ISKIEN was jy al op ’n keer gepla deur ’n lastige skifsel aan jou voete wat jy by ’n swembad opgedoen het. Tinea pedis, het jou dokter dit genoem—atleetvoet of voetskimmel. Hy het die nodige medikamente vir jou voorgeskryf en ná ’n rukkie was jy gelukkig ontslae van die beproewing.
Maar as jy al met jou einste voete, per ongeluk of doelbewus, ’n paddastoel weggeskop het, het jy bes moontlik nie besef dat daar ’n sonderlinge verwantskap tussen jou voetkwaal en ’n sampioen bestaan nie!
Hul wêreld is meestal verborge. Die deel van die swam wat ons sien, is slegs die “vrug” van die organisme. Die lewende liggaam van die swam is ’n sogenaamde miselium, wat bestaan uit ’n web van klein veseltjies wat swamdrade of skimmeldrade (hifes) genoem word. Die miselium is in die meeste gevalle weggesteek in grond, hout of ’n ander voedselbron.
By die paddastoel ontwikkel die spore onderkant die hoed. Hulle is soos fyn stofgreintjies, baie kleiner as enige saad. En daar is verskriklik baie van hulle. Twaalf miljard of meer spore kan op die vrugliggaam van die gewone paddastoel vorm.
Wanneer die spore van ’n paddastoel op die grond val, ontkiem hulle as die toestande gunstig is. Die spore groei tot ’n vertakte draad, die primêre miselium genoem, en bestaan uit ’n ketting selle wat van punt tot punt aanmekaar kleef. Die drade vertak, verenig en vorm die sekondêre miselium. Die miselium vorm ’n netwerk onder die grond en groei mettertyd boontoe om ’n nuwe paddastoel te vorm.
Die groei geskied meestal onder in die dooie blare en ander dooie organiese materiaal. Die paddastoele self is in der waarheid maar net soos die spreekwoordelike oortjies van die seekoei!
REGS: ’n Besonder nabye kykie na die swam wat sproei veroorsaak, ’n soort monduitslag wat die tong en ander slymvliesoppervlakke van die mond aantas. Die swam staan bekend as Candida albicans.
Jy gebruik waarskynlik elke dag swamprodukte sonder dat jy dit besef. Mense eet sampioene REGS van allerhande vorms, groottes en kleure (hoewel party soorte giftig is en ’n mens beslis nie veldsampioene moet eet tensy jy ’n absolute kenner van die tipes in jou omgewing is nie). Gisswamme word gebruik in die maak van byvoorbeeld brood, wyn en bier. Swamme word ook in groot vate gekweek om geursels vir kos te maak, asook vitamiene en ensieme wat vlekke kan verwyder.
Die Skot Alexander Fleming, ’n bakterioloog aan die St. Mary’s Hospital in Paddington, Londen, het in 1928 ontdek dat ’n groen skimmel in ’n kweekbak die bakterieë laat verdwyn het wat vroeër daarin gewees het. Verdere proefnemings het getoon dat daar geen nadelige newe-effekte was by pasiënte wie se bakterieë deur die skimmel doodgemaak is nie. Omdat die skimmel Pencillium notatum was, het Fleming sy ontdekking “penisillien” genoem.
Hoewel Fleming hard gewerk het om die middel te suiwer en te konsentreer sodat dit sy krag kan behou, was hy geen skeikundige nie en het hy nêrens gekom nie. Eers in die Tweede Wêreldoorlog sou die groot deurbraak plaasvind.
Ná vier jaar van intensiewe navorsing oor die chemie van penisillien, kon dr. Ernst Chain, ’n uitgeweke Duitse chemikus aan die Universiteit van Oxford, en ’n Australies-gebore professor in siekteleer, Howard Florey, in 1941 die middel in ’n suiwer, gekonsentreerde vorm lewer.
LINKS: Alles wat blink is nie goud nie en alles wat soos ’n paddastoel lyk, is nie ’n paddastoel nie. Die uiterste voorbeeld is die paddastoelwolk van ’n kernbom. Maar deur erosiewerkinge in die natuur kan selfs ’n rots tot ’n “paddastoel” omgeskep word, soos hier!
Die eintlike naam vir ringwurm of omloop is tinea, dikwels gevolg deur die Latynse naam vir die spesifieke deel van die liggaam wat daardeur aangetas is.
Enigiemand kan ringwurm ontwikkel, maar dit kom meestal voor waar daar ’n plaaslike steuring is wat die liggaam se verdedigingsmeganismes ontwrig, soos ’n skraap in die vel, wat die swamspore toelaat om hul aanval te loods.
4. Tinea barbae of baarduitslag, ’n soort ringwurm aan die baardgedeelte van die gesig en nek. In die ou dae het Engelssprekendes wat nog gereeld die barbier besoek het vir hul daaglikse skeer, dit “barber’s itch” genoem. Baarduitslag word gekenmerk deur swelsel en korsvorming, en dit gaan dikwels gepaard met ’n gejeuk.
5. Tinea faciei, wat, daarteenoor, ’n soort ringwurm aan die gesig buiten aan die baardgedeelte is. Die ringwurm aan die gesig is egter selde ringvormig. Rooi, geskilferde vlekke met onduidelike rande is kenmerkend.
7. Tinea pedis (atleetvoet of voetskimmel). Klik op hierdie skakel vir ’n taamlike uitvoerige Mieliestronk-artikel oor hierdie kwaal.