Kubaanse dokters kos SA dalk honderde miljoene randeMediese professionele persone van Kuba kom in Suid-Afrika aan (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Te midde van groot lof oor die aankoms die afgelope naweek van Kubaanse mediese personeel wat Suid-Afrika kom help om die verspreiding van Covid-19 te bekamp, het daar nou ook indringende vrae ontstaan oor wat die projek die land gaan kos. Volgens ŉ vorderingsverslag van die departement van gesondheid in Maroela Media se besit, beloop die staatsbegroting vir 187 lede van die Kubaanse Brigade honderde miljoene rande vir die 12 maande wat hulle in die land gaan wees. Altesaam 217 Kubane het uiteindelik Sondag hier geland wat beteken dat die begroting waarskynlik opwaarts aangepas sal moet word. Die egtheid van die verslag kon nie bevestig word nie. Die tesourie is glo gevra om dié astronomiese bedrae geld vir die Kubaanse dokters goed te keur. Die tesourie kon nie Maroela Media se vrae hieroor beantwoord nie en het navrae na die departement van gesondheid verwys. Maroela Media het Maandag berig pres. Cyril Ramaphosa het 217 mediese professionele persone van Kuba verwelkom wat Maandag in Suid-Afrika aangekom het om die land te help in die stryd teen die Covid-19-pandemie. Ramaphosa het vroeër pres. Díaz Canel Bermúdez versoek om die mediese span na Suid-Afrika te stuur. Die groep bestaan onder andere uit kenners in epidemiologie, biostatistiek en openbare gesondheid, familiedokters en gesondheidsorgtegnologie-ingenieurs. Mediese professionele persone van Kuba kom in Suid-Afrika aan (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Die Vryheidsfront Plus se woordvoerder, Wouter Wessels, sê daar is baie onduidelikheid rakende die Kubaanse hulp en die bewerings in die vorderingsverslag word opgevolg aangesien dit nie in die portefeuljekomitee oor gesondheid bevestig kon word nie. Hy sê vrae rakende die koste en wat Suid-Afrika in ruil vir die hulp aan Kuba gee, moet beantwoord word. “Baie van die verpligte verkrygings- en begrotingsprosedures word tans omseil weens die krisis en die nood. Dit is verstaanbaar dat aankope deur die regering nie tans op die gewone wyse gedoen kan word nie weens die dringendheid, maar deursigtigheid met openbare geld is steeds baie belangrik,” sê Wessels. Die VF Plus is van mening dat afgetrede dokters en verpleegsters gebruik kan word om die tekort aan primêre en voorkomende sorg aan te vul. Wanneer die krisis verby is, moet die Kubaanse span na Kuba terugkeer en nie toegelaat word om deur die agterdeur, sonder die nodige akkreditasie, in te glip nie. “Dít moet slegs korttermynhulp wees,” sê Wessels. Siviwe Gwarube, die DA se skaduminister van gesondheid, meen dis belangrik om daarop te let dat die ontplooiing van die Kubaanse mediese werkers ŉ diens is wat Suid-Afrika by die Kubaanse regering koop, en dus nie gratis is nie. “Dis nie duidelik of die regering ŉ vaardigheidsoudit gedoen het om te verseker dat ons wel die kundigheid kry wat ons benodig en waaroor ons eie mediese korps nie beskik nie,” sê sy. “Die land se beperkte hulpbronne moet aangewend word om in ons eie gesondheidspersoneel te belê en ook in persoonlike beskermende toerusting vir hulle.” Kuba is welbekend vir sy mediese diplomasie; letterlik duisende Kubaanse dokters werk oor die wêreld in opdrag van hul land se regering en verdien so miljarde dollars in kontant vir Kuba se staatskas. Mediese professionele persone van Kuba kom in Suid-Afrika aan (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) “Die geld kon beter aangewend word deur Suid-Afrika se eie werklose dokters en mediese beamptes, wat nog nie vir gemeenskapsdiens uitgeplaas is nie, in diens te neem,” sê die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging (Sama) in ŉ mediavrystelling wat Dinsdag uitgereik is. Volgens Sama se voorsitter, dr. Angelique Coetzee, het baie privaat praktisyns aangedui dat hulle bereid is om te help. “Suid-Afrika het talle gesondheidspesialiste, huisartse en epidemioloë wat in hierdie baie uitdagende tydperk die president se oproep om hulp sou gehoorsaam het,” sê sy. “Daar moes ŉ konsultasieproses gewees het voor die Kubaanse spesialiste na Suid-Afrika gebring is – en dít kon eers geskied ná alle menslike hulpbronne plaaslik uitgeput is.” Die Solidariteit beroepsgilde vir gesondheidspraktisyns en verpleegkunde het ook Woensdag gesê ’n groot aantal medies gekwalifiseerde Suid-Afrikaners word tans verhoed om te praktiseer. “Kostes rakende die ontplooiing van die Kubane, wat onder andere addisionele vlugte, kwarantyn, maaltye en tolkdienste insluit, word aangegaan. Hierdie geld kon ook baie produktief aangewend gewees het om die talle Suid-Afrikaanse mediese personeel wat nou onder die pandemie gebuk gaan, by te staan,” sê Henru Krüger, hoof van die gilde. Hy sê die meeste gesondheidspraktisyns in Suid-Afrika praktiseer as eenmansake wat nie onder die huidige regulasies kwalifiseer vir hulpfondse nie. “Geld moet dus ook op eie bodem teruggeploeg word.” Natalie Zimmelman, die Suid-Afrikaanse Narkotiseursvereniging (Sasa) se hoof- uitvoerende beampte, meen die saak is baie sensitief, word maklik verpolitiseer en gaan boonop met baie emosionele reaksie gepaard. “Opgeleide menslike hulpbronne is altyd nodig, maar dit neem langer om ŉ span op te bou as wat dit neem om beddens en ventilators en persoonlike beskermende toerusting te vervaardig en dis waar ons grootste tekorte is,” sê sy. Maroela Media het die departement van gesondheid Dinsdag genader om kommentaar, maar wag nog op ŉ antwoord.