Redakteursbrief: Betaalde of gratis nuus – die beginsels bly dieselfdeSusan Lombaard, uitvoerende hoof van Maroela Media Foto: Noeleen Foster Ons almal weet vry en gratis is nie dieselfde ding nie. In Engels sou mens nog kon wegkom met ŉ woordspeling tussen “press freedom” en “free press”, maar in Afrikaans is ‘n vrye pers en gratis pers wêrelde van mekaar verwyder. Die afgelope week is Persvryheidsdag gevier. Suid-Afrika het, volgens Verslaggewers sonder Grense, agt plekke opgeskuif op die Wêreldpersvryheidsindeks vir 2017. As jou wenkbrou nou die hoogte in wip, is dit te verstane. Die afgelope jaar is kwalik gekenmerk deur persvryheid in Suid-Afrika, met die regering se kritiek oor “gebrekkige nuusdekking” wat die ANC geniet, pogings om die Snoerwet deur te druk wat soos ’n swaard oor die media se kop hang, planne vir die instelling van ŉ mediatribunaal en ander vorme van mediaregulering, en die SAUK-8-debakel wat as ŉ laagtepunt in Suid-Afrikaanse mediavryheid en spesifiek dié van die openbare uitsaaier beskou kan word. Hoe Suid-Afrika dit reggekry het om agt plekke op dié indeks op te skuif, laat mens saamstem dat die indeks in wese sy geloofwaardigheid verloor het. Aan die ander kant moet ŉ mens onthou dat die media, ten spyte van, wyd berig het oor ŉ groot hoeveelheid omstrede nuusgebeure in die afgelope jaar, en dat ŉ gegrom van regeringskant in die media se rigting dit geensins kon regkry om die media die swye op te lê nie. Inteendeel – groot ongerymdhede in regeringskringe en ander sfere van die Suid-Afrikaanse samelewing het in die afgelope jaar aan die lig gekom, juis te danke aan die stem van die media. Met ander woorde, hoewel die regering dreig om die stem van die media stil te maak, is Suid-Afrikaanse wetgewing en ander regulasies wat die media beheer, steeds in ons, die media, se guns (vir die oomblik, ten minste). Aan die ander kant moet ŉ mens realisties wees daaroor dat Suid-Afrika se verbetering op die Wêreldpersvryheidsindeks waarskynlik ook te danke is aan ŉ verswakking in die posisies van sommige van die ander 180 lande wat deur die indeks gemeet word. Volgens Verslaggewers sonder Grense word lande op die indeks onder meer gemeet op grond van die vlak van vryheid wat joernaliste ervaar, onafhanklikheid van die media, wetgewing, en die veiligheid van joernaliste in die betrokke land. Volgens die Komitee vir die Beskerming van Joernaliste is daar, byvoorbeeld, sowat 100 joernaliste wat sedert 2011 in die Siriese konflik ontvoer is. Hoe ook al – terug na gratis pers versus ŉ vrye pers. Met die onlangse Huffington Post-debakel is talle vrae gevra oor die geloofwaardigheid van gratis mediabronne. Een van die argumente wat aangevoer is, is dat ŉ mens betaal vir goeie gehalte joernalistiek. Die stelling: As jy nie betaal nie, kan jy nie kwaliteit verwag nie. Die teendeel hiervan laat my glimlag: Met ander woorde, as jy betaal, kan jy kwaliteit verwag? Allermins waar – of dit nou in ŉ restaurant of in die media is. ŉ Mens moet baie versigtig te wees om parallelle te trek wat niks met mekaar uit te waai het nie. ŉ Media-instansie se keuse tussen ŉ gratis of ŉ betaalmodel is bloot die instansie se ekonomiese enjin. ŉ Media-instansie wat ŉ betaalmodel in plek het, genereer ŉ inkomste uit lesers se intekenfooie. ŉ Media-instansie wat ŉ gratis model in plek het, genereer ŉ inkomste uit advertensies, borgskappe en ander inkomstebronne. Hierdie inkomste – hoe dit ook al gegenereer word – stel ons in staat om ons kernbesigheid, naamlik die publiseer van nuus en ander inligting, te bedryf. Net so word daar soms geargumenteer dat digitale media nie te vertroue is nie, en dat dit net die gedrukte koerante, soos van ouds, is waarop ŉ leser kan peil trek. Maar dieselfde argument as hier bo geld hier ook: Die keuse van medium is irrelevant as dit by betroubaarheid kom. Die medium is bloot die formaat waarin nuus en inligting aan ŉ leser, kyker of luisteraar gebied word. Daar is geen verband tussen die formaat waarin nuus aangebied word, en die betroubaarheid van daardie nuus nie. Om te sê dat net “hoofstroommedia” of “media met ŉ betaalmodel” vertrou kan word, is ŉ gevaarlike stelling om te maak. Dit gesê: Hoe maak ons by Maroela Media seker dat die nuus wat ons vir jou gee, akkuraat en betroubaar is? Dis alombekend dat die druk in ŉ digitale nuuskantoor groot is. Nuus breek dikwels op sosiale media nog lank voor dit deur ŉ media-instansie gepubliseer of uitgesaai word, en die versoeking om ŉ “lekker storie” blitsig te publiseer voor die feite behoorlik nagegaan is, is groot. Boonop is een van digitale media se voordele terselfdertyd sy kruis: Terwyl lesersgetalle absoluut meetbaar is op ŉ digitale platform, is daar ŉ bietjie van ŉ verslawing daarin om te sien hoe die aantal mense wat op die webwerf is, skielik die hoogte in skiet wanneer ŉ sterk storie gepubliseer word. Is ons eerste met ŉ storie, is die toename in verkeer wat hier reg voor ons oë gebeur, soveel groter. Vir enige joernalis is dit lekker. Sipho Hlongwane, hoof van Huffington Post se blog-afdeling, se ingenome twiet oor hul webwerfstatistiek wat die hoogte in skiet elke keer as hulle “Shelley Garland” se omstrede blog oor wit mans en stemreg op sosiale media deel, is ŉ bewys hiervan. Om die vooruitsig van dié lekkerte eenkant toe te skuif en eers inligting na te gaan en weer na te gaan terwyl jou vingers jeuk om die “publiseer”-knoppie te druk, is vir enige joernalis soos ŉ kind wat ŉ blik kondensmelk in sy hande het: die gaatjie is reeds gemaak, maar die eerste teugie mag nog nie geneem word nie, al loop die taaigeit reeds tussen jou vingers deur. Daar is ŉ fyn balans tussen die druk om “eerste te wees” aan die een kant, en die nodigheid om eers feite na te gaan aan die ander kant. Dis ekstra belangrik vir ons as digitale mediahuis, wat ons daarop roem dat ons vir ons lesers gebalanseerde, betroubare nuus gee, om seker te maak van ons feite en daarmee te help om die beeld van digitale media as onbetroubaar te help beveg. Ons doen dit só: Jy het laastens, as Maroela-leser, die troos dat integriteit, ŉ passie vir goeie gehalte nuus, en die mate van idealisme wat eie is aan die karakter van elke joernalis, nie iets is wat met ŉ groter salaris gekoop kan word nie. ŉ Joernalis is iemand wat glo deur wat hy skryf, kan hy die wêreld ŉ beter plek maak. Of dit in digitale of gedrukte formaat is, en of mense betaal om te lees wat hy skryf, of nie: Die beginsels bly dieselfde. Groetnis Susan Lombaard Uitvoerende hoof: Maroela Media