’n Vinnige soektog van nuusberigte uit die Midde-Ooste die afgelope paar dae vertel die verhaal van ’n wêreldstreek wat voortdurend verstrengel is in die siklus van sektariese geweld, swaarkry en oorlog.
Bydraende faktore wat die Midde-Ooste die afgelope paar jaar toenemend in chaos gedompel het, was die opkoms van Islamitiese terreurgroepe; die magstryd tussen die Soenniete en Sjiïete-Moslems (vernaamlik tussen Saoedi-Arabië en Iran); hernude sektariese geweld (veral ná die Arabiese Lente); grensgeskille wat terugdateer ná die val van die Ottomaanse Ryk aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog; en ’n algemene onvermoë in groot dele van die Moslemwêreld om by moderne ekonomiese uitdagings, regeringseise en ’n dramatiese bevolkingsgroei aan te pas.
Na die Tweede Wêreldoorlog het Kemal Ataturk die moderne Turkye opgerig en die land het binne enkele dekades in ’n moderne globale politieke, ekonomiese en militêre rolspeler met noue Westerse bande en sterk demokratiese instellings verander. Die afgelope paar jaar boer Turkye egter agteruit soos wat die land weer toenemend Islamiseer en wegstap van die sekulêre, moderne roete waarop Ataturk die land geplaas het.
Die Midde-Ooste is egter nie sonder huidige suksesverhale nie. Die ooreenkomste wat in 2020 tussen Israel en talle Arabiese lande gesluit is, is ’n belangrike stap in die regte rigting en kan tot groter stabiliteit, maar ook ekonomiese ontwikkeling in die streek lei.
Die afgelope paar jaar se isolasie van Katar deur die VAE, Saoedi-Arabië, Bahrein en Egipte nader ’n einde met ’n ooreenkoms wat waarskynlik binnekort bereik sal word.
Hoe die magstryd tussen Iran en Soenniet-lande – by uitstek Saoedi-Arabië – gaan uitspeel, gaan ’n belangrike bydrae tot die vraag oor vrede in veral Sirië, Jemen en Irak lewer. Indien Iran weer tot ’n kernooreenkoms met die Weste kan instem, kan dié land se rol in die Midde-Ooste geherdefinieer word. Iran is steeds ’n gevorderde samelewing met hoë opvoedingsvlakke, ’n gesofistikeerde kultuur en geskiedenis en ’n bevolking wat meer gematig is as wat die persepsie baie keer van buite mag wees.
’n Tweede belangrike faktor wat tot stabiliteit, of die afwesigheid daarvan, in 2021 in die Midde-Ooste gaan bydra, is suiwer ekonomies van aard. Ook die ekonomieë van die Midde-Ooste het groot skade tydens die pandemie gelei. Die Internasionale Monetêre Fonds het onlangs aangedui dat die ekonomie van Irak in 2020 met 11% gekrimp het.
Terwyl Irak ’n groot oliereserwe het, kan dié land se regering nie meer sy skuld terugbetaal nie en het staatsdienswerkers verlede jaar vir maande aaneen geen salarisse ontvang nie. Die land se geldeenheid verloor daagliks meer veld en vrees bestaan dat die huidige regering, wat minder as ’n jaar gelede ná gewelddadige betogings oorgeneem het, ook uit die kussings gelig kan word. Terwyl Irak tans die mees bekwame eerste minister in baie jare het, is die land se ekonomiese uitdagings, die vlakke van regeringskorrupsie, swak infrastruktuur en die lae olieprys ’n kombinasie wat moeilik deur een bekwame regeringsleier binne enkele maande opgelos kan word.
Die vyfde faktor wat op die stabiliteit in die Midde-Ooste in 2021 gaan inwerk, is buitelandse betrokkenheid. Die vraag bestaan tot watter mate die Biden-administrasie in die VSA ’n nuwe rigting in die streek gaan inslaan. Ook Rusland se betrokkenheid in, onder meer, Sirië en Iran kan tot vrede bydra, sou die Russe met ander lande saamwerk om byvoorbeeld ’n nuwe kernooreenkoms met Iran te fasiliteer en ’n einde aan die oorlog in Sirië te maak.