Kies 'n boek- 19 September 2014 | Vrouekeur
Kies 'n boek- 19 September 2014
Nie almal hou van letterkunde nie
Dikwels hoor 'n mens van mense wat sê dat hulle niks van letterkunde hou nie, dat hulle ná skool nooit weer 'n gedig of 'n roman gelees het nie. Ongelukkig blyk dit dikwels dat hul afsku te doen het met die manier waarop letterkunde op skool onderrig word. Elke gedig of roman is uitmekaargehaal (tyd, ruimte, karakters, gebeure, enjambemente, metafore, simbole), die onderdele is name gegee en daar is verwag dat spesifieke betekenisse aan die onderdele geheg moet word (hierdie is simbool daarvan, die karakter het gegroei, die rymskema beklemtoon die tema) sodat 'n toets of eksamen geslaag kan word.
Miskien is hierdie benadering vergelykbaar met 'n dierkundige wat besluit om 'n studie van die luiperd te onderneem en wat daarom 'n luiperd soek, doodskiet en dan oopsny en al die organe, die skelet, die vel en die spiere een-een uitsny en uitstal. Die benadering is dus om die luiperd "uitmekaar te haal" in al die kleiner dele waaruit dit bestaan, om sodoende te probeer om die geheel, die luiperd, te leer ken en verstaan.
Deur so 'n deeglike analise en beskrywing van die luiperd kan 'n dierkundige natuurlik baie kennis inwin. Dit kan egter nooit 'n omvattende kennis oor luiperds wees nie. (En of dit liefde vir diere by die deursnee-dierkundestudent sal kweek, is te betwyfel.)
Die probleem is dat hierdie manier van ondersoek nie baie inligting kan bied oor die luiperd se leefgewoontes nie. Die manier waarop die luiperd met ander luiperds omgaan, die luiperd se jaggewoontes, die manier waarop die luiperd met sy prooi saamleef en wat sy vyande is; hoe die seisoene die luiperd raak, hoe groot die gebied is wat 'n luiperd bewoon, waar die luiperd 'n maat kry om voort te plant, waar en hoeveel water hy drink, hoe vinnig luiperds kan hardloop, en talle ander aspekte kan kwalik uit 'n dissektering van 'n dooie luiperd afgelei word. Om hierdie soort inligting te bekom, moet luiperds ook in hul verhouding met die omgewing waarin hulle voorkom, bestudeer word.
In sekere opsigte stem literatuurstudie hiermee ooreen. Aan die een kant val die klem van literatuurstudie op die noukeurige lees van 'n enkele teks, soos wat 'n enkele luiperd ondersoek kan word. Hoe die teks inmekaarsteek en die taal gebruik word, word uitgepluis en beskryf.
So 'n fokus op die noukeurige lees van 'n individele teks is die basis van literatuurstudie en word ook "teksanalise" genoem. Teksanalise is gerig op hoe die teks "werk" en dit vereis 'n soort "tegniese vaardigheid" en woordeskat om 'n teks deeglik te kan beskryf. Daarom is dit nodig dat onderwysers begrippe aan leerlinge verduidelik. Net soos wat ek nie die luiperd behoorlik kan beskryf sonder 'n deeglike kennis van fisiologie nie, kan ek ook nie 'n literêre teks ondersoek sonder deeglike kennis van die taal en van vertelwyses en poëtiese tegnieke nie.
Die teks kan egter, net soos die luiperd, nie na behore ondersoek, waardeer en geniet word slegs deur 'n fyn analise daarvan nie. Net soos 'n studie van die luiperd ook die die luiperd se interaksie met ander luiperds en sy habitat insluit, is dit noodsaaklik om 'n teks in sy "habitat" te bestudeer.
Die implikasie is dat óók gekyk word na die verhouding van die teks met ander tekste en na die verhouding van die teks tot die wêreld waarin dit voorkom. Enersyds val die fokus op die outeur, die leser, die uitgewer, die verspreiding, die resensering, die plek van die teks in 'n literêre tradisie en die teks se verhouding met ander tekste. Andersyds word daar in elke teks ook na die wêreld buite die teks verwys – word die wêreld waarin ons leef op 'n spesifieke manier aangebied en wat daarom ons begrip en ervaring van die wêreld beïnvloed.
As die "literêre habitat" nie aandag ontvang nie, kan leerlinge maklik verveeld raak en begin dink dat letterkunde eintlik niks met hulle en hul wêreld te make het nie.
Danie Marais se nuwe digbundel, Solank verlange die sweep swaai, het pas by Tafelberg verskyn. Hierdie is een van die beste gedigte daaruit: