Die HONDERDJARIGE WAT UIT DIE VENSTER GEKLIM EN VERDWYN HET, die Roman deur Toom | Bydraes | Woes - Kreatiewe platform vir Afrikaans
Titel: Die HONDERDJARIGE WAT UIT DIE VENSTER GEKLIM EN VERDWYN HET, die Roman
Datum gepubliseer: 21 Jan 2014
Soos dit in die titel sê, het 'n ou man uit die venster van sy kamer (op die eerste verdieping in die ouetehuis) uitgeklim en (in die rigting van die spoorwegstasie) verdwyn. Juis op sy verjaarsdag, want hy wou nie die herrie met burgemester se rede en wat nog alles hê nie. Allan Karlsson is 'n fikse ou toppie in gees en liggaam, ook wanneer hy sy pispantoffels aan het. Nie te lank nie en 'n herrie van 'n gans-en-gaar ander soort gaan losbreek.
[ Jonas Jonasson: Der Honderdjährige, der zum Fenster ausstieg und verschwand
(Duits), 2011, carl's books, München
Oorspronklik Sweeds: Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvann,
2009, Piratförlaget, Stockholm ]
So padlangs word twee verhale vertel: Sy wedervaringe in die hier-en-nou – en wat beleef hy nie alles nie! Hy "kom in besit van" 'n groot tas, so 'n rolkoffer, met vyftig-miljoen Sweedse Krone daarin en word agternagesit deur 'n bende dwelmhandelaars. Daar "ontstaan" twee lyke van agtervolgende dwelm­mense, en hy word deur die polisie vervolg. Hoe die lyke dan verdwyn en later in vergeleë wêrelddele opdaag, hoeveel mense, een na die ander, by hom aansluit en natuurlik 'n reg op 'n deel van die geld het, hoe hulle en hulle verskeie vervolgers kruis en dwars oor die Sweedse landkaart jaag, word op 'n manier vertel wat beteken: Hier is die amtelike berig oor die voorvalle van die paar weke in Mei en Juni 2005.
Maar ons het mos die dedikasie vooraf gelees, nè? En daar staan "'n Storie wat slegs uit die waarheid bestaan, is nie die moeite werd om na te luister nie."
Nou, so 'n eeuoutoppie het mos in-die-loop-van baie beleef, en elke keer as iemand nuut in sy geselskap kom, wil die nuweling mos weet wat iemand so in-die-loop-van gedoen en gesien het. En so los die kapittels mekaar af tussen die hier-en-nou en die lewensloop van Allan Karlsson wat honderd jare gelede gebore is. Alles word so plousibel, so geloofwaardig vertel. Doodernstig. Maar dis jawel "die moeite werd om na te luister". En bowendien word die geskiedkundige gebeurtenisse so skalks-glimlaggend gekommenteer en die helde uit vergane dae 'n bietjie vermenslik.
Hy is in 'n arm gesin gebore, en alles wat skeef kon loop, het ook in sy jong lewe skeefgeloop. Nadat sy familie uitgesterf het, was hy alleen op die plasie; hy is uit die skool geskop maar het geleer om te reken, en êrens het hy van die uitvinding van meneer Nobel gehoor en ook ontploffings op sy werf gemaak. Hy is gekastreer omdat daar te veel belasting by sy voorvaders sou gewees het. In-die-loop-van het hy toevallig ver in die wêreld gaan kuier en die toeval was altyd op sy kant. So het hy so te sê noodgedwonge 'n halfdosyn tale geleer. So het hy kennis gemaak met etlike groot politici wat hom besondere gunste bewys het, Generalissimo Franco in Spanië, Harry Trumann in die VSA, Mao Sedong in die VR Sjina, Stalin se regte hand Berea in die USS Republieke en nog andere oor die dekades heen. Altyd omdat hy iets oor ontploffings geweet het en dus nuttig kon wees. Hy het as koffiebediener in Los Alamos die groot kokkedore van die atoomtegniek om Oppenheimer, wat in hul thinktank besig was om te brainstorm en nie verder kon kom nie, eenvoudig gesê dat hulle 'n onstabiele neutroon in twee gelyk grote stabiele halfneutrone moes deel, en dan die twee stabieles saambring om weer onstabiel te word en ontplof. Voila! Die atoombom. Maar nie hy het die roem ingeoes nie, maar andere.
Natuurlik het hy nooit, nêrens, niks vir loon vir sy goeie werke en dade van niemand gekry nie. Maar jare later kon hy met die rooi telefoon die een of ander president vra om sy lewe voor juis die president se eie geheimdiens te red.
Aan die einde van die boek moet die nuwe vriende vir die staatsadvokaat verklaar hoe die paspoort van 'n dwelmsmafialid by 'n selfmoordbomaanslag in Egipte kon uitkom; hoe dit moontlik is dat iemand gelyktydig op twee plekke gesien kon wees; en wat soek 'n pensioeneerde olifant zum Donnewetter! in hierie verhaal? En 'n hele ry ander verklarings ook nog. Byvoorbeeld, wat wás dan eintlik in daai tas?
'n Vriend van my het dit engels gelees (The hundredyearold who...), en agterna moes ons altwee bieg dat ons by tye die skaterlag nie kon beheers nie; hý in 'n volgepakte trein met omstanders -- en omsitters -- wat hom nuuskierig aangestaar het, ék alte gelukkig binne my eie vier mure, sonder getuies wat proef of ek ryp is vir 'n verandering van dakkieskleur.
'n Heerlike leesgenot, die hele 413 bladsye daarvan. As ek soos by 'n rolprent sterre moes uitdeeel, dan vyf-en-half. Ag, sê maar ses. Heerlik, heerlik, al een-honderd jare en twee-en-veertig dae daarvan.
©.2014......................................................◄]:o(...||...(o;Þ..............................................................tje.