Oom Henry vertel van reuse krewe en die SAUK se Royal-tikmasjien | Trish Goosen Oom Henry vertel van reuse krewe en die SAUK se Royal-tikmasjien – Trish Goosen
Oom Henry vertel van reuse krewe en die SAUK se Royal-tikmasjien
July 17, 2014 trishgoosenBasie Hanekom, Butch Lochner, Carl Stephan, Carosini, Danie van Eeden, Henry Novella, Max du Plessis, Nimb, SAUK, Slippersbaai, St. Helenabaai, Stephan-broers, Tallie, Velddrif, Weskus 2 Comments
HENRY Novella (83) is so sinoniem met die Weskus soos snoek en die sê-ding: “nou maar toe!”
Dié oud-voedselinspekteur het ook sy merk gemaak in Afrikaanse kinderliteratuur en het in die begindae van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) saam met ou bekendes gewerk.
Die Novellas op die Weskus is die afstammelinge van ’n Noorweegse vishandelaar, Carl Stephan se Europese werknemers wat aan die einde van die negentiende eeu hulle aan die Weskus gevestig het. Ander bekende Weskusvanne soos Tallie, Nimb, Carosini, Fioravante en Dipaola is ook afkomstig van Stephan se werkers.
Hy is op 17 Augustus 1930 in Slippersbaai, St Helenabaai gebore. Henry en sy jonger suster Rona, is in St Helenabaai deur hulle ma Bennie en Pa Hentas grootgemaak.
Dit was ’n ander tyd, ’n tyd toe Velddriwwers nog die Bergrivier met ’n pont moes oorsteek en mense gedink het die see sal altyd bly gee, dat haar skatte nooit kan opraak nie.
Reuse krewe is by die dosyne daagliks onder rotse in die baaitjies uitgehaal, “’n ondermaatkreef het nie bestaan nie en vis was volop” onthou hy.
By Slippersbaai, waar Laingville vandag is, staan vier ou vissershuisies teen die see, wat vandag nog aan die Novellas behoort.
Henry se pa Hentas en sy drie broers en hulle gesinne was van die eerste vissersmense wat hulle hier op St Helenabaai kom vestig het.
Henry was van sub A tot std 6 (vandag se graad 8) in ’n plaaskooltjie met net 30 leerders. In std 6 het hy sy eerste kinderstorie geskryf wat in die Klein Burger gepubliseer is.
Van std 7 tot matriek was hy in Hoërskool Vredenburg se Esperanza-koshuis, wat vandag die ArcelorMittal-Wetenskapsentrum is. Hy en sy koshuismaats het op lui-lekker warm somersdae in die dammetjie langs Huis Wittekruin in Welgemoedstraat afgekoel.
“Daai tyd was daar net koringlande om die dam.” Die bekende oud-Springbok rugbyspeler, Butch Lochner, was een van Henry se klasmaats en Butch se pa, Jannie Lochner, was skoolhoof in die tyd toe Henry daar op skool was.
Na skool het Henry vir ’n ingenieursfirma gewerk wat die jetty by West Point in St Helenabaai gebou het. Henry was ’n duiker wat sementblokke onder die water moes pak.
Hy onthou die swaar duikpak met die koperskoene, loodbeld en “maanmannetjie helmet” nog baie goed.
Tussendeur het Henry altyd tyd gemaak vir sy kinderverhale. Hy het gereeld stories vir Siembamba geskryf, ’n radioprogram vir kinders op die Afrikaanse diens.
Terwyl Henry as bemarkingsbeampte vir die departement landbou en tegniese dienste in Kaapstad gewerk het, het Max du Plessis van die SAUK se kantore in Riebeekstraat hom gebel en vir hom ’n werk as byklanke-organiseerder aangebied.
Henry was vir die volgende vier jaar in beheer van die agtergrond- en byklanke tydens opnames van verhale op 78-spoed-plate en later 33½spoed-plate. Later het hy klanke vir regstreekste verhale oor die radio gedoen.
Hy het saam met ’n hele paar ou bekendes in die uitsaaibedryf gewerk, ondermeer Dolf van Niekerk, Danie van Eeden, Basie Hanekom en Morkel van Tonder. Baie van die klanke wat tydens die Tweede Wêreldoorlog opgeneem is, soos masjiengewere en kanonne, is in die stories gebruik.
By Leeukop het Henry en sy span die geluid van ’n rotsstorting nagemaak deur klippe van die kop af te laat afrol en dit dan op te neem.
Een middag met ’n regstreekse uitsending was hy en sy kollega Jasper Siebrits in groot moeilikheid toe een van die byklankplate skoonveld was.
’n Vrou, wat een van die stemme in die storie was, was skielik so paniekerig toe die regte klank nie op die regte tydstip speel nie, dat sy per ongeluk die mikrofoon by die klankspan se ateljee aangeskakel het.
“O donner, hier lê die ongeluk op die tafel,” het Siebrits aan die hele volk se luisteraars verkondig toe hy die vermiste plaat ontdek. “Ons is deeglik geskrobbeer, amper die sak gekry,” het oom Henry gelag.
Hy het ook in dié tyd gereeld stories vir die SAUK op die Royal-tikmasjien geskryf wat altyd in die ateljee in Riebeekstraat gestaan het.
Na 1954 wou hulle hom verplaas, maar oom Henry was nie bereid om die Wes-Kaap te verlaat nie.
Hy het toe vir 25 jaar as ’n voedselinspekteur vir die Suid-Afrikaanse Buro van Standaarde (SABS) op die Weskus gewerk. Sy primêre rol was om inspeksies by die visfabrieke te doen. “Daar was só baie van hulle, nou is daar net ’n paar oor,” het hy hartseer gesê.
“Die industrie het self sy eie bronne vernietig. Dit is die moderne tegniek wat die pelagiese visbedryf seergemaak het.” Henry het in 1990 afgetree en in 1997 is sy eerste roman, Oog-Oog, gepubliseer.
Oog-Oog, die storie van ’n Weskus-vissersgemeenskap wat deur ’n vreemde onheil in die see gesteister word was ’n finalis in die Kwela, Engen en NMTV-skryfwedstryd in 1998. Henry woon vandag in Vredenburg saam met sy vrou Dalene. Sy seuns Hentie en Eknath Novella is bekende sakemanne op die dorp.
→ Bra’s, broekies, bloemers en brandewyn
← Op ‘n woordreis om kos te ontdek, saam met Niël Stemmet
2 thoughts on “Oom Henry vertel van reuse krewe en die SAUK se Royal-tikmasjien”
Jasper Siebrits says:
Laat weet vir Henry dat Jasper Siebrits van SAUK dae in Riebeeckstraat woon nou in Nieu Zealand. Hy en sy vrou Vivienne het hulle in 2000 permanent hier gevestig met twee van hulle kinders ook hier en een in Amerika.
June 7, 2016 at 1:01 am	 Reply
Ongelooflik. Ek sal hom beslis laat weet.
June 26, 2017 at 12:15 pm	 Reply