Tel jou woorde: FopnuusVerslaggewers met verskeie vorme van fopnuus. Illustrasie uit 1894 deur Frederick Burr Opper via Wikimedia Commons fopnuus, s.nw., 1. nuus wat versprei word met die doel om lesers te mislei; 2. nuus wat die spot dryf met werklike nuusgebeure; nuussatire Die afgelope week of wat het hard aan die land kom vat. PG is weg – die enigste skrywer in die land wat, volgens sy uitgewer, vir haar persklaar manuskripte ingestuur het – en Johann Botha is uit ons midde gepluk. Die Kaap het uiteindelik water gekry, maar met ŉ paar lewens en baie dakke daarvoor betaal. En Knysna het gebrand. En Buffelsbaai en Sedgefield en Plett en Karatara en Diepwalle en Elandskraal en die ander dorpies waarvan my oupa my vertel het voor Dalene Matthee nog haar boeke geskryf het. Huise is platgevee. Herinneringe. Toekomsdrome. Planne. Hoop. Lewens. Ek het hier in Pretoria in ŉ vergadering gesit wat my gedwing het om op ŉ ander plek te konsentreer, wat so ŉ bietjie gehelp het om die seer en die swaarkry uit te stel. Ek kon my in ŉ borrel terugtrek en afstand behou, maar ek het geweet dis afgryslik, al kon ek nie sien hoe dit gebeur nie. Toe ek uiteindelik klaar vergader het, is daar ŉ foto op Facebook van ŉ afgebrande huis tussen skelette van stamme, en ŉ verskrikte bosbokkie in die voorgrond wat kom soek na kos en water. Die afstand het nie gehelp nie, my hart het in elk geval gebreek. Nee, ek het niks verloor nie, maar dit was nie vir my moontlik om in my borrel te bly nie. Want dis my mense wat so seerkry. My land se mense. My land se bosbokkies en my land se bos. En of die slagoffers nou in ŉ paleis of ŉ pondok gebly het voor die vuur toegeslaan het, hulle het nou almal ewe veel – niks. Hulle is almal ewe uitgelewer aan ander mense se goedheid. En mense was goed. Nabymense wat aan die dakloses blyplek gegee het. Restauranteienaars wat kos uitgedeel het. Kerke wat sale beskikbaar gestel het, veeartse wat diere versorg het, al het hulle eie huise afgebrand. Brandweermanne wat opgedaag het met hulle toerusting in plastieksakke. Gesinne wat brandweermanne tussen skofte gehuisves het. Radiostasies wat fondse ingesamel het. Banke wat uitgehaal en gewys het. ŉ Hekelgroep wat wol en hekelpenne ingesamel het vir mense wat niks ander het om te doen as wanhoop nie. Mense was goed. Maar toe … toe kom die berigte: Moenie goed stuur nie, vragmotors met noodvoorraad word gekaap. Moenie jammer wees nie, die ramp is die gevolg van brandstigting. Moenie help nie, jou geld word gebruik om kospakkies vir mense te gee wie se huise nie afgebrand het nie. Moenie deelneem nie, die regering het dan nog niks gedoen nie. Moenie betrokke raak nie, die mense wat in dié streek bly, verdien nie jou ondersteuning nie. Die woord “fopnuus” is in VivA se databasis opgeneem as die vertaling vir die Engelse “fake news”. Daar is twee soorte fake news: foutiewe inligting wat versprei word om lesers doelbewus te mislei, en satiriese nuus wat ten doel het om ŉ werklike situasie onder mense se aandag te bring en hulle daaroor te laat besin. Toe die inskrywing verlede jaar ingekom het, was ek opgewonde oor die woord. Dit was oulik, beskrywend, dit val lekker op die tong, en almal gaan dadelik verstaan wat dit is. “Fop” is dan so ŉ lekker woord, met ondertone van poetsbakkery en grapmakery. Ná die afgelope twee weke het my ingenomenheid met die term beduidend getaan. Daar is niks snaaks, satiries, lighartig of eers aanvaarbaar aan fopnuus nie. Dit is onderduims. Gemeen. Onverantwoordelik. Oneties. Giftig. Dit beskadig mense. Dit beledig hulle. En dit maak mense wat reeds alles verloor het, nog ŉ keer tot slagoffer. Ek wil die inskrywing verander en dit noem “rommelnuus”. Of “warnuus” of “karsinogene nuus” of “gifnuus” of “vreemdemenseskryfhierdiesoorttwaknuus”. Of ŉ mens kan dit sommer net noem wat dit is: str*nt. Met spesiale VivA-groete aan my landgenote in die grys streke. Mag julle bos gou weer groen wees. Sophia *Sophia Kapp is senior taaladviseur by die Virtuele Instituut vir Afrikaans. Besoek gerus die VivA-webblad of laai die gebruikersvriendelike slimfoontoepassing af (kyk in die iStore en op Google Play vir VivA-aanlyn)