Die Vryheidsideaal – slot | Die Vryburger
Die Vryheidsideaal – slot
January 24, 2014 - Menings - 4 comments
Die verskeidenheid van Republieke wat gestig is, en later saamgesnoer is, het uiteindelik daartoe gelei dat die Boere twee pragtige state gevestig het, wat alhoewel hul pogings om een staat te word, nie geslaag het nie, wel in die uur van nood, eendragtig opgetree.
Die Utrechtse Republiek
In 1843 is die Republiek van Kliprivier deur Engeland geannekseer. Sowat twee-derdes van die Natalse Voortrekkers het toe na die latere Vrystaat en Transvaal getrek. Van die orige een-derde het drie, te wete A. T. Spies, J. C. Klopper en C. J. van Rooyen agtergebly en grond, oos van die Buffelsrivier, vir 300 beeste van Mpande in 1852 verruil. Die transaksie het maklik verloop, aangesien van Rooyen, wat vlot Zoeloe kon praat, op ‘n baie goeie voet met die Zoeloe-koning verkeer het
Van Rooyen het voor 1852 reeds van Mpande toestemming gehad om die grond ten ooste van die Buffelsrivier as weiding te gebruik.
Die grootste gedeelte van Noordwes-Natal is deur Shaka gebuit voor ongeveer 1820 toe hy die Hlubi’s, aldaar verdryf het, en die genoemde gebied dus Zoeloe-eiendom geword het, maar hulle self nie daar gaan vestig het nie.
In argiefstukke word daar verwys na die "Buffelsrivier maatschappij", bedoelende sekere families wat hulle saam met van Rooyen daar gaan vestig het.
In ‘n proklamasie van 27 Desember 1852 verwittig komdt A. W. J. Pretorius hulle dat die ZAR nie die transaksie erken nie. Die rede daarvoor was klaarblyklik dat die ZAR bang was om weer die Engelse om te krap, aangesien die Buffelsrivier die grens tussen die Voortrekkers en die Engelse sou wees na hulle anneksasie van die Kliprivier-republiek. Die Volksraad van die ZAR herhaal die waarskuwing weereens in ‘n brief dds Desember 1853, gerig aan ‘n sekere "Philip Koch en de overigen bewoners van de omstreken der Buffelsrivier".
Die inwoners het aansluiting met die ZAR gesoek, maar is nie toegelaat nie. Op 8 September 1854 het die driemanskap, Van Rooyen, Spies en Klopper die grondgebied weer gekoop van Mpande vir ‘n verdere 100 beeste, waarby ‘n koopbrief geteken is.
Goosen (genoem na die Bybelse Land van Goosen) was ‘n Boererepubliek met ‘n kortstondige bestaan van 24 Oktober 1882 tot 7 Augustus 1883; dit was geleë in ‘n deel van Brits-Betsjoenaland, wes van die destydse Zuid-Afrikaansche Republiek. Die hoofsetel van die republiek was Rooigrond aan die Transvaalse westelike grens.
Op 7 Augustus 1883 verenig dit met Stellaland om die Verenigde State van Stellaland te vorm. In 1885 stuur die Britte egter ‘n militêre mag, onder sir Charles Warren, na die gebied en word die republiek vervolgens afgeskaf op 30 September in dieselfde jaar en word weer ingelyf by Brits-Betsjoenaland.
Republiek Klein Vrystaat was ‘n kortstondige Boererepubliek in die Piet Retief omgewing. In ongeveer 1876 het ‘n groep Boere op grond gewoon wat van die Swazi koning Umbandino gekoop is. In 1886 is ‘n formele regering gevorm gevolg deur die aanneming van ‘n grondwet.
Die staat het voortbestaan tot 1891 toe dit in die Zuid-Afrikaansche Republiek opgeneem is.
Die Vryheid of Nieuwe Republiek was een van die kleiner Boererepublieke in die huidige Suid-Afrika wat deur die Voortrekkers gestig is nadat hulle die Kaapkolonie onder Britse beheer verlaat het. Die Nieuwe Republiek het slegs vir ‘n kort tydperk tussen 1884 en 1888 bestaan voor dit in die Zuid-Afrikaansche Republiek opgeneem is as die Distrik Vryheid.
Stellaland, amptelik Republiek Stellaland & Het Land Goosen, ná die unifikasie met Goosen Verenigde Staten van Stellaland, was vanaf 1882 tot 1885 ‘n onafhanklike Boererepubliek in die noordelike deel van die destydse Kaapkolonie
Vandag word die naam steeds gebruik om die streek aan te dui wat die dorpe Vryburg, Stella en Reivilo insluit, asook kleiner plekke soos Bray, Tosca en Vorstershoop.
Die naam kom van Stella, die Latynse woord vir ster en is blykbaar gekies omdat daar ’n komeet in die nagruim sigbaar was tydens die gevegte wat aanleiding gegee het tot die stigting van die republiek..
Die Republiek van Upingtonia was ‘n Boererepubliek met ‘n kort bestaan wat op 20 Oktober 1885 in die Suide van Angola gestig was, en in 1887 tot ‘n val gekom het. In 1886 verander Upingtonia se naam na Lijdensrust. Upingtonia se hoofstad was Grootfontein en die staatshoof was President George Diederik P. Prinsloo.
Gedurende die dorslandtrek van 1874 tot 1880 het sommige boere vanaf Transvaal na Suid-Angola gemigreer. Na konflikte met die Portugese owerhede het sommige teruggekeer na Transvaal, terwyl ander verder suid gemigreer het. Hier het hulle die Republiek van Upingtonia gestig, vernoem na Thomas Upington, ‘n vername persoon vanaf die Kaapkolonie van wie hulle hulp verwag het. Om te voorkom dat die Herero’s hulle verslaan, aanvaar hulle later Duitse beskerming en word by Suidwes-Afrika ingelyf.
Vlag – Republiek Goosen
4 thoughts on “Die Vryheidsideaal – slot”
DuP du Plessis January 24, 2014 at 3:08 pm
Eerstens groot dankbaarheid aan die opstellers van hierdie reeks geskiedkundige artikels.
Iets wat baie duidelik hier na vore kom is dat die vryheidsideaal van die Boerevolk alreeds vir langer as twee eeue in die harte van die Boerevolk brand. ‘n Spreekwoord wat Oom Hendrik van Blerk somtyds in sy boeke geuiter het was: “As die vlam van Vryheid eers in ‘n volk se hart gesterf het, bly slegs ‘n ashoop oor.”
Dit is interresant om te verneem dat daar uiteindelik in totaal 15 republieke gestig was. Ek was nooit bewus van Upingtonia nie, dit beteken dat daar tesame met Goosen, eintlik twee Boererepublieke buite die grense van die huidige Suid-Afrika gestig was. Ek sal my ideaal om “Republiek 15” nog in my leeftyd te sien, moet verander na “Republiek 16”.
Baie dankie aan ‘Die Vryburger’ se redaksie wat op julle manier ook die gebrek aan kennis waarmee my volk te gronde gaan, teen te werk met insiggewende en meningsvormende artikels soos heirdie.
Paul Kruger January 24, 2014 at 5:22 pm
Inderdaad, Doep! Ek was ook onder die indruk daar was 14 vorige Republieke, dus – voorwaarts na Republiek 16. Wys jou net weer dat Geskiedenis onderwys-standaarde selfs in ons tyd maar heel gebrekkig was. Die volwaardige Republieke wat ek van weet (die delwers onder ou Parker het nie werklik ‘n Boere-republiek gestig nie), en uitgesonder “Lijdensrust” (klink darem veel beter as “Upingtonia”) is die volgende, in volgorde van totstandkoming (ek het elders geskryf Potchefstroom-Winburg was die eerste uitsluitlik-Boere Republiek – jammer, dit was eintlik Natalia):
1. Republiek van die Vereenigde Nederlande (se gesag uitgeroep oor Graaff-Reinette en Swellendam, onder plaaslike bestuursliggame): 1795.
2. Republiek Natalia (ook genoem “De Vrije Provincie van Nieuw Holland in Zuid-Oost Afrika”): 1838-1843.
3. Republiek Potchefstroom-Winburg: 1844-1852.
4. Republiek Ohrigstad (ook genoem “Maatschappij der Zuid-Hollandsche Emigranten binnen de 26ste Graad Zuider-Breedte agter de Portugeesche Havens”): 1845-1849.
5. Kliprivier Republiek: 1847.
6. Republiek Zoutpansberg: 1848-1852 en 1857-1858.
7. Republiek Lydenburg (ook genoem “Vereenigde Bond van het geheele Maatschappij aan deze zyde van Vaalrivier”): 1849-1852 en 1857-1860.
8. ZAR (“Zuid-Afrikaansche Republiek”): 1852-1877 en 1881-1902.
9. Republiek Oranje Vrijstaat: 1854-1902.
10. Republiek Utrecht (ook genoem die “Ou Republiek”): 1856-1858.
11. Republiek Goosen (ook genoem “Het Land Goosen”): 1882-1885.
12. Republiek Stellaland: 1883-1885.
13. Republiek Vryheid (ook genoem “Nieuwe Republiek”): 1884-1888.
14. Republiek Klein Vrystaat: 1886-1892.
Arnold January 24, 2014 at 8:20 pm
Die Boere het nie die Engelse gekonfronteer nie, maar besluit om elders te gaan woon.
Die Engelse het al agter hulle aangegaan en ingepalm net waar hulle kon.
Toe goud en diamante ontdek word, was daar geen keer meer aan die Engelse se vraatsug nie.
En dit het uiteindelik daartoe gelei dat ons vandag is waar ons is.
Hendrik Dreyer August 11, 2017 at 3:54 pm
Bewaar ons Geskiedenis, sodat dit vir sie volgende geslagte Hoop vir die Toekoms kan gee.