Soos ras ’n biologiese eenheid is, is volk immers ’n kulturele eenheid en nasie ’n staatkundige eenheid. Die Switserse nasie bevat byvoorbeeld gedeeltes van verskillende volke. En die Suid-Afrikaanse nasie bestaan selfs uit baie meer volke, soos die Afrikaners, Indiërs, Zoeloes, Xhosas, ens.
Smuts voltooi sy geskrif en gee dit aan. Dit moet die inleiding vorm van die handves van die nuwe te stigte wêreldorganisasie, reken hy. Die geleentheid is ’n samekoms van internasionale leiers wat ná die verwoestende Tweede Wêreldoorlog (1939-’45) in Amerika vergader.
Die afgevaardigdes is gedetermineerd om ’n organisasie in die lewe te roep wat hom vir ware wêreldvrede en -veiligheid en die beskerming van menseregte sal beywer. Die ou Volkerebond, wat dit ná die Eerste Wêreldoorlog (1914-’18) probeer vermag het, het kennelik en klaaglik hierin misluk.
In 1944 lei ’n reeks vergaderings by Dumbarton Oaks in Washington tot die basiese plan vir ’n nuwe vredemakende organisasie. Op 25 April 1945 vergader verteenwoordigers van 44 lande, onder meer Suid-Afrika, vir hierdie doel in San Francisco en nog lande word in die loop van die onderhandelings genooi om afgevaardigdes te stuur.
Die opstel van ’n handves is nie maklik nie. Maar die onderhandelaars byt vas en uiteindelik, op 26 Junie 1945, onderteken 50 nasies die Handves van die Verenigde Nasies in San Francisco. Pole onderteken later die dokument ook as stigterslid, en daar is dus 51 stigterslede.
BYNA elke land op aarde behoort vandag tot die einste Verenigde Nasies waarvoor Smuts en die ander hulle destyds so verbete beywer het. Die getal lidlande het deur die jare tot 192 aangegroei, met die onafhanklikwording van al hoe meer state en hul toetrede tot die organisasie saam met ander onafhanklike state wat hulle aanvanklik nie tot deelname wou verbind nie. Van die jongste toetredes was in September 2002, toe Switserland, in Europa, en Timor-Leste (Oos-Timor), in Suidoos-Asië, hulle by die wêreldliggaam geskaar het. Op 28 Junie 2006 is Montenegro as die 192ste lidland verwelkom.
Montenegro—in Suidoos-Europa, tussen die Adriatiese See en Serwië—het tot die VN toegetree slegs vyf weke nadat hy sy onafhanklikheid van Serwië in ’n dergelike demokratiese proses verwerf het. Sy mense het eweneens ’n referendum gehou en besluit om af te stig.
Die Verenigde Nasies is geen wêreldregering nie en hy maak nie wette nie. Tog help hy om die middele te verskaf om internasionale konflikte op te los. Die organisasie formuleer voorts beleide wat ons almal raak—’n losse vennootskap van wêreldstate met ’n vaste fondament van koöperatiewe deelname.
Wanneer ’n staat ’n lid van die VN word, verbind hy hom tot die Handves, waarin die basiese beginsels van internasionale betrekkinge uiteengesit word. Volgens die Handves het die organisasie vier doelwitte, naamlik:
om saam te werk vir die oplossing van internasionale vraagstukke en respek vir menseregte te bevorder;
AL die lidstate van die VN word verteenwoordig in die Algemene Vergadering—’n “parlement van nasies” wat vergader om aandag aan die wêreld se dwingendste vraagstukke te skenk. Besluite oor sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid, die toelating van nuwe lede en die VN-begroting word met ’n tweederdemeerderheid geneem. Ander sake word deur middel van ’n gewone meerderheid besleg. In die afgelope jare is ’n spesiale poging aangewend om besluite deur konsensus te neem eerder as deur formele stemmings.
DIE VN se Handves verleen aan die Veiligheidsraad die primêre verantwoordelikheid vir die handhawing van die wêreldvrede
Nege stemme is in die Veiligheidsraad nodig vir die aanvaarding van ’n besluit. Buiten wat stemmings rakende prosedure aanbetref, kan ’n besluit nie deurgevoer word as dit deur ’n permanente lid geveto word nie.
Wanneer die Veiligheidsraad ’n kwessie onder oë neem wat die wêreldvrede bedreig, word maniere eers ondersoek om die geskil vreedsaam te besleg. Die raad kan die raamwerk vir ’n skikking voorstel of as bemiddelaar optree. Indien gevegte uitbreek, beywer die raad hom vir ’n skietstilstand. ’n Vredesending kan gestuur word om die partye te help om die wapenstilstand te handhaaf en om die opponerende magte uitmekaar te hou.
Die Veiligheidsraad kan maatreëls tref om sy besluite af te dwing. Hy kan ekonomiese sanksies teen ’n land instel of ’n verbod op die verskaffing van wapens aan ’n land gelas. In uitsonderlike gevalle het die raad al selfs lidstate gemagtig om “al die nodige middele” te gebruik, insluitende gesamentlike militêre optrede, om te verseker dat sy besluite uitgevoer word.
Die Veiligheidsraad doen ook aanbevelings aan die Algemene Vergadering oor die aanstelling van ’n nuwe sekretaris-generaal en die toelating van nuwe lede tot die VN.
Die Ekonomiese en Maatskaplike Raad het 54 lede, wat vir termyne van drie jaar deur die Algemene Vergadering verkies word. Die raad kom regdeur die jaar byeen, maar daar is ’n belangrike sitting in Julie, wanneer ’n spesiale vergadering van ministers groot ekonomiese, maatskaplike en humanitêre kwessies bespreek.
Al elf hierdie gebiede is reeds as trustgebiede ontbind. Party van hulle is by buurlande ingelyf en ander het hulle as onafhanklike lidstate by die VN aangesluit. In 1994 het die laaste van die trustgebiede, die Palau-eilande wat deur die VSA geadministreer is, onafhanklik geword, met die gevolg dat Voogdyraad sy werk afgehandel het.
Die Voogdyraad bestaan nou uit die vyf permanente lede van die Veiligheidsraad. Die raad het sy prosedurereëls só gewysig dat die lede byeen kan kom as en wanneer dit nodig mag wees.
DIE Wêreldhof in Den Haag, Nederland, is die hoof- geregtelike orgaan van die VN. Bestaande uit vyftien regters wat saam deur die Algemene Vergadering en die Veiligheidsraad verkies word, beslis die hof in geskille tussen lande. Deelname deur state aan ’n geding is vrywillig, maar as ’n staat instem om deel te neem, word hy verplig om die hof se besluit te eerbiedig. Op versoek sal die hof ook raadgewende menings aan die Algemene Vergadering en die Veiligheidsraad deurgee.
Elk van die Wêreldhof se regters word vir ’n termyn van nege jaar gekies en daar mag nie meer as een regter van enige nasionaliteit wees nie. ’n Verkiesing word elke drie jaar vir ’n derde van die setels gehou. Die lede van die hof verteenwoordig nie hul regerings nie, maar tree as onafhanklike regsprekers op.
Die regters moet in hul onderskeie lande die nodige kwalifikasies hê om in die hoogste regterlike ampte te kan dien of erkende regsgeleerdes wees wat onderleg is in die volkereg.
DIE Internasionale Monetêre Fonds, die Wêreldbank en twaalf ander onafhanklike organisasies wat as “gespesialiseerde agentskappe” bekend staan, skakel deur middel van koöperatiewe ooreenkomste met die Verenigde Nasies. Hierdie agentskappe, waaronder die Wêreld-Gesondheidsorganisasie, is outonome
liggame wat deur tussenstaatlike reëlings geskep is. Hulle het ’n omvattende reeks verantwoordelikhede op ekonomiese, maatskaplike, kulturele, opvoedkundige, gesondheids- en verwante terreine. Sommige van hulle, soos die Internasionale Arbeidsorganisasie en die Wêreldposunie, is ouer as die VN self.
Daarbenewens werk ’n aantal VN-buro’s, -programme en fondse—soos die kantoor van die VN se Hoëkommisaris vir Vlugtelinge, die VN se Ontwikkelingsprogram en die VN se Kinderfonds (UNICEF)—om die ekonomiese en maatskaplike toestande van mense regoor die wêreld te verbeter. Hulle doen verslag aan die Algemene Vergadering of die Ekonomiese en Maatskaplike Raad.
BENEWENS die geskiedkundige Wêrelddeklarasie oor Menseregte in 1948, het die VN reeds meer as tagtig verdrae geformuleer wat bepaalde soorte menseregte help beskerm en bevorder.
Die VN se vredesaksies is van wesenlike belang op plekke waar die vrede bedreig word. Trouens, op ’n gegewe oomblik kan tienduisende militêre en burgerlike personeel van die VN, wat deur tientalle lande verskaf word, by verskillende operasies oor die wêreld heen betrokke wees.
Natuurlik het die VN in sy bestaan ook al gruwelik gefaal in sy vredemakende rol. Maar op ander gebiede het die VN-familie besliste bydraes gelewer om wêreldtoestande te verbeter.
Só het omgewingskonvensies van die VN al suurreën in Europa en Noord-Amerika help verminder, die besoedeling van die see wêreldwyd laat afneem en gehelp om die produksie van gasse uit te faseer wat die aarde se osoonlaag vernietig.
Meer volkeregtelike maatreëls is ook in die afgelope halfeeu of wat deur die VN ontwikkel as in al die eeue van die mens se geskiedenis.
Elke jaar word tot drie miljoen kinderlewens deur immunisering gered, maar byna drie miljoen meer sterf weens voorkombare siektes. Die Kinderfonds UNICEF, die Wêreld-Gesondheidorganisasie, die Wêreldbank-groep, private stigtings, die farmaseutiese bedryf en regerings het hande gevat in ’n nuwe inisiatief—die Wêreldwye Alliansie vir Entstowwe en Immunisering—wat ten doel het om daardie syfer tot nul te verminder.
Lugverkeer is wêreldwyd veiliger, danksy reëls en regulasies waaroor daar deur die Internasionale Vereniging vir Burgerlike Lugvaart ooreengekom is.
Pokke is op aarde uitgewis vanweë ’n wêreldwye veldtog wat deur die Wêreld-Gesondheidsorganisasie gekoördineer is. Daarbenewens is polio in die Amerikas uitgewis en word beplan om dit ook wêreldwyd te doen.
SUID-AFRIKA het onder apartheid uiters gespanne betrekkinge met die VN gehandhaaf. Die aanvalle op Suid-Afrika het egter al begin voordat apartheid nog in die wetboeke verskans was. Reeds in 1946 is die land deur die Indië en die Sowjet-unie geroskam oor sy wetgewing oor Indiërs en die administrasie van Suidwes-Afrika, die teenswoordige Namibië.
Suid-Afrika het Suidwes-Afrika ingevolge ’n ou mandaat van die gewese Volkerebond regeer, maar die internasionale druk het hoe langer hoe hewiger geword dat Suid-Afrika sy beheer oor Suidwes moes prysgee.
Met apartheid in hul visier, is die veldtog teen Suid-Afrika ook al hoe meer verskerp deur die Afrika-state wat in die jare vyftig, sestig die een ná die ander onafhanklik geword en VN-lidmaatskap verkry het.
Al hoe meer stemme het opgegaan om Suid-Afrika uit die VN te skors of aan ’n algehele boikot (sanksies) te onderwerp as gevolg van sy binnelandse beleid. Mettertyd het die land—en dit is by nabetragting glad nie te kras gestel nie—in die VN niks minder as die status van “die muishond van die wêreld” gehad nie.
’n Verbod op die verskaffing van wapens aan Suid-Afrika het die uitwerking gehad dat die land sy eie wapenbedryf opgebou en naderhand selfs ’n geheime kernwapenprogram gehad het.
Toe die Algemene Vergadering in 1966 stem om Suid-Afrika se mandaat oor Suidwes-Afrika op te sê, is dit tot Namibië hernoem. Suid-Afrika het egter geweier om die besluit te aanvaar, asook die uitspraak in 1971 van die Wêreldhof in Den Haag dat Suid-Afrika se teenwoordigheid in Namibië onwettig is.
En in die jare negentig het die hele VN-tirade teen Suid-Afrika ’n pryslied geword met die aftakeling van apartheid en die totstandkoming van ons veelrassige demokrasie.