Die evolusie van tyd meting deur Ontluiker | Bydraes | Woes - Kreatiewe platform vir Afrikaans
Titel: Die evolusie van tyd meting
Aantal woorde: 1366
Datum gepubliseer: 10 Jun 2009
Tyd was van die vroegste tye gebruik om gebeurtenisse in volgorde te plaas, om die duurte van gebeurtenisse uit te druk en ook die duurte tussen gebeurtenisse. Tyd was en word steeds gemeet deur reëlmatige herhalings. Sowat 12 000 jaar gelede het mense in sentraal Afrika tyd gemeet deur dae op bene af te merk en 'n ander merk gebruik om elke 28/29 dae as 'n (maan) maand af te merk.
Die gedagte van 7dae as 'n week het in Chaldea ('n Mesopotamiese tydvak) ontstaan omtrent 6 000 jare gelede. Dit was in Adam se jong dae. Hulle het ontdek dat daar 7 ligbronne in die hemel was wat nie soos sterre vas was nie - son (skynbaar), maan en 5 sigbare (blote oog) planete.
Hulle was bewus daarvan dat 'n (son) jaar 365 dae gehad het. Maar 29+29+.....+29=12x29=348 het hulle met 'n tekort van 7 dae gelaat. Daarom het hulle sowat 5 000 jaar gelede 7 ekstra dae, een-een versprei oor twaalf maande, bygevoeg wat hulle vernaamste gode vereer het. Die Sjinese het 'n paar eeue later ook 'n soortgelyke kalender ontwikkel
Die Sjinese was sowat 4500 jaar gelede die eerste om 'n dag op te deel in ure. Hulle het 'n stok as horlosie gebruik en die posisie van die skaduwee in 12 dele te verdeel (soos wat daar 12 maande in 'n jaar is). Dit gee gemiddeld 12 ure per dag en 12 ure per nag (al was daar nie 'n skaduwee nie).
Die Egiptenare en Sumeërs ('n latere Mesopotamiese tydvak) was die eerste om tyd met sand en water horlosies te meet. Sulke horlosies was veels te lomp om ure te meet. Toe deel hulle elke uur op in 60 minute. Wie eerste was, is weer nie seker nie. Waarom 60 en nie 'n ander getal soos 24 nie? Hulle het 'n 60-delige getal stelsel gebruik! Die Veda Indiërs het sowat 4500 jaar gelede ook 'n 60-delige getal stelsel begin gebruik. In die geval het hulle baie gebruik gemaak van astronomiese data om by die getal 60 uit te kom.
Ons gebruik 'n tiendelige stelsel (afkomstig van die Arabiere) en ons rekenaars gebruik op elektroniese vlak 'n tweedelige stelsel. Maar op sagteware vlak het dit gevorder van 2, 2x2=4, 2x2x2=8, 2x2x2x2=16 tot 2x2x2x2x2=32. Ek vermoed 64 sal genoegsaam wees. Omtrent 50 jaar gelede het die wêreld se kragtigste hoofraam rekenaars van Control Data 'n 60-delige stelsel gebruik. Dit is m.b.v. hierdie rekenaars (genoem Cybers) se vinnige berekeninge dat 'n mens veilig op die maan kon land. Desondanks hulle krag, het hulle gaandeweg in onbruik verval. Control Data het vasgeklou aan die Babiloniërs se 60 i.p.v. om die digitale ritme 2,4, 8, 16, 32, 64 te gebruik.
Met die gebruik van meganiese (masjien) horlosies was die vet behoorlik in die vuur. Sowat 800 jaar gelede het die eerste horlosie verskyn wat 'n gewig aan 'n tou eerder as water of sand gebruik het. 200 jaar later het Galileo en kort daarna Huygens daarop verbeter. Die volgende 400 jaar is gekenmerk deur 'n snelle verbetering van horlosies wat in die hedendaagse atoom horlosie gepiek het. Tyd kan nou in asemrowende klein stukkies opgebreek word.
Ek het miskien te veel geskryf oor hierdie historiese ontwikkeling van die meting van tyd. Maar ek doen dit omdat wanneer 'n ateïs die bybel aan flarde wil ruk oor wat in Genesis 1 geskryf is sonder om die evolusie van tyd meting in ag te neem, hoe ernstig kan 'n mens hulle opneem? Die kortste tydvak wat in Genesis 1 bestaan het, was die week. Ateïste is blootweg onkundig dat die mens se denke in tyd-ruimte gebed is. Die enigste twee bekende veelvoude van tyd in die tyd van Adam was die week en die jaar. Die ses skepping tydvakke kon net sowel deur 6 jaar met 1 ekstra rus (jubel) jaar voorgestel word. Die sewe jaar siklus is in elk geval deur Moses ingestel.
Liewe, goeie christene wat Genesis 1 letterlik wil verstaan, moet ook maar kennis neem dat die mens se denke in tyd-ruimte gebed is.
Wat ons verder moet begryp is dat die getalle stelsels 6 000 jaar gelede baie ingewikkeld en omslagtig was, omtrent net so erg as die Romeinse stelsel van I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, ...... Om 'n getal soos 1 miljoen (1 000 000) of 1 biljoen (1 000 000 000) was onmoontlik. Om dus 6 000 jaar gelede te skryf dat die aarde sowat 5 000 000 000 jaar oud is, was net nie moontlik nie.
Net so moet mense die tydskale wat Moses, Salomo, Daniel en later die apostel Johannes gebruik het dit nie ligtelik gebruik nie. Elkeen se tydskaal is in 'n eie tydse kultuur ingebed.
Filosofie (philos=liefde en sophos=waarheid) het sowat 2500 jaar gelede by die Grieke begin blom. Hulle het begin wonder oor die betekenis van tyd. Socrates het begin dink dat die Onbekende God wat alles geskape het, selfs die gode, tydloos moet wees. Binne geslagte het die filosowe geredeneer dat God Skepper self tydloos en ruimteloos moes wees omdat tyd en ruimte tot Sy skepping behoort het. 800 jaar later, na Konstantyn, het die katolieke kerkvaders hierdie Griekse siening net so sak en pak oorgeneem.
Die Joodse filosoof Maimonides (1 100's) is die eerste in die middeleeue wat anders oor tyd begin dink het. Tyd het in 'n oomblik met 'n woeste skepping begin. Miskien was hy die eerste wat die idee van die oerknal gehad het. In sy tyd het die Midrasisme die botoon gevoer - tyd is eie aan God. Maar as gevolg van Maimonides het die Hasidisme dramaties ontwikkel. Daarvolgens word twee soorte tyd onderskei:
(1) onverdeelbare tyd wat onomkeerbaar voort stu
(2) meetbare tyd wat deur herhalings geken kan word
Maar dit is nie nuut nie. Die Griek Heraclitus het meer as 1500 jaar vroeër tyd as soort (1)("kairos") beskou. 'n Eeu of wat daarna het Aristotles veral tyd as soort (2) ("chronos") beklemtoon. Selfs die Grieke was nie nuut nie. Die gebruik van die sinsnede "in die tyd" verwys na tyd as soort (1). Die vyf boeke van Moses maak heelwat van hierdie sinsnede gebruik. "n Ander sinsnede wat ook na tyd as soort (1) verwys, is "in die begin".
Die kersie op die koek is natuurlik die Afrikaanse woordjie "toe" waarmee 'n paragraaf of selfs 'n ganse storie mee kan begin. In die geval is
"toe"="in 'n tyd in die verlede"
Ongelukkig het Afrikaanse taalkundiges hierdie gebruik met mag en mening probeer uitroei. Dit is een van die redes waarom Afrikaanses se begrip van tyd as soort (1) "kairos" taamlik vervlou het.
Kort na Maimonides het die geniale Italiaanse digter Dante (1265-1321) sy eie tydbegrip ingewerk in sy wonderlike dramas Inferno en Goddelike Komedie. Sy tydbegrip het ook albei soorte (1) en (2) hierbo behels. Copernicus was egter besiel met tyd as soort (2). Maar kort daarna het Galileo, diep onder die indruk van Dante se werke, Copernicus se revolusie verder gevoer. Dit was so erg dat die kerk hom uitgeskop en die akademie hom geïgnoreer het. Hoe kon die aarde roteer (om dae te gee) en om die son wentel (om jare te gee)?
Newton (1643-1727) het kalmte gebring, maar deur 'n ander rewolusie. Dit was deur sy drie wiskundige definisies vir beweging en die gevolglike ontdekking van die swaartekrag wet. Newton het tyd as "chronos" (2) beskou. Sy tydgenoot Leibniz het egter sy eie siening gehad. Dit is nog steeds 'n kwelvraag wie infinitesimaal wiskunde ontdek het: Newton of Leibniz. In elk geval, Leibniz het tyd ook as as "kairos" (1) beklemtoon. Vir hom kon tyd nie willekeurig verdeel word as "chronos" (2) tussen geboorte en dood nie. Lewe in tyd was eintlik 'n geheel wat voortstu. Hy het so 'n lewende geheel 'n monad genoem. Lees gerus Leibnitz se "monadologie" as jy dit in die hande kan kry. Vandag sou die term holon wees. Dit is geskep deur A Koestler na die lees van J Smuts se boek Holism and Evolution.
Daarna het "chronos" (afgemete tyd) tot 1905 die oorhand gehad. Toe publiseer Einstein sy relatiwiteit teorie. Daarvolgens is tyd nie iets wat vir alle waarnemers dieselfde afmeet nie. Sou twee waarnemers met verskillende snelhede dieselfde voort stuwende verskynsel bestudeer, sou hulle tydmetings van die verskynsel verskil. Hulle sal dus die "kairos" van die verskynsel in ag moet neem met Einstein se formule wat "time dilation" (tyd rek) genoem word. "Chronos" is dus gebed in "kairos".
Baie interessante stuk. Miskien kan jy bylas dat dit die Indiers was wat die getal "0" uitgevind het. Dit het daartoe aanleiding gegee wat die Romeinse skrif vir syfers weggeval het en wiskunde meer toeganklik gemaak is vir die daaropvolgende eeue se mense. Indië was die wereld voor in baie opsigte alhoewel dit nie so 'n bekende feit is nie.
In hierdie stuk hierbo verklaar dit dan ook waarom 'n meer akkurate tydsbestek aan die skepping toegeken kon word. Die getal "0" is voor die tyd van Christus reeds uitgevind (as ek nou reg onthou) maar het eers later bekend geraak.
8 jaar 8 maande 3 weke 1 dag 23 ure oud
Lees 'n interessante stuk deur John Lightfoot (17de eeuse Prof van Cambridge) raak waarin hy 'wetenskaplik bewys' dat God om 09h00 op 23 Oktober 4004 VC gese het: Laat daar lig wees!
8 jaar 9 maande 6 dae 13 ure oud
Baie goed nagevors: sal 'n paar keer wer en weer moet lees!!
8 jaar 9 maande 1 week 4 dae 14 ure oud
Uitstekende artikel, al gaan ek nog heelparty keer hier moet draai om regtig te verstaan. Genesis se 6 dae is soos ek glo.
8 jaar 9 maande 1 week 6 dae 19 ure oud
Miskien moet ek tog hier openbare kommentaar kewer op Lentelus se kommentaar. Sy kommentaar is baie ter sake.
Is die tyd wat in Genesis 1 gebruik word, tyd as "kairos" of tyd as "chronos"? Tyd as "kairos" beteken dat die meting van tyd nie van belang is nie, maar eerder die volheid van tyd. Tyd as "chronos" beteken dat ons tyd kan uitdruk as veelvoude of deelvoude van 'n basis eenheid soos nag-dag (een volledige draai van die aarde op sy eie as). Ongelukkig gee Genesis ons geen direkte antwoord nie.
Sou tyd in Genesis "chronos" wees, is geen versoening tussen die bybelse weergawe van die skepping ontwikkeling en wetenskaplike evolusie teorie moontlik nie. Sou tyd in Genesis "kairos" wees, dan behoort ons eerder na verdere ooreenkomste tussen die twee weergawes van skepping proses wees. Ek het tientalle sulke ooreenkomste gevind. Die vernaamste vir my is dat die skepping proses van minder na meer kompleksiteit in die skepping verloop het.
Denkers sal maar self moet besluit watter een die naaste aan die werklikheid is. Fundamentaliste aan beide kante sal sulke denkers nie toelaat om hulle eie besluite te neem nie.
8 jaar 9 maande 2 weke 8 ure oud
Baie interressant, dis verbasend as mens vandag terugdink aan 'n tyd toe tyd nie waarlik gemeet kon word nie, en die ontwikkeling daarvan. Dankie, ek het geniet.
8 jaar 9 maande 2 weke 9 ure oud
Vermoed ek steek my kop hier in 'n Byebelse nes, maar 'so be it':
1. Tyd is relatief;
2. Menslike konsep van tyd verskil van God s'n ('n sekonde teenoor 'n ewigheid);
3. God se verduideliking van die 6 skeppings dae kan in mense terme 6 miljoen jaar wees (These things take time, my son);
4. Darwin se teorie pas dus by Genesis aan: Adam en Eva was die eindproduk.
Slotsom: die Bybel en die evolusie teorie is heeltemal versoenbaar. Eintlik bewys beide net die Godheid.
8 jaar 9 maande 2 weke 10 ure oud
God en Tyd
Ek dink wanneer mens oor relatiwiteit van omtrent enigiets begin gesels verloor mens waarskynlik die begrip van meeste potesieële lesers op aarde. Gelukkig is meeste skrywers en digters nie dig nie. Relatief tot God is alles iedergeval relatief tot 'n mens se begrip van watookal. Ek geniet nog steeds jou skrywes hier op woes en sien uit na meer.
Aap s H
Ek het volle begrip vir jou ervaring van mense wat mens aangluur, oor die en ander dinge soos evolusie, en ek is 'n navolger van Jesus (Ek vermy liefs die Christen etiket want dit kan deesdae omtrent enige standpunt onder die Son en Seun verteenwoordig) Persoonlik het ek geen probleem met die algemene verstaan van skepping deur die wette van die natuur wat oor 'n baaaie laaang tyd gebeur het nie. Ek dink in elk geval mens se oortuigings omtrent die onderwerp; God/nieGod, is bittermin werd as dit afhang van een ondeurdagte interpretasie van Moses se skrywe.
EK leef omtrent vir hierdie tipe besprekings en geniet dit gate uit.
8 jaar 9 maande 2 weke 1 dag 1 uur oud
Ek het lekker gelees aan die stuk en die kommentaar. Lentelus se opmerking het my behoorlik laat skater. Dankie vir al die feite. Was omtrent 'n leer sessie.
8 jaar 9 maande 2 weke 1 dag 3 ure oud
Beste Aap sonner hart,
Baie dankie vir jou kommentaar. Weens die aard daarvan antwoord ek ook met 'n openbare kommentaar in plaas van 'n private epos.
Uiteindelik! 'n Wisselwerking van gedagtes oor 'n bepaalde onderwerp. Mag dit 'n "oop gesprek" word in plaas van 'n debat of 'n kletswerf.
Wat myself betref, Genesis 1 beskryf 'n dag as aand-more. Tyd gemeet in ure was nog nie in daardie tyd bekend nie. Ek moet dus aanneem dat 'n 24 uur dag-nag bedoel word.
Ek kan maklik aanvaar dat die skepping in 24 uur intervalle plaasgevind het. Wat betref al die wetenskaplike feite wat op 4.8 biljoen jaar ouderdom vir die aarde en drie keer soveel vir die heelal aandui, maak ek 'n eenvoudige veronderstelling (hipotese). God-Ons ("Elohiem") het hierdie feite gedurende daardie 6 intervalle van 24 uur ook geskep.
Nou, waarom sou die Here dit doen? Het hy dit gedoen sodat ons geloof in die aanvaarding van 6 dae getoets kan word? Wel, omdat ek vir hierdie gesprek in die 6 dae hipotese glo, kan dit nie die geval wees nie.
Watter ander rede sal daar wees? Of mag ek nie na so 'n rede soek nie? Ek glo dat die Here se skepping ons inlig van Sy willende raadsplan. Ek kan baie aanhalings uit die bybel gee waarin die Here van ons verlang om na Sy wil te soek.
Om van my te verwag om hierdie feite (selfs met groot gapings daarin en sommige daarvan flaters) te ontken sal ek nooit doen nie, al moet ek met my lewe betaal op 'n brandstapel of met 'n ander gruwelike dood. Ontken ek dit, het ek geen verweer in die feite van Jesus se kruisdood en opstanding nie. Dan word my geloof werklik vernietig.
"Ek sal baie ernstig opgeneem wil word as mense sê die heelal is gemaak in 7 dae van 24 uur elk met 60 minute en 60 sekondes volgens vandag se berekenings.
Sal ons saamstem oor dit?"
Ek stem saam. Maar ek wil weer beklemtoon dat die saak baie meer kompleks as dit. Byvoorbeeld, waarom al die feite as hulle nooit sou bestaan het voor sowat 6 010 jaar gelede. Sou ek van hierdie kompleksiteit wegskram, hoe sal ek die kompleksiteit van die hedendaagse wereld kan aandurf? Hoe sal ek vir die groter kompleksiteit van die toekoms kan beplan.
8 jaar 9 maande 2 weke 1 dag 8 ure oud
En dan het ons ook nog 'Africa time' wat 'n moerse spanner in die wiel gooi..
8 jaar 9 maande 2 weke 1 dag 9 ure oud
"Maar ek doen dit omdat wanneer 'n ateïs die bybel aan flarde wil ruk oor wat in Genesis 1 geskryf is sonder om die evolusie van tyd meting in ag te neem, hoe ernstig kan 'n mens hulle opneem?!"
As christene oor 'n braaivleis vuur vir my aankyk asof ek mal is as ek nie saamstem met hulle dat die aarde en die heelal 6000 jaar (volgens vandag se idee van tyd 1 sekonde = die tydsduur wat 'n 133Cs atoom vat om 9,192,631,770 posisie te verander tussen twee lae-energie grondvlakke) oud is nie, kan ek hulle dan na jou artikel toe stuur?
Want hulle het dit met 'n kleinhuisie vol tyd verkeerd.
Weereens as jy vir enige mens op aarde vandag vra "Hoe lank is 'n dag" sal die gemiddeld 24 uur wees.
Ateïste kan maklik, baie maklik die idee van 'n dag = 1000 jaar aangryp. As hulle jou artikel lees en hoe die hele verloop van die filosofie en tegnologiese stappe in ag geneem word, maak dit wel sin.
Ek gaan nou 'n stelling maak dat dit die Christene is wat baie, baie meer aanspraak maak dat 'n dag wel 'n dag was (weereens volgens hedendaagse rekenskap)
Ons kan maklik die stelling hier op die proef stel.
Al die mense wat glo dat die skepping in 7 dae gemaak was (soos vandag se 24 uur dag) kan so sê in die komentaar. En die wat nie so sê nie kan ook hulle stelling maak.
Ons kan dan sien hoeveel artieste en christene saamstem of nie saamstem nie.
Ek sal baie ernstig opgeneem wil word as mense sê die heelal is gemaak in 7 dae van 24 uur elk met 60 minute en 60 sekondes volgens vandag se berekenings.