In sy boek The Cult of Rhodes wys Paul Maylam hoe historici die imperialis oor die laaste dekades aansienlik kritieser benader, nadat die eerste dekades ná Rhodes se dood gekenmerk is deur verskeie hagiografieë waarin hy as ŉ goedaardige paternalis voorgestel is wat eintlik die swartes se belange op die hart gedra het.
Hy het honderdduisende mense vroegtydig die dood in gejaag. Maar hy het Frankryk en Europa ook ingrypend gemoderniseer.
Ek stem vir die nugter benadering toe die geskiedenis en bekend steling aan die waarheid. Sl is die leun hoe snel die waarheid agtehaaal hon wel.
Ek is nie heeltemal seker wat die skrywer bedoel sou Tsjaka in Natal gemoderniseer het nie? As bedoel word hy sou paaie, geboue en ander infrastruktuur opgerig het, is dit eintlik lagwekkend. Hy het wel oorlog en mag verstaan. Dit het soos vele Afrika despote sy einde beteken. Hy is deur sy eie broers vermoor.
Die toonaard van die politiek in Suid-Afrika is immers reeds anders as in 1994. En dit is nie die toonaard van ’n gemiddelde Westerse demokrasie nie.
Vir sommige mense is hierdie toestande nie ’n probleem nie. Mens moet diesulkes ook maar die kans gee om ‘n opwindende lewensrit mee te maak.
Daar is egter ’n kritieke massa aan die vorm onder vele groepe wat genoeg gehad het van die falende ANC-projek. Hulle is reeds in hulle gemoed vryburgers, of hulle gaan dit vorentoe word.
Hulle soek vreedsaam ’n ander verhouding met die orde in Suid-Afrika. Alberto Melucci meen die moontlikheid om so ’n ander verhouding te vestig met ’n politieke orde is ’n demokrasie se kerneienskap.
In die geval van Afrikaner-vryburgers is daar egter nie juis ’n jeuggolf nie. Die aktiewes onder hulle werk aan alternatiewe instellings om hulle te beveilig en op te voed. Maar meestal werk hulle net om kop bo water te hou.
Van Wyk Louw skryf: “Daarby glo ek dat alle vrye volke deur oorleg of organisasie gedurig moet saamwerk, nie alleen omdat dit prakties nuttig is vir almal nie, maar ook omdat die gees van die mens vir ons ’n deelname aan die geestelike lewe van die volste rykdom en die vreemdste verskeidenheid voorskryf.”
Verskillende mense drink vir sulke geesteskrag uit verskillende waterstrome, gewoonlik ver weg van die politiek. Hulle skakel die TV-nuus af en rig ’n eie bedryf op, skryf ’n brief aan ‘n geliefde, plant ’n boom.
Vir sommige is dit veral die ervaring van die aardse in Afrika, die landskappe, die reuke en klanke as die rooidag breek. Daar is ’n gesonde vorm van “bossies” raak.
Vir andere is dit weer soos Meister Eckhart genoem het in die Middeleeue met sy pestilensies: om die krag wat God in mens se siel geplaas het, die beste deel van wie jy is, die goddelike vonk, te laat opvlam.
Dalk was dit die kern van die eenvoudige Afrikaanse kinderliedjie: laat jou liggie skyn. Dit help ander as jy hulle in swaar tye help, en dit rig en vorm ook mens self. Ons kragbron is gelukkig nie van Eskom afhanklik nie.
In die geskiedenis wek hartstog dikwels die energie op vir ’n volgende rondte: liefde vir die “mooi dinge” waaroor N.P. van Wyk Louw skryf, trots op ’n pioniersgeskiedenis, koue woede oor die vernietiging van dit wat met moeite opgebou is.
Hoe het die Berber-kerkvader Augustinus nou weer geskryf terwyl die Wes-Romeinse Ryk om hom inplof? Die mense kla oor slegte tye, maar hulle is die tyd. Leef beter, en die tyd sal verbeter.
Dit is onduidelik hoe en waar die vryburgers vorentoe hul vredeskamp sal opslaan in die velde van Afrika. Maar iewers in die bosse sal hulle dalk die woorde van ’n ou Spesmagman hoor:
Dalk is sukses net beskore vir latere geslagte. Maar jy moet ook dan geestelik kan vasbyt en voluit leef tot waar jy die fakkel kan oorgee.
Hy het die besoekende Pirates (Goue Leeus), een van die groot gunstelinge om die beker in te palm, 38-31 geklop.