Koalisiepolitiek is vol slaggateArgieffoto: isdei.blogspot.com “Werk mooi met jou vyande, jy’t hulle immers self gemaak!” Menige politieke leier in die land wens nou seker hulle het vroeër al na hierdie brokkie raad van ’n onbekende wysgeer geluister. Dis nou ná die politieke deurbraak wat teweeggebring is deurdat die ANC by verskeie stadsrade nie ’n volstrekte meerderheid behaal het nie. Dit bied aan die DA en minderheidspartye die kans om met koalisies die beheer van ’n paar stede en dorpe by die ANC af te neem. Dit is baie goeie nuus, omdat dit ’n kans op beter plaaslike regering bied en die tendernetwerke by baie stede in dorpe ’n slag kan toedien. Maar koalisiepolitiek is vol slaggate – of selfs mynvelde! Die eerste vraag is met wie ’n party ’n koalisie moet vorm. Die keuse is tussen vriende of vyande, met familie of vreemdes, uit liefde of selfs uit weersin. Die DA sal byvoorbeeld makliker ’n koalisie met die IVP wil vorm as met die EFF. Koalisiepolitiek kom algemeen voor in lande met proporsionele kiesstelsels soos in Europa. Gewoonlik kies ’n party dan ’n kleiner party as vennoot wie se beleid die naaste aan sy eie is. In baie lande is daar al gevestigde tradisies van partye wat met mekaar saamwerk. Maar dis nie so eenvoudig in Suid-Afrika nie. Vegtende faksies Die eerste probleem is dat enige politieke party self ’n koalisie van vegtende faksies is, en nooit eenvormige menings oor partybeleid het nie. Daarom sê politici gereeld: In die politiek sit jou opponente oorkant jou in die banke, en jou vyande agter jou rug! Hulle sê ook ’n goeie toespraak in die politiek is een wat beter is as jou opponente s’n, maar nie so goed soos jou eie kollegas s’n nie. Daarom maak ’n politieke “huwelik” met ’n ander party die kwessie van regering baie uitdagend. Churchill het nie verniet gesê die enigste ding wat moeiliker is as om in ’n koalisie te veg, is om alleen te veg nie. Dis nie maklik om alleen te regeer nie, dis baie moeilik om saam met ’n vriend te regeer, en dis bykans onmoontlik om saam met ’n vyand te probeer regeer. Verlam Koalisievorming is veral vir die kleiner vennoot gevaarlik. Gaan dit goed, kry die groter party die krediet, maar gaan dit sleg, dra jy saam die blaam! Daarom is dit soms beter om ’n goeie opposisie te wees as ’n swak regeerder. Die beste voorbeeld hiervan is die geskiedenis van die DA. Terwyl die eertydse NP ná 1994 in ’n regeringskoalisie met die ANC was in die regering van nasionale eenheid, wou die DP van Tony Leon hom nie laat inbind nie. Die DP-leier het die stem van die opposisie in die parlement geword, terwyl die NP verlam is deurdat hy deel van die regering was. Die NP se kiesers het begin sien dat dinge nie so gaan uitwerk as wat hulle leiers belowe het nie, en hulle het in hulle massas na die DP toe begin oorstap. Uiteindelik moes die enkele oorblywende NP-leiers eerloos by die ANC aansluit. Die tweede voorbeeld is toe die VF+ ’n beslissende stem in die Kaapstad-stadsraad uitgebring het om Helen Zille tot burgemeester te verkies. Ná ’n tyd van swak ANC-regering het Zille haar goed van haar taak gekwyt. Dit het die DA laat groei terwyl die VF+ se aandeel gou deur die kiesers vergeet is. So het hierdie koalisie die DA op die pad boontoe geplaas, maar die VF+ se steun ondermyn. Prys van koalisie Die EFF is as die grootste van die kleiner partye die beste geplaas om met die groter partye te beding. In werklikheid kan die EFF besluit wie van die ANC of DA stadsrade soos Tshwane, Johannesburg, Ekurhuleni en Port Elizabeth regeer! Maar dis nie so eenvoudig nie. Die EFF het sy party gebou op raserige opposisie teen die ANC en die DA, wat hom gaan inperk as hy deel van ’n regerende koalisie van ’n stadsraad word. Dit kan hom kiesers laat verloor. Terselfdertyd kan die DA ook kiesers verloor as hulle met die EFF in die bed klim, omdat die DA se kiesers juis vir die party stem teen die ANC en Julius Malema. Die grootste vraag is hoe hoog die politieke prys is wat die ANC en DA onderskeidelik vir die EFF sal moet betaal in ruil vir steun. Die ander moontlikheid is dat die EFF byvoorbeeld die DA kan help om ’n metro te beheer sonder ’n formele koalisie, maar dan met elke besluit van ’n stadsraad vir of teen die voorstel stem. Dit kan ’n stadsraad verlam, omdat ’n meerderheid ANC- en EFF-raadslede so ’n radikale besluit sal kan neem wat die DA-burgemeester moet uitvoer! Maar enige koalisie met die EFF kan hierdie radikale party ’n vetomag gee oor elke besluit van die DA, omdat hulle die stadsraad te eniger tyd sal kan laat val. Ander koalisies Daar is dorpe waar die DA en die VF+ ’n koalisie sal kan sluit, wat ’n beter kans op blywende sukses het. Die VF+ sou die DA kon help om die bewind by die ANC oor te vat, in ruil vir perke op rasbeleidsrigtings soos kwota’s en BEE-tendertoekennings. Maar indien die VF+ dieselfde voorwaardelike koalisie met die ANC sluit, sal sy kiesers hom beslis kwalik neem. Aan die ander kant kan ’n koalisie tussen die ANC en VF+ die rassepolarisasie wat moontlik met ’n koalisie tussen die DA en VF+ kan gebeur, teenwerk. Dink net hoe die ANC sy ondersteuners teen ’n koalisie tussen die DA en VF+ kan opsweep – iets wat gereeld in die Wes-Kaap teen die DA voorkom. Maar daar is ander moontlikhede ook. Hoewel “minimum” koalisies meestal voorkom, is “maksimum” koalisies veral in lande soos Suid-Afrika ’n goeie idee. ’n Minimum koalisie is wanneer ’n party die minimum getal partye by sy koalisie kan betrek om te regeer. So ’n koalisie is meer bestendig, veral as die beleidsafstand tussen partye klein is. Maar die doel van ’n maksimum koalisie kan soms goed werk, en word juis gebruik om alle groepe in te sluit. So kan dit ’n goeie idee wees as die DA op ’n bepaalde dorp byvoorbeeld die IVP en die VF+ by die stadsraad insluit. Maar die waardevolle les wat politici oor die hele spektrum met hierdie verkiesing geleer het, is dat jy gaaf moet wees met jou vyande, want jy’t hulle dalk ná die verkiesing nodig!