Tussenverkiesings se wenners, verloordersFoto: Henk Kruger/African News Agency (ANA) ŉ Versplintering in die bruin stem landwyd, agteruitgang vir die DA, stabiliteit vir die ANC, groei vir die VF Plus, teleurstelling vir die EFF, blydskap vir die IVP en die feit dat elke stem tel. Dít was die belangrikste neiging wat gespruit het uit die 95 tussenverkiesings wat Woensdag landwyd plaasgevind het. Die ANC het gewen in 70 wyke, die DA in 16, die IVP in vyf, en daar was een oorwinning elk vir die VF Plus, Good, Al Jamaah en die Patriotic Alliance. Die ANC het twee wyke verloor – een aan die DA in Aliwal-Noord en een aan die IVP in Nkandla. Die ANC het wyke afgeneem by die DA in Philipstown, Hartbeespoort, Lenasia, Hartswater en Vereeniging. Die ANC het die twee Noord-Kaapse stadsrade waar in alle wyke tussenverkiesings gehou is – Renosterberg (Philipstown) en Phokwane (Hartswater) – met gemak behou. Vir die ANC sal die lekkerste van Woensdag se uitslae die manier wees waarop hy sy posisie in plattelandse wyke verbeter het, en die wyse waarop hy die EFF se aanslae in Noordwes, Limpopo, Gauteng en die Vrystaat afgeslaan het. ŉ Bron van kommer vir die ANC sal die party se verswakte vertoning in KwaZulu-Natal wees. Die DA het ŉ slegte dag gehad, maar dit kon erger gewees het. Die DA het ŉ wyk in Aliwal-Noord by die ANC afgeneem, en ŉ wyk in Hennenman van die plaaslike Civics-groep. Die oorwinning in Hennenman was met ŉ meerderheid van slegs drie stemme. Dit was een van verskeie wyke waar minder as 100 stemme die verskil tussen wen en verloor beteken het, en een van twee wyke waar die meerderheid minder as tien stemme was. Die DA het nege wyke verloor – aan die ANC in Philipstown, Hartswater, Hartbeespoort, Lenasia en Vereeniging; aan Al Jamaah in Lenasia; aan Good in George; aan die VF Plus in Potchefstroom en aan die Patriotic Front in Riverlea, Johannesburg. Die DA het wyke behou in Durban-Noord, Pietermaritzburg, Margate, Secunda, Emalahleni (Witbank), Petrusville, Kuilsrivier, Vredenburg, Paarl, George (drie wyke) en Knysna (twee wyke). In reaksie het die DA die kiesers bedank wat vir hom gestem het, en sy verliese blameer op die wêreldwye en landwye toename in identiteitspolitiek, sowel as die party se swak hantering van twee debakels – die omstredenheid by die Laerskool Schweizer-Reneke verlede jaar en die omstredenheid rondom die bedanking van Patricia de Lille as burgemeester van Kaapstad. Dit sou die DA nie kon ontsnap hoe laag sy opkoms van wit Afrikaanse kiesers noord van die Vaalrivier was nie – spesifiek in Vereeniging, Hartbeespoort en Secunda – laasgenoemde weliswaar sonder sterk teenstand, en in ŉ mate teengestel deur die uitslag in Emalahleni. Die IVP het wyke behou in Nquthu, Pongola, Mtubatuba (met ŉ meerderheid van net vyf stemme) en Melmoth, en het ŉ wyk in Nkandla by die ANC afgeneem, hoewel Inkatha swak gevaar het in stedelike wyke. In reaksie het die IVP gesê hy is verheug oor die uitslae. Die EFF sou hoop op oorwinnings in Polokwane, Rustenburg, Smithfield en aan die Oos-Rand. In elk van dié vier wyke het die ANC se posisie versterk, en die EFF sŉ verswak. Die teleurstelling van die EFF was duidelik daarin dat die party geen amptelike verklaring in reaksie uitgereik het nie. In die Wes-Kaap het die EFF spesifiek uiters swak gevaar, met minder as tien stemme in verskeie wyke. Foto: Henk Kruger/African News Agency (ANA) Die VF Plus het nog ŉ wyk in Potchefstroom by die DA afgeneem – hierdie keer rondom die Laerskool ML Fick. Die VF Plus het ook die eerste keer ŉ proporsionele setel in Phokwane (Hartswater) gewen. Die party het sy posisie landwyd stewig verbeter, spesifiek in Margate, Knysna en die Paarl. Die eksperiment om vier oorwegend bruin wyke in George te betwis het ŉ paar dosyn stemme vir die party opgelewer. In Emalahleni het die party stewig gegroei hoewel ŉ onlangse uitslag in die nabygeleë Bethal dalk hoop op ŉ oorwinning in Witbank sou kon laat ontstaan. Daarvan het dadels gekom, en die party berou miskien die besluit om geen kandidaat in Secunda te stel nie. In sy amptelike reaksie het die VF Plus gesê die aantal kiesers wat na die VF Plus draai neem toe terwyl die DA steun inboet. Geskiedenis is voorts Woensdag gemaak toe drie klein partye hul eerste wyke ooit verower het. Al Jamaah het gewen in Lenasia, die (bruin nasionalistiese) Patriotic Alliance het gewen in Riverlea en Good (Patricia de Lille se party) in Pacaltsdorp, George. Hoewel Good baie tevrede sal wees met die oorwinning in Pacaltsdorp, sou hulle hard gehoop het om die DA te klop in Louwville, Vredenburg. Die versplintering van die bruin stem is trouens ŉ sterk kenmerk van hierdie week se tussenverkiesings. In spesifiek die Wes-Kaap en Gauteng was daar ses oorwegend bruin wyke wat in die verlede deur die DA oorheers is waar geen party hierdie keer meer as 50% van die stemme kon trek nie. Die volgende groep tussenverkiesings vind op 9 Desember plaas.