Die term Ekspressionisme is die eerste keer in 1901 gebruik in 'n katalogus van die Paryse Salon des Indépendants vir 'n uitstalling van die skilder Mien Auguste Hervé. In 1911 is dit toegepas deur die kritikus Wilhelm Worringer op skilders soos Cézanne, Matisse en Van Gogh. Die Duitse skrywer Kurt Hiller het die term in 1912 van die beeldende kunste af oorgedra na die literatuur, en sedertdien is dit al hoe meer gebruik vir die spesifiek Duitse variasie van 'n literêre revolusie wat tussen 1910 en 1925 die literatuur bykans wêreldwyd verander het.
Voor die Eerste Wêreldoorlog was die Ekspressionisme 'n estetiese en filosofiese beweging, maar daarna het die klem steeds meer op die politiek begin val.
Die vroeë ekspressioniste is sterk beïnvloed deur Nietzsche se kritiek op die Europese kultuur. Vir hulle was die moderne lewe so sinneloos en chaoties dat hulle selfs natuurwetenskaplike ontwikkelinge, die tegnologie en die staat as geheel verwerp het. Die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het dié tendens van algehele negering versterk. Maar terselfdertyd het daar ook 'n positiewe wending ingetree. Dit het gou geblyk dat die oorlog, eers met groot entoesiasme begroet, niks anders was as massamoord nie. Daardeur is die ekspressioniste genoop om hulle vir 'n pasifisme te beywer wat nie gekoppel is aan patriotisme nie, maar wat waaragtige menslikheid nastreef. Die Ekspressionisme het dus 'n beweging geword wat teen dié magte te velde trek wat volgens sy oordeel die skuld dra vir die lyding en die vernietiging van die mensdom, nl. meganisasie, industrialisasie, kapitalisme, militarisme en geweld. Daarteenoor het dit in die bresse getree vir die sosialisme, kommunisme, pasifisme en anargisme, maar sonder om een van hierdie ideologieë tot dogma te verhef; dit is eerder ondergeskik gestel aan die gedagte van medemenslikheid.
Vir die Ekspressionisme is die innerlike belewenis van groter waarde as die uiterlike lewe. Die digters moet verkondigers wees, mense met visioene wat in die kuns uitgedruk word. Die essensie moet vasgevang word, nie die werklikheid, die skyn, die atmosfeer of die gevoel nie. Die primêre maatstaf vir die ekspres­sionistiese kunswerk is nie sy skoonheid of sy artistieke waardigheid nie, maar die krag van sy uitdrukkingsvermoë. Die wese van 'n kunswerk is sy ritme, en omdat 'n ritmiese skepping van 'n logiese skepping verskil, is die ware kunswerk nie logies nie.
Die oorkoepelende tema van die ekspressioniste is die ondergang en wedergeboorte van 'n tydperk, die ellende van die ou mens en die verlange na 'n nuwe mens. Daaroor skryf en dig hulle met 'n grenslose individualisme en 'n onbeperkte subjektiwiteit. As die eietydse krisis hulle tot pessimisme stem, dan ontstaan daar groteske kunswerke, soos dit aan die begin deur Christian Morgenstern en Frank Wedekind en later deur Carl Sternheim geskryf is. En as die digters hulle eie tyd met optimisme benader, dan ontstaan daar, voortbouend op Strindberg, 'n visioenêr ekstatiese kuns soos by Franz Werfel, Ernst Toller, Fritz von Unruh en Hanns Johst. Maar omdat die voorneme om uiterlike toestande te verander al hoe sterker word, omdat die digters in die politiek wil ingryp, mense wil opvoed en verander, begin dit noodsaaklik word dat die verstand weer 'n groter rol speel – wat lynreg indruis teen die oorspronklike doelwitte van die ekspressioniste. Gedurende die oorlog, en daarna, kry die poësie, ook onder invloed van die KABARET, proteselemente en revolusionêre aksente by. Nietemin begin slagspreukagtige formulerings die oorhand kry oor die ekstatiese taalgebruik.
Aan die begin van die ekspressionistiese stroming is dit veral die poësie wat die toon aangee. Die vroeë ekspressioniste (Georg Heym, Georg Trakl, Ernst Stadler, Else Lasker-Schüler) het uit die IMPRESSIONISME ontwikkel, maar die skeidslyne tussen die twee stromings bly vloeibaar. Die bepalende faktor vir die eks­pressionistiese poësie was nie soos by die impressioniste die argitektoniese bou nie, maar die RITME. Die METAFORE in die impressionistiese poësie het verwys na die behandelde onderwerp, terwyl dit by die ekspressioniste betrekking het op die ego van die digter. Daarom kan die ekspressioniste die metafoor só gebruik dat dit 'n samehang tussen dinge bewerkstellig wat buite die gedig nie moontlik is nie.
Vanselfsprekend vereis dié nuwe drama ook 'n nuwe soort opvoering. Die skeidings tussen die verskillende kunsgenres word opgehef, soos Strindberg reeds geëis het; musiek, klankbaan en dekor word gelykwaardige medespelers van die akteurs, en die tegniese apparaat van die verhoog word nie vir die toeskouer weggesteek nie. Daar word gepoog om die skeiding tussen verhoog en toeskouerruimte op te hef, en die toeskouers sodoende daadwerklik te betrek by die oproep om aan revolusionêre gevoelens uiting te gee.
Na 1925 verloor die Ekspressionisme gou sy trefkrag. Die hoofrede is dat dit weliswaar teen die samelewing gerebelleer het, maar geen alternatiewe kon voorstel nie. 'n Ander rede vir die onvermoë om op politieke terrein enige veranderings teweeg te bring, was die perkelose subjektiwiteit daarvan. Toe die Nazi's die bewindhebbers word, is mettertyd selfs alle ekspressionistiese kunswerke verban, nie net boeke nie, ook skilderye en beeldhouwerke, omdat dit glo die tradisies van die volk sou ondermyn en skadelik sou wees vir die sedes van die jeug. Eers ná die einde van die Derde Ryk is weer indringend gekyk na hierdie literêre stro­ming, en die ondersoek gaan steeds voort.
Die parallel verlopende kuns-"stromings" in ander lande was van net so 'n korte duur. Die Futurisme in Italië was 'n uiters radikale vorm van die Ekspressionisme. Dit het alle gebondenheid aan tradisie verwerp, ook die tradisie van logies-grammatikale sinsbou, en na nuwe uitdrukkingsvorme gesoek wat pas by die tydperk van die masjien. Met die opkoms van die Fascisme het dit gou verdwyn, maar elemente daarvan het bly voortlewe in die DADAISME en die SURREALISME, wat albei op gedagtes van die Ekspressionisme voortgebou het.
In Londen het in 1914/1915, rondom Wyndham Lewis se tydskrif Blast, die VORTICISME ontstaan. Dit was 'n stroming wat téén die NEO-ROMANTIESE poësie van destyds gerig was en wat na 'n minder emosiebelaaide, meer klassieke vorm gesoek het. Eintlik was die Vorticisme net 'n kort voorloper van die IMAGISME wat deur Ezra Pound gestig is. Die Imagisme se doel was om die alledaagse spreektaal so bondig moontlik te gebruik, om alles wat nie absoluut noodsaaklik was nie vir die voorstelling van 'n onderwerp te vermy, en om soveel moontlik beeldspraak te gebruik. Dié stroming het 'n sterk invloed op T.S. Eliot gehad, maar dit het in die twintigerjare doodgeloop.
In die Nederlande neem die Ekspressionisme verskillende vorms aan: in België ontstaan dit saam met Paul van Ostaijen se debuut in 1916. Vanweë die polities onrustige agtergrond wat deur die Duitse besetting van België en die stryd van die Vlaamse Beweging geskep is, word die Ekspressionisme 'n politiese én estetiese stro­ming wat uitdrukking gee aan die wil om die wêreld te verander maar andersyds geen literêre betrokkenheid by die politiese werk­likheid voorstaan nie. Volgens Van Ostaijen moes die kunstenaar uitdrukking gee aan die wroeging waarmee hy dinge herskep; sy kuns het dus niks te make met die blote nabootsing van 'n uiterlike werklikheid nie.
Ten spyte van die wedersydse beïnvloeding en die baie ooreenstemmings wat daar tussen die ekspressionistiese strominge van die verskillende lande bestaan, sou dit egter simplisties wees om te se dat hulle net verskillende nasionale variasies op 'n konstante styl is. Die Ekspressionisme bestaan dus eintlik nie, slegs ver­skillende Ekspressionismes wat in verskeie dele van die wêreld gedurende die eerste twee dekades van hierdie eeu ontstaan het en wat elkeen 'n duidelik omlynde eiesoortige karakter gehad het.
Goeie inleidings tot die Ekspressionisme word deur Brinkmann (1980) en Rötzer (1976) gegee. 'n Pragtige oorsig met baie beeldmateriaal word deur Hamann & Hermand (1977) aangebied.