OB alweer in die sop | LitNet
OB alweer in die sop
Bettina Wyngaard Rubrieke 2019-07-30
Busisiwe Mkhwebane beleef tot dusver 'n vrotterige jaar. Eintlik 'n vrotterige termyn, maar dis wat gebeur as 'n mens skoene probeer vul wat hopeloos te groot is. Soms. En soms dra mens se eie onbevoegdheid, oneerlikheid en arrogansie daartoe by dat jy swaarkry.
Enigeen wat Thuli Madonsela opvolg, kan verwag dat dieselfde publiek wat hulle moet beskerm nie vreeslik opgewonde gaan wees oor hul aanstelling nie. Boonop is die pos van Openbare Beskermer van so 'n aard dat, maak nie saak wat jy besluit nie, iemand gaan dink jy probeer die een of ander politieke party of individu bevoordeel. Selfs Madonsela was by geleentheid beskuldig dat sy vir die CIA werk, of dat sy gekant is teen die ANC, en veel meer. It comes with the territory. Dis egter 'n heel ander saak wanneer die hoogste hof bevind dat jy oneerlik opgetree het, die hof 'n rat voor die oë probeer draai het, en/of onbekwaam is, soos wat verlede week met Mkhwebane gebeur het.
Dis erg genoeg wanneer die hof so 'n bevinding maak teen enige amptenaar in 'n publieke vertrouensposisie, maar daar is ander implikasies wanneer dit teen 'n toegelate prokureur of advokaat gemaak word. In die eerste instansie is alle regspraktisyns offisiere van die hof, met 'n verantwoordelikheid om eties op te tree. Daar is ook verskeie professionele organisasies wie se plig dit is om regspraktisyns tot verantwoording te roep wanneer hulle die reëls oortree.
Die gesprek in die openbare domein fokus op die politieke implikasies wat die beslissing vir Mkwhebane inhou. Gaan die president stappe doen om haar van haar pos te onthef? Veel belangriker, sekerlik uit 'n regsoogpunt, is die professionele implikasies. Ons weet tog almal met die regte politieke invloed kan sy alle politieke aanspreeklikheid ontduik. Wanneer daar egter 'n hofuitspraak is wat haar bevoegdheid om in professionele kapasiteit as regsamptenaar voort te gaan, bevraagteken, is dit moeiliker om professionele aanspreeklikheid te ontduik.
Nadel (National Association of Democratic Lawyers) en Accountability Now, twee organisasies bekend as menseregte kampvegters, het nou beweer dat sy nie "fit and proper" is om voort te gaan om as advokaat te praktiseer nie, en het versoek dat sy van die rol van advokate geskrap moet word. Hierdie klag moet nou ondersoek word. Indien daar ten gunste van Nadel beslis word, sal sy nie meer as advokaat kan praktiseer nie. Dit sal die president se taak aansienlik makliker maak indien hy van voorneme is om van haar ontslae te raak.
Die publiek is met reg verontwaardig. Wat egter baie maklik vergeet word, is dat Busisiwe Mkhwebane nie die anomalie is in die geskiedenis van Openbare Beskermers in Suid Afrika nie. Thuli Madonsela is. Wie onthou die naam van die Openbare Beskermer voor Madonsela, sonder om dit te gaan opsoek? Wie kan die naam, of inhoud, van een enkele verslag deur vorige Openbare Beskermers onthou?
Madonsela het die rol van Openbare Beskermer ernstig benader en met die publiek (en die media) oop kaarte gespeel op 'n manier waaraan ons nie gewoond was nie. Toegegee, geen van die vorige OB’s het nodig gehad om met Zuma en sy kabaal af te reken nie. In daardie sin was Zuma absoluut nodig om die posisie van OB tot sy reg te laat kom en in die openbare geheue te vestig. Sonder Zuma sou Madonsela nie tot haar reg kon kom nie.
Maar hou in gedagte dat Zuma en sy staatskapingsprojek nie in 'n vakuum ontstaan het nie. Die sade en die wortels van korrupsie is reeds in die eerste demokratiese regerings, tydens die aanstellings van die eerste OB's, geplant. Wat Madonsela anders gemaak het, was dat sy die soort tuinier was wat nie onkruid in haar tuin duld nie. In 'n demokrasie van 25 jaar het ons nog net agt jaar van absoluut onkreukbare, kompetente openbare beskerming gehad.
Het ons verwag dit sal voortgaan? Zuma het geleer uit die foute van die verlede. Om die staatskapingsprojek te voltooi, was die OB een van die absoluut onontbeerlike posisies wat gekompromiteer moes word, saam met die Vervolgingsgesag, die regsbank en die fiskus. Gee ek hiermee te kenne dat Mkwhebane gekaap is? Dalk is sy net inkompetent, en het gelieg om dit te probeer wegsteek. Dalk weet sy regtig nie wat van 'n OB verwag word nie. Wie weet, dalk het sy Thuli genader met 'n versoek om haar van advies te bedien.
Of dalk, as iets soos 'n perd lyk, soos 'n perd runnik en soos 'n perd ruik, is dit nie 'n sebra nie.
Ek dink nie Mkwhebane is inkompetent of dom nie. Ek dink sy verstaan die rol van die Openbare Beskermer perfek. Ek dink sy is 'n intelligente vrou. Ek dink sy is absoluut lojaal en pligsgetrou in die uitvoering van haar pligte. Sy doen presies waarvoor sy aangestel is.
Sy was waarskynlik net nooit aangestel om die openbare belang te beskerm nie.
In die saak Public Protector v South African Reserve Bank CCT107/18
het die hof ondermeer bevind dat:
"Furthermore, the Constitutional Court upheld the High Court’s finding that the Public Protector had acted in bad faith and agreed that she had exceeded the bounds of her potential indemnification under the Public Protector Act. The Constitutional Court held that the Public Protector’s entire model of investigation was flawed, and that she was not honest about her engagements during the investigation. In addition, she failed to engage with the parties directly affected by her new remedial action before she published her final report. Furthermore, the Constitutional Court held that the Public Protector had failed to explain why she had not disclosed any of her meetings with the Presidency in the final report, or why, contrary to her general practise, she did not produce transcriptions of her meetings with the Presidency or the State Security Agency. Moreover, the Constitutional Court found that the Public Protector had put forward a number of falsehoods in the course of litigation, including misrepresenting under oath before the High Court that the economic analysis which underpinned the final report was based on expert economic advice, which it was not. In the Constitutional Court, the Public Protector’s various explanations of her conduct were found to be contradictory. The Constitutional Court concluded that the punitive aspect of the costs order against the Public Protector must stand in light of the standard of conduct expected from public officials and the number of falsehoods put forward by the Public Protector in the course of the litigation. It was for these reasons that the Public Protector’s appeal was dismissed"
Falsehoods is tog onwaarhede, fabrikasies dus leuens. As jy so laag sou daal om 'n hoërhof te mislei deur openlik leuens as waarhede voor te stel is jy dan nog werklik geskik om die pligte van Openbare Beskermer uit te voer?