Prolingua - Historiese oorsig
'n Historiese oorsig van die werksaamhede van Prolingua
Agtergrond van stigting
Toe Prolingua gestig is, het kwalik 'n kwarteeu verloop sedert Afrikaans as amptelike taal erken is. Voor dié tyd is Afrikaans dikwels gehoor maar selde geskryf. Die status van amptelike taal het vele uitdagings ingehou vir staatsamptenare en munisipale personeel wat nou ook in Afrikaans kon, en soms moes, skryf. Vertaal- en terminologiekantore het tot stand gekom. Die bekleërs van poste het soms grade in letterkunde en taalkunde gehad maar geen opleiding was beskikbaar vir vertalers nie. Van die eerste vertalers is verwag om baanbrekerswerk te doen - en dit het hulle gedoen.
Die grootste probleem was die gebrek aan woordeboeke. Elke munisipaliteit en vertaalkantoor het sy eie lysies begin saamstel en gou is besef dat wanorde hulle voorland is as hulle só aangaan. 'n Vanselfsprekende kitsoplossing vir baie probleme was Nederlandse woordeboeke. Soms was dit misleidend maklik om antwoorde hier te vind.
Terminologie is op gevoel geskep: die woorde leksikografie en leksikologie was onbekend. Vertaalwerk is intuïtief gedoen: van vertaalteorieë het niemand nog gehoor nie. Maar die geesdrif en ywer was daar, al was die motivering soms bloot dat Afrikaans homself moes kan handhaaf teenoor Engels.
Op 28 Oktober 1950 word Prolingua gestig. Die naam destyds was die Transvaalse Vereniging van Munisipale Vertalers. Soos die naam aandui was baie lede munisipale amptenare, maar daar was 'n hele paar lede van ander instansies. Die taalmanne (beroepsvroue was maar skaars) het op Saterdae vergader en moes op eie koste reis.
Die doel destyds was onder meer om terminologie te standaardiseer en vertaalprobleme te bespreek. Daar is saamgewerk met ander instansies soos die staatsdiens (Taaldiensburo), Buro vir Standaarde, Provinsiale Administrasies, die Spoorweë en die Vaktaalburo.
Die Johannesburgse Stadsraad, byvoorbeeld, was destyds al 'n wêreldjie op sigself: kragopwekking en -verspreiding, riolering, rioolwatersuiwering, gasfabrieke en -verspreiding, brandweer, bus- en tremdienste, tegniese werkwinkels, mark, slagplaas, afvalverwydering, stortterreine, krematorium, begraafplase, parke, bou en instandhouding van paaie, verkeerbeheer, landmeting, waardasies, stadsbeplanning, argitekte- en regsadviseurs, rekenmeesters, begrotings, vergaderings, administrasie, personeelsake, museums, kunsmuseums, biblioteke
Daar is onmiddellik begin om woordelyste op te stel oor die belangrikste onderwerpe en binne 'n paar jaar is 18 termlyste opgestel wat gereeld hersien is.
Die Vereniging het gou deur die land bekend geword en as gevolg van belangstelling van nasionale instansies en munisipaliteite in ander provinsies as Transvaal is die naam verander na die Vereniging van Munisipale Vertalers. Werkgewers van vertalers het bewus geword van die waardevolle werk van die Vereniging en het hulle vertalers toegelaat om in kantoortyd vergaderings by te woon. Later is groot klem op terminologie gelê en is die naam verander na die Terminologievereniging van Suid-Afrika.
'n Paar van die termlyste is in samewerking met ander instansies verfyn en as woordeboeke uitgegee: Die Brandweerwoordeboek is opgestel in samewerking met die Brandweerinstituut; die Stadsbeplanningswoordeboek in samewerking met die Universiteit van Pretoria; die Lewensversekeringswoordeboek is opgestel deur Southern-Lewensassosiasie Beperk en uitgegee deur Prolingua; vir die Pad- en Vervoerterme, wat uitgegee is deur die WNNR en waaraan baie deskundiges saamgewerk het, is onder meer gebruik gemaak van Prolingua se Verkeersterme en Prolingua het aktief meegewerk aan die projek.
Hedendaags bestaan daar akademiese kursusse vir vertalers en leksikograwe. Daar het oor die jare talle woordeboeke oor 'n verskeidenheid onderwerpe verskyn. Maar die omstandighede van vertalers het verander: Vertalers werk dikwels alleen in 'n praktyk of vir 'n groot instansie. Daar is min instansies wat meer as een vertaler in diens het. Werk word eerder uitbestee na vertalers buite (wat alleen werk).
Prolingua is bewus van die waarde van kollegiale kontak. Prolingua is die plek waar jy inligting kry oor jou beroep, soos nuwe wette wat verskyn en nuwe woordeboeke. Hier kan jy kollegas ontmoet wat deskundiges is op hulle gebied. Jy kan jou taalprobleme hier bespreek en inligting waaroor jy beskik, aan ander meedeel.
En dit gebeur nie noodwendig by werksvergaderings nie. Prolingua het besef dat baie lede nie die vergaderings kan bywoon nie weens afstand of ander redes, maar tog baat kan vind of 'n bydrae kan lewer. Ons probeer om soveel moontlik van die inligting wat by werksvergaderings beskikbaar gestel word, per e-pos deur te gee aan ons lede. Terselfdertyd nooi ons hulle uit om per e-pos deel te neem en hulle bydraes te lewer. Op dié manier betrek ons almal en is dit voordelig vir almal wat lede is van Prolingua.