Wat maak mens gelukkig?Foto:Andrew Bui/Unsplash.com In Die Volkskrant van 14 April 2001 gee die sosioloog, prof. Ruut Veenhoven, hoogleraar Humanisme aan die Universiteit van Utrecht, ’n baie eenvoudige antwoord op die moeilike vraag. Hy definieer geluk as plesier in die lewe. In ’n internasionaal vergelykende ondersoek bevind hy dat plesier hoofsaaklik bepaal word deur jou sosio-ekonomiese omstandighede. “Nederlanders,” skryf hy “zijn bijvoorbeeld over het algemeen een gelukkig volkje. De Nederlandse samenleving is behoorlijk veilig en iedereen heeft een dak boven zijn hoofd, genoeg geld, intieme relaties en een goede opvoeding die het mogelijk maakt gebruik te maken van de vele vrijheden die worden geboden.” As plesier die maatstaf vir geluk is, dan is daar seker min waaroor Afrikaners plesierig kan wees. Prof. Veenhoven sou kwalik met rekordhoë brandstofpryse en belastingkoerse, verswakte infrastruktuur, ’n krimpende ekonomie en nog dunner beursies, Zupta-skandale, politieke geweld, grond-onsekerheid, vandalisering van erfenisse en monumente, taalverdringing, renosterstropery en swartmarkhandel, ons as “een gelukkig volkje” kan beskryf. Tog is die teendeel waar. Daar is ’n nuwe generasie Afrikaner-entrepreneurs, planmakers, bouers wat eietydse uitdagings met harde werk en doenplanne uitpresteer. Die paradoks van ons geskiedenis lê juis daarin dat hoe moeiliker die politieke, ekonomiese en maatskaplike omstandighede is, hoe beter presteer Afrikaners en hoe groter is die geluk van selfverwesenliking. Dink maar aan die goeie vrugte van die Taalbewegings en die opstaan ná die Tweede Vryheidsoorlog. Aristoteles bevestig in sy klassieke werk Ethica Nicomachea geluk is nie afhanklik van ’n eksterne locus, soos die staat of regte, nie. Nog minder van geld of plesier nie. Aristoteles kom tot die gevolgtrekking die geheim van ’n gelukkige lewe lê in optimale selfverwesenliking deur die beoefening van vier kardinale deugde wat in en deur gemeenskappe deur diensbaarheid sigbaar word. Optimaal is vir Aristoteles sinoniem met woorde soos voortreflik, uitnemend, uitstekend. Die Latynse term hiervoor is virtus wat in Afrikaans en Nederlands vertaal kan word met deug. Dit hou ook verband met die Latynse woord arete wat vertaal kan word met lewenskuns. Die vier kardinale deugde waarmee ’n gelukkige lewe verwerklik word, is prudentia (versigtigheid, goeie oordeel, wysheid, onderskeiding); fortitudo (moed, standvastigheid, dapperheid, volharding) en temperantia (matigheid, soberheid, selfbeheersing). Die samehang tussen die deugde word bevestig deur iustia (geregtigheid, regverdigheid). Dit kom nie sommer vanself nie. Deugde-etiek is ŉ kuns wat geoefen moet word in elke situasie en konteks. Die vroeë Christelike Kerkvaders, veral Augustinus, het ten nouste by Aristoteles se deugde-etiek aangesluit. Dit was veral Thomas van Aquinas wat die kardinale deugde aangevul het met drie Christelike deugdes van ’n hoër orde, naamlik geloof, hoop en liefde. So ontwikkel die tradisie van die sewe deugdes wat deur eeue ’n karaktervormende invloed uitgeoefen het op mense en gemeenskappe se verstaan van ’n betekenisvolle en gelukkige lewe. Aan die wortel van ŉ gelukkige lewe lê ŉ dankbare lewenshouding. Diensbaarheid is niks anders nie as ’n dankbare antwoord op die goeie wat ons in maklike en moeilike tye uit die hand van die Here ontvang. Diensbaarheid is ook ’n dankbare antwoord op die goeie wat ons van ons ouers, grootouers, voorgeslagte en gemeenskap as erfgename ontvang het. Deur diensbaarheid bly die erfenis vir ons kinders en kleinkinders behoue. Dit is nie nodig om in 2019 op die kantlyn te staan en passief toe te kyk hoe dit wat vir ons mooi en kosbaar is, gekaap, gesteel of vernietig word nie. Ons situasie in Suid-Afrika bied aan elkeen die geleentheid om met dankbaarheid en diensbaarheid goeie deugde in en deur ons gemeenskap te beoefen. Die beoefening van die goeie deugde help nie net elke persoon om te groei tot optimale selfverwesenliking nie. Goeie deugde stel ook gemeenskappe in staat om tussen dwase ekstremiste en hul selfvernietigende ideologieë ’n regverdige en verstandige middeweg te baan, sodat geregtigheid teenoor almal kan geskied. Deur diensbare betrokkenheid by die uitdagings van ons tyd, taal en kultuur skryf ons steen vir steen, daad vir daad nuwe geskiedenis. “’n Gemeenskap wat antwoord op ’n oproep om geskiedenis te maak,” is in die woorde van prof. Koos Malan, “’n gelukkige gemeenskap, en die lede van so ’n gemeenskap wat deur hul ywer aan die maak van geskiedenis kan meedoen, is gelukkige mense.”