4.1 Oorheersende gebruik van formele ekwivalensie
4.2 Matige gebruik van dinamiese ekwivalensie
4.3 Groot gebruik van dinamiese ekwivalensie of parafrase of albei
4.4 Groot gebruik van parafrase
J.P. Louw toon die onderskeid tussen 'n formele en dinamiese vertaling van die Klassieke, aan die hand van 'n aanhaling uit De Bello Gallico deur Julius Caesar, in Afrikaans:
Oorspronklike Latyn Formele vertaling Dinamiese vertaling
At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa erant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; [...] En die vyand het, sodra hulle ons ruitery gesien het, waarvan die tal 5000 was, terwyl hulle self nie meer as 800 ruiters gehad het nie, omdat diegene wat ter wille van 'n strooptog oor die Maas gegaan het, nog nie teruggekeer het nie - terwyl ons geensins bang was nie - omdat hulle gesante 'n rukkie vantevore van Caesar af vertrek het en daardie dag vir 'n wapenstilstand gegeld het, soos deur hulle versoek, het hulle ons, nadat 'n aanval gemaak is, maklik verwar. Ons ruitery was omtrent 500 man sterk terwyl die vyand nouliks meer as 800 man by hulle gehad het omdat die res wat die Maas oorgesteek het om 'n strooptog te maak, nog nie terug was nie. Dit het ons houtgerus gemaak - soos ook die feit dat hulle gesante maar net pas van Caesar af na hulle eie linies teruggekeer het en boonop juis vir daardie dag 'n wapenstilstand gevra het. Toe hulle ons dus aanval net toe hulle ons ruiters opmerk, het hulle ons maklik in die harwar gejaag.
Twee dinge skeel met die formele vertaling hierbo:
Die oorspronklike Latynse teks maak gebruik van 'n ringkomposisie: die eerste en laaste frases behels die primêre mededeling, met die motivering wat in die middelstuk gegee is. Dit verloor sy effek in Afrikaans: 'n aanloop moet liewer ingespan word en dan met die primêre afgerond word.
Die formele vertaling mis die juiste nuanserings wat die oorspronklike Latynse woordorde en periodebou weergee, omdat die geheelbeeld van die passasie misgekyk word vir die agtereenvolgende woordjie-vir-woordjie.
Die herwaardering van die grootsheid van die Griekse en Latynse tekste in die 19de eeu, asook die wete dat die vertaling nooit volkome is nie, het die opvatting versterk dat die antwoord binne die oerteks self alleen opgesluit lê ('n mate van strukturalisme). Daar was die sterk voorliefde onder die Franse en Duitse geleerdes (soos by hul voorgangers Batteux, Herder en Schlegel) om die woordorde, die rangskikking van die frases, die strewe na gelyke lengtes, ook die voegwoorde en partikels noulettend te behou in die vertaling. Ritme, rymelary, woordspeling, gekruisde woordskikking (chiasme); niks is ontsien nie. 'n Mens skryf dus in der waarheid steeds Grieks of Latyn, maar wel met bv. Afrikaanse bewoording.
Dit het op sy beurt weer gelei dat die teks bloot grammaties-formeel weergegee is; die oorspronklike teks moes steeds byderhand wees ter vergelyking vir die leser om die nodige effek te ervaar. Hierdie formele, letterlike vertaling het sy waarde en plek in kommentare, handboeke en studiestukke vir studente, maar nie vir vertalings wat vir buitestaanders bedoel is nie. Ook in die antwoordblaaie word letterlike vertalings gebruik om die student of leerling se woordeskatbegrip te toets. Die dinamiese vertaling wil egter die oorspronklike laat herleef in die nuwe taalmedium.
As 'n formele vertaling naas die oorspronklike gejukstaponeer word, lewer dit nie veel probleme op nie, aangesien die leser die vertolking kan interpreteer. As die vertaling wel alleen, op sy eie gelees word, lyk dit dikwels vreemd en swaar om te verstaan. Louw noem onder meer J.P.J van Rensburg se vertaling (Iph. in Aulis, 1967) waar Menelaos aan Agamemnon 'n brief wys, waarop laasgenoemde sê: "Ek sien dit raak, en eerstens moet jy dit uit jou hand laat los." Vir Louw is hier 'n duidelike grammatiese ooreenstemming ter sprake - al is die vertaling korrek, voel dit steeds onafrikaans. Dit sou nader aan die Afrikaans geklink het as mens sou skryf: "Ek kyk juis daarna. En ek sê jou dadelik: los dit!".
'n Dinamiese vertaling moet egter nie verwar word met 'n 'vrye vertaling' of 'parafrase' nie, want daar is nie 'n globale ooreenstemming op die spel nie, of 'n rits onsamehangende idees nie, maar wel die hoorder of leser se reaksie op die mededeling (in die groot geheelbeeld van die werk). 'n Vertaling wat die inhoud nastreef, en nie die vorm nie, bring begrip by die leser tuis. Die vertaler moet dus homself afvra hoe die oorspronklike ontvangers, die oorspronklike (teiken)lesers, die boodskap verstaan het.
In Russies is daar byvoorbeeld die spreekwoord "бог с ними" wat letterlik beteken "God is met hulle". Die Rus verstaan egter hieronder: "hulle moer!"
Bybelvertalers het verskillende benaderings gevolg om dit in Engels te vertaal, wat wissel van 'n uiters formele ekwivalensie tot uiters dinamiese ekwivalensie.
↑ Louw, J.P. 1971. Oor linguistiek in die vertaling van Klassieke outeurs. In: Kriel, D.M. (red.). Pro munere grates: studies opgedra aan H.L. Gonin. Pretoria: Universiteit van Pretoria. bl. 99-115
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Dinamiese_en_formele_ekwivalensie&oldid=2351704"