Die naaf van die wiel - Dr. Flip Schutte
Die naaf van die wiel
Deur Dr. Flip Schutte op 1 Maart 2019
Vrydagoggend vroeg, net na agt was ek op pad van Centurion af Johannesburg toe en die motor se radio was aan op RSG. Lynette Francis was in gesprek met dr. Wilhelm Verwoerd van Stellenbosch en met Max du Preez. Hulle praat toe oor Suid-Afrika-dag wat op die laaste Sondag van November gevier word en oor patriotisme. Wilhelm maak toe die opmerking dat 'n mens se lewe uit baie fasette bestaan en dat jou kern as mens dit bymekaar hou. Hy sê: 'n mens se lewe is soos 'n ossewawiel. Baie speke wat almal by die naaf bymekaar kom. Die naaf is die kern van die wiel wat alles in plek hou.
Hy trek die analogie toe deur na Suid-Afrika toe en sê dat die land uit baie fasette en diverse mense bestaan. En dat al die verskillende fasette in die lewe van die land ook met 'n kern bymekaar gehou word. En daardie kern is die Konstitusie. En toe is daar 'n advertensiebreuk. Die advertensie was een of ander Swart Vrydag winskoop. Toe skakel ek die stasie oor na Classic FM en vir die res van rit luister ek toe na mooi musiek.
Maar vir die res van die dag het hierdie metafoor in my kop vasgesteek: By die naaf kom al die speke bymekaar. Die as gaan daardeur en dit stel die wa in staat om te kan beweeg.
Die Duits-gebore, Amerikaanse psigoanalis en humanis, Erich Fromm, het my gehelp om iets van hierdie naaf te verstaan. In die tyd na die Tweede Wêreldoorlog, toe industrialisasie toegelaat het dat masjiene met mense begin kompeteer het, het hy daarvoor gepleit dat die mens op 'n manier sy siel en gees moet bly behou. Elke mens moet 'n lewensdoel hê want dit vorm die kern van jou bestaan. 'n Mens moet 'n kern hê.
'n Mens moet jou unieke identiteit vind en behou en jou bestaansdoel ontdek en uitleef, anders het jou lewe min sin. En hierdie iets waarom jou lewe draai, die as in die naaf, is iets wat jy vir jouself moet vind en met jouself moet uitpluis. Jy is medeskepper van jou eie lewe en jy het daardie verantwoordelikheid om die kern van waaruit jy wil leef, te kies en te vorm.
'n Mens is nie net speke nie. Jy is nie net die somtotaal van al jou aktiwiteite en verskillende fasette en kompartemente nie. Jou diepste self is juis daardie naaf wat alles bymekaar hou en van waaruit alles vloei. Dis eers wanneer mens jou kern ontdek het, dat jy werklik kan leef en kan weet wie jy is en wat jy uit die lewe wil hê. Ook nie soseer wat jy uit die lewe wil hê nie. Eerder besef jy dan hoekom jy hier is, en wat jy het om in die lewe van ander te kan bied.
Dit maak van die lewe eintlik 'n balanseertoertjie, want die lewe gaan oor "hê" en "wees". Ongelukkig kan mens niks daaraan doen nie, maar mens het 'n klomp goed nodig om te kan leef. Jy wil hê! Party mense wil meer hê as ander. Daar is nie 'n reg en 'n verkeerd nie. Ons het verskillende behoeftes en in party mense se verhaal het hulle meer nodig om gelukkig te kan leef as wat ander nodig het. Dit is die negatiewe kant van die lewensmuntstuk; want in ons proses om te kry wat ons wil hê, word ander dikwels benadeel. Ons doen dit baie keer ten koste van ander. Ander word ingedoen, op getrap, uitgestoot, van geleenthede ontneem. Dis nou maar hoe dit is. Die lewe is swart en wit; goed en kwaad. Jy kan nie leef sonder om te wil hê nie! So, meestal moet jy "vat" wat jy wil hê, want niemand gee dit op 'n skinkbord vir jou aan nie!
Aan die ander kant gaan die lewe ook oor "wees". Ons is hier en ons het 'n bepaalde lewensdoel om iets of iemand te wees. Ons wil ander help; ons wil goed en gaaf wees; ons wil omgee; ons wil liefde wees. Ons wil opoffer, van die wêreld 'n beter plek maak, ander help en in staat stel. Dis die positiewe of ligkant van die lewensmuntstuk. Die kuns van menswees lê iewers tussen "hê" en "wees".
Jou kern, of dan nou metafories gesproke, jou naaf dryf albei hierdie kragte. Die oomblik as jy geboorte aan jouself gegee het en jy is die mens wat jy graag wil wees, dan begin jy om vanuit jou kern te leef. Jy groei dan, en dit word jou spirituele doel om daardie mens te word wat die balans tussen rede en liefde gevind het; tussen hê en wees. Jy begin om al die speke met die naaf bymekaar te hou. Die as wat daardeur gaan, laat die wiele draai en jy beweeg. Skeppend aan jouself en jou aan wêreld.
Op ons pad van geestelike groei, is een van ons doelwitte om kongruent te wees. Die Evangelie van Thomas sê: jou binnekant moet soos jou buitekant wees en jou buitekant soos jou binnekant.
Ons grootste gestoei is dikwels net om eerlik te wees oor wat ons kern is en om dan, die oomblik as ons onsself ontmasker het, daaraan te werk, sodat ons kan word wie ons wil wees! Wat bepaal my diepste menswees? Hoe lyk my kern?
Baie mense se diepste motiewe en aksies word gedryf deur vrees. Die naaf en kern wat hulle lewenspeke bymekaar hou, is vrees. Hulle doen en sê goed omdat hulle verwerping vrees, of onguns vrees, of konflik vrees; Party se kern is 'n swak selfbeeld, want alles wat hulle doen, soek aanvaarding en goedkeuring; Party se kern is egoïsme of narcisme want "ek" is die as waarom my naaf en die ganse wêreld draai. Party se naaf is geld, of status ... elke mens se kern word deur iets geolie!
Maar die oomblik as ek deur eerlike selfondersoek, uitgemaak het wie ek wil wees, kan ek begin werk aan die proses om geboorte aan myself te gee. En dan kan die balanseertoertjie tussen "wie ek wil wees" en "wat ek wil hê", begin. En so maak ek my buitekant soos my binnekant en my binnekant soos my buitekant. Dan hou die naaf van my lewe die speke bymekaar. En die as laat my beweeg, vorentoe, al die speke in diens van die "hê" en die "wees", die liefde en die rede. En die soeke na balans. Kongruensie. 'n Mens wie se buitekant en binnekant in harmonie met mekaar is omdat hy of sy die balans tussen "hê" en "wees" gevind het; daardie naaf wat al die speke bymekaarhou. En die as kan draai en die wa kan beweeg. Vorentoe!