Vertwyfeling oor meervoud van meerkat
Geplaas deur	Gerhard van Huyssteen Donderdag 16 Augustus 2018
"So, wat is die meervoud van meerkat?" vra tannie Vrede toe ons saam met haar kolonie kleinkinders oor die gholfbaan in Skukuza slenter, op pad om 'n Laeveldontbyt by die klubhuis te gaan eet.
"Meerkaaie," antwoord ek selfversekerd en skop-skop aan iets wat besonder organies lyk.
"Dan was ek verkeerd en my ou vriendin Saartjie reg. Ek dag nog altyd dis meerkatte."
En net daar, op Skukuza se agste bof, slaan die Groot Taalkundige Vertwyfeling toe …
My kop raas van al die vrae: Is ek dalk verkeerd oor meerkaaie? Waar kom die woord meerkat vandaan? Wat noem hulle Timon in The Lion King in Engels?
En soos ek begin krap, teel die vrae aan – almal relevant en verbandhoudend: Is 'n meerkat en 'n Engelse suricate dieselfde ding? Wat is die verband tussen 'n Engelse en grivet, Nederlandse groene meerkat en 'n Afrikaanse blouaap? Wat vir 'n woord is muishond en waar kom hy vandaan?
Ek wikipedia die internet pap, google witwarm bisse uit my rekenaar uit, facebook my vriende vir hulp; bel dierkundiges en TV-makers, bestel derduisende rande se boeke, spoeg, plak, spartel, spook. Ek kan hierdie koerant vol skryf tot in sy sportblad in – alles oor meerkat.
Ek probeer om al hierdie vrae en nog meer in 'n nuwe podsending op VivA se webwerf te beantwoord, maar hier beperk ek my tot die Tannie Vrede-vraag: Wat is die meervoud van meerkat?
2017 se Afrikaanse woordelys en spelreëls bied dadelik antwoord: meerkaaie én meerkatte is korrek.
In die heel eerste AWS (1917) kry ek slegs meerkatte en mierkatte as wisselvorme – niks se geen meerkaaie nie! En só skryf ons rustig tot en met 1953, toe skielik naas meerkatte en mierkatte ook meerkaaie in die AWS opduik (maar nie *mierkaaie nie). Vanaf 1991 verdwyn die gemierkattery heeltemal uit die AWS en kry ons net meerkatte en meerkaaie.
Maar is die AWS reg?
Uit groot teksversamelings (meestal geredigeerde tekste) blyk dit inderdaad dat mierkat en mierkatte so goed as uitgestorwe is. En verrassend: meerkatte is in 94% van die gevalle die gekose meervoudsvorm. Na regte sal die Taalkommissie kon oorweeg om terug te keer na die sobere lewe vóór die dekadente 1950's: Weg met meerkaaie!
Maar wag! Uit 'n aanlyn vraelys wat deur 162 mense voltooi is, blyk die verhouding baie anders: 33% van die mense beweer hulle sê/skryf meerkaaie, teenoor meerkatte se 65%. (Daar is enkele ander antwoorde, soos meerkatse, wat vreemd maar interessant is.)
By mense ouer as 50 is die voorkeur sterker vir meerkatte (ongeveer 65%), net soos by mense in hulle twintigs (72%). Respondente tussen 30 en 50 toon bietjie meer wisseling (60:40), terwyl tieners baie sterk (72%) vir meerkaaie kies! Dit lyk dus asof ouderdom miskien-miskien 'n rol kan speel: Hoe ouer jy is, hoe meer geneig is jy om meerkatte te kies.
Of is dit dalk 'n streeksverskynsel? In Gauteng, die Wes-Kaap en KwaZulu-Natal kies 70% van die mense telkens vir meerkatte; in die ander provinsies is die verspreiding baie meer in die rigting van 50:50. En tannie Vrede bevestig dit: Sy is in die meerkatte-span en het haar lewe lank in Johannesburg gewoon, terwyl haar Babertonse vriendin saam met die meerkaaie speel. Die data is eintlik te skraps om deurgrondige menings te vorm, maar ons kan hipotetiseer dat meerkatte meer stedelik en meerkaaie meer landelik is.
Vir tyd en wyl sal ek nog maar meerkaaie se behoud verdedig – dalk omdat dit taalkundig grensloos interessant is, of dalk net omdat ek ook van die plaas is …