Wat laat tieners uitrafel? | Huisgenoot
Huisgenoot Digitaal op Maart 11, 2008 Deel
Tieners kan vreemde wesens wees. Hulle duiwel deure toe, gaan maklik aan die huil en kry puisies juis wanneer hulle op hul beste wil lyk. Hormone en chemiese stowwe speel rondomtalie in hul lyf. Hoe verstaan ‘n mens dit?
Is dit hormone se skuld as jy buierig en opstandig raak? Of ‘n puisie kry voor ‘n groot aand uit? Of selfs as jy soggens sukkel om op te staan?
Die vervaardiging van androgene is maar net die begin van ‘n stortvloed hormone waaraan jy blootgestel word. Saam vorm die hormone ‘n ingewikkelde en sensitiewe stelsel waarin een hormoon se vlak dié van ‘n ander bepaal.
Androgene word opgevolg deur gonadotropien, ‘n hormoon wat die geslagskliere stimuleer. Oor die volgende jaar of twee neem die vlak van gonadotropien in die bloed skerp toe. Dit lei tot die vrystelling van nóg hormone deur die hipofise – ‘n klein klier in die brein – wat jou eierstokke (as jy ‘n meisie is) of jou testes (as jy ‘n seun is) aanskakel.
Meisies se eierstokke produseer estrogeen en progesteroon, terwyl seuns se testes testosteroon vrystel. ‘n Tienerseun se testosteroon styg vinnig tot op ‘n volwasse vlak, vyftig keer so hoog as voorheen – ‘n ongekende hormoonontploffing!
En dan wonder ouers hoekom ‘n seun van dertien of veertien soms vreemd optree.
Dis danksy estrogeen dat meisies se borste groei. Dit bepaal ook die vorm van ‘n jong vrou se figuur deur die herverspreiding van liggaamsvet. Vet gaan sit nou op meisies se heupe. (Dankie, hormone!)
Uiteindelik kry meisies hul eerste maandstonde en seuns hul eerste volwaardige ereksie en ejakulasie. Nou is wat die ou mense rooi hakskene genoem het, jou voorland – jy raak halsoorkop dolverlief en die geringste aanraking, of selfs net ‘n knipoog, van daardie spesiale persoon laat jou hart woes aan die klop gaan.
Waarskynlik speel die senuweestelsel, sosiale en sielkundige faktore ‘n rol, asook jou dieet.
Baie mense dink hormone het net so ‘n dramatiese uitwerking op tieners se gedrag as op hul liggaamsvorm. Ouers praat van “hormone op wiele” en kla oor tieners se wispelturigheid, impulsiewe gedrag en emosionele optrede.
Maar of hormone die kwaadstoker is as jy laatnag by die huis uitsluip na ‘n partytjie toe, is te betwyfel. In die verlede is geglo die brein is teen adolessensie reeds volledig ontwikkel, maar nuwe navorsing wys dat biologiese volwassenheid eers teen die laat tienerjare en vroeë twintigerjare bereik word. In die tienerjare word die senuwee-eindpunte in die voorbrein “gesnoei” om hulle doeltreffender te maak.
Dit verduidelik hoekom denkprosesse soos doelwitstelling, die uitwerk van prioriteite en impulsbeheer eers later ontwikkel. “Hormone kan dus glad nie alleen die skuld vir tienergedrag kry nie. Dit is nie net testosteroon wat verantwoordelik is vir gevaarlike optrede nie, maar ook die onvermoë van ‘n onvolwasse brein om gevaarlike gedrag waar te neem en te beoordeel,” skryf Vivienne.
Volgens haar is die onvolwasse brein wat seksuele gedrag betref soos ‘n voortsnellende motor sonder ‘n bestuurder.
‘n Tienermeisie het die hormone en liggaamsvorm van ‘n volwasse vrou, terwyl testosteroon seuns weer elke ses sekondes aan seks laat dink – dit alles terwyl die brein se redenasievermoë nog onder konstruksie is!
Jy’t jou slaap nou nodig!
Hormone sit wel daaragter dat jy nou so lief is vir slaap. Gedurende puberteit is daar ‘n subtiele verskuiwing van slaappatrone – die snelgroeifase wat jy in jou tienerjare beleef, vereis waarskynlik meer slaap.
Dit word gedeeltelik verklaar deur ‘n verhoging van die melatonienvlakke (die slaaphormoon) in tieners se bloed.
‘n Doodnormale proses
Dr. Steve Delport, ‘n spesialis in endokrinologie (die studie van hormone) van Kaapstad en ‘n pa van twee seuns wat reeds deur puberteit is, sê daar is niks buitengewoons aan puberteit nie.
“Dit is ‘n normale groeiperiode en moet so hanteer word. Baie van die tienergedrag wat ouers rasend maak, kan voorkom word as ouers hul kinders die regte feite oor puberteit gee en gereeld met hulle daaroor praat.
“Ouers dink verkeerdelik dat hul kinders nou groot is en vertrou dan verantwoordelikhede aan hulle toe waarvoor hulle nie gereed is nie,” sê Steve. (Dis goed om te weet ‘n mens se ouers is nie altyd reg nie!)
“Tieners het hul ouers se ondersteuning en raad nou nodiger as ooit tevore om groepsdruk en liggaamsveranderinge te hanteer.”
In jou tienerjare verander jou selfbeeld, nes jou liggaam, dramaties. Daarom bring ‘n mens ure voor die spieël deur en voel jy dikwels selfbewus. Jou ouers moet besef dis normaal dat jy in dié tyd alleen wil wees.
Seuns begin om en by op veertien met snelgroei, sommige eers later. Puberteit, wat veel later begin, kan ‘n ernstige verskynsel wees wat mediese hulp verg.
“In die meeste gevalle is ‘n goeie dosis geduld al wat nodig is, maar soms moet kinders medies behandel word,” verduidelik Steve. Kyk na die mylpale hieronder om te sien op watter ouderdom watter verandering plaasvind:
(Hierdie is ‘n geredigeerde weergawe van ‘n artikel wat oorspronlik in Huisgenoot-POLS / YOU Pulse verskyn het. Die jongste uitgawe is nou op die rakke.)
Vorige storieEina, my rug!	Volgende storieSpesiale Aanbod: NISSAN MICRA
Resep: Oosterse roerbraai
‘n Taai stryd lê vandag voor, maar hoe voel oud-Bokke oor Elton Jantjies as losskakel?
Nuusvasvra: Hoe goed het jy die week se nuus dopgehou?
Hoe kan jy die moeilike pad met chemoterapie makliker maak?
#KomOnsBraai: Prettige boeresport in Pretoria
#GrootsteGenoot-vasvra: Hoe goed kan jy episode 5 se vrae beantwoord?