Saai: Ander moontlikhede ná Landbank? | Maroela Media
Foto ter illustrasie. (Foto: eko pramono, Pixabay)
Die Landbank is stadig maar seker besig om in duie te stort en volgens Saai, die netwerk vir familieboere, hou dit reeds rampspoedige gevolge in vir baie van sy lede, asook vir die vooruitgang van landbou in die geheel.
Maroela Media het onlangs berig dat dié bank verwag om in die huidige boekjaar 'n verlies van R1,06 miljard te ly, 'n daling van 'n verlies van R1,3 miljard wat hy 'n jaar tevore gely het. Boonop verwag die bank om tot in die 2023-'24-boekjaar verdere verliese aan te teken.
Volgens dr. Theo de Jager, uitvoerende voorsitter van Saai en president van die Wêreldlandbou-organisasie, is die ineenstorting van die Landbank die grootste ramp wat Suid-Afrikaanse boere verlede jaar getref het.
"Van oral in Suid-Afrika kla voornemende kopers dat dit sedert die ineenstorting van die Landbank byna onmoontlik is om lenings te kry om 'n plaas te koop. Onteiening sonder vergoeding, oorverhitte grondhervormingsjargon en 'n stram ekonomiese omgewing maak handelsbanke skugter vir grondlenings," het De Jager op Twitter gesê.
Hy het tydens 'n onlangse landboufinansieringskonferensie wat Saai saam met die Thabo Mbeki-stigting aangebied het, gesê dat boere uiters afhanklik is van produksielenings wat al jare lank deur die Landbank beskikbaar gestel is, sodat hulle volgende jaar ten minste kan aanhou boer.
Daar is 'n kans dat hierdie ineenstorting tot die likwidasie van 10% van boerderye sal lei.
Volgens Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient-groep, het die Landbank se lenings wat nie presteer het nie (lenings wat vir 90 dae of meer uitstaande is) van 16% verlede jaar tot 28% vanjaar gestyg. Dan is die skrif teen die muur.
Hy sê toe die bom in middel 2020 gebars het, het die Landbank sy rentekoerse dramaties verhoog en selfs vereis dat sekere kliënte hulle algehele lenings terugbetaal.
Dit het derhalwe baie druk op landbou-ondernemings geplaas. "Landbank kan glad nie meer nuwe kliënte betrek nie en slegs diens aan sy bestaande kliënte lewer."
Hugo de Waal, 'n saaiboer in die Wes-Kaap en Saai-verteenwoordiger, sê die algehele skuld in die landbousektor aan die einde van 2020 was R190 miljard, waarvan die Landbank R54 miljard en kommersiële banke R116 miljard hou. Die res is op die boeke van landbou-ondernemings soos koöperasies en private persone. Baie van die Landbank se lenings word deur landbou-ondernemings in veral opkomende boere se opheffingsprogramme gebruik.
Tydens die konferensie het Roodt dit duidelik gestel dat landbou nie meer 'n primêre bedryf is nie. Hy voer aan dat landbou vandag eintlik baie gevorderd is en selfs deel van die tersiêre bedryf vorm as dit byvoorbeeld by hommeltuie en genetiese ingenieurswese kom. "Landbou is nou deel van die dienstebedryf en ons moet anders daarna kyk. Dit is nie meer 'n vuil bedryfsveld nie, maar eerder 'n hoogs gesofistikeerde moderne bedryf."
Hy sê ons moet vrede maak met die feit dat die staat nie meer geld het nie en nie meer die Landbank gaan help nie. Hy stel voor dat die Landbank in twee gedeel moet word, naamlik in 'n kommersiële deel wat winsgewend moet bly en 'n ontwikkelingsdeel om die bank se mandaat te vervul.
"Boere het andersins verskeie opsies, soos dat hulle by kommersiële banke geld kan leen soos wat nou reeds 'n geruime tyd die geval is."
Hy sê boere kan ook wyer kyk vir finansiering. "Landbou kan teen goedkoop koerse geld oorsee leen, maar moet op sy hoede wees vir wisselende wisselkoerse. Hoewel jy versekering daarteen kan uitneem, is dit baie duur."
Sy beste toevlug, wat wel baie ontwikkeling gaan verg, is die kapitaalmarkte. "Groot groepe boere kan as 'n eenheid by plaaslike kapitaalmarkte leen, maar dit moet reusebedrae wees. Suid-Afrika se finansiële sektor is baie likied en goed gereguleer en die instrumente is daar vir boere wat dit wil waag."
Mark Barnes, 'n vorige groep-HUB van die poskantoor en wat 36 jaar in die korporatiewe finansieringswêreld betrokke was, sê daar sal altyd geld vir boere beskikbaar wees. "Dit moet net in die regte mengsel en teen die regte prys wees. Die groot vraag is hoe om dit te oorbrug sodat boere toegang daartoe kan kry.
"Wanneer ek wonder of iets gefinansier kan word, dink ek altyd aan die veerkragtigheid daarvan en hoe sy inkomste lyk. Daar is geen twyfel dat landbou sterk is en gesond groei nie. In die eerste ses maande was landbou se uitvoere R90 miljard en as jy die inkomste van plaaslike verkope bytel, sal jy besef dat dit 'n groot bedryf is. Dit is dus vir my baie snaaks dat dit nie in staat is om voldoende en formeel gefinansier te word nie."
Hy sê daar moet net genoeg desperate boere bymekaarkom om 'n uitgebreide en saamgestelde oplossing te vind. "Ek glo die Landbank sal steeds 'n sentrale rol speel, maar dit moenie die enigste speler wees nie. Die staat sal ook kritiek belangrik wees in terme van grondsekerheid en ondersteuning, maar die bestaande strukture sal verander moet word. Ons moet dink aan sentrale koördinasie maar gedesentraliseerde toegang tot geld."
Hy sê pasgemaakte pakkette sal vir groot- en kleinskaalse boere ontwikkel moet word wat deur 'n intelligente oopkop-sentrum bestuur word.
Internasionale moontlikhede is ook vir Barnes 'n oplossing en iets wat boere ernstig moet ondersoek. "Daar is diep en likiede wêreldwye kommoditeitstermynmarkte wat reeds hulle oog op ons landbou het. Ek is in gesprek hieroor met die HUB van Viterra, wat deel van Glencore is. Hulle het die kennis en vaardighede en aangesien Suid-Afrikaanse landbou deel van die internasionale sakeveld is, is hierdie opsie voor die hand liggend."
Barnes het ook gewaarsku as landbou nie op 'n verantwoordelike manier in die formele sektor gefinansier gaan word nie, gaan vreemdelinge of ongure karakters dit doen – en hulle stel eerder belang in voedselsekerheid in hulle eie lande.
finansiële bedryf Landbank Saai
Familie gesoek ná liggame in rivier gevind is
Viva ANC! Nog n ANC flop.
Het lankal in duie gestort als wat die anc aan raak verander in bollie.
Trotse Anc kultuur.
Nou sê Theo de Jager presies wat daai hoof van die land bank laas week gesê het. So nou wie het die plan nou eintlik uitgedink? Dan stel ek eerder voor dat n nuwe privaat agri-bank gestig word SAAI, TLU, VLU en ander saam met Afriforum. Los die staat en sy gemors.