Nuuskommentaar: Diktatuur in die gedaante van demokrasieRestaurante in Kaapstad het op 22 Julie 2020 deelgeneem aan ‘n betoging teen die voortgesette alkoholverbod (Foto: A Gorman Photography/Facebook) Die hele restaurantbedryf het onlangs sy stem dik gemaak in ŉ landswye vreedsame protes. Die doel hiervan was om die regering se aandag te vestig op die uitdaging van oorlewing wat dié bedryf onder die huidige regulasies ervaar. Een van die grootste meulstene om hulle nekke synde die heringestelde alkoholverbod. In die middel hiervan het die regering op hul amptelike Twitter-rekening heel arrogant aangekondig dat die alkohol- en tabakverbod nou tot aan die einde van die inperking sal geld. Dit natuurlik in teenstelling met die aanvanklike regulasies van die regering wat bepaal het dat dié verbod slegs tot en met vlak 3 van toepassing sou wees. (Die aankondiging is vergesel van – ten beste twyfelagtige en uiters selektiewe – “data” as regverdiging.) Die Twitter-aankondiging is vanselfsprekend met fel kritiek vanuit alle oorde begroet. Die inhoud daarvan is onteenseglik aanvegbaar. Wat egter meer kommerwekkend is, is die wyse waarop dit aangekondig en later eensklaps weer teruggetrek is. Dit was nie die eerste keer dat die regering absoluut magsbesope bindende aankondigings op so ŉ ligtelike, informele wyse gemaak het nie. Die eerste geval waarin die regering sonder enige agting vir wetlike prosedures regulasies uitgevaardig het, was minister Ebrahim Patel se oorlogsverklaring teen warm hoender. Minister Patel het tydens een van die ministeriële inligtingsessies – sonder enige vooraf gepubliseerde regulasies in die Staatskoerant – verklaar dat winkels voortaan geen warm etes meer sou mag verkoop nie. Angie Motshekga. (Foto: Jairus Mmutle/GCIS) Daarna het die minister van basies onderwys, Angie Motshekga, op die vooraand van die heropening van skole oor Twitter aangekondig dat skole nou nie meer die volgende dag mag open nie. Hierdie stap was selfs meer nie-amptelik as minister Patel s’n, maar nogtans ewe bindend. In nog ŉ sosialemediaverklaring het president Cyril Ramaphosa via die presidensie se Twitter-rekening die toerismebedryf vir ŉ paar uur geopen. ŉ Paar uur later is hierdie aankondiging egter ook teruggetrek en daarmee saam die toerismebedryf weereens gesluit. Die regering het oor die afgelope paar maande sonder om te skroom regulasies van krag gemaak sonder om dit ooit amptelik uit te vaardig. Volledige sektore van die ekonomie en die samelewing is geopen en gesluit na aanleiding van lukrake aankondigings. Aankondigings wat sonder sektorale konsultasie, met bedenklike databewyse en geen openbare gesprek nie, van krag gemaak is. Indien ons enige iets hieruit moet leer, is dit dat die regering nie eers meer daarin belangstel om die illusie van ŉ demokrasie te onderhou nie. Hulle optrede spreek eerder van ŉ regering wat uiters gemaklik daarmee is om die septer te swaai soos wat hulle goeddink – hulle sal namens die mense oor die mense dikteer. Sodoende het die regering ŉ omgewing geskep waarin die burgery in vrees vir hulle wispelturige uitlatings leef. ŉ Omgewing waarin jou lot as burger volledig aan die genade van die regering oorgelaat is. Die regering het nou die mag om in ŉ eenvoudige sosialemediaplasing die ineenstorting van ŉ hele bedryf te veroorsaak. Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Elmond Jiyane/GCIS Dit is ook belangrik om te onthou dat ons nie regtig weet deur wie presies ons regeer word nie. Die nasionale koronavirus-bevelsraad het alle wetlike en demokratiese ruimtes oorgeneem as alleenregeerder. Niemand is presies seker wie almal deel van hierdie bevelsraad is en wat die magsbalanse tussen die verskillende lede is nie. Die gevolg wesende dat ons vir alle praktiese doeleindes deur ŉ gesentraliseerde skim regeer word. Israeliese geskiedkundige JL Talmon het hierdie tipe regime ŉ totalitêre demokrasie gedoop. In so ŉ demokrasie sluit ŉ legitiemverkose regering die burgery volledige by besluitnemingsprosesse van die regering uit. Sodoende het ŉ regering die mag om beheer oor alles en almal uit te oefen. Sulke regerings gebruik gewoonlik ŉ kombinasie van die sogenaamde “openbare belang” en meerderheidsregering as regverdiging hiervoor. Die ANC het oor die afgelope 26 jaar regtig moeite gedoen om die idee aan ons te verkoop dat ons in ŉ normale en goeie demokratiese bestel leef. Selfs aan die begin van die huidige krisis het hulle die regte goed gesê om ons gerus te stel dat ons demokrasie selfs onder hierdie omstandighede floreer. Die een ding wat die regering se wispelturige wetmakery ons egter geleer het, is dat dié gedagte van ŉ demokrasie presies net dit is – ŉ blote gedagte. Die regering is meer as gemaklik daarmee om lukraak met die volle mag van die staat op ons as burgers neer te daal. Die silwer randjie is egter dat hierdie regering nie die vaagste benul het hoe om enige iets suksesvol te bedryf nie – waarskynlik ook nie ŉ diktatuur nie.