Onluste in KZN: R1 miljard skade; talle dood en vas(Foto: AFP) Minstens 26 mense is reeds in KwaZulu-Natal dood sedert onluste en plundery Vrydag in die provinsie uitgebreek het. Sihle Zikalala, premier van KwaZulu-Natal, het Dinsdagoggend gesê van die sterftes is veroorsaak deur stormlope waar opstokers in Umlazi, KwaMashu, Inanda, Phoenix, uMgungundlovu en die noorde van die provinsie amok gemaak het. Minstens 187 verdagtes is reeds teen gisteraand in hegtenis geneem, het die premier gesê. KwaZulu-Natal het na raming meer as R1 miljard skade gely weens die onluste en volgens Zikalala is dit ŉ “baie konserwatiewe skatting”. Belangrike ekonomiese sentrums en infrastruktuur, waaronder winkelsentrums, vragmotors en hoofroetes soos die N2 en die N3, is tydens die onluste geteiken. “Die sektore wat erg geraak word, sluit die vrag- en kleinhandelbedrywe in. Ander sektore is egter nie gespaar nie. Baie maatskappye moes hul bedrywighede staak omdat hulle nie materiaal en voorraad kan vervoer nie.” Volgens Zikalala sal die onluste in komende jare verhoogde werkloosheid en armoede tot gevolg hê. Winkels is in die Durbanse middestad geplunder. (Foto: AFP) Die openbare en private gesondheidsektor in die provinsie word ook erg geraak deur die onluste aangesien mense nie by gesondheidsorgsentrums kan uitkom nie weens paaie wat versper is en openbare vervoer wat gestaak is. Mediese personeel kan in sekere gevalle nie by hul werkplekke uitkom nie. Sekere klinieke is ook weens die onluste gesluit. “Dit is uiters kommerwekkend dat die oproeriges in sommige gevalle voertuie gekeer het om suurstof af te lewer wat bedoel is vir Covid-19- en ander pasiënte.” In Howick is ŉ ambulans aan die brand gesteek en in Mariannhill is ŉ ambulans met klippe bestook. Die provinsiale entstofprogram het byna tot stilstand gekom. Die meeste munisipaliteite in die provinsie word ook geraak en dienslewering het meestal tot stilstand gekom. “Weens die voortdurende onrus kan instandhoudings- en infrastruktuurherstelspanne nie in gebiede kom wat sulke dienste benodig nie.” In uMtubatuba is die rampbestuurkantore aan die brand gesteek en in die Ugu-distrik is watertenkers aan die brand gesteek. Volgens Zikalala word daar hard gewerk om te verseker dat die situasie onder beheer gebring word. ŉ Spesiale uitvoerende raadsvergadering is gister belê waar ŉ gedetailleerde plan voorgelê is om die situasie aan te pak. Lede van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag sal saam met wetstoepassingsowerhede alle belangrike ekonomiese sentrums, snelweë en strategiese gebiede beman wat na hospitale, die hawe van Durban en ander nasionale sleutelpunte lei, het Zikalala gesê. “Hierdie magte sal deel uitmaak van ons multidissiplinêre wetstoepassingstrategie om die onrus en pogings om die provinsie onregeerbaar te maak, te onderdruk. Dit sal ons wetstoepassingsowerhede in staat stel om hierdie sporadiese, dog goed georkestreerde en gewelddadige betogings teë te werk.” Betogings in die Durbanse middestad. (Foto: AFP) Die betogings wat glo begin is ter ondersteuning van oudpres. Jacob Zuma wat onlangs begin tronkstraf uitdien het, het volgens Zikalala nou in ŉ ongekende en uiters ontstellende situasie ontaard. “Hierdie provinsie het groot respek vir die bydrae van ons voormalige president Jacob Zuma. Hy het ŉ bydrae gelewer om vrede en versoening in ons provinsie en in die land te bevorder. Ons kan en moet nie binne ŉ paar dae die nalatenskap vernietig waarvoor ons voormalige president so hard geveg en opgeoffer het nie. “Ons verstaan dat oproepe vir die vrylating van oudpres. Zuma uit gevangenskap die hoofoorsaak van hierdie onrus is. Wat moontlik as ŉ verstaanbare saak begin het, wat deur baie ondersteun word, het nou in misdadigheid ontaard.” Volgens Zikalala is die provinsiale regering bewus van gemeenskappe wat hulself in gemeenskapswaggroepe georganiseer het. “Reg oor die provinsie beman gewapende groepe straatversperrings om beweging in en uit hul gebiede te reguleer. Ons plig as regering is dat ons wetstoepassingsagentskappe hierdie groepe moet ondersteun en moet verseker dat hulle saamwerk om te verseker dat die groepe binne die omvang van die wet te werk gaan. Gemeenskappe het die reg om hulself te verdedig, maar ons moet daarteen waak om ons samelewing deur hierdie strukture in rasgroepe te verdeel.”