Tsalwa ra Afrika-Dzonga ri nyika leswi landzelaka: Loko xiyimo xa ximfumo xi nga ri na nkoka 1. Nawu lowu wu ta tirha hi ku ringana eka vanhu hinkwavo ku ri hava hambano lowu nga vekiwa eka xiyimo xa ximfumo. Pulani leyi ya makungu yi hluvukisiwile hi Ndzawulo ya Vurimi, Agri SA na NAFU hi ku komberiwa hi Presidente leswaku va hundzuluxa mbangu wa kahle leswaku wu va swikongomelo, tipholisi ni magoza lawa ya nga ta hetelela hi ku tisa nkulo ni nhluvukiso wa vatirhi va nkoka eka xiyenge. Xikombelo lexi xi ve kona endzhaku ka nhlengeletano ya ntlawa wa vatirhi wa Presidente hi siku ra Nyenyankulu 2001, laha Presidente a nga tlhontlha vatirhisani ku kuma makungu yo yelana lawa ya nga ta pakanisa eka ku hlanganisa xiyenge ni nkulo. Matimu ya Misava inhlamuselo ya  Matimu ya vanhu hi kuya hi tidyondzo ta kucela tindzhawu ta khale kulanganisa na matsalwa lamahlayisiweke. Matimu ya khale ka khaleni masungula hi tsumbula ndlela yo tsala. Hambiswiritano, timintsu ta nhluvuko tiente kuya endzhaku ngopfu kufikela eka thekinoloji ya khale na ndhzavuko wakona. nguva ya kusungula ka matimu yi sunguriwa eka "nguva yosungula ya Maribye" , leyi landzeriwaka hi "nguva ya vumbirhi ya maribye", naswona yihlanganisa na nguva ya vurimi (Exikarhi ka 8000 na 5000 BCE). Nguva leyi yitise ku cinca loku kulu eka matimu ya vanhu, hikuva vanhu va sungule ku khatalela no hlakulela swibyariwa (swimilana) na swiharhi. Vurimi byi antswisiwile naswona leswi swi endle leswaku vanhu va cinca eka mahanyele ya ku valanga ku ya eka mahanyele ya vurimi naswona va tshama endhzawini yin'we. Kuvalanga kuyile emahlweni  e tindzhawini tin'wana ta misava ngopfu ngopfu etinzhawini leti tumbeleke naswona tirina swimilana switsongo leswi dyekaka; kambe vusirheleleki na ntshovelo lowu tlakukeke wa vurimi swi endle leswaku mintlawa ya va akatiko va ndlandlamuxa miganga naswona va pfuniwak hi ku antswisiwa ka swa vutleketli.