PressReader - Kuier: 2017-05-17 - INSPIRASIE:
Vrou­e­dok­ter en span ont­dek ’n geen wat tot hart­siek­tes lei
Kuier - 2017-05-17 - INHOUND - DEUR Tar­ren-Lee Ha­bel­gaarn
Toe ’n 30-ja­ri­ge dok­ter van Lans­do­w­ne in die sui­de­li­ke voor­ste­de van Kaap­stad vyf jaar ge­le­de met ’n groep na­vor­sers by die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad (UCT) op ’n pro­jek be­gin werk het, het sy ge­hoop om een ge­sin te help wat al meer as een jong­mens weens hart­siek­te aan die dood moes af­staan.
Min het dr. Ma­ry­am Fish ge­weet dat sy deel sou word van ’n span vroue wat die grootste Suid-Afrikaanse ont­dek­king sou maak se­dert Chris Bar­nard 50 jaar ge­le­de die eer­ste hart­oor­plan­ting ge­doen het.
As deel van haar hoof­vak in haar fi­na­le me­die­se jaar het sy in 2011 by die na­vor­sing­span aan­ge­sluit.
Toe Ma­ry­am deel word van die pro­jek het haar me­de­na­vor­ser en ma van drie, dr. Gasnat S­ha­boodien (43), reeds 20 jaar aan die pro­jek ge­werk.
Wan­neer ’n jong­mens on­ver­wags sterf is dit al­tyd ’n skok, maar wan­neer dit vyf keer met een ge­sin ge­beur, kan ’n mens nie help om te won­der of daar dalk ’n me­die­se ant­woord vir ’n hart­ge­bro­ke fa­mi­lie is nie.
By een Kaap­se fa­mi­lie het dit die aan­dag ge­trek toe le­de van dié fa­mi­lie uit die blou­te in­me­kaar ge­sak het. Dokters kon nie op­hou won­der daar­oor nie. Dit was jong­men­se, hul­le was fiks en spor­tief, son­der e­ni­ge voor­af­te­kens van hart­siek­te.
Dr. S­ha­boodien het die pro­jek be­gin in die soe­ke na ant­woor­de, maar dit was uit­ein­de­lik Ma­ry­am wat die deur­braak ge­maak het.
Hul har­de werk het vrug­te af­ge­werp toe sy, drs. S­ha­boodien en Sa­rah Krau­se (28), die der­de na­vor­ser op hul span, uit­ein­de­lik in Maart die CDH2-geen ont­dek.
Hier­die geen is ’n ge­ne­tie­se mu­ta­sie wat die ge­ne­tie­se af­wy­king ar­rit­mo­ge­ne reg­ter­ven­tri­kel-kar­di­o­mi­o­pa­tie (ARVC), ver­oor­saak. Hier­die toe­stand ver­hoog die ri­si­ko van hart­siek­tes en hart­aan­val­le on­der jong­men­se en at­le­te on­der die ou­der­dom van 35.
Ken­ners be­skryf dit as iets wat in­ter­na­si­o­naal ’n ver­an­de­ring in die le­we van jong­men­se en at­le­te gaan maak.
Hoe­wel die ont­dek­king baie me­dia aan­dag oor die af­ge­lo­pe maand ge­niet het, sê Ma­ry­am dit was al­les net ge­luk en ge­na­de.
“Hier­die was nie ’n mak­li­ke taak nie en baie men­se was by hier­die pro­jek be­trok­ke. Ek was maar 10 jaar oud toe dr. Gasnat met die pro­jek be­gin het. Ek het nooit ge­droom dat ek sou deel wees van so ’n on­ge­loof­li­ke span en ont­dek­king nie.
“Hier­die is goed wat ’n mens in flieks sien of in boe­ke van lees, dit ge­beur nie elke
dag nie en ek het be­slis nie 20 jaar ge­le­de ge­dink dat ’n stil mei­sie van die Kaap­se Vlak­tes sul­ke dro­me kan hê nie,”sê sy.
“Ek was vyf jaar be­sig met die pro­jek, maar daar is som­mi­ge men­se wat selfs lan­ger hier­mee be­sig is. Dit was net ge­luk dat ek daar­die dag op die reg­te plek ge­soek het. As ek nou daar­aan dink, kan ek self nie glo ek het dit ont­dek nie. Dit was ’n ge­wo­ne dag soos e­ni­ge an­der dag en ek was be­sig om deur die na­vor­sing te kyk. Dit was laat­aand en ons was al­mal al moeg, maar toe ek die pa­troon sien het ek da­de­lik my kol­le­ga ge­roep. Ons kon dit nie glo nie. Ons het ’n paar keer daar­na ge­kyk om se­ker te maak en toe is dit so.”
Dit is ’n baie lang tyd wat die groep aan die pro­jek ge­werk het en Ma­ry­am het ge­weet dit sou nie mak­lik wees nie, maar het ge­hoop sy kon deel wees van ’n op­los­sing en het be­sluit dat sy haar le­we daar­aan sal wy.
Om deel te wees van so ’n span kan baie een­saam raak en neem jou weg van fa­mi- lie, vrien­de en verhoudings, maar haar kol­le­gas het haar ge­ïn­spi­reer. Die vol­gen­de vyf jaar sou van die mees uit­da­gen­de ja­re van hier­die jong dok­ter se le­we wees.
Ma­ry­am moes daar­aan ge­woond raak dat haar fa­mi­lie en vrien­de baie din­ge son­der haar ge­doen het. Sy het die mees­te van haar tyd op kam­pus deur­ge­bring. So­si­a­le uit­stap­pies moes vir eers wag, om­dat daar net nie tyd was nie.
na­vor­sing vat tyd
Ma­ry­am sê sy het ge­suk­kel om verhoudings saam met vrien­de, fa­mi­lie en selfs ie­mand spe­si­aal aan die gang te hou, en dit het som­tyds maar moei­lik ge­gaan.
Dit is ge­du­ren­de sul­ke tye dat sy weer na al­les moes kyk en be­sluit of sy nog kans sien. Daar was geen waar­borg dat hul­le e­ni­ge me­die­se ont­dek­king sou maak nie, hul­le het net ge­hoop hul­le sou. As hul­le dit wel ont­dek het, kon dit ook nog de­ka­des ge­neem het.
Sy er­ken sy het tal­le ke­re so ge­frus­treerd ge­voel dat sy be­sluit het sy kon nie meer nie en dat sy wou tou op­gooi, maar sy het ge­weet dat dit aan die ein­de die moei­te werd sou wees as hul­le wel ant­woor­de kry.
Die fyn­ge­bou­de dok­ter dink vir ’n oom­blik na oor hoe­kom sy by die pro­jek be­trok­ke ge­raak het en kyk weg voor­dat sy ant­woord:“Hul­le (die ge­sin met die hart­siek­te) was my ou­der­dom.”
Ma­ry­am het haar­self in hul skoe­ne ge­plaas en be­gin dink oor al hul dro­me en plan­ne wat nooit ’n werk­lik­heid sou word nie.
Hul­le sou nooit hul per­fek­te trou­dag be­leef nie, nooit kin­ders groot­maak, die wê­reld ver­ken of selfs oud word nie en dit het haar diep ge­raak. Hier­die was al­les din­ge waarn sy self uit­ge­sien het en sy kon nie aan­vaar dat dit al­les in ’n oog­wink son­der ’n re­de kan verander nie.
Sy is nie self ’n ma nie, maar om­dat sy so ’n goeie ver­hou­ding met haar eie ma het, wou sy an­der moe­ders die hart­seer spaar om so vroeg van hul­le kin­ders te moet af­skeid neem. Sy kon nie aan ’n er­ger pyn dink nie.
Ma­ry­am sê sy kan dit nie be-skryf nie, maar sy het net ge­weet sy moet deel word van hier­die pro­jek en ’n op­los­sing pro­beer vind. Sy kom stil en skaam voor, maar meen dit is juis hier­die ei­en­skap­pe wat haar ge­help het om ge­fo­kus te bly en haar werk te doen.
Vol­gens Ma­ry­am kon sy nie hier­die suk­ses be­haal het son­der die har­de werk van UCT se na­vor­sers nie.
Sy wil spe­si­aal dan­kie sê vir haar kol­le­gas, dr. S­ha­boodien, dr. Krau­se en prof. Bon­ga­ni Ma­yo­si. Sy sê dit sou ook nie moont­lik ge­wees het son­der die Hat­ter­in­sti­tuut vir Kar­di­o­vas­ku­lê­re Na­vor­sing in A­fri­ka nie.
Dr. S­ha­boodien sê sy gee nie om dat Ma­ry­am die geen ont­dek het nie; dit was ’n span­po­ging en sy is net bly dat hul­le nou men­se sal kan help.
“Ons al­mal het baie hard ge­werk en baie lang ure in­ge­sit. Ja, som­mi­ge men­se werk al lan­ger op die pro­jek as an­der, maar son­der elke per­soon se deel sou dit nie moont­lik ge­wees het nie.
“E­ni­ge een van ons kon e­ni­ge tyd die geen ont­dek het, dit is net hoe na­vor­sing werk. Dit is baie on­voor­spel­baar, maar ’n wen vir een is ’n wen vir die span,”voeg sy by.
Prof. Ma­yo­si, de­kaan van die ge­sond­heids­we­ten­skap­pe-fa­kul­teit by UCT, sê hier­die is waar­skyn­lik die grootste deur­braak in Suid-Afrikaanse kar­di­o­lo­gie se­dert Chris Bar­nard se eer­ste hart­oor­plan­ting.
“Hier­die ont­dek­king sal die di­ag­no­se en moont­li­ke be­han­de­ling van hart­spier­siek­te in die toe­koms moont­lik maak. Ek is trots; ons werk al vir 20 jaar aan hier­die pro­jek en na­vor­sing.”