Waldo oor wiskunde: Wie het wiskunde gemaak?Foto: SpaceX/Pexels.com Deur Johan Koekemoer Ek is oortuig dat iemand vandag iewers in ’n wiskunde-klas sit en wonder, “wie het wiskunde gemaak?”. Kom ons noem die iemand, Waldo. Ek is ook oortuig dat Waldo ’n ruimteskip sal wil bou, wat alle natuurwette van natuur oorskry om sodoende terug te gaan in tyd om die aanspreeklike persoon wat wiskunde tot stand geroep het, stilletjies te vermoor. Waldo, vasgevang in sy dagdroom, glo dat hy sal terugkeer na ’n wiskundevrye wêreld as ’n held. Daar is egter ’n paar gate in Waldo se dagdroom. Kom ons begin: die fundamentele beginsels betrokke by die bou van ’n ruimteskip is wiskunde. Om ’n reis deur tyd en ruimte te ondergaan, is nog net teoreties moontlik waarvan die beginsels van dié teorieë ook wiskunde is. Laastens, sodra Waldo hipoteties sou kon terugkom in ’n wêreld sonder wiskunde, sal probleme soos staatskaping, listeriose en grondonteiening beslis opgelos wees, omdat ons almal nog in grotte sal woon. Wiskunde het die mensdom die geleentheid gegee om te ontwikkel. As die geskiedenis ondersoek word sal die direkte verwantskap tussen wiskunde en tegnologiese vooruitgang duidelik na vore kom, vandaar die aansien wat wiskunde tans geniet. Terug na die dromer. Veronderstel deur ’n reeks lukrake gebeurtenisse in samewerking met die invoer van net die regte kombinasies op ’n mikrogolfoond teleporteer Waldo na die oorsprong van wiskunde: wat of wie sal Waldo vind? Volgens David Burton, ’n kenner op die gebied van wiskunde-geskiedenis, kan wiskunde nie teruggetrek word tot een enkele individu of een enkele oomblik in tyd nie. Wiskunde het ontwikkel soos verskillende gemeenskappe ontwikkel het. Uitdagings van gemeenskappe het die ontwikkeling van noodsaaklike wiskundige instrumente en modelle tot gevolg gehad. Uitdagings soos om seisoenlengtes te meet, telling te hou van die aantal bokke in jou kamp en om jou land as ’n erfporsie op te deel. Nou wat sal Waldo sien? Volgens verskeie bronne rakende die geskiedenis van wiskunde sal Waldo op verskeie oomblikke op verskeie tye op verskeie plekke moet kan aankom om die oorsprong(e) van wiskunde te sien. Wiskunde het nie altyd gelyk soos vandag nie; ons het dit ná die 1500’s by ons Westerse-voorvaders geërf in die netjiese verpakkings. Wiskunde het wortels by die Khoi-San wat ’n binêre getallestelsel gehad het, Babilonië met ’n basis-60 getallestelsel en die Majas met ’n basis-20 getallestelsel. Elke groep het getallestelsels, prosedures en skryfwyses gehad om hul uitdagings aan te spreek en op te los. Baie glo dat wiskunde vooraf tydens die skepping binne die heelal versteek is en dat die mens dit ontdek soos ons aangaan en dit nodig kry. Dié beskouing is by Plato geërf. Ander glo dat wiskunde opgemaak word soos ons aangaan en dat nie alle wiskunde ewe waardevol is vir die mensdom en sy voortbestaan nie. Watter siening jy ook al mag koester het ’n enorme impak op jou vermoë om wiskundig te redeneer. Wat ek graag vandag vir al die Waldo’s wil sê, is wiskunde is ’n “taal” wat ons praat om verskynsels en probleme mee te definieer en op te los. Wiskunde, soos enige taal, moet so veel as moontlik gepraat, geskreeu en gesing word. Wiskunde is net soos Afrikaans, Grieks en Spaans taai om aan te leer en nog moeiliker om te bemeester. Die wortels van Wiskunde is nes alle ander vorme van taal begrawe by mense, waar ’n gemeenskaplike doel die mense verbind – hetsy dit is om ’n probleem op te los of om net eenvoudig die wêreld ’n beter plek te maak. Waldo, hou aan droom, hou aan praat en hou aan vrae vra oor jou taal. Net dalk sal jy soos ons mede-Suid-Afrikaners Elon Musk en Mark Shuttleworth wel eendag jou eie ruimtetuig bou. Hou net aan wonder!