Plaaslik is lekker
In die 2018/19-produksiejaar het Suid-Afrika 51 000 ton pluiskatoen gelewer, wat 'n 800%-toename is in die vyf jaar sedert die Suid-Afrikaanse Katoengroep (SACC) gestig is. Weens vermoë- en kapasiteitbeperkings in die plaaslike spin-, weef- en breibedrywe, word 80% van die katoenpluis vir verwerking uitgevoer. Produkte op verskillende vlakke van die vervaardigingsproses word dan weer ingevoer. Dié situasie lyk onlogies, veral as 'n mens in ag neem dat die geleentheidskoste vir die ekonomie wat verbeur word omdat katoen nie plaaslik veredel word nie R20 miljard kan bedra, luidens die landboutegnologie maatskappy IQ Logistica. Dié syfer neem nie eens die potensiële indiensnemings- en vaardigheidsontwikkelingsgeleenthede in ag wat ook verlore gaan nie.
Tans gebruik plaaslike klerekleinhandelaars tussen 25% en 30% van plaaslik vervaardigde katoenprodukte in hul reekse, maar by Katoen SA se Globale Wêreldkatoendag-seminaar wat in Oktober 2020 gehou is, en in 'n onlangse artikel wat in Business Insider gepubliseer is, het baie belowe om hulle verbintenis tot plaaslike aankope aansienlik te verhoog. Dit laat egter die vraag ontstaan: As die vraag deur kleinhandelaars toeneem, wat is die implikasies vir die waardeketting? Kan ons genoeg katoen vir 'n toename in plaaslike vraag produseer en, indien nie, hoeveel meer hektaar moet geplant en geoes word om aan dié vraag te voldoen?
Volgens navorsing en historiese gewasstatistieke is daar genoeg grond in Suid-Afrika wat vir katoenproduksie geskik is om aan die vraag te voldoen. Die kapasiteit van katoenpluismeule is ook oor die afgelope twee jaar opgegradeer, met meer as R300 miljoen wat deur privaat besighede belê is. Die knelpunte om die volle waardeketting binne Suid-Afrika te vervul, lê egter by die spin, brei, weef, kleur en afwerk van katoen, en in 'n mindere mate by kleremaak.
Die tekort aan spesifieke spinkapasiteit beteken dat die meeste pluiskatoen uitgevoer word vir verwerking en vervaardiging. Die vestiging van 'n katoenspinmeule is baie kapitaalintensief, kos sowat R600 miljoen om op te stel, en verdere belegging is nodig om die plaaslike waardeketting uit te brei en te onderhou. Veranderings in regeringstrukture oor die afgelope twee jaar het 'n nuwe strategiese benadering tot die vervaardigingsbedryf meegebring, wat gelei het tot die ontwikkeling van die Kleinhandel-, Leer- en Skoenmeesterplan. Die befondsingsriglyne is verander en 'n tweede befondsingsaansoek, wat die Katoengroep in Desember 2018 by die Industrial Development Corporation ingedien het, was nie suksesvol nie. Die ekonomiese impak van Covid-19 het begrotings geknou en nuwe aansoeke sal eers ná April 2021 weer oorweeg word. Met die afname in die begroting en die eise dat mededingendheid hoër op die produksieketting in die tekstielvervaardigingsbedryf moet verhoog, is die moontlikheid van regeringsfinansiering vir die plaaslike katoenprogram in gevaar. Sommige belanghebbendes in die privaat sektor, soos die MRP-groep en Woolworths, is egter verbind tot die ontwikkeling van die plaaslike katoenbedryf. Terwyl baie klem tans op 'n sterker verbintenis tot plaaslike vervaardiging gelê word, sluit dit ongelukkig nie altyd die benutting van plaaslike onverwerkte produkte in nie.
Katoen is veel meer as net klere
Katoen is uniek omdat dit die enigste gewas is wat sowel 'n kos as 'n veselgewas is. Altesaam 60% van alle tekstiel- en klereprodukte bevat 'n katoenelement, maar katoen is soveel meer as die vesel waarmee ons so vertroud is in ons klere, handdoeke, beddegoed en linne - 100% van die plant kan gebruik word. Die pluiskatoen, linters – die wollerigheid op die saad – bied sellulose wat gebruik word in plastiek, hoëgehalte-papierprodukte soos banknote, vulsels vir matrasse en meubels, rekenaarskyfiekaarte, platskerm-TV's en plofstof. Die katoensaad word fyngemaak en word dan in drie produkte verdeel. Die olie word gebruik in margarien, kookolie, slaaisous, skoonheidsmiddels, seep, kerse, skoonmaakmiddels en baie ander kommoditeite. Die meel word gebruik in vee-, pluimvee- en visvoer, asook in kunsmis, en die doppe word gebruik in kunsmis, brandstof en verpakking. Wat oorbly van die plant – die stingels en blare – word gebruik vir geparste papier en karton of teruggeploeg in die grond om dit te verryk.
Is dié sektore so toegewyd soos die tekstiel- en klerebedrywe om die Suid-Afrikaanse katoensektor te ondersteun? Byvoorbeeld, watter persentasie margarien, kookolie, slaaisous, skoonheidsmiddels, seep, kerse, skoonmaakmiddels, vee-, pluimvee- en visvoer, kunsmis en plofstof is afgelei van Suid-Afrikaanse katoen? Word Suid Afrikaanse katoen gebruik in die vervaardiging van Suid-Afrikaanse banknote? Is daar strategieë om die gebruik van plaaslik vervaardigde katoen te verhoog, nes in die klere-en-tekstielsektor?
Die goeie, die slegte en die oplossing
Volgens Katoen SA het groot vooruitgang in landbou-innovering en -tegnologie gekombineer met beter gewasbestuur bygedra tot die toename in Suid-Afrikaanse katoenproduksie. Die organisasie voer ook 'n uitgebreide verbruikersbewustheidsveldtog om 'n groter aptyt vir plaaslik vervaardigde katoen aan te moedig. 'n Suid-Afrikaanse Katoenmerk toon steun vir plaaslike katoenboere. Die groeisiklus in veselproduksie is egter die afgelope jaar benadeel deur eksterne faktore, soos toegang tot nuwe saadtegnologie (kultivars), weerstoestande en sommige bedryfsbeperkings op pluiskatoenvlak. Dit het gelei tot 'n afname in volumes oor die afgelope seisoen asook 'n voorspelde afname vir die komende seisoen, en die verhoging van die opbrengsvolumes bly van kritieke belang.
As 'n finansierder na aan die katoensektor, meen ons 'n benadering met meer as een invalshoek is nodig om dié sektor te koester om sy volle potensiaal te bereik:
Vestig finansierings- en vaardigheidsoordrag vennootskappe. Terwyl die SACC gaan oor vennootskappe – met alle belanghebbendes dwarsdeur die waardeketting wat verbind is tot die ontwikkeling van die sektor – is dit duidelik dat daar op die bou van kapasiteit dwarsdeur die waardeketting gefokus moet word, met spesifieke klem op die spinproses en wat daarna volg. Dit sluit in die finansiering van spin- en vervaardigingsaanlegte en die verbetering van arbeidsvaardighede om dié fasiliteite aan te dryf. Dit is dus bevredigend om te sien dat The Foschini Group se fabrieke in Maitland en Caledon in die Wes-Kaap tans teen 100% kapasiteit loop, en dat die groep dié geriewe oor die volgende vyf jaar wil uitbrei. Net so het Pep Clothing vier plaaslike fabrieksafdelings wat basiese skoolklere, gebreide onderklere en, sedert meer onlangs, persoonlike beskermende toerusting vervaardig. Dit is ook belangrik om nie net op die plaaslike vervaardiging van produkte te fokus nie, maar ook om die vertikale integrasie van plaaslike natuurlike katoen te verseker.
Ontwikkel die kleinboerderysektor om produksievermoë verder te verhoog terwyl werksgeleenthede geskep word. Dit is 'n veld na aan Nedbank se hart, en die wiele is aan die rol om 'n gemengde finansieringsoplossing spesifiek vir kleinboere, in vennootskap met Katoen SA en ander belanghebbendes, te verken. Die MRP-groep het hom ook toegelê op hulp met finansiering op dié gebied en dit is verblydend om 'n sterk toename in vroue onder die ouderdom van 35 betrokke te sien, en sodoende by te dra tot geslags- en jeugontwikkeling. Nedbank het onlangs die Agri Seta-sertifikaattoekenningseremonie wat deur Katoen SA in Mpumalanga aangebied is, ondersteun en geborg. Nege-en-twintig boere van die Lebombo Landbou Sekondêre Koöperasie het hulle toekennings vir die voltooiing van die Agri Seta-katoenopleiding ontvang.
Diversifiseer die mark vir Suid-Afrikaanse katoen. Met die Green Deal wat ekonomiese herstel in Europa dryf, sal katoen wat aan die Beter Katoeninisiatief (BCI) voldoen, al hoe belangriker in daardie mark word, en Suid-Afrikaanse katoen is goed geplaas om finansieel by dié vraag baat te vind. Terwyl 44% van die afgelope seisoen se Suid-Afrikaanse katoengewasse aan BCI voldoen, is die wêreldwye gemiddeld van katoen wat aan BCI voldoen net 22%. Katoen SA is die BCI-implementeringsvennoot in Suid-Afrika, wat die proses dryf om alle Suid-Afrikaanse katoen binne die volgende drie tot vyf jaar aan BCI te laat voldoen, iets wat Nedbank ook in samewerking met Iseal en Katoen SA ondersteun.