Ek het in my jare as liedjieskrywer en sangeres al baie mense teëgekom wat my gevra het wat ek doen vir ’n lewe. Sou ek musiek antwoord sou baie my dikwels vra: “En wat is jou regte werk?” Om potensiële aanhangers, kliënte en werkverskaffers te oortuig van jou waarde as kunstenaar is nie altyd ’n maklike taak wanneer jy met mense werk wat sukkel om te verstaan dat kuns ook ’n besigheid is nie. Baie het intussen bygekom en verstaan meer en meer dat musiek ’n besigheid is, wat ook (glo dit of nie) tot voordeel van die kunstenaar kan strek.
Daar is baie geleenthede vir besigheid in die musiekbedryf, net soos daar baie rolspelers binne die bedryf en al sy inter-connecting bedrywe is. Die vraag is waar jý jouself gaan posisioneer.
Geldmaak uit musiekmaak is duidelik ’n wilsbesluit. ’n Mindset. Wynand Myburgh en die res van Fokofpolisiekar het vroeg in hulle orkes se bestaan en handelinge besef dat hulle ’n musiekgenre geskep het wat nie groot aftrek geniet nie. Hulle het verstaan dat hulle hard sal moet werk om hulle brand aan hul teikenmark bloot te stel, te vestig, credibility te verkry en dit as springboard vir nuwe, ander projekte te gebruik om uiteindelik volhoubaarheid in die bedryf te verseker. Sjoe! Hoeveel kunstenaars operate so? Soos Wynand tereg sê: “Dit is nie vir alle kunstenaars maklik om besigheidsgedrewe te dink nie.” Indien dit was, sou daar seker baie meer suksesvolle as onsuksesvolle kunstenaars gewees het. Ek wil ’n klip in die bos gooi en sê dat musikante nie die luxury het om nie besigheidsgedrewe te dink nie. Dit is ’n verantwoordelikheid – ’n vaardigheid wat aangeleer moet word – ’n gesindheid wat móét verander – as musiekmaak vir jou as kunstenaar belangrik is.
Daar is maniere. Kreatiwiteit raak al hoe meer ’n ding in die korporatiewe wêreld. Musikante is kreatief. Iewers gaan hulle met ’n bietjie dink, mentorskap en navorsing, iets ongeloofliks kan doen – wat finansieel winsgewend is en terselfdertyd bydra tot die korporatiewe wêreld en ekonomie. “As jy ’n musikant is – either way – was dit nog altyd ’n entrepreneursbesigheid. As jy besluit jy is ’n musikant – begin jy jou eie besigheid,” reken Wynand Myburgh.
Ek verkyk my gereeld aan die toewyding en professionaliteit van akteurs en kry soms skaam as ek hulle werksetiek met die van musikante vergelyk. Dan moet ek myself herinner dat meeste akteurs tersiêre opleiding ontvang het waar ’n sekere werksdissipline en -etiek in hulle ingedril word (soos Marthinus Basson een middag by De Akker vir my gesê het). Ons weet dat enige ou sonder enige formele opleiding ’n kitaar kan optel en begin speel en baie bekend kan word as hy ’n hit song skryf. Ek wonder tog of die ouens wat opleiding ontvang dalk ’n effense voorsprong het? In my jeug was daar nie baie opvoedingsopsies in kontemporêre musiek nie, en dit wat daar was, was baie duur. Meer so was daar beslis nie baie opleidingsgeleenthede in die besigheidsy van musiek nie. Daar is wel nou baie meer opsies en ek dink dit is baie belangrik vir enige aspirant musikant om sulke opleiding te ontvang. Diegene wat al langer in die tand is kan steeds baat uit opleiding. Daar is verskeie jaarlikse, maandelikse en weeklikse inisiatiewe wat aangebied word. Ek dink byvoorbeeld aan die Music Exchange-konferensies (’n inisiatief van Martin Meyers) wat baie swak bygewoon word deur veral die Afrikaanse musikante. Hoekom, weet ek nie. Mens is nooit te oud om te leer nie óf om nuwe connections te maak nie.
Ek kan aan so baie musikante dink wat op ’n tyd in hul lewe welaf was. Iemand soos Crocodile Harris. Sy treffer “Good News” was nommer een in Suid-Afrika in die 80’s en hy was ook genomineer as beste sanger. Die lied het nommer een-status in Frankryk bereik vir 10 weke lank, wat gelei het to optredes saam met musieklegendes soos Al Jarreau en Bonnie Tyler. Die lied het vlam gevat in Europa en hy het ook ’n prys by die Cannes musiekfees ontvang. Hy het oor die 200 000 plate in Frankryk verkoop en baie van sy liedjies word vandag nog oor die radio gespeel. Ek het in die 2000’s met dié kunstenaar gewerk en dit was vir my hartverskeurend om te sien hoe ’n man met so ’n groot skrywerstalent en internasionale sukses, so moes sukkel op sy oudag.
Outeur van Artrepreneur, Lukas de Beer meen die geheim lê in die slagspreuk, “YOU are the BUSINESS.” Volgens hom moet die kunstenaar altyd by die self begin. Hy spot dat dit nie moontlik is om ’n kanon vanuit ’n skuit af te skiet nie. Die fondasie is belangrik.
Wanneer dié fondasie gelê is, kan die kunstenaar begin om homself op te voed oor die aard van die bedryf en is dit belangrik om ’n goeie begrip te hê van wie die sleutelfigure en -organisasies in die bedryf is. Elke bedryf het sy fasiliteerders/middelmanne, sy instaatstellers, sy verbruikers en daai aaklige hekwagters. Kennis hieroor kan ’n kunstenaar se fokus en besigheidstrategie baie help.
Op sy eie manier sluit Nataniël se advies baie hierby aan. Ek het hom gevra watse advies hy aan veral niche kunstenaars (wat sukkel om hul unieke talente aan die breër publiek bekend te maak) kan gee. Hy beklemtoon net soos De Beer hoe belangrik selfontwikkeling en eerlikheid is. “As jy jou vaardighede slyp, elke liewe dag werk aan vakmanskap, opleiding ontvang, lesse leer, nederig en dankbaar te werk gaan en ’n produk van kwaliteit skep, sal die regte mense jou uiteindelik opmerk en ’n verhoog verskyn. Die grootste probleem is dat mense ongeduldig is en geen stamina het nie. Almal wil oornag roem hê, ’n kompetisie op televisie wen, of na een vertoning ’n feeslegende word. Dis alles bog. Harde werk is die enigste pad. Stamp jou kop, stamp jou toon, huil, trek die hare uit jou kop, byt vas en werk. Jy moet bereid wees om jou lewe op te offer vir iets waarin jy glo. Jy moet ook wreed eerlik en nugter wees. Die lewe gee vir jou antwoorde. As daar uiteindelik niks gebeur nie, is jy dalk bedoel vir iets anders.”
Fokofpolisiekar het nie hul geld uit CD sales gemaak nie. Omdat die musiek nie hoofstroom was nie het hulle maar om en by 15 000 eenhede verkoop. Dit was kardinaal om na alle moontlikhede te kyk sou hulle as kreatiewe individue volhoubare beroepe wou verseker. Volgens Myburgh het dit hulle gedwing om ’n lewe op alternatiewe wyses te maak. Hulle moes ’n wêreld vir hulself skep. Ek love die idee, van iets maak uit niks. Dit maak my kinderlik opgewonde! En dit is nie iets wat almal kan doen nie. Ek stem saam met Wynand dat mens dikwels ’n love-hate-verhouding met dié realiteit van die beroep het. “It would have been fucking nice to just play music”!
In Deel drie kyk ons na diversifisering in musiek, hoe die tendens wêreldwyd vlamvat en aan die orde van die dag is. Bitter min van ons ken deesdae iemand wat nét musiek maak of ’n instrument bespeel. En daar is ’n rede daarvoor. Dit is nie omdat musiek nie lonend is nie. Dit is omdat die bedryf baie gesigte het, multi-dimensioneel is en ons in ’n era woon waar diversifisering die nuwe musiek-ekonomie geraak het. Ons kyk na hoe kunstenaars hul kreatiwiteit, hulle belangstellings en reeds bestaande netwerke kan benut om in hierdie nuwe ekonomie te floreer. Om baie meer deel te hê aan daai R3.1 biljoen slice van die pie en om saam te werk om die bedryf te laat groei, werk te skep (in ’n land waar baie werkloos is) en beleggers te motiveer om meer geld in die bedryf te investeer.