Meer as 'n honderd jaar van wetenskap
Die Fakulteit Natuurwetenskappe is ’n gevestigde en leidinggewende instituut met ’n trotse tradisie van onderrig en navorsing wat terugdateer tot 1866. Die volgende afdeling verskaf ’n kort oorsig oor sy vroeë geskiedenis, ontwikkelings sedert 1918, en die Fakulteit Natuurwetenskappe van vandag. Dit sluit ook ’n volledige lys in van al die dekane van die fakulteit sedert 1918.
Die omvattende geskiedenis van die US se Fakulteit Natuurwetenskappe sedert 1866 is nou gedokumenteer in boekformaat met teks en foto’s en sal in September 2018 gepubliseer word. Indien jy ’n kopie van hierdie boek vooraf wil bestel, stuur ’n e-pos vir meer inligting.
​Die oorsprong van die Fakulteit Natuurwetenskappe dateer terug tot 1866, toe kursusse in Wiskunde en Natuurwetenskappe deel uitgemaak het van die opleiding wat die Stellenbossche Gymnasium (vandag bekend as Paul Roos Gimnasium) aangebied het. Die tersiêre afdeling van die Gymnasium, die sogenaamde Arts Department, is in 1874 gevestig ná 'n verandering in wetgewing wat die vorige Board of Examiners met die University of the Cape of Good Hope vervang het.
In 1881 het die Arts Department “kollege-status" verkry en bekend gestaan as die Stellenbosch College. In 1874 is die Skotse Professor George Gordon as die eerste professor in wiskunde en natuurwetenskappe aangeste. Op daardie stadium was daar slegs twee professors in die Arts Department. In 1875 was daar vyf studente geregistreer vir die BA-graad, waarvan slegs een gegradueer het. In 1878 het HJL du Toit die eerste student in die Kaap van Goede Hoop geword wat 'n MA-graad in Wiskunde en Natuurkunde onder Professor Gordon se studieleiding verwerf het. In 1887 is die Kollege se naam verander na die Victoria College om Koningin Victoria se vyftigste jaar op die troon te vier.
Victoria College se Department of Language and Science is oorspronklik gehuisves in 'n klein geboutjie wat behoue gebly het op die hoek van Plein- en Ryneveldstraat in Stellenbosch. In 1893 het Prof William Thomson dit beskryf as “a two-roomed thatched cottage that leaked with every shower in winter". Die wetenskaplike toerusting vir sy Laboratory for Experimental Sciences is gestoor in twee muurkaste van 'n paar kubieke meter elk. In 1886 het die kollege verskuif na die Ou Hoofgebou. Hierdie gebou het gou te klein geword en in 1903, op inisiatief van Professor John Todd Morrison, is die Jan Marais Gebou vir Fisika voltooi.
In 1918 het die status van Victoria College verander na die Universiteit van Stellenbosch, met die Fakulteit van Wiskunde en Wetenskap as een van die vier fakulteite wat gevestig is in die nuwe instelling. In 1957 is die fakulteit herdoop na die Fakulteit Natuurwetenskappe.
Die Natuurwetenskappe Gebou was naas Opvoedkunde die tweede gebou om in 1916 gebou te word oorkant die ou rugbyveld. Dit was die tuiste van die Departemente Soölogie, Botanie, Geologie en Toegepaste Wiskunde. Die tweede gebou, die De Beers Gebou vir Chemie is in 1923 voltooi. Met verloop van tyd is ses geboue vir die Fakulteit Natuurwetenskappe opgerig langs Merrimanlaan. Hierdie geboue is steeds die tuiste van die oorspronklike akademiese departmente waarvoor hulle oorspronklik gebou is: die Merensky Gebou vir Fisika (1940), die Eerstejaarschemie Gebou (1957), die Kamer van Mynwese Gebou vir Geologie (1963), die Anatomie en Fisiologie Gebou (1957) en meer onlangs, die JC Smuts Gebou vir Mikrobiologie, Biochemie en Genetika (2000).
Toe die Universiteit van Stellenbosch in 1918 gestig is, was dissiplines soos Wiskunde, Toegepaste Wiskunde, Fisika, Chemie, Geologie, Plant- en Dierkunde reeds goed gevestig. In 1922 is die Departement Fisiologie gestig met Professor PJ Battaerd as hoof, en in 1925 is dit opgevolg met die totstandkoming van die Departement Huishoudkunde met Me Ivy van der Merwe as dosent In 2001 het die ontbondeling van hierdie departement gelei tot 'n BSc-stroom in Tekstiel- en Polimeerwetenskap binne die Departement Chemie en Polimeerwetenskap.
In 1969 het die Departement Wiskunde 'n eenjaarkurus in Rekenaarwetenskap ingestel en in 1970 is die Departement Rekenaarwetenskap gestig met Professor George Murray as die eerste departementshoof.
Die Departement Biochemie het in 1974 tot stand gekom na die samesmelting van die afdeling biochemie in die Departement Chemie met die Departement Landbouchemie. Professor JH Barnardt was die eerste hoof en Professor JL de Wit die eerste professor in hierdie nuwe Biochemie Departement.
Die oorsprong van die Departement Mikrobiologie soos wat ons dit vandag ken, dateer van 1918 met navorsingaktiwiteite in die Departement Plantpatologie in die Fakulteit Agriwetenskappe. Die grootste gedeelte van die navorsing was gefokus om fungi van belang vir die landbousektor te isoleer en te bestudeer. In 1958 het Professor Hennie Louw die eerste Suid-Afrikaanse wetenskaplike geword om 'n PhD in Mikrobiologie te verwerf. In 1961 het die Departement van Plantsiektestudies (tans Plantpatologie) en Mikrobiologie twee afsonderlike akademiese departemente geword met Professor Louw as die eerste hoof van die nuwe Departement Mikrobiologie. In 1997 is die Departement Mikrobiologie by die Fakulteit Natuurwetenskappe ingelyf.
Oor die afgelope twee dekades het die departementele struktuur van die Fakulteit Natuurwetenskappe aansienlik verander ten einde by te hou met groeiende studentegetalle, veranderende akademiese behoeftes en internasionale tendense.
In die vroeë 2000s het die afsondelike Departement Botanie en Department Soölogie hulle navorsingfokusareas versterk deur saam te smelt en die veel groter Departement Plant- en Dierkunde te vorm. Binne die Wiskundige Wetenskappe is groter sinergie tussen verskillende navorsingsareas in 2006 geskep deur die samesmelting van die individuele Departmente van Wiskunde, Toegepaste Wiskunde en Rekenaarwetenskap om die Departement Wiskundige Wetenskappe (Afdelings Wiskunde, Toegepaste Wiskunde, Rekenaarwetenskap) te vorm. Vóór 2006 het Toegepaste Wiskunde en Rekenaarwetenskap onder die Fakulteit Ingenieurswese geressorteer.
Die Sentrale Analitiese Fasiliteite (SAF) het in 1995 tot stand gekom met sewe groot analitiese instrumente. Vandag het navorsers en nagraadse studente toegang tot voorpunttegnologie wat analitiese apparaat aanbetref wat gesteun word deur hoogs opgeleide tegnici. Dit sluit in 'n CT skandeerder, DNS-opeenvolging, Elektronmikroskopie, Fluoresserende mikroskopie, Induktiefgekoppelde plasma-massaspektrometrie, en X-straal Fotoëlektron-spektroskopie, Massaspektrometrie, Neuromeganika en Kernmagnetiese resonansie.
Fakulteit Natuurwetenskappe vandag
Die Fakulteit Natuurwetenskappe se missie is om die natuurwetenskappe uit te brei deur middel van opleiding en navorsing van uitstaande gehalte én daardeur by te dra tot die welstand van die Suid-Afrikaanse gemeenskap en omgewing.
Die Fakulteit is sterk gefokus op navorsingsuitnemendheid: 73% van ons navorsers het graderings van die Nasionale Navorsingstigting en die fakulteit is die tuiste van elf navorsingleerstoele, wat ag SARChI navorsingsleerstoele insluit. Verskeie van hierdie leerstoelbekleërs is wêreldleiers op hulle onderskeie vakgebiede.
Die DWT/NNS Sentrum van Uitnemendheid in Indringerbiologie het in 2004 in die Fakulteit Natuurwetenskappe tot stand gekom. In 2006 het die Fakulteit nog twee Sentrums van Uitnemendheid ryker geword: die Suid-Afrikaanse Sentrum vir Epidemiologiese Modellering en Analise (SACEMA) en die Nasionale Instituut vir Teoretiese Fisika (NITHeP).
In 2010 is die Universiteit Stellenbosch se Waterinstituut (SUWI) gevestig ‒ 'n inisiatief van die toe dienende dekaan, Professor Eugene Cloete, ten einde die onderskeie waternavorsingsgroepe binne die groter universiteitsomgewing se werk te sinchroniseer. Dit het ten doel om die dryfkrag te wees agter die ontwikkeling van tegnologie en innovasie, en navorsing te bevorder om die uitdagings wat 'n waterskaars land in die gesig staar, die hoof te bied.
In 2016 is 'n kenner op die gebied van bioinformatika aangestel om 'n Sentrum vir Bioinformatika en Berekeningsbiologie op die been te bring wat oor fakulteitsgrense heen sal funksioneer. Die aanstelling van Professor Bubacarr Bah in die Humboldt Navorsingsleerstoel in Groot Data Analise by die Afrika Instituut vir Wiskundige Wetenskappe (AIMS) in 2017 sal hierdie inisiatief verder versterk.
Dekane van die Fakulteit Natuurwetenskappe: 1918 tot nou
Prof L Warnich
Prof TE Cloete
Prof DE Rawlings (waarnemend)
Prof A van Jaarsveld
Prof FJW Hahne
Prof C Engelbrecht
Prof JA de Bruyn
Prof MJ de Vries
Prof WL Mouton
Prof SRF Göldner
Prof EFCH Rohwer
Prof CA du Toit
1957 - 1959; 1966
Prof GG Cillié
Prof AC Cilliers
Prof HE Brink
Prof JM Joubert
Prof CGS de Villiers
1931 - 1935; 1945 - 1946
Prof ET Stegmann
Prof DF du Toit
1920 - 1924; 1936 - 1944
Prof JT Morrison
Prof G Gordon
Eerste professor in wiskunde, Victoria Kollege, 1874