Onderlinge verhoudinge en beleid kan grond-toekoms bepaalArgieffoto Die eerste stappe het agter die skerms begin om die nagevolge van die parlementêre besluit oor die onteiening van grond sonder vergoeding met die mins moontlike benadeling van die land te probeer hanteer. Terwyl kommer onder eiendomsbesitters aan’t toeneem is dat die land ekonomies ten gronde kan gaan, het verskeie rolspelers ingetree om die skade te beperk. Suid-Afrika was al dikwels op die rand van die afgrond. Laat ons mekaar nie fop nie – dit is nou een van daardie kere. Voordat boere en eiendomseienaars die vuurhoutjies vat en plase begin afbrand eerder as om dit in vreemde hande te laat val, soos sommiges reeds dreig, is ’n meer konstruktiewe benadering nodig, verkieslik ook van daardie politieke partye (die DA, VF Plus, ACDP en Cope) wat teen die parlementsmosie gestem het. Die Suid-Afrikaanse geskiedenis is vol voorbeelde van mense wat moed opgee en dwarstrek terwyl ander oplossings soek. Om oplossings te vind is moeilik en voel selfs soms onmoontlik. Maar ons land se geskiedenis is vol voorbeelde van sulke oplossingsuksesse. En om te probeer kan nooit te veel moeite wees nie. Daar moet klem wees op die rol van burgerregte- en gemeenskapsorganisasies, maar altyd met die besef dat ons nou met ’n parlementêre proses te doen het, en dat die doelwit in hierdie verband nie die opstoom of uitbou van daardie groeperinge met wie reeds saamgestem word kan wees nie, maar die oorhaal van daardie parlementêre groepe met wie tans verskil word. In die ANC is daar nie eensgesindheid oor die kwessie nie. Dit was duidelik uit die onentoesiastiese reaksie van baie ANC-LP’s tydens die debat. Die kwessie het per slot van rekening in Desember byna vir ’n vuisgeveg tydens die ANC-konferensie by Nasrec gesorg. Diegene wat meen die parlementsbesluit oor grond was verkeerd, moet ag slaan op die klemverskille binne die ANC en in landsbelang gemene grond (as jy die woord sal verskoon!) vind. Daardie gemene grond is nie eiebelang of ’n verdeelde verlede nie. Dit is die algemene welsyn opgesluit in een gesamentlike toekoms. Vir die EFF, met net 6% setels in die Nasionale Vergadering, was dit ’n dag van triomf. Hulle het binne ’n jaar nadat die ANC-LP’s eenparig teen so ’n mosie gestem het, die oorwinning daaroor behaal. Maar ’n feit wat nie dikwels deur die EFF se vele teenstanders in ag geneem of waardeer word nie, is die enorme intellektuele kapasiteit wat in die EFF-leierskap opgesluit lê, die party se gewilligheid tot debat en die wil in EFF-geledere om nie die land te laat misluk nie. Die EFF kan, weens rasgebaseerde uitgesprokenheid, dikwels baie moeilik wees om mee in gesprek te tree. Hulle kan baie beledigend, uitlokkend en aspris wees. Dit is egter noodsaaklik dat diegene wat met die EFF se oplossing vir die grondkwessie en ander strydpunte verskil, die selfvertroue vind om die intellektuele lendene te omgord en op ’n basis van gedeelde Suid-Afrikanerskap en die wil om ook te luister, nie net te praat nie, ’n debat aan te knoop met die EFF. Daar is niks daaruit te verloor nie. Voorts is daar ander rolspelers wat betrek kan word. Wat is die binnelandse achilleshiel van hierdie parlementsbesluit? Dit is die gevolge daarvan vir diegene in die laer middelklas en die onderklas wat pas onlangs eiendom bekom het of aspireer om eiendom te besit. Daardie mense word, in die woorde van die ACDP se LP Cheryllyn Dudley, nou nogmaals deur die feit gekonfronteer dat die staat hul eiendom kan afvat of hul vermoë om eiendom te besit kan wegneem. Daar is die mark, en dit sluit gemeenskapsorganisasies in wat nie in die verlede die politieke partye met wie hulle nou kan saamtrek, goedgesind mog gewees het nie. Twee ander groeperinge wat in gesprek met spesifiek die ANC en EFF sal moet tree, is sakelui en buitelandse regerings. Dit gaan op ’n opbouende manier gedoen moet word. En glo my vry, die deure is oop. Die geheim is om die gesprek op die regte manier binne te gaan en bereid te wees tot deelname, deur veral te luister ten einde te begryp, en dan op die regte tyd en manier self te praat.