WOORDE WAT WEEG: Christine Barkhuizen le Roux – skynskadu (2015)
Christine Barkhuizen le Roux – skynskadu. Naledi, 2015. ISBN 978 0 928316 11 7
skynskadu is die derde bundel van die digter Christine Barkhuizen le Roux wat die romans Padmaker (2010) en Getuie (2012) gepubliseer het. Twee kortverhaalbundels het ook uit haar pen verskyn: Waar koek en wyn ontbreek (2006) en Wat die oog gesien het (2006). Sy debuteer as digter in die jaar 2000 met die bundel dimensie en hierna volg roset in 2006.
skynskadu word uitgegee met 'n CD waarop die digter haar gedigte voorlees en sangers van die gedigte sing. Hiermee word die klank-aspek van die gedigte dus beklemtoon. Die buiteflap word deur 'n gesiene digter geskryf, Fanie Olivier, wat die bundel tipeer as 'n herroeping van talle verledes ...
Herinnering en haar skynmaat, nostalgie, is inderdaad belangrike dimensies in hierdie bundel. Hierom die terugkeer na die jeug (selfs grensoorskrydende herinneringe). Daar is verse oor die ouers en grootouers, die oënskynlike idilliese bestaan wat vol ellendes was soos meisies in "die ander tyd" of droogte wat 'n bestaan bedreig. Onthoubaar dan is "plaas":
'n oes is af die dam is leeg
die nuwe droogte is in sig (25)
Daar is lykdigte oor bekende digters en die literator-biograaf, J. C. Kannemeyer. Lucas Malan, Chris Lombard, George Weideman word onder andere gehuldig. In die gedig "refrein" (74) tree sy onder andere in gesprek met Malan se digkuns wat uitloop op 'n slot wat die bundeltitel aktiveer:
en ek gewaar jou by die bottende prieel
Die agste en laaste afdeling bevat reisgedigte. Besinnings oor 'n stad, 'n besoek aan 'n museum of katedraal aktiveer sodanige gedigte die spanning tussen land van herkoms en land van besoek. Die spanning tussen hier en daar word uitgewerk, en hoe uiteindelik die bekende ook kan help om die onbekende vertroud te maak, soos die moeder se malvas in Granada.
Die bundel bevat reis- en lykdigte, verse met sosiale kommentaar, jeugherinneringe, beeldverse ('n mooi een oor Abraham H. de Vries), liefdesverse en plekgedigte. Oudword en weerloosheid word aangespreek en hoé herinneringe aan die ongehoorde (en ongerymde) 'n hele lewe bly verander:
se afbreekpunte nog in my (41)
Daar is etlike besinnings oor die digkuns via (o.a.) Rilke, Boutens en Judith Herzberg. (Waarom Rilke tog in Nederlands aanhaal as ons Duits begryp, die goeie vertaling van Piet Thomas ten spyt?)
Tegnies vernuftig is die gedig "onthouwerk" (38) wat oorloop in die volgende vers wat "Ma" (39) heet. "Laaste wil" (66) kan gelees word as 'n epitaaf vir die self waarin die wens uitgespreek word oor hoe die digter begrawe wil word. In "operasie" (21) word die digter se weerloosheid en uitlewering aan die kritikus, beskryf in terme van 'n operasie:
my jurk hang los my rug is oop (21)
Klein, maar so netjies is die volgende gedig:
die oopslaan van 'n nuwe jaar
ek stip alleen 'n potloodmerk
'n serk vir Lucas John en George (73)
Op haar beste is die onthou- en nostalgiese verse die skerpste in die bundel. Die reisgedigte – waarin herinneringe o.a. aan die ouers ook sy beslag vind – is minder gefokus.
Daar word gebruik gemaak van sogenaamde outydse woorde (waarvan ek baie hou). Die digkuns word vergelyk met die skilderkuns soos in die programvers oor Caravaggio. Tog is dit die gestroopte, eerlike vers wat 'n mens tref.
Die verse in hierdie bundel is toeganklik en oop. 'n Handvol verse sal hierdie leser bybly. En die begeleidende CD bevat mooi vertolkings van die gedigte.
Dit is 'n bundel vir lesers wat hou van afgewerkte, dog toeganklike gedigte. Gedigte hoef nie vol intertekste en swaar verwysings te sit om te werk nie, soos 'n literator nou onlangs opgemerk het oor 'n bundel van Kobus Lombard op Litnet.