Wys Trump sy misnoeë met bestaande en gerespekteerde protokol só? Wel, dít is dalk lig gestel. Trump het net een (gunsteling) “gedig”, wat inderwaarheid ’n liriek is, genaamd “The snake”, soos reeds genoem. En die voormalige prez sélf het dit tot vervelens toe voorgelees. Die verdraaide vertolking van die liriek was ’n waarskuwing aan die burgery oor die gevare verbonde aan onwettige immigrante, maar die teks kan ook as metafoor van Trump se presidensie gelees word. Dit handel in kort oor ’n vrou wat ’n slang, wat buite verkluim, in haar huis inneem en versorg. Die slang pik dan sy weldoener met ’n dodelike gif. Die liriek is oorspronklik in 1968 deur Al Wilson geskryf, en volgens die burgerregte-aktivis, Oscar Brown dui die lied op die viering van die swart kultuur en gepaardgaande die verwerping van rassisme. Brown se (oorlewende) kinders het Trump gewaarsku om die liriek nie te te demoniseer nie, waarop Trump onderneem het om die voordrag daarvan te staak – maar hy het steeds voortgegaan.
Geen poet laureate vir Donald Trump nie: hy het gesorg dat hy die kollig opeis, hý alleen, op verskeie geleenthede. O, en het hy dit nie geniet om sy ‘bangmaakgedig’ te lees nie! Eers sal hy sy leesbril opsit, ernstig, outoritêr, en met groot fanfare begin lees terwyl hy huiwer voor die argaïese en fleurige taalgebruik in die liriek-vers. Mens kan sien hoe hy die naderende klimaks van die slangfabel geniet…met ’n donker, dramatiese stem stuur hy af op die selfverduidelikende kadens, en die gelaaide stilte ná die voorlesing laat die volle implikasie van die verradelike slang vir eers by sy luisteraars insink.
Die man het gesien hoe die seisoene verkleur, eers die warm karotien van herfs en winter en hy kon verstaan waarom daar na bome as “krone” verwys word. Diepwinter het die man handskoene, ’n mus en ’n serp gedra voor die lente se eerste lemmetjiegroen sy opwagting maak. Hy het in ’n klein meenthuiskompleks gewoon en die opsigter by die hek het die man elke dag gegroet, ’n stadige palm gelig.
Die hadidas het opgevlieg wanneer hulle hom sien, die metaalpienk en -groen van hulle vlerke vir ’n oomblik sigbaar en hulle lang, lomp bene en geskal agterna. Later het hy hulle sekelsilhoëette op die lamppale herken en geweet hulle het hom aanvaar. En steeds het die man gestap. Male sonder tal by ’n stopstraat die glasgruis van ’n voorruit gewaar. Bloedrelieke, het hy in die verbygaan gepeins en gewonder wie dood is. Want dit was die jaar twintigtwintig, daardie noodlottige jaar wat Chiron tussen Uranus en Saturnus se ringdans gewentel het. Die klein, gewonde planeet. Dood was orals. Só baie mense is dood in twintigtwintig, nie net aan die virus nie, maar aan ’n legio ander oorsake ook. Mense wat onderlinge verwantskappe het, sterf saam, het hy al lankal agtergekom. Familie, vriende, kennisse, geliefdes. Hulle siele gaan saam oor soos voëls wat migreer.
Die man het daarvan gehou om ’n masker te dra en met sy pet en sonbril was hy gesigloos. Eintlik het hy al lank gelede hierdie incognito-status begeer. Hy het nooit sy egskeiding van nege jaar tevore verwerk nie; ook het hy sy kinders nie dikwels gesien nie. Die vel waar sy trouring gepas het, het nooit saam met die res van sy lyf se sonbrand verkleur nie. Die strokie ringvingervel van die rouring was wit en blink, asof die ring flussies verwyder is. ’n Klein stigmata, het hy gedink. En die baie aanrandings, beserings en ongelukke – sy lyf was ’n atlas van letsels. Hy is, sedert hy kon onthou, geboelie. Sommige mense is bestem om te bloei. Dekades later besoek die houe jou weer, tref dit jou in die teer plekke, in die skaduwees waar niemand sien of weet nie. Daar was kwelvrae – die soort waarop daar nie antwoorde is nie. Soos: Hy het oorlog geken, al was hy nog nooit in ’n oorlog nie. Snags het hy na YouTube-opnames van Jerigo-trompette geluister; die atonale alarms déúr die ontploffings het hom rustig gestem. Dit was bekend, al kon hy nie onthou in watter inkarnasie nie. Sy dun slaappak het in die growwe materiaal van ’n uniform verander en hy het gewonder waarom het hy alles moes oorleef. Sy lyf was ’n skreeuende verweerwond wat bly terugbaklei, redeloos, soos oorlewing is. By tye het hy gehuil, maar nie baie nie, want hy het al vir soveel jare gehuil dat sy trane oud geword het soos barnsteen.
’n Man het elke dag dieselfde pad gaan stap en die reëlmaat van die voorspelbaarheid het hom rustig gestem. Dit was lank gelede, die jaar twintigtwintig en die opsigter van die klein meethuiskompleks, waar hy gewoon het, het heeldag by die hek gestaan en sy domein bewaak: vir die man gewaai. Hy kon hom verkyk hoe die omgewing verander na gelang van die lig, skaduwee, atmosfeer en die weer, amper soos Monet se hooimiedens. Selfs dieselfde dinge bly in ’n konstante flux van verandering. Soos die post-psychoma-Corona-fase wat ondertussen aangebreek het.
Gedurende die somermaande het hy geleer om die wolke te lees. Dit het hom gevul met ’n ongekende vreugde as die wind opsteek en die wolkgeslagte vir mekaar berig deurgee tot in Cumulonimbus, die hoogoond van Gauteng se silwer storms. Die reuk van petrichor was wild en die man was ekstaties as dit blits – daardie heilige onderbreking met sy Götterdämmerung ’n splytsekond later. By tye het hy in die reën geloop met toe oë en gewonder: Waar gaan drome heen? Wat gebeur met die drome wat ons vergeet? Vorm drome ook herinneringe, of wag hulle vir ons in die swart respyt om eendag herroep te word? Of is ons drome die boodskappers van ouds? Vlugtelinge van ons verbeelding?
Daar was baie spekulasie oor twintigtwintig. George Orwell se 1984. Skrywers het besin of die virus die begin van ’n apokalips of dalk ’n distopie aangekondig het. Maar die man het net in die hier en nou geleef. Die ekonomie het stadig en pynlik soos ’n groot dier leër gebloei, maar steeds bly lewe; dit was erger as enige kataklismiese voorspelling. Dit is lewe teen die hoogste prys – offerandes. Elke week het hy die buurt se poniekoerant uit die posbus gehaal. Die koerant was net ’n dekblad vir advertensies en hiperinflasie. Maar die man het die plaaslike nuus gelees om homself te aard; dat hy wél daar woon en dat alles om hom nie bloot ’n illusie is nie. Al hoe meer mense het bly sterf en hy het na die lewendige stroom van hulle begrafnisse op Facebook gekyk, by tye betraand die swartspieël gestreel want die lewendes verstaan Dood net op konkrete vlak.
Toe die man eendag by die hek uitstap met die kort skuifeltreëtjies van ’n ou man, lig die opsigter sy palm in ’n groet. Ook die opsigter was skierbejaard. En vir die eerste maal in jare het hy met die man gepraat: “Jy gaan stap elke dag, altyd dieselfde pad. Dit het begin met die inperking, ons het dit die ‘nuwe normaal’ genoem, onthou jy nog? Maar die virus is jare gelede reeds verby; hoekom bly jy so stap? Jy is die enigste mens wat nog ’n masker dra. Die nuwe bedeling het al lankal aangebreek, net jy het vasgesteek in twintigtwintig. En jy het nooit gereis nie – jy het net hier gestap. Jy was nêrens.”
Die gedigte in die bundel is egter nie soseer van die lugruim nie, maar eerder van ons gebondenheid aan die aarde. Die waarheid oor duiwe word op fenomenologiese wyse benader, wat die menslike belewing van dinge liggaamlik verken.
In die openingsgedig, getiteld “die waarheid oor duiwe” (8) word die waarheid oor duiwe onthul deur ‘n agtjarige kind wat binnein ‘n duiwehok klim om te gaan sien wat daar die hok aangaan:
Uit die blik van die kind word die “ogiesdraadkasteel” as ‘n toweragtige wêreld onthul soos “lemoenduiwe” deur die “gaatjies beloer” word. Dan klim die kind in die duiwehok en “sit op flerste duiwemis” en “betas flets eiertjies / knus in houtkasnessies”. (Hoe mooi die beskrywing van die belewing: “hulle laat my gloei”!)
Ek dink weer aan die metafoor van die duiwe as gedigte wat losgelaat word en aan Barthes se metafoor oor die teks wat soos ‘n vierkant in die lug is waarbinne die wiggelaar die vlug van voëls probeer peil.