Die betekenisvolle reaksie van die ANC oor die onderhoud van André de RuyterTheuns Eloff (Foto: Verskaf) Toe ek visekanselier by die NWU was, moes ek een dag in 2008 (of daar rond) oproerige studente op die Mafikengkampus toespreek – en by verre die meerderheid was ANC Jeugliga-lede. Hulle het die gewone griewe gehad: klas- en registrasiegeldgeld was te hoog, die kafeteriakos te duur, en hulle het te min dinge verniet gekry. Maar een ding wat hulle gesê het, het ek glad nie verstaan nie: “Die visekanselier kan nie alleen eet nie, ons wil ook eet”. Op my vraag wat hulle bedoel, is daar gesê dat hulle oortuig was dat as ŉ mens die hoof van ŉ openbare instelling is, jy moet deel wees van korrupsie. Hulle was dus oortuig dat ek alleen “eet”. Hulle het geëis dat ek my “deel” van inkomste uit korrupsie met hulle moes deel. Dit was dus al daardie tyd (voor Zuma) gebruik dat “eet” die ANC-kodewoord vir korrupsie was. En vyftien jaar later word dit steeds deur ŉ ANC-minister gebruik. Oor André de Ruyter se bekommernis dat die COP26-toekenning van miljarde rande aan Suid-Afrika vir die sogenaamde “regverdige oorgang” na groen energie, verwater sal word, is gesê: “Wees pragmaties, André. Om die groter doel te bereik, moet jy bereid wees om ŉ paar mense te laat ‘eet’”. Die De Ruyter-onderhoud met Annika Larsen van e.tv is nie maklike kykstof nie. Dit het my persoonlik meer ontstel as selfs die grusaamste Zondogetuienis. Dit het in 52 minute die storie van die ANC se verval tot ŉ bankrotparty en kwalik bedekte misdaadsindikaat vertel. Dit het twee ministers as leiers van twee misdaakartels, wat deur grootskaalse bedrog by en deur Eskom “eet”, geïmpliseer. Trouens, De Ruyter het in die onderhoud gesê dat die minister aan wie hy die inligting oor een hooggeplaaste politikus oorgedra het (waarskynlik die minister aan wie hy rapporteer, Pravin Gordhan), na sy adviseur gekyk het en gesê het: “Ons moes seker geweet het dat dit onafwendbaar was dat dit moes uitkom”. Dit het die gevolge van staatskaping, rassetransformasie en kaderontplooiing by Eskom en in die veiligheidsdienste (die SAPD en die SSA) skreiend duidelik na vore gebring. Dit is daar vir enigiemand om te sien en te hoor. Die meeste daarvan het ons al voor die Zondokommissie gehoor en in die Zondoverslag gelees. Hierdie onderhoud was net baie kragtiger, want dit was die kalm en beredeneerde getuienis van iemand wat dit vir drie jaar aan sy lyf en die lyf van die organisasie waarvoor hy baie opgeoffer het, gevoel het. Dit was duidelik dat De Ruyter vooraf besluit het om, indien hy daaroor gevra word, nie doekies om te draai nie. Die Eskomdireksie het binne 24 uur De Ruyter se kennisgewingstydperk ná sy bedanking beëindig. Vandag se artikel se fokus is egter nie op die onderhoud nie, maar op die ANC en van sy lede se reaksie op die onderhoud. Die ANC het onmiddellik ŉ koor van protes laat opgaan, meerendeels oor die beweerde betrokkenheid van die twee ministers. Oor die nie-politici wat korrup is en “eet”, was daar nie reaksie nie. “Bring die bewyse.” “Dit kan nie wees nie”. “Lê binne sewe dae ŉ klagte by die polisie, ander kla ons jou aan in terme van artikel 34 van die Wet op die Voorkoming en Bestryding van Korrupte Aktiwiteite.” Hierdie artikel bepaal dat alle persone in gesagsposisies in die openbare en privaat sektore korrupsie by die polisie moet aanmeld as dit meer as R100 000 beloop. Ek hoop hulle het die dapperheid om dit te doen, want dan kan De Ruyter se aantygings in ŉ hof gehoor word. Maar ek gaan nie my asem ophou nie. Minister Pravin Gordhan het aanvanklik net gesê hy is “teleurgesteld” in De Ruyter wat nie die regte prosedure gevolg het nie. Later het hy erken De Ruyter het dit aan hom gerapporteer. Hy kan kwansuis nie onthou dat hy nie oor die identiteit van die een politikus verbaas was nie. Hy sing ook nou in die artikel 34-koor – al het hy self ŉ verpligting gehad om die saak by die SAPD aan te meld. Terloops, in De Ruyter se onderhoud toon hy talle kere aan dat hy die korrupsie by die SAPD aangemeld het – sonder enige optrede of gevolge. Trouens, toe Eskom se private sekuriteit korrupte aankopers aangekeer en aan die SAPD oorhandig het, is hulle die volgende dag op bevel van senior polisie-offisiere vrygelaat! President Cyril Rampahosa was self lank stil. Eers ŉ dag of wat gelede, tydens die besoek van ŉ ander Afrika-staatshoof, het hy gesê dat De Ruyter die saak moes aangemeld het – dit was ŉ “verlore geleentheid” om korrupsie te laat ondersoek. Ek wil amper sê wat die ma vir haar dogter gesê wat op YouTube met ŉ fiets in die boom vasgery het: My f** Cyril! De Ruyter het herhaaldelik vir hulp met korrupsie gevra, hy het herhaaldelik vasgetrapte misdadigers aan die polisie oorhandig. En wat het daarvan gekom? Dadels… verlore geleentheid my dinges! Ek voorspel dat in minder as ŉ week die name van die twee politici wat aan die hoof van die misdaadkartelle staan, deur die media uitgesnuffel en bekendgemaak sal word. Die een is reeds deur Daily Maverick in hulle “Eskom Intelligence Files” geïmpliseer en die ander een se naam is op pad. Wat sal die ANC-segspersoon en hoë koppe dan sê? Ons is geskok? Oor korrupsie is die ANC-leierskap eintlik maar lamsakkig. Daar is vier soort reaksies en groepe in die ANC oor De Ruyter se reguit aantygings: Ons weet nou verseker: die meeste ANC-leiers en -lede “eet” rustig saam en dié wat (nog) nie “eet” nie, is kwaad daaroor. As daar nog ANC-lede is wat geskok, verbaas of verdwaas is oor hulle party en hulle senior leiers se skandalige en kriminele gedrag, is dit tyd dat hulle na ŉ ander party soek. Soos wat ŉ bekende kommentator al opgemerk het: die ANC is ŉ misdaadsindikaat, vermom as ŉ politieke party. En hulle reaksie op die De Ruyter-onderhoud bewys dit weereens.