Tog is daar aanduidings in die Lukasevangelie dat die bydrae van die kerk tot die uitwissing van armoede baie dieper loop en radikaler is as wat uit hierdie opmerkings blyk. Terwyl dit waar is, en, in die lig van die destydse verhoudinge in die samelewing van Jesus se tyd, te verwagte is dat die kwessie van armoede fundamenteel vir Jesus was, is dit reeds duidelik dat die Koninkryk van God om baie meer as bloot materiële dinge gaan. Perspektiewe op ander fundamentele aspekte van Jesus se bediening sal aanwys hoekom Jesus sy armoede-uitsprake so sterk aangebied het. Sonder hierdie dieper strukture kan ’n mens maklik reduksionisties oor die rol van die materiële in die welsyn van ’n samelewing dink en donker kante van die menslike natuur miskyk of onderskat.
Die ontbreking van die armoede-motief in Handelinge skep ’n probleem, veral in die lig van die bekende feit dat Handelinge gemodelleer is op die Lukasevangelie. Die weg van Jesus in die Evangelie word die spieëlbeeld van die weg van die kerk in Handelinge – soos reeds bloot formeel al blyk. Wat met Jesus in die Evangelie gebeur, word geparalleliseer in die lewe van sy volgelinge in Handelinge. Wanneer Handelinge, anders as Jesus in die Evangelie, dus minder of feitlik glad nie fokus op armoede nie, maak dit die vraag na die rol daarvan in die identiteit van die kerk soveel dringender. Het die kerk in Handelinge wegbeweeg van die fokus op armoede wat Jesus in sy bediening gestel het? Of, indien dit nie die geval is nie, op watter wyse het die kerk in Handelinge die boodskap van Jesus oor armoede verstaan, ontwikkel en uitgeleef? Watter insigte in die boek Handelinge sou help om die Lukasevangelie se armoede-motief in die regte perspektief te stel en sou die kerk kon lei in ’n verantwoordelik besinning oor sy eie identiteit in ’n huidige tydsbestel? Wat nie in Handelinge staan nie, lei tot die vraag wat wel daarin voorkom wat van nut sou kon wees in die besinning oor armoede.
Die kruisweg van Jesus wys na ’n intieme gemeenskap met God wat Jesus en dus die mens as volgeling van Jesus tot in die essensie bepaal. Die versoekingsgeskiedenis van Jesus illustreer dit veral: oneindig belangriker as brood en besittings is gehoorsaamheid aan God. Jesus kan die verleidelike aanbiedinge van die bose opsy skuif vanuit sy intieme verbondenheid aan God. Hy is aan die einde van die versoekingstyd honger omdat Hy “die hele tyd niks geëet het nie” Sy respons op die versoeking is “’n mens leef nie net van brood nie” (Luk 4:2-3), wat ’n aanhaling is uit die bekende Deuteronomium 8, wat onder andere die opdrag insluit dat ’n mens die gebooie van die Here moet gehoorsaam en God se wil moet doen (Deut 8:6). Jesus is immers die biddende Jesus wat die Gees van krag by sy doop ontvang en van God gehoor het dat Hy die geliefde Seun is in wie God ’n welbehae het (Luk 3:21-22). As geliefde Seun, vanuit ’n intieme gemeenskap met die Vader, leef Hy ’n lewe van selfprysgawe en diens, sodat Hy dan gereed is vir sy bediening van die evangelie aan die armes (Luk 4:16 ev).
Die gerigtheid op ander in ’n lewe van diens bring ’n verandering in ’n mens se oor jou eie belange. ’n Mens ontdek ander skatte as aardse besittings. ’n Ryke sukkel om in die Koninkryk van God in te kom, want sy of hy is iemand wat sy skat in sy aardse rykdom vind (bv Luk 14:33). Daarteenoor is ’n egte navolger van Jesus iemand wat in gemeenskap met God vergenoegdheid en sorgeloosheid ondervind. Iemand wat ’n skat in die hemel het, sal nie kleingelowig besorgd wees oor eet en drink nie. (Luk 12:22-34). Só ’n persoon sal God vertrou vir die aardse dinge. Dit is iemand wat besef die lewe is meer as kos en die ligaam as klere. Vandaar dan Jesus se harde waarskuwing in die gelykenis van die ryk dwaas: ’n Mens se lewe “is nie afhanklik van die oorvloed van sy besittings nie” (Luk 12:15). Die uitverkoop van jou hart aan verganklikhede, is ’n teken van dwaasheid (Luk 12:20). Fundamenteel dus en beslissed vir ’n mens se verhouding tot die konkrete is die verhouding tot God en die gemeenskap waarin dit ’n mens betrek. Fundamenteel vir ’n mens se lewe is dus rykdom by God (Luk 12:21).
Jesus gee dus nie aan sy hoorders enige aanstoot met sy opmerkings oor die evangelie aan die armes nie. Prior se opmerking dat Jesus “offers an ethic which is distinctive” deur die beëindiging van armoede (sien hierbo), misken nie net die dele uit die Nasaret-perikoop wat toon dat sy boodskap tot op ’n sekere vlak ander se ondersteuning oproep nie, maar mis die intense, dieper dimensies wat in Lukas se armoede-motief ingebed is. Hierdie gedeelte toon dat Jesus se fokus op armoede inderdaad die goedkeuring van sy tydgenote wegdra en dus sekerklik nie uniek is nie. Die verset teen Jesus en die eie aard van sy boodskap moet dus op ’n ander vlak gesoek word. Wat Hom en sy volgelinge onderskei van sy tydgenote is nie sy evangelisering van die armes nie. Die groot skeiding kom eerder by die kwessie wie die armes is en dus, by wat wesenlik die gemeenskap van gelowiges bepaal.
Die identiteit van die armes kan nie begryp word sonder om eers kortliks aandag te skenk aan die profetiese bewussyn wat in die perikoop na vore kom nie. Johnson (1977) het in sy studie oor die literêre funksie van besittings in Lukas-Handelinge daarop gewys dat ’n mens se houding teenoor besittings in die Lukastekste jou innerlike reaksie op die Koninkryk van God uitdruk, maar dat dit in ’n profetiese sin verstaan moet word. Besittings vertel iets van die identiteit van God se volk. Mense wat aan besittings vasklou, verwerp die radikale profetiese boodskap van God. In die Nasaret-perikoop roep Jesus die konflik met sy opponente in die sinagoge op deur die motief van die ongerekende “profeet in die vaderland” ter sprake te bring (Luk 4:24). 14 Die perikoop onderstreep Jesus se evangelie-boodskap aan die armes as gedra deur ’n profetiese bewyssyn. Lukas teken Jesus konsekwent as die een wat as profeet ly en verwerp word omdat sy boodskap en lewe waarskuwend haaks staan op die godsdienstige bedrywighede van sy tyd. In die gedeelte word die rede vir die verwerping heel eksplisiet uitgewerk as die gevolg van God se uitreiking in Jesus ver buite die grense van sy tuiste en volksgenote (Hand 1:6-8). Net soos Petrus en die Joodse Christene later in Handelinge (sien Hand 11:2-3 en veral 18), hou die gehoor van Jesus in Nasaret nie van hierdie oorskryding van tradisionele grense nie. As die armes en siekes versorg word, is dit goed en aangenaam. As dit egter die heidense armes en siekes is, dan word dit ’n ander saak. Jesus se grensoorskrydende program en, dus, die aard van die goddelike gemeenkap wat Hy oprig, laat hulle dus woedend opspring om Hom dood te maak (Luk 4:28-30).
Die punt van die Nasaret-prediking is dus nie dat Jesus na die armes uitreik nie. Jesus se keuse vir die armes is nie so opskudwekkend in die lig van sy Joodse konteks. Dit staan trouens in die verlengde van Joodse godsdienstige denke. Nuut is dat Jesus grense oorskrei om na die armstes van armes uit te reik om hulle in ’n nuwe gemeenskap saam te bind en dat Hy dit doen deur aanspraak te maak op profetiese tradisies as bewys dat God te alle tye só uitgereik het. God se voorkeur vir die armes het dus in die profetiese denke van Jesus min te doen met mense se voorkeure en hul welsynswerk onder armes. God kies teen die menslike grense in vir hulle wat uitgesluit is, wat anderkant die grense van agting uitgestoot is en bring hulle in ’n nuwe inklusiewe gemeenskap in. Sy eie verwerping deur sy dorpsgenote word dan die epitomie van hulle ingrensende en uitsluitende denke: vir Hom as die profetiese aankondiger én bewerker van God se inklusiewe gemeenskap is daar in hulle lewens en in hul godsdiens nie plek nie.
Ten slotte moet daarop gewys word hoe die Nasaret-perikoop in ’n liturgiese konteks geplaas word. Ter sprake, wanneer dit om die evangelisering van die armes gaan, is die nuwe gemeenskap wat God profeties in die persoon en werk van Jesus aankondig en realiseer in die hart van die volk van God se religieuse lewe en ervaringe. Hierdie nuwe gemeenskap word in die eerste plek aan die orde gestel en beleef tydens die erediens wat die teenwoordigheid van God vier. Die erediens van die lewende God word gevier in die midde van die inklusiewe gemeenskap wat God in die eindtyd tot stand bring. Egte godsdiens, gevier in die egte erediens het alles te doen met gemeenskap van die armes, van hulle wat ’n skat in die hemel het. Nader aan die hart van God kan die armes nie kom nie.
Dit alles word verder bevestig deur die gelykenis oor die arm Lasarus. Die ryke, gereken onder die gemeenskap van die uitspattiges (Luk 6:19), leef in ’n ander wêreld as Lasarus. Hy leef elke dag feestelik en weelderig (Luk16:19), terwyl die “arm man” Lasarus by sy deur lê (Luk16:20), duidelik uitgesluit uit die gemeenskap van rykdom en weelde. Hulle lot word uiteindelik omgekeer: Lasarus, wat God se ontferming ontvang, word in die onmiddellike gemeenskap van God opgeneem, terwyl die ryke uitgesluit word. Daar is ’n onoorbrugbare kloof wat Lasarus skei van die ryk man (Luk 16:26). Om te verstaan watter waardes deur Jesus gekommunikeer word, hoef ’n mens net die woorde van Moses en die profete te begryp (Luk 16:29). Dit is dus hoe goddelike gemeenskap in alle tye lyk. Moses en die profete leer ’n lewenstyl van ontferming en gemeenskap (Luk 16:31).
Dit alles verleen nadere insig in die konteks waarin die Lukas-tekste funksioneer, omdat die narratiewe wêreld in die teks in ’n bepaalde retoriese konteks inpas. Vir die gehoor van Lukas in die laaste kwart van die eerste eeu, het die verhaal van Jesus en die kerk ’n eie funksie. In hulle na-pase tydperk, wanneer heidene op groot skaal begin deel word van die nuwe gemeenskap wat in Jesus opgerig is, ontstaan ’n religieuse, kulturele en soso-ekonomiese diversiteit wat spanninge oproep (sien veral Fiensy 1995 vir interessante inligting). Die gemeenskap van God ly skade deur die manier waarop mense mekaar in- of uitsluit. In hierdie omstandighede ontstaan die vraag na die aard van die identiteit van God se nuwe volk in ’n nuwe tyd. ’n Deel van die oplossing is dat sosiale status, sosiale bevoorregtheid en materiële besittings nie distansie tussen gelowiges mag skep nie. God stel die groter eis dat mense in ’n geloofsgemeenskap bo hul verskille moet kan verbyleef. Vir Lukas het die religieuse gemeenskap wat God oprig verreikende implikasies op verskeie lewensterreine. Wat belangrik is, is dat hierdie groter, geestelike eenheid wat in ’n nuwe gemeenskap tot uiting kom, normale grense relativeer of uitwis. Terselfdertyd bring hierdie eenheid verantwoordelikheid teenoor God, maar veral ook teenoor mekaar tot stand, wat dan konkreet na vore kom in die handhawing van sulke waardes soos mededeelsaamheid, diens, selfopoffering, bedagsaamheid en navolging.
In sy politieke interpretasie van die Nasaret-perikoop tas Prior by tye hierdie dieper geestelike verbande net-net raak. Hy wys hoe ’n presiese eksegeties analise van die teks, gebou op literêre kenmerke, nuwe insigte bring in die verstaan van die teks. Daarmee verwys hy na die noodsaaklikheid om uitsprake in die teks in terme van mekaar te verreken (wat beteken dat die perikoop as ’n eenheid gelees moet word), maar ook dat die sinagoge-konteks van die gedeelte en die gehoor daarin, meer verreken moet word. Wat tussen Jesus en sy opponente in die sinagoge plaasvind, sal ook tussen Lukas en sy gehoor te merke wees, asook, uiteindelik, met latere lesers.