Staatsrede moet eerder ‘energierede’ weesPresident Cyril Ramaphosa (Foto: JUSTIN TALLIS/ AFP) “Vanaand behoort eintlik die energierede van hierdie land te wees,” sê ’n energie-ekonoom enkele ure voordat pres. Cyril Ramaphosa Donderdagaand sy 2023-staatsrede in Kaapstad sal lewer. Lungile Mashele, energie-ekonoom verbonde aan die Openbare Beleggingskorporasie, glo Eskom behoort die belangrikste onderwerp van vanjaar se staatsrede te wees. “Ons het nie ’n ekonomie as ons nie energiesekerheid het nie.” Mashele verwag egter dat Ramaphosa vanaand bloot dieselfde oor Eskom sal opdis as wat hy die afgelope 18 maande reeds doen. Dít sluit in die invoer van krag van buurlande af en die verhoogde lisensiedrempel wat glo beduidende private belegging in kragopwekkingsprojekte sal inhou. “Alles wat pres. Cyril Ramaphosa vanaand noem, sonder om ’n korttermyn-, mediumtermyn- én langtermynplan te verskaf, sal egter nie vir ons van enige waarde wees nie.” Wat moet Ramaphosa dan nou eintlik sê? Mashele sê sy wil nie vanaand enige verskonings of bewerings van sabotasie by Eskom hoor nie. Sy wil wél hoor dat die regering pal agter die land se sukkelende kragvoorsiener staan en dat die regering ten gunste is van Nersa se beoogde 18%-tariefverhoging. Sy wil ook hoor dat daar tydens die begrotingsrede aangekondig word dat die regering van Eskom se skuld sal oorneem. “Dit sal baie help om te verseker dat Eskom op kort en mediumtermyn finansieel volhoubaar is.” Dawie Roodt, direkteur en hoofekonoom van die Efficient Groep, sê op sy beurt hy sal net vanaand regop sit indien Ramaphosa die werklike probleme rakende Eskom aanraak. “En die werklike probleme lê by die struktuur en finansies van Eskom,” glo Roodt. “Daar is ’n elektrisiteitsplan, maar nie ’n finansiële plan nie. Ons het dus geen idee hoe die finansiële probleme opgelos gaan word nie.” Roodt sê só ’n plan behoort uiteen te sit hoeveel van Eskom se skuld die minister van finansies bereid is om oor te neem en hoe die regering munisipaliteite sover gaan kry om hul kragrekeninge te betaal. Ramaphosa behoort ook aanpassings aan die struktuur van Eskom te maak deur ontslae te raak van amptenare wat elke maand ’n salaris trek, maar geen bydrae lewer nie. “Maar ek is bevrees hy gaan dit waarskynlik nié doen nie,” voorspel Roodt.