Dit is bekend dat die makmaak en teelt van diere 'n kuns is wat reeds in prehistoriese tye deur die mens beoefen is. Die meeste van ons bekende plaasdiertipes is reeds makgemaak en volgens bepaalde gebruike geteel voordat skrif ontwikkel was, sodat daar met reg gesê kan word dat die teelt van diere ouer as die geskiedenis self is. Die feit dat die makmaak van diere 'n ou kuns is, terwyl die kennis van moderne erflikheidsleer nog maar 'n betreklike jong wetenskap is, wys daarop dat die mens sonder 'n kennis van die presiese werking van oorerwing wel deur die eeue in staat was om voortreflike en goeie diere te teel.
'n Praktiese probleem is egter om die beskikbare kennis vanaf die navorser by die teler te kry en om die teler van die praktiese en ekonomiese bruikbaarheid daarvan te oortuig. Dikwels is dit dan ook 'n kwessie van instelling en gesindheid tussen mense wat bepaal hoeveel trefkrag die bestaande kennis in die praktyk sal hê.
Die oorsprong van erflikheidsleer is, net soos by ander wetenskappe, daarin geleë dat mense vrae gevra het oor dinge wat hulle nie kon verstaan nie. En dan het hulle na die beste van hul vermoë daarvoor verklarings probeer gee. Dit het gelei tot baie wanbegrippe en bygelowe wat oor die jare been oorvertel is en selfs vandag nog in 'n mate voortbestaan. Met nuwere kennis het nuwe antwoorde gekom en so ook nuwe hulpmiddels op baie gebiede - ook op die gebied van skaapteelt.
'n Wanbegrip wat eeue lank bestaan het, en waarvan die splinters vandag nog onder boere aangetref word, is die van telegonie, dit wit sê die idee dat 'n moederdier "onsuiwer" raak nadat sy met 'n manlike dier van 'n ander ras gepaar en nageslag gelewer het. Volgens hierdie bygeloof sou 'n mens nie kan verwag om rasegte Merinolammers te kry van 'n Merino-ooi wat die vorige jaar met bv. 'n Dorperram gepaar was nie.
In verband met die manier van die oorerwing van die verskillende kenmerke by mense en diere het daar verskillende wanbegrippe bestaan totdat die bekende Gregor Mendel, 'n Oostenrykse monnik, rondom 1860 sy eksperimente met ertjies uitgevoer bet.
Op hierdie manier gebeur dit dat verskillende diersoorte van mekaar verskil en dat binne 'n bepaalde diersoort, by. skape, daar verskillende rasse bestaan. So het die Merino by. gene of erffaktore wat bepaal dat 'n follikel in die vel 'n wolvesel laat uitgroei, waar die follikel in die Afrikanerskaap se vel haarvesels sal laat uitgroei. Binne die Merinoras self is daar egter ook verskille tussen diere en hierdie verskille, of variasie soos dit ook genoem kan word, kan toegeskryf word aan sowel genetiese as omgewingsverskille en ook aan 'n wisselwerking tussen hierdie twee faktore.
Wanneer 'n mens te doen het met eienskappe wat deur 'n enkele genepaar beheer word, soos by. wit teenoor swart vagkleur by Merinoskape, bruin teenoor blou oogkleur by die mens, ens., dan is die uiterlike voorkoms of fenotipe van die nageslag in 'n groot mate yoorspelbaar vanaf die fenotipe van die ouers, want die omgewing speel bier geen rol nie. Dit word kwalitatiewe oorerwing genoem. Ongelukkig is daar by wolskape baie min kenmerke wat deur sulke enkele genepare beheer word. Feitlik aIle ekonomies-belangrike kenmerke by wolskape word deur baie verskillende genepare beheer en boonop speel die omgewing ook In rol by die voorkoms en prestasie van die dier.
Die verskillende waardes wat 'n bepaalde kwantitatiewe kenmerk kan aanneem, soos byvoorbeeld die verskille in vagmassas by In groep tweetand- Merino-ooitjies, word variasie genoem.
Variasie of verskille tussen diere is die grondslag waarop seleksie en teeltverbetering gebaseer is. Dit hou vir die teler hoop of teleurstelling in, want die nageslag van elke teeldier lewer weer nuwe variasie op. Dit is die teler se taak om op grond van hierdie variasie die beste teeldiere uit te soek. Dit is nie altyd so maklik nie omdat die variasie sowel in oorerwings- as 'n omgewingskomponent het, en slegs die gedeelte van die variasie wat aan oorerwingsagtergrond toegeskryf kan, word is oordraagbaar aan die nageslag. Die teler moet dus besluit in watter mate die voortreflikheid van 'n bepaalde dier aan oorerwingsinvloede of aan omgewingsinvloede toe te skryf is. Hierdie besluit is veral moeilik wanneer 'n man op 'n vendusie ramme moet koop.
Die erflike variasie word hoofsaaklik veroorsaak deur die feit dat enige dier slegs In monster van die erffaktore wat sy ouers besit, ontvang. Hierdie monster kan in die geval van In enkele dier bloot toevallig goed of swak wees. Indien 'n mens egter ongeveer 50 nageslag van 'n goeie ram, d.w.s. 'n ram wat 'n relatief hoë persentasie goeie erffaktore in sy genetiese samestelling het, vergelyk met 50 nageslag van 'n swak ram, dan verwag ons dat die nageslag van die goeie ram gemiddeld beter sal vertoon as die nageslag van die swak ram. Dit is logies omdat die kans of waarskynlikheid om 'n goeie monster erffaktore in 'n spermsel of saadsel te kry, groter is in die geval van 'n goeie ram. Nogtans is dit nie onmoontlik nie dat die beste lam van die swak ram beter sal vertoon as die gemiddelde van die goeie ram.
Dit gebeur nogal dikwels in die praktyk dat mense, omdat bulle hierdie feite omtrent variasie nie verstaan nie, baie teleurgestel is as 'n stoetram waarvoor baie geld betaal is 'n paar prulle ook teel. Die regte benadering is om te aanvaar dat enige ram, hoe goed hy ook al is, nog steeds 'n klein proporsie minderwaardige diere sal teel.
Die toets vir 'n ram is nie hoe egalig sy nageslag lyk nie, maar wel wat die gemiddelde gehalte van sy nageslag is in vergelyking met die nageslag van ander ramme - waar hierdie nageslagte almal onder dieselfde of vergelykbare toestande grootgeword het.
'n Tipiese verskynsel by kwantitatiewe kenmerke is dat die variasie van 'n ongeselekteerde groep diere, sê speenlammers, wanneer dit d.m.v. 'n grafiek aangedui word, 'n klokvormige of sogenaamde "normale" kromme toon. Dit beteken dat die meeste diere in die groep 'n massa het wat nie te ver afwyk van die gemiddelde vir die groep nie. Lammers wat bale ligter of baie swaarder as die gemiddelde is word al hoe skaarser namate bulle verder weg van die gemiddelde af is.
Nageslagtoetsing sal hier die regte antwoord wees, maar nou vind ons dat nageslagtoetsing gewoonlik tydrowend en selfs duur is. Dit dwing 'n mens om na 'n alternatief te soek.
Hier het die statistici die teler te hulp gekom met die verskaffing van metodes om die oorerflikheid vir afsonderlike eienskappe te bereken. Die oorerflikheid word gewoonlik uitgedruk in terme van 'n persentasie en dui aan in watter mate die waargenome variasie, d.w.s. waarneembare verskille tussen diere, 'n genetiese oorsaaklikheid het, m.a.w. in watter mate 'n dier se eie voortreflikheid na sy nageslag oordraagbaar is. Is die oorerflikheid hoog, sê 40% of hoër, kan die teelwaarde van die individu bepaal word op grond van sy eie vertoning teenoor die van sy jaarmaats en is 'n nageslagtoets nie noodsaaklik nie. As die oorerflikheid egter laag is, is die dier se eie vertoning nie 'n betroubare aanduiding van sy teelwaarde nie. 'n Akkurater beraming kan dan verkry word deur nageslagtoetsing en/of deur inligting oor naverwantes.
Die graad van oorerflikheid gee 'n mens dus 'n idee van die seleksiemetode wat gevolg moet word. As die oorerflikheid van 'n eienskap hoog is, kan massaseleksie, d.w.s. seleksie op grond van die dier se eie vertoning en prestasie, toegepas word en bevredigende teeltvordering sal moontlik wees.
Die oorerflikheid is egter nie die alia en die omega van teeltverbetering nie. Teeltvordering word gewoonlik aangegee deur die formule -
Gebruik die skaal waar moontlik in plaas van die hand en oog. Waar subjektiewe beoordeling noodwendig gedoen moet word, soos wat by sekere kenmerke van wolskape die geval is, kan die nodige kursusse gevolg word om 'n mens se standaarde op die merk te kry.
Dit beteken dat 'n groot proporsie geprul word sodat die standaard van die oorblywendes hoër sal wees. Dit is veral belangrik by ramme en is slegs moontlik as die lampersentasie hoog is. Die verhoging van aanteelvermoë is dus van die allergrootste belang - ook vir teeltvordering.
Die generasie-interval is die gemiddelde ouderdom van die ouers wanneer hulle nageslag gebore word, of die gemiddelde tydperk wat dit neem om een generasie met 'n nuwe generasie te verplaas. By wolskape is dit ongeveer vier tot vyf jaar. Uit die formule is dit duidelik dat teeltvordering per jaar versnel kan word deur die generasie-interval te verkort. Aangesien ooie gewoonlik aangehou word totdat hul tande slyt, kan die generasie-interval in die praktyk eintlik net verkort word deur ramme nie te lank te gebruik nie. Dit is te verstane dat dit onekonomies is om 'n duur aangekoopte ram of stel ramme na slegs twee jaar deur 'n ander een te vervang. So iets is egter wel moontlik wanneer ramme in 'n geslote teeleenheid self geteel word, soos by. by 'n stoetteler. Vir die vinnigste genetiese vordering in 'n geslote kudde word aanbeveel dat die helfte van die ramme elke jaar vervang word. 'n Ram word dug slegs vir twee jaar gebruik en dan verkoop.