Generaal Pieter Arnoldus Cronje.
PIETER ARNOLDUS CRONJÉ ("PIET") (1836-1911)
Gebore in Colesberg-distrik verhuis sy familie na Transoranje(Vrystaat) voordat hulle hulself vestig op 'n plaas naby Potchefstroom. Hy was 'n aggressiewe vreeslose vegter met 'n hardkoppige onafhanklike wil. Hy word verkies tot veldkornet in 1857 en neem deel aan verskeie stamveldslae. Ontnugter deur 'n hofbevel 1869, onttrek hy hom van die publieke lewe, maar keer terug toe die Britse anneksasie van Transvaal sy politieke entoesiasme aanwakker.
Hy word verkies tot nasionale leier te Wonderboom(1879), voer bevel van die Potchefstroom-distrik tydens die eerste Anglo-boereoorlog en dwing uiteindelik die dorp se Britse garnisoen tot voorwaardelike oorgawe. Gedurende die volgende vyftien jaar dien hy as lid van die Volksraad as waarnemede Kommandant-Generaal en as kommandant van Potchefstroom-Kommando in verskeie stamtwiste.
Die spoed en meesterlike wyse waarop hy die 'Jameson Raiders' by Doornkop(1/1/1896) gevangene geneem het besorg aan Cronje nasionale en internasionale roem. Hierna word hy 'n lid van die Uitvoerende Raad en Suerintendent van Inboorlingsake.
Toe oorlog in 1899 afgekondig is, word Cronje aangestel as aanvoerder van die Republiekeinse Magte aan die Westelike front. Hy beset Mafikeng voordat hy beveel word om Suidwaarts te beweeg ten einde die Britse magte teë te gaan in hul poging om Kimberly te onset. 'n Stewige verdediging te Modderrivier word gevolg deur briljante sukses by Magersfontein- een van die uitstaande boere oorwinnings tydens die oorlog. Cronje se negatiewe leierskap na die oorlog dra egter uiteindelik by tot 'n Britse deurbraak en lei tot sy oorgawe by Paardeberg na tien dae dapper dog hardkoppige verdediging.?
Generaal Piet Cronje word Sirkusgeneraal.
Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog was Cronje meestal in beheer van die westelike oorlogsverhoog. Hy het die beleëring van Kimberley en Mafeking van stapel gestuur. By Mafeking het hy die dorp met 'n mag wat tussen 2 000 en 6 000 gewissel het teen 1 200 gewone troepe en militia onder bevel van Kolonel Robert Baden-Powell beleër. By die Slag van Magersfontein vroeg in Desember 1899 het hy die aanval op sy posisie suksesvol afgeweer en sodoende die noordwaartse vooruitgang van die Britse kolom vir twee maande gestuit.
In Februarie 1900 weerstaan hy Lord Roberts se mag by Magersfontein maar kon nie daarin slaag om die bevryding van Kimberley te verhoed nie en moes hy terugval tot naby Paardeberg waar hy na 'n hardnekkige stryd moes oorgee. Na sy oorgawe met 4 000 man op 27 Februarie 1900 is hy as krygsgevangene in hegtenis geneem en na Sint Helena gestuur waar hy gebly het tot met die voltooiing van vredesamesprekinge in 1902. Met die oorgawe het byna 'n kwart van die Boeremagte in Britse hande geval en Cronje is veroordeel vir oordeel wat gelei het tot die nederlaag.
In 1904 het die sirkuspersoonlikheid, Frank Fillis, Cronje gewerf om na Amerika te reis as deel van die sogenaamde Boereoorlogsirkus (Engels: Boer War Circus). In 'n opvoering wat deur twee-miljoen mense by die World's Fair in Sint Louis gesien is het Cronjé opgetree in vertonings oor beroemde veldslae van die Boereoorlog insluitend sy oorgawe by Paardeberg. In wat 'n treurige einde aan sy loopbaan was, het Suid-Afrikaanse koerante hom die teen die einde van die World's Fair die sirkusgeneraal genoem en het hy na Coney Island gegaan waar hy in nog 'n skouspel tentoongestel is, eerder as om terug te kom na Suid-Afrika