Nuuskommentaar: 2015 in oënskou: Deel 2 – die aanslag teen AfrikaansHoofgebou by die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-Universiteit Foto: Maryke Laas, NWU Reeds met die aanvang van die #FeesMustFall-veldtog het Maroela en ander gemaan dat dit goed en wel is om opgewonde te wees oor die impak van hierdie verset, maar dat dit met ’n prys kom – spreker op spreker by betogings het dit duidelik gemaak dat dit ook ander veldtogte ondersteun soos Open Stellenbosch, en dus ook die aanslag teen Afrikaans ondervang. Dié boodskap is grootliks geïgnoreer tot die abortiewe taalplan van die Matie-rektor en sy bestuurspan half uit die bloute aangekondig is. Daarvolgens, in kort, sou Engels die verstektaal op die US word. Dit het saamgeval met nuwe taalplanne vir die Potchefstroomse kampus van die Noordwes-universiteit (kortweg Pukke hier genoem) en by die UV. Uiteindelik was die aandag grootoog gerig op wat die onderskeie universiteitsrade daarmee sou doen. Ook by Tukkies was ’n hik of wat, soos dat die administrasie nie Afrikaanse vorms wou aanvaar nie, tot die rektor die saak beredder het. Ons gaan haal die storie van 2015 oor Afrikaans egter eers ’n entjie verder terug. Die stryd om Afrikaans het nie net op universiteite en ander tersiêre instellings soos Elsenburg- en Middelburg-landboukolleges gewoed, of by skole veral in Gauteng met ’n breedsprakige LUR aan die spits nie. So byna-byna het die Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimte-agentskap (Sansa) ’n dramatiese nuwe taalplan op sy webwerf aangekondig sonder dat daar ’n rimpeling was. Kortom, Sansa wil die Taalwet benut om Afrikaans uit die grondwet te steel. Volgens dié instansie se planne wil dit Engels, Zoeloe en Noord-Sotho as die amptelike tale vir gebruik en kommunikasie aanwend, en so by geleentheid aalmoese na ander tale uitgooi. Maroela het die aankondiging egter gesien en daaroor berig en kommentaar gelewer, waarop ’n rits Afrikaanse kultuurinstellings met voorleggings voor die spertyd vir kommentaar wat reeds op hande was, en mediaverklarings gereageer het. Rapport het onder die grootliks swygende Afrikaanse gedrukte pers met reaksie uitgestaan. Dit het gou geblyk dat Sansa, soos ander agentskappe van die departement van wetenskap en tegnologie, effektief onder instruksie van minister Naledi Pandor opgetree het. Tog het die opposisiepartye wat jaarliks rapporte aan die kabinet toeken, Pandor nie hiervoor gestraf nie. Alana Bailey, adjunkhoof van AfriForum, wys daarop dat ook ander instellings soos die nasionale onderwysdepartement, die Inkomstediens en die WNNR die voorbeeld gevolg het. Wat Sansa se besluit veral onverkwiklik maak, is dat Afrikaans die enigste taal in Afrika is wat oor ŉ volledige stel ruimtetegnologie en ’n ruimtewoordeboek beskik. Dit is egter nie net van owerheidswese dat Afrikaans gesylyn word nie. Alle kennisgewingborde en ander padpredikante by vanjaar se Bloemskou, in die hartjie van die Vrystaat, was byvoorbeeld in Engels, spel- en taalfoute kompleet. So ver bekend het nie ’n enkele briefskrywer aan Volksblad beswaar gemaak of enigsins hieroor kommentaar gelewer nie. Is die handdoek bloot ingewerp, of is die omvang van eietydse Wênderbaails groter as wat ‘n mens sou dink? Die omvang van die steun wat die Solidariteit Beweging se Plan B kry, en die tempo waarteen AfriForum groei skep egter die teenoorgestelde indruk. Hoekom moet die leiers vir ’n saak veg as die mense daaroor vere voel? Onlangs het die foutiewe argument dat elf amptelike tale onprakties is en dat daarom op Engels gefokus word weer opgeduik (onder meer in die debat oor die US se taalbeleid). Slegs Engelse borde word gebruik “omdat dit onprakties is om al elf amptelike tale daarop aan te bring.” Die einste grondwet maak egter voorsiening dat elke provinsie ’n aantal tale uit die “groslys” as amptelike tale vir daardie provinsie kan kies. In Noordwes is dit byvoorbeeld Afrikaans, Engels en Tswana. In die Vrystaat Afrikaans, Engels en Suid-Sotho. In die Wes- en Oos-Kaap is dit Afrikaans, Engels en Xhosa. Al nege provinsies het Afrikaans en Engels as amptelike tale ondervang. Om nou byvoorbeeld in die Wes-Kaap te argumenteer Afrikaans moet weggelaat word “anders moet ook vir ander tale soos Venda voorsiening gemaak word,” is pure kaf. Om drie, of selfs vier amptelike tale in ’n provinsie te gebruik is glad nie so onmoontlik nie. Ons keer terug na die universiteite. By die US het die raad ’n stokkie voor die effektiewe verengelsing van die kampus gesteek. Engels en Afrikaans sal gelykberegtiging kry, en daar sal gewerk word daaraan om Xhosa te bevorder. Die stryd om te verengels is egter nog duidelik nie verby nie, en die “debat” woed steeds voort met ou, gediskrediteerde argumente wat weer en weer in sirkulasie geplaas en opnuut afgeskiet word. Dit lyk of daar in sekere Afrikaanse akademiese kringe denkeilande ontstaan het ver verwyder van die jongste internasionale verwikkelinge oor minderheidstaalregte soos dit veral in Europa deur die internasionale reg beslag kry. Feite oor die voordele van moedertaalonderrig word slag om slag bloot ignoreer, en so ook die akademiese voordele wat meertaligheid bied soos toegang tot top-akademiese werk in Nederlands en Duits, wat Engels in sekere vakgebiede ver vooruit is. Die Pukke sal nou ook ’n stelsel van parallelmedium implementeer. By Kovsies het die raad die Engelse opsie gevolg. Tot dusver kon enige kursus in Engels of Afrikaans gevolg word sonder dat enige student weens sy taalvoorkeur benadeel word. Nou word dit ’n Engelstalige universiteit met allerlei versiersuiker om dié harde werklikheid te probeer versag. Die bitterheid hieroor word verdiep weens geheimhouding oor vermoedelik gekonkelde prosesse om by ’n vooropgesette idee te kom. Verskeie oud-Kovies het reeds aangedui dat hulle hul aftrekorders gekanselleer het (o.a. een van R5 000 per maand), en ’n aantal wou selfs hul kwalifikasies laat “kanselleer”. Verduidelikings soos “dat dit die keuse van die studente is” gaan nie op nie weens die geheimhouding van die uitslag van die in-huisopname, en die ignorering van AfriForum se referendum. Die US en die PUK sal steeds onder druk bly met die “amptelike” argument dat afsonderlike klasse vir Afrikaans en Engels tot rasseskeiding lei. In die praktyk werk dit grootliks so dat wit studente (waaronder ook ’n aantal Engelssprekende studente wat ordelike klasse verkies) die Afrikaanse klasse bywoon. Swart studente verkies die Engelse klasse. ’n Groter probleem vir universiteite wat transformasie na die vlak van transformanie (en dus ongrondwetlikheid) probeer voer, is dat so ’n dubbelmedium-stelsel dit dikwels moeilik maak om ’n groter persentasie swart dosente aan te stel, omdat hulle dikwels slegs in Engels kan/wil klasgee. Meer wit en bruin dosente moet dus steeds aangestel word om die Afrikaanse klasse te kan bedien (en ook Engelse klasse te kan aanbied). Hierdie verwikkelinge geskied teen die agtergrond van die ontplooiing van die private Afrikaanse universiteit, Akademia. ’n Argument wat ook in 2016 dikwels gehoor gaan word, is dat die “opdwing” van Afrikaans se grondwetlike regte breed in die pad van versoening staan (sonder om ag te neem watter skade boedel oorgee aan ’n positiewe gesindheid teenoor versoening aan “die ander kant” aanrig). In ’n land waar die president en die regering nie oor ’n kwessie soos hierdie so slapruggie is nie, kan die saak makliker volgens die bepalings van die grondwet beredder word. Versoening en die bou van tussengroepverhoudinge is nie ’n simplistiese eensydige proses nie, maar ‘n komplekse multi-dissiplinêre proses. Om alle klasse te verengels gaan byvoorbeeld niks doen aan die sosio-ekonomiese ongelykheid nie. Die aanspreek van die probleem verg behoorlike leierskap gerugsteun deur die wil daartoe, deur bykans elke lid van die bevolking. Die ontneming van ’n gemeenskap van sy kultuurgoedere (soos die vandalisering van standbeelde en die wegneem van historiese plekname) en grondwetlike regte vertroebel dinge al doop die Seunse Weenkoor dit nou ook in watter versiersuiker. Môre, in deel 3, word ’n meer algemene oorsig oor 2015 gegee, en Donderdag word die reeks afgesluit met ’n kykie na die buiteland en die wetenskap, soos ruimteprestasies. Lees 2015 in oënskou: Deel 1: Wat ‘n #jaar! Lees 2015 in oënskou: Deel 2: Die aanslag teen Afrikaans