Klier - Wikipedia
’n Klier is ’n orgaan in ’n dier se liggaam wat ’n stof soos hormone sintetiseer om in die bloedstroom (endokriene klier) of in holtes in die liggaam of sy oppervlak (eksokriene klier) vrygestel te word.
2.1 Endokriene kliere
2.2 Eksokriene kliere
Struktuur[wysig | wysig bron]
Kliere is organe wat ’n stof soos hormone sintetiseer om in die bloedstroom (endokriene klier) of in holtes in die liggaam of in sy oppervlak (eksokriene klier) vrygestel te word. Talle kliere bestaan in die menslike liggaam.
Ontwikkeling[wysig | wysig bron]
Hierdie beeld toon van die moontlike klierrangskikkings. Dit is die eenvoudige buis, eenvoudige vertakte buis, eenvoudige gedraaide, eenvoudige asinêr en eenvoudigde vertakte asinêre kliere.
Hierdie beeld toon van die moonltlike klierrangskikkings. Dit is die saamgestelde buis, saamgestelde asinêr en saamgestelde buis-asinêre kliere.
Elke klier word gevorm deur ’n ingroeisel van ’n epiteeloppervlak. Hierdie ingroeisel kan aan die begin ’n buisstruktuur hê, maar in ander gevalle kan kliere as ’n soliede kolom selle begin wat later ’n buis vorm.
Namate groei vorder, kan die kolom selle verdeel of takke laat uitgroei, in welke geval ’n saamgestelde klier gevorm word. In baie kliere is die aantal vertakkings beperk, maar in ander (speeksel, pankreas) word ’n baie groot struktuur uiteindelik gevorm deur herhaalde groei en verdeling. Gewoonlik verenig die vertakkings nie met mekaar nie, maar in een geval, die lewer, gebeur dit wel wanneer ’n geretikuleerde saamgestelde klier gevorm word. In saamgestelde kliere word die meer tipiese of sekretoriese epiteel in die einddeel van elke vertakking aangetref, en die verenigende dele vorm buise en word uitgevoer met ’n minder gemodifiseerde soort epiteelsel.
Kliere word volgens hulle vorm geklassifiseer.
As die klier sy vorm deurgaans as ’n buis behou, word dit ’n buisklier genoem.
In die tweede groot soort kliere, word die uitskeidingsdeel vergroot en die is die lumen ook groter. Dit word alveolêre of sakagtige kliere genoem.
Funksie[wysig | wysig bron]
Kliere word op grond van hulle funksie in twee groepe verdeel:
Hier is ’n diagram wat die verskille tussen endokriene en eksokriene kliere wys. Die vernaamste veskil is dat ekokriene kliere stowwe uit die liggaam uitskei en endokriene kliere stowwe in haarvate en bloedvate afskei.
Endokriene kliere[wysig | wysig bron]
Endokriene kliere skei stowwe af wat deur die bloedstroom sirkuleer. Hierdie kleiere wat hulle produkte deur die basale lamina in die bloedstroom afskei het nie ’n vatstelsel nie. Hierdie kliere skei dikwels hormone af en speel ’n belangrike rol in die handhawing van homeostase. Die pineale klier, timusklier, pituitêre klier, skildklier en die twee byniere is almal endokriene kliere.
Eksokriene kliere[wysig | wysig bron]
Eksokriene kliere skei hulle produkte af deur ’n buis op ’n buite-oppervlak van die liggaam, soos die vel of die menslike spysverteringstelsel. Sekresie is direk op die apikale oppervlak. Die kliere in hierdie groep in in drie groepe verdeel word:
Apokriene kliere ’n deel van die afskeidende sel se liggaam gaan tydens afskeiding verlore. Apokriene kliere word dikwels gebruik om na die apokriene sweetkliere te verwys. Maar apokriene sweetkliere is moontlik nie ware apokriene kliere nie, aangesien hulle moontlik nie van die aporiene metode van afskeiding gebruik maak nie, bv. melkklier, sweetklier van die okselholte, skaamgebied, vel om die anus, lippe, tepels.
Holokriene kliere die hele sel disintegreer om sy stowwe af te skei (bv. vet-, Meibomkliere).
Merokriene kliere selle skei hulle stowwe af deur eksositose (bv. slym- en sereuse kliere). Hulle word ook "ekkrien" genoem, bv. bekerselle, speekselklier, traanklier, ingewandskliere.
Die soort afskeidingsproduk van eksokriene kliere kan ook in een van drie kategorieë val:
Sereuse kliere skei ’n waterige, vloeistofagtige, dikwels proteïenryke produk af, bv. sweetklier.
Slymkliere skei ’n taai produk af, ryk aan koolhidrate (bv. glukoproteïene), bv. bekersel.
Vetkliere skei ’n lipiedproduk af. Hierdie kliere staan ook as oliekliere bekend, bv. pankreas, maagklier.
Hierdie artikel sluit teks in uit ’n publikasie wat nou in die publieke domein is: Chisholm, Hugh, red. (1911). Encyclopædia Britannica (11e uitg.). Cambridge University Press.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Klier&oldid=1630475"
Die bladsy is laas op 9 Desember 2017 om 20:14 bygewerk.