Nuuskommentaar: Die bal laat valArgieffoto Tog, terwyl die kwessie in die lug hang, bied dit dalk die geleentheid dat die hele kwessie opnuut onder oë geneem word, en of daar nie ’n oplossing is om te verhinder dat rugby bloot ’n rykmansport word wat die minder welgestelde persoon daarvan weerhou om sy gunstelingsport te volg. Rugby is koning! Of is dit nog? Vir baie Suid-Afrikaners is rugby wel koning, en het dit ’n ingebedde deel van die kultuur geword wat dikwels met ’n vleisie op die kole en ’n heerlike kuier gepaard gaan. Iemand wat toentertyd ’n radio gehad het, was omtrent ewe gewild omdat rugby daarop gevolg kon word, as dat die buurt om die radio kon saamtrek wanneer verkiesingsuitslae bekend gemaak word nadat die “toet-toet” die opgewonde luisteraar byna gek van afwagting gemaak het. En die middernagtelike opstanery om langs die radio in te skuif as die Springbokke doer in die land van die Silwer Varing teen die All Blacks hul stem dik maak. Toe kom TV, en toe beroepsrugby. Die toneel verander blitsvinnig. Rugby het deel van ’n wyer verwysingsveld geword. Min Suid-Afrikaners sal vandag nie weet wat dit beteken as die politieke analis skryf dat Zuma vir Ramaphosa die een “hospitaal-paas” na die ander laat loop het nie. In ’n gemoedeliker omgewing het gemeenskapsradiostasies soms met hul plaaslike rugbybonde ooreengekom om plaaslike rugbywedstryde uit te saai. Tot die SAUK dit op ’n dag duidelik maak dat die uitsaairegte wat die openbare uitsaaier aangeskaf het, ook wedstryde insluit wat die SAUK nie beplan om uit te saai nie. Skielik sit veral plattelanders wat ver van hul bonde se hoofkwartier woon, afgesluit van die rugby wat hulle na aan die hart lê. Selfs die Vrystaat en ander semi-plattelandse bonde ken dit. Die wedstryde word dikwels nie uitgesaai nie, en word dit wel uitgesaai, is die lyn na Bloemfontein net te gereeld poegaai. ’n Siek Vrystaatse rugby-ondersteuner kon by geleentheid ’n wedstryd tussen die Vrystaat en die Haaie slegs “volg” deur op ’n Zoeloestasie daarna te luister, en so darem ’n idee van die telling kry. En probeer nou maar die Vrystaat en Kings se Pro14-wedstryde op radio volg – dit bestaan omtrent nie – net soos die Springbokke se toetse in veral Argentinië eenvoudig nie radiogewys bestaan nie. Hoekom die Springbokke se toets teen Italië op dieselfde toer uitgesaai kan word, maar nie die toets teen Frankryk nie, is nie heeltemal duidelik nie. Om rugby “oor die lugweë” te kan volg, beteken dat seker die duurste betaal-TV-opsie (na berig word in die orde van R1 000 per maand) aangeskaf moet word. Dit is buite die bereik van baie Suid-Afrikaners, maar heel dikwels word die oë toegeknyp en die pakket aangeskaf – en raak die munisipale rekening daarna maandeliks verder agter. Vir groot dele van die bevolking wat as die teikenmark vir rastransformasie moet dien, is betaal-TV nie eens ’n droom nie. Hulle bly dus tot ’n groot mate geïsoleer van die bemarking van die spel rugby. Volgens berigte lyk dit of die SAUK dalk vanjaar nie rugbywedstryde oor die radio gaan uitsaai nie. Hopelik is dit fopnuus, met misverstande oor hoe ’n begrotingsproses werk. Maar omdat die SAUK ook nie iets gerusstellends uitreik nie, tesame met rugbytoetse wat soms nie uitgesaai is nie, verwag die rugby-ondersteuners sonder betaal-TV nou enigiets. Maar is daar nie oplossings vir die probleem nie? Beroepsrugby is duur, en die deurlopende propvol pawiljoene wat dit sou vereis, bestaan nie meer nie. ’n Paar jaar gelede sou dit ondenkbaar wees dat steen en been gekla word oor Loftus Versveld wat Saterdag na Saterdag net ’n handjievol toeskouers lok. Ook ander stadions trek noustrop, terwyl enkeles, soos Nuweland, (nog) gereeld vol is. (Daar sal nog gesien moet word of die skuif van die Kaapstad-stadion daardie tradisie sal kan voortsit.) Die “maklike” uitweg is die verkoop van uitsaairegte aan betaal-TV. Danksy dié enorme inkomste kan behoorlik beplan en begroot word. Ook die SAUK sal radio-uitsaairegte moet koop om wedstryde gratis uit te saai. Die veronderstelling is dat die SAUK deur die verkoop van advertensieruimte die uitgawe meer as verhaal. Die SAUK vind wel die befondsing vir die uitsaai van ’n rits sokkerwedstryde, en op die oomblik word heelwat internasionale krieketwedstryde van die Proteas van begin tot einde uitgesaai. Afrikaans word wel liederlik afgeskeep met die feitlik uitsluitlike gebruik van Engels en ’n bietjie fanagalo (vermoedelik Xhosa). Kom dit egter by rugby, is die afwesigheid van die koning opvallend. Wanneer aan ’n nuwe, holistiese plan gewerk word, sal dit goed wees as die oplossing gemeenskapsradiostasies betrek. Die SAUK se rugbykommentator, Stephan Cloete, sou haas onbekend gebly het as hy, as amptenaar van Korrektiewe Dienste, nie die geleentheid gekry het om vir ’n gemeenskapsradiostasie, Radio Hoogland, rugby en krieket uit te saai nie. Ná Hoogland se ondergang, het hy Radio Rosestad met uitsendings bygestaan, voor die SAUK hom as volwaardige omroeper betrek het. Dit sal daarom hartseer wees as die SAUK radio-uitsendings van rugbywedstryde staak, en ook nie gemeenskapsradiostasies die geleentheid bied om wedstryde, wat in ieder geval nie die SAUK sou gehaal het nie, uit te saai nie. As hulle dit wel doen, sal hulle op so ’n manier sorg dat rugby die spel van die mense bly.