Wilna Snyman (1935-) – Afrikanergeskiedenis
Wilna Snyman (1935-)
Jaap Steyn (1938-2021)
Wilna Snyman is 'n bekende Afrikaanse aktrise wat al verskeie rolle op televisie, die verhoog en in rolprente vertolk het.
Sy is op 14 September 1935 in Kimberley gebore, gevolg deur tweelingbroers vyf jaar later. Sy het haar skoolloopbaan in Oos-Londen begin, maar kort nadat die Tweede Wêreldoorlog tot 'n einde gekom het, het die gesin na Windhoek verhuis. In 1950 het hulle na Worcester verhuis, en sy het aan Worcester Girls High gematrikuleer, waarna sy beroepsvoorligting ontvang het wat haar in die rigting van die onderwys gestuur het. Nadat sy by die Kaapstadse Onderwyskollege gestudeer het, het sy in Januarie 1955 by die Raymond Laerskool in Goodwood begin skoolhou; sy het dit 'n dekade lank met tussenposes gedoen.
In 1957 het sy haar eerste karakterrol in Die goue kring van Uys Krige vertolk; dit is geskryf en opgevoer ter viering van Johannesburg se 75ste bestaansjaar. Twee jaar later het 'n skoolvriendin haar na 'n landboudans genooi saam met Jaap Smit, 'n vriend van haar wat 'n student in liggaamlike opvoeding was. Hierdie afspraak het op 'n huwelik tussen Jaap en Wilna uitgeloop; hulle is op 6 April 1961 in die Moederkerk in Stellenbosch getroud. Binne ongeveer drie jaar is 'n dogter en twee seuns uit die huwelik gebore.
In 1965 het hulle na Pretoria verhuis nadat Jaap 'n aanstelling by die Normaalkollege Pretoria gekry het. Hulle het die volgende jaar gereeld uitvoerings van die Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste (TRUK) bygewoon en sy was so begeesterd daardeur dat sy besluit het om weer deel van toneel op die verhoog te wees. Op grond van die ervaring wat sy opgedoen het in 'n radiodrama, Die dosyn rooi rose, het sy in 1967 haar eerste rol op die professionele verhoog gekry. Sy het die rol van Jeljena Andreijewena vir TRUK se speelvak in Anton Tsjechof se toneelstuk Oom Wanja vertolk en die verhoog met onder meer Cobus Rossouw, Sandra Kotzé, Louis van Niekerk, Marga van Rooy, Carel Trichardt en Petru Wessels gedeel. In 1968 het sy aangesluit by 'n TRUK-toneelgeselskap waarvan onder meer Patrick Mynhardt, George Ballot, Don Lamprecht, Marius Weyers en Katinka Heyns deel was. Haar kontrak is nie die volgende jaar hernieu nie, en sy het na die onderwys teruggekeer. Sy het die vermaaklikheidsbedryf as venynig beskou, maar om die handdoek in te gooi, was nog nooit vir haar 'n opsie nie.
In 1971 was sy terug in die vermaaklikheidsbedryf toe PG du Plessis se verwerking van Mattewis en Meraai, met Louis van Niekerk en Annette Engelbrecht in die hoofrolle, op die planke gebring is. Hierin het sy die rol van die oujongnooi Maatjie Visser vertolk. Sy het dit opgevolg met die rol van Ma in Siener in die suburbs, waarvoor sy 'n Fleur du Cap-toekenning gewen het. In 1972 was sy deel van die opvoering van Friedrich Schiller se Maria Stuart, met Sandra Prinsloo in die titelrol.
Nadat Jaap in 1973 'n aanstelling by die Randse Afrikaanse Universiteit gekry het, het die gesin na Johannesburg verhuis. Sy het by TRUK bedank en 'n nuwe fase in haar lewe het weer eens begin. In 1974 is Adam Small se Kanna hy kô hys toe vir die eerste keer deur TRUK opgevoer, met Wilna wat die rol van Markiet vertolk het. Dit was 'n keerpunt in haar loopbaan en lewe; hierna het daar geen verdere twyfel bestaan dat haar toekoms in die teater gelê het nie. Vir haar was daar geen toevalligheid in die sameloop van omstandighede nie en alles het volgens 'n Goddelike plan verloop.
Hoewel die koms van televisie in 1975 noodgedwonge veranderinge in die vermaaklikheidsbedryf tot gevolg gehad het, was die verhoog Wilna se eerste liefde. Kunstenaars kon voortaan ook betrokke raak by radiodramas, joernaalprogramme en oorklanking. Haar eerste ervaring met die medium van multikameras vir televisie was met die vertaling van die Franse stuk La Musica deur Marguerite Duras in 1975, waar sy en Marius Weyers die hoofrolle vertolk het. Daarna het 'n Seder val in Waterkloof, 'n komedie deur PG du Plessis, gevolg. In hierdie tyd was sy te sien in rolprente soos Jakkalsdraai se mense, Die rebel en Daar kom tant Alie.
In 1981 het Wilna betrokke geraak by grensverskuiwende kabaretprogramme saam met Merwede van der Merwe; dit het afgeskop met optredes saam met Laurika Rauch, Sonja Herholdt, Carike Keuzenkamp en andere in die Musiek-en-Liriek-reeks. Dit het die weg gebaan vir kabaretreekse soos Die lewe is 'n grenshotel, Die lewe is 'n maskerbal, Die lewe is 'n oude doos en Die lewe is 'n speeltoneel. Hennie Aucamp het kabaret as beskaafde protes beskryf, en op artistieke wyse kon dit bereik wat baniere, stakings en geweld nie kon nie. In dieselfde jaar is teaters landwyd vir alle bevolkingsgroepe oopgestel en die Staatsteater in Pretoria is in gebruik geneem. Die hoogtepunt van die openingseisoen was die aanbieding van die epiese versdrama Germanicus van NP van Wyk Louw. Siener in die suburbs en Kanna hy kô hys toe is ook in die Staatsteater opgevoer. Tussen 1981 en 1986 het Wilna op 'n vryskutbasis vir kunsterade in Bloemfontein, Windhoek, Kaapstad en Durban gespeel. Die enigste Shakespeare-produksie waarin sy gespeel het, was Hamlet, saam met Louis van Niekerk, Marius Weyers en Sandra Prinsloo. Dit was Francois Swart se laaste produksie voor sy dood. In 1990 het Wilna haar eerste solovertoning by die Grahamstadse Kunstefees aangebied. Dear Mrs. Steyn, die lewensverhaal van Emily Hobhouse met Deon Opperman as regisseur, het vyf jaar geneem om te verwesenlik.
Met hul aftrede in 1993 het hulle na Franschhoek verhuis, waar sy verskeie produksies vir Marthinus Basson gedoen het. In 1995 het sy die land vol getoer met Sweet sorrows, 'n eenvrouvertoning wat Deon Opperman spesiaal vir haar geskryf het. Na drie jaar in Franschhoek het hulle 'n meenthuis in Durbanville en 'n vakansiehuis in Hermanus gekoop, en in 1999 het sy, op uitnodiging van Carel Trichardt en Petru Wessels, weer in Dear Mrs. Steyn opgetree. Dit het gelei tot 'n landswye toer in die verloop van die gedenkfeeste ter herdenking van die Anglo-Boereoorlog.
Kort hierna het sy die rol losgeslaan waarvoor sy onsterflike roem onder jonger kykers verwerf het, naamlik dié van Madel Terblanche in die sepie 7de Laan, wat na 21 jaar steeds op SABC 2 te sien is. In 2002 is borskanker by haar gediagnoseer; sy het dit beskryf as iets wat haar lewe verryk en haar gees bevry het. Daarna het sy oor die jare gereeld as motiveringspreker vir KANSA en ander organisasies opgetree. Haar outobiografie, Memoires, het in 2006 by Hemel en See-uitgewers verskyn, en in 2011 het sy die rol van Ouma in die televisiereeks Hartland vertolk. Tydens haar loopbaan van vyf dekades het sy 19 toekennings en tien benoemings ontvang , maar ondanks dit alles bly sy 'n nederige Christen wat glo dat ons per slot van rekening doodgewone mense is wat buitengewone dinge doen.
Tydens haar aftrede het sy in Hermanus gaan woon en na haar man se afsterwe het sy haar in 'n aftreeoord gaan vestig.