Video: Vrede van Vereeniging presies 120 jaar later herleefDie geskiedkundige oomblik is in dieselfde eetkamer voor ŉ klein uitgesoekte gehoor “opgevoer”. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch/Maroela Media) Op Saterdag 31 Mei 1902 vergader tien verteenwoordigers van die Boererepublieke by Melrose-huis, die Britse lord Kitchener se hoofkwartier in Pretoria, om kort ná elfuur die aand die bloedigste oorlog wat ooit op Suid-Afrikaanse bodem gewoed het, te beëindig. Die Verdrag van Vereeniging – beter bekend as die Vrede van Vereeniging – is op daardie tydstip om ŉ eetkamertafel onderteken en het die einde van die Anglo-Boereoorlog, maar ook die begin van Britse oorheersing in Suider‑Afrika beteken. Dinsdagaand, op presies dieselfde tydstip, is dié droewige en geskiedkundige oomblik in dieselfde eetkamer voor ŉ klein uitgesoekte gehoor “opgevoer” en herleef. “Ons wou hê mense moes besef watter verskriklike oomblik dit vir die Boere moes wees om na ŉ uitmergelende oorlog voor twee van die kernfigure wat verantwoordelik was vir die verwoesting van hul land, te moes sit en dit basies aan hulle oor te gee,” verduidelik Louina Marais, komiteelid van die Vriende van die Oorlogsmuseum in Bloemfontein, wat dié spesiale herdenking georganiseer het. Komiteelede het selfs die handtekeninge van die figure wat hul verteenwoordig, geoefen en tot die beste van hul vermoë op die kopie nagemaak. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch/Maroela Media) Die belangrike datum word jaarliks deur die geskiedenisgroep met ŉ lesing herdenk, maar daar is vanjaar deur prof. Fransjohan Pretorius, ŉ skrywer en geskiedenisdosent verbonde aan die Universiteit van Pretoria, voorgestel dat die 120ste jaar ŉ uiters unieke herdenking verdien. Pretorius, ŉ Anglo-Boereoorlog-kenner, het daarom gisteraand skuins na halfelf dieselfde lesing wat hy destyds met die 100‑jarige herdenking van dié geleentheid aangebied het, weer voor ŉ volgepakte gehoor in die eetkamer van Melrose-huis voorgelees. Daarna het erelede van die Vriende van die Oorlogsmuseum, onder wie akademici en die voormalige skoolhoof van die Afrikaanse Hoër Seunskool Pretoria, dr. Pierre Edwards, die vertrek binnegekom en as verteenwoordigers van die Boere‑ en Britse leiers die ondertekening van die vredesverdrag “opgevoer”. Pretorius het al lopend om die tafel verduidelik waar elkeen van die leiers gesit het en elkeen se rol in die oorlog verduidelik. Die oorspronklike, maar stukkende horlosie in die vertrek se wysers is daarna op vyf minute ná elf gestel en die erelede, wat die tien Boereleiers sowel as lord Alfred Milner en Herbert Kitchener verteenwoordig het, het in dieselfde volgorde ŉ oorgetikte kopie van die vredesverdrag in die eetkamer onderteken. Pretorius het elkeen van die leiers se rol in die oorlog verduidelik. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch/Maroela Media) Pretorius het die verrigtinge op dié oomblik uit die aangrypende notule van 31 Mei 1902 afgesluit: “Die dokumente was geteken, alles was stil in die vertrek. Nog het almal vir ŉ oomblik stilgesit. Toe staan die lede van die Regerings van die nou gewese Republieke asof verbyster op om die vertrek te verlaat. Voordat hulle kon uitstap, het lord Kitchener van die een na die ander gegaan, elkeen die hand aangebied en gesê: “We are good friends now!” Volgens Marais het die komiteelede selfs die handtekeninge van die figure wat hul verteenwoordig, geoefen en tot die beste van hul vermoë op die kopie nagemaak het. Dié dokument, sowel as ŉ opname van die aand, sal by die Oorlogsmuseum in Bloemfontein bewaar word. Dié dokument sal by die Oorlogsmuseum in Bloemfontein bewaar word. (Foto: Jhua-Nine Wyrley-Birch/Maroela Media) “Dit is vir ons as Vriende van die Oorlogsmuseum beslis ŉ hoogtepunt, want hierdie is die mense oor wie ons dikwels leer en skryf. Dit bied vir ons ŉ unieke blik van hoe daardie aand moontlik afgeloop en gevoel het,” sê sy. “Die 100‑jarige herdenking was een van die hoogtepunte van my lewe, maar dit ŉ uiterse groot voorreg om 20 jaar later weer dié kenmerkende oomblik in ons geskiedenis te herleef. Ek het my vrou egter gerusgestel dat ons die 150ste herdenking maar mag misloop,” het Pretorius ook skertsend gisteraand aan die gehoor gesê. Kyk dié spesiale geleentheid hier: