Timișoara, die eerste vrye stad — Google Arts & Culture
Timișoara, die eerste vrye stad
"Die skare het my as 'n leier beskou, maar in werklikheid was ek net 'n gevangene van hul woede."
Die begin van die revolusie in Timișoara
Op 10 Desember het die Gereformeerde pastoor László Tőkés teenoor sy gemeentelede aangekondig dat die burgermag hom op 15 Desember sou uitsit en dat hy daarom nie sy volgende diens sou kon hou nie. Hy sou van Timișoara na 'n gemeente in die dorpie Mineu (Sălaj-distrik) verplaas word. Hy het sy gemeentelede gevra om hom te ondersteun in sy poging om sy uitsetting teë te staan. Die aand van 10 Desember het betogers teen Ceaușescu op die strate van Timișoara verskyn.
Radu Tinu, voormalige adjunkpresident van die Securitate in die Timiș-distrik, het verklaar dat buitelandse diplomate Tőkés op 15 Desember gekontak het.
Op 15 Desember het 'n paar gemeentelede van die Gereformeerde Kerk van 08:00 af rondom die pastorie op Mariaplein – waar pastoor László Tőkés gewoon het – saamgedrom in 'n poging om die besluit teë te staan om Tőkés uit te sit. Die groep wat die pastorie dopgehou het, het bly groei. Omstreeks 12:00 is die burgermaglede op Mariaplein onttrek om die situasie te laat afkoel, veral omdat Tőkés die aandag van die buitelandse pers getrek het. Die Amerikaanse en Britse ambassades het verteenwoordigers na Timișoara gestuur om die gebeure te monitor en aan te teken. Omstreeks 13:00 het kolonel Traian Sima, hoof van die Securitate in Timiș, 'n paar agente na die gebied gestuur om die mense wat verantwoordelik was vir die betoging en Tőkés se ondersteuners te identifiseer. Teen omstreeks 16:00 het meer as honderd mense op die Mariaplein saamgedrom.
Skare dreunsing teen Ceaușescu
"Sonder dat ek hulle laat kom het, en sonder om vir my te sê, het sowat 150-200 Gereformeerde gemeentelede die oggend van die 15e opgedaag."
Om 08:00 is die sekretarisse van die distrikskomitee van die Roemeense Kommunistiese Party in kennis gestel dat 300-400 mense op die Mariaplein bymekaargekom het.
Op 16 Desember het die pastoor verskeie kere probeer om die skare uiteen te laat gaan.
Die aand van 16 Desember, tussen 17:20 en 17:30, is die verkeer op Mariaplein versper. Sommige partyaktiviste het hul plek onder die betogers ingeneem.
Peter Siani – Davies "Revoluţia română din decembrie 89" (Die Roemeense Revolusie van Desember 1989)
Volgens Marius Mioc het brandweerwaens en weermaglede met skilde tussen 19:00 en 20:00 op die plein verskyn, en die betogers is van rondom Tőkés se woning verwyder.
Die president van die Timiș-distrikshof het die uitsetting van pastoor Tőkés en sy gesin tussen 03:00 en 05:00 gelas. Nicolae Ceaușescu het Vasile Milea beveel om 'n militêre parade in Timișoara te reël om die volk te ontmoedig om betogings te hou.
220 lede van die burgermag en die Securitate is met ligte masjiengewere bewapen. Twee pelotonne van die Securitate en drie van die grenswag het die distrikspartykomitee se gebou teen omstreeks 11:00 omring.
Om 13:30 het generaal Vasile Milea, minister van nasionale verdediging, die ingrypingsbevel gegee en die gebruik van skerppuntammunisie in Timișoara gemagtig.
Om 14:25 is agt instruksietenks en twee gevegstenks met ammunisie die strate ingestuur. Die skare het die tenks probeer keer. Waarskuwingskote is geskiet en een van die tenks is aan die brand gesteek.
Omstreeks 15:00 het die betogers die gebou van die Timiș-distrikskomitee van die Roemeense Kommunistiese Party en die munisipale partyorganisasie aangeval. 'n Weermagvragmotor is aan die brand gesteek en mense het die komitee se hoofkantoor binnegedring. Die betogers het afbeeldings van die diktator, asook partyboeke en -vlae by die vensters uitgegooi. Hulle het 'n vlag in die groot vergadersaal gekry en die wapen uitgesny. 'n Jong vrou het die vlag na die balkon gevat en dit geswaai vir die skare wat buite die gebou byeengekom het. Die betogers het op die Operaplein saamgetrek.
"Julle moes op hulle geskiet het, na hul voete geskiet het, en dié wat geval het, sou in die kelders toegesluit en nooit uitgelaat geword het nie."
Omstreeks 16:30 het soldate skerppuntammunisie gekry. Skermutselings het tussen die betogers en die leër voorgekom en die betogers het 'n motor aan die brand gesteek. Majoor Vasile Joițoiu het met 'n outomatiese wapen begin skiet. Die eerste slagoffers het geval.
Baie mense het daarin geslaag om van die Vryheidsplein te vlug en hul by die skare by die opera en die katedraal aan te sluit.
Omstreeks 19:15 is daar sonder waarskuwing uit alle rigtings begin skiet. Troepe van die burgermag en die Securitate het deur die nag gepatrolleer. Mobiele patrollies het in die verbygaan by Operaplein, Calea Girocului, Calea Aradului, Calea Șagului, Calea Buziaşului, Decebal-brug, Traian-plein en Timișoara-Noord-treinstasie geskiet.
Volgens syfers wat in 2008 in die Aantekeninge oor die Revolusie gepubliseer is, is 63 mense op 17 Desember in Timișoara dood en 326 gewond.
"Ek het vir julle gesê wat julle moes doen... Julle was veronderstel om te skiet! Julle was veronderstel om 'n waarskuwingskoot te skiet, en as hulle nie stilstaan nie, was julle veronderstel om op hulle te skiet."