Terug na Namakwaland
Dieselfde dag is ek aan Hendrik Erasmus bekendgestel as Smit. Hendrik het my egter dadelik herken en was in sy noppies toe hy hoor dat hy my na Namakwaland moes vergesel.
Op 'n Vrydagmiddag is ek en Hendrik uit Bloemfontein weg op pad na oom Joos Engelbrecht se plaas Sarizam, waar die radiosender versteek was. Ons het sonder teënspoed gery en dit so bewerkstellig dat ons nie voor skemer die Saterdag op Wallekraal aangekom het nie. In die skemerlig kon ek nie meer presies onthou watter pad van daar na Sarizam lei nie, met die gevolg dat ons verkeerd gery en onwetend by Mitchellsbaai uitgekom het. Toe ons wou om­draai, het die motor se agterwiele in die sand vasgeval. Na ure se gesukkel is uiteindelik besluit om maar 'n risiko te loop en hulp te gaan soek. Ons het die hele nag in die veld rondgedwaal en uitgeput die volgende oggend weer by die motor uitgekom.
Die geworstel om die kar uit die sand te kry, het opnuut begin.
Klippe is van die strand aangedra en onder die wiele ingegrawe. Ook is 'n nuwe kombers van Hendrik Erasmus gebruik om die wiele 'n vasskopplek te gee. Nadat so te sê al die lug uit die bande gelaat is, het ons daarin geslaag om die motor uit te kry. Dit was al laat die middag toe Hendrik en ek weer op Wallekraal aankom. Om nie aandag te trek nie, het ons sonder om te talm deurgery in die rigting van Garies. Die brandstof in die motor het egter begin opraak en ons was verplig om eers die tenk by die naaste en enigste winkeltjie op Wallekraal te gaan vul.
Die eienaar van die winkel, toevallig 'n Jood, het tydens my verhoor getuig en die hof meegedeel wat die nommer van die motor was wat daardie Sondag by hom petrol ingegooi het. Ek het gemerk dat hy die kar se nommer afskryf, gevolglik het ons by die eerste steengroef op die Wallekraal-Gariespad stil­gehou en die twee vals nommerplate omgeruil.
Uit vrees dat ons miskien weer kon verdwaal, het ek by die skoolhoof, Carl Meiring, aangegaan en verneem watter die regte pad na Sarizam is. Hierdie keer het ons sonder moeite ons weg na die opstal van oom Engelbrecht ge­vind. Ons het nie veel tyd verspil met die uitgrawe en laai van die radiosender nie. Binne 'n halfuur was ons weer op pad terug na Bloemfontein. Die volgen­de oggend het ons oral in die strate van die plattelandse dorpies waardeur ons gery het, plakkate in die strate gesien wat die inval van die Duitse troepe in Rusland wêreldkundig gemaak het.
"Ek wonder wat gaan generaal Smuts nou doen?" vra ek opgewonde aan Hendrik.
"Wat bedoel jy?" wil hy weet.
"Luister, Hendrik," se ek terwyl ek met my regter-voorvinger elke woord in die lug aftik. "Generaal Smuts is 'n wyse man met genoeg visioenêre krag om te besef dat Nasionaal-Sosialistiese Duitsland die enigste bolwerk is wat die Kommunistiese vloedwaters kan stuit. Indien hy nou gaan help om daardie massiewe struktuur te vernietig, gaan Kommunisme die wêreld oorstroom en die Westerse beskawing sal van hierdie ondermaanse verdwyn. Dit is nou so seker as wat twee maal twee vier is."
"Ek weet nie," was al kommentaar wat Hendrik kon lewer. Hoewel hy 'n wakker en onverskrokke kêrel was, het hy, net soos die res van die Suid­-Afrikaanse volk, geen politieke opleiding gehad nie. Met politieke opleiding bedoel ek geensins 'n akademiese kursus in die politieke wetenskap nie, maar wel om polities selfstandig te kan dink en te kan oordeel.
"Indien generaal Smuts nie tot besinning kom nie, gaan ek onverwyld tot die stryd toetree en teen Jan Smuts veg, nie in sy hoedanigheid as leier van die Verenigde Party nie, maar as bondgenoot teen Kommunistiese Rusland," het ek vasbeslote gesê.
"Ek staan by jou, Robey," het Hendrik gesê.
"Jy is dan lid van die Ossewabrandwag."
"Ek was lid, maar nou nie meer nie. Solank alles goed gaan, is party van die O.B.-hoofde wel bereid om hulle rol deeglik te vertolk, maar sodra dinge skeef loop en die gevaar bestaan dat die polisie kan ingryp, wil hulle niks van die moeilikheid weet nie. Met mense sonder ruggraat wil ek niks te doen hê nie. Ek praat uit ervaring. Dis nie hoorsê-stories hierdie nie."
"Jy is hartlik welkom in ons geledere, kameraad. Ek wens net ek kon al die manne van jou kaliber wat vandag lede van die O.B. is, beweeg om by ons geledere aan te sluit. Saam met die O.B. marsjeer daar manne en vroue wat seker van die beste is wat Suid-Afrika nog ooit gelewer het."
"Dit kan ek beaam," het Hendrik geantwoord. "Daar is net een man wat nog nooit lid van die O.B. was nie, wat van hoogstaande gehalte is. Die man besit durf, moed en inisiatief. Hy is besonder intelligent en 'n selfstandige denker. Jy sal horn nog later ontmoet wanneer ons in Pretoria kom. Sy naam is Karel Theron."
Onderweg na Bloemfontein het ek en Hendrik Erasmus baie gesels. Ek het intens belang gestel in die militêr-politieke verlede van die Kommandant­generaal van die Ossewabrandwag. Die eintlike doel was om die fondament waarop die O.B.-hoof gestaan het, deeglik te toets. Op grond waarvan kon ek dit anders doen? Ongelukkig het Hendrik net geweet dat dr. J.F.J. van Rens­burg voorheen Administrateur van die Oranje-Vrystaat was. Hy het my ook vertel dat dr. J.F.J. van Rensburg 'n kolonel in Princess Alice's Own Regiment was. Later is uit betroubare bron aan my meegedeel dat dieselfde Van Rens­burg se vader 'n beproefde volgeling van genl. Smuts was. Gedurende die Rebellie in 1914 het die jong Hans van Rensburg vrywillig aangesluit by die Regeringsmagte en saam met sy vader die kakie-uniform aangetrek en jag gemaak op die Vrystaatse rebelle. Ek het gereken dat dr. Hans van Rensburg nie 'n geskikte leier was vir die 300 000 lede van die Ossewabrandwag in tyd van volksnood en volksgevaar nie. Later het ek dan ook 'n verbete vyand van dr. Hans van Rensburg geword.
Graag wil ek hier in baie duidelike taal se dat ek beslis geen vyand van my eie mede-Afrikaners in die Ossewabrandwag was nie, maar wel van sekere van die sogenaamde leiers.
Laat die volgende dag was ek en Hendrik terug in Bloemfontein. Ons eerste taak was om iemand te soek wat met die sender kon werk en uitsendings na Duitsland kon stuur. Erasmus het van iemand geweet wat kennis gedra het van 'n radio en ons het hom gekry om vas te stel wat hy met die radiosender kon uitvoer. Hoewel hy later nog twee persone gekry het om hom by te staan, kon hulle nie eens die sender monteer nie. Intussen is ek en Hendrik met 'n motor van die Ossewabrandwag, wat in Hendrik se naam geregistreer was, na Potchefstroom om my ouers te gaan groet. Vandaar is ons na Pretoria waar ek Karel Theron ontmoet het.
Hierdie kort, stewige mannetjie het in alle opsigte aan die beskrywing van Hendrik beantwoord. Hy was 'n waaghals en 'n besonder dapper vegter. Vol­gens my beskouing was Karel Theron een van die knapste en beste vegters wat die oorlog opgelewer het. Pas nadat die Regering die bevel uitgevaardig het dat alle wapens in besit van private persone onverwyld aan die polisie oor­handig moes word, het Karel 'n plan bedink. Binne enkele dae was hy in besit van 'n paar amptelike kwitansieboeke. Vervolgens het hy aan al sy vriende in Pretoria en omgewing kwitansies uitgereik en hulle gevra om hulle wapens tot sy beskikking te stel indien by dit sou nodig kry. Benewens wapens, het hy ook oor drie ton dinamiet en 'n geweldige voorraad petrol beskik.
Die petrol het hy op 'n baie oulike manier in die hande gekry. Hy het die verskillende petrolmaatskappye goed dopgehou. Sodra daar 'n besending kon­kas petrol op 'n wa gelaai word, het hy gou verneem waarheen die petrol gaan. Wanneer dit goed donker was, het by die donkie- of ossewa met 'n vrag­motor agternagesit. Baie gou het hy die drywer van die wa oortuig dat hy die verkeerde petrol gelaai het en die ou jong gelas om die konkas oor te laai op die vragmotor. So het hy baie konkas petrol in die hande gekry wat hy dan in 'n dam op 'n sekere boer se plaas aan die Hennopsrivier laat verdwyn het, vir latere gebruik.
Na voorlopige onderhandelinge met Karel Theron, is ek en Hendrik na sy ouers wat toentertyd die eienaars van die Eldorian-losieshuis op Warmbad was. Hier het ek my saam met die vakansiegangers verlustig in die water uit die warmbron. Voor ons vertrek terug na Bloemfontein, het ek Doors Erasmus ontmoet. Doors was, net soos Hendrik, onverskrokke. Hulle vader het nie vir die duiwel gestuit nie. Hulle moeder was 'n dierbare vrou en 'n groot idealis.
In Bloemfontein het ek die bekende bloed-eed opgestel wat soos volg gelui het:
My strewe en stryd is om die vryheid en onafhanklikheid van die Afrikanervolk in Suid Afrika, en die opbou van 'n Nasionaal-Sosialistiese staat met die idee van Adolf Hitler as grondslag, aangepas by die karakter van die Afrikanervolk.
Ek erken dat alleen 'n volk wat veg om sy reg, die reg het om te lewe en dat die DAAD in die vorm van bloed en opoffering die ware wil en karakter van 'n volk sowel as van die mens as kenmerk dra.
In hierdie sin en gees verklaar ek my bereid om vir my volk te ly en, indien nodig, te sterwe.
Ek tree op voor GOD en sweer hierdie heilige eed dat ek, as Afrikaner, my volk en vaderland met geheel my hart, siel, liggaam, gees en verstand getrou sal dien in die rigting wat my aangegee word deur die leier van die Nasionaal-Sosia­listiese Rebelle in die persoon van Robey Leibbrandt en niemand anders nie, van nou af tot in die DOOD.
Onder die parool: 'n stryder kan sterwe maar 'n verraaier MOET sterwe, sal ek altyd en onder alle omstandighede handel en enige en elke bevel gehoorsaam en ten volle uitvoer.
Elke en iedere geheim sal ek met my lewe bewaak en bewaar.
Die diepte en erns waarmee ek my tot 'n Nasionaal-Sosialistiese Rebel ver­klaar, vind uitdrukking in die BLOED waarmee ek my persoon deur rniddel van my handtekening vir ewig bind.
"Ek is NIKS, my VOLK is ALLES!"
Aangesien slegs die staat en sy instellings die mag en reg besit om 'n persoon te verhoor en te straf, moet 'n eed van enige onwettige organisasie so melo­dramaties moontlik opgestel word om sy lede moreel te kan bind.
Ervaring het my egter geleer dat 'n tweebenige wurm hom deur enigiets vreet, hoe heilig die doelstelling ook al mag wees. Geen eed, geen gebod en geen god sal ooit so 'n persoon van inbors laat verander as hy nie self wil nie.
In Bloemfontein het ek by verskillende geleenthede groepies mense toege­spreek om lede te werf vir my beweging. By een huis op 'n hoewe buitekant die stad het ek twee kamerade ontmoet wat gunstig vergelyk kan word met die beste wat enige volk ter wêreld ooit opgelewer het. Hulle was getrou, offervaardig, standvastig en dapper. Hierdie bewonderenswaardige karakter­eienskappe het in tye van gevaar, nood en wanhoop tot ontluiking gekom en tot heerlike wasdom ontplooi. Hulle was Ernst Hendrik Annandale en Hendrik van Cittert, onder hul vriende bekend as Anna en Henk.
Op my miniatuur-vergaderings het ek dit baie duidelik gestel dat ek op soek is na die kern van die Afrikanervolk en dat ek geen groot aanhang wil werf nie. Die rede vir my houding was dat ek geglo het dat die slaankrag van 'n militêr-georiënteerde organisasie nie in die getalsterkte berus nie, maar wel in die gees waarmee die lede besiel is.
Ek beklemtoon dat ek my nie wou skuldig maak aan belaglike opiumdrome deur of 'n staatsgreep te probeer uitvoer, of 'n burgeroorlog van stapel te stuur nie. Enigiemand wat die gedagte koester dat hy met 'n spul ongedissipli­neerde, ongeorganiseerde en uitermate swak toegeruste mense 'n staatsgreep kan bewerkstellig of 'n burgeroorlog kan aanblaas, hoort tuis in 'n museum.
My optrede was gefundeer in die geloof dat die idee van Adolf Hitler sou seëvier oor die ideologie van die Jood Karl Marx. By so 'n oorwinning kon daar, volgens Nasionaal-Sosialistiese beskouing, net een oordeelsformule op die Afrikanervolk van toepassing wees, en dit is dat alleen 'n volk wat veg om sy reg, die reg het om te lewe en dat daar op hierdie aardbol geen plek vir lafhartige volke is nie. Dit was derhalwe nie nodig dat my poging om die ware wil van die Afrikanervolk kragdadig tot uitdrukking te bring, noodwendig moes slaag nie; dat dit wel in die onverganklike daad tot uitdrukking gebring moes word, was gebiedend noodsaaklik. Nie woorde of skrif is die stempel­draer van die ware innerlike van 'n volk nie, maar slegs die onverbloemde daad.
Dieselfde pleidooi geld ook vir die rebellie van 1914. Oënskynlik het daardie opstand die Afrikanervolk net bloed, trane, leed en pyn besorg. Dit is selfs deur sommige mense as dwaas en mal bestempel. Hulle kon net nie besef dat vooruitgang op die pad na vryheid en nasiewording langs die bakens van moed, durf, volharding en selfopoffering gaan nie.
Diep lê die spore van ons helde en heldinne in Suid-Afrikaanse bodem ge­trap. Rustig pryk die grafte op ons rante en vlaktes as simbool van ons wor­stelstryd. Verdroog lê die bloed en trane uit liefde gestort. Van die Kaap tot ver in die Transvaal, deur Natal tot waar ons landsgrense strek, is ons land met Afrikanerbloed deurdrenk. Dit is die lydensweg van 'n klein dog dapper volk om hoër hoogtes te bereik. Dit is die goddelike voorgeskrewe pad wat elke volk moet bewandel. Dit is ons trots. Daaruit put ons krag. Laat ons veg en laat ons sterwe. Ons behoort aan jou, Suid-Afrika!
In hierdie sin en gees het ek die stryd aangeknoop. Ek is geestelik gekasty en fisies gemartel. Ek het blootsvoets deur die hel gestap. Ek is verguis en be­swadder. My politieke geloof het alles oorwin. Ek glo in God en Hy weet ek het gelyk gehad. Die geskiedenis is besig om sy oordeel te vel. Onuitwisbaar groot staan dit aan die hemeltrans geskryf. Wat die Weste gesaai het, gaan hy maai. Sy eie oorlogstydse bondgenoot, Kommunistiese Rusland, sal daarvoor sorg.
Op 'n dag het ek toevallig 'n berig in die koerant gelees dat die wagte by Yskor se dinamiet-opslagplek deur onbekende persone oorrompel en dat 'n aantal kiste dinamiet gesteel is. Later sou ek hoor dat Karel Theron en sy kamerade vir hierdie dade verantwoordelik was. Wat Karel met al die dina­miet wou maak, kon ek nie raai nie. Toe ek hom oor die kole haal oor sy op­trede, het hy erken dat hy reeds drie ton dinamiet in 'n spelonk naby Pretoria weggesteek het en dat die waaghalsige rooftog by Yskor net 'n vingerwysing vir die Regering was dat Boer se kind wakker is. "Jan Smuts onderskat blyk­baar ons slaankrag," het hy gesê. "Dit sal hom beter betaal om sy soldate hier te hou as om hulle na die slagveld as kanonvoer te stuur."
Ongelukkig het Karel Theron geen begrip van dissipline gehad nie. Hy was 'n gebore leiertipe en alleen aan homself gehoorsaam. Sy gebrek aan dissi­pline het later sy dood gekos.
Intussen het ek by my polisievriende gehoor dat gerugte reeds voor my aan­koms in Bloemfontein die rondte gedoen het dat 'n Afrikaner uit Duitsland by Lambertsbaai aan wal gesit sou word. Ek het geweet dat net een persoon hierdie gerug kon versprei het en dit was natuurlik die Duitse agent in Kaap­stad met wie ek in verbinding moes tree sodra ek geland het. Ek het my orga­nisasiewerk onderbreek om met die persoon te gaan afreken.
Ek en Erasmus het dadelik in 'n motor gespring en Kaap toe gery. Met die inligting tot my beskikking het dit nie moeilik gegaan om die Hollander se woning op Ceres op te spoor nie. Aangesien hy nie tuis was nie, het ek vir hom 'n boodskap gelaat. Ek wou hom duidelik laat verstaan dat, indien enige verdere gerugte omtrent my versprei word, hy gevaar loop om 'n koeël deur sy kop te kry. Die geskeurde stuk papier wat konsul-generaal Rudolf Karlowa as uitkenningsteken aan my gegee het, het ek op Ceres agtergelaat as bewys dat dit wel ek was wat hom besoek het.
Onderweg na Bloemfontein het ek en Erasmus die gedrag van die Duitse agent bespreek. "Wat ek aan die Duitsers gesê het, het gebeur. Hierdie ver­vlakste agent het natuurlik om sy eie vel te red, my koms na Suid-Afrika op die een of ander slinkse manier aan die Regering bekendgemaak. Dit is tog immers logies dat geen normale mens ooit bereid sal wees om vir 'n salaris, saketransaksie of 'n verhoging van rang te sterwe nie. In Mein Kampf sê Adolf Hitler dat die mens sal sterwe vir wat hy liefhet, en dit is in die eerste plek sy volk en vaderland. Die Hollander sal miskien vir Holland sterf, maar beslis nie vir Suid-Afrika nie," het ek aan Erasmus gesê.