe, 'n vuurhoutjie, haakspeld, kurkprop ens. Dan kry jy een minuut om alles te memoriseer en dan moet jy 'n lys maak van alles.
Oor die "fantasy proneness and absorption", aangename kennis, my naam is MaanKind.
It can be very hard to forget embarrassing moments. You can't turn that stream of memories off, no matter how hard you try.
– Nicole Donohue
Ek is mos 'n reguit mens! Regtig?
As ek onsigbaar kon wees, sou ek gaan rond-snoop in mense se koppe. Want wraggies, wat in mense se koppe is, klop nie altyd met wat uit hulle handelinge blyk nie. Daar is baie keer situasies waar 'n mens liewer 'n eerlike antwoord wil hê, as om die 'regte' of 'beleefde' antwoord te hoor. Ek praat nou nie daardie soort ongeskiktheid wat begin met "Ek is mos 'n reguit mens…" nie. Maar sou jy nie graag soms wou weet wat dink mense regtig van iets nie? Polities korrektheid, ontdentlikheid, respek, die gedagte dat al jou Facebook vriende (en vyande) gaan sien wat jy skryf, en vele ander dinge maak dat ons 'n samelewing geword het waar mense wat gereeld hulle ware gevoelens laat blyk, óf vreeslik gewild is, óf gehaat word. Soos altyd verkies ek balans, die goue middeweg, al is my siening soms ekstreem kan 'n mens steeds balans vind in die manier waarop jy dit hanteer.
Nou is dit ook so, ek is (ongelukkig vir my gesin), baie telepaties ingestel, en ek tel baie maklik mense se gedagtes op. Die liewe MaanMan weet al, as ek weet hy dink iets, maar hy probeer my gevoelens spaar met iets simpels, dan lag ek, en dan weet hy ék weet wat hy dink. Dikwels vererg ek my vir iets wat hy nie gesê het nie, maar eintlik gedink het. Dit is eintlik baie snaaks, want dan moet ek maar lag daaroor, want hy het mos niks gesê nie?
Vir baie lank was ek versigtig om te praat oor kwessies waaroor ek sterk voel. Ek was bang om geoordeel te word, verkeerd verstaan ​​of verwerp te word. Maar daar het 'n tyd in my lewe gekom wat ek besluit het dat dit belangrik was om my vrese opsy te skuif en te sê hoe ek oor iets voel. Ek het grense getrek oor wat vir my aanvaarbaar is en wat nie.
Van die kwessies waaroor ek sterk voel, is onderwerpe wat kontroversieel kan wees. Ek het onlangs onenigheid oor sekere kwessies gehad. En ja, dit kan ongemaklik wees. Maar dis ongelooflik belangrik dat ons hieroor praat.
Ek hou nie daarvan om onnodig te argumenteer nie. Maar wanneer die tyd reg is en die situasie dit vereis, sê ek altyd wat in my hart is. Soms is ek bang. Soms bewe my broek en my stem. Maar ek weet ook dat ek getrou aan myself moet wees en goed oor myself moet voel. Ek wil altyd voel dat ek in integriteit optree.
As mens doodgewoon eerlik is, hoef jy nooit eers te onthou wat het jy voorheen gelieg nie….
Ek het alles bereik! Regtig?
As jy een van daardie mense is wat in koffiewinkels sit en mense dophou en jy sien daardie middeljarige paartjie, besig met 'n baie ernstige, intense gesprek, is die kanse goed dat ek kan opkyk en vir jou wuif.
Vandag se gesprek was oor iets wat klink of dit 'n maklike antwoord kan hê, maar wat uiteindelik 'n gesprek geword het oor middagete, al die pad 120 km huis toe en tuis voorgesit is. Daar was gisteraand klaarblyklik 'n televisie-aanbieder wat vir een of ander bekende rugbyspeler gevra het, hy het reeds sóveel sukses behaal op verskillende terreine, sóveel dinge gedoen, wat wil hy nog bereik? Die ou het blykbaar na asem gehap en kon nie vinnig antwoord nie. Ons het daaroor begin praat en gedink hoe kan hy nie die antwoord ken nie? Dis mos maklik? Maar uiteindelik self 'n lang gesprek daaroor gehad. Spot the irony.
Toe wonder ek oor ou drome uit my jeug, hoe dit inpas met wat ek wou en met wat ek gedoen en bereik het. Maar veral hoe dit inpas met hoe ek nou oor die lewe dink.
My drome en ideale was maar die gewone dinge waaroor baie mense nie eers dink nie, omdat dit deel van hulle realiteit is, terwyl dit weer vir ander onbereikbare ideale bly. Dis maar altyd 'n kwessie van perspektief. Sommige mense sal wel redeneer dat my ideale maar vlak en min was. Dalk was dit, maar dit was myne. My perspektief was beperk, maar ek het hard gewerk en goeie en minder goeie keuses langs die pad gemaak, but I made it happen. Ek wou eendag oorsee gaan, ek wou 'n graad hê, ek wou 'n skrywer wees, ek wou by die see bly, ek wou my eie besigheid bedryf en ek wou lees vir 'n lewe (ek is al betaal betaal om te lees, dit tel seker). Al hierdie goed het gebeur, party meervoudig, party met meer sukses as ander. Dan was daar ook 'n onnoembaarheid of twee wat ek wou beleef (en ek het) maar daaroor sal ons maar swyg… Steeds is hierdie meestal materiële dinge wat nou "afgetick" is op die lysie wat ek nooit formeel gehad het nie, maar tog oor gedink het oor "eendag". Dit is die dieper geestelike goed, dinge binne onsself waaraan ons werk tot die dag wat ons finaal ophou bewus wees van hierdie lewe, waaroor ons vandag gepraat het.
Na 'n lang gesprek, was my kort antwoord op wat ek nog wil bereik eenvoudig: Ek wil nog baie leer en baie lees, sodat ek dit wat ek voel my doel hier op aarde is, ten beste kan doen. For the Highest Good of All.
John se (uiteindelike) antwoord was nog korter: To live in awareness.
Meditasie en telepatie met 'n vlieg
Op 'n humiede somersdag by die see, is die vlieë taai en lui, en die muskiete flink. Vir hierdie twee ongediertetjies handhaaf ek met liefde dubbele standaarde en moor hulle met genoegdoening dood.
Ongelukkig het ons 'n vlieg gevang dat hy kan gedagtes lees en ons uitoorlê… Dit het só gekom. Hierdie babalaksman word bederf met stukkies fyngesnyde rou vleisies wat in 'n spesiale bakkie in die yskas gebêre word. Sy ouers verjaag hom nou by die vleisies en hy kom probeer sy geluk deur bo deur die balkondeur in te vlieg. No luck hier, baba, dis oupa MaanMan wat die voerwerk onder doen. Sonder uitsondering op 'n warm dag, as daar net die geringste aanduiding van 'n vleisreuk uit die yskas kom, pyl al die vlieë van die buurt mos daarop af, maar John is vinnig by met sy vlieëplak. Geen vlieg word gedoog in hierdie skoon kombuis nie!
Gister is daar toe een wat hom ál ontwyk en hy besluit om 'n strik te stel vir die vlieg, deur 'n stukkie van die voëltjie se vleis op die toonbank neer te sit om die vlieg te lok en hom dan in te wag met sy vlieëplak, reg vir die genadeslag. Maar dink julle daardie vlieg laat hom so vang? Hy het die storie van ver af, met stip ogies, dopgehou.
Sou daar 'n soort bewussyn by die vlieg wees wat in telepatiese verbinding met die wreedaard met die martelinstrument is? Hoe is dit moontlik dat hy kon onderskei tussen dieselfde vleisbakkie wat uitgehaal word om 'n voëltjie te voed en die vleisies as valstrik?
Hoe min weet ons tog van die diereryk? The Soul of the Ape, Die Siel van die Mier.
Om net een ding te noem: die werking van die gemeenskaplike siel van 'n miershoop is vir ons, mense (met glad 'n ander soort van siel), net so wonderlik en geheimsinnig as telepatie of enige van die beweerde werkinge van die menslike verstand wat op die grens van die onwaarskynlike en onmoontlike lê.
As 'n mens oor al hierdie dinge wil skrywe, dan staan jy verbysterd voor 'n werklike 'embarras de richesse'.
(Eugène Marais – Die Siel van die Mier)
PS: Wat het meditasie hiermee te doen? Ek wonder self, ek wou eintlik daaroor skryf… Maar hou hierdie spasie dop.
Kniediep in die knyp
Noudat daar droogte in die Kaap is en mense op Facebook vertel van skottelbad, dink ek aan die twee weke wat ons al die water in die krane gehad het wat ons wou hê, maar ons nie 'n druppel kon laat wegloop nie. Nie uit enige wasbad, bad, stort of toilet nie. Vir twee weke en twee dae.
Die huiskoop en trek Kleinmond toe, het alles glad verloop en ons was so opgevwonde soos Gautengers wat by die see kom bly maar kon droom om te wees. Ons het vinnig geleer dat dinge anders werk in die stad as op die platteland, maar die aanpassing was vir ons maklik. Daar was net een klein dingetjie wat ons buite rekening gelaat het – watter stedeling sou nou dink om vooraf te verneem na die dorp se rioolstelsel? Groot was ons ontnugtering toe ons na 'n week se idilliese verblyf 'n snaakse reukie in die lug opmerk, wat absoluut niks met kelp wat uitspoel te doen het nie. 'n Onaardse gedreun het opgeklink en die reuk het skerper geword…
Ons bron van inligting oor hoe dinge in die dorp werk, die dogtertjie oorkant, het gesê: "O, dis die poeftrok, Tannie, hy kom die tenk leegsuig." Tenk? Leegsuig? Waarvan praat die kind?
Navrae by die bure het ons vrese bewaarheid – ons dorp het nie 'n munisipale rioolstelsel nie, maar 'n mengsel van suigtenks by die nuwer huise en soakaways by die ouer huise. Dan was daar ook die onwettiges wat 'n gat gekap het in 'n suigtenk om dit te omskep in 'n soakaway. Reg geraai, ons huis is 'n ouer huis… En die soakaway klaarblyklik so oud soos die huis self – circa '47.
Ons het dadelik die erf begin deursoek vir tekens van tenks, mangate of suigpunte, maar al wat ons kon kry, was 'n dowwe klank by die braaiplek in die binnehof, dis nou as ons op en af spring op die sement. Dus 'n soakaway, waaroor 'n soliede sementblad gegooi is, sonder selfs 'n inspeksiegat. Maar wat, al die water het iewers heen verdwyn en ons het lustig proppe uitgetrek, dit het immers so gewerk totdat ons daar ingetrek het. Ons het net geweet, iewers in ons agterkoppe, ons sou een of ander tyd móés uitvind wat aangaan.
Geen probleme – tot die dag 'n jaar of wat later, toe ons bouers begin nader het vir kwotasies om 'n behoorlike braaiplek te bou. Toevallig het ons 'n éffense sakking van die sementvloer teen die een muur gesien, en gedink nou kan die bouer sommer na alles kyk.
Mense hier rond sal weet dat om 'n bouer te kry om uit te kom om 'n kwotasie te gee, al op sigself 'n prestasie is. Maar wat, ons is mense met deursettingsvermoë en die derde ou wat belowe het hy kom kyk, moes iets vermoed het, en het summier geweier om verantwoordelikheid te aanvaar vir enige insakkingskade.
Met elke kap van die hamer op die beitel "om te kyk wat aangaan", het John en die bouer al hoe bleker geword.
Presies hóé die insakking plaasgevind het is nie ter sake nie. Die aanskou van baie jare se uitlaatwater en riool wat sukkel om weg te syfer, is nie 'n prentjie wat jy voor jou geestesoog wil sien nie. Die gat, byna so groot soos die binnehof self, met een hoek van die stoorkamer wat in die lug hang, het my paniekerig die huis in laat vlug.
Die bouer het natuurlik besef ons sal eenvoudig sy kwotasie móét aanvaar en het ons liederlik uitgebuit, maar ons het net gesê, doen dit asseblief en doen dit nou. Bou die tenk. Ons kon nie 'n voorafvervaardigde tenk (amper soos 'n veselglasswembad) kry nie, want die binnehof was nie toeganklik vir die trok nie.
Die volgende twee weke kon daar nie 'n druppel water deur 'n uitlaatpyp of toilet loop nie. Ek het my vrywillige werk by ons plaaslike Toeristeburo ernstig opgeneem en sommer elke dag gaan help (want daar is 'n toilet!).
Gelukkig het ons die bure se vakansiehuis se sleutel gehad, en het maar omgestap soontoe vir nommer twee. Gelukkig ook was daar 'n stormwaterslootinspeksiegat reg voor ons huis en nou, na vyftien jaar, kan ek seker bieg dat ons skottelgoedwaswater, waswater en so aan daar in gegooi het. (Ons het elk ook 'n yoghurthouer gehad met die naam Koos, maar daaroor praat ons nie…)
Daar was ook die drom wat die simpatieke bouer in die aande onder 'n uitlaatpyp gesit het. Sodat mevrou darem die toilet kan gebruik … Ek wou nie, ek was te skaam dat die bouers my pie moes weggooi.
'n Skotteltjie wil ek nooit weer sien nie en die ervaring het ook weer bevestig waarom ek nie van kamp hou nie…
Drie Geentroef! Maak gou die rub klaar! Deel vinnig, daar is nog vyf minute! Daar's hy, al die kinders slaap, maak vol die glase terwyl ek deel. Julle, dis al 04:00, laaste rubber.
In die laat sewentigs en vroeë tagtigs was brug een van die groot plesiere van my lewe. In die kantoor wat ek met George by die destydse Gevangenisdiens gedeel het, was die kaarte gedeel teen 12:15. Die twee brigadiere en die majoor wat met die twee sersante saamgespeel het, was altyd stiptelik op tyd. Die twee brigadiere moes beurte maak, en het mekaar afgelos. Dan het ons menige nag deurgespeel, met suster Drinie en swaer Koos, en met vriende Marion en Helgard. *
Brug as strategiese spel het my baie geleer van die lewe. Dit het my geleer hoe ons mekaar kan bluf, met geen troefkaart in jou hand nie. Dit het my geleer dat die dice nie dieselfde vir ons almal val nie, maar dat jy steeds die beste kan doen met die kaarte wat jy in jou hand het, veral as jy saamwerk met jou maat. Goeie brugspelers is kenners van die interpretering van lyftaal. Sonder gesonde kompetisie is daar geen spel nie, maar jy moet ook weet wanneer om jou kaarte in te gooi en eerlik te wees oor dit wat jy kan bied. Die heel beste ding wat ek geleer het, is dat jy baie pret kan hê terwyl jy besig is met 'n doodernstige spel. En met finesse as strategie, kan jy meestal 'n wenhand speel, maar ook nie altyd nie.
Soms dink ek die lewe self is 'n spel wat ons nog moet bemeester, dat ons lewe 'n virtuele werklikheid simuleer. Dat die lewe self 'n realiteitspel is. Mense in magsposisies en meningsvormers, speel dikwels die spel wat hulle dink van hulle verwag word, hulle verberg hulle ware gevoelens en sê wat reg is vir die omstandighede, wat hulle dink die wêreld van hulle verwag. So het ons grootgeword, so het ons gesien hoe die mense in magsposisies dit doen.
Toe kom keer die magtigste man ter wêreld die appelkar om, en hy sê met bruuske eerlikheid, sonder enige finesse wat hy voel en dink met sy ongebreidelde manier van praat. Tog dink ek die wêreld het die Trumps nodig. Dalk moet hy op 'n ekstreme manier vir ons wys dat eerlikheid ook soms nodig is om te sê wat baie mense buitendien dink. Hy sê wat in sy gedagtes is, hy is eerliker as baie gesofistikeerde gladdejanne in die politiek. Dalk het ons nodig om na sy ekstreme optrede te kyk om te weet wat ons wil en nie wil nie, om weer balans te vind. Donald Trump gooi sy troefkaart as politikus en doen 'n vreemde ding, hy doen alles wat hy tydens sy verkiesingsveldtog belowe het – en nou dat hy einste beloftes deurvoer, is hy ongewild?
Dis maklik om hom te kritiseer, maar dan vra ek altyd: En hoe het dinge tot dusver vir ons gewerk?
It is not the handling of difficult hands that makes the winning player. There
aren't enough of them. It is the ability to avoid messing up the easy ones.
* Dit was in my vorige lewe in Pretoria, toe ek met Drinie se man Koos, se broer Jan getroud was. Twee susters met twee broers. Alhoewel Marion en Helgard nou net 'n paar blokke van ons af in Kleinmond bly en ek en John steeds vriende is met hulle, speel ons nie meer brug nie.
Verandering kom met die sekelmaan
Waarom skop mense so teen verandering? In my bietjie meer as ses dekades het Afrikaans as taal baie verander. Lees maar net die boeke wat geskryf is in die tyd toe jy 'n kind was. Lees die klassieke werk van Hettie Smit, Sy kom met die sekelmaan (1937). Voordat jy dit as oud en argaïs afskiet, lees dit vir van die mooiste stukkies prosa in Afrikaans uit vorige eras. Dit is 'n verhaal van 'n vergeefse liefde en 'n gebroke hart, 'n eienaardige liefdesveelhoek. Hierdie verhaal vergelyk amper met dié van Brink en Jonker, dit is 'n grootse verhaal van vreemde liefde tussen intellektuele mense. Lees meer daaroor op die ou Boekemakranka Virtuele Leeskring (die eerste forum waar ons net oor boeke gesels het aan die begin van sosiale media) Maar taal verander. Omdat dit so geleidelik gebeur, besef ons dit nie. Ek kom gedurig in die versoeking om vir mense te vra wanneer hy so verwoed veg om behoud van die taal, tot op watter stadium wil hulle die taal behou soos dit is, want hulle besef nie hoe dit onder ons neuse verander nie. Onthou die dae toe kondensmelk swak taal was? Mens moes praat van gekondenseerde melk.
Moenie dink aan 'n lepel kondensmelk nie…
Ernstig nou. (En nee – Moenie dink aan 'n lepel kondensmelk nie…)
Dieselfde geld vir boeke. Soveel mense soos daar is wat Kindles en ander e-lesers besit, soveel mense is daar wat daarteen weerstand bied. Hulle praat graag van die reuk en gevoel van 'n régte boek, maar lief soos wat ek vir boeke is, so min hou ek van die hooikoors wat ek kry van stowwerige boeke (al is dit ook nou my 1944 weergawe van Sy kom met die sekelmaan), en die chemikalië wat ek ruik by 'n splinternuwe boek. Ek is passievol oor nuwe tegnologie sowel as boeke; daarom was dit maklik om in hierdie bedryf te begin leer van die verwerking van e-boeke. Eens op 'n tyd is boeke op kleitablette geskryf en die tegnologie het sodanig ontwikkel dat die ou Egiptenare papirusvelle kon maak om op te skryf en te skilder. Ons Afrikaanse taal het ontwikkel uit Hoog-Hollands, met insette van ander tale. Die manier waarop ons lees, hou tred met die lewe – dit is dinamies, dit groei en verander. Daar was 'n tyd toe mense ook gekant was teen televisie, rekenaars en selfone en tot vandag is sommige skrywers steeds nostalgies oor die gesellige gekletter van 'n tikmasjien. E-boeke is hier om te bly. Kom ons konsentreer op die inhoud van 'n boek, eerder as die platform waarop dit aangebied word.
Kom ons verander saam met die taal, ons skep ons eietydse liefdesverhale, ons verewig dit op die platforms van ons tyd, as ons kom met die sekelmaan.