Is 'n skip nou 'n vroumens? Verkeerde voornaam­woorde vir regte dinge | Maroela Media
Argieffoto (Foto: Youssef Jheir/Pixabay)
Dit is dus vir ons heel gemaklik om te weet 'n manlike mens/dier/ding is 'n hy en iets wat syne is, behoort aan hom. Ons weet 'n vroulike mens/dier/ding is 'n sy en iets wat hare is, behoort aan haar.
Daar is egter ook in ons taal 'n paar kwelkwessies met voornaamwoorde wat nou en dan kop uitsteek. Die een handel oor vaartuie, voertuie en wapentuig waarna daar in Engels met vroulike voornaamwoorde verwys word. (Volgens oorlewering is skepe vroulike name gegee omdat die vaartuie vir die matrose 'n inkomste en 'n heenkome was, en dus die ding was waarmee hulle die nouste verbintenis gehad het. Ek skat dieselfde argument het dan gegeld vir hulle voertuie en hulle wapentuig.) Dit lyk asof hierdie Engelse aanwending van die vroulike voornaamwoord in hierdie kontekste ook na Afrikaans begin oorwaai, maar taalnormeringsbronne is dit eens dat dit 'n anglisisme is:
In Skryf Afrikaans van A tot Z sê reël 21.7 (p. 670) dat hy vir skepe gebruik word al het die skip 'n vrouenaam.
Die HAT se Taal- en Feitegids sê dat "voer-, vaar- en vliegtuie, treine
en dies meer" in Afrikaans manlik is, ongeag die naam, en noem die vroulike voornaamwoord by hierdie goed pertinent 'n anglisisme.
Norme vir Afrikaans (2018:78) sê uitdruklik dit is 'n fout om hierdie dinge as vroulik te merk, en sê dit is iets wat onder invloed van Engels gebeur.
Die ander kwessie ontstaan by onsydige dinge (goed wat nie 'n geslag het nie) waarna ons met voornaamwoorde wil verwys. Is dit byvoorbeeld korrek om te skryf Hy trek sy jas uit en gooi hom [die jas] op die bank of moet 'n mens skryf Hy trek sy jas uit en gooi dit op die bank?
Norme vir Afrikaans dui op dieselfde bladsy 78 aan dat 'n mens hy vir onsydige goed mag gebruik en selfs soms moet gebruik. Albei die voorbeeldsinne hier bo is dus korrek. En as jy konstruksies het waarin so 'n onsydige ding gepersonifieer is, is dit baie meer natuurlik om hy/sy as dit te gebruik, bv.: Afrikaans staan sy man in Nederland. Hierdie nuwe Ford is oulik, maar hy moet nog sy spore in die motorwêreld verdien.
Ek weet 'n paar stryers/stryders gaan wil kapsie maak, veral oor die vroulike skepe. Dis hulle taal, hulle praat hom soos hulle wil, dans teen hierdie tyd al op hulle lippe. Natuurlik is die taal almal s'n en natuurlik mag jy hom praat net soos jy wil. Maar skryftaal is 'n perd van 'n ander kleur – dit behoort nie net aan die skrywer nie, dit behoort ook aan die mense wat dit lees. En daar is genoeg lesers in Afrikaans wat weet dat 'n vroulike skip 'n Engelse ding is en dit nie so wil aanvaar nie, daarom dui normeringsbronne dit so aan.
Hoe lief jy dus nou ook al vir jou skip, jou kanon, jou kruisboog of jou karretjie is, die ding is in Afrikaans manlik. Al is hy klein, rooi en al is sy naam (met my eie oë gesien) Cheriki.
Taalgebruik: emigreer, immigreer
Ek het altyd geleer dat as dit by voertuie kom en die voertuig het nie 'n disselboom nie is die voertuig 'n "sy". Indien die voertuig 'n disselboom het, is dit 'n "hy". Maak sin
Ek identifiseer as n hom/sy met dit/hom voornaamwoorde..ek is ook nie-binêr…maar slegs tussen 6pm en 6am.
Ek het grootgeword daarmee dat karre, skepe, treine en vliegtuie almal vroulik is. Selfs in die weermag was ons oorlogstenk 'n SY.