VAN DYK Joost Pieterse en Burgert Pieterse - South Africa's Stamouers
VAN DYK Joost Pieterse en Burgert Pieterse
Written by Anrie Hoogendoorn. Posted in V - Z
b1 Maria Eli/Pieterse van Dijk, ≈05.09.1694 te Kaapstad x 12.02.1701 te Stellenbosch met Anna Greeff, ≈07.10.1685 te Kaapstad, †1711
b6 Tobias ≈28.06.1711 te Kaapstad xx ca. 1712 met Helena du Toit, ≈08.05.1695 te Drakenstein (geen kinders)
Die laaste gesaghebbende Geslagsregister van die broers Joost en Burgert van Dyk het in 1975 verskyn. en word deur meeste genealoë gebruik vir inligting oor die eerste twee Van Dyk-stamvaders. Sedertdien het die gemak waarmee geskiedkundige dokumente bekom kan word, hetsy digitale kopieë of transkripsies, dit moontlik gemaak om die feite noukeurig na te gaan en 'n beter heropbouing van hierdie stamvaders se lewens te skep. Onderstaande poog nie om 'n volledige geskiedenis weer te gee nie, maar slegs 'n oorsig van die belangrikste feite en gebeurtenisse.
Bostaande tabel wys hoe die broers mettertyd die familienaam Van Dyk aangeneem het, met verwysing na sommige van die dokumente waarin hulle name verskyn. Hulle was jare slegs onder hul patroniem bekend, en Joost, vir 'n tydperk, ook onder sy toponiem.
In 1706 het Anna Cornelisz/Jansz, ná die dood van Jan van Dijk, met Jan Barentse Sieker/Sicher hertrou. In die trourekord word daar na haar met haar getroude van verwys as "Anna Van Dijk", terwyl vrouens in die tyd nie hul mans se van aangeneem het ná hul troue nie. In ander dokumente word daar wel na Jan Barentse se vrou verwys as Anna Jans of Anna Cornelisz, wat bewys dat dit hier om dieselfde Anna gaan.
Hierdie selfde Maria Eli het op 18 Februari 1714 te Stellenbosch getrou met Johannes Bastiaans, die seun van Francois Bastiaans en Anna Maria de Leeuw. Haar naam is egter genoteer as Maria Pieterse van Dijk. Dat dit hier om dieselfde persoon gaan, word duidelik in kwitansies van die Weeskamer, waarin daar in twee aparte inskrywings na Johannes Bastiaans se vrou verwys word as Maria Elij. Later, met die doop van haar kind Francois in 1716, word haar naam genoteer as Anna Maria Pieterse van Dijk. Hierdie teenstrydigheid kan toegeskryf word aan 'n verwarde pastoor, aangesien een van die getuies 'n baie soortgelyke naam gehad het: Anna Maria Pieterse de Leeuw, Maria se skoonma.
Hierdie verwysing na Marie Pieterse van Dijk as Anna Maria Pieterse van Dijk en die vroeër verwysing na Anna Jansz as Anna Van Dijk, het waarskynlik vir J.H. van Dyk rede gegee om in die 1975-Geslagsregister aan te neem dat hulle dieselfde persoon is. Maar in werklikheid wil dit blyk dat daar geen Anna van Dijk, suster van Joost en Burgert was nie, maar slegs Maria Eali/Pieterse van Dijk: Burgert se buite-egtelike dogter saam met Maria Matthijsen, wat voor haar troue toestemming van haar vader gekry het om die familienaam te dra. Gesien dat Burgert ná Maria Matthijsen se dood haar boedel geïnventariseer het en hul dogter uiteindelik erken het, dui op 'n verhouding wat nie heeltemal sonder gevoel was nie.
dit B P is de handteikening / van Borchard Pieters / voorn. [voorafgenoemde]. Uit 'n V.O.C.-kontrak van 1694 (CJ 2872-33).
B P. Uit 'n V.O.C.-kontrak van 1711 (CJ 2875-44).
Joost se handtekening - Jest Peters - uit 'n V.O.C.-kontrak uit die 1690's (CJ 2872-54).
Burgert en 'n ander vryburger, Paul Heins, het beide omstreeks 1698 grond in die Groene Kloof in leenbruik gekry van Simon van der Stel en sy seun Willem Adriaan. Die grond was nie slegs as weiland vir vee bedoel nie, maar daar was ook verwag dat hulle die grond sal ploeg en gewasse sou aanbou. Hulle moes ook sorg vir die nodige geboue en krale. Burgert het dus sy houtbyl neergelê en noorwaarts gegaan, maar Joost het nog tot ongeveer 1702 as houtkapper gewerk.
Joost en Catharina het twee seuns saam gehad: Burgert (gedoop 18 Mei 1697) en Hendrik (gedoop 19 April 1699). In 'n tyd waar dit tradisie was om die eersgebore seun na die man se pa te vernoem, is dit veelseggend dat Joost se eerste seun ook "Burgert" heet: sou dit in werklikheid ook die naam van hulle pa gewees het? Of was daar só min liefde tussen hulle verlore, dat hy eerder sy eerste seun na sy broer vernoem het?
Hulle tweede seun, Adam, is op 18 Julie 1706 te Stellenbosch gedoop. Hulle vierde kind, Burgert, is gedoop op 1 September 1709, te Stellenbosch. Die paartjie se laaste kind, Tobias, is op 28 Junie 1711 gedoop, hierdie keer in Kaapstad.
Joost se handtekening in sy 1718 testament.
Die lewe van die twee broers, soos hierbo uiteengesit, verskil drasties met die beskrywing in die 1975 Geslagsregister, maar tog heers 'n soortgelyke tema: twee broers wat met moeite 'n waarskynlik verarmde bestaan agtergelaat het, om die onbekende in te vaar en daar uit niks 'n nuwe bestaan te skep.
 29 dito [Maart] / Anna / Jan Cornelis Bombam en Catarina Harmens. Cape Town Baptisms 1680. Getranskribeer deur Richard Ball en Corney Keller, uit die Verbatim-kopieë VC 603, Nederduits Gereformeerde Kerk, dope 1665 tot 1696, Kaapse argiewe.
 Die trou- en doopindeks van die Sint Medardus-parogie is verkrygbaar by die Rijksarchief te Brugge: Inventaris: 9999/995, Argiefbestanddeel: 1072_000_00060_000_0_0178_r , of aanlyn:
Die dooprekords van die Sint Mildreda-parogie is nie geïndekseer nie. Die skryfster het self die dooprekords van 1634 tot 1681 getranskribeer. Rijksargief te Brugge: Inventaris: 9999/998, Argiefbestanddeel: 9000_000_00368_000_0_0001_r , of aanlyn:
 Gebaseer op a) my eie ervarings met die Izenberge-dooprekords, b) 'n soektog tussen die bykans 30 miljoen rekords op die webwerfvan die Belgiese Rijksargief http://search.arch.be/nl/zoeken-naar-personen) en 'n soektog op FamilySearch.org. Gesoek in die tydperk 1650-1690.
 - [18e] ditto [Februarie] Johannes Bastiaanse van Cabo Jongm:, met / Maria Pieterse van dijk jongedogter. Nederduits Gereformeerde Kerkregisters, Kaapse Argiewe, verkry op FamilySearch ( https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-266-12344-97553-91?cc=1478678 : 21 Mei 2014), South Africa > Cape of Good Hope > Stellenbosch > Marriages 1700-1788 > beeld 8 van 39.
 MOOC 15/1/1. 1719. Secretaris betaelt aen Johannes Bastiaensz als in huijwelijk hebbende Maria Elij... en Ik ondergesze als in huwelijk hebbende Maria Elij...
 Anno 1716 - Den 16de ditto [Februarie] Francois, soon van Johannis Basti/aanse en Anna Maria Pieterse Van Dijk. Getuijgen Anna Maria Pieterse De Leeuw. Drakenstein-doopregister, soos verkry op die webwerf van die First Fifty Years-projek: http://www.e-family.co.za/ffy/e2039.htm Ook beskikbaar op Drakenstein I Baptisms.
22] Precis of the Archives of the Cape of Good Hope: The Defence of Willem Adriaan van der Stel, deur H.C.V. Leibbrandt. 1897. W.A. Richards & Sons: Kaapstad. p184-185
 Joost se laaste V.O.C.-kontrak waarin na hom verwys word as houtkapper is vir die periode 1700-1702. CJ 2873-142.
 Persoonen die haer inde egt begeven / ... / 4 Mart 1696 / Joost Pieters jongm: met /Catharina Verburg jongd:
Hierdie datum word in sommige bronne as 7 Maart gegee, maar as ander rekords van dieselfde pastoor met mekaar vergelyk word, is dit heel duidelik 'n 4. Nederduits Gereformeerde Kerkregisters, Kaapse Argiewe, verkry op FamilySearch ( https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-267-11116-195133-1?cc=1478678: 21 Mei 2014), South Africa > Cape of Good Hope > Cape Town > Baptisms 1695-1712 > beeld 52 van 84; Staatsargiewe, Kaapprovinsie.
 Testament: van Dijk, Joost Pietersz. 1718. CJ 2651-01-28-1. Kaapstad Argief
 7 Sept. van Burgert Pieterz van Dyk en Anna / greef, onder getuyge van Matthijs greef en /Susanna Claase gent. / Matthijs. Nederduits Gereformeerde Kerkregisters, Kaapse Argiewe, verkry op FamilySearch ( https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:VRL9-Z35: 4 Desember 2014), Matthijs Van Dyk, 07 Sep 1704, Baptism; citing p. , Cape Town, Cape of Good Hope, South Africa, State Archives, Cape Province; FHL microfilm 2,214,107.
 Matthijs ontbreek in byvoorbeld die volgende bronne:
• Geslagsregisters van die Ou Kaapse Families, deur C.C. de Villiers en C. Pama. A.A. Balkema: Kaapstad. 1981.
• Suid-Afrikaanse Familieregisters, deur die Genealogiese Instituut van Suid-Afrika. 2016
• Suid-Afrikaanse Geslagsregisters 2 D-G, deur J.A. Heese. Raad vir Geesteswetenskaplike Navorising: Pretoria. 1989.
• Geslagsregister van die broers Joost en Burgert van Dyk, deur J.H. van Dyk, M.A., M.Ed. 1975. Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. Pretoria.
 D:o (28 Jun) / van Burgert Pietersz van Dijk, en Anna / Greef; de getuige was Johannes Fredrik /Delitsz. /- Tobias . Getranskribeer deur Corney Keller, uit die Verbatim-kopieë VC 604, Nederduits Gereformeerde Kerk, dope 1695-1712, Kaapse argiewe. http://www.eggsa.org/sarecords/index.php/church-registers/cape-town-baptisms-1695-1712/154-cape-town-baptisms-1711
 9 Meij 1706: Helena Scholt - Sybrand halfs:. Nederduits Gereformeerde Kerkregisters, Kaapse Argiewe, 1660-1970, FamilySearch https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-267-11116-195006-89?cc=1478678 : 21 Mei 2014), South Africa > Cape of Good Hope > Cape Town > Baptisms 1695-1712 > afbeelding 40 van 84; Staatsargiewe, Kaapprovinsie.
 1714 / 19 Augusti. - gedoopt een slaaven-kind van burgert Piettersz. / van Dijk: de wader Joost Pietersz. van Dijk; de / moeder Helena Siewerts: de geuigen Christiaan: van de kust, en Susanna van Batavia. - Andries.
Let wel: bostaande "slawekind van Burgert Pieters" beteken dat die kind (en dus ook sy ma) aan Burgert behoort het. Nederduits Gereformeerde Kerkregisters, Kaapse Argiewe, 1695-1976, FamilySearch ( https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-267-11116-194688-91?cc=1478678 : 21 Mei 2014), South Africa > Cape of Good Hope > Cape Town > Baptisms 1713-1741> afbeelding 99 van 109; Staatsargiewe, Kaapprovinsie.
Navorsing en bydraë deur:
This month 24642