You are here: Home » Content » Die San en die Khoina
Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.This content is ...In these lensesGETIntPhaseSS Tags5th Afrikaans LO3:AS5.3.3 Assignment Course This module is included inLens: Siyavula: Social Sciences (Gr. 4-6)By: SiyavulaReview Status: In Review
DIE SAN EN KHOINA DIE SANEen van die eerste groepe mense wat Suid-Afrika hul tuiste genoem het, was die San. Soos jy reeds weet, bly die jagter-versamelaarsgroepe al meer as 20 miljoen jaar lank in Suider-Afrika. Reeds 10 000 jaar gelede het die eerste groep hul hier kom vestig. Hulle het in klein gesinsgroepe rondgetrek op soek na kos en water om te oorleef. Die mans moes meestal jag en die vrouens veldkosse (saad, vrugte, bolle, bessies en wortels) versamel. Party het ook visgevang in plaas van om te jag. Die San is net ‘n ander naam vir die Boesman. Europeërs het hulle die bynaam van Boesman (bosmense) gegee.Soos in vorige modules, gaan jy volop geleenthede kry om die verlede van die San en Khoina te rekonstrueer.AKTIWITEIT 1:OM DIE VERLEDE VAN DIE SAN EN KHOINA TE REKONSTRUEER[LU 3.3]a) Stap saam op die spore van die San. Die volgende sketse oor ‘n dag in hul lewe gaan jou baie help om hulle beter te verstaan. Verbind net elke skets met sy beskrywing [byvoorbeeld 1 (i)].
Die vrouens gaan grawe soggens veldkosse uit met hierdie stukke harde hout (graafstok). Soms word ‘n bok se horing aan die voorpunt vasgesit om harde grond mee te breek. Hulle maak die veldkosse in velsakke bymekaar. In seisoentyd, byvoorbeeld as die neute ryp is, kon dié ekspedisies tot ses dae lank duur. Heuning en insekte word ook versamel. Klipinstrumente word gebruik om die vleis mee te bewerk. Wanneer genoeg kos en water vir die dag ingesamel is, dans die mans saans in ‘n sirkel, terwyl die vrouens sing en hulle met musiekinstrumente begelei. Dié tyd word soms ook gebruik om voorwerpe te maak, te rook, stories te vertel en speletjies te speel. Die mans gaan jag met ‘n pyl en boog. Gesels in julle groepe oor wat julle alles uit die sketse op die vorige bladsy kan aflei. Voltooi dan die onderstaande sinne.Voorkoms Klein geelbruin mensies van omtrent (1) lank. Die meeste (2) word in die agterste deel van die liggaam geberg. Hulle dra min klere, net ‘n (3).Gewoontes Hulle aanbid ,(4) sterre, son en die hottentotsgot. As iemand sterf, word hy in (5) posisie begrawe met sy besittings.Gereedskap Gereedskap is van verskillende stowwe gemaak.b _ _ n, s _ _ l _ _ d _ p, bl _ _ r,h _ _ t, k _ _ p (6)Hoe het hulle klippe só hol gekry? Wonings Hulle het geen vaste wonings nie. Rede?Die San-kinders het in ‘n heel ander skool as julle geleer – bedags in die veld en saans rondom die vuur. Hulle het die diere se gewoontes só goed geken dat hulle dit selfs kon naboots.a) Verskaf nou die regte antwoorde op die vrae oor hul jagkuns. Gebruik die woorde in die raampie.Figure 2 Die mans was jagters. Hul vernaamste wapen was die (1) en (2) wat baie styf gespan is. Pylpunte is gemaak van (3) en (4) en die steel van (5). Gif van (6) en (7) is net agter die punt van die pyl gesmeer. Die San het hulle pyle in (8) gedra.Kleinwild en voëls is in (9) gevang en grootwild in (10).Figure 3DIE KHOINA“Baie welkom by die Khoina. Dit was die Europeërs wat ons naam verander het na Hottentotte, omdat ons dikwels ‘n woord gebruik wat net so klink! Blykbaar beteken Khoina “man van manne”! Ons beter dieet het veroorsaak dat ons ‘n groter liggaamsbou het as die San.Ons het ongeveer 2 000 jaar gelede uit die noorde hier aangekom. Voordat ons suidwaarts getrek het, het ons gewoon waar Botswana vandag is. Ons het by swart mense wat deur ons gebied getrek het, meer geleer oor ruilhandel en hoe om met vee te boer ter wille van oorlewing. Die groot verskil tussen ons en die San is geleë in die feit dat ons veeboere en hulle jagter-versamelaars is. Ons voorkoms, taal en gebruike stem egter baie ooreen met dié van die San. Anders as die San, wat in klein jaggroepe rondtrek, trek die Khoina in groot groepe.Nadat die Nederlanders onder leiding van Jan van Riebeeck in 1652 aan die Kaap geland het, het ons al hoe meer weivelde verloor. In 1713 het baie Khoina weens ‘n pokke-epidemie gesterf en het ons ook baie vee weens siektes verloor. Om te oorleef, moes baie op plase en in dorpe gaan werk en het hulle geleidelik met ander groepe ondertrou. Vandag is daar baie min Khoina oor. Die meeste bly in klein groepies in die Richtersveld, asook in Namibië (Namas).”Figure 4a) Na jul gesprek met X!Hau behoort julle die volgende opsomming oor die Khoina maklik te kan voltooi!Figure 5Gewoontes Hulle het (1) aanbid vir reën. Hulle was baie lief vir (2) en musiekinstrumente.Voorkoms Hulle was sterker gebou as (3). Hulle klere was van skaapvelle of velle van (4) diere gemaak. Hulle was lief vir versierings wat van (5) X!Hau gemaak is.Wonings Hulle hutte was rondom die (6) se hut gebou. In die middel was ‘n oop ruimte vir (7) snags. Rietmatte is oor ‘n raamwerk van gebuigde (8) gegooi.Voedsel Al hoe meer het oorgeslaan na (9) boerdery. Hulle het nie hulle (10) geslag nie, maar wel skape. (11) (tipe melk) was van hulle lekkernye.Figure 6Kies nou die regte antwoorde oor hulle boerdery uit die raampie.Figure 7Die Khoina het (1) of kuddes (2) aangehou. Hulle het besef mens kan diere (3) en in kampe aanhou.Die Khoina het (4) en (5) gehad. Dié diere het (6) en (7) aan hulle verskaf. (8) is deur hulle gebruik om vragte aan te (9). Beeste was vir die Khoina ‘n teken van (10).Gebruik nou die volgende eenvoudige vragies om meer inligting oor die Khoina se woonplek te bekom. Wat gebeur in die skets? Wanneer en waar het dit gebeur? Waarom het dit gebeur? Herken jy die mense op die skets? Kan jy hulle name uitvind? Hoe weet ons dat dit alles wel gebeur het?Figure 8a) Beantwoord in pare die volgende vragies oor die Khoina se lewenswyse. Hoekom het die Khoina meer besittings gehad as die San? Hoe is hulle hutte gebou? Waarvan is die vloere gemaak? Waarvan is die vloere in julle huis gemaak? Hoekom is die hutte rondom die hoofman se hut gebou? Waarop het hulle snags geslaap? Waarop slaap jy? Waarvandaan het hulle water gekom? Hoe word julle huis en skool van water voorsien?Figure 9[LU 3.3]Table 1
AssesseringLEERUITKOMS 3: HISTORIESE INTERPRETASIE – DIE LEERDER IS IN STAAT OM ASPEKTE VAN GESKIEDENIS TE INTERPRETEER3.1 Wees bewus van meer as een siening van die verlede.Verstaan dat verskillende sienings oor dieselfde saak reg of verkeerd kan wees3.2 Onderskei tussen feite en menings.Kan inligting vanaf kaarte, diagramme en grafieke bekom.3.3 Rekonstrueer verlede. Kan ‘n eenvoudige rekonstruksie van gebeurtenisse maak en verstaan hoe die mense daaroor voel.MemorandumAktiwiteit (a)(i) 5(ii) 5(iii) 4(iv) 1(i) 2, 3(b) Voorkoms: (1) ± 153 cm (2) vet (3) lendekleed (mans), leervoorskoot (vroue) Gewoontes: (4) maan (5) sittend Gereedskap: (6) been, skilpaddop, blaar, hout, klip (c)(1) pyl (2) boog (3) klip (4) been (5) hout of riet (6) mopaniewurms (kerwer larwes) (7) slange (8) koker (9) strikke (10) vanggate(d) Gewoontes: (1) maan (2) dans / sang Voorkoms: (3) San (4) wilde diere (5) sade, bessies, volstruiseierdoppe, klei Wonings: (6) hoofman (7) die vee (om te slaap) (8) doringtakke en pale / latte Voedsel: (9) vee (10) beeste (11) dikmelk (uit kalbasse) (e)(1) troppe (2) vee (3) vang (4) skape (5) beeste (6) vleis (7) dikmelk (8) osse (9) ry (10) rykdom
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 21, 2009 11:39 am -0500. Add to a lens