Wat ons nog heeltyd van die staatsrede vir 2018 weet‘n Verbyvlug net voor 2015 se staatsrede in Kaapstad. Foto: Kopano Tlape/DoC. Deur Morné Malan In die Suid-Afrikaanse politieke sfeer is onsekerheid die norm en bestendigheid ŉ besonderse uitsondering. Dinsdag (6 Februarie) se aankondiging dat die staatsrede vir ŉ tans onbepaalde tydperk uitgestel is (oënskynlik nie vir langer as twee weke nie), het dus net die normale toedrag van sake in Suid-Afrika se politiek bevestig. Gegewe die donker wolk wat nou al vir jare oor die huidige president van die land, Jacob Zuma, se kop hang, wonder ons nie net wanneer die staatsrede gaan plaasvind nie, maar ook wie die toespraak gaan lewer. Al is baie van ons al gewoond aan onstuimigheid soos dié vanuit die ANC, is dit dalk steeds sinvol om ŉ samevatting te skryf oor die feite waarvan ons wel seker kan wees: Ek kon hierdie lys saamstel sonder om eens eenkeer daaroor te spekuleer. Al hierdie punte vorm die kern van die ANC se beleid en is ook eksplisiet deur elkeen van die potensiële kandidate gepromulgeer. Dit is waansin om te dink dat wie ook al uiteindelik die staatsrede vir 2018 gaan lewer, enigsins iets radikaal anders sal sê as dit wat nou al vir die afgelope dekade jaarliks gesê is. Ongeag of dit nou Jacob Zuma, Cyril Ramaphosa, Zwele Mkize, Nkosazana Dlamini-Zuma of enige van die ander potensiële kandidate is, moenie verwag dat dinge op enige beduidende wyse gaan verbeter nie – ten minste nie in die politieke sfeer nie. Dit is egter geensins so ŉ pessimistiese uitkyk soos wat dit op die oog af blyk te wees nie, want gelukkig lewe ons nie elke dag in die politieke sfeer nie. Natuurlik word ons deur al hierdie sake geraak, en die skadelike verlinkse beleid waaraan die ANC sedert sy stigting gekoppel is, het ŉ daadwerklik negatiewe impak in die werklike lewe – en met nuwe leierskap sal dit straks in ŉ groot mate verbeter. Dit is egter die mees bemagtigende uitkyk wat ŉ mens moontlik op die huidige situasie in Suid-Afrika kan hê – in plaas daarvan dat ons wag vir redders in die vorm van nuwe ANC-leierskap, is ons in die posisie om self ons drome te verwesenlik. Sodoende ontsnap ons ook van die algemene onsekerheid van Suid-Afrika se politiek, en betree ŉ wêreld van privaat, gemeenskapsgedrewe inisiatiewe wat baie meer onafhanklik is van die onrusbarende uitings en dade van die politici. Natuurlik moet ons kennis neem van die staatsrede en die begrotingsrede, maar ons hoef nie uitgelewer daaraan te voel nie. Ons kan nie afhanklik wees van die staat nie, want hulle is ten beste onbevoeg en ten slegste aktief vyandig teenoor die belange van minderhede in Suid-Afrika. Daarom moet ons na onsself en diegene rondom ons kyk om ŉ werklikheid te bou wat vir ons en die volgende generasies ŉ skans sal bied sodat ons op ŉ punt kan kom waar ons so onafhanklik van die ANC is dat ons nie eens meer hoef kennis te neem of te wonder wat tussen hulle aan die gang is nie. Wat van ŉ praktiese illustrasie van hierdie konsep? Met verwysing na punt nommer 5 bo, daar is ŉ derde belangrike gebeurtenis wat in Februarie plaasvind, naamlik Internasionale Moedertaaldag (21 Februarie), en dít in ŉ tydperk waar moedertaalonderrig by instansies soos die Universiteit van die Vrystaat en Hoërskool Overvaal grootliks bedreig word. Daar is drie maniere om jouself besig te hou op hierdie dag: Eerstens kan jy apaties die belang daarvan ignoreer, maar om sulke sake te ignoreer beteken nie dat die politieke sfeer jou nie sal raak nie; tweedens, jy kan al jou energie bestee aan veg en baklei en probeer om die studente en leerders van hierdie instansies se reg op onderrig in die taal van hul keuse te red, maar ongelukkig is dit ŉ geveg wat jy waarskynlik gaan verloor; derdens kan jy aktief betrokke raak by die skepping van ŉ nuwe, onafhanklike werklikheid – koppel jouself aan ŉ privaat instelling wat moedertaalonderrig bevorder en wat tot ŉ baie groter mate buite die bereik van die staat is. Ten slotte, daar is geen rede om vandag nog hulpeloos in Suid-Afrika te voel nie. ŉ Mens mag dalk moedeloos raak, maar dit is net omdat ons steeds wil staatmaak op die regering se vermoë om hul eie gemors op te ruim. Gelukkig hoef ons dit nie te doen nie. In plaas daarvan dat ons verleë is oor ŉ nuwe politieke leier, kom ons bemagtig eerder onsself om besluite oor ons eie toekoms te kan neem, en om nuwe strukture te bou sodat ons nie hoef te wag dat die staat die oues herstel nie. Dit is ook my hoop dat deur onsself toe te laat om ons ligte helder te laat skyn, dit ook vir almal in Suid-Afrika die vrymoedigheid en nodige inspirasie sal gee om hul eie ligte te laat skyn sodat niemand in Suid-Afrika meer totaal afhanklik van en kragteloos is teen die tragiese wanbestuur van die ANC nie. Ons hoef dus nie langer te vra wat die president se staatsrede vir my persoonlik gaan beteken nie. Vra veel eerder hoe jy in jou gemeenskap betrokke kan raak om strukture op te rig wat die teenwoordigheid van enige president kan weerstaan.