150 Stories (Afrikaans Edition) | Nataniël [Nataniël] | download
اصلی 150 Stories (Afrikaans Edition)
کاپی کول (epub, 529 KB)
Ek lees graag & hou vandie boeke
13 January 2021 (10:31)
Baie goeie afrikaanse boeke, dankie
11 August 2021 (15:39)
Bruid in 'n goue hok
Abby Green [Green, Abby]
Seisoen van vervulling (Afrikaans Edition)
Cloete, Alta [Cloete, Alta]
This collection is dedicated to all the musicians, technicians, singers, dancers and backstage crew who had to listen to my stories, night after night, for the past 27 years. Thank you!
Ameliah de Nek-Nek se pa het homself doodgedrink.
Sy neem toe die boerdery oor en kyk na haar ma en kry sodoende op ses-en-dertig 'n uiteindelike verskoning vir haar enkelstaat.
Ameliah werk haarself gedaan om die plek aan die gang te hou, maar alleen is alleen, en later word dit so erg dat die geringste glimlag of knik haar hitte oopdraai.
Douw woon op die dorp. Hy's in matriek met 'n lang lyf, sagte gesig en groot planne. Maar sy bestaan word onwerklik die dag toe hy opgeroep word vir diensplig en hy uitvind almal aanvaar dit as natuurlik, sy vrees is sy eie.
Elke nag lê hy wakker, hy's later uitgehuil. Hy bly wonder hoe gaan hy wegkom, wie gaan hom troos. En op 'n Woensdag val sy gedagtes op Ameliah en hy's uit plaas toe.
Ameliah was onder 'n afdak doenig toe sy vir Douw op sy fiets sien aankom. Hy't in haar arms geval en sy't hom verwelkom asof dit nog altyd so beskik was, vir ewig en ewig.
Hulle het mekaar kragdadiglik liefgekry. Elke dag, elke nag, enige plek, in die wingerd, in die bakkie, in die spens, in die kerksaal, in Douw se kamer. Hulle het gesweet, gehuil, uitgeroep, hulle het vir mekaar perverse vertonings gegee, geen druppel energie of verbeelding is ontsien nie.
Douw wou by Ameliah in, tot heel binne, hy wou 'n plek oopboor waar hy kon wegkruip, en sy het die jeugdigheid ontvang totdat haar lieste gevoel het of die sirkus daar oornag het. Weg was die dorp, die plaas en die redes, hulle het beweeg in die oomblik, die hartstog en mekaar se lywe.
Op 'n soveelste Sondagmiddag raak die twee weer aktief agter 'n wynvat en beloof mekaar lighoofdig die Melkweg en sy omvang.
Soveel, dat hulle van niks weet toe Ameliah se ma die gedruis kom bekyk nie. Die aand sit Ameliah in die bad en spons haar wonde, toe kom haar ma die badkame; r in met die haardroër, sê, Verraaier, en gooi die ding in die bad.
By Ameliah de Nek-Nek se begrafnis trap die jonge Douw 'n kluit af en gooi homself teen die kis. Hy huil, oopmond, soos 'n ou man.
Van toe af kan hulle hom stuur, weermag toe, universiteit toe, winkel toe. Hy's 'n droomseun.
Vroeër het ek mos by my ma-hulle in die Kaap gebly en my ma het my versorg tot sy nou nie meer kon nie. Toe vra sy of ek nie iewers anders wil gaan bly sodat hulle weer hulle gesigte op straat kan wys nie.
Ek kry toe vir my 'n verpleegster, ons trek Transvaal toe en ons bly in hierdie klein huisie in Pretoria.
Maar nou langs my ma-hulle in die Kaap het 'n oujongnooi gebly, Antie Huibre. Antie Huibre het vreeslik gecampaign vir die Nasionale Party. Elke keer as die Minister in die saal kom praat, dan maak sy 'n klomp tee en so. Toe gaan die Minister se vrou dood en hy trou met Antie Huibre.
Nou't my ma mos 'n kontak in die regering en elke keer as Antie Huibre-hulle opkom vir 'n sitting, dan stuur my ma vir my 'n pakkie saam.
So lui die foon weer eendag. Die verpleegster tel op en hulle sê daar't vir my beskuit aangekom by die Uniegebou en kan ek dit asseblief môre kom afhaal by Kamer 202.
Daai nag slaap ek, soos enige mens wat die volgende dag moet Parlement toe, heel onrustig en ek droom die verskriklikste ding.
Ek droom ek kom by die Uniegebou aan om my pakkie te kry en toe ek so om die hoek loer, sit daar derduisende mense op die gras met Nataniël-vlaggies. En soos hulle my sien, begin hulle skree en waai. Ek wil nog vra wat gaan aan, maar daar bars musiek los en om die ander hoek kom daar 'n optog met orkeste, ruiters, kanonne en balloons. En heel agter sleep hulle vir Laurika Rauch op 'n vlot in.
Laurika trek los, maar sy sing die "Vlaglied" dat selfs van die perde begin huilerig raak. Ek weet glad nie wat gaan aan nie, maar dis vir my heel aandoenlik.
En toe gaan 'n kollig aan op die trappe en daar staan ons eie prima ballerina. Phyllis. Die Vlootorkes trek los met "Die Stem" en Phyllis lig haar been. En sy ballet daai Stem dat ek openlik begin bewe.
Maar nou weet ons mos Phyllis is nie meer wat sy was nie, en elke keer as die orkes kom by daai stuk waar die kranse antwoord gee, dan maak sy die een been so op, nes 'n flamink. En toe sy weer so maak, val haar gehoorapparaatjie uit. Die orkes is naderhand klaar, die conductor rol al sy tweede joint, maar Phyllis weet van niks. Sy's daar oor die gras en tussen die bome in.
Met dié gaan die Parlement se voordeur oop en daar staan die hele regering. Heel voor in die middel staan Antie Huibre met my doos beskuit. En die Minister begin sy toespraak. Hy sê, Nataniël, omdat jy so slim is, neem ons jou hiermee as ons nuwe President.
Ek wil nog protesteer, maar almal waai net hulle vlaggies en Antie Huibre kom baie dramaties die trap af met my doos. Op daai oomblik kom Phyllis, met wat heel moontlik die laaste arabesque van haar loopbaan was, om die hoek en tref Antie Huibre vol in die wind. Ek, Antie Huibre, Phyllis en die doos is by die trap af.
Toe ek weer bykom, sit die hele Suid-Afrika op die gras, elkeen met 'n koffie en 'n beskuit. En toe gebeur die verskriklikste ding. Die eerste een doop sy beskuit en soos hy hom hap, val my een arm ghoeps! af. Hap die volgende een, ghoeps! val die ander arm af. En toe my been en so aan tot daar nog net 'n stukkie van my oorbly.
Hier reg voor my sit so 'n skeel vrou met 'n snor en 'n helse lang ding in haar hand en sy druk hom in haar koffie. Ek skree nog soos op TV, Nee! Nee! Nee! Maar sy luister nie en maak haar mond oop. En net toe sy wil hap, breek die stuk beskuit af en val plonks! terug in die koffie en ek skrik wakker in 'n dam sweet.
Hoekom gil jy so? vra die verpleegster.
Ek sê, Ek droom ek word President!
Sy tel my kop op en gaan hou dit onder die kraan. Sy maak die gangkas oop, haal my een been uit, skroef dit aan, toe die ander een, die arms en die res. Toe, sê sy, loop haal jou beskuit.
En toe ek so voordeur toe skuifel, sê sy, En moenie vir jou worry nie, hulle sal jou nooit in die Parlement sit nie. Daarvoor is jy darem net te mooi.
(uit Crazy, Oktober 1990)
Eendag was daar 'n vrou met 'n baie hartseer lewe. Haar naam was Griet.
Griet is gebore in 'n karavaan naby Langebaan, gevolglik moes sy vir die res van haar lewe opgeboude skoene dra. Weens dit en ander omstandighede wat nou nie hier ter sprake is nie, word sy toe op 'n dag gedwing om te trou met 'n man met 'n baie slegte asem. Sy naam was Rasper.
Griet en Rasper trek toe in by 'n huisie op die dorp, en heel eerste pak Griet die pot uit sodat sy kan tee maak as die bure kom kennis maak. Maar niemand kom oor nie.
Die volgende dag is Rasper by die werk en Griet maak weer tee. Maar niemand kom oor nie. Sy was toe maar die pot en dink vanaand kan sy en Rasper maar self oorstap en gaan kennis maak. Maar Rasper kom nooit saans huis toe nie. Weens dit en ander omstandighede wat nou nie hier ter sprake is nie, word Griet toe gedwing om op 'n koel Sondagmiddag vir Rasper om die lewe te bring.
Sy wag toe dat dit aand word, grawe 'n gat in die agterplaas, gooi vir Rasper in, maak toe en gaan lê.
Die volgende oggend toe sy wakker word, staan sy hand 'n entjie bokant die grond uit. Sy parkeer toe die kar bo-op, net vir in case, en wag dat dit aand word. Die aand grawe sy nog 'n dieper gat, bêre vir Rasper, maak toe en gaan lê.
En die volgende oggend staan die hand nog 'n entjie hoër bokant die grond uit. Sy parkeer toe nou maar weer die kar bo-op en wag dat dit aand word.
Die aand begin Griet grawe. (Vir my klink dit 'n bietjie soos 'n Afrikaanse digteres: Hier's ons nuwe bundel, Kak in die koring, deur Griet Grawe. Maar weens omstandighede wat nou nie hier ter sprake is nie, is die bundel toe nooit gepubliseer nie, so ons gaan net aan met ons storie.)
Griet grawe. En Griet grawe die diepste gat ooit. As sy 'n bietjie langer aangehou het, het sy 'n Japannese gesin se ontbyt heeltemal ontwrig. Toe gooi sy vir Rasper in, maak toe en gaan lê.
En die volgende oggend toe sy wakker word, val daar 'n skaduwee so groot soos Tafelberg oor die huis. (Vir my klink dit so 'n bietjie soos 'n Afrikaanse treffer: Hierdie week is Edwill van Aarde se Nr. 1 "In die skadu van die berg". Maar weens omstandighede wat nou nie hier ter sprake is nie, het die ou liedjie dit toe nooit gemaak nie, so ons gaan net aan met ons storie.)
Toe Griet by die agterdeur uitkyk, is die hand al besig om oor die huis te groei. En voor sy iets kan doen, vou die hand toe. Oor die erf, oor die huis en oor Griet. Daar was net 'n sagte kraakgeluid en sy's nooit weer gesien nie.
En toe die hand weer stadig oopvou en kliphard burp, loer daar twee vrouens oor die heining aan weerskante van die erf. En die een skree vir die ander een, Hey, hoor hierso, miskien moet ons 'n bordjie goed oorvat, lyk my ons het nuwe bure.
(uit The After Dark Horror Show, November 1990)
Toe ek 'n nobody was het ek ook in die Kaap gebly, maar dinge verander en ek trek Transvaal toe. Nou bly ek in 'n bachelor's flat in Northcliff, maar die AWB's gee my vreeslik baie kak en ek besluit ek moet vir my honde kry.
Ek kry toe die mooiste twee klein boelterriërtjies, Bacchus en Cher. Alles gaan goed, tot op 'n dag, toe sien ek hierdie hondjies word al hoe groter, miskien het ons 'n bietjie spasie nodig. Ek huur toe hierdie lappie grond tussen Johannesburg en Pretoria by 'n Antie Laubscher, 'n ou vrou met 'n baie moeilike skildklier en so 'n los nekvel.
En omdat die Antie Laubscher haar hele lewe daar gebly het, kweek sy toe die gewoonte aan om tydig en ontydig daar in te val en dan krap sy 'n bietjie in die beddings rond.
Nou, diegene wat my al van naby gesien het, sal weet hier om my middel is daar ietwat van 'n walletjie, en die een onder hom is nog groter, met die gevolg, die stukkie tussenin kry nooit son nie. En op 'n dag besluit ek dis tyd om hierdie riffie te tan. Ek dra die strykplank agterplaas toe, drink drie spierverslappers, trek my klere uit en loop lê agteroor op die plank.
Die volgende oomblik staan Antie Laubscher hier langs my en krap in die kannas. Ek maak of ek van niks weet nie, wat de hel moet ek anders doen? Maar ek besluit as die ou vrou nou hier padgee, ry ek Johannesburg toe en loop koop 'n slot vir my hek.
Sy's om die huis, ek trek my klere aan en klim in my kar. Maar wat ek nie geweet het nie, is dat sy nog om die hoek tussen die vygies doenig was, en met dié wat ek om kom, moes ek haar seker met die agterste bumper aan die los nekvel gehaak het, en ons is af met die pad.
Ek wil Johannesburg net inry, toe's hier skielik sulke blou ligte wat so flits, ek dog eers dis 'n klompie fans wat my met 'n mobile disco die dorp wil inhelp, en ek trek van die pad af.
Hier kom 'n verkeersbeampte aan, hy't so 'n geboortemerk op sy wang wat nogals oulik is.
Ek draai my ruit af, ek sê, Middag.
Hy sê, Besef jy jy't 'n onwettige vrag?
Ek sê, Nooit.
Hy sê, Ja, hier hang 'n ou vrou agter aan jou bumper.
Ek sê, Ek weet van niks!
Hy gaan kyk weer na Antie Laubscher. Hy kom terug. Jy kon ten minste 'n rooi vlag aangesit het, sê hy en skryf vir my 'n kaartjie.
En toe ek hom sien omdraai en terugloop na sy kar toe, kry ek meteens hierdie warm gevoel oor my. Gaan ons mekaar weer sien? vra ek.
Ek sal nie weet nie, sê hy.
Dit kon so anders gewees het, sê ek.
Ek sal nie weet nie, sê hy en klim in sy kar.
En soos hy verdwyn op die horison, kom Antie Laubscher by hier agter aan die bumper. En nou? vra ek.
Nee, ek sal nie weet nie, sê sy, maar miskien moet jy kyk of jy my seun kan opspoor. Ek hoor hy's nou by die Verkeersdepartement. Hy't so 'n geboortemerk op sy wang.
(uit Face Lift, Desember 1990)
In die straat agter die bakkery het 'n klein vroutjie gewoon, Budgie Beukes.
Budgie was een van daardie mense wat haar deur niks laat onderkry het nie. Nie eens die feit dat sy al van sestien af 'n houtbeen gehad het, kon haar spoed breek nie. Sy't net altyd gesmile en gevra of jy nog iets wil hê om te eet. En dis juis met hierdie vraag dat sy haar moses teëkom, want op 'n dag trou sy toe met die Beukes-man, 'n man met 'n helse aptyt. Budgie het skaars haar houtbeen oor die drumpel gesit, toe's sy by die kombuis in en aan die kook.
Dis te betwyfel of Budgie ooit geweet het wat die man se naam was, hy was maar altyd net Die Man. Dis ook te betwyfel of sy geweet het wat hy vir 'n werk doen. Hy's net elke oggend met sy trommel by die huis uit en teen sesuur sak hy weer daar in met al sy pêlle, besuip en bemors die hele plek, en Budgie het maar net gesmile en nog 'n klont botter in die mash ingeroer.
Net soos die week het elke naweek ook sy roetine gehad. Saterdae is Die Man en sy pêlle – almal in dieselfde uniform – douvoordag dorp uit plaas toe om te gaan skyfskiet oefen en teen skemer sak hy doosdronk weer by die huis in, vreet ses helpings kos op, sleep vir Budgie kamer toe en daar werk hy nou vir haar. En sy wat nie eintlik lekker weet wat gaan aan nie, het nou maar smile-smile daar gelê tot hy aan die slaap raak en so by die derde snork dan skuif sy stilletjies onder uit om Sondag se hoender te gaan ontvries.
Te lekker gaan dit. 'n Jaar ná die troue is Die Man al so dik in die gat, hy kan hom skaars roer en Budgie twieter in die kombuis rond. So dol gaan dit, dat eers toe die klein vroutjie haar derde tydperk mis, besef sy daar's fout. En toe sy vir Die Man vertel, is hy so bly, dis nie 'n halfuur nie, toe's al sy pêlle daar en jy hoor net bierblikke en boerekrete en in die kombuis is Budgie so nervous, sy kry skaars die mince by die vetkoek in.
En daar kry Budgie toe vir die eerste keer in haar lewe 'n beklemming. Net daar in die sitkamer sê die man, come hell or high water, sy baby word in kakie gedoop. Budgie staan agter die kombuisdeur, maar dit voel vir haar haar hart klim by haar keel uit. Sy't so gekyk na die kombuis, die vetkoek, die houtbeen en toe't sy buite op die stoep gaan staan.
Van daai nag af het Budgie nooit weer 'n woord gesê nie. Sy't ook nooit weer geslaap nie. Dit was asof sy 'n vreemde besoeker verwag het. Snags het sy vir ure by die venster uitgestaar en verder het sy gekook asof al die kos in die wêreld skielik moes gaar kom. En Die Man het gevreet en geburp en gespog oor sy baby en die doop.
En toe een aand, toe die wolke 'n kring om die maan maak en Die Man se steak begin bloei op sy bord, kry Budgie 'n pyn deur haar hele lyf. Sy's skaars by die eetkamer in, toe sak sy inmekaar. Van die val skuif die rok op en daar waar die houtbeen by haar knie kom, sit 'n klein, groen blaartjie.
Die bediende het hulle die volgende oggend gekry. Sy't so geskrik, teen die tyd dat die bure daar aankom, het sy soos 'n regte meid geskree.
Niemand kon verstaan hoe die plek toegerank gekom het nie. Orals was heldergroen ranke met klein, rooi tamatietjies. Aan die einde van die rank het Budgie gelê met 'n smile op haar gesig. En in die oorkantste hoek het 'n groot karkas in 'n kakie-uniform tussen die ranke vasgesit.
En vandag nog, as jy 'n ryp tamatietjie tussen jou vingers vashou, en jy druk hom hard, kan jy sien daar breek so 'n smile uit. Druk jy hom nog harder, kan jy sien hoe sê hy, Pappa.
(uit How to Faint and Cry, Junie 1991)
Nadat hulle op die TV gesê het van die nuwe Suid-Afrika, is my buurvrou ernstig aan die voorberei. Sy't 'n hoë muur laat bou, hekke laat aansit en blikkieskos in die tuin begrawe.
En elke keer as ek haar groet, kan ek in haar oë sien sy wil net gil, Weet jy dan nie ons gaan suffer nie?!
Aai, vrou, hoe kan 'n witmens nou ooit suffer, hy weet dan nie eens hoe 'n mens lekkerkry nie.
Kyk, daar ver in Vereeniging se karavaanpark het twee lesbians gewoon. Hulle name was Hetwieg en Skyf.
Hulle't nie juis op die dorp gekom nie, want die mense het darem te veel gepraat oor hulle dwarsgeid. Dit het hulle baie seergemaak, want hulle harte en hulle politiek was reg, maar die tweetjies moes hulle maar eenkant hou. Hetwieg was soort van die wyfietjie van die twee. Sy't mooi aangetrek en die boeke gedoen by die dorp se swembad. Skyf weer, was ontstellend butch met haar jeans en oefenskoene. Sy't trok gedryf by die Koöperasie en naweke dan bou sy eiehandig aan die huisie op so 'n plot wat die twee daar aangeskaf het. Verder het hulle gereeld gebad en was hulle baie lief vir mekaar. En dis juis waar hulle enigste probleem gelê het.
Of dit nou was van die oliedampe by die werk, of die plat skoene wat sy gedra het, weet niemand nie, maar Skyf kon nooit 'n klimaks bereik nie. Hulle het mooi woordjies gefluister, hulle het elke denkbare apparaat ingespan, hulle het mekaar getakel dat daai karavaan net met 'n hemelse genade bly staan het, maar niks wou gebeur nie. Hetwieg het gekom en gegaan, en Skyf het bly lê en hap-hap in die lug soos 'n haai met seer gums.
So raak die probleem stadigaan al hoe groter, totdat Hetwieg eendag by die swembadkantoor haar hande op 'n tydskrif kry en lees dat lekkerkry vir die middelklas-Afrikaner nog maar steeds gepaard gaan met 'n skuldgevoel en daarom is dit goed as ons af en toe in die tuislande gaan dobbel, en so.
Hetwieg besluit dis wat hulle nodig het vir Skyf se droogte: a change of scenery. Die aand is die karavaan agter die trok en hulle sleep hom heel uit die dorp uit tot daar anderkant langs die highway.
En hulle werk deur daai maand se groceries. Dis kerse, dis wierook, dis custard om die nippels, in 'n stadium het hulle mekaar daar beet met sulke waterpistole vol rooibostee. En soos die Afrikanervrou van vandag nou maar weet, het rooibostee sy genesende kragte, en dis nie lank nie, toe moan daai Skyf soos 'n kat met 'n brandwond.
Net daar, soos aan die einde van enige goeie storie, bereik Skyf 'n klimaks met die voltage van 'n nasionale kortsluiting. Hetwieg skrik so groot, sy wil nog huil, maar at the height of passion gryp haar vriendin haar en slaan agteroor met 'n impak wat geen gesinskaravaan kan weerstaan nie.
Met dié gaan die gasbottel aan die onderkant van die karavaan los en ontplof met so 'n slag dat die mense van Meyerton vandag nog gruisklippies in hulle beddings kry.
Drie dae later kom ou Oom Vermeulen die aand laat by die huis – die pad Vereeniging toe is nog nie reggemaak nie.
Vroumense, sê hy vir sy vrou. Jy moet die gat sien! Hulle sê die twee was toe al die tyd terroriste, maar ek weet nie so mooi nie. Jy moet sien wat tel 'n man in die veld op.
Toe haal hy 'n waterpistool uit en skiet sy vrou plonks! op die wang met 'n skoot rooibostee.
Dis innie gene
Net hier voor die referendum, nou kuier ek by my ma-hulle.
En die een dag is ek en my ma fabrieke toe, ek soek 'n duvet met papegaaie op. Maar ek's benoud, man, ons loop die commonste mense raak, hulle gaan mos nooit ja stem nie, dan moet ek emigreer, vir wat soek ek nou 'n duvet in die eerste plek.
En toe daar so 'n harige vrou 'n rol ougoud sunfilter by ons verbysleep, hier haak my ma af en sê, Ja, Niëltjie, dis innie gene. Dis nou die soort met wie praatjies nie sal werk nie. As dit in jou gene is, kan g'n mens jou help nie.
Daai aand kan ek net nie die mense by die fabriek uit my kop kry nie. Ek's later so depressed, ek dink sommer dié vrolike storie uit:
Hier in die vroeë sewentigerjare, toe dit nog goed gegaan het in ons land – die swartes was lekker stil en die Engelse het glad nie getel nie – was dit mos ongelooflik hoe die minder gegoede Afrikaner tekere gegaan het. En tussen alles deur, het die gemors nog kinders ook gemaak dat dit 'n naarheid was.
En toe vlek die polisie een van die grootste skandale van die eeu oop (julle moet dit kan onthou, dit was nog in die Brandwag) toe hulle ontdek die minder gegoedes gooi drank in die babies se bottels dat hulle kan ophou skree en begin slaap. Die Welsyn gryp daar in en gooi al die kinders in die weeshuis.
Nou, een van die kleintjies wat van die ergste getref is, was 'n dogtertjie met die naam van Blydskap Joubert. Die stomme kind het soveel alkohol ingekry, dat jare daarna nog, as sy net bietjie lank in die son is, gaan sy daar aan die gis en raak geheel en al aggressief.
So beland Blydskap ook toe op 'n manier saam met die res van die weeshuis in standerd 6, en die een Saterdag kom die Vroue-aksie die weeshuis besoek en heelmiddag moet die kinders in 'n ry staan op die lawn dat die dames kan fudge uitdeel. En daar slaan die son vir Blydskap, sy raak so dol, die nag ontsnap sy deur die toiletvenster en loop weg.
En so word Blydskap Joubert een van die eerste punks in Suid-Afrika. Skeer haar kop kaal, laat haar potblou tattoo, maak vir haar 'n trourok uit 'n stortgordyn en trou met die slegste ou wat sy kon raakloop. Maar so sleg, dat ek vir die storie nou nie eens vir hom 'n naam uitgedink het nie.
Vir hulle honeymoon kruip die twee weg agterop 'n goederetrok en snuif soveel gom dat hulle eers twee weke later bykom, iewers op 'n plattelandse stasie. Maar hulle het sulke migraines dat hulle net daar besluit om 'n nuwe begin te maak. Trek in op die dorpie, die sleg ou kry vir hom werk by die garage en Blydskap groei haar hare terug.
Maar nou weet julle mos – en veral vandat ek in Pretoria bly, sien ek dit ook baie – 'n mens kan soveel geld maak soos jy wil, maar as jy 'n swak agtergrond het, kom jy nooit daarvan weg nie.
So, Vrydae, as die sleg ou pay, dan gaan hulle daar aan die suip en aan die baklei, hy neuk Blydskap se oë vir haar so dik, sy lyk soos een of ander Oosterse afgod.
Af en toe, in die middel van die week, is Blydskap darem 'n paar dae lank nugter genoeg om te sien wat om haar aangaan, dan raak sy vreeslik mismoedig. Op een so 'n dag is sy hoeka bietjie lank in die son, raak aan die gis, tip geheel en al oor na die malkant toe, en besluit sy doen standerd 8 oor die pos.
Dié vat haar toe omtrent twee jaar, baie trane, nog meer drank, 'n klomp fights en vreeslik baie blou oë. Maar wonders gebeur en sy druk deur, en op 'n dag kom die papier daar aan wat sê sy't standerd 8. Blydskap is so bly, sy't die brief onder die arm en sy's daar af garage toe, die sleg ou lê onder 'n kar.
Ag koop vir my 'n rok, man, sê Blydskap.
Vir wat, sê die sleg ou.
Ek het standerd 8, man, toe, sê Blydskap.
En wat de hel gaan jy daarmee doen, sê die sleg ou.
Jy sal sien, sê sy.
Ek neuk vir jou, sê hy.
En net daar pluk Blydskap haar moer en skop die jack onder die kar uit.
En word op agtienjarige ouderdom 'n weduwee met 'n toekoms.
(uit Paradise, Januarie 1992)
Aan die begin van verlede jaar doen ek 'n show en in die show speel ek 'n vrou wie se naam Blossom is, en daarvoor het ek 'n nagrok nodig.
Die een laatmiddag is ek by die shopping centre, dis amper toemaaktyd, ek is in by 'n boetiek. Maar ek sien onmiddellik alles is nie lekker nie. Hier staan so 'n ou vrou en rook agter die till, maar die ding se oë sit heel dwars in haar kop.
Ek sê, Verskoon my, Mevrou, ek soek 'n nagrok vir my show.
Hygend! skree sy. Hoekom moet ek so suffer? En sy druk haar sigaret dood op haar arm.
Loop kyk daar agter.
Ek is tussen die nagrokke in, kry een wat reg lyk, daar's ewe 'n kappie by.
Verskoon my, Mevrou, sê ek, waar pas 'n mens aan?
Waar de hel dink jy?!
Ek soek, maar ek kry niks, koes agter 'n rak, trek die nagrok aan en loop staan voor die spieël. Die volgende oomblik is die ou vrou hier reg agter my, druk net so 'n lang gun in my rug.
Roer en jy vrek, sê sy.
Ek skrik ongeveer die grootste gedeelte van my gat van my lyf af.
Toe, sê sy, sit op jou kappie. En smile!
En so word ek toe die eerste persoon in die Suidelike Halfrond wat in 'n nagrok voor 'n spieël staan en smile met 'n gun in sy rug.
Nou kyk ek in die spieël of daar dalk wegkomkans is, maar ek sien die ou ding het klaar die winkel gesluit.
Trek uit, sê sy, ons moet ry.
Ek het die nagrok onder my arm, sy het die gun in haar sak en ons is af met die brandtrap tot in die parking lot.
Hou net op mince! sê sy.
Ek mince altyd as ek geskrik het, sê ek.
Hygend! skree sy. Hoekom moet ek so suffer? En sy stamp haar kop twee keer teen 'n brandblusser.
Op die ou end het sy my daar in by so 'n fucked-up Volksie. Op die deur staan Joyce Boutique – You can be a lady too. Ek bestuur, sy direct, verder praat ons nie eintlik nie. Behalwe by een robot sug sy, Ouboeta wil dan niks eet nie. Ry ons verder.
Ons is in by die commonste buurt in Pretoria, stop by so 'n toegerankte huis.
Trek aan, sê sy. Nou't ek weer die nagrok aan, kappie op my kop, gun in my rug. Ons is in by die huis, die hele plek is pikswartdonker, ruik na polish en pille. Joyce roep net vir Ouboeta.
En daar in die sitkamer sit die oudste, bleekste man wat ek nog ooit gesien het. Joyce is kombuis toe en ek is heeltemal te befok geskrik om te dink ek moet nou hardloop. Die ou man lyk vir my morsdood.
Hier kom Joyce terug met 'n potjie Purity en 'n lepel en sy sit dit in my hand. Ouboeta, sê sy, Ouboeta, kyk wie's hier. Maar Ouboeta kyk niks.
Hygend! skree Joyce. Hoekom moet ek so suffer? Neuk hom met die gun teen die kop, gaan sy oë oop.
Smile! sê sy vir my. Ek smile, maar die ou man lyk of hy 'n spook gesien het.
Toe! sê Joyce. Nou buk ek met die Purity en die lepel, maar die ou man kyk net.
Sê vliegtuigie, man, sê Joyce en toe ek vliegtuigie sê, maak die ou man sy mond so wyd oop dat die twee brommers op sy onderste gum wakker word en kombuis toe vlieg. En daar voer ek die ou man dat die sop so spat.
Ag dankie tog, sê Joyce en laat sak haar gun. Weet jy, sê sy, toe ek jou die eerste keer sien, toe glo ek dit glad nie. Jy lyk mos nes Elsa. (Viole word gehoor.) Ouboeta wou haar nog trou, toe vang die griep haar voor hy haar kon sê. Nou ry dit hom. Hy eet niks.
Toe buk sy langs die ou man en sê saggies, Toe Ouboeta, dis nou jou kans, sê haar. (Viole hou op.)
Die ou man lig sy voorvinger stadig tot by my voorkop en ek vee die Purity van sy ken af. Toe maak ek my oë toe en hoor iemand sug.
Dankie tog, sê Joyce, nou kan hy rus.
En toe ek my oë weer oopmaak, is die stoel leeg. Daar was 'n effense rokie bo die sitplek, maar ek dink dit was dalk my verbeelding.
Nou net daar anderkant Barrydale was daar die saagmeule wat behoort het aan ou Bloekom Smit en sy vrou, twee vredeliewende, fris mense wie se hande vir niks verkeerd gestaan het nie. Bloekom het by die saagmeule alles gemaak van teerpale tot vrugtekissies, soos die seisoen nou maar geloop het, en sy vrou het uitgebak. Maar groot gebak – van Montagu af tot by Riversdal het die tuisnywerhede tougestaan vir die vrou se soetgoed. Niemand in die kontrei het eintlik geweet wat is haar naam nie, almal het haar net geken as Doughnat Smit.
So, een keer per week dan haak ou Bloekom die ventertjie agter die kar, Doughnat pak hom vol gebak en hulle vat die pad van dorp tot dorp. En soos die Here wil, is die paaie nou nie te wonderlik nie en nes Doughnat sien daar kom 'n hobbel aan in die pad, dan weet sy al hoe spring haar pies rond hier agter, dan skree sy net, Bloekom! Die ventertjie!, slack hy af.
En so, op hulle oudag, Doughnat is al amper in die veertig, verwag hulle hulle eerste kleintjie. Doughnat moet eers ophou bak, want haar bene swel te verskriklik, maar hulle is vreeslik opgewonde. En daar word die klein seuntjie vir hulle gebore, maar die tengerigste dingetjie moontlik. Hulle's so bly, hulle doop hom van albei kante af: Paulus Bloekom Smit.
Dis nie lank nie, toe bak Doughnat weer uit, kos agteraan gehaak, klein Paulus Bloekom in die carrycot op die agterste seat, vat hulle die pad. En soos die hobbels aankom en Doughnat skree, Bloekom! Die ventertjie, man!, is dit al waarop die kleintjie later reageer. So word hy toe ses jaar later by Barrydale se laerskool ingeskryf as Ventertjie Smit.
En van die eerste dag af, met die leiding van 'n skooljuffrou, die geselskap van sy maatjies en die liefde van 'n ouerhuis, begin Ventertjie daar ontwikkel tot een van die walglikste nasate wat 'n plaaslike familie nog kon voortbring. Soos hy by die dag ouer word en sy brein kom aan die gang, voel dit vir hom asof die hele lewe uitgedink is net om hom 'n agterstand te gee. Hy's die kleinste seuntjie in die klas, hy't die meeste sproete in die skool, hy't die oudste ma op die dorp en sy pa ry nou geheel en al die kakste kar in die kontrei. Sy huiswerk kry nooit 'n goue ster nie, pouses lyk sy brood nooit so nice soos die ander kinders s'n nie, niks werk uit nie. Selfs die dag by die atletiek, ou Bloekom en Doughnat het ewe loop platlê daar anderkant die wenpaal met 'n bak trifle en 'n tienrandnoot om hulle lieflingskind aan te help, maar toe die skoot klap, skrik Ventertjie so groot, hy pie sommer teen sy been af en loop sit plat op die baan.
Daai aand is Ventertjie so kwaad, in sy kamer trek hy omtrent drie motte se vlerke vir hulle uit. Sy hart word swarter by die dag. En soos hy nou al hoe meer agterdogtig en jaloers raak, so onttrek hy. By die skool sit hy heeldag eenkant, krap so in sy neus dat g'n mens naby hom kan kom nie, en by die huis het hy daar agter die saagmeule so 'n leë houtkrat ontdek. Daarin kruip hy elke dag vir ure weg en kry die boosste gedagtes.
Maar niks was so erg soos die terugslag in standerd 3 nie. Dit was 'n Woensdagmiddag en Ventertjie het homself weer sit en uitwoed in die krat, toe's daar nou hierdie lorrie wat 'n besending vrugtekissies kom haal het, en niksvermoedend haak hulle toe Ventertjie se krat ook aan, sleep hom daar weg dat sy ma-hulle hom eers drie dae later in 'n pakstoor in die Langkloof opspoor. Maar toe hulle daai kind uit die krat uithaal, toe's hy nou meer gefok as 'n vlakvark in 'n Asterix-boek. Sy hart is pikswart, sy brein sit dwars in sy kop en omdat hy van kleins af nou maar tengerig is, val sy een long plat van skok. En van daai dag af sit Ventertjie met 'n bors op hom. As dit die dag net bietjie lyk na reën, dan trek hy so toe, teen die tyd dat die eerste druppel val, is hy al so benoud, hy hol zig-zag rond soos 'n hoender op die Transkeise hoofpad.
Sy ma hou hom nou maar uit die skool as dit lyk na reën, hy mag nie meer saam met die maatjies swem nie, hulle gaan nie meer vakansies see toe nie, hy bad skaars. En toe die skurf nou lekker dik sit in sy nek, toe dop hy matriek.
Vir 'n week eet niemand in die kontrei tuisgebak nie. Doughnat huil so, sy kom skaars in die kombuis, en ou Bloekom is so upset, agter op die werf loop hy al om dieselfde teerpaal, hy's later so dronk in die kop, twee dae later skok Doughnat hom 300 volts met die wafelpan dat hy kan ophou hik.
In die meantime sit Ventertjie in sy kamer en slyp sy knipmes. Vir weke kom hy nie uit die huis uit nie. En toe gebeur daar 'n ding wat so ongelooflik is, dat toe die enigste ooggetuie, 'n swarte wat werk op die kerkgrond, dit die volgende oggend vir die polisie loop vertel, toe neuk hulle hom ses houe met 'n rottang en sê hy mag nie weer op die dorp kom nie.
Wat gebeur het, is dit: vir twee dae reën dit verskriklik. Almal sit nou maar in die huis, praat nie eintlik nie. Doughnat gee vir Bloekom sy koffie, vir Ventertjie sy borsgoed. Tweede aand kom Ventertjie glad nie uit sy kamer uit vir kos nie. Doughnat sê, Man, los die kind, hy's hartseer.
Maar kyk, 'n Smit was nou nog nooit mooi nie en ryk sal hulle ook nie word nie, maar die mense is nie onnosel nie, en soos dit nou later word, so raak Bloekom onrustig. Op die ou end is hy gangaf, maak Ventertjie se kamerdeur oop, daar's g'n mens nie.
Bloekom het so staan en kyk na die koerantuitknipsels op die bed, die klomp skoolalbums op die mat en die leë patroondoppe in die oop laai. Toe gaan haal hy sy geweer en hy sê vir Doughnat, Maak skoon daai kamer, dis vol gif. En hy vat die pad dorp toe.
Maar dis Woensdagaand, dis biduur, die hele dorp sit in die kerk. Bloekom stop nou so om die hoek, dan hol hy so koes-koes agterom die karre tot by die konsistoriedeur.
En daar sit Ventertjie. Hande-viervoet met sy home-made bom, hyg na sy asem en huil deurmekaar. Kort-kort trek hy 'n vuurhoutjie, maar dit reën so, die lont wil nie vat nie. Dit reën so, dat hy nie hoor toe ou Bloekom sê, Pa's jammer, nie.
En soos Wilhelm Tell in die movies haal hy oor en hy mik.
Maar daar's nie 'n appel nie. En dit reën so, dat die gemeente glad nie hoor die aand toe ou Bloekom Smit sy lieflingskind se kop daar wegblaas nie.
In Pretoria is daar verskriklik baie moffies. Party is mooi, party is lelik, party is getroud, party is onderwysers, party is vreeslik vet (dis nie altyd hulle skuld nie), party is hoere en party suffer baie, want hulle is Christene.
Alhoewel mense doktorstesisse daaroor skryf en heel dikwels die ouers blameer, weet niemand rêrig waar moffies vandaan kom nie. Soos Kobus. 'n Polisieman het hom uit die kas gehaal.
Straataf van Kobus-hulle se huis het Juffrou Blake gewoon. Sy was op die oog af heel vriendelik en het geskiedenis gegee by die hoërskool, verder het g'n mens iets van haar af geweet nie. Sy was in haar laat dertigs (alhoewel haar eksentrieke klere haar ouer, maar mooier laat lyk het), sy was ongetroud en moes iewers geërf het, want die huis was net bietjie te groot en die motor net bietjie te duur vir 'n gewone onderwyseres.
Juffrou Blake kon nooit vir haarself uitwerk hoe dit gebeur het dat sy in daardie spesifieke huis gewoon het, ongetroud was, geskiedenis gegee het en al amper veertig was nie. Dinge het nou maar net so uitgewerk en dit was te laat om nou van voor af te begin, al wat sy kon doen, was om dit alles te haat. Maar te haat met oorgawe. Van haar van af (met die "Juffrou" waarop hulle haar tydens en ná skool aangespreek het), tot die aaklige huise en winkels in haar straat, en die smaaklose mense wat hulle bestanddele daar koop.
Somtyds het sy haarself verwonder aan hoe sy dit regkry om deur 'n hele skooldag te kom en namiddae niks te kan onthou van een enkele klas of sinnelose gesprek in die personeelkamer nie. Sy't jare gelede al opgehou omgee wat hulle van haar dink of oor haar te sê het. Dat hulle wel oor haar gepraat het, was seker. Veral oor haar klere. Dit was die enigste iets wat verklap het dat daar in Juffrou Blake se lewe effens meer aan die gang was as net die gewone.
Juffrou Blake het reeds oorgenoeg bewyse in haar lewe gehad dat sy een van daai mense was met wie daar absoluut niks gebeur tensy sy self iets daaromtrent doen nie. Sy't gesweer dat sy haarself sou ophef bo alles rondom haar, dat sy haar drome – hoe vreemd ook al – sou uitleef en nooit sou verval in die middelklasbestaan wat sy so verag het nie.
Sy sou haarself eenkant hou. Sy sou haarself nie laat besmet deur ander iets van haar te laat weet nie. Niemand kom naby nie.
Nooit weer het sy 'n sent gespaar nie. Die duurste materiale wat sy in die hande kon kry, het sy gebruik om tafeldoeke, dekens en gordyne van te maak. Haar huis was vol spieëls in goue rame, foto's van beeldskone modelle, filmsterre en beroemde operasangers het orals gestaan asof hulle haar beste vriende was, beton-engele (die goed was grafstene) met perfekte grimering het in die sitkamer gestaan en geborduurde doeke het oor haar meubels gehang. Kerse in eksotiese houers het dag en nag gebrand met sagte musiek gedurig op die agtergrond.
Middae ná skool het sy haar klere uitgetrek en haar hare losgemaak. Sy't haarself met stringe pêrels behang en nakend die kinders se projekte nagesien. Somtyds, as sy 'n mooi seun onthou, het sy sy skryfboek oor haar lyf gevryf en gewonder wat hy sou doen as hy haar nou kon sien.
Kobus was ook in Juffrou Blake se klas. Hoegenaamd nie die briljantste leerling op aarde nie, maar sy gebrek aan prestasie het haar net so min geskeel soos die res van die spul. Die enigste werklikheid aan hom was dat hy elke Saterdag in haar gedwonge bestaan (die middelklas-een) haar motor gewas en die roosbeddings bewerk het.
Kobus wou eendag verder studeer en het geweet daar was nie geld in die huis nie. Van standerd 6 lewer hy koerante af en doen werkies in die buurt en spaar elke sent. Einde van die maand kollekteer hy sy geld. So ook by Juffrou Blake.
Twee weke voor haar nege-en-dertigste verjaarsdag koop Juffrou Blake 'n ragfyn stuk sy, appelkoos soos in die movies uit die vyftigerjare en maak vir haar 'n rok. Twee dun bandjies wat oor die skouers afloop tot by haar naeltjie en rye kraletjies wat hang oor haar heupe waar die materiaal uitklok tot in 'n lang sleep. Die rug en borste heeltemal oop.
Die Saterdag van haar verjaarsdag hou sy die gordyne toe, steek al die kerse aan en neem 'n lang bad. Toe bind sy haar hare op, doen haar grimering en trek die rok aan.
Juffrou Blake het haar derde glas sjampanje in (galbitter, maar dis Frans), sy lê op haar maag op 'n rusbank en druk die twee kaal borste teen die kussing. Toe kreun sy saggies en draai op haar rug. Kobus staan in die deur.
Ek dog Juffrou los my geld op die stoeptafel, sê hy.
Hoe't jy ingekom? vra sy doodkalm en verstom haarself.
Ek het geklop, sê hy. Dis oop agter.
Ek verjaar vandag, sê Juffrou Blake en besef Kobus lyk nie of hy nog op skool is nie. Jy lyk baie ouer, sê sy.
Ekskuus tog? sê Kobus. Hy kan nie ophou kyk na haar borste nie. Dis spierwit. Dis die mooiste iets wat hy nog ooit gesien het. Hy kom glad nie agter hoe hoog sy stem is nie. Die juffrou sit nou regop en dit maak die borste nog groter.
Dis 'n gemors, sê sy. Hoor jy my?
Wat, Juffrou? sê Kobus.
Kyk hoe lyk ons, sê sy. Kyk hoe lyk jy. Kan niemand vir jou sê jy's lankal te groot vir daai broekie nie? Mens loop mos nie so nie. Dit lyk of die ding wil bars. Toe, draai om.
Kobus draai om. Juffrou Blake kyk na die broekie. Dis doodstil. Hy staan lank so.
Het iemand al jou naam vir jou gesê? vra die juffrou.
Hoe bedoel Juffrou?
Jou naam! Jou naam! Ek gaan dit vir jou sê. Kom hierso.
Die bandjies is van haar skouers af toe hy omdraai. Kom hier, sê sy.
Haar stem klink anders as wat hy nog ooit gehoor het. Hy loop sit op sy knieë voor haar. Sy laat hom al die sjampanje in die bottel vinnig drink. Sy laat hom al sy klere uittrek.
Kobus, sê sy. Kobus. Kobus. Kobus.
Ná die tyd lê hulle saam op die mat.
Ek moet gaan, sê Kobus. Moes al lankal by die huis gewees het.
Nie nou nie, sê Juffrou Blake. Ek moet eers dink.
Hy loop voor haar die gang af. Sy kan haar oë nie van hom afhou nie.
Jy behoort nooit weer klere te dra nie, sê sy. Sy maak haar klerekas oop en stoot hom binne. Sy sluit hom toe.
Wat's dit nou? skree Kobus.
Juffrou Blake staan voor die kas. Iemand weet nou alles. Laat sy hom loop, is daar moeilikheid. Hou sy hom hier, is daar moeilikheid. Terwyl Kobus skree, maak sy haar hand vol pille. Jy't die mooiste gat, sê sy.
Toe neem sy 'n glas water en sluk die lot.
Die Sondagmiddag help 'n polisieman vir Kobus uit die kas. En die volgende Sondag weer. En die volgende Sondag weer.
Ek het nog altyd gedink die toppunt van geluk is om as U aangespreek te word. Sy Edele Professor Doktor en so. Ek meen dis so half onwerklik en dan kry jy baie geld.
En toe vroeër vanjaar ontmoet ek so iemand in lewende lywe. Wat gebeur het, hierdie Saterdagoggend by Verwoerdburgstad is daar nou al hierdie local celebrities met handtekeninge, en sulke lucky draws en balloons en dan gooi almal geld in vir die minder bevoorregtes.
Nou sit almal so op die wal van die meer en hulle't 'n verhoog gebou vir die dag se aktiwiteite en daar's valskermspringers en sulke speakers met musiek.
Wat nou veronderstel is om te gebeur is, op die klimaks van die dag dan sal die cast van Egoli op die verhoog klim dat die mense kan skree en nog geld ingooi en dan kom ek op en introduce die Minister en hy maak dan 'n toespraak oor die minder bevoorregtes.
Nou't iemand besluit vir dramatiese effek sal ek en die Minister oor die water geroei word tot by die verhoog. Maar nie in 'n bootjie nie, in 'n Splash Pool wat deur Furniture City aan 'n weeshuis geskenk is. So as die klomp soap actors nou klaar is, dan sal die helikopter die balloons loslaat en dan vaar ek en die Minister nou oor die Verwoerdburgmeer in die Splash Pool.
Minister van wat, weet ek nie, ek dink hy ook nie. Met die geskommel in die Parlement het hulle lankal ophou worry.
Nou staan ons op die oorkantse wal. Ek het laat vra of Furniture City nie vlerkies ook wil sponsor nie, want ek kan nie swem nie. Langs die wal af, so ver soos mens kan sien, staan al Verwoerdburg se standerd 3's, elkeen met 'n skinkbord. Hulle gaan branders maak om ons by die ander kant te kry.
Aan die oorkant klim Egoli op die verhoog. En die mense is histeries. Ons staan nog en kyk toe kom een van die helpers aangehardloop en skree, Minister moet kom! Die mense's aan die mal word. Sandra Prinsloo het haar bloes verloor.
Ek dog die balloons kom uit 'n helikopter uit! skree die Minister. Waar's my vlerkies? skree ek. Kom klas! skree die juffrou. Plas vir Sy Edele!
En daar's ons op die water.
Ek weet nie wie van julle was al saam met 'n minister in 'n Splash Pool op die Verwoerdburgmeer nie, maar dis glad nie soos mens jou dit voorstel nie. Veral nie as 'n vreesbevange Egoli-cast halfpad op jou afgeswem kom en histeries aan die Splash Pool begin klou nie. Langs die Minister probeer Philip Henn inklim. Uit! skree die Minister en ons begin waggel. Moer hom met die toespraak, U Edele! skree ek. Jy wil mos met die meidjie lol! skree die Minister, maar op daai oomblik tref Brümilda van Rensburg die Splash Pool, hairpiece eerste, en toe snap al die draadjies in die pool se padding en die hele ding vou dubbeld tot oor ons koppe en so sak ek en die Minister bodem toe.
Ek was nog nooit in my lewe so bang nie. Nou sit ons op die bodem in hierdie plastic ding. Lewe ons nog? vra ek.
Voel hier, sê die Minister en hy sit my hand op sy wang. Glad, nè, sê hy.
Ek sê, Verskoon my, U Edele, maar in case jy nie weet nie, ons is gesink.
Kos my twee keer op 'n dag skeer, sê hy.
Ek sê, Hoe gaan dit ons hier uitkry?
Ek haat baard, sê hy. Ek haat skeer. Ek hou van gladde, gladde wangetjies.
Help! skree ek.
Ek haat my ampsmotor, sê die Minister. Ek haat dit as goed blink. Ek haat hierdie mense hier buite. Klomp arm gespuis. Ek haat my vrou. Sy maak haar eie klere. Alles is pers! Ga!
Nou huil die Minister kliphard. Ek haat my sewe plase! Ek wil nie gaan boer as ek aftree nie. Ek haat FW! Hy's so butch!
Ons moet hier uitkom! skree ek. Dink aan jou titel!
Wat waar sit? skree die Minister. Voel my wangetjies! Niemand voel ooit my wangetjies nie!
Doen iets! skree ek. Ek kan nie swem nie!
Ons bly net hier, sê die Minister. Hulle gaan my net weer rondjaag. Ek haat onderhandel! Met daai simpel, simpel mense. Weet jy hoekom is Codesa gestop? Weet jy? Oor die reuk! Hulle spuit nie vir hulle nie!
Minister moet nou stilbly, sê ek. Die suurstof gaan opraak.
Ek wil so graag huppel, sê die Minister. Weet jy hoe kyk hulle 'n mens aan as jy huppel in die Uniegebou?
En toe sien ek die verskriklikste ding sedert Prins van Pretoria vrygestel is. Op die bodem van die Verwoerdburgmeer, in die middel van 'n toegevoude Splash Pool spring die Minister op en begin huppel.
O ek is so gelukkig! roep hy uit.
U Edele gaan ons fokken versuip! skree ek en ek wil hom net trip, toe raak die suurstof op.
En so in die middel van 'n lugleegte is ek saam met 'n huppelende landsleier oorlede.
Ons kon nie sien of die onderhandelinge toe weer geflop het, wat van sy ampsmotor geword het en of sy plase aan die minder bevoorregtes uitgedeel is nie. Ons sou nooit weet hoeveel jaar die Burgeroorlog toe geduur het of hoe Egoli toe geëindig het nie. (En of dit ooit geëindig het nie.)
Ek sou nogals wou weet. Maar ek dink nie die Minister nie. Soos die meeste ander mense was hy doodgelukkig in die Splash Pool.
(uit Untitled, Desember 1992)
Hierdie is 'n ware verhaal. En soos alle verhale van helde en heldinne sal dit nog van geslag tot geslag oorvertel word. Daarom is dit vir my so 'n voorreg om die eerste te wees om hierdie een te vertel.
Dit is die verhaal van Bernadette.
Bernadette was van kleins af verskriklik doodgewoon. Nie dat daar iets mee verkeerd is nie, maar Bernadette was een van die ongelukkiges wat dit agtergekom het. En tot haar grootste skok, het sy, soos wat sy ouer geword het, net so gebly. Niks wou verander nie. Sy het haar dit so aangetrek dat sy twee keer tydens puberteit op die morsigste manier moontlik haar lewe wou neem. Op die ou end kon haar ma dit nie meer vat nie en jaag haar uit die huis uit dat sy dit ten minste net op 'n ander plek loop try.
Bernadette loop kry vir haar 'n graad, hou skool op Tweeling en sy bly in die koshuis en eendag toe die skoolkoerant haar interview, maak sy so 'n klomp goed op, die volgende dag is sy die gewildste juffrou in die skool.
En so ontdek Bernadette die wonder van lieg. En sy gaan aan die lieg. Van die môre tot die aand lieg sy. Sy lieg vir haar vas en weer los in dieselfde hoek. Sy lieg die hel en al sy duiwels in 'n rash in. En die mense luister. Sy's die interessantste meisie op die dorp. Sy't al die wonderlikste dinge beleef. Veral as sy van haar kêrel praat. En hoe hy kort-kort oorsee gaan en hoe hy haar orals gaan saamvat as hulle eers getroud is. En die mense kan nie wag om hom te ontmoet nie en hy kom een van die dae.
Maar wat die regering al lankal weet en wat Bernadette nie geweet het nie, is: lieg is harde werk. Sy moes evidence fake vir al haar stories, sy moes alles neerskryf sodat sy nie deurmekaar raak nie, sy moes haarself 'n paar wonde toedien vir die keer toe sy deur terroriste in die wildtuin ontvoer is. Sy moes naweke in die gangkas sit met 'n strooitjie vir asem sodat almal kan dink sy't gaan kuier.
Net die kêrel kon sy nie optoor nie.
En die mense het gewag en gewag vir die kêrel en het later begin wonder en hulle het begin twyfel aan die stories en al hoe minder geglo tot hulle op die ou end alles uitgevind het.
En vir haar straf het hulle aanhou maak asof hulle alles glo sodat sy steeds elke naweek in die gangkas moet loop sit en dan lê die dorp soos hulle lag.
En so het dit aangehou tot op die dag van Tweeling se kermis.
Wat ons bring by die eintlike heldin van ons verhaal.
Daar ver in die Boland, net buite die skilderagtige dorpie Wellington, het 'n bruin meisie, Jaklien Malherbe, saam met haar ma, pa, broers en susters gewoon. Jaklien was ongelooflik doodgewoon. Sy het selfs partykeer in die bad gesit en soek, maar daar was nou wragtag niks unieks iewers nie.
Sy het in een van Wellington se honderd inmaakfabrieke gewerk, op die appelkoosmasjiene. Elke oggend het sy wakker geword, vir haarself gefluister, Ek haat konfyt. Ongemerk brood ingesit, ongemerk werk toe geloop en ongemerk voor die masjien loop staan.
So doodgewoon was Jaklien dat van die fabriekwerkers gedog het die masjien in die hoek is outomaties, hulle't haar nooit opgemerk nie. Vir jare het sy nou maar daar gestaan en gekyk hoe miljoene appelkose verwerk word.
So staan sy ook op die dag van haar veertigste verjaarsdag tussen die appelkose, effens ontsteld dat selfs haar familie daarvan vergeet het, maar nou nie so dat 'n mens dit sal opmerk nie. Net kort-kort lig sy haar linkerhand en bekyk die verskriklik onopvallende ringetjie wat sy vir haarself loop koop het.
Maar selfs op die gewoonste verjaarsdag is daar 'n verrassinkie, en toe Jaklien weer so na die ring kyk, raak sy vir die eerste keer in haar lewe in vervoering, net vir 'n oomblik, en merk dus nie op hoe die masjien haar oorpak beetkry en tussen die rollers begin inwerk nie. Haar gilletjie was heeltemal te doodgewoon om in 'n fabriek gehoor te word en so word Jaklien Malherbe toe op haar veertigste verjaarsdag ingesluk, ontpit, geskil, geblik en gelabel en teen die tyd dat haar familie en haar skofbaas ontdek sy's missing, sit sy al op elke rak in die land.
Skielik het almal van Jaklien geweet, almal het oor haar gepraat, die hele gemeenskap het saamgetrek. Van so ver soos Graskop moes mense hulle konfyt terugstuur vir die begrafnis. En toe Wellington dink hulle't nou meeste van haar teruggekry, trek hulle weg. Vir dae het hulle gebak. En toe die grootste jamroll in die Suidelike Halfrond klaar is, smeer hulle vir Jaklien bo-op, rol toe, hou begrafnis en die koerante doop haar die Racheltjie de Beer van die konfytbedryf.
Maar ons weet almal in die Vrystaat word daar nie juis ernstig koerant gelees nie. En dis hoe dit gebeur dat op die dag van Tweeling se kermis, Bernadette by die kerrie-en-rys-tafel staan en vertel hoe sy in Kalkutta geleer het van 'n tikkie appelkoos in die kerrie en hoe mal Moeder Teresa daaroor is, om nie eens van haar kêrel te praat nie. En dan draai die mense om en skree van die lag.
En die vrou agter die pot gee vir haar 'n blik appelkoos en sê, Nou toe, roer in. Jy weet nooit wie kom hier aan nie. En almal draai weer om.
En van senuwees laat val Bernadette die blik in die kerrie. Teen daai tyd pis die mense.
Toe sê Bernadette saggies vir haarself, Ek haat konfyt. En druk haar hand in die kerrie. En toe sy die blik uithaal sit daar 'n ongelooflik onopvallende ring aan haar vinger. En al die mense hou op lag en sê, hoo.
Dis nou baie jare later. En as jy vandag vir die mense van Tweeling vra, wie's daai ou vrou, dan sê hulle, Dis Bernadette. Ons wag nou juis vir haar verloofde. Hy's in Kalkutta vir besigheid.
Kook met brandewyn
Hierdie is 'n ware verhaal. En ter wille van die vrede in ons nuwe land moet dit nou maar vir eens en vir altyd uitkom.
In Verwoerdburg se poskantoor het daar twee vrouens gewerk. Die een was ten minste 'n weduwee met 'n rinse, Evelyn. Die ander een was net dik, dis al. Haar naam was Esmé.
Op 'n dag kry ek die kaartjie wat sê my Leserskringboek het opgedaag en ek sit heel opgewonde af poskantoor toe.
Voor die poskantoor staan 'n hele ry mense op die sypaadjie. Jy eerste, sê een vrou vir 'n ander. Ag nee wat, gaan jy maar, sê die ander een. En niemand beweeg nie.
Ek dink, shit maar hulle is hoflik, en ek loop staan heel voor. Hier op die lawn staan so 'n ry blou vlaggies zig-zag tot by die poskantoordeur. Heel voor op 'n bordjie staan: Warning. Trap net by die vlaggies. En onderaan in Xhosa staan: Trap tussenin.
Nou dink ek, my Kook met brandewyn is daar binne, ek kry vanaand mense en almal ken al my appelkooshoender, ek soek my boek. Ek gee my karsleutels daar vir 'n man, twee ander hys my teen die vlagpaal op en toe ek bo is, reverse die man met my kar tot teen die paal en soos hy omslaan so val ek die poskantoor met 'n helse migraine binne.
Hier langs die toonbank lê 'n swart man op die vloer. Evelyn hou 'n stapler teen sy kop en Esmé hardloop al in die rondte.
Hoe de hel het hy ingekom? skree Evelyn.
Ek weet nie, skree Esmé.
Hou op in die rondte hardloop, skree Evelyn.
Ag dankie tog, sê Esmé, ek is al dronk in my kop, en sy loop staan agter die toonbank. Wat dink jy wil hy hê? vra sy.
What you want? vra Evelyn en staple hom in die oor.
Ek kan niks hoor nie, sê Esmé.
Haal uit daai ding, sê ek en klim van die paal af.
Siesag, sê Evelyn en haal die foonboek uit sy mond uit.
Haai Ou-…, sê die man. Maar voor hy die nooi kan uitkry, staple sy hom weer.
Gee hom seëls, sê Esmé, dis die veiligste.
Seventy cents, sê Evelyn.
Die man skud net sy kop.
Ek sê, Verskoon my, ek soek my boek.
Ha, ha, sê Esmé, try my.
Ek sit my kaartjie op die toonbank neer, help die swart man op en loop sit hom op die paal. Wag net hier, sê ek en gee hom 'n drukkie. Esmé is tussen die rakke in en Evelyn hou wag.
Sekuriteit is ons wagwoord, sê Esmé en sit my pakkie op die toonbank. Net 'n oomblik, sê Evelyn en druk dit teen haar oor. Val plat! skree sy, gooi die pakkie deur die lug en duik by 'n tiekiebox in.
Watsit nou? vra ek, en loop lê op my maag.
Die ding tik, skree Evelyn.
Dis 'n Leserskringboek! sê ek. Hulle gly maar so in die box.
Don't bullshit me, sê Evelyn, ek het M-Net.
Ek wou nog so graag kinders gehad het, sê Esmé en trap die alarm af. Evelyn, bid jy, sê sy, en sak op haar knieë neer.
Is jou beurt, sê Evelyn, en maak haar oë toe.
En toe's my geduld op. Ek sê, Verskoon my, maar hoe siek moet 'n mens wees om so tekere te gaan? Hoe verrot kan die samelewing nog raak? Hierdie is nie die einde nie! Dis Kook met brandewyn! Julle het nie 'n benul van die realiteit in hierdie land nie. Dis alles, alles julle verbeelding!
Toe staan ek op, stof my broek af en loop vat my pakkie.
En dis toe die bom afgaan.
Frederik was die slimste van almal in die skool.
Hy kyk na die grys bokant die bome, vervloek die dorp, trek die musiekklas se deur toe en loop oor die stofgetrapte speelgrond. Aan die oorkant slaan Henning die een tennisbal na die ander teen die muur. Henning is saam met hom in standerd 9.
Frederik maak 'n oomblik sy oë toe en sien hoe 'n tennisbal deur 'n venster breek. Hy sien hoe Meneer Basson vir Henning laat buk en hom slaan, ses keer. Toe maak hy sy oë oop en loop deur die skoolhek.
Elke middag loop hy met die lang pad huis toe, want hy haat sy ma en die bord klipharde rys wat wag in die lou-oond. Hy haat die kombuis met die tjoepstil radio en sy netjiese kamer, alles so grys soos die lug bokant hierdie dorp. Hy haat die teleurstelling van die musiekklas: die groot uitsien na elke middag, die twee ure se oefen, die verwagting na iets fantasties, groot en heeltemal onmoontlik en dan die oopmaak van die deur in die grys namiddag.
Frederik loop rivierlangs, die langste pad moontlik. Hy wens hy kan huil. Hy wens hy kan snik en geluide maak soos in die movies. Maar hy's doodstil soos sy familie en hulle huis. Hy loop tussen die bloekomme deur, af teen die skuinste tot by die water. Die rivier is vuil, maar ten minste raas dit 'n bietjie. Hy hou van die riete en die lang gras. Dit maak hom opgewonde, asof hy iets gaan ontdek, iets verkeerds. Iets wilds en sondigs.
Vanmiddag ontdek Frederik iets. Eers sien hy net die skouers en die rug. Hy sak af tot op sy knieë en sit sy boeke neer. Hy sien die swart man staan tussen twee bome. Die man se oorpak is om sy middel geknoop. Hy staan tjoepstil en sy rug blink pikswart soos 'n god wat van 'n ander tydperk oorgebly het.
Frederik se mond is kurkdroog.
Die swart man se oorpak val. Sy perfekte boude steek bo die lang gras uit. Frederik sien hoe hy sy hand lig. Sy arm begin stadig en met 'n besliste ritme beweeg.
Frederik se hele lyf ruk. Sy hande is yskoud en swaar.
Die swart man het omgedraai. Sy oë is toe en sy kop agteroor.
Frederik huil sonder keer. Hy wonder of ander mense op aarde ook al soveel geluk gevoel het. Ek sal sterf as hy weggaan, dink hy. Hy ruk sy das af, hy skeur sy hemp, hy trek sy broek en skoene uit.
Hy hoor nie hoe die voëls sy naam roep nie. Nie nou al nie, Frederik, sing hulle.
Hy hoor nie hoe die visse skree, Jy sterf te jonk! Jy sterf te jonk! nie.
By die huis sak sy ma inmekaar. Laat my dit net nie sien nie! sug sy.
Teen die skoolmuur kyk Meneer Basson hoe Henning se broek span.
Die swart man hoor hoe die gras breek. Hy kyk na Frederik. Frederik gaan lê op sy rug.
Billy-Dean White always thought of Death as a lover. A gorgeous being with long arms and huge hands and eyes that could read your soul.
Billy-Dean White always thought of Death as a lover. Because Death would know all your secrets and take you away from the life that was wrong for you and take you to where everything would be beautiful and you would be beautiful too.
Billy-Dean thought Death would come and whisper in his ear, I love you, I love you. Death would give him wings and they would go up in the sky and play and nobody would have to talk because everything would be clear and they would just go higher and higher and he wouldn't be scared.
Therefore Billy-Dean often used to walk through town and imagine what everybody's deaths would be like. For instance, if your partner were as fat as Mrs Lotz, you could go no other way but die under a bus. Or Phyllis would have to be murdered by kidnappers because her husband, Rodriques, had the take-away place. And Sheilah from the boutique would have to miss the road at midnight because everybody knew she slept with a black man.
But Billy-Dean could never imagine his own death. He had always been on his own. By no means could he imagine what his own death would be like. He only knew that the day he died, it would be beautiful. And better still, if he could offer himself as a virgin, it would be more beautiful than any honeymoon photograph could ever be.
But then when he died, he could see nothing. No lover, no honeymoon. He could not feel a thing. No passionate embrace, no hot breath in his neck, no tongue playing in his mouth, nothing.
He waited a while and then he screamed, I'm ready! Where are you?
Far away he heard Death laughing. Death said, You little clown. Where do you think you are?
Why don't you take me? Billy-Dean asked.
I only take the soul, he heard.
Well, take mine! he said.
This time Death laughed much louder. I can't find it.
What do you mean, you can't find it, Billy-Dean said. It's right here!
That's your imagination, Death said. And stop using it. You're dead now, I want the soul.
Where is it then? Billy-Dean asked.
How should I know, Death said. What's it with you people anyway? Didn't you have time to prepare?
I thought of nothing else, Billy-Dean said.
Then you find it, little clown, Death said. You have three days till Judgement.
What judgement? Billy-Dean asked.
To see whether you were good or bad, Death said.
I've always been good.
Then find the soul.
Wait! Billy-Dean shouted, I have to see you! I have tried to imagine you so many times! Please! Let me see you!
You will only see yourself, Death said. Only yourself in all this space. Isn't that what you've dreamed of? Look, just you. And no-one to scare you. That's the magic.
Billy-Dean had three days. And the last place he would find his soul would be in his room. But he had to start somewhere. So he closed his eyes.
He was somewhere above the house. Above the street, the garden, the fence so close to the house, and the door to the outside room where he spent the last two years of his life. Inside the room the sun came through the blind and made a yellow line across the bed and the body on top of it.
The body's one arm was folded behind the head, like that of a beauty queen, the other arm was hanging off the bed. Something like a veil had been draped around the head, but the face was open.
Oh no, Billy-Dean thought. He could not believe how ugly he was.
Oh no, Billy-Dean thought again. Outside the door, in the tiny little space between the fence and the house, were two policemen, a tall one and a short one, Mrs Olivier of the house, Mr B from the garage, Billy-Dean's youngest sister and his mother.
The tall policeman was hitting the door with his hip. Billy-Dean looked at the hips of the body on the bed and at the hips of the policeman. The policeman gave another thrust.
I was too ugly, Billy-Dean thought as the door opened.
All the people in the little space went into the room.
Mr B from the garage said Oh my God and Mrs Olivier of the house threw up on the short policeman. The tall policeman rubbed his hip and Billy-Dean's youngest sister lit a cigarette. His mother was hitting her own face with her handbag. Like all mothers who see their dead sons, she said Huh-huh-huh!
Please don't touch anything, said the policeman with the hip.
Do you have any idea, said the one with the vomit.
Well, there you have it, said Mr B, and he picked up the empty pill bottle.
He was so decent, said Mrs Olivier, my best lodger.
The drawer is locked, said the sister, and she pulled at the desk.
Please. Don't touch anything.
Why the hell would he lock the drawer?
Billy-Dean, said the mother, how can you lie there like Marilyn Monroe? How must I tell your father this?
Please, don't tip on the carpet, Mrs Olivier said to the sister.
On the desk was a drawing of an angel. The sister tipped on the drawing. The one with the vomit looked at the angel. I know that face, he said.
No blood, said the tall one and he touched the body. Billy-Dean looked at his hands.
The policeman tried to take the veil off the head, but it was wrapped around the neck. We'll remove the body this afternoon, he said.
Ag, don't worry, said Mrs Olivier, he always paid in advance.
(from White Soul, Maart 1993)
Ek kon nooit verstaan hoekom Ma altyd polonie moes insit skool toe nie. Sulke drillerige pienk stukke wat so tussen die snye brood uitloer, soos toe die lorrie vir Oom Snyders teen die pawiljoen vasgery het. En in die somer gly dit rond omdat die botter al gal trek voor eerste pouse.
Ek dink Ma wou hê die dorp moes weet ons is fine, haar kinders eet polonie. Selfs nadat Juffrou Toerien haar skoonmaakrekening vir Ma gestuur het oor die een stuk polonie by die Lenteloop uitgeskiet en agter op haar sweetpak loop sit het, het Ma net aangehou.
So het ek polonie geëet tot standerd 5. Tot Vincent gekom het.
Niemand het geweet van Vincent nie.
Dit was in standerd 5 toe Pyp die blouvlam laat val het by Pa se werk. Pa het heeltemal snaaks geraak en AGS gedraai. Toe besluit hy om hom te laat doop. My sussies het die hele naweek gehuil van embarrassment want hulle hero Chris Buys met die spermtelling gaan ook by die doop wees en Pa het hangtiete.
Toe sê Ma ek moet saamgaan. Pa was eerste. Maar toe hy opkom, toe sluk hy water en slaan Pastoor met die vuis, en die owerstes vat vir Pa uit en sê 'n blouvlam maak jou nie 'n Christen nie. En Pa is heel uitasem en die volgende dag moet Ma vir hom 'n pompie laat kom.
Ek het in die toilet gaan huil. Dit was verskriklik. Niemand in standerd 5 soek 'n pa met 'n pompie nie.
En toe, net skielik, was iets daar. Dit was in my kop. Dit was nie iemand nie. Dit was nie 'n stem nie. Dit was net goed wat ek geweet het. Huil as jy wil, maar dis fine. Hou op worry, jy's nie jou pa nie.
Die goed het bly kom. Elke keer as iets gebeur het, was dit in my kop. Moenie worry nie, en so. Ek het besluit dis 'n engel. Dit kon niks anders wees nie. En sy naam is Vincent, want 'n mens noem jou engel Vincent en klaar.
Maar ek kon vir niemand vertel nie. Mens kan mos nie vir iemand sê jy't ná jou pa se doop 'n engel in die toilet ontmoet nie.
Ek het net heeltyd aan Vincent gedink en partykeer met hom gepraat, maar hy't nooit teruggepraat nie, net die goed in my kop gesit as iets gebeur. Ek het ook baie gewonder hoe hy lyk. Miskien soos Meneer Wentzel. Meneer was baie mooi en het nog mooier gebid in die godsdiensperiode. Maar almal het snaaks gepraat, want sy seuntjie in standerd 4 het partykeer merke gehad op sy bene. So hy kon nie Vincent gewees het nie.
En toe bly Vincent weg. Die een keer toe ons weer in die klas kom ná pouse, het iemand 'n snor geteken op my Marilyn Monroe-potloodsakkie. Die hele klas het geweet, want hulle het heeltyd bly kyk wat gaan ek maak. Maar ek maak niks. Ek wag net vir Vincent. En Vincent kom nie. Ek kon dit nie verstaan nie. Ek het geweet hy ken vir Marilyn. Hy moet nou sê dis fine. Marilyn mind nie 'n snor nie en moet net nie huil nie, die kinders weet niks.
Vincent bly weg. Die middag ook. Ons moet ná skool bly vir atletiek en dis warm en ons gaan hokkies toe om ons atletiekgoed aan te trek en die seuns trek hulle broeke af om te kyk wie't al hare.
En ek raak so bang, ek kan vrek. Ek raak so bang, almal lyk vir my vreemd. Ek kan nie een se naam onthou nie. En my oë bly knip, ek gaan nou huil.
My bene loop vanself hoek toe en ek krap in my koffer dat my oë kan ophou knip. Ek maak sommer of ek nog honger is en haal my kosblik uit, maar ek is so naar, ek bewe. Al die seuns het al hare, Oom Snyders loer by die brood uit en Vincent is weg.
Ek sien eers die seuns is al weg toe Meneer Wentzel my kom haal. Ek kan nie dink dis hy wat so bid nie, hy lyk so vreemd. Hy bly vat aan my nekhare en hy skel. Ek bly dink aan die merke op sy seuntjie. Hy skel so, al die seuns kom weer terug om te kyk.
En hulle lyk almal soos hy.
(uit White Soul, Maart 1993)
Twee uur nadat Billy-Dean se lyk ontdek is, het die dorp begin lewe. Dit was asof iemand aas uitgegooi het. Soos hiënas het hulle begin verskyn. Uit hulle huise, winkels en kantore. Hulle het hulle koppe gelig en gesnuif in die rigting van Mrs Olivier se huis. Niks bloed nie, het hulle teleurgesteld gesê. Hulle het gesnuif in die rigting van die begraafplaas. Het nog nie begin grawe nie, het hulle teleurgesteld gesê. En toe't hulle aan mekaar begin snuif.
Mens weet nooit, het party gesê, dit kon enigiemand gewees het. Is De Klerk se skuld, het ander gesê, so sal hulle ons in ons eie beddens kom uitmoor. Was hyself, het een of twee gesê, sulke eenkant jongetjies broei in elk geval net onheil.
Maar die meeste het weer 'n keer straatop gesnuif en gesê, Dis die Slang. Wie anders? Sy kamer was hoeka so teen haar heining.
Die Slang is hoe die dorp vir Mathilda-met-die-borste genoem het. Mathilda-met-die-borste het in die groot Victoriaanse huis langs Mrs Olivier gewoon. Dit was die grootste huis in die dorp en het verskriklik geblink, want Mathilda het net ná die insident al die ruite met eenrigtingglas vervang.
Aan die binnekant van die vensters was die weelderigste gordyne gedrapeer, elke venster 'n ander kleur. Van die dorpsmense het gesê die Slang weef dit self en sy gebruik net menshare, dink maar net waar kry sy dit. Ander wou dit eers nie glo nie, tot Mathilda eendag kliphard in die slaghuis gevra het of iemand weet waar die Bothas woon, hulle tweeling lyk so lekker vet.
Maar die ding waaroor daar die meeste gepraat is, was die Slang se troffel. Orals waar sy gegaan het, het Mathilda hierdie troffel van egte silwer saamgedra. Met die troffel het sy koeverte oopgemaak, grimering aangesit, vir haarself helse stukke koek ingeskep, kinders van sypaadjies afgeklap en sement aangemaak. Wat sy met die sement gemaak het, het g'n mens geweet nie, maar elke twee weke, soos klokslag, is Mathilda se sement voor die huis afgelaai. En dan het die dorp van voor af gewonder.
Tot die dag van die insident.
Mathilda het die oggend vir Rodriques opgelui om te sê van haar wasbak en Rodriques is straatop met sy sak tools. In die kombuis het hy onder die wasbak gebuk en net begin werk, toe Mathilda haar borste oor die warmwaterpyp haak en sê, Ek moet dit in die dag doen. Ek wil sien wat gaan aan. Rodriques slaan van skok sy een duimnael in en sê, Ekskuus tog? En Mathilda sê, Rodriques, dek my nou. Rodriques sê toe saggies agt Hail Mary's op en gaan aan met die wasbak. En die volgende oomblik hoor hy schlop en toe hy omkyk, toe't Mathilda albei sy bene aan die kombuisvloer vasgemessel.
Vir die res van die middag het Mathilda vir haarself tee gemaak en tussenin het sy vir Rodriques aanhoudend op sy boude gesoen. Eers laataand het sy hom losgekap en is hy huil-huil polisie toe.
Die volgende dag het die polisie die troffel kom konfiskeer. Die's toe tydens 'n seremonie op die plein in 'n vuur gesmelt terwyl die dramagroep "Witter as Sneeu" in 'n tablo voorgestel het.
Die dag daarna het Mathilda die eenrigtingglas laat insit en nooit weer uit die huis gekom nie.
Dieselfde dag het Rodriques besef hy's verlief op Mathilda en begin om rukkings in sy onderlyf te kry. By die take-away-plek wag mense nou baie lank vir hulle kos. Dan lig sy vrou net haar skouers en sê, Wat verwag jy? Hy's gepik. In die hol.
Die dorp het ook nooit weer vir Mathilda gesien nie. Behalwe Sagte Lucas. Hy gaan nou elke dag na die blink huis toe, doen die inkopies en betaal Mathilda se water en ligte. En niemand kry 'n woord uit hom nie. Hy bly tjoepstil. Net soos Billy-Dean, wanneer hy partykeer uit sy buitekamer gekom het en sy was by die heining. Dan't hy na haar borste gekyk en elke keer gebloos, terwyl sy agter haar oor krap.
En dis hoekom, terwyl die dorp nou straatop staan en snuif, niémand vermoed dat die Slang in haar boonste kamer besig is om, vir die eerste keer in jare, haar uitgaanrokke uit te pak nie.
Op die tweede dag maak Billy-Dean White sy oë toe en sien hoe Sagte Lucas oor die heining klim. Mrs Olivier het die buitekamer se deur oopgelos om die dood uit te kry en Sagte Lucas loop tot by die lessenaar. Hy ruk aan die laai, maar die laai is nog steeds gesluit. Toe ruk hy nog twee keer, sê saggies, Ag hemeltjie, en klim terug oor die heining.
Sagte Lucas was baie mooi. Van die mense het gesê hy's baie slim ook, daarom is hy so 'n bietjie af, maar mens sou dit nooit weet nie, want hy wou eers verpleër word, maar toe sy pa dood is, het hy sy training net so gelos en met sy erfgoed by die huis gebly.
Sagte Lucas was baie dierbaar, maar eenkant. En so het almal hom gewoond geraak. Tot ná die insident, toe hy skielik na die blink huis toe begin gaan het, en die Slang se werkies vir haar begin doen het. Toe wou almal weet hoekom en hoeveel betaal sy hom, en toe nou, Lucas, wat gaan aan. Maar Sagte Lucas is nog stiller as ooit.
So kyk hy nou weer 'n keer terug oor die heining, toe loop hy om die Slang se huis en af met die pad.
Sagte Lucas se huis is in die onderdorp. Die tuin is vol netjiese vierkantige beddings, maar daar's nie 'n enkele blom te sien nie. Net sulke rye wit klippe wat wys waar om te loop.
Op die voorstoep sit Billy-Dean se jongste sussie. Sy wag al baie lank. Sy wag al so lank dat sy haar bubble gum in haar neus gedruk het om te kyk hoe ver sy die lel kan uittrek. Sy wag al so lank dat sy vergeet het van die lel en nou besig is om te kyk hoe ver sy haar ooglede kan omdop. En toe albei se wit buite sit, maak Sagte Lucas sy tuinhek oop.
Hierdie keer sê hy Ag hemeltjie 'n bietjie harder en duik op die meisie af. Wat het gebeur? vra hy en gryp haar so styf vas dat haar oë terugdop. Niks man, sê sy, en sit die bubble gum terug in haar mond. Ma het my gestuur.
Hoe gaan dit nou met haar? vra Lucas.
Ag, sy huil net en sê ons moet weg van hierdie plek af, en dan sê Pa sy's maklik die gefokste van almal, so nou bly ons maar.
O, sê Lucas, en kyk hoe die sussie agteroor leun op die trap.
Ma het my gestuur, sê sy, en maak haar rug bak. Sy wil hê jy moet help kis dra.
Lucas se hande word klam en begin bewe. Wat? sê hy. Hoekom ek?
Die sussie steek 'n sigaret op. As ek rook, is die sigaret altyd nat, sê sy. Nog van altyd af. Ma sê dalk was julle maatjies. Ons het almal daai prent gesien.
Lucas se hande bewe so dat hy op hulle loop sit.
Watse prent? sê hy.
Die een op die lessenaar, ons kon eers nie weet nie, maar toe figure ek dit uit. Is jou gesig. Wat het julle aangevang, hè?
Niks! Van wie praat jy? sê Lucas.
Van jou en my broer, sê Billy-Dean se jongste sussie. Vandat hy daar ingetrek het, het hy mos heeltyd prentjies geteken en gedink ons weet nie. Mrs Olivier sê dis talent. Maar Pa sê prentjies teken is maar net soos gomsnuif, mens kan Satanisties word van die walms. Het jy vir hom gemodel? Julle's mos al twee weird. Wat's in daai laai, hè?
Sagte Lucas se hande is nou papnat. Watse laai?
Die een in sy kamer!
Hoe moet ek weet? sê Lucas. Ek kom mos nie in sy kamer nie.
Sê wie, jy's dan heeldag langsaan by die Slang, sê die sussie. Sy lê nou plat op haar rug en maak haar bene oop en toe. Dis darem warm, sê sy. Sy waai haar T-shirt op en af. Ma maak my vrek, maar ek dra nie bra in die hitte nie.
Ek dra nie kis nie, sê Lucas en kyk na haar tepels.
Wat maak jy en die Slang? sê die sussie.
Ek sal vir jou koeldrank gee, sê Lucas, maar dan moet jy gaan.
Die sussie lê nou agter 'n potplant sodat mens nie van die hek af kan sien nie. Sy't 'n bors in elke hand en is besig om hulle in die ongelooflikste formasies in te knie terwyl sy met haar tong in die lug rondwikkel.
Vir wat is jy so eenkant? sê sy. Is jy bang vir iets? Toe, ek sal vir niemand sê nie.
Wat gaan jy so aan? sê Lucas.
Jy't 'n helse knop, sê sy. Ek kon voel netnou toe jy my druk. Toe, wys my.
Wat jy doen met die Slang!
Sagte Lucas staan op en toe hy by die huis ingaan, slaan hy die voordeur so hard dat die skets van die engelprentjie skuins teen die muur loop sit.
Ek's mooier as sy! skree die sussie buite op die stoep. Almal wil my hê! Almal! Behalwe die weirdos! Dit vergeet jy nooit!
Sagte Lucas kyk deur die gaatjie hoe Billy-Dean se jongste sussie haar T-shirt aftrek en tussen die wit klippe deur loop. Voor draai sy om en soos 'n spinnekop weef sy die hek toe met haar bubble gum.
On the second day, more magic waited for Billy-Dean.
On that day his search took him to the garage where he used to work. There he used to sit in the cardboard office in the corner of the workshop, answer the phone, tell people Mr B was out, and balance the books.
It was in that office that he drew the first picture.
Billy always used to make little drawings of houses that he dreamed of living in one day. Sometimes he drew people inside the houses. Beautiful women with dresses he saw in movies and tall men with moustaches. In the sitting room Marilyn was always standing at the window, wearing a long white dress. Billy never got the face right, but you could recognise her by the hair.
And on top of the sitting room there was always a bedroom. This room he kept for Vincent. There was never a door or a window because angels didn't need that.
Then one day in the office, Billy drew another house, with wings in the bedroom.
And when Mr B went out, he drew the body, and then the face. Billy could never figure out where the face came from, but it was there and it was right. From then on he couldn't stop. He drew pictures whenever he got the chance. Vincent was in every room. Sometimes there wasn't even space for Marilyn.
Billy-Dean worked at the garage for almost two years. Mr B used to scream at everybody, but never at Billy. And every time Mr B discovered an angel between the accounts, he just went pale and said nothing.
So now, on the second day after Billy-Dean's death, he went into the cardboard office, took out all the angels, burned them and washed his hands. Then he went home.
At home his wife was making a dress for the funeral.
Mrs B was a thin, tall woman with a bald patch. On top of her nose her eyebrows connected and on her forehead she had a mole with one long grey hair. She had long, thin breasts which she rolled up and bandaged every morning to create a bust.
Mrs B was cutting the collar when Mr B walked in and said, I need a drink.
And how will you hold the glass, said his wife.
With my … said Mr B and then he had a mild stroke, for both his hands were missing.
Like mist before the sun, said his wife, and cut the collar.
But I just washed them! said Mr B.
And didn't you do that well, said his wife.
Dance with me! said Mr B. Please! It will bring them back!
All right, said his wife seductively and played with the mole. But then we have to do it like in the old days. Like the first time. Remember how you threw up in the bouquet? And on the honeymoon, how you tied my tits behind my neck to make a cleavage? And how I saw the whole of the Kruger National Park on my stomach, because you liked it tight? Those were the days.
I'll do anything! said Mr B and grabbed his wife.
Say you love me, he said.
Snake shit, she said, and danced passionately.
Why B, she said, your mouth is disappearing. Is it because you washed it after you kissed Sheilah from the boutique?
Why B, she said, your arms are disappearing. Is it because you washed it after every massage in the maid's quarters?
Why B, she said, your crotch is disappearing. Is it because you washed it so well after every fuck next door?
Buite op die stoep staan Billy-Dean se jongste sussie. Sy's nog bewerig van Sagte Lucas se stoep.
Sy sien hoe gaan die deur oop en 'n kop sonder mond hang in die gang.
My ma vra of Oom sal help kis dra, sê sy en wonder wat de hel die kop gaan doen.
But then the thin, hideous wife of Mr B appeared behind the head. Tell your mother it will be a pleasure, she said. Tell your mother it will be an honour. For both of us.
Then she lifted her dress above her head, rustled her feathers, and with her left wing hit her husband through the face.
Billy-Dean het in Mrs Olivier se buitekamer gaan bly net nadat Ouma uitgehaak het.
Omdat sy pa op die treine gewerk het, kon die gesin een keer per jaar verniet ry, en so is hulle toe die een naweek af Oudtshoorn toe.
Die Saterdagmiddag is hulle met die bus uit volstruisplaas toe. Op die plaas kyk almal eiers, die twee sussies kry elkeen 'n beurt om te ry en Ma koop drie pienk vere vir die sitkamer. Oupa en Ouma loop heel agter en stry oor Oupa wil pie en Ouma sê dis oor hy nie kan knyp nie dat hy nêrens in die lewe gekom het nie. En nou moet sy op haar ouderdom Oudtshoorn toe gesleep word net om nog 'n voël te sien wat nie kan vlieg nie.
Hulle hoor toe glad nie toe die toergids sê die mense moet eenkant staan, die plaasbevolking gaan resies jaag met die volstruise nie. En so trap die een volstruis toe vir Oupa die ewigheid in en Pa moet inbetaal op die trip huis toe, want die Spoorweë gee nie konsessie op lyke nie.
Twee dae ná die begrafnis kom Ouma nie tafel toe vir ete nie en Billy-Dean se ma stuur hom om haar te gaan soek. Hy kry haar op die ou end in die badkamer. Sy sit gehurk agter die toiletbak, met Ma se vererangskikking op haar skoot.
Ouma moet kom eet, sê Billy-Dean, voor Ma sien die rangskikking is weg.
Maar sy wil van niks weet nie. Sy kyk nie eens op nie en Billy-Dean gaan roep sy ma. Sy ma bly lank weg en toe sy terugkom in die kombuis is sy spierwit, haar rok is geskeur en daar sit 'n stukkende pienk veer in haar hare.
Sy's aan die broei, sê sy en gaan lê in die kamer.
Almal storm badkamer toe. Van die stoeigeveg is die hele plek vol wasgoed en vere. Ouma sit nog steeds gehurk agter die toiletbak en onder haar steek 'n helse volstruiseier uit.
Drie dae lank beweeg Ouma nie van die eier af nie en die kinders maak beurte om vir haar te gaan pitte gooi. Op die derde aand maak Billy-Dean se ma sy kamerdeur oop en sê, Ma is baie lief vir jou en Ma weet jy's lief vir Ma ook, maar jy moet nou asseblief by Mrs Olivier gaan bly dat Ouma in jou kamer kan kom broei. Ma't klaar gereël. Dis darem te aardig om kamer te verlaat met Ouma agter die bak, buitendien, netnou vind die mense uit.
So gaan woon Billy-Dean toe by Mrs Olivier, werk in die garage by Mr B, teken sy prentjies, kyk deur die heining na die Slang se borste en droom van Vincent. En in sy kamer by die huis sit Ouma op die eier.
En nou, op die derde dag van Billy-Dean White se soektog na sy verlore siel, sluit hy sy oë en sien hoe sy ma 'n uur voor sy begrafnis by die kombuis instap en vir sy pa vra hoekom hy nog nie aangetrek is nie.
En sy pa sê hy's nie van plan om te gaan nie, hoeveel vernedering moet 'n man vat in een leeftyd?
Toe sit sy ma haar handsak neer op die tafel, keer die asbak om, smeer haar gesig vol as en sê, Is ek nie vir jou pragtig nie? Is dit nie vir jou 'n heerlike dag nie? Is dit nie 'n vreugde om jou vrou so voor jou te sien staan nie? Ná 'n leeftyd in die kakste huis op die dorp, met haar oudste dogter wat op negentien moet borsvoed van al die gepomp in skooltyd, en haar jongste dogter wat haar twee stywe nippeltjies die dorp vol sleep, en haar seun wat dood is oor sy hom uit die huis uit moes sit sodat 'n ou vrou in sy kamer kan sit en broei! En dan moet sy op die dag van haar kind se begrafnis in haar man se hardlywige gevreet vaskyk en wonder, WIE DRA DIE FOKKEN KIS?!!
Toe vat sy haar handsak en loop sit heel voor in die kerk en begin saggies huil toe die afgryslike Mrs B inkom met haar man se kop onder die arm. Sy huil 'n bietjie harder toe sy Mathilda die Slang sien inkom met Sagte Lucas 'n entjie agter haar. En sy huil kliphard toe sy sien haar jongste dogter het al weer nie 'n bra aan nie.
Maar sy hou op huil halfpad deur die diens toe die kerk se deure oopswaai en Ouma die paadjie afkom met 'n bondeltjie in haar arms en kliphard vra, Weet iemand wat voer 'n mens 'n volstruis?
Ek kan nie glo ek was so simpel nie.
Vandat ek verstand gekry het, weet ek al van die Engel. Ek gee hom 'n naam, ek praat met hom, ek teken hom. Twee jaar lank al het hy 'n gesig, en ek weet hoe dit lyk, maar ek sien niks raak nie.
Eers een aand, twee maande terug, is ek in die straat en Sagte Lucas staan voor die blink huis. Die ruite gooi die straatligte oor sy gesig. En toe sien ek, dis Vincent se gesig! Dis hoekom niemand hom verstaan nie, Sagte Lucas is Vincent! Dis hoekom ek hier moes kom bly, die Slang sit met my Engel! Miskien is die stories waar! Miskien hou sy hom gevange!
Nou weet ek nie. Ouma het eenkeer van die eier af gesê elke mens kry 'n teken. En ek weet Lucas is my teken, maar wat doen ek?
In die nag lees ek, En hy het die engel nie herken nie.
Ek kry nie meer geslaap nie. Ek drink my slaappille op, maar dit help nie.
Ek lees nog, Maak jouself gereed. Soos die bruid vir haar bruidegom.
Ek is by Antie Baard se lapwinkel in. Ek vra satyn, goudgeel soos die son. Antie Baard vra vir wat is dit. Ek sê vir 'n troue. Wie trou? vra sy. Ek weet nie, lieg ek, Mrs B maak die tafeldoeke. Ek dog dis pienk, sê Antie Baard en knip die satyn.
Ek werk elke nag. Ek maak die kopstuk, die veil en die sleep.
Sondag 30 Augustus 1992. Ek kan nie meer wag nie. Die oggend ná kerk wag ek vir Sagte Lucas by die hek. Hy skrik bietjie. Ek sê, Lucas, jy moet vanaand na my kamer toe kom. En Mathilda mag nie weet nie.
Hoekom? sê hy.
Want dit kan nie meer wag nie.
Kwart oor sewe, dis al donker, klop Lucas. Ek is aangetrek, die kerse brand, daar's blomme en ek sit op die bed, so half agteroor, want dit lyk die beste.
Kom in, roep ek, en my stem breek op al twee woorde.
Lucas staan in die deur.
Ek hou my stem laag, Wat kan ek vir jou ingooi? Ek weet nog nie wat julle engele drink nie.
Lucas se hand bewe toe hy die deur toemaak. Ek is nie jou engel nie, sê hy. Wat gaan op jou kop aan?
Dis vir jou, sê ek. Ek wil vir jou wys ek weet.
Weet wat? sê Lucas.
Dat jy Vincent is, sê ek, kyk. Ek wys hom die prente in die laai.
Billy-Dean, man, moenie vir jou snaaks hou nie, sê Lucas. Wat teken jy my so? En watsit met die vlerke?
Ek sê, Maar Vincent, dis hoe jy rêrig lyk! Elke keer as jy met my praat, weet ek hoe jy lyk.
Wie's jou Vincent? sê Lucas. En van wanneer af praat ek miskien met jou?
Jy's dan die Engel! sê ek. En jy hoef dit nie meer weg te steek nie, ek weet dit nou.
Wat engel jy my so? skree Lucas. Is jy snaaks, hè?
Ek sê, Vincent, maar hier's ek dan nou voor jou. Ek is nou joune, meer as ooit vantevore. Jou slaaf, jou bruid, enigiets!
Billy-Dean, hou op! skree Lucas. Jy moet 'seblief ophou!
Ek kan nie meer wag nie, skree ek, ek moet by jou wees, Vincent, heeltyd.
Dit voel skielik of my kop wil bars. My oë brand.
Sy gesig is hier naby myne, ek kan sy asem voel. Sy trane val op my gesig. Eers dink ek hy wil die veil afhaal, maar hy draai dit net om en om. Hy's baie naby my. Ek soen hom. Ek voel hoe nat is sy gesig. Maar ek kan niks meer sien nie. Hy hou my oë toe en om my nek trek hy die veil nog stywer. En nog stywer.
Een outjie, nog jonk, stywe jean, lieflike knop, gat is 'n skoonheid op sy eie, hy loop af met die pad. Kuif is gekam, een helfte netjies, ander helfte los-los in die linkeroog. Hy loop kyk-my-boude-soen-my-lek-my af met die pad. Almal lus hom, hy lus homself.
Blind van wulpsheid vat hy sy draai en loop oor die pad. Om die hoek kom 'n bus, ry vir hom pap, pap, pap. Hy lê plat in die hitte, vang sy laaste tan.
Almal staan en kyk hoe hy bak, amper soos gom.
Da-ka-da-ka-da! kom 'n voos ou kar en vang hom met die agterste rim, tel hom op soos 'n tyre, ry hom dorpuit.
Ek dink, Goed so, jou bliksem, daar gaan jy, dink mos heeltyd jou lyfie vat jou iewers.
Maar ek verlang gouer as wat ek gedog het. Ek sien die ander ook. Ons koop almal karre. Ry heen en weer, voel die bande op die teer. Ons weet dis nie hy nie, maar dis iets. So ry ons rubber.
Soos op skool, toe die Engelsonderwyser se hand op jou skouer jou gevat het, iewers tussen hemel en hel.
Buurvrou en die bruid
Die Saterdagoggend wil ek bietjie in die tuin gaan krap, maak die voordeur oop, hier's net 'n gat met 'n hek.
Ek sê, Waar's my tuin?
Kerk toe, sê 'n stem, Vroeg al.
Ek sê, Hoe kom my tuin in die kerk?
Met die familie, sê die stem. Hele lot het kom help.
Ek sê, Ag, en kan jy dalk vir my sê in watter gemeente is my tuin? Ek's so bang hy't sy kollekte vergeet.
Man, sê die stem, Is AGS.
Ek sê, Wat soek hy by die apostolies? Ek gee hom elke dag water! En van wanneer af praat ek met 'n leë gat? En waar's my posbus?!
Ek is op die punt om grootliks te amok, toe sien ek hier anderkant hover iets pienks in die lug. Ek's deur die gat hek toe, hier hang my buurvrou in die lug. Sy's geklee in 'n vuilpienk chiffon-driestuk, sy hou 'n boomtak in haar arms en haar voete trap teen die Vibracrete vas, nou hang sy dwars gespan in die lug.
Ek sê, Verskoon my, dit het seker niks met my te doen nie, maar kan jy dalk vir my sê hoekom hang jy op 'n Saterdagoggend in my boom?
My dogter trou, sê sy.
Ek sê, Dankie, dit verduidelik alles.
Die tak drup gom, sê sy.
Ek sê, Lede van jou gesin drup gom.
Sy sê, Ek moet hom vashou, anders drup dit op die kar. En die balloons moet nog op. Ek trou nie my kind af met 'n taai kar nie.
Ek sê, En waar's my lawn?
Watse ma dink jy is ek? sê sy. Dis in die foyer vir die foto's.
Ek sê, En my dammetjie?
Voor die kansel, sê sy, Ons tema is Lagoon.
Ek sê, En my poinsettias?
Watse geloof is jy? sê sy, Dis teen die banke vir die instap!
Ek sê vir haar, Oor die hele aarde woon mense langs mekaar. Hulle groet mekaar oor die heining, hulle leen mekaar se suiker, party kyk saam TV, in die Ooste vryf hulle hul neuse teen mekaar, maar NIEMAND leen mekaar se tuin nie! Besef jy dat ek reg onder jou staan? Dat ek binne die volgende tien sekondes my kamera gaan haal en jou groot pienk gat gaan afneem en dit gaan opblaas en billboards daarvan gaan oprig op elke hoofpad sodat mense gaan stilhou en by die duisende gaan selfmoord pleeg totdat net ek en jy oorbly? En dan gaan ek jou in hierdie gat plant en kunsmis voer totdat jy my hele tuin toegroei en dan gaan ek jou stadig afsaag met 'n stomp mes. Jy't 'n halfuur, dan's my tuin terug. En nou verlaat jy my boom.
Toe stamp ek haar voete onder haar uit en die tak spring terug dat sy buidel eerste op haar voorstoep land.
Ons moet ry! skree sy.
Ek's nog lank nie klaar nie. Ek's agter haar by die huis in.
My hoed! skree sy gangaf.
Hier in die hoek van die slaapkamer sit iets in poeierblou. Ek dog eers dis die jacuzzi wat ontplof het, toe beweeg dit. Net nie die veil nie! huil 'n stem. Toe sien ek dis die bruid. Op haar kop sit my posbus. Die deurtjie is oop en langs Maitlandstraat 40 loer 'n duif uit.
Langs die bruid staan 'n seegroen strooimeisie.
Ons werk al van gister af, sê sy, Ek moet lyk soos Brooke Shields.
Ek sê, Of soos 'n cracker wat te vroeg afgegaan het.
Die bruid wieg heen en weer. Het jy die veil gebring? vra sy.
Ek sê, Nee, ek het eintlik net kom pos uithaal.
Sy vat so aan die posbus. Die duif is vir vrede, sê sy.
Ek sê, 'n Voël op jou voorkop. Kan 'n mens groter vrede vind?
Toe kom haar ma om die hoek. Sy't 'n skulp met orgideë op haar kop en agter haar sleep sy al die blou tulle in Suid-Afrika.
Net nie dit nie, huil die bruid.
Sit stil, sê haar ma en buk vooroor en toe sy klaar is toe sit daar 'n gletser in die hoek.
Ek sê, Het julle pikkewyne ook?
Honde, sê die cracker, Is 'n polisietroue.
Ek kan niks sien nie, sê die bruid.
Wat wil jy sien? sê haar ma, Hy's 'n sersant! Ek trou jou in die range op, hulle trek vir jou 'n saluut van die sypaadjie af met elke van in die dorp en jy sit en ruk jou op! Wat wil jy van my af hê?
Ek wil by die huis bly, huil die bruid, Nog vir lank!
Die kerk is net geboek tot vanaand, sê Brooke Shields.
Ek sê, Blou bruid, jy hoef nie te trou nie.
En hy't so 'n mooi snor! sê die ma.
Ek sê, Trou hom.
Toe start daai bruid haarself op en trek stoep toe.
Wat gaan die mense van my dink? skree haar ma.
Hulle dink niks, skree die bloue, Dit weet ek van lank af! Toe ek tien was toe staan ek hier en toe sien ek die eerste keer oor die heining.
Ons kyk almal oor die heining. Voor ons lê die dorp en al die huise van almal wat ons so goed ken. En voor elke huis is 'n gat.
Sien julle, sê die bol net, Hulle wag nie vir swembaddens nie. Hulle sleep alles kerk toe en trou iemand af. Dan bou daai een 'n huis en krap 'n gat oop en nog een trou af. En dit traak my nie, almal kan vir ewig woon in lelike dorpe, maar ek loop nie eendag padaf en dink daai gat is myne nie. Nie vir 'n snor of 'n saluut nie en ook nie vir Ma nie.
Toe haal my buurvrou haar skulp af en gaan lê in die kamer.
Daai aand is dit volmaan en al die vans is weer op diens en ek en die bruid begrawe die rok in die gat en pak die lawn bo-op.
So bly ek op my eie en as mense verbyry dan sê hulle, O, maar jy't 'n mooi tuin.
Dan kyk ek oor die heining en ek smile, want ek weet my gat is toe.
Buurvrou en die bus
Twee dae nadat ek in Verwoerdburg ingetrek het, ontdek my buurvrou mens kan goed leen. Sy's medies ongeskik, want sy bewe, maar niks van afslack nie, sy's aktief. Dis senuwees, kort-kort in trane, daai onderlip wil net moed opgee, maar daai klokkie lui, dan's dit net, Ag ek het gewonder, en daar gaan ons weer.
Dis Saterdagoggend, klokkie lui, ek het die vorige aand 'n show gehad, twee van die ushers is nog in my kamer, ek sê, Lê nog bietjie, ek sal gaan kyk.
Kry vir my 'n handdoek. Hier staan sy weer, vryf die handjies, bewe haarself halfpad uit fokus uit, trane sit net hier.
Het jy vir my 'n helmet? sê sy.
Ek sê, Gaan jy weer kondensmelk kook?
Nee, sê sy, Ek wil dorp toe met die bus.
Ek sê, Nou wat met die helmet?
Higiëne, sê sy.
Ek is by die kas in. Ek het net 'n fondue set, sê ek.
Is fine, sê sy en sit dit op.
Ag, wil jy nie saamkom nie, ek raak so nervous. Passasiers maak my vreeslik agterdogtig.
Nou staan en dink ek aan die tweetjies wat wag, en aan my ma wat altyd sê van jou naaste. Maar my ma wen altyd.
OK, sê ek, Ek trek net gou aan.
So ry ek toe bus vir die eerste keer, langs my sit liggeel pinafore met die helmet en 'n mandjie. Ons is op die highway, verby Unisa, en net toe die bus die afdraand vat, hier staan my buurvrou op, loop vorentoe en maak haar mandjie oop. En toe kry my metabolisme 'n permanente knak.
It's showtime! skree sy en gooi 'n baksteen onder die briek, en daar gaan ons.
Ek sê, Is jy mal?
Vandag, skree sy, is daar geregtigheid op hierdie dorp!
Die busbestuurder is te besig om die verkeer en ander bekende bakens te mis om by die briek uit te kom. Nes hy wil buk, slaat sy vir hom wap! met die mandjie.
Ek is by die agterste ruit besig om die pram wat ons by die putt-puttbaan gehaak het, los te maak, dis vir my so hartseer, ek kan al klaar sien die tweeling binne-in gaan eendag leerprobleme hê en die regses join.
Met dié is ons deur Sunnyside se Kentucky, die twee queens in die toilet wil net begin afterglow, toe sit hulle op straat.
Intussen het ek begin om my kleingeld onder die armes op die bus uit te deel en 'n gelofte gemaak om nooit weer buite die huwelik te verkeer nie, as ek net gespaar bly.
Alle oë na voor! skree my buurvrou, Hier's ons nou!
Toe ry die brieklose bus deur 'n tiekiebox, in by 'n voorportaal, dwarsoor ontvangs en die meegaande personeel, deur 'n muur en toe sien ons net hoe verdwyn 'n vaal man met 'n computer en 'n lessenaar, en toe staan ons tjoepstil.
My kaartjie is nog tot in Wonderboom-Suid, sê die vrou voor my.
Man, klim net uit, sê my buurvrou.
En toe sien ek sy't ophou bewe, die helmet is af en daar staan sy met 'n lieflike blos.
Stoot mos my huur op vir niks, sê sy, En kyk hoe lyk hy nou.
Ek sê, Maar hy mag mos, dis mos sy plek.
Ja, hy mag, sê sy, Hulle mag almal. Word mos in die botter gebore, almal van hulle, is niks anders gewoond nie, en dan moet ons hulle daar hou. My kind wil ook loop leer, met wat? Dis net dié wat klaar gevreet is wat mens moet bly volstop. Nou sê ek vandag vir jou, jy kry vir jou 'n helmet en fuck them all.
Toe gaan loer sy onder die bus in.
Shame, sê sy, Kyk hoe plat is hy nou.
Buurvrou en die trollie
Die Saterdagoggend kom ek by Woolworths aan, dis tjoepstil. Daar's honderde mense, maar niemand beweeg nie. Ek vervies my oombliklik. Kyk, ek weet ek is famous, maar hierdie is nou heeltemal onnodig.
Ek vat 'n mandjie, niemand beweeg nie. Almal se oë staan stokstyf. Ek sit die mandjie neer, ek sê, Kry julle nooit genoeg nie? Nou maar kyk dan.
Sjjt! sê 'n man, Die ding gaan spring!
Ek sê, My skat, vir my koop jy eers blomme voor dié ding spring.
Skrik julle moffies dan vir niks nie? sê 'n vrou, Hier staan ons voor die einde.
Ja, sê die een langsaan, Hier kom hy nou, die ding met die koppe.
Ek sê, Man, dit lyk net so, ek koop altyd my jeans te klein.
Nou maar kry jy ons dan hier uit, sê die vrou en loer om die rak.
Ek loop om. Hier sit my hele buurvrou in 'n trollie. Sy's bloedrooi in die gesig en sy wikkel so vorentoe.
Stoot my, sê sy.
Ek sê, Nee, ek is 'n Christen.
Man, die wielietjie is gedraai, sê sy, Kry my net aan die gang!
Wat soek jy in die trollie? vra ek.
Hulle bly vat my goed, sê sy.
Sy lieg! skree die mense.
Ek sê, Vir wat sal hulle jou goed vat? Die rakke is vol!
Sy hou sommer op wikkel. Ken jy mense? sê sy, Die goed soek mos net wat klaar gevat is, kan nie hulle hande afhou nie.
Lieg, lieg, lieg! skree die mense.
Ek sê, Dan roep jy die manager.
Ken jy die manager? sê sy.
Ek sê, Ja, en hy's pragtig.
Hier kom die manager aan.
Ek ken vir jou, sê my buurvrou.
Ek sê, En jy's nog mooier van naby.
Dankie, sê die manager, Ken jy dié vrou?
Ek sê, Dis my buurvrou.
Vat sy jou goed ook? skree die mense.
Sy kom nie in my huis nie, sê ek.
Wel, sy kom hier, sê die manager, En dis kort-kort se ding, die goed bly verdwyn.
Ek sê, Nou maar wie vat wie se goed?
Almal! skree my buurvrou, Uit my trollie uit!
Lieg! skree die mense.
Is haar rok, sê die manager, Die ding lewe!
Ek kyk my buurvrou. Gebruik jy nie Sta-soft nie? vra ek.
Aan wie se kant is jy? skree sy.
Ek sê, Ek soek net 'n hoender vir môre, nou sit jy in die trollie met 'n lewendige rok! Is jou kamerjas besig om karre te steel in die parking lot? Was jy die goed met steroids, of wat?
En toe, voor sy my kan antwoord, gee die rok 'n nies en sê, Ekskuus tog.
Shame, sê my buurvrou, Sy kry seker bedompig. Is jy orraait? vra sy en kyk by die collar in.
Toe's die manager in my arms en die res huil oop en bloot.
Ek sê, Jy moet die ding laat skiet!
Onbeskof! sê my buurvrou, Sy's my suster!
Ek sê, Van waar?
In my rok, sê sy.
Ek sê, Weet jy wie's Murray Janson?
Man! sê sy, Dis al hoe sy bietjie uitkom. Dagin en daguit sit sy in die kamer.
Ek sê, Is dit Siamees?
Is haar oë, sê sy, kan nie lig vat nie. Ses jaar terug, kom by die huis, kry nie die sleutel in nie, buk by die gat, anderkant lê haar man wydsbeen met sy beste vriend. Toe kry sy die flikkers. Sit soos 'n mol.
Ek sê, Nou steel sy by Woolworths. Wie probeer sy terugkry?
Ek wou sê iets krap, sê my buurvrou. Druk haar hand voor by die rok in en haal die chips-papiere uit.
Ons moet praat, sê sy vir haar suster en klim uit die trollie uit.
En soos hulle uitstap en die mense begin weer shop, so druk die manager my nog stywer vas.
Jy verstaan mos, sê hy, Ek kon dit net nooit oor my hart kry om haar te vertel nie.
En ek bly maar stil en elke Sondag eet ek my hoender, want ek kry dit verniet.
Buurvrou en die bootjie
Saterdagoggend wil ek bietjie in die tuin gaan krap, maak die voordeur oop, hier sit my buurvrou op die sproeier. Die rok is nat, is net seep en bloed, hare is vol glas.
Ek sê, Was ontbyt bietjie rof ?
Bly uit die wasbak, sê sy, Bly net uit die wasbak.
Ek sê, En dankie dat jy so betyds kom sê. Ek het juis Saterdae so 'n ding vir die wasbak.
Haar oë gaan al in die rondte. Space-mannetjies, sê sy, Hulle's in die pype. Kom orals uit.
Ek sê, Maar gaan fokken snap in jou eie tuin.
Proppe help niks! skree sy, Hulle skiet dit af met space-bommetjies! Wakka!
Ek sê, Klim af van my sproeier af. Die pyp gaan bars.
Help niks, skree sy, Hulle kom net weer. En dan bring hulle nog. Is oorlog-space-mannetjies. Die bure anderkant het ook. Gys en Messie hier agter het al padgegee Kaap toe. Met die trein. Hulle was in die kar ook, in die tenk, skrik vir niks.
En toe staan die drukking op tien en die hosepyp maak 'n bol en lig my buurvrou dat sy in die driveway land. Space-bommetjie! skree sy.
Ek sê, Uit my jaart uit.
Ja, sê sy, Hier's hulle nou. Nou't jy ook.
Ek sê, Ek het niks. En jy het niks.
Sy's langsaan om die hek, ek's agterna. Waar's jou kind? sê ek, Vir wat sit hy jou nie in die bed nie!
Die seun is in die polisie, hier staan hy wydsbeen in die gang. Sopnat, dis net seep en bloed, hare is vol glas. In my broek, sê hy.
Ek sê, Man, voertsek, dis heeltemal te skielik.
Sy oë gaan nes sy ma s'n al in die rondte. Mamma! skree hy, Haal dit uit!
Ek sê, Julle's walglik!
Haal jy dit uit, sê die buurvrou vir my.
Ek sê, Nee, nee, nee! Ek het al genoeg seergekry.
Die seun gryp sy broek. Hoor daar! skree hy, Hulle praat met die klomp in die kombuis! Hulle gaan skiet!
Poep! skree die buurvrou, Boetie, poep hom dood!
Dit was nou die laaste, sê ek.
Dis wat jy dink, sê my buurvrou, Die kombuis is nog vol.
Ek's om die deur. Hier in die kombuis sit die huishulp met 'n bak Weet-Bix. Die hele plek is sopnat, daar sit kos teen die mure, die vloer is toe onder skottelgoed.
Hulle't nog 'n dogter ook, sê die huishulp vir die Weet-Bix, Sy's ook in die polisie.
Ek sê, Met wie praat jy?
Comrade X, sê sy.
Hier in die Weet-Bix sit 'n klein duikbootjie met 'n ANC-vlag.
Ek sê, Is dit 'n kompetisie?
Viva, skree die duikbootjie, Gee ons net water, ons sit vas.
Kom die seun om die deur. Mamma hang in die garage, sê hy.
Ek sê, Nat konstabel, gaan haal haar af, ons is besig.
Hulle's kwaad vir my, sê die huishulp, Ek het twee ingesluk.
Ek sê, Nou kyk jy nie waar jy eet nie?
Mens mag net een sluk, sê sy.
Ons moet beweeg, sê die duikbootjie.
Ek slaan hom klak! met die lepel. Sit in jou pap, sê ek, Niemand beweeg voor hierdie plek skoon is nie.
Hier gaan die bootjie oop, klim net 'n klein mannetjie uit.
Vuil sal dit bly, sê hy, Vrot binne en vrot buite.
Ek sê, ANC-space-mannetjie, ek wiks jou weer.
Jy kan niks meer doen nie, sê hy, Ons is oral. Ek is 'n Viva-soldaatjie en ek veg vir die waarheid en jy's volgende.
Ek sit hom op die lepel. Ek sê, Ons weet almal van die Truth Commission en hoe hulle apartheidsmense jag op die TV. Daai Truth-minister was op die nuus, toe sê Freek Robinson mense met letsels kan inbel vir 'n refund, wat net reg is, duisende mense is deur 'n leeftyd van pyn, en moenie net kom met townships nie, op Mosselbaai moes ek in die skulpwinkel sing oor die kerksaal KP was. Nou kom vaar julle met speelgoed in mense se pype en pap rond. Dink jy ek gaan op die sproeier loop sit met 'n skuldige gewete net oor jy die buurvrou op hol het? Van my weet jy en die Truth-spul niks. Fok terug in jou pyp en gaan doen iets met jou lewe.
Daai mannetjie wip vir hom twee duim hoog op die lepel. Ek het my planne gehad, sê hy, Maar mense doen net wat hulle wil. Hulle krimp vir jou, hulle druk vir jou morsdood, jy kan nie help waar jy is nie. Jy sit met jou pa, jy sit met jou ma, loop kla jy by die skool, hulle glo niks, loop kla jy by die huis, hulle glo niks. Die een fight daai een en daai een loop fight weer 'n ander een en daai een kom fight vir jou en jy kan nie help waar jy is nie, jy word net kleiner en kleiner.
Mens mag net een sluk, sê die huishulp, As hy eers in is, is dit verby. Hulle sien alles.
Ma sit in die kar, sê die seun om die deur, Sy't 'n pyp in die exhaust.
Ek sê, Loop ruik saam.
Gaan hy skiet? sê die seun.
Jy kan maar vergeet, sê die huishulp, Niks bly geheim nie. As jy jou bek oopmaak vir asem, dan praat hulle. Sommer hier verby jou tong.
Sluk jy? sê die seun.
Ek sê, Net in verhoudings. Gaan sê koebaai vir jou ma.
Sien jy? sê die soldaatjie, Die kak lê altyd by die huis. Ons ken almal, jy hoef nie oorlog toe te gaan nie. Jy moet net kyk.
Ek kyk mos, sê ek.
Sluk my, sê die mannetjie.
Ek sê, En dan wat?
Dan help ek jou kyk. En as jy nie praat nie, dan praat ek.
Ek sê, Maar jy mag nie skiet nie, en jy hou jou vriende uit my pype.
Ek moes kleintyd geskiet het, sê die mannetjie, Dan was ek nou groter.
Toe sluk ek die Weet-Bix en die Truth-duikbootdingetjie, want dit word laat en ek gaan huis toe en trek my costume aan. En as ek shows doen dan staan die mannetjie reg voor op my tong.
Partykeer skree die mense, Vullis en Boe, maar ons staan kiertsregop en sing.
Soos die verkiesing nou klaarmaak, so besef die vooroorlogse instansies hulle moet ook nou shape om aan die gang te bly, maar nie te veel nie, so bel hulle vir my, want ek is mos nou half tussenin. Nou bel hulle, man, kak wat nooit naby my wou kom nie.
Lui die foon, ek sê, Môre. Hier sit 'n diep stem op die lyn, sê hy's van die Afrikaanse Stigting.
Nou sit 'n mens mos die foon neer. Maar ek sê vir myself, as hierdie man lyk soos sy stem, kan mens mos maar hoor wat hy wil hê.
Nee, sê hy, Kan hy my kom sien, sommer vandag.
Ek sê, Oo, ek het 'n paar goedjies, maar kom sewe-uur.
Halfsewe maak ek die voordeur op 'n skreef, dim die gang, tap die bad, maak skuim, gooi wyn in, nou's ek en die g-string in die water.
Tien oor sewe, ek begin net goed rimpel, hier gaan die klokkie af. Ek's net Mae West, vat nog 'n slukkie. Ghoef, slaan die voordeur toe. Dis tjoepstil, hy's nou seker in die gang, ek plas bietjie dat hy kan rigting kry.
Naand, sê die man om die hoek.
Ek sê, Hoe vang jy my nou onkant. Kan dit al sewe-uur wees ?
Ag jammer, sê die man.
Ek sê, Sit sommer hier wat, ek is nou in die water. Wil jy ietsie drink?
Nou sit hy op die rand, ek gooi vir hom 'n wyntjie, kers vang hom reg van voor. Snor op die lip, ken is onder baard.