Sabinet | Volume 56 Number 2-2
Volume 56 Number 2-2, 2016
Tydskrif vir Geesteswetenskappe - Volume 56 Number 2-2, June 2016
Volume 56 Number 2-2, June 2016
Die tweede boek bevat 'n twaalftal artikels, eweneens oor 'n verskeidenheid terreine en vakgebiede: die vroeë geskiedenis aan die Kaap aan die hand van enkele briewe; fiskale keuses in die ekonomie en leierskapstyle in die bankwese; polities-regsfilosofiese perspektiewe na aanleiding van twee onlangs verskene boeke; gemeenskapsgebaseerde kapasiteitsbou in die welsynsektor; die grondslae van swart onderwys asook, swart hoërskoolleerders se prestasie; aspekte van voorskoolse onderwys en, les bes, 'n tweetal artikels waarin die soeklig val op literêrteoretiese aspekte - onderskeidelik psigoanalitiese benaderings en filmteorie. Die tweede aflewering van die Taalrubriek verskyn ook in hierdie tweede boek.
Vetula Hottentota en andere naturalia. Brieven van Hendrik le Sueur, J.A. van Plettenberg en Petrus Camper over de ontdekking van Afrika : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Gerrit Schutte and Gerrit Schutte
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 507 –533 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a1
Suid-Afrika se fiskale keuses gemodelleer : afgrond of plato? s
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 534 –554 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a2
Die verband tussen werksbevrediging en die leierskapstyl van bestuurders : 'n gevallestudie uit die banksektor : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Cornelius Booyse, E.J. Van Niekerk, Cecelia Jansen and Helene Muller
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 555 –572 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a3
Politieke en regsfilosofiese perspektiewe op politokratiese kommunitarisme : 'n diskoers met Danie Goosen en Koos Malan : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 573 –591 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a4
Political and legal philosophical perspectives on political communitarianism: A discourse with Danie Goosen and Koos Malan
The philosophical roots of political communitarianism emanate from Aristotelian teleology, Scholastic ontology of being and Hegelâ??s dialectic idealism. It represents and culminates evolutionary in the organismic state. A key issue underlying the discourse on state and legal philosophical implications of politocratic communitarianism is whether this philosophical approach can avert state absolutism and abuse of power. It is argued that the implications of this legal and political philosophy testify to the contrary. The implications of politocratic legal and political philosophy point towards statism and that all societal forms serve the interests (and needs) of the organismic state: it is a form of abstract trans-individual community life; it is of necessity a totalitarian (and absolutistic) form of political community; it functions without recognition of fundamental rights, and it is an inner-dialectical and undifferentiated form of political association.
In hierdie artikel word aangevoer dat kommunitariese politieke en regsteorieë die afgelope twee dekades in Suid-Afrika op die voorgrond getree het. Twee vergestaltings daarvan kan onderskei word: Ubuntu-kommunitarisme en politokratiese kommunitarisme. Terwyl eersgenoemde beduidende ondersteuning in die Suid-Afrikaanse regsliteratuur verwerf het, het laasgenoemde benadering hoofsaaklik tot die Afrikaanse literatuur beperk gebly. Die fokus val op politokratiese kommunitarisme en politieke en regsfilosofiese implikasies daarvan. Politokratiese kommunitarisme berus op die Aristoteliese teleologie, 'n Skolastieke synsontologie en Hegel se dialektiese idealisme. As vertrekpunt neem politokratiese kommunitarisme die Aristoteliese stadstaat (polis). Die stadstaat ontwikkel evolusionêr as "tussen-gemeenskap" tot die Hegeliaanse konkreet-universele staat. Die eindproduk is die totalitêre organismiese staat. Kommunitariese politokrate slaag nie in hul projek om die statisme van die liberale individualisme te oorkom en 'n normatiewe alternatief vir statisme, politieke universalisme en die absolutistiese staat te stel nie. In hierdie artikel word tot die slotsom geraak dat die filosofiese hiate in die staats-en regsdenke van politokratiese kommunitarisme belangrike implikasies het: Die organismiese konsepsie wat spruit uit hierdie denke lei eerstens tot die postulering van 'n trans-individuele utopie gebaseer op 'n abstrakte gemeenskapslewe; tweedens is dié organismiese staat noodwendig 'n totalitêre (en absolutistiese) vorm van politieke gemeenskap; derdens, is die organismiese politieke gemeenskap 'n innerlik-teenstrydige en ongedifferensieerde vorm van politieke assosiasie en die organismiese staat word georden sonder erkenning van fundamentele regte.
Authors: Shanie Boshoff and Lambert Engelbrecht
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 592 –607 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a5
Capacity-building of informal community-based organisations in the South African welfare sector: The contribution by established social service organisations
Large-scale poverty and increasing needs prevail in South Africa. The National Department of Social Development has the constitutional mandate to provide sector-specific national leadership in social development. Despite the Department of Social Development's intention to restructure the social service delivery system since 1997 and although established social service organisations, as well as informal community-based organisations (CBOs), are regarded as being valuable resources of service delivery to communities at risk, all these organisations are threatened by serious challenges. Established social service organisations that provide and maintain a significant portion of the social welfare services in South Africa, are at present - despite their efficient management - engulfed in a grim battle for survival. CBOs which form an integral part of communities at risk are still excluded from state financing because they do not comply with the basic requirements of management. The Policy on Financial Awards for Social Service Providers (2012a) of the Department of Social Development indicates that the State aims to redirect its financing from established social service organisations to CBOs and to demand that established organisations build the capacity of CBOs in addition to their own direct service delivery to those at risk.
An investigation into the capacity-building of CBOs within the South African context is therefore at the same time both relevant and important. The purpose of this study is to develop an understanding of the contribution that established social service organisations in South Africa already make to the capacity-building of CBOs. The investigation not only provides information on the nature of this capacity-building, but also focuses attention on the successes and many challenges experienced by established social service organisations in their capacity-building of CBOs.Qualitative research was chosen as the approach to explore the contributions of established social service organisations to the capacity-building of CBOs in the social welfare sector and to establish the link with the social development approach as it is applied in South Africa. At the same time capacity-building of CBOs by established social service organisations is analysed and described. An instrumental case study was used as the research strategy by using NACOSS (National Coalition of Social Services) as a discussion forum of established social service providers in South Africa. A purposive non-probability sample selection was used to select participants, Nine NACOSS members indicated in a survey that they are already involved in the capacity-building of CBOs and agreed to participate in the study. Data was collected on three levels: (a) Semi-structured interviews were conducted with 9 chief executive officers of 9 established social service organisations, (b) 15 social workers who are already building CBOs' capacities, and (c) 9 representatives of the CBOs whose capacities were being built by the participating service organisations.
Ná twintig jaar van demokrasie is Suid-Afrika steeds 'n verdeelde samelewing met grootskaalse armoede en hoë vlakke van kwesbaarheid. Ontwikkeling van alle sektore van die samelewing word deur die Regering as oplossing gesien. Deur middel van die Departement Maatskaplike Ontwikkeling se finansieringsbeleid (Departement van Maatskaplike Ontwikkeling 2012a) plaas die Staat druk op gevestigde maatskaplike diensorganisasies om tot kapasiteitsbou van informele gemeenskapsgebaseerde organisasies by te dra. Die doel van hierdie artikel is om begrip te ontwikkel vir die bydrae van gevestigde maatskaplike diensorganisasies tot die kapasiteitsbou van informele gemeenskapsgebaseerde organisasies (voortaan in hierdie artikel na verwys as "IGO's") ten einde grondige bevindinge en aanbevelings daarvoor te kan maak. Om hierdie doel te bereik, word die agtergrond van die onderwerp in meer detail belig, word die navorsingsmetodologie wat gevolg is, verduidelik en word die bevindinge aangebied deur middel van 'n geïntegreerde sintese van deelnemers se beskrywings van gevestigde organisasies en IGO's, hulle beskouings van suksesse behaal en hulle reflektering van verdere uitdagings in kapasiteitsboupogings.
Maatskaplike welsynsdienste aan kwesbare mense in Suid-Afrika word gelewer deur die regeringsektor sowel as die niewinsgerigte nieregeringsektor (Departement van Maatskaplike Ontwikkeling 2012a). Daar is egter twee hoofkategorieë van niewinsgerigte maatskaplike diensverskaffers wat in die burgerlike samelewing bestaan, naamlik gevestigde of formele maatskaplike diensorganisasies (in die spreektaal dikwels na verwys as "welsynsorganisasies") en IGO's (Departement van Maatskaplike Ontwikkeling 2006; Patel 2005). Beide van hierdie groeperinge van niewinsgerigte maatskaplike diensverskaffers word as waardevolle hulpbronne vir kwesbare mense beskou en kan 'n besondere bydrae tot maatskaplike ontwikkeling lewer, maar beide organisasiegroeperinge ervaar ernstige uitdagings ten opsigte van volhoubare dienslewering. Desondanks blyk dit dat die Departement Maatskaplike Ontwikkeling (2012a) aanvoer dat gevestigde maatskaplike diensorganisasies 'n addisionele verantwoordelikheid het om die kapasiteit van IGO's te bou ten einde vir voortgesette staatsfinansiering te kan kwalifiseer. Geen empiriese studie is egter tans beskikbaar oor die werklike bydrae wat gevestigde maatskaplike diensorganisasie tot die kapasiteitsbou van IGO's lewer nie.
'n Vergelyking van polisiekultuurhoudings van mans en vrouens in die Suid-Afrikaanse Polisiediens oor 'n tien jaar tydperk : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 608 –626 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a6
"Sonder onderwys, geen bevryding" : die vestiging van 'n grondslag vir swart onderwys in Suid-Afrika, 1952-1968 : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 627 –640 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a7
"There can be no freedom without education." Laying the foundations for black education in South Africa, 1952-1968
In the context of deficiencies in education in South Africa since 1994, voices have become louder in questioning the current education policy and delivery. This is an opportunity to reassess aspects of Bantu Education since 1952, especially the role of two key elements of Bantu education, namely community and parent involvement in the management of schools and vernacular as a medium of instruction. Current critics of education often refer to the dedication of teachers, parent involvement, the accountability of school management and performance of learners. These issues remind one of similar issues under Bantu education since 1952. This paper seeks to consider the role and contribution made under Bantu education to the foundations of community and parent involvement and mother-tongue instruction since 1952 in implementing a strategy for general education to black children. The paper takes as the point of departure the unsatisfactory broad condition of education to black children in South Africa by the early 1950s. The lack of a community driven consciousness towards the education of black children concerned the new National Party government at the end of the 1940s. Verwoerd approached the development of black communities from the perspective of empowerment of ethnic communities as the building blocks of a strategy for peaceful co-existence in southern Africa. By the 1950s African colonies were decolonised and the wave of African nationalism swept across the continent. These developments concerned white people in South Africa, especially the Afrikaner people, who sought to find a solution to seemingly inescapable racial tension and conflict. The National Party policy of separate development was envisioned as the broad framework to develop all black peoples in South Africa towards self-rule and prosperity in their own right. The prerequisite for development was education. The state introduced a system of Bantu education to enhance school attendance and the level of literacy and education of all black children. The paper explains the utilisation of key elements such as community and parent involvement and vernacular tuition to facilitate community buy-in into general education for black children.
The paper addresses the development in two parts. Part one explains the context of the need for education to black children as well as the implementation during the first fifteen years. Part two explains the use of vernacular and parent involvement as well as the outcome of the system by 1990. Overall this contribution illustrates the progress with school enrolment, pass rates and performance towards tertiary education of black children from 1952 to 1990.
Knelpunte met onderwysvoorsiening in die bedeling na 1994 regverdig die herbesinning van die bydrae van Bantoe-onderwys sedert 1952. Verwysings na ouerbetrokkenheid, verantwoordbaarheid van skoolbestuur en toegewyde onderwysers deur kritici van die huidige onderwysbedeling herinner sterk aan die grondslae van Bantoe-onderwys van die vyftigerjare. 'n Historiese herbesinning oor aspekte van die grondslae van Bantoe-onderwys bied 'n herwaardering waarby die huidige debat kan baat. Hierdie bydrae lig twee kernbeginsels van die stelsel van onderwysvoorsiening aan swart kinders uit, naamlik ouer- en gemeenskapsbetrokkenheid en moedertaalonderrig. Die vordering met die implementering daarvan tot ongeveer 1990 dui op die bestaan van 'n bruikbare vertrekpunt om bestaande knelpunte suksesvol die hoof te bied. Die bydrae word in twee dele aangebied. Deel 1 plaas die onderwys aan swart kinders in die konteks van Afrika en Suid-Afrika in die middel van die twintigste eeu en verduidelik die implementeringsimplikasies binne die eerste vyftien jaar. Deel 2 verduidelik die aanwending van moedertaalonderwys en die vordering met onderwysvoorsiening deur die onstuimige sewentigerjare. Die artikel kontekstualiseer ten slotte die afloop van swart onderwys teen 1990.
Veranderlikes wat verband hou met swart hoërskoolleerders se prestasie in Afrikaans as 'n tweede taal : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Garfield Bester and Desere Noke
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 641 –659 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a8
Die ondersteuning van die voorskoolse kind met betrekking tot ontluikende leesvaardigheid - 'n looddsstudie : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 660 –677 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a9
Reading achievement of South African children is not on par with world standards and is a matter of great concern for parents, teachers and the educational authorities. According to the PIRLS report (Progress in International Reading Literacy Study) of 2006 South African grade 4- and 5-learners manifested the lowest reading achievement of 45 participating countries. The same tendency was reflected in the Annual National Assessment (ANA) for 2013 and 2014. The development of emergent literacy and pre-reading skills in the preschool years plays an important role in reading achievement in school. Parents and other role players involved with preschoolers thus play an important role in preparing children for reading. The authors' main argument is that parents and other role players have an important role in the development of children's emergent literacy and emergent reading. Parents and other role players should not only be empowered to support children to achieve success but the specific South African context should be taken into account.
Die doel van die artikel is 'n bespreking van 'n literatuurstudie oor ontluikende lees en die leeshandeling as deel van ontluikende geletterdheid en die rol van ouers en ander rolspelers daarin. Die doel van die navorsing is ingeweef in die vraag: Wat is ontluikende lees en waaraan moet aandag gegee word om baie jong kinders as ontluikende lesers te ondersteun?
'n Tematiese analise van toepaslike akademiese literatuur, artikels en internetstukke is gedoen en aktiwiteite wat tot ontluikende lees as 'n deel van ontluikende geletterdheid kan bydra, is geïdentifiseer. Die literatuurbevindinge oor die belangrike fasette van lees is in 'n skematiese voorstelling saamgevat wat as konseptuele raamwerk kan dien vir die ontwikkeling van 'n ondersteuningsprogram vir onder andere voorskoolse onderwysers om ouers en versorgers te bemagtig.
Lees is 'n komplekse handeling met leesbegrip as uiteindelike doel, en daarom moet lesers ook in staat wees om onbekende woorde te ontsyfer (dekodeer). Ontluikende geletterdheid (wat ontluikende lees insluit) behels dat kinders die vaardighede ontwikkel wat nodig is vir leessukses en ouers en ander versorgers speel 'n belangrike rol hierin. Die leeromgewing, wat onder andere kultuur, ekonomiese status, tyd wat met kinders bestee word en stimulerende aktiwiteite insluit, is ook belangrik vir ontluikende geletterdheid.
Die ryk bron van aktiwiteite wat deur die literatuur aangebied word vir die bevordering van ontluikende geletterdheid, wat ontluikende lees insluit, is egter weens hulle sosio-ekonomiese omstandighede ontoeganklik vir 'n groot aantal Suid-Afrikaners. Ondersteuning aan hierdie groep vereis spesiale programme wat die behoeftes en konteks van bepaalde gemeenskappe in ag neem en die vermoë en sterkpunte van die ouers as belangrike rolspelers as vertrekpunt neem.
Die verband tussen geselekteerde biografiese veranderlikes en Graad R-onderwysers se houding teenoor die ontwikkeling van perseptueel-motoriese vaardighede van Graad R-leerders : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Annemarie Loubser, Anita Pienaar and Audrey Klopper
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 678 –692 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a10
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 693 –709 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a11
Deiktiese patrone in die verfilming van J.M. Coetzee se Disgrace (2008). Deel 1 : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Hennie Van Coller and Anthea Van Jaarsveld
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 710 –723 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a12
Deictical patterns in the film version of J.M. Coetzee's Disgrace (2008). Part 1
In this two part article J.M. Coetzee's eponymous novel, Disgrace (1999) and the 2008-film version thereof will be briefly discussed with a focus on its use of and reference to the Afrikaans farm novel. In White Writing (1988) Coetzee wrote authoritatively on the Afrikaans farm novel and in particular on the novels of C.M. van den Heever, one of the seminal figures in this sub-genre. Core aspects of this sub-genre are lineal consciousness (the farm as an inalienable space and the importance of hereditary succession), the farm as space imbued with patriarchal values and the biblical primogeniture and the preponderance of patriarchy (as can be seen in graves, portraits and heirlooms). Further central concepts are the hierarchical structure of the farm (the owner being the landlord surrounded by vassals: "bywoners" and labourers alike) and the farm as idyllic space in contrast to the town and especially the city which is usually depicted as a latterday Sodom and Gomorrah and the epitome of all the seven cardinal sins in different forms of debauchery. Whilst the farm is usually represented as a form of a bastion, in Disgrace in particular this aspect is meticulously dismantled. One of our central hypotheses in this study is that Coetzee's novel is in fact a parody of the traditional Afrikaans farm novel (like so many important Afrikaans novels by Etienne Leroux, Marlene van Niekerk, Etienne van Heerden, etc.). This film works with many of these fixed topoi of the farm novel genre, but then clearly in a parodical fashion: patriarchy, succession, social stratification (of specific owner and foreigners), the opposition, place/city, and the importance of the spatial. Another important hypothesis underlying this study is that the South African reader of the novel (and the spectator of the film) responds differently than the international reader and spectator. International critics initially did not even mention the (Afrikaans) farm novel as a field of allusion and as an important intertextual "reference". To explain this theoretically, we use Stuart Hall's definition of culture as a shared body of knowledge and also allude to several theoretical constructs (inter alia habitus, Bourdieu; repertoire, Even-Zohar and discursive formations, Foucault) which are all deterministic in nature and imply that certain knowledge, attitudes and perspectives are internalized on an unconscious level and determine one's decoding of signs or messages. The term we use is deictical patterns because deixis presupposes a shared context and even contextual precognition. In this first part of the study we briefly outline core aspects of film narratology (especially the importance of semiosis) because the interpretation of a film also requires a familiarity with the language of film.
In hierdie artikel word J.M. Coetzee se bekende roman Disgrace (1999) eerstens ontleed en daarna word ook die verfilming daarvan in 2008, onder die loep geneem. Coetzee self het in sy werk uit 1988, White Writing, gesaghebbend geskryf oor die Afrikaanse plaasroman en ook oor die romans van C.M. van den Heever, 'n seminale skrywer binne hierdie sub-genre. Sentrale begrippe binne die Afrikaanse plaasroman is erfopvolging, wat daarvan uitgaan dat die plaas 'n onvervreembare ruimte is wat deur erfopvolging oorgaan van vader na seun (Coetzee praat van lineal consciousness), die oorheersing van patriargale waardes en die plaas as idilliese ruimte, maar ook as hiërargies gestruktureerd met die eienaar as Middeleeuse lyfheer en al die lyfeienes op feodale wyse as onderhoriges: bywoners én arbeiders. Daar word in hierdie studie uitgegaan van verskeie hipotetiese aannames: dat Coetzee in sy roman voorkennis verwag van sy leser (ook van die aard van die Afrikaanse plaasroman) en dat sy roman inderwaarheid 'n parodie van hierdie sub-genre is. Dit word teoreties verduidelik aan die hand van teorieë van onder meer Hall, Bourdieu en Even-Zohar. Voorts word die kinematografiese narratief teoreties belig en aangevoer dat kommunikasie deikties van aard is deurdat semiotiese tekens nie gedekodeer kan word sonder bepaalde voorkennis asook kontekstuele kennis nie. Vervolgens word die film Disgrace (2008) ontleed, maar veral dan as persiflage/parodie van die plaasnarratief. Hierdie film werk met vaste topoi van die plaasromangenre: die patriargie, erfopvolging, sosiale stratifikasie (van spesifiek eienaar en bywoners), die opposisie: plaas/stad, en die belang van die ruimtelike, maar op duidelik parodiërende wyse.
Die dierbare Engels : taalrubriek
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 725 –726 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a13
Engels! Engels! Alles Engels! Engels wat jy sien en hoor,
het CP Hoogenhout vanslewe gesê, en dit is vandag weer net so waar soos destyds.
Sedert ongeveer die neëntigerjare het dit in Afrikaanse taalkundekringe en onder baie Afrikaanssprekendes amper onaanvaarbaar geword om oor anglisismes te praat. Ek gaan dit egter tog waag, want die taal is deesdae so deurspek met kwalik verdoeselde Engels dat die Afrikaanse idioom wesenlik bedreig word. Myns insiens - en dit is net my mening - is daar veral twee redes voor. Die eerste is dat 'n ouer geslag, soos dié waartoe ek behoort, nie meer genoeg ons kinders en kleinkinders, ons jonger mense, reghelp nie, 'n toedrag van sake wat 'n mens seker op verskeie maniere kan probeer verklaar. Die tweede rede is dat skoolkinders en studente skynbaar weinig meer geleer word oor die grammatika en idioom van Afrikaans.
Die Sideboard - 'n altaar en 'n teken van 'n regverdige God, Simon Bruinders : boekbespreking
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 727 –729 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n2-2a14
In sy debuutroman vertel Bruinders van die pyn wat bruinmense in die Suid-Kaap moes deurmaak toe hulle grond en huise afgevat is. Die Sideboard is die verhaal van Abraham de Bruin (die naam en van kom met sy eie metafore) en sy gesin wat oor 'n tydperk van 30 jaar talle terugslae in die lewe moes hanteer. In die proses verloor hy nie net die huis wat hy self gebou het nie, maar ook die kosbare sideboard, 'n geskenk wat hy met sy eie hande vir sy vrou (Stella) gemaak het vir hul derde huweliksherdenking. Dis 'n verhaal van mense wat onwrikbaar glo in God se Hoër Hand; dat Hy hulle lewens rig. Dis ook 'n verhaal waar mense begin twyfel in God as hulle geloof tot die uiterste beproef word.