U humbela thuso yaṋu na u dzhenelela haṋu na ya ofisi yaṋu ya nṱha kha u phaḓaladza iyi milaedza ya ndeme nga nḓila yo fanelaho malugana na Influenza A (N1H1) 2009 kha tshitshavha tshaṋu.
Dzina ḽa uvhu vhulwadze ḽa tshisaintsi ndi: Dwadze ḽa Mukhushwane wa A (N1H1) 2009. Ho thoma Mexico na USA nga Lambamai uno ṅwaha. U thomani ho vha hu tshi ḓivhiwa sa Swine Flu ngauri zwi khou humbulelwa uri ho thoma dzinguluvheni. Zwino hu khou humbulelwa uri hu vha ho ṱanganganyisa mukhushwane wa vhathu na dza zwinoni. Vhulwadze a vhu pfukeli nga kha u ḽa nama ya nguluvhe kana zwibveledzwa zwa nguluvhe. Zwino vhu ḓivhea sa dwadze ḽa mukhushwane kana nga dzina ḽa tshiofisi A (H1N1) 2009.
U bva nga Lambamai uno ṅwaha, tshitzhili tsho phaḓalala nga u ṱavhanya kha mashango a 166 kha dzhango ḽothe. Afrika u swika zwino tsho no pfukela kha mashango a 16 fhedzi. Nga tshifhinga tsha musi ndi tshi khou ṅwala uvhu vhurifhi, tshitzhili tsho vha tsho no kavha vhathu vhane vha lingana 177 457 (zwo khwaṱhisedzwa nga ḽaborathori) kha ḽifhasi ḽoṱhe) na mpfu dza 1,457 dzo khwaṱhisedzwa.
Afrika Tshipembe u swika zwino ho no kavhiwa vhathu vhane vha lingana 2 844 nahone ho no lovha vha 6.
Nga murahu ha muṱangano wa Komiti ya zwa Shishi wa vhuṋa wo fariwaho nga ḽa 11 Fulwi 2009, Dzangano ḽa Mutakalo ḽa Ḽifhasi (World Health Organisation (WHO)) ḽo swikelela kha uri nḓila dza dwadze ḽa ḽifhasi dzo swikelelwa, hone Mulangi-dzhenerala, Vho Dr Margaret Chan, vho ḓivhadza lwa tshiofisi Dwadze (Liga ḽa 6). Izwi zwi amba uri dwadze ḽo phaḓalala kha mashango kha madzingu oṱhe a WHO nahone ḽi tshi khou phaḓalala nga u ṱavhanya. Naho zwo ralo ndi ṱoḓa u ombedzela uri u ḓivhadzwa ha dwadze a zwi ambi uri vhulwadze vhu khombo. Zwi tou amba uri vhu khou phaḓalala na shango ḽoṱhe.
Nga ḽa 6 Fulwi, WHO yo ṱalutshedza u phaḓalala ha dwadze kha mashango a kwameaho na kha mashango maswa sa zwithu zwi sa thivhelei. Naho zwo ralo, mashudu mavhuya ndi uri vhunzhi ha vhathu vhane vha kavhiwa nga tshitzhili vha ḓo vha na tsumbadwadze dzine dza sa tou dinesa. Naho zwo ralo, sa vhaofisi vha zwa mutakalo, fhano hayani na kha ḽifhasi, ri kha ḓi vhilaedziswa nga mpfu dzo bvelelaho u swika zwino (kha ḽifhasi ḽoṱhe 0,8% na Afrika Tshipembe 0,1% ya vhathu vho kwameaho) . Tshitzhili tshi kavha vha u bva kha miṅwaha ya 10 u ya kha ya 29 - vhunzhi ha avha vhathu vhane vha kavhiwa vha tshikoloni kana zwiimiswa zwa pfunzo ya nṱha.
WHO i eletshedza uri mashango a tea u futelela kha u ṱalutshedza mvelelo dza vhulwadze kha zwitshavha. Ngauralo, vhudavhidzani nga nḓila yavhuḓi ndi tshithu tsha ndeme.
Vhulwadze vhu phaḓalala nga kha marothi, ndi uri musi muthu o kavhiwaho a tshi hoṱola kana u atsimula, na fema muya we vha atsimulela kana u hoṱolela khawo, na musi vho hoṱolela fhasi na fema muya u mona na henefho ni nga kha ḓi kavhiwa.
Vhunzhi ha vhathu kha ḽifhasi nga vhuphara vha na tsumbadwadze dza u thoma dzine dza si tou vha khombo nahone a vha nga ḓo ṱoḓa ṱhogomelo ya dzilafho.
U linga ha tshiofisi hu itwa nga Tshiimiswa tsha Lushaka tsha Malwadze ane a Pfukela, tshine tsha wanala Gauteng fhedzi zwa zwino tsho no iswa na Kapa Vhukovhela. U linga hu itwa nga themendelo ya dokotela. Vhalwadze vhana vha ṱoḓa ṱhogomelo kha tshiimiswa tsha mutakalo tsha muvhuso a vho ngo tea u humbela u itwa ndingo ḽaborathori. Ro dzhiela nzhele uri izwi zwi khou itwa zwino kha sekithara dza mutakalo dza phuraivete nahone izwi a zwo ngo themendelwa nga WHO. Madokotela vha tea u alafha vhane vha khou humbulelwa u vha na uvhu vhulwadze u ya nga ndaela dzo ṋetshedzwaho nga Muhasho wa Lushaka wa Mutakalo.
Dzilafho ḽa u tou nanga ndi Tamiflu.
tsumbadwadze dzi sa tou dinesa kana dzine dza si vhe dza khombo kha khethekanyo dza khonadzeo dza khombo dzo sumbedzwaho afho nṱha.
Ri eletshedza uri mugudi muṅwe na muṅwe, mugudisi na mushumi vhane vha vha na tsumbadwadze dzine dza sa tou dinesa kana dza u thoma vha dzule hayani. Arali hu na vhagudi vhanzhi na /kana vhagudisi vhanzhi vho dzulaho hayani, tshiimiswa tsho kwameaho tshi tea u kwama Muhasho wa Pfunzo ya Mutheo une wone na vha mutakalo vha ḓo vha eletshedza uri vha ite mini.
arali ni tshi kombetshedzea u hoṱolela tshanḓani, ni songo fara zwithu zwi no nga sa ḽoko ya vothi, mafasiṱere, ṱafula kana zwishumiswa u swikela ni tshi ṱamba zwanḓa zwaṋu nga tshisibe.
arali ni tshi pfa ni na tsumbadwadze dzine dza si tou dinesa, ni dzule hayani u thivhela u kwamana na vhaṅwe vhathu.
Ndi tama u vha fhulufhedzisa uri vhorasaintsi kha ḽifhasi ḽoṱhe vha khou lingedza nga nḓila dzoṱhe vha tshi khou shumisana na WHO u bveledza khaelo. Arali zwithu zwa tshimbila zwavhuḓi, khaelo yeneyo i nga kha ḓi vha yo no vha hone kha miṅwedzi i si gathi. Naho zwo ralo, hu na khonadzeo ya uri hu vhe na ṱhoḓea khulwane ya khaelo ine vhabveledzi vha sa ḓo kona u i swikelela - sa izwi hu si na vhukoni ha u i bveledza Afrika Tshipembe.
Ndi tama u vha livhuwa kha u nṋea tshifhinga tsha u vha vhalela uvhu vhurifhi, na u vha livhuwa , na u vha livhuwa kha u shela mulenzhe kha u ḓivhadza na kha u ita uri mvelelo dza vhulwadze dzi songo vha dza khombo nga maanḓa.