Home / Reisverhale /
Theodora se droom
Ons is aan die pak. Oor 'n paar dae klim ons in ons Amarok en vat die pad deur die Noord-Kaap na ons woestynland. Maar ons moet gou kuier en groet.
Op Mei se volmaanaand, 'n Woensdagaand, kom Frans en Theodora en Christine rondom sesuur. Ons skink gou vir elkeen 'n glas borrelende vonkelwyn, haas ons agtertuin toe, klim op met die skuins trappies van die kleintjies se klimraam, staan op die dek en wag… Met ingehoue asem kyk, eers 'n bietjie van 'n gloed, dan die baldadige ronding van 'n vol geel skyf wat met stadige selfvertroue agter die horison uitkom. Ons is só opgewonde, dis soos die eerste keer. Ons drink 'n gesondheid op die maan wat so véél geheime bewaar, die ewige volmaan wat 'n vreemde roering in jou gees bring…keer op keer.
Ons sit op die klimraam se platform en laat die maan, wat nou met 'n vol gesig op ons neerkyk, sy spel van emosie en bekoring met ons speel…só heerlik, só blywend ongewoon.
Terug in die huis, om die kombuistafel, in kerslig, kuier ons, gesels, lag en droom. Vertel vir mekaar van ons planne, as ons tog net weer kan reis. Die Boshoffs wil Kanada toe, na Corneli en die kleinkinders. Maar, sê Theodora, sy wil graag barbiepopklere saamvat vir Stefani, vier jaar oud en verknog aan haar barbiepoppe. Spesiale popklere is daar skaars. Theodora het 'n droom, Christine begin planne maak. Sy hou van mooi en van sag en van klere, elegant en ongewoon. Ons, wat oppad is Namibië toe, die Suide, se koppe is vol prentjies van grafiese landskappe met kleure en duine en waaiende grasvlaktes. Die gesprek haak vas by daardie oer wêreld wat steeds hiberneer… nou met 'n lang glas rooiwyn in die hand beraam ons planne vir 'n gesamentlike Namibië besoek. Maar ons gaan vlieg, sommer vroeg volgende jaar, twee vliegtuigies…ons is opgewonde.
Twee dae later verdwyn ons op die lang pad en in 'n skoon en ongerepte land in.
'n Week daarna gaan kuier Theodora by Christine, hulle beplan popklere vir Stefani. Theodora vertel van die vrolike blondekoppie en haar passie vir haar barbiepoppe. Die vooruitsig om te kan gaan kuier is daar, hulle pluk hulle vere reg. Maar, die volgende dag is Theodora siek, nog 'n dag, covid.
Christine is 'n meester…kleur, tekstuur en styl is deel van die beplanning. Die barbies pronk in modieuse uitrustings, gebrei. Die klein handjies van dogtertjies trek dit makliker aan as materiaalkleertjies. Nog vriendinne val in, Lizélle, Leonie, Lena. Die droom kry vlerke.
Ons gesels per whatsapp:
Theodora: Liewe Elsa, ek kyk na jou fotos. Die natuur is so mooi. Waar is julle?
Ek: Die fotos is op ons safari deur die Suide geneem. Die land se vergesigte en vistas is weergaloos. Mooiste wense vir julle!
Sy: Ongelooflike natuur. Volgende jaar trap ons spore daar…
Maar Theodora word sieker, hospitaal. Die breipenne van die vriendinne knikker rondom die fyn wol. Al vinniger…so saam met die sieker word. So asof die mooie popklere hierdie siekwees-gety sal laat draai, daar kom 'n dringendheid daarin, brei en bid, sommer saam.
Toe kry ons die nuus: oorgeplaas stad toe…
Ons gesels per whatsapp. Dis weer volmaan:
Ek: Ons bid vir die Here se seën en wonderlike genesing hier uit die woestyn onder die helder lig van die volmaan.
Theodora: Dankie! Dat die genesende woestynwinde sy gebede vir my waai….
Ek: Woestynwens: Vanmiddag stuur die woestyn 'n wasige miskombers met spatsels goue son vir jou!
Die seebries waai ryke asem oor jou en die ou sandaarde anker jou stewig vas aan hierdie lewe.
Sy het hierdie woestynwens nooit gelees nie. Sy het sieker geword, ventilator, intensief…
Die maan is weer koeelrond. Ons staan en tuur oor Chrissiesmeer na die horison en sien weer die asemrowende botterbal wat oor die horison hang. Toe kom die boodskap: sy is weg, dis verby.
Ons almal se harte is seer, ons is verslae. Dit is so ontydig, dis tog eintlik onmoontlik. Sy was op so 'n goeie plek, so vol ligte energie.
Nou is Corneli hier. Ons reël 'n geleentheid, drink saam tee. Christine nooi die vriendinne wat saam gebrei het, of gestik het. Ons sit, op 'n koue winteroggend, saam waar Theodora, net meer as twee maande gelede, vertel het van haar droom. Ons verwonder ons aan almal se fyn vakmanskap: wye rompies, bypassende hoedjies en handsakke, modieuse baadjies met serpe… 'n volledige uitset. Ons het ook gesorg vir 'n bypassende klein reissak vir die uitset. Die poppe kan inpas, knus op die kleertjies lê. Hier is ons almal, die popklere ook. Hoe leeg kan 'n plek wees?
Corneli is terug Kanada toe met die klein reissak met haar ma, Theodora Stephanie, se droom, ook 'n sakkie vol barbiepopskoentjies wat sy in haar ma se kas gekry het. Nou speel klein Stefani daar ver, daar is genoeg uitrustings vir al haar barbiepoppe. Haar ouma se geskenk was 'n droom, een wat waar geword het en wat voortleef in die spel van 'n klein dogtertjie.
Drome is soos die maan. Dit laat hul nie vashou nie, dis vry en sonder perke. Die vliegtuigies sal vlieg en op ver plekke land. Oumas, mammas, dogtertjies, vriendinne, maak spore, droomspore, in die gewone lewe, oor wye onaangeraakte wêrelde, oor ver woestyne en kontinente. Dit leef
Anthonie span die seile
Dit was Anthonie Botha se droom – seil, die see en die ver, oop horison wat so onweerstaanbaar wink. Sir Robin Knox-Johnston se boeke en inspirerende storie van sy alleenvaart om die aardbol in 1969 het bygedra om Anthonie te inspireer om dit ook te doen. En hy het, skryf ElsaCatherien Winckler.
Die Clipper Round the World Yacht Race vind elke tweede jaar plaas. Amateur bemanning betaal om aan een of meer bene van die resies deel te neem. Elf identiese seiljagte van Clipper Ventures neem deel en professionele skippers en ander gekwalifiseerde bemanningslede lei elke span op wat aan die tien maande-lange wedvaart gaan deelneem. Die wedvaart samel ook geld in vir die Verenigde Nasies se kinderfonds, UNICEF.
Anthonie – mediese dokter op Ermelo vir die afgelope 40 jaar – se avontuur was 'n gesinservaring. Sy vrou, Lizélle en hulle gesin het die droom van die begin af met geesdrif ondersteun en almal het intens in die logistiek en omvang van die reis belang gestel. Anthonie moes voor die reis drie keer Engeland toe gaan vir voorbereiding en opleiding.
Maar Lizélle was op die wal toe die eerste wegspringskoot op 1 September 2019 by South End, Engeland, gedawer het. Sy het die Unicef, die seiljag waarop Anthonie was, ingewag op die hawe in Punta del Este in Uruguay. Die hele gesin het hulle weer weggewuif met hul vertrek uit die Kaapstadse hawe op die volgende been na Fremantle in Australië.
Anthonie, seeman op 18 in die Vloot in Simonstad, sê 50 jaar later oor die seiljagvaart tussen die kontinente deur, die hele ervaring was een groot hoogtepunt. "Net na ons wegspring vanaf South End het ons die Baai van Biskaje se berugte 40 tot 60 knope wind van agter ervaar. Al 24 van ons moes daardie nag agter op die boot sit sodat ons gewig die boot kon stabiliseer en meer beheerbaar maak. Ons het letterlik aan mekaar vasgeklou, die spoedmeter dopgehou, gejuig en geskree as die boot se spoed met tye 35 knope was. Dit was 'n onvergeetlike nag!"
Anthonie vertel die boot is voor die wedvaart nuut uitgerus met toue, seile en noodtoerusting wat deurlopend en veral in elke hawe geïnspekteer is. Noodonderhoud aan die meganiese komponente soos die dieselenjin, kragopwekker en watermaker is op die boot tydens die reis gedoen en groter herstelwerk is by hawens gedoen. Die bemanning moes dikwels met 'n naaimasjien geskeurde seile aanboord regmaak.
"Ons was in twee spanne verdeel wat mekaar bedags elke ses ure afgelos het en snags elke vier uur. Almal het gehelp met navigasie, met die stuur van die boot en met die seile. Ons het ook kosgemaak, toilette geskrop, boot skoongemaak, genavigeer, veiligheidstoerusting nagegaan en noodsaaklike onderhoud gedoen.
Life at 45 degrees was wel 'n uitdaging. Die boot het meestal teen 45 grade oorgehel as die wind sterk gewaai het. Om onder in die boot te beweeg, kos te maak, aan en uit te trek en op jou bed te klim, het dikwels akrobatiese vernuf geverg.
Vir baie bemanningslede was die onverwagte windstorms ("squals") op die oop see vreesaanjaend. "Swart wolke pak saam, kom dreigend nader en dit lyk asof 'n groot, onsigbare hand die water optel en laat val. Dan moet ons die seile baie vinnig stryk en die boot voorberei word vir stormsterk wind, donderweer, weerlig, vlae reën en hael. So 'n windstorm duur net 'n kort rukkie, dan moet ons spring om die seile weer te span en resies te jaag."
As mediese dokter was Anthonie verantwoordelik vir die hantering van noodgevalle en siektes volgens riglyne van Praxes, 'n Kanadese telemediese diensverskaffer wat 24/7 beskikbaar was vir mediese hulp en raad. "Benewens kleiner beserings soos snye, kneusings en gebreekte ribbes was ons enigste ernstige ongeval 'n bemanningslid wat dringend 'n blindedermoperasie moes kry. Ons was al twee weke van Kaapstad af op pad Australië toe en moes omdraai Durban toe. Dit het ons tien dae laat gemaak in Fremantle, Australië."
Op die drie bene van die wedvaart waaraan hy deelgeneem het, het Anthonie 'n hegte vriendskap gesmee met drie ander bemanningslede, almal bo 60 – Mike en Lindsay uit Engeland en Mario uit Colombië. "Ons het later vir John, ook van Engeland en net 58 jaar oud, as erelid van die 'bende' toegelaat."
Lizélle sê vir hulle as gesin en famiie- en vriendekring, was dit 'n weergalose ervaring. Almal was meegevoer en het die vordering van veral die Unicef, met opwinding gevolg. Selfs die kleindogters kon elke dag sien waar trek Oupa nou.
Die Covid-19 pandemie het die Clipper Seiljagresies van 2019/20 in Subic Bay in die Filippyne ingehaal. Gelukkig was Anthonie se drie bene afgehandel en die herinneringe en ervaring vir altyd syne.
Gepubliseer in Plus 50
Hierdie artikel het onlangs in die Plus 50 verskyn. Soos dit is met tydskrifte, is die plek beperk. Omdat di took in die grendeltyd op die rake was, was dit moeilik om in die hande te kry. Hier is dus nog fotos om hierdie uitsonderlike ervaring in beeld vir ons toeganklik te maak.
Geniet en droom en doen ook sommer…
Dankie Anthonie en Lizélle!
Posted By : WinckAdmin/
6 Januarie. Wlotzkabaken langs die Atlantiese Oseaan, 'n heerlike sonskyndag oor die woestyn. Dis die einde van die vakansie en almal is al terug huistoe, die jaar moet begin. Ek lees die whatsapp-boodskap.
Graeme, De Rust, 'n skildery van Neels Coetzee, myne…hoe is dit moontlik? Hoe gebeur dit?
Neels Coetzee was 'n vriend van my, van ons, vir jare. Hy was 'n musiekonderwyser by ons hoërskool en het vir Rudo, ons oudste, klavierles gegee. Hy het ons tweede seun, Christiaan, gehelp met 'n kunsportefeulje met sy aansoek vir argitektuurstudie net na die millenium. So het hy, hier op die hoë hoëveld in baie gesinne se lewens 'n besondere rol gespeel. Neels was 'n kunstenaar met vele talente. Buiten sy kundigheid om tieners in die wêreld van musiek in te lei, was hy self 'n besondere pianis. Sy kunsuitlewing het ook oor vele genres in die kunswêreld gestrek; mosaiek, olieverf, potloodsketse , en altyd die klavier… hy het self ure voor die klavier deurgebring, sy slanke vingers vaardig oor die note en sy oë vasgenael op die bladmusiek. Dikwels het hy uit sy kop gespeel, die note op die notebalk, elk op sy plek in sy kop.
Op 'n manier was Neels tog 'n afvlerk voëltjie. Mens het die gevoel gekry dat hy met kneusplekke leef wat net nie heeltemal wou genees nie. Dit het te make gehad met sy ouerhuis en kinderdae. Hy, met sy kunssinnigheid, is nie regtig ernstig opgeneem nie. Mens sou kon sê dat hy steeds geworstel het met neerhalende opmerkings en 'n gebrek aan ondersteuning vir die wêreld wat hy so passievol liefgehad het… musiek en skilder. So asof 'n mineurmelodie in sy kop bly draal het…
Soos 'n ware kunstenaar, het hy ook nie 'n groot ophef gemaak van aardse goed nie. Sy waardevolste besittings was sy klavier, sy boeke en sy palet, kwaste en doeke. In sy wêreld kon hy sy hartsbegeerte uitleef, klavierspeel, verf. Groot was ons verbasing toe hy op 'n dag aangekondig het hy gaan verhuis, Oudtshoorn toe, Karoo toe. Dit was ook sommer gou, toe is hy weg. Sy huis leeg en in sy klaskamer was iemand anders. Hy gee musieklesse in Oudtshoorn, verf waar hy bly en voorsien aan 'n galerytjie of twee. Gou was die kunstenaarsdorpie, De Rust, vir hom 'n versoeking en vestig hy hom daar en geniet die interaksie met 'n mengelmoes van interessante en skeppende mense. Die inspirasie van die groot en wye en oop Karoo, omraam deur 'n horison van kartelberge in skakeringe van blou en bruin, het sy doeke al groter gerek en sy ure gevul. Die musiek het nooit agterweë gebly nie…
Ons het hom genooi om op ons stoep, op die koel en groen hoëveld, 'n klavierkonsert te kom hou. Gaste genooi, stoep vol rye houtstoele gepak, klavier laat stem, konsertklere aangetrek en met lang glase vonkel gewag vir Grieg en Debussey en Scarlatti, Mozart en Beethoven. Hy was 'n meester… in aandpak met sagte wit hemp en strikdas…die stoep en tuin 'n teater…en Neels 'n ster, die akteur, die musiek wat deur hom vloei en almal wegvoer na 'n ander dimensie waar drome leef, ontroerend, meesleurend.
Hy was ook 'n paar keer die virtuoos in die statige wit NG Kerk van George, middaguurkonserte: die impromptu energie van Scarlatti, die romantiek van 'n Amadeus… En onverpoos musieklesse gegee en al meer geskilder, groter en wyer doeke…om plek te maak vir die grensloosheid van Kannaland, daardie vergesigte wat soms so sag en deinserig op die horison verdwyn, ander kere sterk afgeëts die horison beklemtoon. Hy kon voorwaar die gemoed van daardie spesiale landskap aanvoel en op doek weergee.
So sien ons 'n Neels Coetzee in 'n gallery in die hart van Pretoria. In die Eikestad in die suide, hang sy werke tussen groot name… En dit verkoop en bring die verlatenheid en robuuste teenwoordigheid van daardie wêreld, wat sy wêreld geword het, in vooraanstaande huise. Hy verf die droë rivierlope en die ver berge in al die bloue, purpers en karmosyne van die landskap wat deur die son in 'n ewige kaleidoskoop van kleur en diepte getooi word. Maar jy sien die ware prentjie. Nie verdraai of skeefgetrek nie, en hy trek jou daarin…onweerstaanbaar!
Ons gaan kuier vir hom in De Rust. Sy huis hogerig, jy kan ver sien. Ons drink koffie uit ingeleefde bekers, sit saam met die klavier en esel met doek en verf in sy sitkamer , olie en terpentyn die lug vol. Hy vertel van Jans en sy skool, Vlakteplaas. Hy gee lesse daar. Leer die kinders anders kyk, maak hulle oë en ore oop vir 'n droomwêreld. In sy eie huis, wat ook sy ateljee is en sommer ook 'n musiekstudio, speel hy ure aaneen klavier en verf verbete.
Neels, ons het nie 'n skildery van jou nie! Daar neem ons die besluit: hy kom vir ons op Wlotzka kuier, in die Namibwoestyn, dan kom verf hy vir ons ons rooi sandduine en onbegrensde ruimtes. Dit is mos daar ook 'n bietjie soos die Karoo, oop en wyd met skoon winde wat deur eeue heen oor die duine waai. Ons moet tog 'n Neels Coetzee hê! Hy lag sy skamerige laggie, altyd effe ongemaklik met sy eie sukses, of dalk verbaas oor die erkenning vir sy werk. Tog, hy het 'n nuwe staanplek gevind in die Karoo, homself ontdek as 'n mens wat sy nis gevind het. Hy kon daar sy passie uitleef en daar was waardering. Hy kon sy siel daar uitstort op doek of voor die klavier en daar is met bewondering en erkenning na hom gekyk.
Weke gaan verby, dalk 'n maand, ons praat weer. Neels het sy huis verhuur, hy woon nou op die plaas van Jans, Oulap, in 'n klein huisie met deure en vensters wat wyd oopskuif en die buitekant innooi. Dis asof binne en buite 'n simbiose vorm, droom, landskap, die lugruim en die klanke van die klavier… Grense verdwyn, alles word een. Sy kwaste kras oor die doek in sonsondergangkleure en vloeiende lyne, sy vingers speel oor die wit en swart note.
Maar, sê Neels, ek is siek, ek het pyn. Is gereeld by dokters. Ek is bekommerd.
Tog kry hy 'n groot opdragwerk. 'n Besondere skildery van die Klein Karoo vir 'n bekende sakeman in die Kaap. Hy trek sy asem in en begin werk. Hy skilder aaneen. Sy onderwerp is by hom en rondom hom. Hy skilder met dringendheid, dis asof sy onderwerp, die Klein Karoolandskap, oor die rante van die doek tuimel… Hy voltooi en lewer. Nog 'n bestelling volg. Amper skaam sê hy vir wie…
Ek kry 'n oproep. Elsa, raai wat het ek met die geld van my mees onlangse en grootste opdragskildery gedoen? Hy was nooit 'n man vir vertoon nie, het homself ook nie so geag om hom te omring met luukshede nie. Wat sou dit wees?
Ek het vir my 'n vleuelklavier gekoop! Hy staan op my stoep, ek speel en speel, my bladmusiek se ore verweer. Die klanke en die melodieë maak bokspringe oor die veld en plas deur die strome en sit saam met die voëls hoog in die bome…Ander kere …'n heimwee, 'n verlatenheid. Hoor ek legatoklanke in sy stem?
Neels het kanker, 'n aggressiewe kanker. Meer dokters, meer weg, die musiek meer 'n mineurtoon, nostalgie en 'n hartseer oor die landskap…Sy kragte minder vir verf, vinnig uitasem, die kwaste word droog, die bladmusiek op 'n hoop.
Ons gesels die laaste keer. Sê Neels: Elsa, julle het toe nooit 'n skildery gekry nie. Ek wou nog so graag die grens oorsteek na julle duineland, wou dit so graag op my doek vasvang, vir julle… Dit was nie moontlik nie. Ek het my laaste skilderytjie vir 'n vriend gegee wat my ondersteun het die laaste weke voor ek na die hospice gegaan het. Hy het my seer bene gevryf, my geswelde voete versorg.
Dit is goed, Neels. Dankie dat jy met jou werk en droom en lewe ons oë en ore so oopgemaak het en ons lewens so verryk het!
Dit was 'n week voor sy dood.
Nou is dit meer as twee jaar later. Ek staan op ons stoep op Wlotzka, kyk uit oor die woestyn en hoor die branders agter my breek. My foon piep met 'n boodskap: Graeme van De Rust. Hy het van my en my verbintenis met Neels gehoor. Toe onthou hy 'n gesprek en hy weet een ding verseker: hy het 'n Neels Coetzee en dit wil hy vir my gee. Dit is my skildery!
Ek raak yskoud en voel die hoendervleis teen my bene opkruip. Hoe gebeur dit?
Hy is die man wat Neels se bene en voete versorg het toe hy nie meer kon loop nie. In 'n gesprek met Annemarie, met wie ons in Ermelo kort gelede gekuier het, en wat na De Rust verhuis het, het Graeme van my vriendskapstorie met Neels gehoor. Hy het geweet hy moet my vind. Neels het hom ook vertel van ons, van ons konsert en dat ons nog een beplan het.
Pos ek vir jou die skildery? Hoe maak mens nou?
My skildery is nou veilig by my. Ek het dit self in De Rust gaan haal. Twintig oor vier die Saterdagoggend hier weg, gevlieg tot in George, my sussie Lucia het my daar gekry en ons is oor die Outenikwaberge Oudtshoorn en De Rust toe. Ons het in 'n snikhete warm kamertjie vir Graeme ontmoet en die kleinood ontvang. Ons al drie se trane het oor ons warm, rooi wange geloop.
Ek en Lucia en die klein skildery het in 'n jagtershuisie van klip alleen onder 'n strepie sekelmaan in die pikdonker Karoo gesit die nag. By ons vuurtjie gekuier en geluister na die baldadige klaviermusiek van Chopin, die dromerigheid van Debussey, die hartstog van Mozart en die speelsheid van Grieg, saam met die groot stil van daardie onbegrensde wêreld. Dit was so asof jy die vleuel kon sien met Neels in sy aandpak en strikdas meegevoer…'n eenheid van musiek en wêreld, van gees en werklikheid, van gister en vandag… Hy en die vleuel was die onderwerp van die nagskildery, die kwashale die melodie…