AIE: 300 Spreekwoorde
Ou en nuwe spreekwoorde in die kollig
Spreekwoorde is die speserye van 'n taal en daarom bestudeer Afrikaans in Europa met behulp van die kundige dr. Anton Prinsloo die Afrikaanse spreekwoorde van naderby.
Dié projek bied nie bloot 'n alfabetiese lys van die verskillende spreekwoorde aan nie. In die bespreking van die gekose spreekwoorde kyk die outeur kortliks na die oorsprong en die betekenis van die uitsprake.
Daar is reeds 300 spreekwoorde gepubliseer.
U is ook welkom om inligting oor spreekwoorde wat nie in die lys opgeneem is nie, aan te vra sodat ons dit by die lys kan toevoeg.
Die projek is gegrond op Dr. Prinsloo se Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom wat in 2004 by Pharos in Kaapstad verskyn het.
In die Griekse mitologie was Argus 'n mensagtige monster met 'n honderd oë waarvan sommige altyd oop was. Hy moes Zeus se geliefde Io oppas.
Augiasstal: Die Augiasstal reinig ('n Byna onmoontlike taak verrig).
Augias was 'n mitologiese koning wat duisende beeste in sy stal aangehou het en dit dertig jaar lank nie skoongemaak het nie. Herkules het dit op een dag gedoen.
Vervorming van kaserne, 'n reeks geboue vir die huisvesting van ''n hele aantal soldate. In 1844 in Afrikaans as kazarne opgeteken.
Koerland: Iemand het van Koerland se vleis geëet (iemand is lui):
Na aanleiding van 'n Bolandse trekos van die 19de eeu, genaamd Koerland, wat vir sy luiheid berug was.
Dit is oorspronklik gesê wanneer iemand op 'n skynheilige, geveinsde manier trane stort. 'n Latere ontwikkeling was dat mense dit gelykgestel het aan lang trane huil, wat met spyt en onbarmhartigheid verband hou. Die oudste verklaring is dié wat Photius, die patriarg van Konstantinopel, in die 9de eeu v.C. gegee het. Daarvolgens sou die dier 'n geluid maak soos 'n kind wat huil om sy slagoffers te lok, en dan boonop huil terwyl hy sy slagoffer vreet. Hy sou dan ook huil omdat daar so min vleis aan die kop van sy slagoffer is, volgens 'n Griekse oorlewering van die 4de eeu. Ander het geglo dat die monster nie so harteloos is nie, maar huil omdat hy so 'n wrede daad moes doen. Sommige sê dat die gesegde bloot verwys na merke onder sy oë wat soos trane lyk. Wat nader aan die waarheid is, is dat die krokodil se traankliere baie vloeistof afskei as hy eet en dat dit tot die uitdrukking aanleiding gegee het.
Lotosland, Lotusland: In Lotosland, Lotusland wees (luilekker leef)
Volgens die Griekse geskiedskrywer, Homeros, het die mense van Lotusland van die lotusboom geëet. Dit het veroorsaak dat hulle hulle vriende en huise vergeet het en geen begeerte gehad het om uit die land pad te gee nie, maar net so luilekker voort te bestaan.
Na aanleiding van die skatryk Romeinse generaal, Lucius Lucullus, wat na sy aftrede oordadige, uitspattige feesmaaltye aangebied het.
Een van die betekenisse van Nederlands maling is "maalstroom van gedagtes" – dus om iemand deurmekaar te maak, of 'n "loopje te nemen" met iemand: dus op 'n dwaalspoor te lei.
Gaius Maecenas was 'n raadsman van die Romeinse keiser Augustus en beskermer van die letterkunde.
Na aanleiding van I Kon. 21 waar Nabot op 'n onderduimse manier deur Agab se vrou om die lewe laat bring is om sy wingerd vir haar man te bekom.
Dié uitdrukking het letterlik beteken "te laat kom", met die verdere toepassing dat 'n mens dan nie sou weet wat die onderwerp van die gesprek is wat jou koms voorafgegaan het nie. Die nagskuit het baie duidelik gekom nadat die mense al gaan slaap het.
'n Nederlandse verklaring hiervoor is dat die Oos-Indiese volke weens die warm klimaat van nature traag is om te luister; ook, dat die Oosterse vorste dikwels voorgee dat hulle vertoë van westerse regerings nie begryp nie om sodoende tyd te wen om planne te beraam.
Vroeër het dié uitdrukking ook beteken "die koers kwyt wees, die sinne kwyt wees". Dit het eintlik letterlik beteken om ver wes van jou gewone koers te vaar en onseker te wees oor waar jy jou bevind. Dit sou skippers verwar. "Bewusteloos" is 'n latere ontwikkeling in betekenis.
Xantippe: 'n Egte (regte) Xantippe ('n kwaai, twissieke vrou):
Bekendstelling van die outeur
Gebore op 22 Mei 1941 in Heilbron, Oranje-Vrystaat en sterf in 2016.
Opleiding: 1957: Matrikuleer Afrikaanse Hoër Seunskool, Pretoria. 1981: B.A. (met lof). 1983: Hons.B.A. (met lof). 1984: M.A. en 1986: D.Litt. et Phil. in die Afrikaanse taalkunde (alle grade aan Unisa). Verhandeling en proefskrif oor die morfologie van vaktaal, in die besonder Afrikaans by besproeiingsnavorsing.
Toepaslike beroepe: Redakteur SA Waterbulletin 1974-85; Senior mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse taal op Stellenbosch 1985-87; Afrikaanse taaladviseur, later hooftaaladviseur, SAUK 1987-1995; spesialisomroeper by Radiosondergrense (RSG) 1995-2004, verantwoordelik onder meer vir taal- en klassiekemusiekprogramme en versorging en aanbieding van Kollig op die Kerk. (Tans vryskutleksikograaf en –rubriekskrywer: Taalkruie Vrydae in Volksblad nou in sy 7de jaar.) Aanbieder van twee reekse van Digitaal, 'n taalprogram op Kyknet.
Lidmaatskap: Lid van die S.A. Akademie vir Wetenskap en vanaf 1988; lid van sy Taalkommissie vanaf 1989, voorsitter vanaf 1999 tot 2003; eerste voorsitter van die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans 2003.
Publikasies: Talle artikels in vaktydskrifte en referate oor Afrikaanse taalkundeonderwerpe; medeskrywer saam met prof. F.F. Odendal van 'n normerende woordeboek (Afrikaans op sy beste); skrywer van Feite, flaters, fiksie (2001 – 'n versameling taaleienaardighede); Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom (2004); Sleng (2006). Mede-outeur van die Etimologiewoordeboek van Afrikaans se Supplement (2007); Annerlike Afrikaans ('n woordeboek van Afrikaanse kontreitaal) (2009)
Toekennings: Meriete- (1983) en Voortreflikheidstoekenning (1984) van die S.A. Instituut vir Bedryfsredakteurs; Kerkbode-radioprys vir 2002 vir versorging en aanbieding van Kollig op die kerk op RSG; C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap van die S.A. Akademie vir Wetenskap en Kuns (2003); FAK se toekenning (goud) vir besondere kultuurprestasie in die handhawing van Afrikaans (TV, radio en gedrukte media - 2003); drie Woordwystoekennings van die ATKV vir publikasies 1994-2005.
In 2001 het die Académie française hom genooi om in Parys samesprekings te voer oor gemeenskaplike probleme met die indringing van Engels in Afrikaans en in Frans.