Dié maand vier ons die skoonheid, geur en blomme van bome.
Foto's Gillian Eva, Kay Montgomery en Getty
Ons kan nooit die waarde van bome as 'n bron van skoonheid, boumateriaal, voedsel en medisyne, asook die belangrike rol wat dit in die omgewing speel, onderskat nie. Boomplantweek word elke September gevier (vanjaar die 1ste tot die 7de) en bring hulde aan die rol wat gemeenskappe, huiseienaars, besighede, skole en organisasies kan speel deur bome te skenk en te plant. Die twee Bome van die Jaar vir 2020, gekies as deel van die week se vieringe, is die kremetart (Adansonia digitata) en essenhout (Ekebergia capensis).
Die legendariese, massiewe bladwisselende kremetart (Adansonia digitata) word as die grootste vetplant ter wêreld beskou. Omdat die verstrengelde takke soos 'n wortelstelsel lyk, staan dit ook bekend as die "onderstebo boom". Dit groei in rypvrye gebiede met 'n lae reënval. In die vroeë somer verskyn groot, hangende blomme met 'n soet geur, wat snags deur vrugtevlermuise bestuif word. Die blare is glo ryk aan vitamien C, suikers, kaliumtartraat en kalsium. Reuse-kremetarte se hol stamme vang reënwater op en is al gebruik as huise, kroeë en byekorwe.
Die mooiste bloeisels
Een van die mooiste lenteblommende bome is die vanwykshout (Bolusanthus speciosus) met 'n hoogte van 5 m, bruinswart bas en geurige malvapers ertjievormige blomtrosse wat soos wisteria s'n lyk. Let wel, as jy in 'n rypgebied woon, moet jy jong bome teen ryp beskerm. Die bloeisels van bladwisselende vrugtebome – appels, pruime, kersies, perskes en pere – is 'n vroeë bron van stuifmeel en nektar vir bye en ander bestuiwers. Immergroen sitrusbome dra in die lente geurige bloeisels, gevolg deur dekoratiewe vrugte wat 'n waardevolle bron van vitamiene bied.
• Kies 'n boom van die regte grootte wat goed vaar in jou omgewing, met 'n aantreklike groeivorm en nie-indringende wortelstelsel.
• Gee jou boom 'n goeie begin deur 'n groot, vierkantige gat groot genoeg vir die wortelbal te grawe en dan kompos en 'n hand vol superfosfaat by die uitgegraafde bogrond in te werk.
• Giet die dag voor jy plant 'n emmer water in die voorbereide gat en maak die boom in sy houer ook goed nat.
• Haal die boom uit die plantsak en plant dit net so diep soos dit in die houer was. Vul dan die gat met die bogrond.
• Beskerm die nuwe wortels teen windskade deur die boom te stabiliseer. Druk twee sterk pale stewig in die grond aan weerskante van die stam en bind die stam daaraan vas met tou of lang kabelstroppe.
• Maak die boom dadelik nadat jy geplant het goed nat en deurdrenk dit daarna een keer 'n week met water totdat dit gevestig is.
Geure van die lente
Is daar enigiets beter om die lente te verwelkom as die drolpeer (Dombeya rotundifolia)? Dis 'n bladwisselende boom wat geskik is vir dorpstuine en in die lente wit blomme met 'n soet geur dra wat soos peerbloeisels lyk. Skoenlappers en bye smul graag aan dié blomme.
Die lente is ook die blomtyd van Rothmannia globosa, 'n klein boompie met die volksnaam Septemberklokkie, wat sy blommaand en die vorm van sy geurige roomwit blomme verklap.
Die keurboom (Virgilia divaricata) is 'n klein tot middelslag-boom. In die lente tot vroeë somer dra dit geurige violetpienk blomme wat aan pronkertjies herinner. Die jong bome groei vinnig.