Samuel (Sam) Petzer
[21 Junie 1901 - 21 September 1969]
Sam is op 21 Junie 1901, in Oos-Londen gebore. Hy kom uit 'n uiters musikale familie. Vyf broers was almal musikante en twee susters was albei orreliste!
Op 7-jarige ouderdom het Sam kennis gemaak met die konsertina en kitaar. Dit was gou duidelik dat hy ook baie musikaal was, want hy het gou-gou hierdie instrumente baasgeraak.
Sam se seun, Jack, was so gaaf om my behulpsaam te wees met inligting oor sy vader en het ook die pragtige foto, wat hyself geneem het, geleen vir hierdie album. Ons dank aan hom vir vriendelike samewerking.
Sam is met Ann getroud en sewe kinders is uit die huwelik gebore.
Hy vertel dat Sam al in 1925 in Oos-Londen so 'n goeie orkes had dat hy genooi was om op 'n onthaal, wat vir die Hertog van Windsor gereël is, op te tree. Sy orkes se naam was destyds The Red Hungarians. Jack weet nie waar hulle aan die besonderse naam gekom het nie.
Sam, 'n stoffeerder van beroep, verhuis in 1934 na Johannesburg. Hy het steeds musiek gemaak en het in 1938 een van Hendrik Susan se eerste konsertinaspelers geword. Hy was natuurlik 'n veelsydige speler wat ook die volgende instrumente kon bespeel: trekklavier, kitaar, orrel, klavier, basviool, saksofoon, traporrel, mondfluitjie en banjo. Gedurende die beginjare by Hendrik Susan was die geld maar skaars. Sam het baie aan Jack vertel dat hulle soms planne moes maak om geld vir brandstof in die hande te kry. So was hulle byvoorbeeld genoodsaak om van die minder belangrike instrumente te verpand om in Standerton te kon gaan speel. Met hulle terugkoms in die stad, is die instrumente weer by die pandjieswinkel afgehaal! Soms het hulle per trein na plattelandse dorpe gereis en dan gewoonlik musiek vir die ander passasiers gemaak. Dit moes 'n baie vrolike en gesellige treinrit vir die ander reisigers gewees het! Die ouer lesers sal weet hoe gewild hierdie manne in daardie jare was.
Sam het in 1943 sy eie orkes gestig en hulle was dadelik gewild. Hy het sommer baie 78-spoedplate gemaak en ook heelwat gekomponeer. Die volgende bekende spelers was op een of ander stadium lede van sy beroemde orkes:
Arnout van der Merwe
Pat het die naam van Flippie Lourens aangeneem sodat die mense moes dink dat hy Afrikaans was. Daar was nog baie ander, maar Jack sê dat hy nie meer almal se name kan onthou nie. Barry Jarman het die konsertina bespeel in die orkes en het later die bekende "Bats" groep gestig. Sam was ook bekend met al die groot musikante van daardie dae, naamlik Hendrik Susan, Michael de Kock, Hansie en Hennie van Loggerenberg, Taffy Kikillus, Nico Carstens, Anton de Waal, Freddy Fischer, Chris Lessing, Bill Liebenberg en vele ander.
Jack vertel met smaak dat Sam een aand vir 'n skooldans gespeel het. 'n Jong dogter het hom gevra om van haar versoeke te speel wat hy natuurlik met graagte gedoen het. Hierdie dogter het later Jack se vrou geword en was dood verbaas toe sy verneem dat haar skoonvader die gewilde orkesleier was wat haar versoeke tydens die skooldans so pragtig gespeel het! Nodeloos om te sê dat Sam 'n groot aanhanger en pragtige skoondogter bygekry het.
Dis ook interessant om te weet dat die immergroen Heidelied vir die eerste keer in die openbaar by 'n skoolkonsert deur Sam se twee dogters en 'n vriendin gesing is. (Terwyl ek hier skryf het ek 'n radioberig gehoor dat die komponis van hierdie lied en baie ander gewilde treffers, Olaf Andresen, vandag, 20 Desember 1985, oorlede is! Eienaardige toeval?)
Sam het die volgende langspeelplate gemaak:
Kom sing saam Sam Petzer bring hulde aan
Kom weer, sing weer en dans weer Hendrik Susan
Die Groot Boeredans Uit vergange se dae
Hier volg 'n lys van sy bekendste komposisies:
Blou ogies mazurka
By die dans vanaand (met Sam Gerber)
Eina, my skoene knyp
Ek droom van jou
Gamat die smous
Gedagtes van jou
I fell in love with a dimpled
Jannie met sy ou viool (R. Browne)
Kalaharie se moses
Ma het vir Pa laat staan
Maak vuur in die bos
Onder in die vlei
Ouboet se viool (met H. Susan)
Sam se vastrap
Tip tip toontjie
Uit die Baai (met S. Gerber)
Weduwee wals (met Sam Gerber)
Yellow woods seties
Sam was waarlik een van ons veterane in die boeremusiekwêreld. Hy het in Johannesburg sy slag gewys en gou-gou het hy 'n ereplekkie tussen die Afrikaners van die Goudstad gehad. Hy het sy eie kenmerkende styl gehad en as hy met sy gewilde kenwysie, Danstyd losgetrek het, het almal se voete begin jeuk!
Al sy komposisies is in die idioom van ons tradisionele style geskryf en dit bewys dat hy nooit skaam vir sy eie was nie. Ek het die voorreg gehad om hom 'n paar maal in lewende lywe te hoor. Een onvergeetlike dag kon ek slegs een nommertjie saam met die beroemde Sam Petzer speel! Dit was in die begin van die vyftigerjare op 'n partytjie by die Landdroskantore van Johannesburg. Na die eerste nommertjie het my konsertina onklaar geraak en kon ek nie verder speel nie! Hierdie man was van nature vriendelik en gaaf en het altyd 'n woordjie van aanmoediging vir die jong musikante gehad.
Sam is op 21 September 1969 oorlede en ons tradisionele boeremusiek het een van sy groot seuns verloor. Gelukkig het ons ryk geërf aan goeie, egte kultuurgoedere wat hy vir ons nagelaat het.