City Press se nuwe redakteur, Mondli Makhanya (45), sit en gesels loslit, agteroor in sy raadsaalstoel. Sonder ’n greintjie van die sinisme waarvoor geharde koerantmanne so bekend is nie.
“Ag, die plakkate was sommer ’n grap van Ferial toe sy nou die dag hier weg is. Die produksiebestuurder het al hierdie plakkate vir my opgemaak.”
Ferial Haffajee was tot vier weke gelede nog die redakteur van City Press, ’n pos waarin sy die afgelope sewe jaar baie gedoen het om Percy Qoboza se nalatenskap te eer. Qoboza was in die 1980’s ’n rateltaai koerantredakteur van City Press wat die apartheidsregering hard gekap het.
Sy oupa Ambrose was nie net sy vaderfiguur nie, “hy was die Zoeloelandse korrespondent vir die Katolieke Kerk-koerantjie, ’n blad wat destyds oor Afrika heen versprei is”.
As kind het hy die naam Ambrose Makhanya altyd in die koerant uitgesoek en daaroor gevee met sy vingers.
Ná sy skooljare in die koshuis op Eshowe het sy pad ’n wye draai Johannesburg toe geloop agter ’n internskap by die Daily Mail (deesdae die Mail & Guardian) aan.
Toe Makhanya so oud was soos sy eie kinders nou is, het hy al alles geleer van die politieke slagveld in sy tuisdorp KwaMashu.
In 1990 het hy onder die skuilnaam Oscar Gumede in die Daily Mail geskryf oor daardie wrede werklikheid wat so ver verwyder was van die belewenis in Johannesburg.
“Die beelde waarmee jy soggens moes wakker word en waarmee jy saans in jou kop huis toe moes gaan . . .”
“Ons hét ’n burgerloorlog gehad. Dit was lelik. Dit was nie lekker nie. Ek gee nie om of jy ’n politieke party is of wie jy is nie, dis nie die pad daai nie.
“Ek’s mal oor ’n Sondagkoerant want jy weet jou leser jaag nie agter ’n rits vergaderings aan nie. Hulle lees om dit te geniet. En ons, ons móét die agenda skep, ons móét op Sondae stories breek – jy het mos by ’n Sondagkoerant heel week om jou storie te bak.”
Dat die son eendag op die koerantwese gaan sak, skeel Ma-khanya nie veel nie. “Ons is in die nuusbedryf, punt. Die medium waarin ons die storie vertel, maak nie meer so baie saak nie. Die Suid-Afrikaanse storie sal mense altyd boei en ons het ’n ringside seat. Ja, in my wese is ek ’n koerantman en ek dink gedrukte koerante het in Suid-Afrika nog ’n pad om te stap, maar die opmars van ontwikkeling beteken ons gaan in ’n stadium tot siens moet sê aan die gedrukte weergawe van wat ons skep.”
Hy kan nie verstaan hoekom daar nie, soos in KwaZulu-Natal met sy Zoeloekoerante, nie ook Sothokoerante in ander dele van die land is nie, of dalk selfoonnuusdienste in ander inheemse tale nie, vir mense op die afgeleë platteland.
“Ek lees geweldig baie en wyd. Ek’t al ’n paar kursusse gedoen en by Newsweek het ek in 1992 vreeslik baie geleer oor akkuraatheid. Jy móét eenvoudig die feite respekteer.
“Wanneer ons by hierdie vrome stam – die joernalistiek – aansluit, is ons so vol idealisme. Ons almal glo ons gaan die wêreld verander. Met die jare raak die sinisme meer, want dit laat jou toe om deur die leuens te sien, maar hou vas aan wat jou in die eerste plek na die bedryf gelok het. Geniét dit. Dis die lekkerste werk, man. So lekker!”
“Daar is nie plek vir helde-verering dáár nie, as jy ’n joernalis wil wees, moet jy almal dieselfde behandel.”
Aan die einde van 2012 is hy stilletjies weg uit sy pos as Sunday Times-redakteur en voorsitter van die Suid-Afrikaanse Redakteursforum om te skryf aan ’n boek oor die ANC.
Musikante: Ek hou maar van radio luister, maar in ’n stadium het ek deur ’n groot Bob Marley- en Peter Tosh-fase gegaan.
Orlando Pirates. Ek het verlede jaar my bedenkinge oor die Springbokke gehad, maar ek sal dié naweek vir hulle skree teen Argentinië. Verder kyk ek nogal graag tennis en boks.
“Dis darem net so lekker om in hierdie magiese plek te werk. Om elke week met ’n skoon blad te begin en dit vol te maak met wonderlike stories. Ek het dit so gemis.