PressReader - Kuier: 2017-02-08 - VER­HOU­DINGS: Soen is lek­ker, maar dit kan ook kie­me en siek­tes ver­sprei
VER­HOU­DINGS: Soen is lek­ker, maar dit kan ook kie­me en siek­tes ver­sprei
Dis lek­ker om te soen, maar pas­op, dis ook ’n mak­li­ke ma­nier hoe kie­me ver­sprei wat erns­ti­ge ge­sond­heids­ge­va­re kan in­hou.
Vry, ’n pik­soen­tjie, tong-in-die-long, by­me­kaar raak, mo­ve . . . Hier­die is maar net ’n paar van die uit­druk­kings wat men­se ge­bruik om die in­tie­me er­va­ring van ie­mand an­ders se lippe teen hul­le s’n te be­skryf. Of dit nou ’n nat soen, ’n droë soen, ’n row­we soen of ’n foot-pop­ping kiss is soos in ro­man­tie­se Hol­ly­wood-flieks, ’n mens het geen be­heer oor hoe jou lig­gaam gaan re­a­geer wan­neer ie­mand in­lê vir daar­die paar se­kon­des van ple­sier nie. Maar jy het be­heer oor wie jy jou lippe voor uit­leen. ’n Soen tus­sen ge­lief­des, vrien­de of selfs net ’n soen­groet tus­sen fa­mie­le­de, kan ’n spe­si­a­le er­va­ring wees, maar dit kan ook vin­nig in ’n nag­mer­rie ont­aard. Dink aan daar­die ou oom wat met sy pap mond vol speek­sel vir jou in die kerk op die mond wil soen wan­neer jy jou wang pro­beer gee, of daar­die kap van jou neus of tan­de wan­neer jy en ie­mand per on­ge­luk al­bei jul kop­pe in die­self­de rig­ting draai. Dan word daar nie eens ge­praat van die stink reuk wat soms jou a­sem weg­slaan nog voor­dat jou lippe met ie­mand an­ders s’n kon­tak ge­maak het nie. Ni­co­la Mac­ken­zie (30) van Kaap­stad sê sy soen nie­mand be­hal­we haar man, ou­ers en kin­ders op die mond nie. Ni­co­la, wat in haar tie­ner­ja­re baie ou­men­se op die mond moes soen as deel van haar plig as dog­ter van die pre­di­kant, sê sy raak steeds angs­tig wan­neer sy ie­mand moet soen. “Ek en my sus­ter het el­ke Son­dag saam met my ou­ers die kerk­diens­te by­ge­woon. Voor el­ke diens moes ons die ge­meen­te­le­de groet en soms moes jy maar net jou
oë toe­maak en dit ver­by kry. Ek het dit ge­haat, want som­mi­ge men­se het nie tan­de in ge­had nie, an­der het met baie speek­sel in hul mond ge­soen en van die men­se het al­tyd hul­le lippe ge­lek voor­dat hul­le jou soen,” ver­tel sy.
“Ek het maar daar­die soe­ne ont­vang uit re­spek vir die ou­men­se en my pa se be­roep, maar toe ek ou­er word, het ek be­sluit ek soen nie­mand meer op hul mond nie. Ek sien net nie kans daar­voor nie.”
kan ge­vaar­lik wees
Om slegs jou mond, lippe, tan­de of tong teen iets of ie­mand te druk, te lek of daar­aan te suig is ’n be­sluit wat nie lig­te­lik op­ge­neem moet word nie. Selfs die mees ro­man­tie­se soen op die voor­punt van ’n boot ter­wyl die son­sak teen die berg, sop­nat in die re­ën of op ’n kom­bers voor die kag­gel, kan die wil­de dier in jou wak­ker maak. Maar dit kan ook tot ge­vaar­li­ke siek­tes lei en ’n dier van ’n he­le an­der soort los­laat.
Dít het C­had Ja­cobs (26) van Eer­ste­ri­vier bui­te Kaap­stad, wat nooit koors­bla­re ge­kry nie, op die har­de ma­nier ge­leer toe hy hom­self een­dag vas­ge­loop het.
“Dit (koors­blaar) was baie klein en ek het dit nie raak­ge­sien nie. Sy was aan­trek­lik en ek het met haar be­gin ge­sels. Ons het heel­aand saam ge­dans en toe soen ek haar. Sy het nie ge­sê sy het ’n koors­blaar of dat ek haar nie moet soen nie,”ver­tel hy.
“Eers la­ter toe ons bui­ten­toe ge­gaan het en ek haar in die lig sien, het ek ag­ter­ge­kom dat daar twee se­re op haar mond is. Ek het eers die vol­gen­de week ’n koors­blaar ge­kry. Ek was baie kwaad toe ek be­sef sy het koors­bla­re en dit was die laas­te keer wat ons me­kaar ge­sien het.”
Wat men­se nie weet nie is dat die po­li­o­vi­rus, me­nin­gi­tis, tand­vleis­siek­te en Duit­se ma­sels ook al­mal vi­rus­se met kie­me is wat deur speek­sel oor­ge­dra word. Dus, ’n soen van die ver­keer­de lippe kan siek­tes oor­dra!
MEER AS NET ’N SOEN
Vol­gens dr. Chris de Wet, ’n ge­sins­dok­ter in die noor­de­li­ke voor­ste­de van Kaap­stad, word tal­le men­se en kin­ders ge­reeld met siek­tes ge­di­ag­no­seer wat deur soe­ne ver­oor­saak word. Hoe­wel mees­te van hier­die siek­tes nie do­de­lik is nie, kan dit baie ska­de en on­ge­rief vir die pa­si­ënt ver­oor­saak.
Dit is ver­al ge­vaar­lik om ’n ba­ba op hul mond te soen om­dat hul lig­ga­me meer vat­baar vir kie­me is, soos Gem­ma Maralack (2) se ou­ers moes uit­vind. Gem­ma het in Ju­nie ver­le­de jaar kort voor haar twee­de ver­jaar­dag erns­tig siek ge­word en het met koors, bla­se en oor­pyn ge­suk­kel.
Toe Kui­er- joer­na­lis Er­nusta, een mid­dag ná werk tuis kom, het sy ’n pap kind by die huis ge­kry. Hul­le het die he­le nag ge­suk­kel om haar dog­ter se koors te breek en ge­dink dit is haar ore wat pla om­dat sy die heel­tyd aan haar ore ge­vat het. Haar mond het ook ’n bie­tjie ge­ruik en sy het in haar slaap ge­ruk. Hul­le het haar met me­di­ka­sie vir pyn en koors so­wel as set­pil­le be­han­del, maar toe sy nie be­ter word nie het hul­le haar weer dok­ter toe ge­neem.
“Ons het eers ge­dink dit is man­gel­ont­ste­king en dat die set­pil­le vin­nig sou werk om haar be­ter te laat voel. Toe sy net er­ger word en al vir ’n he­le na­week son­der kos was, het ek be­kom­merd ge­raak en haar weer te­rug ge­neem. Die dok­ter het ty­dens die on­der­soek ont­dek sy het bla­se bin­ne haar wan­ge, neus en ver­he­mel­te ge­had het. Hy het ge­vra of een van ons vir haar met ’n koors­blaar ge­soen het, maar nie een van ons het een ge­had nie. So ie­mand met ’n koors­blaar wat ons ken, moes haar ge­soen het. Ná daar­die dag het ek be­sluit nie­mand sal my kind weer op haar mond soen nie. Men­se kan maar kwaad word, maar ek kan nie weer laat my kind só ly nie. Ek het toe be­sef hoe ge­vaar­lik dit is vir men­se om kin­ders te soen,”ver­tel Er­nusta.
Daar is ook se­ke­re ri­si­ko­fak­to­re vir vol­was­se­nes en swan­ger vroue. Die mees­te van hier­die siek­tes word deur mid­del van speek­sel oor­ge­dra. G­riep, koors­bla­re en tand­vleis­siek­te is die mees al­ge­me­ne siek­tes wat deur soen ver­oor­saak word en hul simp­to­me wis­sel van koors, moeg­heid en sleg­te a­sem tot bloei­en­de tand­vleis en bla­se op jou mond of ge­slags­de­le.
Daar is ook ’n paar erns­ti­ge toe­stan­de wat deur speek­sel oor­ge­dra kan word. Vol­gens De Wet kan die po­li­o­vi­rus ook oor­ge­dra word aan ie­mand deur speek­sel en ver­oor­saak dit dat men­se ver­lam­ming in een of meer de­le van hul lig­gaam on­der­vind.
“Die po­li­o­vi­rus ver­oor­saak dat spie­re swak word en men­se nie se­ke­re de­le van hul lig­gaam kan be­weeg nie. Die nek, kop en be­ne word ver­al aan­ge­tas en hier­die simp­to­me duur dan vir ’n paar ure. Dit gaan weer van­self weg, maar men­se het ge­woon­lik in erns­ti­ge ge­val­le re­ha­bi­li­ta­sie of fi­si­o­te­ra­pie no­dig. So­dra jy daar­mee ge­di­ag­no­seer is, kan dit e­ni­ge tyd weer te­rug­kom,”sê hy.
Duit­se ma­sels, pam­poen­tjies en klier­koors kan oor­ge­dra word en kom ver­al in kin­ders voor. Al drie hier­die siek­tes ver­oor­saak dat die per­soon se klie­re of limf­kno­pe op­swel. Dit gaan ook ge­paard met moeg­heid en koors. Dit is baie aan­steek­lik en ge­vaar­lik vir ver­al swan­ger­vroue, ver­dui­de­lik de Wet.
“Men­se wat e­nig­een van hier­die siek­tes het, sal baie moeg voel en sal nie baie wil eet nie. Hul­le sal ook hoof­pyn er­vaar. Baie rus en af­son­de­ring word be­no­dig om van hier­die siek­tes te her­stel.”
Men­se wat me­kaar op die mond soen, is ook vat­baar vir me­nin­gi­tis en die cy­to­me­ga­lo-vi­rus. Al­bei siek­tes kom meest­al in vol­was­se­nes voor en moet so gou as moont­lik be­han­del word.
“Me­nin­gi­tis is ’n bak­te­rie­se vi­rus wat die lig­gaam aan­tas. Dit kan ge­vaar­lik wees en kan tot brein­ska­de, bors- en leer­pro­ble­me lei. Die simp­to­me is die­self­de soos g­riep en bly ge­woon­lik vir twee we­ke daar, maar dit moet goed ge­mo­ni­tor word,”sê De Wet.
“Die cy­to­me­ga­lo-vi­rus is ’n vi­rus wat die mond aan­tas. Dit ver­oor­saak dat die per­soon se mond bloei, tand­vleis rooi en op­ge­swel word, so­wel as sleg­te a­sem. Men­se ver­loor hul tan­de en kan ook van die been rond­om die tan­de ver­loor. Dit is baie erns­tig en moet on­mid­de­lik be­han­del word. Pa­si­ën­te sal vin­nig by ’n tand­arts moet uit­kom om se­ker te maak dat dit reg skoon­ge­maak word.”
wees a­tyd ver­sig­tig
Vol­gens De Wet word baie van hier­die siek­tes ver­oor­saak deur ont­las­ting (fe­cal mat­ter) wat in die speek­sel ag­ter­bly wan­neer men­se aan hul mon­de vat son­der om hul han­de ge­reeld te was. Hy raai men­se aan om ge­reeld hul han­de te was, ver­al na­dat hul­le die bad­ka­mer ge­bruik het.
Hy maan ook dat men­se nie ’n ge­woon­te daar­van moet maak om kin­ders op hul mon­de te soen nie. Aan die ein­de van die dag maak dit nie saak of jy ’n nat soen, ro­man­tie­se soen of pik­soen­tjie gee of ont­vang nie. Jy moet al­tyd be­wus wees daar­van dat daar meer as net lippe be­trok­ke is en dat kie­me mak­lik ver­sprei.