Ongeveer 'n jaar na die dood van Ralph Rabie (alias Johannes Kerkorrel), het 'n groep Afrikaanse akteurs en musikante 'n konsert ter nagedagtenis van hom op die planke gebring. Die geleentheid het plaasgevind in die Staatsteater, Pretoria, en daar is 'n DVD van die geleentheid vrygestel onder die titel Johannes Kerkorrel: 'n jaar later ... in die Staatsteater. (1) Die produksie het sommige van sy bekendste liedjies ingesluit, asook beeldmateriaal van Kerkorrel wat sy eie musiek sing. Dit was geen gewone rock-konsert nie, maar eerder 'n ontroerende "portret" van 'n introverte kunstenaar wat 'n betekenisvolle invloed uitgeoefen het op Afrikaanse protesmusiek, asook op 'n jonger generasie linksgesinde wit intellektuele.
Wie was hierdie man? Dit is die vraag wat medekunstenaars Jana Cilliers en Grethe Fox tydens die Kerkorrel-gedenkgeleentheid gestel het. Gedurende die dae, weke en maande wat op Rabie se dood gevolg het, was dit die kernvraag van 'n ongekende getal bydraes op LitNet--en dit bly steeds 'n vraagstuk wat deur middel van joernalistieke betragting ondersoek word. Op die omslag van Willem Pretorius (2004) se onlangse biografie, Kerkorrel, word Rabie aangehaal: "Ek speel Johannes Kerkorrel. Hy is net 'n karakter. Ek speel hom op die verhoog en ek is gek daarna."
Die genoemde konseptualisering van die self en van identiteit is ontleen aan 'n model wat gesuggereer word deur die filosoof Paul Ricoeur (1995). Daar word ook kortliks stilgestaan by die denke van Michel Foucault (1972). Ricoeur redeneer dat selfheid 'n "opdrag" is wat uitgevoer word deur middel van 'n brose mediering tussen, wat hy bestempel as "die bewussyn van vryheid", en "die gebrokenheid van onvervulde begeerte". Volgens hierdie teoretisering word die moontlikheid van 'n onverdeelde self en van 'n "heel siel" slegs moontlik wanneer die subjek 'n hermeneutiese ompad deur die figuratiewe wereld van die teks afle. Gedurende hierdie "reis" ontwaak die onderdrukte, verskraalde verbeelding deurdat ongelyksoortige aspekte van realiteit en van die self in sintese gebring word deur middel van kreatiewe figuratiewe interpretasie en--soos Ricoeur (1995:5 e.v.) dit stel--deur middel van die skep van "nuwe metafore".
"Sit dit af" kritiseer nie slegs die apartheidsregime van P.W. Botha nie, maar bevraagteken terselfdertyd die partydigheid van die media en die mag wat dit besit om te manipuleer en te isoleer. Die weergawe van realiteit wat binne hierdie kwalik verbloemde verdigsel van diktatorskap na vore tree, is nog waarheid, nog illusie. Nogtans is "Sit dit af" nie slegs 'n subversiewe teks en 'n diskoers van protes nie. Hoewel dit 'n uiting van sterkverwoorde politiese satire is, mag dit terselfdertyd gelees word as 'n tekstuele rekonstruksie van Kerkorrel se innerlike "wereld". Die lirieke roep 'n geografies spesifiek gesitueerde gewaarwording van tyd, ruimte en identiteit op wat intiem saamhang met Afrikanerskap en sterk patriotiese sentimente. Binne hierdie konteks is die woorde "en 'n boer maak 'n plan", nie verkleinerend van die Afrikaner nie, maar eerder 'n kragtige uiting van nasionale identiteit:
Selfs regsradikale elemente het binne populere musiekvorms gestalte aangeneem. Die Afrikaanse groep Battery 9, wie se musiek beskryf kan word as 'n tipe "industriele dansgenre" (Ballantine, 2004:119), sluit op hul album Wrok (1998) die snit "Blaas hom" in. Die klankbaan suggereer geluide van 'n tipiese Suid-Afrikaanse stad met sirenes en blaffende honde; die sanger kletsrym in Afrikaans oor sy woede oor 'n herhaalde diefstal en oor sy wraak deur twee inbrekers te skiet. Dit is veelseggend dat hierdie album die pryswenner in die kategorie "Best Rock Album" van die 1998 South African Music Award was.
'n Direkte toepassing van Ricoeur se denke op Ralph Rabie se "lewensteks" loop sonder twyfel die gevaar van vereenvoudiging. Nietemin kan dit nie ontken word dat hierdie sanger 'n soins onwillige openbare figuur was, wat genadeloos deur die pers van sy privaatheid ontneem is nie. Hy was dikwels die oorsaak van kontroversie, nie alleen as die leier van die alternatiewe Afrikaanse protesbeweging in musiek nie, maar ook as gevolg van sy onstuimige private lewe. Hy het sy visie vir 'n nuwe Suid-Afrika en sy liefde vir die Afrikaanse taal poeties verwoord. Sy artistieke en persoonlike identiteit is deurlopend "herfigureer", en, in Ricoeur se retoriek, "herskryf". Nietemin kan sy lewensverhaal as 'n ononderbroke kontinuiteit gekonstrueer word. Hiervan spreek sy eie tekste wat hy nagelaat het, asook die van sy naastes en mede-kunstenaars, soos vergestalt in Pretorius (2004) se onlangse biografie, asook die Johannes Kerkorrel-gedenkkonsert. Binne hierdie kontekste mag sy diepe patriotisme gelees word as 'n deurlopende biografiese draad van selfgedagtenis wat sy lewe en werk omspan.