HONIBALL SE BETEKENIS VIR SA KULTUUR
deur S J du Toit
Dis moeilik om presies te sê wat die kulturele betekenis van Honiball se werk is, maar dit het sonder twyfel die lewens van Afrikaansprekende Suid-Afrikaner, bruin, Indiër en swart gemeenskappe insluit, ingrypend geraak. Hy het in sy tyd te veel van die openbare aansien, byna ikoonagtig, gehad om dit anders te interpreteer. Van die politieke spektrum, waar hy met verskeie redakteurs van Die Burger saamgewerk het, moes hy baie politieke figure uitbeeld en die meeste van hulle het dit as ’n soort van kompliment beskou.
Opregte kunstenaars is gewoonlik beskeie en nederige mense wat net spieëls is en met intense waarneming van alles om hulle en dit weergee. Honiball had ’n fotografiese brein en kon alle waarnemings haarfyn in sy karakters teken. Baie van sy werk het hul oorsprong in die bruin gemeenskap omdat hy altyd gesê het dat hulle, oop, opreg en ongekunsteld is. Dit was vir hom heel anders met mense met vernis wat na buite geprojekteer word. Hy moes juis daardie vernis wat deur geleerdheid en materiële sukses meegebring word eers ‘afskil’ om die ware mens te kon uitbeeld.
Vir 40 jaar was hy die spotprenttekenaar van Die Burger. Menige leser het hul koerant eers oopgeslaan “om te sien wat Honiball daardie dag sê.” Die strokies-karakters Jakkals en Wolf, Oom Kaspaas en die Adoonse van Magaliesberg, het vir dekades in Die Jongspan, Landbouweekblad en Huisgenoot verskyn. Dit het volksbesit geword en landwyd het dit groot en klein laat uitsien na weeklikse uitgawes. Die eerste versamelings van die reekse het in 1949 verskyn en is stukkend gelees in huishoudings. Die heruitgawe van die drie reekse het in 1977 in hardeband by Tafelberg verskyn.
Dit was vir my ’n groot eer om TO Honiball se biografie te skryf. Dae en weke het ons saam in hul Kalkbaai-huisie gesit met ’n bandopnemer tussen ons en het hy my alles vertel. Die boek Pen, Penseel en ’n Glimlag, is eers agt jaar na sy dood by Benedic gepubliseer.