PressReader - Landbou Vee: 2017-09-01 - Dié hon­de is jak­kal­se se mo­ses
Dié hon­de is jak­kal­se se mo­ses
’n A­na­to­lie­se her­ders­hond is jak­kal­se se e­nig­ste na­tuur­li­ke vy­and wat deur die boer be­stuur kan word. Twee buur­man­ne by Mon­ta­gu ver­tel hoe hul­le dié hon­de in hul om­ge­wing ge­bruik.
Landbou Vee - 2017-09-01 - Roofdierbekamping - NA­VRAE: Mnr. Da­nie le Roux, e-pos: in­fo@ ka­rooad­ven­tu­res.co.za
A­na­to­lie­se her­ders­hon­de is die e­nig­ste be­kos­tig­ba­re op­los­sing teen jak­kal­se wat kleinvee voor die voet op­vreet, sê mnr. Da­nie le Roux, ’n Dor­per­boer van die plaas Koe­nie­s­kraal by Mon­ta­gu. “Dis niks snaaks om twee der­des van jou lam­mers te ver­loor nie. Ek het hier in­ge­trek met 800 ooie. Op ’n kol het hul­le my die­re só op­ge­vreet dat ek net 250 die­re oor­ge­had het, want daar was nie vervangingsooie nie.”
Mnr. F­rik­kie Hugo, sy buur­man van die plaas V­re­de­lus, be­aam dit. Hy boer met Dohne-Me­ri­no’s en het aan­vank­lik sy ska­pe saans in ’n kraal ge­jaag. “Dit vat twee uur van jou dag en het nie al­tyd ge­werk nie – ’n lui­perd het al in­ge­spring en toe lê daar ne­ge dood. Jak­kal­se be­gin ook in die dag vang, som­mer groot ska­pe.”
Da­nie was agt jaar ge­le­de op die punt om uit des­pe­raat­heid na An­gus­bees­te oor te ska­kel, toe hy A­na­to­lie­se her­ders­hon­de as veewagters op die proef ge­stel het. Dié hon­de, wat oor eeue heen in A­na­to­lië, Tur­kye, as veewagters ge­se­lek­teer is, het ’n in­ge­bo­re in­stink om die­re op te pas en sal hul trop met hul le­we ver­de­dig. “Die eer­ste ding wat ek nou soek as ek by die trop aan­kom, is my hond,” sê Da­nie. “As ek weet die hond is daar, hoef ek am­per nie eens die lam­mers te tel nie.
“Dit is on­ge­loof­lik wat hul­le kan uit­rig. Hul­le is drie keer die jak­kals se groot­te. Jy het dus ’n na­tuur­li­ke vy­and in die veld ge­sit, een wat jy kan be­stuur.
Op Da­nie se aan­be­ve­ling het F­rik­kie in 2013 sy eer­ste hond ge­kry. “Hy het my in die be­gin­sta­di­um twee, drie keer ’n dag ge­bel – die hond doen dit, wat moet ek maak? Dan sê ek vir hom, hou maar net moed. Gee die hond ’n kans, dit sal reg­kom,” ver­tel Da­nie.
Se­dert F­rik­kie die hon­de ge­kry het, het
sy lam­per­sen­ta­sie van 70 tot 120 ver­be- ter. Hy het tans drie her­ders­hon­de, wat al met al­les van ’n bob­be­jaan tot ’n lui­perd deur­me­kaar was.
“As ’n hond nie vir ’n bob­be­jaan bang is nie, kan ’n lui­perd loop bars,” sê Da­nie.
“Jy sal jou­self met ste­le­ry ook vies­lik vas­loop. Ek het self al ge­skrik – s­kie­lik staan daar ’n hond tus­sen die ska­pe op en s­torm op jou af. Dis ’n groot af­skrik­mid­del.”
Vyf pla­se in die om­ge­wing maak nou op hon­de s­taat om hul kleinvee op te pas. “As al­mal in die om­ge­wing hon­de het, is dit tot elk­een se voor­deel. F­rik­kie se hon­de maak jak­kal­se vrek voor­dat hul­le by my uit­kom. Hy skep vir my ’n buf­fer. Ek is weer vir die vol­gen­de ou ’n buf­fer. Ie­wers gaan daai jak­kals hom vas­loop. Ons kan die ge­bied skoon­maak,” ver­dui­de­lik Da­nie.
’n Goeie ver­hou­ding met jou buur­man is deur­slag­ge­wend, sê Da­nie. “Baie ou­ens het al top­hon­de ver­loor wat deur hul buur­man ge­skiet is. In­tus­sen was die hond ag­ter ’n jak­kals aan. Die hond ver­dryf jak­kal­se en an­der roofdiere uit die kamp en maak dan ’n ál wy­er ge­bied skoon. Hy gaan na waar die moei­lik­heid is, ver­al as sy kamp skoon is.
“Dít is wan­neer F­rik­kie se hon­de soms na my plaas toe deur­kom. Ek boer met Dor­pers en hy met Dohne-Me­ri­no’s, maar ons het nog nooit pro­ble­me ge­had met hon­de wat die vreem­de ska­pe vang nie. Mô­re is hy weer te­rug na die an­der trop.”
’n Jong hond word soms deur jak­kal­se uit­oor­lê, sê F­rik­kie, maar moe­nie te gou tou op­gooi nie. ’n Hond sal op agt maan­de jak­kal­se ver­wil­der en op ’n jaar be­slis jak­kal­se be­gin vang en vrek­maak. Op 18 maan­de is hy jakkalsslim.
Dit is be­lang­rik om nie ’n jong hond aan sy eie ge­na­de oor te laat nie. As ’n trop met lam­mers na ’n nu­we kamp moet skuif, is dit ’n goeie plan om eers ’n gro­ter, ou­er hond met ’n klein trop gus­ooie in te bring. Dié hond kry dan kans om die kamp skoon te maak voor­dat die lam­mers in­kom.
Lek­ker om jou ’n slag te sien . . . Mnr. F­rik­kie Hugo en die teef Ber­tha. Wer­ken­de her­ders­hon­de moet ver­kies­lik nie te veel aan­dag van hul ei­e­naars ont­vang nie.
Mnr. Da­nie le Roux ( IN­LAS) se jong­ste hond­jie, Wit Leeu, is in die eer­ste op­lei­dings­fa­se en bly saam met twee ska­pe in ’n klein kraal so­dat hul­le ’n heg­te band met me­kaar kan vorm.