Gegrond op die gelyknamige roman deur Arthur Golden
Spelers: Ziyi Zhang, Ken Watanabe, Michelle Yeoh, Li Gong
Vertoontyd: Vanaf 5 Mei 2006
Eers 'n goeie vyf jaar nadat Arthur Golden se bekende roman op al wat 'n trefferlys was, het ek daarby uitgekom om dit te lees. (So many books, so little time ….) Maar die evokatiewe voorblad, van 'n geisja se witgepoeierde gesig met net die onnatuurlik gevormde karmosynrooi lippe ingeverf, het toe al lank by my aangeklop. Dit wat die voorblad so perfek gesuggereer het – 'n misterieuse, versteekte wêreld met fluisteringe van die woord seks, daardie nuuskierigmaker van 'n mens se kinderdae – het die boek in oorvloed gebied. Die boeiende storie van Sayuri, die negejarige meisietjie uit 'n vissersdorpie wat voor die Tweede Wêreldoorlog Kioto se mees gevierde geisja sou word, het my verbeelding aangegryp. Ek onthou steeds die detailbeskrywings van die geisjas se kimono (die meervoud in Japannees), die besonderse kunswerke wat dit was.
Uiteraard het ek baie uitgesien na 'n behoorlike film gebaseer op dié trefferboek. Wat ek tot my spyt aangetref het, was 'n afgewaterde weergawe met skynbaar net een mikpunt: dat dit pasklaar en maklik verteerbaar ("toeganklik") moes wees vir die deursnee Amerikaanse kyker. En dit nogal met 'n gesoute vervaardiger soos Steven Spielberg! Maar nou ja, as Rob Marshall so 'n flouheid kon aanvang met 'n eg Amerikaanse storie soos Chicago (my grootste Oscar-teleurstelling nog), het ek duidelik te veel verwag.
My kritiek het te doen met een ding wat integraal is tot die fliek en wat eenvoudig net nie enige oortuigingskrag had nie: taal. Wat 'n intrigerende vreemdheid, 'n kulturele andersheid vir my Westerse oog én oor moes gewees het, het gestuit op die akteurs se onnatuurlike, sukkelende Engels. Waarom, o waarom kon hierdie fliek nie met onderskrifte gemaak gewees het nie? Kan die Amerikaners nie lees nie?
Eers ná die voorskou kom ek te hore van die kontroversie omdat die regisseur drie Chinese aktrises (wat in die Weste bekend geword het danksy flieks soos Crouching Tiger, Hidden Dragon, Hero en House of Flying Daggers) gebruik het vir 'n storie oor 'n eg Japannese tradisie! Ek het al drie aktrises se uitstekende spel in genoemde flieks gesien, en dit was pynlik om te sit en kyk hoe hul vertolkings ondermyn word deur 'n onbevredigende aksent. Ek het egter besef my hoofbeswaar teen die fliek is slegs 'n voortvloeisel uit die regisseur se fundamenteel swak besluit om nie Japannese in 'n eg Japannese verhaal te gebruik nie – iets wat met integriteit te doen het en wat heel logies sou wees.
Fliekkollega André Crous meen die storie was besonder dun. Omdat ek reeds die verhaal geken het, kon ek nie suiwer daaroor oordeel nie, maar wat ek wel weet, is dat die intense wedywering tussen die geisjas Hatsumomo, Mameha en Sayuri in die boek 'n volkome oortuigingskrag en innerlike logika had. Nog 'n irritasie was die aanpassing ten slotte om minister Sato, wat 'n belangrike rol in die ontknoping speel, in 'n Amerikaanse generaal te verander. En so kan ek aangaan, maar ek sal die leser dit spaar.
As 'n fliek (of enige ander kunsproduk) onteenseglik goed is, berus dit dikwels op universeel herkenbare en aantoonbare faktore. Anders gestel: die meeste resensente, oor 'n wye front, sal saamstem daaroor. As dit nié onteenseglik goed is nie, is daar dikwels uiteenlopende menings deur resensente wat meer op persoonlike smaak berus. Anders gestel: wat een persoon gruwelik pla, kan 'n ander dalk gemaklik mee saamleef.
Afgesien van 'n paar mooi natuurtonele en die pragtige kimono's is Memoirs of a Geisha die tipe fliek waarmee ek nie gemaklik kan saamleef nie.