Menings | Opinion > Onderhoude | Interviews > Afrikaans > Kô laat ons riel
Die finale ronde van die ATKV-rieldanskompetisie vind op 3 Desember 2011 plaas. Naomi Meyer het Elias P Nel hieroor uitgevra.
Hallo Elias, baie dankie vir die geleentheid tot gesprek. Vir diegene van ons lesers wat nog nie gesien het hoe 'n lekker riel Elias Nel kan dans nie, vertel ons asseblief van die rieldanskompetisie. Wat is dit?
Die riel kan met redelike sekerheid as die oudste dansvorm in Suidelike Afrika beskou word. Die hedendaagse vorm van die dans kan direk herlei word na die danse wat die Khoe en San vanmelewe al sirkelend om die vuur na 'n goeie jagtog of oes of by een van die vele godsdienstige rituele en feeste gedans het. Baie van die passies word vandag nog steeds in 'n sirkel gedoen. Dit is onbekend wat die oorspronklike naam van die riel is, maar ons weet wel dat in Nama as die ׀khapara bekendstaan.
Khapara is afgelei van die woord ׀khapas wat "hoed" beteken. Die hoed van die man is 'n nuttige artikel wat ingespan word om 'n dame se hand te wen. In Afrikaans het die dans gewoon die "riel" geword vanweë die sterk ooreenkomste wat dit met die "Scottish reel" het. Die mees uitstaande kenmerk van die riel is die vernuftige voetwerk en die energieke pas waarmee dit gedans word.
As gevolg van verstedeliking en die aanhang van die Amerikaanse popkultuur het die rieldans op die randjie van uitsterwing gehuiwer. Danksy die betydse ingryping van die ATKV in 2006 – toe ons met moeite sewe groepe bymekaar gebring het – beleef dit tans 'n ongekende opbloei. In die 2009-kompetisie, wat oor drie uitdunne en 'n finaal gestrek het, het 56 groepe deelgeneem, waarvan 41 junior groepe is. Vanjaar strek ons deelnemende groepe ver oor die 60, met 'n deelnemergetal van 1 000 mense. Die oudste deelnemer was die 80-jarige ouma Toesie (Sarah Fortuin) van Spoegrivier in Namakwaland, en die vierjarige Talitha Syster van Calvinia was die jongste. Die gemiddelde ouderdom van die deelnemers was 14 jaar. Deesdae is die riel vir alle sfere van die samelewing aanvaarbaar en talle professionele mense is in 'n leidende hoedanigheid daarby betrokke, en tieners op hoërskool neem ywerig deel. In een geval – baie spesiaal vir die ATKV en nasiebou in Suid Afrika – is die wit skoolhoof van Merweville die leier wat selfs ywerig haar relasies doen!
Daar word nog steeds soos in die verlede op egte tradisionele rielpassies gedans, maar daar is 'n klemverskuiwing, waar ou passies of uitbeeldings, soos die askoek, deur sommige groepe op 'n meer vernuwende wyse uitgevoer word.
Dis 'n inheemse kultuurdans – met sy oorsprong in die KhoeSan – maar tog met universele elemente soos byvoorbeeld die "hat dance". Die hoed is 'n belangrike middel in die man se hand om die hand van 'n dame te wen.
Die hekke open om 16:30, omdat kaartjies op hierdie stadium nog net by die hek beskikbaar is. Die gedagte is dan dat daar so 'n feestelike atmosfeer moet opbou na 19:00 toe, wanneer die kompetisie begin. En ja, vir die rieldansers is dit 'n ernstige saak! Maar hulle is op hul gemak en kuier lekker met ou en nuwe bekendes saam.