Afrikaans en die sakew�reld*
Die sentrale beginsel van enige sake-onderneming is die beginsel van vraag en aanbod.
Die naelstring-verbinding tussen vraag en aanbod is kommunikasie. Bemarking van 'n produk of diens is kommunikasie; die vestiging van 'n korporatiewe identiteit beteken kommunikasie; die motivering van 'n lojale en toegewyde werkerskorps word rondom kommunikasie gebou. Gereduseer tot een basiese gedagte: kommunikasie is die een element in die mondering van enige sakeonderneming wat die pendulum laat swaai tussen sukses en mislukking � Kommunikasie, of anders gestel: taal.
Tog is die sakesektor ingestel op eiebelang. Juis daarom is die voorkeurtaal van die kli�nt 'n sagte teiken.
Binne die konteks van hierdie beraad en gegewe die sentrale tema van 'n Nasionale Strategie vir Afrikaans en die Sakew�reld wil ek die volgende standpunte kortliks motiveer:
1. Taalstrategie is 'n proses
Ek wil eers kortliks stilstaan by die frase strategie vir Afrikaans. Strategie beteken nooit 'n gearriveerdheid nie, so in die sin dat ons nou 'n module, 'n model of 'n stel re�ls, ontwerp het waarbinne Afrikaans as taal verskans en veilig opgedoek is nie. 'n Strategie is 'n proses. Afrikaans in die sakew�reld, soos trouens op elke maatskaplike terrein, moet voortdurend inpas en aanpas by die uitdagings van die onmiddellike. Verbruikers as teikengroep is gedurig op die voorpunt van die hier en nou. Daarom moet kommunikasie met die publiek nuut, vars en onmiddellik wees.
As algemene stelling kan mens s� dat die sakesektor nie 'n kultuur van taalsensitiwiteit koester nie - taalbelang speel ongelukkig slegs 'n sekond�re rol in die sake-omgewing. As taalsensitiwiteit deur die mobilisering van verbruikersentiment nie onder die aandag van die sakesektor gebring word nie, is dit 'n aanklag teen die gebruiker self.
Die advertensiebedryf is 'n uitsondering op die algemene re�l. Dit is veral te danke aan die Pendoring-toekennings. Die advertensiebedryf is op die voorpunt om vernuwend en skeppend in Afrikaans oor Afrikaans te dink en te funksioneer.
Daar is egter twee kommerwekkende tendense in die reklamesfeer:
Engelstalige advertensies, en veral statut�re advertensies, kom al hoe meer in ons Afrikaanse dagbladpers voor. Terwyl ek ho� waardering het vir die rol wat koerante en tydskrifte speel in die vestiging en gebruik van Afrikaans, is dit nie aanvaarbaar dat Engelse advertensies in Afrikaanse dagblaaie geplaas word en so deur die redaksie aanvaar word nie.
Dit is kommerwekkend dat Afrikaanse televisie- en radioprogramme en -nuusbulletins onderbreek of voorafgegaan word deur Engelstalige advertensies. Mark- en meningsopnames toon duidelik dat Afrikaanssprekendes die grootste verbruikers in die middel- en ho� segmente van die mark is. Advertensie is die lewensbloed van enige sake-onderneming. Afrikaanse programme en uitsendings het die grootste kykers- en luistergetalle. Is dit aanvaarbaar dat sake-ondernemings in Engels op die programme adverteer?
2. Taalbeleid en sakepraktyk
Daar is 'n statut�re verpligting op die Staat om die taalnorme soos vervat in die Grondwet om te skakel in 'n taalbeleid. Daar is 'n morele verpligting op die sakegemeenskap om die norme van die erkenning van die gelykheid van tale in 'n taalbeleid om te skakel. Kortom, 'n strategie vir Afrikaans, en vir die inheemse swart tale, in die sakesektor moet daarop gerig wees dat elke sake-onderneming 'n taalbeleid het. Verbruikers moet daarop aandring dat die taalbeleid van die sake-organisasies waarmee hulle sake doen, openbaar gemaak moet word. Die taalbeleid van die Toyotas, die Benze en die BMW's van die w�reld moet op hulle netwerke beskikbaar wees. Promosiemateriaal mag nie net eentalig Engels wees nie.
'n Taalbeleid moet interne en eksterne kommunikasie duidelik verwoord.
3. Die "ekonomiese toegevoegde waarde"-begrip van Afrikaans in die sakew�reld
Afrikaans is nie net 'n medium waarin gekommunikeer word nie. Afrikaans is ook 'n magtige sosiaal-maatskaplike instrument van bemagtiging. As Afrikaans en die inheemse swart tale nie erkenning gee aan die sosiaal-maatskaplike nood as bestaanselement van die taalgebruikers van Afrikaans nie, sal Afrikaans toenemend onder druk kom.
Die vraag kan met reg gevra word wat toegevoegde ekonomiese waarde vir Afrikaanssprekers in die sakew�reld beteken. Dit beteken dat in die aanstellingsvoorwaardes van werksoekers nie kleur nie, maar kwalifikasies in meer as een amptelike taal, die norm sal wees. Dit beteken dat bevordering en interne mobiliteit binne 'n sake-onderneming gebaseer sal wees op bedrewenheid in meer as een amptelike taal. Dit beteken dat interne opleiding binne sake-ondernemings ingevolge die Vaardigheidsdienste-wetgewing in die taal van die werknemer moet plaasvind en nie soos nou algemene praktyk is, in Engels nie.
Die mobilisasie van verbruikersentiment rondom veeltaligheid is 'n belangrike element van 'n taalstrategie. So ook die aanmoediging en ondersteuning van sake-ondernemings wat wel "taalsensitief" is.
Taalbestuur, taalbemagtiging en 'n taalstrategie beteken geld. Op die stadium van 'n ontwikkelde demokrasie in Suid-Afrika is 'n taalstrategie 'n gemeenskapsgedrewe aksie. Taalnorme, taalbemagtiging en die bevordering van die inheemse tale is nie op die regering se prioriteitslys nie. Daarom moet enige taalstrategie die finansi�le eise vir sodanige strategie verreken. Die finansi�le ondersteuning van die sakesektor in 'n gemeenskapsgedrewe taalstrategie is die element wat sal bepaal of 'n taalstrategie sal slaag of misluk.
LitNet: 03 November 2004