Nog nie einde van pad vir Denel(Foto: Solidariteit) Die situasie by Denel is nie net katastrofies uit ŉ finansiële oogpunt nie, die instelling in die geheel is deur ŉ proses van vernietiging wat ook ŉ verwoestende uitwerking op sy werksmag gehad het. Die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI) het Woensdag ŉ verslag oor die geestelike en finansiële toestand van Denel-werkers bekend gemaak, terwyl Solidariteit al twee jaar lank in ŉ regstryd met die wapenvervaardiger gewikkel is om die R90 miljoen in uitstaande salarisse wat nou aan sy lede verskuldig is, te laat betaal. “Die finansiële verlies vir werkers is dalk berekenbaar, maar die emosionele en geestelike trefslag sal nooit bereken kan word nie,” sê Nicolien Welthagen, navorsingsielkundige by die SNI. “Werksgeleenthede verskaf sinvolheid, sekuriteit en ŉ geleentheid om jouself as mens uit te leef. Denel-werkers is nie net van hierdie dinge ontneem nie, maar ook van vergoeding vir die werk wat hulle doen.” Solidariteit het in Junie 2020 aanvanklik met ŉ regsproses teen Denel begin om die staatsbeheerde instelling te dwing om sy lede se agterstallige salarisse te betaal. In September 2021 het Denel sowat R6 miljoen in uitstaande of agterstallige salarisse oorbetaal. Vroeër vandeesmaand het Solidariteit voortgegaan met ŉ veiling om sommige van Denel se bates te laat opveil nadat Denel versuim het om ŉ hofbevel na te kom dat R90 miljoen in salarisse teen 8 Maart oorbetaal moes word. Voertuie én toerusting soos vurkhysers en kantoormeubels is opgeveil. Die balju se inventaris van bates het R700 000 beloop en eindelik is R1,7 miljoen op die veiling ingevorder, sê Helgard Cronjé, adjunk- uitvoerende hoof van verdediging by Solidariteit. Solidariteit gaan volgende maand voort met verdere beslagleggings. Surplusfondse van die Denel- mediese voordeeltrust word na verwagting ook binnekort uitbetaal en kan ook aangewend word om van Denel se agterstallige skuld te betaal. Cronjé sê Solidariteit gaan hom egter aan geen regsproses onttrek nie. Hy het opnuut benadruk dat indien Denel nie sy betalingsverpligtinge nakom nie, Solidariteit nie gaan terugstaan en kyk hoe sy lede se lewens verder verwoes word nie. Daar was uit sommige oorde kritiek op Solidariteit se besluit om die bates te laat opveil, maar Cronjé sê daar was nie ŉ ander uitweg nie. Geen van die gespesialiseerde toerusting is egter geraak nie. “Om ŉ paar Toyotas te verkoop, gaan Denel nie kelder nie,” sê hy. Derek Mans, sektorkoördineerder van verdediging en lugvaart by Solidariteit, sê verskeie van Denel se werkers het die veiling bygewoon. Sommige van hulle was in trane. “Hulle het getreur en hulle was kwaad – nie oor die veiling nie, maar oor die gebeure wat tot daardie punt gelei het,” sê hy. Talle werkers sit by die huis, dikwels omdat hulle nie geld het om by die werk te kom nie, terwyl klein groepe nog aan spesifieke projekte werk. Denel se toekoms Cronjé sê dit sal nie sin maak om Denel bloot in sy huidige formaat voort te sit nie. Daar is egter steeds ŉ groot vraag na baie van die wapenvervaardiger se produkte en Cronjé is oortuig daarvan dat daar steeds ŉ toekoms vir die maatskappy en sy werknemers is. Hy sê Denel het beslis nog produkte wat mededingend verkoop kan word – en teen mededingende pryse – en die wapenvervaardiger het steeds ŉ bestelboek met baie potensiaal. Die kontantvloei om sake weer te laat vlot, ontbreek egter in hierdie stadium. Riaz Saloojee, ŉ voormalige uitvoerende groephoof van Denel, is verlede maand as die hoofstruktureringsbeampte by Denel aangestel in ŉ poging om ŉ omkeerplan vir die sukkelende instelling saam te stel. Saloojee was een van drie Denel-hoofde wat in 2015 geskors is toe die destydse minister van openbare ondernemings, Lynne Browne, vir Daniel Mantsha as nuwe raadsvoorsitter aangewys het. Hoofregter Raymond Zondo het in sy verslag na staatskaping bevind Mantsha was ŉ Gupta-gedrewe aanstelling en hy het namens die omstrede familie die staatsbeheerde wapenvervaardiger gehelp plunder en van binne uithol. Saloojee was ŉ regstreekse slagoffer van dié plundering en is onder “vreemde omstandighede” aanvanklik geskors en later heeltemal by Denel uitgewerk nadat hy hom glo nie wou laat omkoop nie. Nou is hy van die tegniese afdeling van die Suid-Afrikaanse Lugdiens na Denel gesekondeer en moet hy ŉ deurslaggewende rol speel om die inwerkingstelling van Denel se goedgekeurde vyfjaarplan om die instelling reg te ruk en as ŉ strategiese, nasionale bate te herstel, te versnel. Onder Riaz se vorige bestuur van Denel het die maatskappy ŉ skoon ouditverslag van die ouditeur-generaal gekry, Denel se omset het met dubbelsyfers gegroei en die maatskappy het ŉ wins getoon. Cronjé sê Solidariteit is dus optimisties oor Saloojee se betrokkenheid. “Daar moet regeringsingryping by Denel wees om te verseker dit is weer operasioneel. Dit gaan egter net gebeur as die regering en die raad ophou praat en besluite daadwerklik begin toepas,” sê hy.