Algemeen ekonomie | Die Ekonomie Blog | Bladsy 2
Valentynsdag en Ekonomie
Eintlik moet ek ‘n paar ernstige weblogs skryf oor rentekoerse, armoede en beurtkrag, maar dit behoort alles nog volgende week met ons te wees, so die week word afgelsuit met ‘n paar skakels na interessante Valentynsdag stories met ‘n Ekonomie perspektief.
Fosslien het die beste grafieke van die 14 maniere waarop ‘n ekonoom sy of haar liefde kan betuig.
Marginal Revolution University het cool video’s wat verduidelik hoe internasionale markte werk sodat vars rose teen bekostigbare pryse beskikbaar is in ysige Noord-Amerikaanse stede op 14 Februarie.
Marginal Revolution blog het ‘n interessante post oor Japanese mans wat gekant is teen wat hulle noem die romantic-industrial complex. Hulle staan bekend as die “Revolutionary Alliance of Men That Woman Are Not Attracted To” en beplan protes-aksies.
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged Valentysdag on Februarie 13, 2015 by Waldo Krugell.
Dit mag dalk snaaks wees om te dink dat mens ooit na inflasie sal verlang. Hoe kan ŉ prysverhoging ŉ goeie ding vir verbruikers wees? Dit beteken my reeds klein maandelikse salaris kan nou net minder brood, melk of bier koop soos die jaar aangaan.
Inflasie is die koers waarmee die prys vir dienste en goedere vermeerder, en amper soos die lirieke van daardie bekende John Mitchell-lied, met inflasie “you don’t know what you’ve got ‘til its gone”.
Inflasie word uitgewerk deur ŉ gewig te gee aan die verskillende produkte en dienste wat huishoudings van gebruik maak.
Hier in Suid-Afrika het ons steeds inflasie. Pryse is tans steeds besig om maandeliks te verhoog, veral onder kositems (melk, eiers en kase se pryse het met 12% in 2014 gestyg), alkoholiese drankies (sterk alkoholiese drankies se pryse het met 10.9% gestyg), waterdienste (gestyg met 8.5%) en boeke (gestyg met 11.4% oor 2014)(vir meer inligting sien StatsSA). Maar vir ons is daar tans geen gevaar (beslis nie in die nabye toekoms nie) dat mnr Mitchell se lied gaan geld wanneer dit by inflasie kom nie. As gevolg van ŉ groeiende aanvraag vir goedere en dienste, ŉ afhanklikheid van invoerprodukte en dus ook ŉ swak rand, die wêreldwye verhoging in kospryse en ŉ bottelnek as gevolg van elektrisiteit en beperkings en ŉ tekort aan opgeleide werkers, kan ons eintlik maar verseker wees dat inflasie in SA vir nog ŉ heelwat langer tydperk by ons gaan wees. Maar, moenie te teleurgesteld wees nie – dink net bietjie aan wat alles kan gebeur wanneer inflasie, soos ŉ ou vriend, verdwyn.
Die inflasiekoers in die VSA, VK, EU en China sedert 2007.
Dit is tans die situasie wat ons sien in die ontwikkelde wêreld. In Europa, Brittanje en die VSA het inflasie stadig maar seker verdwyn. Vir ŉ lang tydperk het sentralebanke probeer om die inflasiekoers by ŉ mikpunt van 2% te hou deur die rentekoers te verander en daardeur mense aan te moedig om meer geld te spandeer of meer te spaar. Maar nou is die inflasiekoers onder hierdie mikpunt.
Hierdie lae inflasiekoers kan lei tot die gevaarlike moontlikheid van deflasie – wanneer pryse nie meer styg nie, maar daal. Dit klink miskien soos goeie nuus vir die verbruiker – dit is mos lekker as die nuwe kar wat ek wil koop nou minder geld gaan kos as wat ek verwag het? Maar dink net bietjie oor wat van die ander gevolge daarvan mag wees. As almal dink dat die pryse more, of volgende week gaan goedkoper wees as vandag, dan gaan almal wag voordat hulle enige iets koop (dit maak mos meer sin want dan spaar jy geld). Maar, as gevolg daarvan, begin besighede om minder produkte te maak, jou salaris hou op om te groei, belastinginkomste daal en die regte waarde van enige skuld groei. Dit is wat in Japan gebeur het sedert 1990.
Dit is ŉ skrikwekkende situasie – wanneer verbruikers en besighede meer onseker raak oor die toekoms, beteken dit dat die groeikoers gaan val, en werkloosheid vermeerder. Tog is daar soms tye wanneer deflasie ŉ resultaat is van goeie dinge wat in die ekonomie plaasvind. As besighede meer produktief word, beteken dit hulle kan meer produkte verskaf teen ŉ goedkoper prys, en dit beteken die regte/ware inkomste van verbruikers verhoog. Deflasie saam met ŉ meer produktiewe ekonomie met meer uitsette is ŉ goeie ding. Salarisse sal nie val nie en besighede raak meer optimisties oor die toekoms (meer mense sal bereid wees om geld te leen vir beleggings). Maar, dit is nie die situasie wat ons tans in die ontwikkelde wêreld nie sien.
Inteendeel, in daardie lande, as gevolg van ŉ verskeidenheid van redes wat ons laas week in die post oor Sekulêre Stagnasie behandel het, het die groeikoers gedaal as gevolg van ŉ tekort aan vraag in die ekonomie. Daar bestaan dus ŉ uitsetgaping – die ekonomie kan meer produkte en dienste verskaf as waarvoor daar aanvraag is op die huidige prysvlakke. Dit beteken besighede moet pryse en salarisse begin verminder – wat net die totale vraag verder verminder (as jou salaris gesny word, het jy minder geld om aan produkte en ander dienste te spandeer). Enige skuld wat jy het, maak net die situasie erger, want as pryse en inkomste val, word die ware skuld wat jy moet terugbetaal meer. Bv. jy skuld iemand R1 000, maar nou het jou salaris geval na R50, en daardie R1 000 raak moeiliker om af te betaal. So, mense sny terug op uitgawes sodat hulle hul skuld kan afbetaal. Maar, dan val pryse weer en die hele situasie word net erger!
So, wat is die oplossing? Omdat die rentekoers nie laag genoeg kan daal om mense aan te moedig om geld te spandeer of te leen nie, moet sentralebanke ŉ ander manier kry om die probleem te hanteer, anders is daar die risiko van deflasie. As jy enigsins bietjie nuus lees, sou jy al baie gehoor het van “Quantitative Easing” – een poging van die sentralebanke om meer geld in die ekonomie te sit en daarmee die prys van bates te verhoog. Die VK, VSA en EU het al “QE”-programme begin vanaf die begin van die resessie in 2007, maar die inflasiekoers is nou nog baie laag. Onlangs het die ESB (Europese Sentrale Bank) aangekondig dat hulle met ŉ nuwe QE-program gaan begin, en elke maand 60bn Euro-effekte koop tot en met September 2016.
ŉ Alternatiewe oplossing is dalk om eerder te fokus op die fiskale beleid. John Maynard Keynes het gesê dat wanneer daar ŉ vraagtekort is, is monetêre beleid minder effektief en die regering moet eerder intree en die totale vraag in die ekonomie probeer verhoog. Wanneer daar lae rentekoerse en lae inflasie is, dan moet die regering eerder die inisiatief neem, geld leen en begin spandeer. Dit is amper soos die “helicopter drop”-oplossing wat Milton Friedman ook genoem het – waar die regering geld moet druk en dan net deur middel van ŉ helikopter verprei oor die land. In vandag se wêreld kan die regering begin deur geld om nuwe infrastruktuur ontwikkelings te spandeer.
Polities is dit ŉ moeilike ding om te doen. Hoe kan ons die regering toelaat om hul skuld te vermeerder en meer geld te spandeer wanneer slegte skuld die rede was vir die ekonomiese resessie? In die VSA word enige idees van nuwe uitgawes sterk bestry deur die Republikeinse Party. In die EU kan kleiner lande ook nie bekostig om meer geld te spandeer nie, en groter lande wil ook nie.
So miskien is al oplossing vir die regerings in die ontwikkelde wêreld om aan te hou met hul monetêre beleid en probeer om uitgawes te stimuleer – maar, terwyl die demografiese probleem van ŉ lae populasiegroeikoers ŉ realiteit bly, gaan dit net beteken lae inflasie en ŉ lae groeikoers vir die toekoms. Die alternatief is vir die regering om geld te leen en te spandeer. As werkloosheid vermeerder, en inflasie laag bly, mag dit dalk die enigste opsie oor wees om totale vraag in die ekonomie te vermeerder.
Vir meer leesstof oor deflasie, kyk gerus na hierdie briljante artikel van die Economist.
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged deflasie,fiskale beleid,Hayek,inflasie,Keynes,monetêre beleid on Februarie 6, 2015 by jcpotgieter.
Handige Suid-Afrikaanse data
As jy opsoek is na lekker grafieke van die nuutste ekonomiese data moet jy die Buro vir Ekonomiese Ondersoek se maandelikse “Economic snapshot” in die hande kry.
Laai Februarie se verslag hier af.
Dit gee al die nuutste hoogtepunte:
Verbruikersprysinflasie is bietjie laer en op 5.3% (jaar-tot-jaar) in Desember 2014.
By die Januarie vergadering van die Monetêre beleidskomittee is die repo-koers onveranderd gelaat.
Die staafgrafiek van die ekonomiese groeikoers wys dat in 2014 het netto-uitvoer nie veel van ‘n bydra gemaak tot groei nie.
Daar is afdelings vir die besigheidsomgewing, arbeid en finansiële markte.
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged data,ekonomiese groei,inflasie,repo koers on Februarie 4, 2015 by Waldo Krugell.
Met die wêreld se beleidmakers en sakeleiers wat hierdie week in Davos saamtrek word daar onderandere op die ongelyke verdeling van inkomste en welvaart gefokus. Byvoorbeeld het Oxfam ‘n verslag uitgebring wat aandui dat ongeveer die helfte van die wêreld se welvaart deur 1% van die wêreld se mense besit word. Vanoggend was dit ook die onderwerp waaroor luisteraars op RSG saamgepraat het en Kobus Bester het met Prof Raymond Parsons gesels.
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged armoede,Capital,ongelykheid,Piketty on Januarie 20, 2015 by Waldo Krugell.
Privatisering van Eskom?
Met al die probleme wat Eskom ondervind hoor mens so af en toe die mening dat hierdie openbare onderneming dalk eerder geprivatiseer moet word. Daar is verskillende voorstelle, maar die argument is dat ŉ geprivatiseerde Eskom meer effektief bestuur sal word. Markkragte, “harde” begrotingsbeperkings en fokus op ŉ goeie opbrengs vir aandeelhouers sal die ligte aan hou. Daar is ŉ kans dat dit in die praktyk so kan werk, maar sal dit werk in teorie? Dit hang af van mededinging.
Ekonomie handboeke verduidelik dat markkragte werk die beste wanneer daar volmaakte mededinging is. Die vereistes daarvoor is onder andere dat daar baie kopers en verkopers van die produk is, dat hulle identiese produkte verkoop, dat hulle nie saamspan nie, dat daar vrye toetrede tot en uittrede uit die mark is, en geen owerheidsinmenging nie. In die volmaak mededingende mark is die prys wat gevra word gelyk aan die ekstra inkomste as een ekstra eenheid van die produk verkoop word, en dit is gelyk aan die ekstra koste van daardie eenheid. Die volmaak mededingende mark is dus nie iets wat jy elke dag sien nie. Dit is egter ŉ lekker teoretiese maatstaf om die regte wêreld teen te meet.
In die regte wêreld beteken die aard van elektrisiteitsvoorsiening oor ŉ netwerk dat Eskom ŉ natuurlike monopolis is. Om krag op te wek en te versprei vereis reuse kapitaalinvestering en daar is skaalvoordele in produksie: as die kragstasies en netwerk eers gebou is, is die ekstra koste om nog krag op te wek, of die ekstra koste om nog ŉ verbruiker by die netwerk te voeg, baie laag. Daar is dus van nature net een groot onderneming wat die mark bedien.
So hoe werk die mark wanneer daar ŉ natuurlike monopolis is? Dit kan met behulp van ŉ grafiek verduidelik word. Die volmaak mededingende uitkoms sou by punt A wees waar die grensinkomstekromme die grenskostekromme sny. Let op dat die skaalvoordele beteken dat die kostekrommes ŉ baie plat verloop het. Die aard van elektrisiteitsvoorsiening is dat dit goedkoper word op groot skaal. ŉ Groot hoeveelheid word geproduseer teen ŉ lae prys. By punt A is die gemiddelde inkomste per eenheid egter laer as die gemiddelde koste per eenheid. Klein mededingers sal ŉ verlies lei en uit die mark tree totdat net die natuurlike monopolis oor is. Die natuurlike monopolis se ewewig is egter by punt B waar die grensinkomste en grenskoste krommes sny. Daar word nou ŉ kleiner hoeveelheid geproduseer en teen ŉ hoër prys verkoop. Die natuurlike monopolis maak ŉ lekker wins.
Ons moet dus mooi dink oor die voordele en nadele van Eskom in privaat hande teenoor Eskom as ŉ openbare onderneming. As geprivatiseerde onderneming gaan dit waarskynlik beter bestuur word, maar elektrisiteit gaan teen ŉ hoër prys voorsien word aan die huishoudings en ondernemings wat kan betaal. As ŉ openbare onderneming kan die staat sorg dat daar meer elektrisiteit gelewer word teen ŉ laer prys – as daardie prys laer is as die gemiddelde koste sal die verskil elk geval op ŉ manier gefinansier moet word – deur hoër tariewe, of deur ander belastings.
Hierdie is natuurlik ‘n eenvoudige verduideliking. Jy kan aanvoer dat Eskom se mark betwisbaar is – sonkragplase of die sonkragpanele op jou dak bied alternatiewe – maar dit is nog beperk. Jy kan ook sê dat so geprivatiseerde natuurlike monopolie uit die aard van die saak gereguleer gaan word (soos deur NERSA) om laer pryse en toegang tot elektristeit te verseker. Dalk kan daar mededinging wees in opwekking, maar die verspeidingsnetwerk bly in openbare hande? Daar is navorsing oor al sulke opsies, maar die belangrikste vraag om te vra is, wat wil jy bereik?
Privaat natuurlike monopolis
Voordele Deur die staat (belastingbetaler) se steun word meer elektrisiteit aangebied teen ŉ laer prys.
Dink aan die gratis elektrisiteits-toekenning van armlastige huishoudings, of goedkoop elektrisiteit vir sekere nywerhede.
En ander doelwitte kan ook nagejaag word, soos voorkeur-aankope by plaaslike KMOs, BEE indiensname. Effektiewe voorsiening van elektrisiteit.
Nadele Word nie baie effektief bestuur nie, met al die gevolge wat ons nou beleef. Die prys van elektrisiteit gaan hoër wees – vir ŉ private onderneming is wins die doel.
En dit gaan voorsien word aan die huishoudings en ondernemings wat kan betaal.
Ander sosiale doelwitte gaan nie nagejaag word nie.
This entry was posted in Algemeen ekonomie and tagged Eskom,natuurlike monopolie,privatisering on Januarie 19, 2015 by Waldo Krugell.