Danie Marais se debuutbundel, In die buitenste ruimte (2006), het die Afrikaanse literêre toneel soos ’n baie opwindende dog onverwagte ruimteskip getref. Dit is oorvloedig bekroon, met die Ingrid Jonker-, Eugène Marais- én UJ-debuutprys. Aan sy tweede digbundel, Al is die maan ’n misverstand (2009), is die Suid-Afrikaanse letterkundetoekenning (SALA) vir poësie toegeken, en dit het eweneens ’n gul ontvangs van kritici en lesers gehad. Pas het sy derde digbundel die lig gesien, weer eens met ’n ongewone titel: Solank verlange die sweep swaai.
Gemeet aan die vinnige en ywerige mediareaksie op die bundel, die baie onderhoude met die digter en verskillende tipe aankondigings oral, is daar bepaald ’n groot afwagting vir wat hierdie bundel die Afrikaanse leserspubliek kan bied.
Soos met sy twee voorgangerbundels se voorblaaie het Marais nog eens ’n komiekstripkunstenaar gebruik, en dié parateks speel ’n belangrike rol om die konteks waarbinne die teks aan die leser gebied word, voorop te stel. Die pragtige voorblad en uitsonderlike agterblad deur Anton Kannemeyer het nie so sterk strip-aanslag soos die vorige twee digbundels nie, maar deurdat dit weer ’n stripkunstenaar se werk is, word die digbundel se doelbewuste subversiewe karakter beklemtoon.
Getrou aan die stripgenre se ondermyningsaard loods Marais se bundel spesifiek ’n opstand teen die oorgelewerde gebruike, tradisie en verwagting ten opsigte van die poësie as genre. Hy skryf uitvoerig oor die “anti-vers” en die “on-gedig” en deel onverbloemd sy “misnoeë met die digkuns”, en maak deurlopend sterk uitsprake teen die (dikwels) onuitgesproke voorveronderstellings van wat goeie poësie in wese is/behoort te wees. Hy stem saam met W.H. Auden wat gesê het: “Poetry makes nothing happen.”en skryf dan ’n lang gedig met die titel: ‘Wat swak gedigte weet’, waarin hy ’n handvol kenmerke van “vrot poësie” vermaaklik enumereer:
Dié gedig word opgevolg deur ’n gedig met die titel: ‘Wat dié klip weet’, waar die klip metafories ’n “volmaakte anti-vers” voorstel. Maar gemeet aan die kriteria vir vrot poësie (en waarop ’n mens in dier voege kan uitbrei) is hierdie gedig bepaald ’n vrot gedig, wat miskien dan juis is wat Marais wou vermag, want dit illustreer netjies sy intensie om poësie te ondergrawe – wat dit dan ’n geslaagde gedig maak. Slim, maar vir my gevoel effens te déjà vu.
’n Mens sou die voorblad ook kon lees as ’n heenduiding na die spesifieke ruimtelike posisionering van die bundel, naamlik Kaapstad en omstreke. Die amper-Pierneefbome aan die hang van Vlaeberg en so opsigtelik “teen ’n Tafelberg” tussen Groote Schuur-hospitaal en die Universiteit van Kaapstad, bes moontlik kruin- of sambreeldennebome (Pinus pinea) wat “stuiptrek” in die wind (p. 27), is bepaald deiktiese aanwysings van die ruimte wat Marais in die bundel sentraal stel. Vier van die bundel se vyf afdelings word deur rubrisering getipeer deur adresse in die groter Kaap, klaarblyklik adresse waar Marais gewoon het of tans woon.
Die oënskynlike doodloopstraat waartoe die teks lei, word ikonies van die digterlike outeur se lewe, wat nogal na my gevoel ’n vindingryke stylgreep is. As ŉ mens dit in die lig van byvoorbeeld Gaston Bachelard se klassieke The Poetics of Space sou lees, kan dit lonende uitkomste bied.
Daar is in hierdie bundel steeds ’n sterk outobiografiese inslag, en ’n mens sou dit selfs ’n digterlike egodokument kan noem. Ons lees die besonderhede en schmertz van sy tweede egskeiding, die krisisse van enkelpaskap en sy algemene droewige beskouinge oor ’n ontgogelde middeljarige lewe in ’n omheinde veiligheidsoord, in “die ligte hel van middelklas”, alles brazenly self-referential, of soos die een gedigtitel dit stel: ’n deeglike onderlegging in poëtiese “nawelstaar op 41”. Daar is ’n “pynlik persoonlike dimensie” ten grondslag van die totale bundel, helaas dikwels met “selfbejammerende ontevredenheid”:
Danie Marais se poësie pas hierdie beskrywing nousluitend. Sy werk het veral in die onlangse tyd die beliggaming van hierdie tendens, die ‘poésie parlante’ of dan ‘praatpoësie’, in Afrikaans geword. Dit is poësie wat deur woordkeuse en sinsbou eerder oorleun na die spreektaal. Die literator Bernard Odendaal noem dit mooi ’n “aldagtaaltrant”. Dit is ŉ spontaner en uiteraard meer toegankliker poësie, en is dikwels eerder meer verhalend en beskoulik, met meestal ’n (oppervlakkige) filosofiese inslag. (In 1932 reeds het die eerste uitgawe van die Nederlandse literêre tydskrif Forum hierdie Nuwe Saaklikheid bevorder – dit sou interessant wees om ’n vergelykende studie ten opsigte hiervan te maak.)
By Versindaba 2007 het Lina Spies, met die Dana Mouton-gedenklesing getiteld: “Wat is poësie?” haar sterk uitgespreek teen die sogenaamde praatpoësie. Volgens haar beleef dié tendens “ŉ ongekende bloeityd gesien al die literêre geleenthede waartydens digters in die kollig staan, hulle verse voorlees en geapploudisseer word.” (“Zombie lag hom kak / vir die aansit van kultuur.”) ’n Mens kan verstaan dat Marais in hierdie nuwe bundel deur hierdie tipe kommentaar gedryf is om iets soos die volgende te skryf:
Marais skep algaande in sy oeuvre ’n persoonlike mitologie van die alledaagse. Hy buit die nosie uit dat die teks en die skrywende subjek eintlik maar net toevallige kruispunte is van ’n verswelgende aanbod van oorrompelende hoeveelheid tekste waarmee die moderne mens gebombardeer word. In ’n groot mate is dit ’n tipiese post-modernistiese aanslag, en die weef van die literêre teks binne die soomlose intertekste van ’n oorvloeiende populêre kultuur word ook die neerslag van sy belewenis én tekste. In sy “literêre bestaansboerderytjie”, “die gehuggie / van ’n gediggie” is: