Diskriminasie Hoe sal ons mekaar tog leer verstaan?
Die oorsake, die soorte, die gevolge, die oplossing
Die ware einde van skadelike diskriminerende denke kan op die ou end slegs met twee dinge bewerkstellig word: Werklike begrip vir mekaar. En opregte naasteliefde. Maar hoe kom
ons daarby uit?'
blankes in die
LINKS : 'n Simbool van apartheid in die ou Suid-Afrika van vroeër. 'n Kennisgewing in 1989 in Engels, Afrikaans en Zoeloe op 'n Durbanse strand dui aan dat die strand slegs vir blankes gereserveer is.
Foto deur Guinnog ook genoem John,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web beskikbaar gestel het. Toestemming tot die kopiëring, verspreiding en/of wysiging hiervan word vergun ingevolge die bepalinge van die lisensie GNU Free Documentation License, Weergawe 1.2 of enige latere weergawe soos gepubliseer deur die Free Software Foundation; sonder Invariante Seksies, sonder Omslagtekste vir die Voorkant en sonder Omslagtekste vir die Agterkant. 'n Kopie van die lisensie is vervat in die seksie getiteld "GNU Free Documentation License".
LMAL van ons pas diskriminasie toe. Pieter hou meer van blondines as van swartkoppe, maar hy sal deur kokodilriviere swem as hy net een bepaalde rooikoppie se hart kan verower. Linda is 'n meisie wat van stemmige geselskap hou, maar jy sal Jeanette nooit buitenskools sonder haar rare vriendekring sien nie.
En Emmie is doller op een sekere onderwyser as op al die ander in die skool.
Om tussen mense te diskrimineer, is 'n inherente deel van ons mens-wees. Dit beteken bloot dat ons verskillende mense verskillend bejeën. Wanneer dit egter blyk dat ons 'n onregverdige onderskeid tussen mensegroepe tref, 'n onderskeid wat tot die skreiende nadeel van sekere mense strek, is ons besig om diskriminasie in sy lelikste vorm toe pas.
Dit is die soort diskriminasie wat in hierdie artikel ter sprake is.
Daarvolgens word mense ongelyk behandel bloot op grond van aangebore of verworwe kenmerke, soos hul geslag, moontlike gestremdheid, ouderdom, afkoms, ras en dies meer. By onbillike diskriminasie gaan dit nie net oor gesindhede en voorkeure nie, maar veral oor hoe ons teenoor sekere mense optree. Dit het alles te make met gedrag en uitlatings in die omgang met andere.
Van nader beskou, kan daar onder meer gediskrimineer word op grond van:
ras, velkleur, etnisiteit, nasionaliteit
klas, woonplek, herkoms ("jy's mos daardie laeklas-outjie uit die onderdorp, nè?")
liggaamlike belemmering ("ek gaan jou nie hier as kantoorwerker aanstel nie, want jy het 'n misvormde voet")
siektetoestand (diskriminasie teen mense wat MIV-positief is of vigs het, teen hul metgeselle, gesinne en versorgers; MIV of vigs regverdig nie sonder meer afdanking, afgradering, oorplasing of afsondering by die werkplek nie)
ouderdom ("daardie bogsnuiter weet tog niks"; "daardie half-siniele ou toppie sal tog niks kan uitrig nie")
graad van skoling
subkultuur (byvoorbeeld punk, hippie)
Diskriminasie vererger wanneer daar op meer as een van sulke gronde teen mense gediskrimineer word, soos omdat iemand 'n Afrikaanssprekende vrou is en boonop fisiek gestremd is (taal, seksisme en liggaamlike belemmering), of omdat iemand tot 'n sekere kerkgenootskap behoort (godsdiens) en sy oupa jare lank in die tronk was weens geldverduistering (herkoms).
Gevolge van diskriminasie
ELKEEN kan diskrimineer of teen gediskrimineer word. In die praktyk is die gevolge van diskriminasie groter wanneer dit deur mense vanuit gesagsposisies toegepas word, soos byvoorbeeld deur skoolhoofde of werkgewers.
Ook wanneer 'n groot groep mense in byvoorbeeld 'n buurt teen 'n minderheidsgroep diskrimineer—die lewe vir hulle moeilik maak om hulle miskien te dwing om uit die buurt uit weg te trek— is dit erger as wanneer dit bloot een gesin is wat deur hul naaste bure getreiter word.
Die gevolge van diskriminasie sny soos 'n verwoesende laserstraal deur die hele spektrum van 'n samelewing waarin dit die norm is. Van die vernaamste gevolge is:
Verstotelinge se waardigheid en selfbeeld word afgetakel omdat hulle as tweedeklas-mense voorgestel word.
Hulle kan verarm om dan in hul armoedige maatskaplike omstandighede te bly voortploeter omdat hulle gedurig op ekonomiese gebied deur die diskriminerende groep oorheers word.
As hulle hul stemreg in plaaslike of landsbesture ontneem is—of as die stemreg nutteloos raak weens die totale oorheersing van 'n groot diskriminerende meerderheid—bly hulle vasgevang in 'n troostelose Klaas-baas-situasie.
Tot oormaat van ramp lei die rigiede groepvorming wat deur diskriminasie veroorsaak word, tot groot spanning tussen groepe. Niemand slaap meer gerus nie—nóg die verdrukte mens in sy haglike omstandighede, nóg die diskriminerende persoon wat gedurig vrees dat die lydende party in opstand kan kom en hom met geweld teen hom kan wreek.
Die ellendes wat al deur sulke gedwonge skeidings van mensegroepe veroorsaak is, kan vandag in duisende geskrifte gelees word. En stellig die ergste soorte diskriminasie wat nog op aarde bestaan het—en ongelukkig steeds bestaan—is die onregverdige onderskeide wat op grond van ras en geslag tussen mense getref word. Dit is dus nodig dat ons hierdie twee vorms van onderskeidmaking van nader sal bekyk.
Diskriminasie op grond van ras (rassisme)
DIT is nie so maklik om vas te stel waar rassisme se wortels in die geskiedenis lê nie. Die praktyk om sekere mensegroepe gering te skat en selfs te verslaaf, is immers so oud, nee, sekerlik ouer, as die tyd toe die Israeliete nog deur die Egiptiese farao's onderdruk is.
Tog kan die moderne praktyk van rassediskriminasie teruggevoer word na die Wes-Europese oorheersing van die inheemse volkere van Afrika, Amerika en Asië sedert die ontdekkingsreise van Da Gama, Columbus en andere.
Aangesien die blankes tegnies verder ontwikkel was, kon hulle gemaklik ander volkere aan hulle onderwerp. Boonop het hulle met hovaardige meerderwaardig geglo dat die blanke, Wes-Europese samelewing op 'n veel hoër kultuurtrap gestaan het—selfs dat ander rasse maar net 'n trappie hoër as diere was. Die witmense het dit dan ook as hul taak beskou om die mense van ander rassegroepe "op te voed". (Waar sendelinge en andere hul hulp met liefde aangebied het, was daar harmonie. Waar verwaandes alles wou afbreek om die natuurmense kwansuis te beskaaf en te veredel, is baiemaal slegs ontwortelde "beskawingswrakke" geskep.)
Maar die begin van die rassisme lê nie slegs hier nie. Die meeste vooroordele vind hul oorsprong in vrees vir die vreemde, gepaard met die vrees om 'n mens by ander bevolkingsgroepe te moet aanpas.
Vandag word algemeen aanvaar dat rasse gelykwaardig is. Volgens die verklaring van menseregte, wat al in 1948 deur die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies aanvaar is, het alle mense gelyke regte, ongeag hul ras, kleur, geslag, taal of godsdiens. Desondanks kom rassisme steeds voor—ook in Suid-Afrika, al is diskriminasie reeds etlike jare gelede met mening uit ons wetboeke geskrap.
Apartheid in sy breër sin was natuurlik nooit net beperk tot Suid-Afrika nie. In die geskiedenis is rassediskriminasie in verskeie ander lande in wette vasgelê—byvoorbeeld in Nazi-Duitsland met sy die diskriminasie teen Jode. Selfs in Amerika is die verskil tussen wit en gekleurd lank deur wetgewing gereël. (Daarom was dit in 2008 so 'n epogmakende gebeurtenis toe Barack Obama, die seun van 'n blanke Amerikaanse vrou en 'n swartman uit Kenia, tot Amerikaanse president verkies is.)
REGS: "Bier word beslis nie aan Indiane verkoop nie," word in Augustus 1941 deur 'n handelaar verkondig in Birney, Montana, in die VSA. Dit herinner aan die tekens "Slegs blankes", wat in die apartheidsjare oral in Suid-Afrika te sien was.
Maar "afsonderlike ontwikkeling" is in ons land tot die mees ekstreme uiterstes gevoer. Dit was selfs verbode vir wit en swart om saam op die strande te verkeer en dus saam in die see te swem, of om hysbakke in geboue te deel. Groot probleme is boonop veroorsaak deurdat huwelike tussen die rasse nie net verbied is nie, maar omdat selfs liefdesverhoudings tussen blank en gekleurd tot tronkstraf kon lei. Voorts is baie soorte werk en eiendomsreg in "blanke" gebiede net vir witmense gereserveer.
Ook die destydse verbod op Indiërs om in die Vrystaat te woon, of selfs sonder 'n permit deur die provinsie te reis, is 'n voorbeeld van flagrante diskriminasie.
Hierdie uitsluitings van die verlede het daartoe gelei dat baie instellings duidelike patrone van die bevoorregting van blankes getoon het. Vandag verbied die nuwe Grondwet van Suid-Afrika egter uitdruklik enige vorm van diskriminasie.
Trouens, dit verbind en verplig ons land tot 'n kultuur van menseregte en die handhawing van fundamentele vryhede aan die hand van omvattende omskrywings en voorskrifte, in pas met die beste wat elders bestaan. Dit gee ook erkenning aan die diversiteit van die Suid-Afrikaanse nasie en die regte van kultuur-gemeenskappe wat daaruit voortvloei.
Baie mense voel egter dat dinge in ons samelewing nie werklik genormaliseer kan word solank die sogenaamde regstellende aksie nog bestaan nie. Regstellende aksie word dikwels geregverdig as nodig om die onreg van die verlede te herstel. Hoewel dit belangrik is om foute reg te maak, voel baie mense dat regstellende aksie nuwe vorme van onreg skep teen bekwame (wit) mense, wat as gevolg daarvan uitgesluit word. Die argument is dat 'n mens nie een onreg met 'n tweede onreg behoort te herstel nie.
Soos oud-pres. F.W. de Klerk dit ook al op 'n keer in 'n toespraak gestel het: "Die Grondwet is duidelik in sy voorskrifte in Artikel 9 dat die sterk verbod teen diskriminasie op watter grond ook al aan die een kant, en die behoefte aan regstellende aksie ten opsigte van diegene wat benadeel is deur 'unfair discrimination' aan die ander kant, in samehang met mekaar hanteer moet word. Regstellende aksie, wat in wese diskriminasie ten gunste van bepaalde klasse of groepe van persone beteken, kan en moet dus aan bepaalde toetse onderwerp word.
"Ongelukkig vind hierdie balans tussen nie-diskriminasie en regstellende aksie nie voldoende neerslag in die praktyk nie. Trouens, die oorheersende indruk by baie is dat die verbod teen diskriminasie heel dikwels in die naam van regstellende aksie verkrag word; dat die begrip benadeeldes (disadvantaged) verkeerdelik bloot aan ras en kleur gekoppel word; en dat Suid-Afrika 'n ernstige risiko loop om weer eens 'n staat te word waarin diskriminasie op grond van kleur die norm word," het mnr. De Kerk gesê.
Diskriminasie teenoor vroue
GESLAGSDISKRIMINASIE beteken dat iemand sekere regte ontneem word bloot omdat hy of sy 'n man of 'n vrou is. In die praktyk kom dit meestal daarop neer dat daar teenoor vroue gediskrimineer word. Daar word selfs gedink dat hulle verstandelik minder bedeeld as die mans is of dat hulle fisiek nie in staat sou wees om in "die harde manswêreld te oorlewe" nie.
Só 'n onderskeid word in Suid-Afrika ontmoedig—en ook van owerheidsweë sterk teengestaan, soos blyk uit die aanstelling van verskillende vroue in hoë regeringsposte.
Op baie terreine van die sameling geniet vroueregte egter nog lank nie die nodige erkenning nie. Daar heers steeds in verskeie gemeenskappe die opvatting dat die vrou die man se ondergeskikte is, ook in die huwelik. Sy moet na haar heer en meester se pype dans en net sorg dat hy gelukkig is. Die idee dat 'n huwelik 'n band van liefde tussen gelyke vennote moet wees, het beslis nog nie oral ingang gevind nie.
Daar is weliswaar 'n groter beweging in die sakewêreld om vroue in verantwoordelike bestuurposte aan te stel. Gelyke betaling vir gelyke werk raak ook al hoe meer die aanvaarde norm. Dit gebeur ook elders ter wêreld. Selfs die bevelvoerder van die onlangse uitvaart van die pendeltuig Discovery is 'n vrou—die veteraan Eileen Collins.
Maar die ware emansipasie (volle gelykstelling) van die Evasgeslag moet nog gebeur.
Soos een waarnemer dit stel: Dit beteken nie dat die vrou haar vroulikheid moet prysgee en die wêreld soos 'n gespierde Amasone moet regeer nie, maar bloot dat sy haar plekkie in die son gegun moet word as die gewaardeerde vennoot en hulp van die man.
Hoe kan ons dan diskriminasie in al sy vorms uitroei?
IN die Europese Unie is daar vandag 'n beweging wat Be Equal * Be Different genoem word. Dit is 'n projek wat aksies en maatreëls teen diskriminasie binne die Europese Unie wil versterk. Be Equal * Be Different verbind mense uit verskillende lande vir 'n doeltreffende, transnasionale en standhoudende benadering teen diskriminasie op verskillende terreine.
In die nuwe Suid-Afrika stry ons Kommissie vir Menseregte weer vir die ontwikkeling van 'n kultuur van menseregte in ons land. Die Kommissie vir Geslagsgelykheid hanteer klagtes oor diskriminasie op grond van geslag en die Kommissie vir Versoening, Mediasie en Arbitrasie hanteer gevalle van onregverdige arbeidspraktyke.
Om 'n kultuur van menseregte te bou is dit verder nodig dat elke burger moet weet wat sy regte is en dat hy sy verantwoordelikhede sal verstaan.
Die Handves vir Menseregte, soos vervat in ons Grondwet, bevat talle riglyne wat ons moet ken sodat ons sal weet hoe om onregverdighede soos 'n diskriminerende denke uit ons lewensuitkyk te weer.
Daarin word onder meer verklaar dat elke persoon die reg op respek vir en beskerming van sy of haar waardigheid het. Niemand mag gemartel of wreedaardig behandel word nie. Slawerny en dwangarbeid is nie toelaatbaar nie.
Jy moet kan assosieer met wie jy wil, stem vir wie jy wil en werk waar jy wil, terwyl gemeenskappe die reg moet hê om hul eie kultuur te geniet, hul eie geloof te volg en hul eie taal gebruik.
Op die keper beskou, kan die ware einde van diskriminasie dus op die ou end slegs met twee dinge bewerkstellig word:
Werklike begrip vir mekaar.
En opregte naasteliefde.
Naskriffie in 'n ligter trant...
Onmin tussen wit en swart? Nee wat, dis vir die voëls!
LINKS BO en REGS BO: Beslis nie voëls van eenderse vere nie en boonop heeltemal verskillende spesies. Dit is nie laakbaar dat hierdie twee geveer­des mekaar die rug sal toekeer en niks met mekaar te doen sal wil hê nie. Maar met mense is dit heeltemal anders gesteld, sê die geleerdes. Want ons almal, van watter kleur ook al, behoort tot een enkele spesie (Homo sapiens). Waarom dan al die bittere onverdraagsaamheid tussen mensegroepe?