Pres. Paul Kruger.
Na die anneksasie van Transvaal is daar talle versetbriewe opgestel en na Engeland gestuur, sonder dat iets bereik is. Die Boere het egter nie moed opgegee nie en het volhard in hulle teenstand teen die Britte.
Na die tweede deputasie se terugkeer uit Engeland is ‘n vergadering op die plaas Kleinfontein belê waarna die Britse hoё-kommissaris, sir Bartle Frere uitgenooi is. Op 18 Maart 1879 het tussen vier-en-vyfduisend burgers op die plaas bymekaar gekom.
Kruger het in sy toespraak sterk daarop aangedring dat die vrede nie deur onbesonne stappe versteur moes word nie; dat die volk die saak aan die komitee moes oorlaat, aangesien laasgenoemde dit wel sou te kenne gee as alle vredeliewende middele uitgeput was.
Hierdie vermaning was noodsaaklik, want die burgers was opgewonde en het openlik daarvan gepraat om die Engelse te skiet. Daar het selfs stemme opgeduik wat voorgestel het om Cetewayo teen die Engelse te help. Kruger het hierdie voorstel met mag bestry en gesê dat dit onchristelik sou wees en ‘n mens nooit met barbare mog saamspan teen ‘n beskaafde nasie nie.
Sit Bartle Frere, wat van Natal gekom het, het sy reis langsaam voortgesit. Uit Heidelberg het laat weet dat hy geen tyd sou hê om by die laer te vertoef nie, omdat hy na Pretoria moes gaan. Hulle het hom egter laat weet dat hulle alreeds so lank op hom gewag het en daarop reken om hom te ontmoet. Frere het dus geen ander opsie gehad as om na Kleinfontein te gaan nie.
‘n Paar dae later het Frere, vergesel van die administrteur sir Owen Lanyon en sy lyfwagte opgedaag. Frere het die lede van die komitee daarvan beskuldig dat hulle die oorsaak van die ontevredenheid was. Daaraan het die Boere hulle niks gesteur nie en die enigste antwoord wat hy van die Boere gekry het, was dat hulle nooit in die anneksasie sal berus nie.
Die hoё-kommissaris het uiteindelik ‘n ander toon begin inslaan en gesê hy moet beken dat hy verkeerd ingelig is. Die komitee het voorgestel dat hulle in ‘n memorie aan Engeland die besware van die volk uiteensit en het hom versoek om die memorie te versend, vergesel van ‘n verslag oor wat hy in die byeenkoms gesien en opgemerk het.
Dit het egter later uitgekom dat sir Bartle Frere aan die Engelse regering geskryf het dat dit hom gespyt het dat hy nie voldoende artillerie gehad het om die oproermakers uitmekaar te jaag nie.
Bron: Die Gedenkskrifte van Paul Kruger. Bienedell Uitgewers.