Die sleutelteks kom vandag by monde van Jesaja, op die tydstip van die terugkeer van God se volk na Sion. God herinner sy volk aan elke keer wat Hy hulle verlos het en belowe hy gaan dit weer doen. Hy vermaan hulle om nie by die verlede stil te staan nie, want, sê Hy: "Kyk, ek gaan iets nuuts doen, dit staan op die punt om te gebeur." Dit word in Psalm 126, 'n pelgrimslied, bevestig. Volgens Johannes 12:1-8, is daar net ses dae oor voor die Pasga. Dis net die laaste paar treë voor Jesus se kruisiging en Christus word gesalf met die oog op sy begrafnis. Die voorganger moet hier teen die einde van lydenstyd die gemeente op hierdie laaste treë neem in 'n kort herinnering aan die verlede, maar dan die gemeente vooruit laat sien na die nuwe wat aan die kom is en wat God elke Paasfees kom bevestig.
Kyk, Ek gaan iets nuuts doen
14So sê die Here, julle Verlosser,
die Heilige van Israel:
Om julle ontwil
stuur Ek iemand teen Babel
en laat Ek al sy inwoners,
die Galdeërs, vlug
met dieselfde skepe waarop hulle
hulle vroeër beroem het.
15Ek is die Here, julle heilige God,
die Skepper van Israel, julle Koning.
16So sê die Here,
Hy wat 'n pad gemaak het deur die see,
'n deurgang deur die magtige waters,
17Hy wat strydwaens en perde
laat optrek het,
'n leër op volle sterkte
na sy ondergang toe.
hulle is soos 'n lamppit uitgedoof.
18Maar moenie net
aan die vroeëre dinge dink
19Kyk, Ek gaan iets nuuts doen,
Ek maak in die woestyn 'n pad,
Ek laat in die droë wêreld
20Die wilde diere sal My vereer,
om my volk, my uitverkore volk,
se dors te les.
21Dit is die volk wat Ek
vir My geskep het,
Jesaja verseker in hoofstuk 43 die volk van God se verkiesende liefde (43:1-13) wat Hom beweeg tot 'n nuwe bedeling (43:14-21) omdat Hy getrou is aan Homself (43:22-28).
43:22-28: Die redding gebeur al verdien Juda dit nie, en het hulle selfs nie daarvoor gevra nie. God vergewe hulle omdat Hy getrou bly aan Homself. In woorde wat reeds in die eerste hoofstuk gebruik is in Jesaja, nooi God hulle uit om die saak met Hom uit te maak, 'n tema wat in die volgende hoofstuk verder gevoer sal word.
Aanvangswoord: Psalm 126
Seëngroet: (Filippense 1:1b-2)
Sang: Lied 214 "Here ons sal U loof vs 1,2,3"
Skuldbelydenis: Psalm 19
Vryspraak: Filippense 3
Gebed: (Uit Jesaja 43)
Loflied: 245 "Ek wat vergifnis Heer ontvang het 1,2,3"
Ek soek U, o God, my God,
As ek saans aan U dink, my God,
Here, toe U ons lot verander het,
het ons gedink ons is aan die droom,
maar U het iets groots aan ons gedoen.
Ons is bly dat U ons lot, in Jesus Christus, verander het.
Wanneer ons vanoggend u Woord oopmaak en luister,
laat ons opnuut die trane hoor wat dit U gekos het om u Seun soos saad in die dorre grond te saai dat Hy sterf.
Laat u Woord vanoggend weer met vreugde in ons lewe grondvat sodat ons sal juig tot U eer. Amen.
Roep 'n paar kinders vorentoe. Laat hulle hulle vingers aflek, dit in 'n bakkie met sout druk en dan weer aflek (of gee vir hulle 'n pakkie sout-en-asyn aartappelskyfies om dadelik te eet). Nou kan hulle voel hoe dit moet voel om dors in die woestyn te wees. Plaas vooraf 'Jannie-verjaar koeldrank' (sommer gewone groen of rooi koeldrank) iewers waar niemand dit kan bereik nie en 'n koelboks waar dit sigbaar is, maar onopvallend. Sê vir die kinders "Is julle dors? Kry dan vir julle van die koeldrank".
Nadat die kinders dit probeer bereik het, sê vir hulle dat hulle op die verkeerde plek soek, want in die koelboks (iewers bereikbaar) is daar vir elkeen 'n yskoue blikkie koeldrank (nog lekkerder en beter as die Jannie-verjaar koeldrank).
Ek maak in die woestyn 'n pad,
20Die wilde diere sal My vereer, die jakkalse en die volstruise,
omdat Ek water gee in die woestyn, riviere in die droë wêreld
21Dit is die volk wat Ek vir My geskep het, en wat my lof sal verkondig.
Die eerste gedeelte van Jesaja (hfs 1-39) handel oor die profeet se kritiesk op die volk se ongehoorsaamheid aan die Here. Dit lei uiteindelik tot God se oordeel wat die volk in balliingskap sou laat gaan. Jesaja roep die heersers en mense van die koninkryk van Juda tot verantwoording voor die Here en profeteer oor die komende vernietiging van Jerusalem.
Vanaf hoofstuk 40 begin Jesaja praat met die volk wat intussen in Babilonië in ballingskap beland het. In die ballingskapstyd bring die profeet hoofsaaklik 'n boodskap van troos en bemoediging.
Ons teksgedeelte (43:16-21) beskryf die Here op só 'n wyse dat dit hoop en troos moes bied aan die toehoorders.
Ons teks troos deur op twee belangrike motiewe te wys:
Vers 16-17 verwys baie duidelik na die uittog uit Egipte. Die taal en verwysings daarin herinner die gehoor dat die Here reeds met die uittog uit die slawerny van Egipte gewys het Hy is by magte om die Verlossergod vir sy volk te wees. Die nederlaag van die Egiptiese leërmag by die Rietsee word in hierdie verse dramaties in herinnering geroep – byna in dieselfde styl as die liedere van Moses en Miriam in Eksodus 15. Ons kan hierdie tema die uittogmotief noem.
Die uittogmotief gaan van vers 18 af oor in skeppingstaal. Dit handel oor God se beheer oor die waters van chaos en vernietiging. Soos Genesis 1 en 2 se skeppingsverhale alreeds aangedui het, behels God se skepping onder andere dat die waters – wat simbool van oerchaos was, maar ook van lewegewende vrugbaarheid geskei en gekanaliseer word. Ons kan hierdie tema die skeppingsmotief noem.
Skepping en uittog is ten nouste verwant. Die skepping van riviere in die wildernis, en 'n pad deur die woestyn, word in vers 19 as die "nuwe" aangedui. God se skeppingskrag en skeppingswerke is telkens nuut; dit bring nuwe lewe waar daar dorheid en versmorende droogte is. Die effek van hierdie nuwe skepping word in vers 20-21 uitgedruk: Die diere van die veld sal juig oor die riviere waaruit hulle dors geles kan word, en God se volk sal Hom loof vir die nuwe lewe wat Hy gee.
God doen nuwe dinge
Die draaipunt in hierdie paragraaf – tussen die herinnering aan die uittog en die aankondiging van die nuwe skepping wat op die punt staan om te gebeur – kom in vers 18 voor: "Moenie aan die eerste dinge dink nie; aan die vroeëre dinge moet julle nie aandag gee nie" (eie vertaling).
Dit kom as 'n verrassing, of selfs 'n skok, dat die profesie direk ná die herinnering aan die uittog, die gehoor herinner dat hulle nie by daardie "eerste/vroeëre dinge" moet vashaak nie.
Daardie herinneringe is uiteraard waardevol, en oortuig die volk selfs dat die Here 'n sterke God is wat verlossing uit slawerny kan bewerkstellig. Maar, die profesie herinner die gehoor dat God se betrokkenheid by sy volk nie net tot die groot dade van die verlede beperk is nie, maar dat dit telkens weer nuut is.
Dit is asof die profetestem in hierdie perikoop wil sê: "Moenie die Here net in die verlede vaskluister nie. Hy is nie 'n soort museumstuk wat net aan die goeie ou dae wat verby is, herinner nie. Hy is nou weer nuut! Sy verlossingsmag en verlossingswil is nou net so relevant soos wat dit vir die volk in Egipte was!"
Met hierdie dramatiese draaipunt in die teks word die volk nie net sielkundig gelei om vorentoe, in plaas van agtertoe, te kyk nie. Dis veel meer as 'n sielkundige strategie; dis die kern van hulle teologiese nadenke in hierdie tyd!
Die konteks van die ballingskap moes hulle nie mislei om te dink dat die Here nou die pad enduit met sy volk gestap het en hulle nou aan die magte van vernietiging oorgegee het nie. Daarin sou geen hoop of troos opgesluit gewees het nie. Maar, die kern van hulle teologie moes wees dat die Here selfs in die allerhaglikste en doodse omstandighede steeds skeppingsmagtig is. Hy kan weer 'n uittog bewerkstellig! Hy kan weer lewe en vrugbaarheid bring in 'n dorre en doodse wêreld.
Die historiese agtergrond van ons teks is die Babiloniese ballingskap. Met die finale wegvoering van leiers uit Jerusalem, asook die vernietiging van die tempel en die stad deur Nebukadnesar van Babilon in 586 vC, is die volk van die Here in diepe ontnugtering gedompel. Gedurende die ballingskap is die volk verstrooi oor die bekende wêreld van destyds: sommige het na Egipte gevlug of is daarheen gedwing; ander het in haglike omstandighede in Juda en Jerusalem agtergebly om tussen die ruïnes 'n bestaan te probeer maak; en nog ander is deur die Babiloniërs na die land van die groot riviere, die Tigris en Eufraat, geneem.
Die boodskap van hierdie deel van Jesaja ontspring vanuit die Babiloniese ballingskaps-omstandighede en was gerig aan daardie groepering van ballinge in verstrooiing. Die ballinge in die Babiloniese verstrooiing se lewensomstandighede was ironies eintlik beter as die omstandighede van diegene wat in Juda en Jerusalem agtergebly het. Hulle het algaande in hierdie verre land in die samelewing en ekonomiese omgewing begin integreer, en selfs later met die plaaslike bevolking begin ondertrou.
Sionsteologie: God is aan ons kant
Die ontnugtering was egter nie soseer oor hulle fisieke lewensomstandighede nie. Dit was eerder 'n teologiese ontnugtering. In die dekades voor die vernietiging van Jerusalem het die sogenaamde Sionsteologie in Jerusalem en in die koninkryk van Juda hoogty gevier.
Omdat daar vir baie jare 'n stryd was tussen die noordelike koninkryk Israel en die suidelike koninkryk Juda oor wie se weergawe van die Jahwistiese godsdiens die "ware" godsdiens verteenwoordig, asook oor wie se heiligdom as die werklike woonplek van God beskou sou kon word, het die val van Samaria en die noordelike koninkryk in 722 vC 'n reuse-impak op die teologiese selfverstaan in die suidelike koninkryk gehad.
Diegene in die godsdienstige leierskap in Jerusalem het hierdie historiese gebeure vertolk as sou dit 'n finale bevestiging wees dat die tempel in Jerusalem die "ware" plek van aanbidding is en hulle weergawe van Jahwisme die "ware" beoefening van die godsdiens. Toe die Assiriërs, wat Samaria vernietig het en Israel in ballingskap gevoer het, Jerusalem later ook beleër het (rondom 701 vC) maar nie daarin kon slaag om die stad in te neem nie, is die selfversekerdheid van die tempelgemeenskap in Jerusalem daardeur versterk. En om dit alles te kroon, is die einste Assirië 'n paar dekades daarna (in 612 vC) deur die Babiloniërs verslaan.
Al hierdie gebeure is deur die tempelleierskap in Jerusalem vertolk as tekens dat hulle beslis die uitverkore volk van God is, dat die tempel die plek is waar hemel en aarde aan mekaar raak en dat die koning uit die stam van Dawid wat op hulle troon gesit het, 'n ewige koning is.
Groot was die ontnugtering egter toe die Babiloniërs uiteindelik in 586 vC daarin geslaag het om Jerusalem en die tempel te vernietig, die kultus tot niet te maak en die koningskap van die Dawidiese geslag tot 'n einde te laat kom.
Binne die konteks van oorgerustheid en selfversekerdheid wat in die voorafgaande dekades geheers het, het die boom van hulle godsdienstige bestaan meteens uitgeval. Skielik moes hulle hulleself afvra: Is die Here nog aan ons kant? Is ons nog God se volk? Is die Babiloniërs se gode nie nou in beheer nie? Hoe gemaak as ons nie meer 'n koning uit die Dawidhuis het wat oor ons heers nie? Hoe kan ons die Here steeds hier by die riviere van Babilon aanbid as die tempel in Jerusalem in ruïnes lê?
Dit was die omstandighede waarin die troosboodskap van Jesaja aan die Judese ballinge in Babilon gerig is. Die oordeelsboodskap van vroeër (hfs 1-39) gaan nou oor in 'n troosboodskap, gegrond op presies dieselfde oortuigings met betrekking tot God as voorheen. Dit was die Here se verlossingsdade wat hulle sy volk gemaak het. En dit het die volk in Jerusalem vergeet tydens die tydperk waarin die Sionsteologie hoogty gevier het.
Die troosboodskap van Jesaja in die ballingskapstyd herinner hulle: God is die sterke Verlossergod wat al deur middel van sy groot dade van die verlede getoon het dat Hy sy volk ter wille wil wees en hulle wil verlos uit slawerny en verdrukking. Daarom speel die uittogmotief so 'n groot rol in ons teks.
God kom altyd weer nuut maak; Hy bring weer lewe waar alles dood en dor is. Daarom kan die dorheid van die woestyn nie eers God se nuwe verlossingsdade weerhou nie.
Jesaja kom herinner hulle daaraan dat God al 'n droë pad deur die see gemaak het met die uittog uit Egipte. Hy is daarom in staat om riviere in dorre en doodse werklikhede te laat uitbreek. Selfs al sit hulle in ballingskap, kan God dit weer nuut maak.
Water en mag
In die Ou Nabye Ooste, in koninkryke soos Babilonië en Persië was die beheer van water, en die kanalisering daarvan om pragtige tuine aan te lê, nie blote verwysings na 'n fisiese werklikheid nie. Pragtige en kunstig uitgelegde tuine is dikwels by koningspaleise aangelê as uitdrukking van mag en invloed. Die beheer en kanalisering van water het daarop gedui dat die betrokke koning die oerchaosmagte (wat deur die waters verbeeld word) in bedwang kan hou en dat orde en lewensruimte daaruit geskep kan word. Hierdie konings is daarom ook vereer as heersers wat 'n kultuurland kon skep uit 'n doodse en dorre omgewing.
Die beeld van die Here as dié God wat 'n droë pad deur die waters van die Rietsee kon maak om sy volk uit die slawerny van Egipte te red, en as dié God wat riviere in 'n dorre streek kan laat uitbreek, het dus ook duidelike kritiek op die magspel van die destydse heersers.
Die ballinge moennie onder die indruk van die konings se mag moes wees nie, want die Here hulle God is die Skeppergod wat eenduidig sy heerskappy oor alle dinge – ook die doodsheid en dorheid van die natuur – kom toon het.
In 'n tydperk waarin die Judese ballinge self geen koning gehad het wat kon kompeteer met die Babiloniese konings nie, is die belydenis duidelik dat die Here hulle koning is. Hy oortref alle aardse magte deurdat Hy skeppings- en ordeningsmag het. Dit het al geblyk uit die oorgelewerde verhale oor die uittog uit Egipte – "die vroeëre dinge" soos vers 18 dit noem.
Maar daarby moet die gehoor van Jesaja nie bly stilstaan nie. Want God skep nuut. Hy is besig om iets nuuts te doen; dit staan al op die punt om te gebeur! En hierdie wete, te midde van die historiese konteks, skep hoop op nuwe uitkoms uit die ballingskap. Dít is hulle enigste troos!
Terwyl ons hier bymekaar is, is gedeeltes van ons land vasgevang in 'n knellende droogte. Ander dele kom weer deur 'n geweldige droogte. Hoewel daar uitkoms is, is die waternood op baie plekke nie gebreek nie.
Op 'n baie kinderlike vlak praat hierdie teks ons moed in. Die Here self sal weer rivier in die droë aarde oopbreek.
Onder moet egter dieper delf. Die teks wil veel meer sê as om mense moed in te praat wat onder droogte gebuk gaan. Hoewel die fisieke konteks sekerlik 'n groot rol gespeel het in die profetiese voorstellings wat ons in hierdie teks vind dien die fisieke werklikheid hier om te verwys na iets veel dieper en ryker. God se skeppings- en verlossingsmag vernietig alle magte van chaos en bedreiging. Die oerchaoswaters word gekanaliseer deur die Here.
Soos hy 'n pad deur die waters van die Rietsee gemaak het met die uittog, so kan Hy ook 'n pad in die dorre wildernis maak.
Dit is juis hierdie elemente wat die teks 'n gepaste teks vir Lydenstyd maak, die tyd van die kerkjaar waarin ons ons tans bevind.
Hier in Lydenstyd kan ons weer die absolute doodsheid en dorheid van die ballinge se bestaan in herinnering roep. Die vernietiging van hulle totale bestaan in Juda en Jerusalem was die gevolg van hulle oorgerustheid en selfversekerdheid. Die soort denke waartoe die Sionsteologie hulle mislei het ("God is outomaties aan ons kant"), het hulle algaande laat misverstaan wat dit beteken om God se volk te wees.
Die verlossing wat die Here sou bewerkstellig sou 'n nuwe bestaan vir die Here se volk inlei. Dit sou as 't ware 'n nuwe werklikheid wees wat aanbreek, oftewel 'n herskepte werklikheid. Juis daarom herinner hierdie profesie ook die toehoorders aan die uittoggebeure uit Egipte. Dit was veel meer as maar net 'n uitredding uit 'n toestand van politieke verdrukking in 'n vreemde land en onder vreemde heersers. Die uittog en die deurtog deur die Rietsee en die woestyn was as 't ware 'n nuwe skeppingsproses. 'n Nuwe volk kom daaruit tot stand.
Daarom kan Christengelowiges by wyse van terugskouing ook iets van die Christusgebeure in hierdie teks kan opmerk. Ons herken in die profesie iets van die verlossingsgebeure wat ons in Christus beleef het:
Christus se lyding, sterwe en opstanding lei 'n nuwe skeppingsgebeure in.
In Christus se lyding en sterwe daal Hy in die dorheid en doodsheid van ons bestaan in, maar in sy opstanding breek daar riviere in die woestyn deur. Dan maak Hy 'n pad deur die wildernis na nuwe lewe, oftewel, 'n nuwe skepping.
Dié volk van God wat die Christusgebeure beleef het en bely, word nie bloot uitgered uit moeilike omstandighede nie, maar word herskep tot 'n nuwe bestaan. Daardie nuwe bestaan getuig van God se heerskappy en mag oor die volle werklikheid. Dit getuig van nuwe lewe en lewensmoontlikhede wat uitspruit wanneer mense van oorgerustheid en selfvoldaanheid bevry word.
Kom ons vra die vraag: "Waarvan verlos Christus ons?" Hierdie vraag help ons ontdek dat Christus se lyding en sterwe deur en deur 'n vereenselwiging is met ons doodsbestaan – 'n bestaan wat getuig van selfvoldaanheid en selfversekerdheid. Die aard van hierdie doodsbestaan word treffend toegelig deur die omstandighede waaroor Jesaja 43 reflekteer.
Maar dan kan dit opgevolg word met die vraag: "Waartoe verlos Christus ons?" Ons leer ken ook die aard van God se verlossing in die profesie van Jesaja 43. Dis 'n nuwe skepping wat deurbreek in die dorheid van die woestyn. Hierdie verlossingsdaad van God is telkens nuut in nuwe omstandighede. So moes die ballinge in Babilon agterkom. So kan die Christengemeenskap na Pase ook agterkom. In die verlossingswerk van Christus, soos treffend verbeeld in sy lydensweg, kruisiging en opstanding, is God besig om sy verlossingsdade nuut te realiseer. Christengelowiges kan instem op die toonaard van Jesaja se profesie. Dit dien tot troos (soos in die geval van Jesaja), maar ook tot aanmoediging.