Buurtwagte dien misdaad nekslag toe‘n AfriForum-lid in Kempton Park (Foto: Anja van der Merwe, Maroela Media) ŉ Roepsein kom deur op die radio in die beheerkamer van AfriForum se buurtwagspan in Benoni. ŉ Groep mans, onder wie jong mans van skaars 20 jaar oud, staan slaggereed met hul koeëlvaste baadjies, vuurwapens en tweerigtingradio’s. “Dit is tyd vir patrollie. Maak gereed, manne. Dit gaan ŉ lang aand wees,” sê Archie Mouyis, AfriForum se takvoorsitter in Benoni, voordat die groep mans in ŉ stoet in voertuie van die beheerkamer vertrek. Is die mans nie bang nie? “Nee, allesbehalwe. Ons wil ons gemeenskap ŉ veiliger plek maak,” sê die buurtwaglid Nathan Burden. AfriForum het verlede Vrydag sy vierde nasionale patrollie vir die jaar gehou, waar 159 buurtwagstrukture landwyd van 18:00 tot 06:00 geaktiveer is om op nasionale vlak te sinkroniseer. AfriForum het sy eerste buurtwag op 2 November 2012 in Vryburg, Noordwes, op die been gebring en sedertdien het die burgerregteorganisasie daarin geslaag om sy buurtwagte tot 159 strukture en ongeveer 10 000 opgeleide vrywilligers uit te brei. Die buurtwagte speel ŉ aktiewe rol om hul gemeenskappe te help beveilig. Maroela Media het verskeie strukture aan die Noordstreek besoek om te kyk hoe hulle tydens die nasionale patrollie te werk gaan. Volgens Llewellyn Hemmens, AfriForum Noordstreek se hoof vir veiligheid, het die polisie aan AfriForum erken dat misdaad met tot 50% afneem wanneer buurtwagte sigbaar in die gebied raak. Die buurtwagte werk ook nou saam met verskeie ander instansies en veiligheidsgroeperinge – waaronder die polisie, verkeersdepartement en sekerheidsmaatskappye – tydens die patrollies. “Daar is gesamentlike magsvertoon, veral in gevalle waar een buurtwag naby aan ŉ ander buurtwag is en sodoende by mekaar kan inskakel en mekaar leer ken,” vertel Hemmens. Die nasionale patrollie het ten doel om dieselfde gebeurlikheidsplanne te oefen, waaronder om radionetwerke, dissipline, aktivering en deaktivering van die buurtwagte in te oefen. In die Benoni-tak se beheerkamer wys Mouyis die Snipr-stelsel op die rekenaar waar hulle verdagte motors se nommerplate in ŉ japtrap kan opspoor, met behulp van 100 veiligheidskameras wat oor die hele Benoni heen geplant is. Langs die rekenaar is ŉ groot witbord waar die buurtwag se agenda vir die aand punt vir punt uiteengesit is. “Die polisie kom klop telkemale aan ons deur vir inligting. Jy kan sê ons is die oë en ore van die polisie,” sê Mouyis. “Misdadigers se kennis van tegnologie en intelligensie is goed en ons moet bybly, anders verloor ons die stryd teen misdaadbekamping. Ons moet altyd een stap voor die skelms wees.” Die tak is in 2019 gestig en bestaan reeds uit 1 500 lede, met meer as 125 aktiewe patrolleerders. In die beheerkamer word patrolleringsopleiding aangebied, asook opleiding in fisieke vaardighede, soos geveg-, vuurwapen- en mesvaardighede. Maroela Media is saam met die buurtwag na die hoek van Cloverdene- en Putfonteinweg in Benoni, wat as strategiese plek geïdentifiseer is om bystand te gee indien ŉ voorval met zama-zamas (onwettige myners) aangemeld word. Hierdie myners is volop in die gebied. “As die zama-zamas van die myne terugbeweeg na die plekke waar hulle die sand verfyn (op soek na goud), beweeg hulle oor die N12 en ander groot roetes en is enigiemand wat in die gebied loop vir hulle ŉ teiken. Daarom het die buurtwag hierdie straathoek gekies om te patrolleer omdat dit naby genoeg is aan die groot paaie om vinnig genoeg te reageer,” vertel Hemmens. “Die zama-zamas is swaar gewapen en genadeloos.” Daarna brei patrollies na ŉ gedeelte van die middestad van Benoni uit, wat volgens Jacques Broodryk, AfriForum se woordvoerder vir gemeenskapsveiligheid, ŉ misdaadnes is, waar die polisie dit nie eens self meer waag nie. Langs die donker strate en tussen die geboue sit mense en gebruik dwelms, prostitute staan op straathoeke en by een van die plaaslike tavernes is ŉ groep mans besig met ŉ hewige woordewisseling. In ŉ groot oop plein lê haweloses in rye onder komberse en slaap. Talle hiervan is onwettige immigrante, sê Broodryk. Nou wat staan die buurtwag in ’n gebied soos hierdie te doen? “Wat ons kan doen, is om te verhoed dat die misdaadkring verder uitbrei na residensiële gebiede. Die gebied is al vrot van die misdaad.” Skoon is veilig “Die veiligheidsmotivering lê in die Broken Window-teorie: As woonbuurte verval, gaan klein misdade toeneem en as kleiner misdade toeneem, gaan groot misdade toeneem. Dus weerspieël ŉ skoon gemeenskap ook ŉ veiliger gemeenskap,” vertel Andries Opperman, buurtbeampte in AfriForum se Groter Moot-tak. Dié tak was vroegaand reeds onverpoos besig om die padstrepe op die hoek van Steadweg en Pierneefstraat te verf en gras langs die pad te sny. Terwyl die buurtspan besig was om die paaie op te knap, het die buurtwag die verkeer begelei. “Dit is net wonderlik om die positiwiteit en bereidwilligheid onder die lede te sien,” sê Hemmens. Die meeste van die buurttakke se lede het voltydse werk en gebruik hul vrye tyd om terug te ploeg in die gemeenskap. “Dit is tog waar ons kinders en nageslagte eendag vry en voorspoedig moet woon. En as ons dit nie doen nie, gaan niemand nie, want die staat en polisie doen nie meer die werk wat hulle moet doen nie.” Volgens buurtwaglede Gerhard Booyse en Wicus Joubert sal hulle nie twee keer dink om hul tyd te gebruik om hul gemeenskap ŉ veiliger en beter plek te maak nie. “Ons sien die tyd wat ons insit, maak ŉ verskil en mense sien dit raak en bedank ons,” sê Joubert. Die Groter Moot-buurttak bestaan die afgelope drie en ŉ half jaar, en het sedert sy ontstaan van vier lede tot 120 aktiewe lede gegroei. “Dit is ŉ daadwerklike bewys dat daar ŉ behoefte in die gemeenskap is om werklik eienaarskap vir hul omstandighede te neem.” Maroela Media het ook ŉ draai by die Centurion-tak gemaak, waar lede besig was om padstrepe rondom Laerskool Hennopspark te verf. “Ons het besluit om die nasionale patrollie met die verfprojek te kombineer – terwyl ons verf, hou ons die radio’s dop vir enige misdaad of noodgeval,” vertel André de Bruin, AfriForum-voorsitter in Centurion. Volgens De Bruin is die buit van infrastruktuur die grootste probleem in die woonbuurt. “Diewe steel ons kabels, hekmotors, stormwaterstaaldeksels en dra ook ons kinders se balle en fietse weg.” Broodryk sê die nasionale patrollie is ook goed om die moreel te bou. “Inwoners wat sien buurtwagte is betrokke in die gemeenskap, word geïnspireer om ook by ŉ struktuur betrokke te raak. Dit is ŉ goeie ding, want meer mense besef dan hulle moet verantwoordelikheid neem vir die beveiliging van gemeenskappe.”