The Dark Eye: Book of Heroes | Riot Pixels
Архив записей с меткой: The Dark Eye: Book of Heroes Virgo - Astrodienst Guest user u1359816907
22-Jul-2017, 14:07 UT/GMT André Vermeulen gesels oor hommeltuie in landbou
Home Broadcast RSG Landbou André Vermeulen gesels oor hommeltuie in landbou
Hommeltuie staan aan die voorpunt van landboutegnologie. Hennie Maas gesels met André Vermeulen, ’n kundige op die gebied van hommeltuie, oor verskillende soorte hommeltuie en die gebruik daarvan in die landbou.
Previous articleWildswinkel op Grootplaas
Next articleLuister: Die posisie van die rand
Rooibos is eg Suid-Afrikaans
Hoor meer oor die Angus-beesras PressReader - Beeld: 2017-05-06 - Wat is le­we daar bui­te?
Wat is le­we daar bui­te?
Die eer­ste pla­neet (51 Pe­ga­si b) wat bui­te ons son­ne­stel­sel om ’n ster wen­tel, is in 1995 ont­dek. Die lys eks­opla­ne­te wat in­tus­sen ge­vind is en dalk le­we kan on­der­hou, trek nou in die dui­sen­de. Maar wat be­te­ken “le­we” en wat is die kan­se ná dié jong­ste on
Vir le­we om te ont­staan soos ons dit ken, word lo­pen­de wa­ter, ’n at­mos­feer, ’n e­ner­gie­bron (soos ’n ster) en che­mie­se stow­we soos kool­stof, stik­stof, suur­stof en wa­ter­stof ver­eis. Dit is die mees ba­sie­se e­le­men­te van le­we. En tyd, baie tyd, is saam met ’n rits an­der be­stand­de­le no­dig.
Op Aar­de het die eer­ste klein mi­kro­sko­pie­se or­ga­nis­mes so­wat 3,8 mil­jard jaar ge­le­de ont­staan.
Die om­stan­dig­he­de hier was net reg – nie te koud nie en nie te warm nie. S­ter­re­kun­di­ges ver­wys na die i­de­a­le af­stand tus­sen ’n ster en sy pla­neet as die Gou­e­lok­kies-so­ne, of die be­woon­ba­re so­ne (die pap moet nie te warm of te koud wees nie, net reg, soos in die spro­kie) wan­neer hul­le na kan­di­daat­pla­ne­te wat aard­ag­tig is soek.
Dit was eers teen 540 mil­joen jaar ge­le­de, in wat be­kend staan as die Kam­brie­se era, toe le­we op Aar­de reg­tig be­gin ge­dy het. Dit was ’n e­vo­lu­si­o­nê­re ont­plof­fing waar­in groot di­ver­si­teit ont­staan het.
Een ge­beur­te­nis het tot die vol­gen­de ge­lei, na­tuur­li­ke se­lek­sie was aan die werk, en spe­sies het uit­ge­sterf, an­der het aan­ge­pas en ont­wik­kel.
Die stam­boom waar­uit die voor­sa­te van die mens by­voor­beeld ont­wik­kel het, was in ’n groot ma­te ge­luk­kig.
So­wat 251 mil­joen jaar ge­le­de is 96% van al­le plan­te en die­re op Aar­de uit­ge­wis, maar van die soog­dier­ag­ti­ge rep­tie­le het oor­leef en uit­ein­de­lik in die soog­die­re ont­wik­kel. Dit was een van vyf mas­sa-uit­wis­sings wat ons voor­sa­te oor­leef het.
’n Se­ke­re groep rep­tie­le het ge­lei tot soog­dier­ag­ti­ge rep­tie­le en van dié groe­pe, wat ’n mas­sauit­wis­sing oor­leef het, het weer tot soog­die­re ont­wik­kel.
Met­ter­tyd het dié reu­se-stam­boom van die le­we tot ’n ge­meen­skap­li­ke voor­saat – vir ons be­trok­ke stam­lyn – ge­lei.
Uit dié ge­meen­skap­li­ke voor­saat het die ho­mi­nie­de (die mens­li­ke voor­sa­te) en die groot pri­ma­te (die bo­no­bos, sjim­pan­sees, oe­rang­oe­tangs en go­ril­las) ge­stam en ver­tak. Elk­een in sy eie rig­ting.
Die ver­skeie ho­mi­nie­de het tus­sen 7 mil­joen en 5 mil­joen jaar ge­le­de in A­fri­ka ont­wik­kel en uit­ge­sterf tot daar so­wat 200 000 jaar ge­le­de ’n vroeë mo­der­ne mens was.
Dit het dus se­dert die Aar­de se ont­staan 4,5 mil­jard jaar ge­le­de al die hon­der­de mil­joe­ne ja­re ge­neem tot by ’n in­tel­li­gen­te we­se. E­vo­lu­sie is sta­dig en nie li­ni­êr nie.
Sal ons le­we her­ken?
Wat en hoe sal le­we el­ders in die heel­al wees? Waar­uit sal dit be­staan? En sal ons dit selfs her­ken?
Ons in­stru­men­te sien en hoor dit dalk nie eens nie.
Sou ons die mens van­dag weg­neem, sal ’n an­der spe­sie oor die vol­gen­de mil­joe­ne ja­re na vo­re tree en heer­send word? En wat sal dit wees?
Die ge­re­ken­de we­ten­skap­li­ke S­te­phen Jay Gould meen die mens, sou, as ons weer van voor af moet be­gin, nié ont­wik­kel tot wat hy van­dag is nie. Daar­om is dit by­na on­moont­lik om te dink wat le­we el­ders kan wees.
Wie sê die groot voor­werp van 10 km in deur­snee wat die ge­beu­re aan die rol ge­sit het so­dat die di­no­sou­ri­ërs 65 mil­joen
jaar ge­le­de be­gin uit­sterf het, sou weer die Aar­de (of ’n an­der Aar­de) tref?
Daar was soog­die­re saam met die di­no­sou­ri­ërs, hul­le was net nie baas van die plaas nie, maar hul­le het ge­word, dank­sy dié ge­beur­te­nis.
Dus, le­we op an­der pla­ne­te en hoe dit ont­wik­kel het, sal ook af­hank­lik wees van e­vo­lu­sie en die na­tuur­wet­te wat dit volg.
Dit is heel waar­skyn­lik dat Mars ook be­gin het met mi­kro­sko­pie­se
le­we, net soos op die Aar­de. Maar dié pro­ses het in ’n sta­di­um ge­stop, in­dien daar le­we was. Dalk om­dat Mars sy at­mos­feer ver­loor het. Ken­ners glo daar kan dalk le­we on­der die op­per­vlak wees en/of spo­re van oer­le­we, soos mi­kro­sko­pie­se fos­sie­le.
Twee kan­di­da­te in son­ne­stel­sel
In die son­ne­stel­sel is daar twee kan­di­da­te vir le­we, en al­bei is ma­ne. Ju­pi­ter se maan Eu­ro­pa
Voor­stel­ling: ESO/M. KORNMESSER
’n Kuns­te­naars­voor­stel­ling van die op­per­vlak van die pla­neet Prox­i­ma b, wat om die rooi­d­werg Prox­i­ma Cen­tau­ri, wen­tel. Dié ster en nou ook die pla­neet is die naas­te aan die Aar­de bui­te die son­ne­stel­sel. Die klein “kol­le­tjie” op die ag­ter­grond is die dub­bel­ster­stel­sel Alpha Cen­tau­ri AB.
Fo­to: M. WEISS/CFA
Die pla­neet, so­wat 40 lig­ja­re van die Aar­de af, kan dalk lo­pen­de wa­ter hê, om­dat dit bin­ne die be­woon­ba­re so­ne van­af sy ster (LHS 1140) is. Die pla­neet het 6,6 keer die mas­sa van die Aar­de en dit is moont­lik dat hy ook ’n at­mos­feer het.