DIS n nag tydens die begin van die Europese volksplanting in Suid-Afrika. Die volmaan skyn neer op n blanke jagter wat hom in die Overberg, twee dagreise ver van die Kaap, bevind.
As die witman destyds dieper in die sielelewe van die Khoisan-dansers kon inkyk, sou hy besef het dat hul dansery niks met n maansverering te doen gehad het nie. Dat die Koisan inderdaad om n vuur gedans het om in verbinding te kom met hul persepsie van die krag van God. Hulle moes Hom bedank vir die seëninge wat hulle in die afgelope maan-maand ontvang het, Hom vra om hulle in die komende maan-maand te beskerm.
TOE DIE eerste Europeërs in Suid-Afrika aangekom het, het hulle kennis gemaak met eintlik twee bruin volkere wat hulle summier as “Godlose barbare beskou het. Die een volk was veeboere wat—volgens die blankes se waarneming—so hortend gepraat het dat dit geklink het soos “hot en tot. Die Europeërs het hulle toe die Hottentotte genoem.
Die ander volk was nomadiese jagters wat rond en bont agter die wild aan getrek het, op die oog af n ''spul onbeskaafde manne van die bos''. Uit dié waarneming het weer die benaming Boesman ontstaan.
Maar hierdie veeboere was allermins die patetiese hakkelaars waarvoor hulle aangesien is en het hulself die Khoi-Khoi genoem. Dit beteken “manne van manne. Hulle het selfs op die jagtersvolk neergesien en dié die Sä-n genoem.
Dis trouens waar die naam hottentotsgot vandaan kom. Mense van Europese herkoms het naamlik verkeerdelik aangeneem dat die San hierdie insek aanbid het. (Eintlik moes dit dan stellig 'n boesmansgot gewees het, maar die Westerlinge het blykbaar nie altyd so 'n skerp onderskeid tussen die San en die Khoi getref nie.)
Die gees van die stroom neem n mensegedaante aan, maar met sy groen of rooi vel en wit hare is hy so groot soos n reus, het hulle geglo. En hy kan na willekeur verdwyn en verskyn.
Hoog bo in die berge het hy vir hom n grot gekry, maar hy kom gereeld af om kos te soek en dan kan n mens sy teenwoordigheid aanvoel. Hy is blykbaar vreeslik humeurig. Om die geringste rede gaan hy soos n stout kind te kere en val hy ál skoppend en tierend neer. Sodra sy woedebui verby is en hy opstaan, is daar weer rustigheid.
Die San van ouds het blykbaar ook aan n hiernamaals geglo. n Gestorwene is saam met sy persoonlike besittings waaraan hy baie geheg was, dinge soos sy wapens, in n vlak graf begrawe. Die lyk moes in n slapende houding begrawe word, met die knieë onder die ken opgetrek en die gesig na die ooste—in die rigting van die opkomende son. Dit was belangrik, want as die gesig wes sou wys, sou die son die volgende oggend later opkom.
REGS: San-rotskuns. Klik hier vir nog rotstekeninge van die San in ’n volledige artikel oor hierdie “raaiselvolk van klein, geel mensies”.
Rondom Tsui-Goub het die Khoi-Khoi se begrip van n skeppende godheid ontwikkel. Hulle het geglo dat hy uit die ooste gekom het, uit sy geesteswêreld die wolke maak en die reën laat uitsak, die beesstapels laat vermeerder en weiding vir die beeste verskaf. Die pragtige hemel waarin hy hom bevind, is vol lig en sonskyn.