Switsongwatsongwana leswi swi le ka swikhohlola leswi humesiwaka hi lava nga ni TB ya mahawu.
Switsongwatsongwana leswi swi tala ku onha tinyama leto olova ta mahawu. Leswi swi vanga mimbhovo eka mahawu, leswi tlhelaka swi vanga ku nonoha ka ku hefemula. Munhu a nga khohlola ngati.
Loko yi nga tshunguriwi , TB yi nga vanga rifu.
Loko munhu la nga ni TB a khohlola, hentshemula kumbe a phela marha, switsongwatsongwana swi haha emoyeni laha swi nga ta hefemuriwa hi vanwana?
Nkateko hileswaku a hi hinkwavo lava nga ni xitsongwatsongwana lexi lava nga ni TB. Minkarhi yo tala, switsongwatsongwana leswi swi khomelela emirini kutani swi nga koti ku andza. Hambiswiritano, loko switsongwatsongwana swo tala ngopfu ku fika laha miri wu nga ha kotiki ku tisirhelela, switsongwatsongwana leswi swi kuma matimba kutani munhu a khomiwa hi TB.
Loko munhu a ri ni swimbirhi kumbe ku tlula swa leswi kombisiweke laha henhla hi nkarhi wunwe, u fanele ku kuma ku pfuniwa ekliniki kumbe exibedlhele hi xihatla?
Nkambelo wa dzovo eka vana hi muongori kumbe dokodela naswona swi nga komba vuvabyi lebyi.
Loko munhu o kamberiwa kutani ku kumeka leswaku u ni TB, vana hinkwavo va le hansi ka malembe ya ntlhanu lava a va tshama kusuhi na yena va fanele ku kamberiwa na vona, leswaku loko swi fanerile va ta kuma ku tshunguriwa na vona. Lavakulu vona va fanele ku tsundzuxiwa ku lava ku pfuniwa loko vo tshuka na vona va vile ni swikombiso swa munhu la nga ni TB.
Kambe vutshunguri byi fanele ku sunguriwa hi xihatla naswona mirhi yi fanele ku tekiwa ku ya hi swileriso leswi nyikiweke ekliniki.
Swi teka kwalomu ka tsevu wa tinhweti kumbe ku tlula ku va TB yi hola hi ku hetiseka, kambe eku heleni ka mavhiki mambirhi munhu a ri eku tshunguriweni, a nga ka a nga ha tluleti vanwana vuvabyi lebyi?
I xihoxo lexi kulukumba ku va munhu a tshika ku nwa mirhi hi ku vona onge se wa antswa?
Swi teka nkarhi wo leha ku herisa switsongwatsongwana swa TB. Loko mirhi yo tshikiwa hi ku hatlisa ehandle ka swileriso hi muongori kumbe dokodela, vuvabyi lebyi byi nga tlhela byi sungula nakambe.
eka vanhu lava nga ni sisiteme ya nsawutiso wa vuvabyi leyi tirhaka kahle, i 10% ntsena lya lava nga ni xitsongwatsongwana xa TB lava va khomiwaka hi vuvabyi lebyi.
Nhlayo ya le henhla ka 50% ya vanhu lava nga ni switsongwatsongwana swa TB ni HIV hi nkarhi wunwe va khomiwa hi TB va nga si lova?
A hi hinkwavo vanhu lava nga ni TB va nga ni HIV.
HIV/AIDS yi tele ngopfu etindhawini leti nga talela hi vusweti naswona vaaki va le ka tindhawu leti va khomiwa hi ku olova hi TB.
Ku tshungula lava khomiweke hi vuvabyi lebyi leswaku byi nga tluleli vanwana?
Nsawutiso wa vana hinkwavo loko va ri ni lembe rinwe ekliniki?
Nyama, hlampfi, matandza, tinyawa, masi, amasi, xinkwa xa biraweni, mugayu wa mavele, matsavu, mihandzu,.
Ku dzhaha fole swi nyanya ku onha mahawu naswona swi nga vanga ni vuvabyi bya mbilu ni khensa ya mahawu.
Ku orhela masana, ku bela hi moya lowo tenga ni ku tshama endhawini leyi baseke.
Xifundzhankulu xa N?
Xana Vuabyi bya rifuva incini?
TB I vuvabyi lebyi tshungulekaka, lebyi hlaselaka xirho xinwana ni xinwana xa miri, ngopfu-ngopfu mahawu?
Xana TB yi nga haxiwa njhani?
Switsongwatsongwana swa TB swi haxeka hi ku olova etikamareni leti ku nga tala ngopfu nakona ku kayivelaka moya lowo tenga ni masana.
Emoyeni loko munhu la nga ni TB a khohlola kumbe ku hentshemula.
Munhu unwana a nga tluleriwa hi TB loko o hefemula swikhohlola leswi?
Xana swikombiso swa TB hi swihi?
Mukhuhlwani wo tlula mavhiki manharhu.
Ku vava ka xifuva.
Ku ka munhu a nga naveli swakudya.
Ku juluka ni vusiku hambi loko ku titimela.
Ku khohlola ngati.
Moya lowo tenga wu hunga switsongwatsongwana swa TB naswona masana ya swi dlaya.
Hikwalaho ka yini vanwana va khomiwa hi TB vanwana yi nga va khomi?
Vanhu vanwana va khomiwa hi TB hikwalaho ka ku tsana ka sisiteme ya nsawutiso wa mavabyi. Leswi swi humelela loko miri wa vona wu nga tiyelanga ku ringana ku lwa ni switsongwatsongwana swa TB?
Vanhu lava nga ni HIV/AIDS lava miri ya vona yi nga tiyelangiki ku lwa ni xitsongwatsongwana xa TB.
Vanhu lava nga ni miri leyo tsana a va tiyelanga ku kota ku lwa ni switsongwatsongwana.
Ku tshama vanhu va tele ngopfu, tindlu leti nga ngheniseki kahle moya ni tikamara leti kayivelaka moya wo tenga.
Ku ka munhu a nga dyi swakudya leswinene.
Ku dzhaha fole.
Vanhu lava nga ni mavabyi yanwana yo fana ni mavabyi ya chukele?
Xana TB ya mahawu yi vonisiwa ku yini?
hi ku kamberiwa ekliniki.
Hi ku kambela xikhohlola elaboretari.
Ku kambela dzovo ra miri eka vana.
X-ray ya xifuva yi nga endliwa.
Xana TB yi tshungurisiwa ku yini?
Vutshunguri bya TB byi sungula endzhaku ka ku hlahluviwa ku ya hi leswi kumiweke masungulo, kumbe leyi ngo tlhela yi vuya?
Xana vutshunguri bya TB byi sungurisa ku yini?
Vutshunguri bya TB byi sunguriwa loko munhu a hlahluviwile leswaku u ni yona hi muongori kumbe dokodela.
Murhi wu nyikiwa muvabyi ka ntlhanu hi vhiki ku nga ku sukela hi Muvhulu ku fika Ravuntlhanu loko a ha vabya swinene.
Eka ku yisa emahlweni ka vutshunguri, mirhi yi nga nyikiwa ka ntlhanu kumbe kanharhu hi vhiki.
Xana vutshunguri bya TB byi hlayisekile eka mani na mani ke?
Vayimani va nga teka mirhi ya TB ku nga ri na swiphiqo.
Vayimani ni vadyuharhi lava nga henhla ka 65 wa malembe a va fanelanga tlhaviwa injhekixini ya streptomycin?
Vana va le hansi ka 8 wa malembe a va fanelanga ku nyikiwa ethambutol?
Vavabyi va fanele ku tivisa muongori ekliniki loko va ri eka vutshunguri bya TB leswaku a ta va pfuna hi makunguhatele lama faneleke.
Vavabyi lava nga eku tirhiseni yinwana mirhi na vona va fanele ku tivisa muongori?
Vavabyi lava vabyaka byinwana vuvabyi handle ka TB va fanele ku kanerisana ni muongori?
HIV yi andzisa ku olova ka ku hlaseriwa hi xitsongwatsongwana xa TB.
Eka munhu la nga ni xitsongwatsongwana xa TB, HIV hi yona xivangelo-nkulu xa ku nyanya ka TB.
HIV I nchumu wa nkoka lowu tivekaka enkarhini wa sweswi lowu andzisaka ku olova ka ku khomiwa hi TB.
Munhu la nga ni HIV u ni tichansi ta 10 to tlula la nga riki na yona to khomiwa hi TB..
Xana museketeri wa vutshunguri u lawurisa ku yini vutshunguri?
Mirhi leyi nyikiwaka ekliniki yi vekiwa eka ndhawu leyi holeke naswona leyi hlayisekeke.
Ku hlayisa khadi ra kliniki ra muvabyi.
Tirhisa lepula ni sosara ku nyika mirhi ni mati.
Vonisisa leswaku muvabyi u ti nwa hinkwato tipilisi?
Muvabyi ni museketeri wa vutshuinguri va fanele ku twanana hi ndhawu leyi va nga ta hamba va hlangana eka yona ni nkarhi lowu va nga ta hlangana ha wona.
Ku sayina khadi nkarhi wunwana ni wunwana lowu muvabyi a nwaka mirhi hi wona?
Loko ku ri ni swiphiqo swinwana swa rihanyo muvabyi u rhumeriwa ekliniki?
Xana ntirho wa museketeri wa vutshunguri bya TB incini?
Ku vonisisa leswaku muvabyi u mita hinkwato tipilisi.
Ku rhumela muvabyi ekliniki eka tinhweti timbirhi ni ya vunharhu ku ya kamberiwa xikhohlola?
I swa nkoka ku kamberisa xikhohlola hi minkarhi leyi leswaku ku ta kota ku cinciwa vutshunguri. Mirhi ya hungutiwa loko muvabyi a ri karhi a antswa.
I swa nkoka ku va vavabyi va tlhelela ekliniki loko mirhi yi hela ku ya kamberiwa leswaku vuvabyi lebyi byi herile hi ku hetiseka kumbe a byi se hela.
Xana museketeri wa vutshunguri bya TB a nga pfuna hi ndlela yihi endhawini ya le ka vona?
ku nghenelela ka vaaki I xilavekonkulu eka migingiriko hinkwayo yo sivela TB.
Vanhu va fanele ku tivisiwa hi khombo leri vona ni vandyangu va nga welaka eka rona.
Vanhu va fanele ku tiva swikombiso swo sungula swa TB ni ku lava ku pfuniwa ka ha ri ni nkarhi.
Vanhu va fanele ku tivisiwa hi nkoka wo teka mirhi tani hi leswi swi lerisiweke ha kona ni khombo leri nga va welaka loko va nga endli tano.
Vanhu lava ng ani TB va fanele ku vona leswaku mindyangu ya vona na yona ya kamberiwa leswaku loko na vona yi va khomile va ta kota ku kuma vutshunguri.
Vana lava hanyeke kahle lava nga ni ntlhanu wa malembe va fanele ku yisiwa ekliniki ku ya kamberiwa.
Lavakulu vona va fanerile ku ya ekliniki ntsena loko va vabya ni loko va ri ni swinwana swa swikombiso swa TB?
Xana nghozi yo tshika vutshunguri exikarhi hi yihi?
Muvabyi u fanele ku teka mirhi nkarhi lowo leha swinene naswona ku heta vutshunguri bya TB swi lava ku tinyiketela lokukulu.
Vavabyi lava khomiweke hi TB loko va nga heti vutshunguri bya vona va nga tluleta vanwana?
Vavabyi va fanele ku sungula vutshunguri hi ndlela yo lulama.
Vavabyi lava tshikaka vutshunguri exikarhi va fanele ku lavisisiwa no kumiwa.
Vavabyi lavantshwa va TB va fanele ku hola hi nkarhi wo sungula.
Xana hi yihi dyondzo ya swa rihanyo leyi museketeri wa vutshunguri bya TB a nga yi nyikaka mayelana ni STD/HIV/AIDS?
Ku papalata timhaka ta swa masangu loko nkarhi wu nga si fika.
Ku tirhisa tikhondomu nkarhi hinkwawo.
Ku dyondzisa vanhu hi mavabyi ya swa masangu (STDs) ni khombo ro ka mavabyi lawa ni HIV/AIDS swi ng atshunguriwi.
Ku tlakusa mahanyelo lamanene ya timhaka ta swa masangu.
Ku dyondzisa vanhu leswaku VCT (ku tinyiketela ku kamberiwa xitsongwatsongwana xa HIV ni ku khanseriwa mahala) incini?
Xana museketeri wa vutshunguri bya TB a nga endla yini ku pfuna ku sivela TB?
Ku dyondzisa vaaki hi TB.
Ku rhumela vanhu lava ng ani swikombiso swimbirhi kumbe ku tlula swa TB ekliniki ya le kusuhi.
Ku dyondzisa vanhu ku pfala nomo loko va khohlola kumbe ku hentshemulaq.
Ku dyondzisa vanhu leswaku moya wo tenga wu kota ku hunga switsongwatsongwana swa TB ni ku va tsundzuxa ku hunguta ku andza ka TB hi ku tshama va pfurile mafasitere.
Ku dyondzisa vanhu leswaku ku tlhava ka dyambu ku dlaya switsongwatsongwana swa TB.
Ku tsundzuxa no khutaza lava nga eka vutshunguri bya TB ku hetisa vutshunguri va nga tshiki exikarhi.
Ku tsundzuxa vanhu leswaku TB ya hola loko munhu a nwa mirhi hi ku hetiseka?
Ku dyondzisa vanhu ku endla timhaka ta masangu hi ndlela leyi hlayisekeke hi ku tirhisa tikhondomu ku sivela ku tlulela ka mavabyi yo fana ni HIV/AIDS.
Ku dyondzisa vanhu leswaku vana lava ha ku velekiwaka va faneleku sawutisiwa eka TB hi BCG.
Vana lava nga ehansi ka ntlhanu wa malembe lava a va ri kusuhi ngopfu ni munhu loyi a ri ni TB.
Eka muongori loko ku ri ni swiphiqo swihi kumbe swihi.
Vatswatsi lava nga ni swikombiso swa TB.
Vavabyi lava a va ri eka vutshunguri ku ya kamberisa xikhohlola eka nhweti ya vumbirhi ni ya vunharhu?
Vavabyi eka nhweti yo hetelela ya vutshunguri ku ya kamberisa xikhohlola?