Vir die voëls: Dit klink soos 'n...
JY LEES NOU Vir die voëls: Dit klink soos 'n...
Ja, sonroom is belangrik, maar ek verpes dit. Binne 'n uur brand jou oë van die SBF-deeltjies of watse chemiese goeters ook al daarin is. Dinge raak veral erg as jy voëls soek in tropiese plekke. En 'n mens kry nie sommer 'n meer bedompige plek as 'n woud in Thailand nie.
Ek het na die blaredak gestaar. My frustrasie het vinniger as die temperatuur gestyg. Ek het 'n reeks bromfluite gehoor wat aanhou klim tot by 'n gekke crescendo!
Maar soos dikwels die geval met kleurryke woudvoëls, het dié sanger my bly ontwyk.
Dis tegelykertyd opwindend én sielstergend om nie die roepe van 'n ander land se voëls te ken nie.
Op die ou einde het ek op 'n stomp gaan sit en deur al die Thaise voëlroepe op my foon geluister voordat ek dié raaisel opgelos het. Die lied was dié van die black and yellow broadbill, 'n saai naam vir 'n redelik indrukwekkende voël.
Dit maak nie saak of jy voëlskyk in Thailand of Thabazimbi nie, dis belangrik om jou voëlroepe te ken.
Ek was eenkeer 'n gids op 'n voëluitstappie in die Moreletakloof-natuurreservaat in Pretoria, waar ons sowat 80 spesies afgemerk het. Teen die einde van die dag was daar 'n tannie wat geweier het om die telling te aanvaar. "Jy het nie eens aan jou verkyker geraak nie!" het sy gesê.
Dit maak nie saak of jy voëlskyk in Thailand of Thabazimbi nie, dis belangrik om jou voëlroepe te ken
'n Ander keer het ek en 'n paar kollegas 'n eksperiment gedoen: Ons het in die Dinokeng-wildreservaat gekyk hoeveel voëls ons kan afmerk deur net te luister. Ná 'n hele dag se stap kon ons byna 200 spesies afmerk!
Dit help natuurlik om voëls makliker op te spoor as jy hulle roep ken, maar soms speel dit 'n beslissende rol om te onderskei tussen voëls wat moeilik is om te identifiseer (dink byvoorbeeld aan 'n tinktinkie).
Dis alles goed en wel, maar om die voëlroepe van byna 1 000 Suider-Afrikaanse voëls te leer is soos om 'n nuwe taal te leer! Maar nes Mandaryns of Spaans help dit om 'n paar basiese "woorde" te ken.
En die goeie nuus is jy ken reeds 'n spul roepe, selfs al gebruik jy jou Roberts-voëlgids net as 'n papiergewig: Wat van die ikoniese roep van die visarend, wat dikwels verskyn op natuurleweprogramme en whisky-advertensies, of die geweeklaag van 'n hadida in die oggend of daardie skim van die somer, die piet-my-vrou.
Nog goeie nuus: Jy hoef nie ál die voëlroepe te leer nie. Party voëls hoor 'n mens nooit nie: diepseevoëls, roofvoëls, ooievaars, duikers, wildepoue...
En dan 'n bietjie slegte nuus: Jy gaan nooit vertroud wees met elke fluit wat jy hoor nie. Hoe meer jy luister, hoe meer besef jy hoe ingewikkeld die gesingery is. Die klankopname van 'n paar sekondes op jou voël-app is maar net die oortjies van die seekoei.
Byvoorbeeld: Elke individuele voël klink effens anders, nes elke mens se stem uniek is. Voëls ken wel hulle bure en weet wie is in die ronde.
Tweedens het voëls 'n eie taal. Op 'n basiese vlak kan die "taal" in liedjies en roepe verdeel word. Leer heel eerste die voël se lied. Dit is die luidkeelse musiekvertoning waarmee die voël sy gebied verdedig en 'n maat beïndruk.
Dis meestal die mannetjies wat sing, en hulle is op hulle luidrugtigste nes die broeiseisoen begin – dink maar aan die jan-frederike in jou tuin.
Roepe is korter, sagter en dien 'n spesifieke doel. Daar is roepe wat alarm, bedreiging, nood, hofmakery en nog wat aandui.
Het jy al gehoor hoe 'n klomp tiptolle tekere gaan as hulle 'n uil of kat gewaar?
Een ding waaroor ons kan saamstem, is dat die klankbeskrywings in voëlboeke sinloos is. As jy vir my kan sê hoe 'n harde, nasale whieeeeeaa-gil nou eintlik klink, of 'n droë, kras zhrrik-zhrrik, gee ek vir jou my Zeiss-verkyker.
Gelukkig het multimedia tot ons redding gekom. Dié van ons wat al lank in die land is, sal onthou hoe jy verwoed jou tape moes forward en rewind op jou Walkman. Deesdae kry jy in 'n kits klank op jou slimfoon.
Jy speel die klankgreep vir 'n paar sekondes en dié voël verskyn asof op 'n Martino-vertoning. Let wel: Moet dit asseblief nie oordoen nie – te veel terugspelery kan stresvol wees vir die voël. Hulle dink dis 'n onbekende indringer waarteen hulle hulle gebied moet verdedig. Stel jou voor jy hoor skielik harde en onbekende stemme in jou huis.
Nog 'n nuttige wenk is om die voël se klank af te lei van sy naam: dink aan die hoep-hoep, kiewiet, wielewaal, mooimeisie, bokmakierie, diederikie, spookvoël, tjeriktik, kwêkwêvoël...
So klink 'n spookvoël:
So klink 'n bokmakierie:
Ander voëls klink weer asof hulle iets sê. "Mooi, meisie," sê die mooimeisie, "tot, by, die, ewenaar," verklaar die Afrikaanse naguil en "bankrot, bankrot," erken die bosveldfisant.
Kan jy aan nog dink? Soms klink selfs die wetenskaplike name melodieus, soos Cinnyris talatala (witpenssuikerbekkie) of Turdus litsitsirupa (gevlekte lyster).
Dis haas g'n maklike taak om voëlroepe te leer nie, maar volhard en hou aan om jou ore te spits. Een van die dae sê jy ni hao (hallo in Mandaryns) en hola (Spaans) vir 'n hele orkes rondom jou!