Hooglied 2: 8-18 (Llewellyn McMaster)
Ander tekste: Deuteronomium 4: 1-2, 6-9; 1 Kronieke 22: 1-19; Psalm 45: 1-2, 6-9; Markus 7: 1-8, 14-15, 21-23; Jakobus 1: 1-27
Die regte lewenswyse word aangeleer in ‘n huwelik waar man en vrou vreugde in mekaar vind.
Hooglied is eerste van die vyf Rolle,’n versameling wat deel vorm van die derde deel van die Hebreeuse Bybel, die Geskrifte. Daar bestaan min twyfel dat Hooglied ‘n minnelied is waarin die liefde tussen ‘n man en ‘n vrou besing word. Die skrywer praat in die eerste, tweede en derde persoon namens die verskillende karakters, te wete die man, die meisie, die digter, die vroue van Jerusalem en die broers van die meisie. Twee kategorieë liedere kan onderskei word, naamlik monoloë en dialoë.
Dit was algemeen aanvaar dat Salomo die outeur was na aanleiding van die opskrif. (alhoewel die Hebreeus hier as van, vir of oor Salomo vertaal kan word) Hierdie tradisionele siening was ongetwyfeld een van die redes waarom die boek as deel van die Hebreeuse kanon aanvaar is. Die bepalende faktor blyk egter die aanname van die allegoriese interpretasie van Hooglied as amptelike vertolking in beide die Judaisme en die Christendom.
Burden identifiseer vier “lokaliteite” of plekke wat herhaaldelik in die boek voorkom en wat die minnaars simpatiek of onsimpatiek gesind is: die woestyn, die platteland of oop veld, die stad en die huis. Die ontmoetingsplekke word binne toe gunstiger vir die vervulling van die liefde, behalwe dat die stad as ‘t ware as laaste en venynigste struikelblok die pad versper.
Vyf temas wat herhaaldelik voorkom en mekaar oorvleuel dra by tot die betekenis van die boek: uitlokking van die beminde; skeiding van die beminde; soektog na die beminde; selfhandhawing en hulde aan die liefde self.
Ons teksgedeelte tel onder die eerste tema. Die beskrywing van die land as ‘n lushof dien om die beminde aan te spoor om saam te kom. Die klassieke lentelied (2:8-14) dra die volgende boodskap: alles in die natuur is besig om te paar – waarom nie ons ook nie?
Terwyl die minnelied beskou word as die makrovorm, onderskei vakkundiges ‘n aantal mikrovorme: die bewonderingslied (bv 1:9-11; 2:1-3); beeldliedere (bv 1:13-14; 2:16); beskrywingsliedere bv 3:6-8); die selfportret (bv 1:5-6; 8:8-10); die spoglied (6:8-9; 8:11-12); die skertslied (1:7-8); die belewingslied bv 2:8-9; 2:10-13; 6:11-12) en liedere van verlange (bv 1:2-4; 2:4-5).
Hooglied bevat meeste van die konvensionele taalverskynsels wat in Bybelse en ander digkuns gebruik word, onder andere parallelismes, refrein, alliterasie, retoriese vrae, eufemisme, hiperbool en personifikasie.
Gemeenskaplike elemente (‘topoi’) van liefdesliedere moet as metafore en nie letterlik verstaan word nie. Die tematiese waarde van die metafore is belangrik vir die verstaan van die gedig(te) waarin hulle voorkom. Die digter van Hooglied maak van ‘n hele reeks gebruik
Flora, fauna en kunskatte speel ‘n belangrike rol in Hooglied;
druiwe en die wingerd is simbool van vroulike seksualiteit;
die tuin is ook ‘n simbool van vroulike seksualiteit en van die herstel van die paradystoestand;
die genietinge van die ryp vrugte (eet en drink) dui veral op manlike seksualiteit
seksuele sensualiteit word deur die gebruik van alle sintuie beklemtoon.
Verklaarders onderskei ses wyses van uitleg
Die allegories-tipologiese uitleg vergeestelik Hooglied. Hiervolgens sou die liefdesverhouding tussen man en vrou gesien word as die verbondsverhouding tussen Jahwe en Israel (Joodse uitleg) of Christus en sy kerk (Christelike vertolking). Kritiek teen hierdie manier van uitleg is dat die woorde en karakters binne hul verskillende verbande en die belang van die konteks en literêre vorme van Hooglied, heeltemal geïgnoreer word (Burden). Voorbeelde hiervan, as die meisie sê sy is bruingebrand, sê verklaarders dui dit op sonde. As sy van haar bortse praat, sê hulle dui dit op die Ou en Nuwe Testament.
Volgens die letterlik-historiese uitleg is Hooglied ‘n erotiese liefdeslied. Dis ‘n bundel liefdesliedere van of een outeur of wat deur verskillende outeurs op verskillende tye vir verskillende geleenthede geskryf is en deur ‘n redakteur op skrif gestel is.
Die kulties-mitologiese uitleg verklaar Hooglied as ‘n kultuslied wat in die vrugbaarhiedsritusse (veral tydens die hieros gamos, die heilige huweliksluiting) by die wisseling van winter en lente gebruik is.
Die voorstanders van die dramatiese opvatting reken dat ons Hooglied vanweë sy dialogiese karakter soos ‘n drama moet lees. Een van die voorstellings is dat Salomo ‘n mooi jong meisie uit die noorde van die land vir hom as vrou neem. Hierdie bruilof word dan in Hooglied besing.
Die strukturele samestelling bied vir sommige verklaarders die sleutel tot die verstaan van Hooglied. Hiervolgens moet die teks as gestruktureerde eenheid bestudeer word.
Volgens die letterkundige uitleg moet Hooglied soos enige ander boek hoofsaaklik as literatuur gelees word. Gegewens uit Hooglied dui daarop dat ons hier met die liefdeslewe en hofmakery van die Israeliete te make het. Pragtige fasette van die liefde kom na vore, naamlik die bewondering, die verlange met sy nagmerries, die aanspraak op getrouheid, en die blydskap van saamwees. “Dis liefdesgedigte op hulle beste!” (Burden)
Burden vat die betekenis van Hooglied soos volg saam: “God se wêreld sluit immers meer in as die eng godsdienstige, dit omvat ons hele lewe, ook die prag – maar enigmatiese wêreld van die liefde tussen ‘n meisie en haar vriend. Hierdie boek sal ‘n juweeltjie bly solank liefde tussen die geslagte ‘sterker as die dood is’. Die wyse spreukedigter sê mos dat ‘die liefde tussen ‘n man en ‘n meisie’ iets is wat hy die minste verstaan.”
Keel sien die basis van liefde in Hooglied ‘not as a vague genital lust but great admiration of the beloved partner, who seems inapproachable in his or her radiance – distant on inaccessible mountains, hidden in locked gardens, painfully longed for and sought. The lovers mutually experience one another as so beautiful, so radiant, so magnificent that every discovery, every possession of the other can be experienced only as unfathomable gift, never taken for granted.”
Hooglied het ‘n duidelike didaktiese funksie. Dit kan goed gebruik word as seksvoorligting aan jongmense en spesifiek as integrale deel van voorhuwelikse beraad, maar ook vir huweliksverrykingsprogramme.
Hooglied bied uitmuntende stof vir prediking oor intieme verhoudinge tussen die teenoorgestelde geslagte. Dit help ons om die mooi en reinheid van liefde en seks binne die regte perspektief te plaas, naamlik dat liefde en seks ten spyte van die verdraaide beeld waaraan ons gewoond geraak het, gawes van God is; ook dat liefde nie in die eerste plek seks in die oog het nie, maar dat seks die finale vervulling is van ‘n liefdesverhouding waarin beide persone mekaar bewonder en respekteer as skepsels van God.
‘n Preek wat aansluit by die oorhoofse tema, naamlik dat ‘n regte lewenswyse aangeleer word binne ‘n huweliksverhouding waarin man en vrou vreugde vind in mekaar, moet myns insiens begin by die skeppingsverhaal. Daar lees ons dat God sê: 'Dit is nie goed dat die mens alleen is nie. Ek sal vir hom iemand maak wat hom kan help, sy gelyke.’ (Gen 2:18). Hier word dit ondubbelsinnig gestel dat die God wat ons aanbid ons diepste menswees en behoeftes verstaan. G’n wonder nie, prof Heyns skryf dat Adam gefluit het van vreugde toe hy sy oë oopmaak en sy lewensmaat sien.
Dis belangrik dat ‘n mens daardie eerste oomblik van ontmoeting sal onthou of dan die eerste keer toe jy besef het dat hierdie ou of meisie jou hart laat bokspring het. Veral wanneer daar soms onweerswolke oor julle verhouding hang, of sommer net wanneer julle in mekaar se arms is. Die deel van hierdie herinneringe kan op wonderlike wyse help om weer so ‘n vonk in die verhouding te gee.
Wanneer die verliefde paartjie oor mekaar praat of sing in Hooglied, waardeer hulle God se skeppingswerk in mekaar. Hulle beskryf mekaar ook dan in terme van onder meer die plante en diereryk. Dit moet ons ook herinner aan die feit dat my maat skepsel van God is. Nie maar net seksobjek vir my selfsugtige behoeftes nie, maar beelddraer van God. Ons is aan mekaar gegee, geskenke uit God se hand – om lief te hê, te eer, te waardeer en te bewonder. Uiteindelik gaan dit in ons huweliksverhouding of watter verhouding ookal, daarom dat ons mekaar moet help om te word wat God uiteindelik wil hê elkeen van ons moet wees. Binne hierdie goter ruimte van die Goddelike plan skep Hy vir ons die ruimte om mekaar lief te hê en mekaar te geniet. Binne die groter oorgawe van myself aan God en die Goddelike wil bied Hy aan ons die geleentheid om onsself ook aan mekaar oor te gee.
Juis hierdie ‘mekaar’-element word pragtig deur Hooglied uitgedruk. Die man en vrou besing mekaar se lof, bewonder mekaar, verlang na mekaar.... Wanneer ons nie (bewustelik) hieraan aandag skenk nie, verval ons huwelik baie gou in ‘n groef – ons raak maar gewoond aan mekaar, ons neem mekaar se daarwees as vanselfsprekend aan, ons doen dinge bloot uit plig, maar sonder vreugde.
Die huweliksformulier moedig ons aan om dit wat Christus aan ons geskenk het uit te leef. ‘Bou met liefde en in vertroue voort op die mooi dinge wat julle in mekaar gevind het. Vermy selfsug en eiesinnigheid – dit verbreek die gemeenskap tussen mense. Gee julleself aan mekaar op allerlei maniere, met erns en met humor, in gelukkige omstandighede en in moeilike omstandighede.’
Kyk ons na ons huwelike in die algemeen, moet ons tot die gevolgtrekking kom dat baie mense getroud is, maar nie baie het ‘n huwelik nie.
As Christene mag ons nooit uit die oog verloor dat ‘n gelowige se huwelik nie sommer iets doodgewoon is nie. ‘Dit het ‘n heel unieke karakter. Ten diepste wys die huwelik heen na God se liefde vir die mens. Die liefde van God vir die sondige mens word maatstaf vir die liefde tussen man en vrou in ‘n huwelik. In God se verhouding met die mens kan huweliksmaats sien hoe hulle teenoor mekaar behoort op te tree.’ (Louw)
Die huwelik is een groot leer- of oefenskool. Dis ‘n lewenslange kurrikulum. Huweliksmaats moet altyddeur oop wees om van mekaar te leer, terwyl hulle albei oop is vir leiding van die Heilige Gees.
Om vreugde binne die huweliksverhouding te ervaar, beteken dat ons gedurig bewus moet wees van die dinge wat die huweliksverhouding kan skaad. Die huweliksformulier waarsku ons dat ‘die Satan nooit genoeë neem met wat mooi en goed is nie.’ Dr Douglas Rosenan in sy boek Slaying the Marraige Dragons, identifiseer die volgende drake as vyande van huweliksintimiteit: busyness erodes companionship, little neglects quench creative caring, affairs destroy commitment, passive husbands and angry wives handicap communication, codependent craziness sabotages completeness.
Wanneer julle die moontlike gevare geïdentifiseer het, kan julle voorsorg tref om jul huwelik te beskerm.
Hooglied bied aan ons een manier om seker te maak dat ons verhouding altyd groei en op die regte tye bloei. Hou aan om mekaar te bewonder, al is die figuur nie meer wat hy aan die begin was nie, al het die hare minder geword. Waardeer en koester die innerlike kwaliteite wat julle in mekaar ontdek het. Wanneer mense binne die huwelik van die begin af strewe om sielsgenote vir mekaar te wees, staan hulle huwelik ‘n groter kans om te hou.
Burden JJ& Prinsloo WS (red) Tweegesprek met God, Die Literatuur van die Ou Testament, Deel 3; Brenner A, The Song of Songs, Old Testament Guides; Keel O, The Song of Songs, A Continental Commentary; Louw D, Liefde is vir Altyd, ‘n Huweliksgids vir Verloofdes en Getroudes.