Kinderkerk Les: 4. Vrugte van die Gees – Geduld en Selfbeheersing |
algoagemeenskapskerk / 01/09/2018
Hierdie is die vierde les in ons reeks oor die Vrugte van die Gees.
01/09/2018 in Vrugte van die Gees - Kinderkerk. Sleutelwoordw:Kinderkerk Les - Vrugte van die Gees - Geduld en Selfbeheersing
← Bybel Speletjies: Beroepe in die Bybel
Internet Hulpbronne: My Naslaan Bybel App (nuut) → Genoeg en Genade – NG Gemeente Pinelands
Category: Genoeg en Genade
Posted on 1 Mar, 2020 4 Mar, 2020
Geskryf in Babilonië, tydens die ballingskap, in die aangesig van geweld, slawerny en verdrukking, begin die Bybelse verhaal met ’n skeppingsverhaal wat getuig dat die wereld in liefde geskep is, deur ’n liefdevolle God.
Die Babiloniese skeppingsverhale vertel ’n ander storie: van mense wat in geweld, deur geweld en vir geweld geskep is. In Babilon is geweld en tirranie van die begin af daar. Nee, sê Genesis 1-3, die mens is in liefde geskep, deur liefde, vir liefde, maar – soos ons verlede week gesien het – met die vryheid om anders te kies, met die vryheid om nie lief te hê nie.
Die res van die Genesis verhaal, eintlik reg deur die Bybel, word Israel gekonfronteer met ’n keuse: gaan ons die Babiloniese weg volg, waar die sterke altyd seevier, indien nie met mag nie, dan deur geweld.
Of volg ons die Bybelse weg van Sjaloom, van liefde en harmonie en herstel?
Soms, soos in Gen. 4 wat ons vanoggend gaan lees, sien ons hoe weerloos en kwesbaar die weg van Sjaloom is, en is dit nie altyd duidelik watter van die twee wee gaan seevier nie.
Ons teksgedeelte vanoggend begin met ’n uitroep van trots. Na die antiklimaks, van Adam en Eva die tuin moes verlaat, is daar vir hulle ’n tiepe oorwinning:
“Met die hulp van die Here het ek ’n man verwek!”
Het jy al ooit gehoor van ’n pasgebore babatjie wat ’n man genoem word? Sy noem hom Kayin, dit beteken in Hebreeus “om te maak”, “om te verkry”, “om te besit”. ’n Sterk naam vir ’n sterk man. Die eersgeborene – ma se se grootseun.
Sy het weer geboorte gegee, lees ons, aan Kayin se broer. Die keer roep Eva niks uit nie. Anders as die man waaraan sy eerste geboorte gegee het, is hy maar net nog een, maar net Kain se broer.
Kain se broer se naam is Abel, of in Hebreeus Hewel: dit beteken ‘voggie’ of ‘asemteugie’; ook vertaal as ‘tevergeefs’ of ‘sonder betekenis’. Dit is soos ’n ‘voggie’ wat in die oggendson verdamp en verdwyn – en dit, hoor ons later, is ook presies wat met Abel gebeur.
Teenoor die man, Kayin, wie se naam impliseer dat hy ’n go-getter was, is Abel as laasgeborene onder op die sosiale ranglys. Ses keer word daar na hom verwys as Kayin se broer, maar nooit na Kayin as Abel se broer nie. Kain tree ook nooit teenoor Abel op as ’n broer nie. Die enigste keer wat Kain na sy broer verwys is dit juis om broederskap te ontken.
“Waar is Abel, jou broer?” vra God vir Kain, amper soos wat God vir Adam gevra het, “waar is jy?” God se eerste twee vrae: “waar is jy?” en “waar is jou broer?” Hoe staan ek ten opsige van God? en Hoe staan ek ten opsigte van my naaste? Om die twee vrae wentel alles – so lank ons die aarde en die diere ook as ons naaste beskou.
“Waar is Abel, jou broer?”
“Ek weet nie? Is ek dan my broer se oppasser?” Antwoord Kain. “Oppas,” is dieselfde as wat die mens geroep is om vir die skepping te doen: om dit te dien en op te pas. Maar Kain is nie ’n oppaser nie. Hy is ‘die man’. Hy wou eerder heers en moor as dien en oppas.
So vêr, in die storie, wil dit blyk of God die enigste een is wat vir Abel met guns beskou, wat vir Abel erkenning gee, wat vir Abel uitkyk en na hom vra.
Dit is blykbaar ook wat aanleiding gegee het tot Abel se moord. Ons lees dat God na Abel en sy offer gekyk het en nie na Kain en sy offer nie.
Dis amper asof God liggaamlik teenwoordig was (soos God in die skemeraand deur die tuin geloop het), en soos ’n mens net in een rigting op ’n slag kon kyk. Toe kyk God na die jongste eerder as die oudste. As Kain maar net saam met God gaan kyk het, sou hy daar sy broer gesien het.
God het vir Abel met guns beskou, toe niemand anders het nie.
Is dit nie iets wat ons weer en weer in die Bybel raaklees nie? Dat God op ’n besondere manier aan die kant staan van die swakkes en die weerloses en die wat aanskynlik sonder waarde is nie? God kyk byvoorbeeld nie na Isai se oudste sewe seuns nie, maar na die agste, die een wat aanvanklik ongetel was.
Dit is heel ‘teennatuurlik’ van God, en vir ons moeilik om te aanvaar. Amper asof dit God se regverdige antwoord was op die ongelykheid wat ‘van nature’ ontstaan in die samelewing.
Hoekom kon God nie ook Kain se offer met guns beskou het nie? Dit weet ons nie. Die teks bly hieroor stil. En tog is dit duidelik dat God nie vir Kain verwerp het nie. God bly in gesprek met Kain: “waarom is jy kwaad, en waarom is jy teneergedruk?”
Al antwoord Kain nie, probeer God om vir Kain tot broederskap te bekeer.
Maar Kain wil nie as ’n broer na Abel toe draai nie. Hy wil ’n man en ’n heerser wees. Daarom kon hy nie in sy selfbeskouing ruimte maak vir die feit dat Abel erkenning ontvang nie. Hy kon nie sy identiteit aanpas om ruimte te maak vir Abel as sy gelyke nie.
Sy enigste opsie was dus, geweld. En hiervoor moes hy sy rug draai, nie net op sy broer nie, maar ook op God. Want, watter tiepe God is dit wat nie die kant van die sterke kies nie? Of wat ten minste nie neutraal kan bly nie?
Kain is teleurgesteld met ’n God wat guns betoon aan die swakkes. Hy soek ’n God wat aan sy kant is, en nie aan die kant van die ander nie, al is daai ander sy broer.
Dus, wanneer Kain vir Abel doodmaak, is dit nie net sy broer wat hy verwerp nie, dis ook die God-van-die-ander, die-God-van-sy-broer wat hy verwerp.
Dat die eerste mens wat sterf, die slagoffer is van moord – en aan die hand van sy broer – is nie net ’n nederlaag is vir die mensdom nie, maar ook vir die aarde.
In die skeppingsverhale lees ons hoe die grond water moet ontvang, maar Kain, die landbouer, die een wat die land moes bewerk en versorg, hy gee bloed.
En ons hoor dat die bloed, vanuit die grond uitroep na die hemele! Die aarde kan nie leef met hierdie geweldadige heerser nie. Die houding van oorheersing deur geweld en oorheersing vergiftig die aarde.
Dit is die teenoorgestelde van wat ons in die profete se visie sien: hier is dit ploegskare wat swaarde word, eerder as swaarde wat omgeslaan word tot instrumente van groei en kultivering. En ons sien dit vandag nog: hoeveel beljoene rande se belastinggeld, vrugte van die aarde, word nie aangewend aan wapens wat die aarde 77 maal 7 keer kan verwoes nie?
Daarom lewer die aarde nie meer vrugte op aan Kain nie en word hy van die grond af verban.
Want in God se skepping is daar blykbaar nie plek vir mense wat nie broers en susters vir mekaar wil wees nie. Om broederskap en susterskap te verwerp is om ’n swerwer op die gesig van die aarde te wees.
En die hele skepping ly daaronder wanneer God se shalom tussen mense verbreek word en ons mekaar nie as gelykes wil omarm nie.
En van daar sien ons ’n afwaartse spiraal, na al hoe dieper goddeloosheid en geweld.
Maar hoewel dinge lelik begin handuitruk, moet ons nie God se genade miskyk nie.
Ons sien ons hoe God die oppasser word van die een wat nie sy broer wou oppass nie. God plaas ’n merk teken op Kayin, wie nou self ontwortel en haweloos en kwesbaar geword het.
God se genade is vir slagoffer en vir kwaaddoener, ook vir die slagoffer wat ’n onderdrukker word, of die onderdrukker wat ook ’n slagoffer is.
Sewe generasies later word die genade egter vergeet. Ons hoor hoe Lameg die teken van God se genadige beskerming oor Kain verdraai tot ’n loflied aan wraak en geweld.
Met trots basuin Lameg dit uit aan sy twee vroue:
“Ada en Silla, luister na my stem!
Hoor wat ek sê:
want vir ’n wond aan my maak ek ’n man dood,
’n jongeling vir ’n kneusplek aan my!
Ja, sewe maal word Kain gewreek,
maar Lameg sewe-en-sewentig maal.”
Adda en Silla sê nie ’n woord nie. Selfs God is stomgeslaan. Een hoofstuk nadat Eva van die boom van goed en kwaad geeet het, word wat kwaad is uitgebassuin asof dit goed is. God se goeie skepping is besig om na ’n ramspoedige einde toe te jaag, nog voordat dit eers begin het.
Die teks is realisties oor hoe moeilik, amper onmoontlik, dit is om siklusse van geweld en wraak te verbreek.
Tot ’n groot mate is die storie van Kain en Lameg ook ons storie. En soms – soos in hierdie week waarin 8-jarige Tazne van Wyk se lyk twee weke na haar dood in ’n gutter gevind was – voel dit of daar geen einde insig is nie.
Het Kain en Lameg die laaste sê oor ons? Is moord en verhelding, oorlog en wraak ons meester? Is mense nou maar eenmaal wolwe vir mekaar – altyd in kompetisie, altyd in wantroue en gedryf deur hebsug? Kan ons net ons eie identiteit beskerm deur die ander uit te sluit?
Ons moet probeer raaksien hoe iets van Kain en Lameg ook in ons eie harte te vinde is. Kain het bedreig gevoel toe Abel voor hom erkenning kry. En Lameg regverdig sy geweld deur dit as self-verdediging te vermom.
Wat met uitsluiting en geweld eindig, begin met die dood-menslike behoefte om te oorleef of aanvaar te word of om in beheer te wees; of met die dood-menslike belewenis van vrees.
“I’m just trying to survive
It can turn your hear black you can trust
And fill it with devils and dust”.
Maar, dis op hierdie punt, net soos dit lyk of geweld en vergelding alles gaan verwoes, wat ons ’n ander stem hoor.
In die plek van Lameg se stilgemaakte vroue, lees ons:
“Adam het weer gemeenskap gehad met sy vrou, en sy het aan ’n seun geboorte gegee. Sy het hom Set genoem [dit beteken gee of voorsien], “want,” het sy gese, “vir my het God ’n ander nassaat voorsien in die plek van Abel, omdat Kain hom doodgemaak het.”
Hier, vir die eerste keer in die hele storie, word Abel se naam deur Eva, of deur enige mens, uitgespreek. Vir die eerste keer rou Eva oor haar seun, Abel. Sy onthou hom. Sy staan op vir hom.
“Right in the face of the proud victor she dares to talk about a victim. To call Lamekh’s heroic forefather, her favorite son, a killer. By publically mourning Abel-the-loser, Eve interrupts the discourse of dominance – and the dreadful silence of Lamekh’s two wives … She has come to know that the future of her children can be “good” only to the extent that the evil done to Abel is not forgotten. That is why she inscribes Abel’s name into the memory of her third son.”
Deur vir Abel, die slagoffer, te onthou; en deur uiteindelik die geweld te bely wat Kain gewyer het om te bely, breuk Eva die spiraal van geweld wat gedreig het om God se skeppingsprojek tot ’n vroee einde te bring.
En hoe anders klink Eva stem nie hier as aan die begin van die hoofstuk toe het sy met trots uitgeroep het dat sy met die hulp van die Here ’n man gemaak het nie.
Ons het hier te doen met ’n veel ouer, wyser eva: God het gegee, in die plek van Abel, ’n nasaat omdat Kain hom doodgemaak het.
Hoe het ons vir so lank van hierdie eva vergeet?
“Maybe the bare-breasted seductress was much easier to handle than the resistant intelligence of a woman who publicly dares to de-mask and oppose . . . violence, murder and the obsession with power.”
Kan ons ook, soos Eva, in ons gepolariseerde wereld, leer om anders te onthou en die stilte te breek in die aangesig van geweld?
Kan ons ook, soos die God van Abel en Kain, leer om herkenning te gee aan die menslikheid van die weerloses, en nooit sig verloor van die menslikheid van oortreders nie?
Gen. 4 eindig met Eva se derde seun Set wat self ook ’n seun ontvang: Enosh, “weer ’n mens.” Deur God se genade kry menslikheid, broederskap en susteskap, ’n nuwe kans op herstel.
In daardie tyd, lees ons, het hulle begin om die Naam van die HERE aan te roep. Mense het weer begin om vir God te aanbid. Die God wat vir Abel onthou het, toe niemand anders het nie.
Posted on 23 Feb, 2020 25 Feb, 2020
Vir die drie laaste Sondae was ons besig met die Genesis 1 skeppingsverhaal: ’n preek of ’n loflied wat mense in ballingskap wil kry om weer die lied van die Here te sing.
Vandag beweeg ons aan na die 2de skeppingsverhaal. in Genesis 2 en 3. Mense is onseker oor wie dit geskryf het en in watter konteks: sommige meen dit was geskryf tydens die koningskap van Salamo; ander beweer dat dit ook tydens die ballingskap in saamgestel is.
Ek wil voorstel dat ons hierdie verhaal sal lees as ’n gelykenis. Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar dis waar. Dit is ’n storie wat diep waarhede oor God en die mens aan ons wil vertolk – en in daardie sin is dit waar; maar ek weet nie of dit rerig so gebeur het nie.
Voorbeeld van die fliek, Big Fish: “a Southern Tale that is filled with lies and fabrications, but truer for their inclusion.”
Die storie gaan oor Edward Bloom en sy seun – Edward goeie storieverteller wat sy lewe lank die wonderlikste stories vertel het, aanskynlik oor sy eie lewe. Verbeeldingryk en vol fantasie – soos hoe hy ’n reus bevriend het en in WW2 geveg het en deel was van die sirkus ens. ens.
Toe sy seun nog klein was, het hy gevra: Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Wel, jy ken mos daai dam waar almal altyd kom visvang. Almal het altyd gepraat van daai reuse karp wat niemand al ooit gevang het nie. Wel, op die dag wat jy gebore is, het ek my lyn ingegooi en na ’n dag se wag, het ek uiteindelik ’n reuse kap aan my lyn gevoel. Nadat ek vir omtrent twee en ’n half ure met daai vis gestoei het, het ek uiteindelik, op die dag wat jy gebore is, die groot vis gevang wat niemand al ooit gevang het nie.
In die fliek is hy besig om dood te gaan. Sy volwasse seun, ’n joernalis, sit langs sy bed. Hy is moeg vir al sy wolhaarstories. Hy wil die waarheid oor sy pa uitvind voordat hy doodgaan. Hy wil hê sy pa moet vir hom die waarheid vertel.
Wat het gebeur op die dag toe ek gebore is? Weer vertel Edward vir hom die storie van die vis. Op pad uit loop hy die familiedokter raak en die vertel vir hom die feitelike storie.
Aan die einde van die fliek moet jy ’n keuse maak: wie se storie verkies jy? Die een wat die dokter vertel het, of die een wat die pa vertel het?
Die dokter s’n is op feite gebaseer. Die pa se storie is op die waarheid gebaseer: waarheid, want wanneer jou eerste kind gebore is, is daar nie feite wat die wonderwerk van daai belewenis kan vasvang nie.
Jy moet uitreik na ’n storie, na ’n metafoor: dis soos om die grootste vis in die wereld te vang. En waarmee het hy die vis gevang? Met sy trouring. Want dis deur sy huwelik, deur my liefde vir jou ma, wat jy in ons lewe gekom het, my seun.
Ek weet nie of dit so gebeur het nie, maar ek weet dit is waar.
Die waarheid is soms groter as die feite. Ons het soms verbeeldingryke stories vol fantasie nodig om die dieper waarhede van ons lewens vas te hou: soos liefde, of soos die doolhof van ‘n menslike hart, soos die geboorte van ‘n kindjie.
Die probleem is natuurlik, dat wanneer ons ’n metafoor letterlik probeer opneem, dit absurd word. Daarom vra ons nooit feitelike vrae oor Jesus se gelykenisse nie. Dit maak die saak of die verlore seun rerig tussen die varke beland het, of nie – die gelykenis van die Pa en die twee seuns bly waar – ongeag of dit so gebeur het.
Skriflesing: Gen. 2:4; 2:7-9; 2:15-3:24
Manna & Mercy, Genoeg en genade, is lense wat ons help om die Bybel op ’n lewegewende manier te lees, as God se voortgaande belofte om die ganse skepping te herstel.
God is vrygewig: van al die bome in die tuin kan julle na hartelus eet, insluitend die boom van die lewe, die boom wat God se lewegewende teenwoordigheid simboliseer, behalwe net die een, die boom van die kennis van Goed en Kwaad – dis die enigste beperking, waarksuwing want daar sal dodelike gevolge wees as julle daarvan eet.
En tog is God is nie ’n control freak nie. Deel van wat God gee is menslike vryheid. Die mens het ’n groot aandeel in God se skeppingswerk, deurdat die mens vir die diere name te gee. En soos die mens die diere noem, so bly hulle name.
Maar iets is nie reg nie: nadat God in Gen. 1 helemal tevrede na elke dag sê dit is goed, sê God vir die eerste keer iets is nie goed nie: dit is nie goed dat die mens alleen is nie.
Die mens het ‘n maat nodig. Weereens, het die mens ‘n merkwaardige groot sê oor wie sy maat moet wees. Ook hierin voorsien God: ‘n lewensmaat wat pas: vlees van my vlees!
Hier is ’n God wat ons behoeftes en begeertes ken – of eerder, wat dit leer ken: ’n God wat luister en leer en aanpas soos wat die skeppingsprojek aangaan. ‘n God wat vir die mens groot waardigheid gee, maar ook ‘n verantwoordelikheid om soos tuiniers vir die goeie skepping te sorg.
En dan kom die slang. Mens sou kon sê dis die mens se eerste ontmoeting met slegte teologie en met die rampspoedige gevolge daarvan.
Het dit so gebeur? Ek weet nie, maar dis waar. Kan slange praat? Nee. Maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie.
Kom ek gee vir jou ‘n voorbeeld. vb. Groot 4×4; ‘n mooi paar skoene.
Slange kan nie praat nie, maar dit beteken nie dat ons nie soms na hulle stemme luister nie. Die slang is ‘n simbool van alles wat ons laat twyfel in die liefdevolle, genadige voorsiening van God.
Dit is die stemmetjie wat jou laat voel dat jy net nie genoeg kan kry nie, dat jy net nie genoeg is nie. Die stemmetjie wat ons moderne mense verlei om buite die perke van ‘n volhoubare toekoms vir die aarde te leef.
Wanneer ons vertroue in God verloor, plaas ons ons vertroue elders, dikwels in materiele dinge of in toksiese verhoudings – afgode wat ons help om veilig te voel, om in beheer te bly, aanvaar te word.
Die gevolg is vervreemding:
Vervreemding tussen mens en self (skielik raak die man en die vrou selfbewus, skaam vir hulle naaktheid);
Vervreemding tussen mens en God (kruip weg);
Verveemding tussen mens en mens (blameer mekaar).
Vervreemding tussen mens en die aarde (ook die aarde dra die vloek, soos ons vandag al te goed weet, die gevolge van menslike sonde het kosmiese gevolge, dit besoedel die aarde, die waters, die lug);
Vervreemding tussen mens en dier (’n nuwe vyandskap ontstaan tussen mens en slang);
Die storie skets ‘n prentjie van ‘n God wat in ‘n intieme, liefdevolle verhouding van sorg staan teenoor die skepping en teenoor die mens. Dit stel ‘n wereld voor wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is.
Dit is ons potensiaal. Dit waarvoor ons hier is. Dit is wat vir ons moontlik is.
God gee vir ons genoeg, maar dit vra genoegsaamheid, want al bied die speelveld van God se liefde vir ons merkwaardige ruimte is daar perke, daar is ‘n grenslyn. En dit bly vir ons ’n probleem: hoekom, weet niemand nie, maar ons is suckers vir daai stemmetjie wat twyfel saai:
Het God werklik gese…? gevolg deur ‘n verdraaing van God se woorde… So begin mens wonder: is dit genoeg? het ek genoeg? is ek genoeg?
En dit bring ons by genade.
Selfs as ons val, kom soek God ons. Die eerste spel van wegkruipertjie: “waar is jy?”
Hier ontmoet ons ‘n God wat uitroep. ‘n God wat verlang. ‘n God wat in verhouding wil wees. Waar is jy?
Rabbynse storie van ‘n Rabbi wat in Krakow, Poland gevangene was. Hy was as staatsgevaarlik beskou en buite sy tronksel het ‘n offisier oor hom waggehou.
Die offisier was ‘n tipiese rasionalis: “As julle God dan alwetend is,” vra hy vir die Rabbi, “hoekom vra hy dan: ‘Adam, waar is jy?'”
“God bedoel dit anders as wat mens dink,” antwoord die Rabbi, “Adam was toe net 42 jaar oud. God vra hom dus eintlik: ‘Jy is nou twee-en-veertig jaar oud, maar waar is jy in jou lewe?”
Toe skrik die wag, want hy was 42 jaar oud.
Waar is jy in jou lewe?
Waar is jy? Ons hoor in daai vraag die dieptepunt van wat dit beteken om menslik te wees, om ‘n morele wese te wees: om ‘n mens te wees is om te antwoord as iemand roep.
Dis om te kan se: ‘hier is ek!’ Dis om verantwoordelik te wees. Dis om aanspreeklik te wees.
Waar is jy? Ek verlang na jou. Help my! Ek het jou nodig. Ek is bekommerd oor jou. Ek het jou lief. Dit is alles opgesluit in die vraag: “Waar is jy?”
‘n God wat so uitroep, in verlange, in nood, in liefde, is ‘n God wat ook ons noodkrete kan hoor, ook ons verlangens na aan die hart dra, dis ‘n God wat smag na ons liefde.
Die woord wat in hierdie verhaal vir God gebruik word is YHWH, want daar is ‘n sterk verband tussen die God wat uitroep: “waar is jy?” en die God wat in Egipte die noodkrete van die Israeliete hoor en dan antwoord: “Hier is ek. Ek is met julle. Ek sal met julle wees.”
Immanuel, God is met ons: ten spyte van ons ongehoorsaamheid, ten spyte van ons sonde, kom soek God na ons om die verhouding te herstel.
So eindig die verhaal dan ook met ‘n pragtige beeld van God as ’n kleremaker. Dink hier aan die liefde waarmee ‘n ma vir ‘n kind of kleinkind iets brei.
Noudat hulle so skaam geraak het, maak God vir hulle klere. Onmiddelik begin God om die verhouding met die mens te herstel, sodat God deur hulle, ook die res van die skepping, wat skade gely het, kan herstel.
Vraag aan een van die tieners: “Hoekom vertel mense skeppingsverhale? Hoekom is hulle in die Bybel? A: Dit gee vir ons ’n plek om te begin. Gen. 1-3 gee vir ons ’n plek waar ons weer en weer kan begin.
Die kombinasie van die twee skeppingsverhale in die Bybel wil vir ons sê dat ons lewe in ’n wereld wat in liefde, deur liefde en vir liefde gemaak is. En tog het ons die vryheid om nie lief te hê nie. Want vryheid is die suurstof waarvan liefde lewe.
Dalk klink dit bietjie abstrak, maar kom ek sluit af met ’n hedendaagse voorbeeld van die Bybelse skeppingsteorie:
‘No one is born hating another person
or their background, or their religion.
to the human heart than its opposite.’
Waar jy ook al is in jou lewe, jy kan by liefde begin.
By die liefde kan jy weer en weer begin.