Berg Athos (Grieks: Όρος Άθως, Oros Athos [ˈoros ˈaθos]) is die naam van ’n berg en skiereiland in die provinsie Masedonië in Griekeland. Die Grieke verwys in die algemeen daarna as die Heilige Berg (Άγιον Όρος, Agion Oros). Dit is ’n wêrelderfenisgebied en die tuiste van ’n outonome monnikestaat onder Griekse soewereiniteit (amptelik die Kloosterstaat van die Heilige Berg). Dit bestaan uit 20 Oosters-Ortodokse kloosters.
Die daaglikse getal besoekers aan Berg Athos word beperk en almal moet ’n spesiale permit vir ’n beperkte tyd kry. Slegs mans word toegelaat op die skiereiland, wat deur die monnike die "Tuin van die Maagd" genoem word. Net mans bo agttien jaar wat lid van die Oosters-Ortodokse Kerk is, mag daar bly – as monnike of werkers.
Athos in die Griekse mitologie is die naam van een van die Gigante wat teen die Olimpiese gode geveg het in die Gigantestryd. Athos het Poseidon met ’n enorme rots gegooi. Dit het in die Egeïese See geval en die berg Athos geword. Volgens ’n ander weergawe van die mite het Poseidon die berg gebruik om die verslane reus te begrawe.
Die skiereiland was ook op die aanvalsroete van Ahasveros, wat drie jaar lank ’n kanaal oor die landengte gebou het om sy vloot in 483 v.C. deur te laat. Ná die dood van Alexander die Grote het die argitek Deinokrates aangebied om die hele berg uit te beitel in ’n beeld van Alexander.
Kennis oor die geskiedenis van die skiereiland in dié tydperk is beperk weens die gebrek aan historiese rekords. Argeoloë kon nog nie die presiese ligging vind van die plekke wat deur Strabo genoem is nie. Daar word geglo die inwoners het getrek toe Athos se nuwe inwoners, die monnike, die een of ander tyd voor die 9de eeu n.C. begin arriveer het.
Die kroniekskrywers Theophanes die Belyer (einde 8ste eeu) en Georgios Kedrenos (11de eeu) het geskryf die 726-uitbarsting van die Thera-vulkaan kon vanaf Berg Athos gesien word, en dus was die skiereiland in dié tyd bewoon. Die historikus Genesios het geskryf monnike van Athos het in 787 deelgeneem aan die Tweede Konsilie van Nicea. Aan die begin van die 9de eeu was Athos ’n ruk lank verlate weens invalle deur die Emiraat van Kreta. Omstreeks 860 het die beroemde monnik Efthymios die Jongere na Athos gekom, en ’n aantal monnikehutte ("skiti van St. Basilius") is gebou naby die plek waar hy gebly het. Tydens die bewind van keiser Basilius I van die Bisantynse Ryk het die voormalige aartsbiskop van Kreta Basilius die Belyer ’n klein klooster gebou op die plek van die hedendaagse hawe van die Hilandar-klooster. Kort hierna het ’n sekere Ioannis Kolovos, volgens ’n dokument van 883, ’n klooster by Megali Vigla gebou.
Die 15de en 16de eeu was redelik vreedsaam vir Athos en die kloosters het vooruitgegaan. ’n Voorbeeld is die stigting van die Stavronikita-klooster, die laaste van die kloosters op Athos. Ná die verowering van Serwië deur die Ottomane het baie Serwiese monnike na Athos gekom. ’n Bewys van hoeveel Serwiërs daar was, kan gesien word in die talle Serwiese monnike wat in dié tyd verkies is tot die amp van protos.
Hoewel die kloosters meestal in vrede gelaat is, het die Ottomane swaar belastings gehef en soms belangrike grond van hulle afgeneem. Dit het eindelik gelei tot ’n finansiële krisis op Athos in die 17de eeu en tot die sogenaamde "idiorritmiese" (halfhermitiese) lewenstyl, eers by ’n paar van die kloosters en later, in die eerste helfte van die 18de eeu, by almal.
In 1749, met die stigting van die Athos-akademie naby die Vatopedi-klooster, het die plaaslike kloostergemeenskap ’n leidende rol gespeel in die moderne Griekse Verligting van die 18de eeu. Die instelling het ’n hoë vlak van opvoeding aangebied, onder meer in antieke filosofie en moderne natuurkunde.
Russiese tsaars en prinse van Moldawië, Wallachye en Serwië (tot aan die einde van die 15de eeu) het die kloosters help oorleef met groot skenkings. Oor die volgende eeue het die bevolking en die rykdom van die kloosters afgeneem, maar in die 19de eeu het ’n oplewing plaasgevind, veral danksy die Russiese regering. Die bevolking het in die loop van die eeu stadig gegroei en in 1902 ’n hoogtepunt van meer as 7 000 monnike bereik, hoewel dié getal betwis word.[notas 3]
In Junie 1913 het ’n klein Russiese vloot, bestaande uit die kanonneerboot Donets en die vervoerskepe Tsar en Cherson, die aartsbiskop van Wologda en ’n paar soldate na Athos gebring om ’n teologiese twispunt te besleg oor imjaslawije (’n Russies-Ortodokse beweging).
Ná ’n kort diplomatieke konflik tussen Rusland en Griekeland oor die grondgebied het die skiereiland ná die Eerste Wêreldoorlog amptelik onder die soewereiniteit van Griekeland gekom.
Vir niegeestelikes is daar twee soorte diamonētēria: die algemene permit laat die besoeker toe om by van die kloosters te oornag, maar net vir ’n paar dae; met die spesiale permit mag hy net een klooster besoek, maar vir so lank bly as wat hy met die monnike ooreengekom het. Van besoekers word verwag om kort hare te hê, anders word hul hare by hul aankoms geknip.
Die algemene diamonētērion kan op versoek van die Pelgrimsburo in Thessaloniki verkry word. As dit toegeken word, word dit op die dag van vertrek by die spesifieke hawe uitgereik. Daarna kan ’n besoeker ’n klooster kontak om ’n bed vir die nag te bespreek (slegs een nag per klooster). Plek op die veerbote moet vir die retoervaart bespreek word. Die algemene permit kan met ’n paar dae verleng word deur by die hoofkantoor in Karyes aansoek te doen, of wanneer iemand ’n monnik wil word, by ’n klooster.
Daar is ’n verbod op vroulike besoekers om dit makliker vir die monnike te maak om selibaat te lewe.
In die 14de eeu het tsaar Stephen Uroš IV Dušan van Serwië sy vrou, Helena van Bulgarye, na Berg Athos gebring om haar teen die pes te beskerm, maar sy het nie tydens haar besoek aan die grond geraak nie en is heeltyd in ’n drastoel rondgedra.
Die Franse skrywer Maryse Choisy het in die 1920's aan land gegaan nadat sy haar as ’n matroos vermom het en het later daaroor geskryf in Un mois chez les hommes ("’n Maand Saam met Mans").
In die 1930's het Aliki Diplarakou, die eerste Griekse skoonheid wat die Mej. Europa-titel gewen het, die wêreld geskok toe sy die skiereiland besoek het vermom as ’n man. Haar eskapade is in Time se uitgawe van 13 Julie 1953 bespreek in ’n artikel met die opskrif "Die Klimaks van Sonde".
As deel van ’n EU-lidstaat is Berg Athos deel van die EU en dus grootliks onderworpe aan dié se wette. Hulle is ook deel van die Schengen-gebied; in ’n verklaring by sy aansluitingsverdrag vra Griekeland dat Berg Athos se "spesiale status" in gedagte gehou moet word in die toepassing van die Schengen-regulasies. Die monnike was sterk gekant teen Griekeland se aansluiting omdat hulle bang was dit sou die eeue oue verbod op vroue beëindig. ’n Spesiale permit is egter steeds nodig vir ’n besoek aan die skiereiland.
Grieks word in die meeste kloosters gepraat, maar in die drie anderstalige kloosters word Russies, Bulgaars en Serwies gepraat. In twee skiti's word ook Roemeens gepraat. Daar is egter monnike van regoor die wêreld en baie praat hul eie taal en ook ander tale.
’n Sel is ’n huis met ’n klein kerk waar een tot drie monnike woon onder die geestelike en administratiewe toesig van ’n klooster. Die lewe in die selle verskil heeltemal van dié in die kloosters. Sommige selle lyk soos klein plaashuise, ander soos armoedige hutte, of soos ou Bisantynse en Russiese huise. Elke sel het gewoonlik ’n stuk grond vir landbou- en ander doeleindes. Die sel moet sorg vir sy eie inkomste. Benewens die tradisionele beroepe (soos landbou, hengel, houtsneewerk, kleremakery, ikonografie, boekbinding ens.) word nuwe beroepe ook nou beoefen, soos taxidrywery, koerierdienste, motorherstelwerk en rekenaardienste. Dié monnike kan hul eie roosters uitwerk.
Die eerste volg wat leef- en boustyl betref die tipiese model van ’n klooster – ’n gemeenskap wat saam bly, werk deel en daagliks saam aanbid. In teenstelling daarmee lyk idiorritmiese skiti's (tussen ’n kloosterlewe en die afgesonderde bestaan van ’n hermiet) soos ’n klein dorpie, en die lewe daar is baie soos in ’n sel. Daar is egter ook pligte vir die gemeenskap. In die middel rond is die kerk waar almal vir die hoofdiens bymekaarkom, asook op Sondae en feesdae. Daar is gewoonlik ook ’n administrasiekantoor, begraafplaas, biblioteek, stoorkamer en gastekamer.
Relieke van Timiou Prodromou. ’n Vrye vertaling van die boodskap op die middelste kopbeen is: "Wat ek is, sal jy ook wees. Wat jy is, was ek al."