7 Dagstukkies uit Spreuke tydens COVID-19 deur Alwyn Swanepoel - Corona Krisissentrum
Tuis / Helpende Hand / 7 Dagstukkies uit Spreuke tydens COVID-19 deur Alwyn Swanepoel
7 Dagstukkies uit Spreuke tydens COVID-19 deur Alwyn Swanepoel
Wysheid en tug tydens Corona-19
Vriende, ons gaan in hierdie tyd stilstaan by die boek Spreuke. Een van die ooglopende redes is dat ons wysheid nodig het in 'n tyd soos hierdie. Spreuke help ons hiermee en dit wys boonop die weg na ware wysheid vir baie ander terreine en omstandighede rondom ons huidige situasie. Dit sluit natuurlik Corona-19 in, maar bring ons ook by sake soos finansies, verhoudinge met jou geliefdes in inperkende ruimtes, asook God se boodskap aan beskawings en volkere. Spreuke kan ons dus help met die saamleef, maar ook met die saamleer van ware wysheid. Dit kan ook later nuttig te pas kom wanneer ons iewers weer die voorreg het om vryer asem te haal. So kan ons mense wees en word wat ook ná die inperkingstyd met groter wysheid gaan lewe – tot eer van God en tot heil van ons naaste.
Nou-ja, kom ons begin dan sommer by Spreuke 1 en ons luister na iets wat ons maklik kan mis. Reeds in Spreuke 1:2-3 leer ons dat wysheid gepaard gaan met, let wel, tug: "om wysheid en tug te ken…om aan te neem tug wat verstandig maak…" Dit is eintlik verstommend hoeveel keer die woord "tug" in Spreuke gebruik word. Wysheid gebeur duidelik nie in ons slaap nie en dit beteken dat ons goeie teregwysing kan aanhoor en reg kan hanteer. Daar is baie dissipline en tug wat in hierdie tyd in ingeperkte huise gaan plaasvind. Maak daarom dubbeld seker dat iemand nie dalk 'n punt beet het wanneer hulle jóú teregwys nie, voordat jy die atmosfeer met woede-dampe vul. Onthou, jou familie is dalk instrumente van God om groter wysheid in jou lewe in te bring. Op die pad van wysheid lê daar vir ons elkeen onvermydelik dissipline en tug, want die Here tugtig die wat hy liefhet (vgl. Spr. 3:11-12; Hebr. 12:5-6). Die hele wêreld behoort ook duidelik te luister na God se teregwysing wat oor die aarde gekom het (vgl. Jes. 26:9). Maar kom ons maak dit baie persoonlik: Wat is daar in jóú lewe waaroor die Here tans met jóú praat? Doen selfondersoek, maar méér nog, bring dit na Jesus Christus. Laat Hý jou sonde wegwas en vind jou wysheid en geregtigheid in Hom (1 Kor. 1:30).
Hoe hanteer jy teregwysing oor die algemeen? Het jy 'n leerbare gees?
Sien ons die Here se liefde raak in ons tugtiging?
Die beginsel van wysheid in krisisse
Vriende, dit wat ons aan die begin van Spreuke hoor (Spr. 1: 7), klink soos 'n refrein deur die wysheidsboeke van die Bybel: "Die vrees van die Here is die beginsel van kennis." (vgl. Job. 28:28; Ps. 111:10; Spr. 9:10; Pred. 12:13) Maar wat word hiermee bedoel? Beteken dit dat ons vir die Here moet vrees omdat hy soos 'n tiran is en omdat Hy kan maak net wat hy wil? Nee, dit gaan hier eerder oor die gepaste ontsag en eerbied vir die lewende God. Dit beteken dat jy en jou gesin erken wie God is en wie jyself en wie jou gesin is. Alle basiese wysheid begin hier. Wanneer ons in die vrese van die Here wandel, is ons gereed om enige ander vrees, ook COVID-19, in ware perspektief te sien. Ons hoor ook dikwels vandag dat mense kla dat daar nie meer respek vir mense teenoor mekaar is nie. Die eenvoudigste rede daarvoor is omdat mense nie meer weet wat dit is om God te vrees en met eerbied en ontsag voor Hom te staan nie. Respek teenoor mekaar kan net werklik bestaansreg hê as ons voor alles diepe respek vir God het en weet dat ons voor God hieroor sal rekenskap gee. Weet daarom dat jou optrede en respek teenoor die mense in jou huis alreeds laat blyk of jy respek vir God het en die beginsel van wysheid uitleef.
In 'n tyd soos hierdie word die hele wêreld opgeroep om wys te word en die regte plek voor God in te neem. In Psalm 2 lees ons dat die nasies en die volke, die konings en die regters van die aarde, vermaan word om verstandig te word en God en sy Gesalfde te erken. Die Kerk van die eeue het in lyn met die Nuwe Testament duidelik raakgesien dat dit hierin ten diepste gaan oor Jesus Christus, die Een wat gesalf is as ons enigste Priester, ons ewige Koning en hoogste Profeet (vgl. Hd. 4:25-27; Heidelbergse Kategismus, Sondag 12). Tog is daar diegene wat heel opgesmuk stel dat hulle ateïste of agnostikusse of geestelik is, maar nie godsdienstig nie. Die Bybel gebruik egter 'n kategorie wat deur al hierdie terme sny: goddeloos. Dit maak nie saak agter watter term iemand probeer wegkruip nie; die basiese vraag is of jy goddeloos is of nie. Wysheid begin wanneer ons ons gepaste plek voor God inneem en godvresend is, ook wanneer dit lyk of die aarde wil waggel (vgl. Psalm 46). Laat ons, met goeie Goeie Vrydag in aantog, seker maak dat ons by Hom en sy Gesalfde skuil.
Sal ander mense van jou en jou gesin sê dat julle godvresend is?
Is die heerskappy van Jesus Christus net 'n private saak? Lees weer Psalm 2.
Lees of kyk gerus hier na 'n bemoedigende skakel wat perspektief gee oor oor vrees: https://dougwils.com/books-and-culture/s7-engaging-the-culture/covid-catechism-q4.html
Vaders en moeders se sinvolle ordereëlings
Vriende, ons dink vandag na oor Spreuke 1:8: "My seun, luister na die tug van jou vader en verwerp die onderwysing van jou moeder nie, want dit is 'n lieflike krans vir jou hoof…" Ons gaan drie toepassings hieruit maak vir ons situasie.
Die eerste is dat hier sprake is van 'n duidelike gesagstruktuur in die huis. Kinders wat nie gehoor gee aan hulle ouers nie, is nie wys nie. En natuurlik, ouers wat nie leiding en dissipline toepas volgens die Woord nie, is ook nie wys nie (vgl. Ef. 6:1-4). Maar kom ons veronderstel Pa en Ma en die kinders is wys. Wat sou sinvolle ordereëlings in diens van tug en onderwysing wees wat Pa en Ma in Corona-tyd kon toepas? Twee verdere sake sou dadelik genoem kon word: Goeie roetines en duidelike taakverdelings.
Goeie roetines: Daar is waarskynlik baie van ons wat die goeie advies van die ruimtevaarder onlangs gelees het. Hy wys daarop dat roetine en ritme in enige situasie baie belangrik bly. Dit was selfs in 'n ruimte-kapsule 'n goeie gewoonte om skoon te maak, aan te trek, hare te kam, en tande te borsel. Dit verfris jou liggaam en gees. Ons sou natuurlik hierby kon noem dat omgang met God deur sy Woord en deur gebed ook die gees op besondere wyse skoonwas. Baie ander goeie gewoontes wat eie is aan elke gesin sou hierby gevoeg kon word.
Taakverdelings: Maar kom ons fokus ook op taakverdelings wat baie behoort by te dra tot vrede in die gesin. (1) Maak 'n lysie van die take in die huis met (2) name daarby van wat gedoen moet word en (3) verdeel dit regverdig tussen almal. Voeg ook (4) 'n kolom by waarin die spertyd aangedui word vir die taak, asook (5) watter dissipline toegepas sal word indien dit nie behoorlik verrig word nie. Dit behoort baie by te dra tot orde en vrede en geluk in die huis.
Laat ons ook mooi daarop let dat ons teks praat met die seun as verteenwoordiger van alle kinders wat deel het aan die verbond met God. God het ons in Christus en deur sy Gees tot kinders gemaak en dit beteken dat Christene baie duidelik die intieme woord van hul Vader in Spreuke moet hoor: "My seun….my dogter…" Laat ons gesinne daarom in alle omstandighede, ook tans, heenwys na hierdie wonderlike Vader-kind verhouding.
Is daar 'n duidelike gesagstruktuur in jou huis?
Watter roetines en taakverdelings is in jou huis gereël vir hierdie inperkingstyd?
Vriende, dit is insiggewend dat Spreuke sommer open met 'n groot waarskuwing teen onregverdige wins. Onregverdige wins loop kort voor lank saam met bloed wat vloei, onskuldiges wat voorgelê word sonder oorsaak, en kommunistiese geldstelsels. Die einde van so 'n lewe is egter verwoesting (Spr. 1:11-14). Die vraag is nou: Waarom is dit belangrik om juis nóú hiervan kennis te neem? Die antwoord is dat daar mos 'n rede moet wees waarom Spreuke sommer aan die begin reeds waarsku teen die verleidelike kortpad na sogenaamde sukses. En vir ons is dit baie relevant, want dit kan baie maklik ook in en na die virus-tyd gebeur.
Die ekonomie van die land bloei reeds en die bloeding gaan nie vinnig gestop word nie. Dit beteken ook dat baie meer mense gaan swaarkry en in die versoeking gaan wees om vir kortpaaie na finansiële sukses te val. Die waarskynlikheid is byvoorbeeld groot dat allerhande soorte piramide-skemas asook skemas wat onrealistiese rentekoerse belowe, met nuwe vuur gaan posvat. En hoe desperater die situasie lyk, hoe makliker sal die toevlug ook geneem word tot allerhande twyfelagtige maniere van geldmaak, en hoe aantrekliker sal die kringe van geldmaak lyk wat 'n valse gevoel van veiligheid en sekuriteit en samehorigheid gee.
Maar wat is dan die alternatief in tye van ekonomiese nood? Spreuke wys ons reeds in hoofstuk een op Dame Wysheid. Wysheid word voorgestel as 'n elegante, eerbare dame wat mense oral roep om van hulle eenvoudigheid afstand te doen en op te hou om met die goeie dinge van die lewe te spot en dwaas op te tree. Ons lees in vers 21 dat sy uitnooi: "Wend julle tot my teregwysing, dan laat ek my gees vir julle uitstroom, wil ek my woorde aan julle bekend maak." Die belofte waarmee sy hier afsluit is so wonderlik: Die wat luister, sal veilig woon en gerus wees teen die skrik vir onheil (vers 33). En so ontstaan daar die ware alternatiewe groep vir egte sekerheid wat tot vandag toe baie bekend is: Die Kerk van Jesus Christus. In hierdie kring word ons gevoed met wysheid in Christus en die leiding van die Heilige Gees. Dit is insiggewend om te verneem dat die eerste diakens in die Nuwe Testament vol van die Heilige Gees en wysheid was (Hd. 6:3). Die dinamiese herlewing van die diaken-amp in ekonomiese nood is een van die beste antwoorde op onregverdige wins. So word ons in staat gestel om opwindende, God-erende wyses nuwe planne te maak, maak nie saak hoe uitdagend die omstandighede mag wees nie. Laat ons daarom op die uitkyk wees vir diakens wat vol van die Heilige Gees en wysheid is en wat in die toekoms weer 'n belangrike plek in die Kerk moet vervul.
Watter voorbeelde van twyfelagtige maniere van geldmaak het jy al gesien?
Hoe kan diakens 'n besondere funksie vervul in tye van ekonomiese nood?
Wanneer wysheid nie geag word nie
Vriende, ons moet vandag ongelukkig ook by 'n deel van Spreuke 1 stilstaan wat nie aangenaam is nie. Dit is dat ons duidelik moet hoor dat daar 'n verskriklike prys is vir hulle wat lewe sonder God en die wysheid en tug wat daarmee saamgaan. Ons het reeds verneem van wysheid wat as 'n elegante dame voorgestel word en dat dit 'n beeld is van wysheid wat in die ware Kerk van Jesus Christus gevind word. Ons lees egter ook in vers 28-30: "Dan sal hulle na my roep, maar ek sal nie antwoord nie; hulle sal my soek, maar my nie vind nie. Omdat hulle die kennis gehaat en die vrees van die Here nie verkies het nie, van my raad nie wou weet nie, al my teregwysinge verag het, daarom sal hulle eet van die vrug van hulle wandel en versadig word van hulle planne."
Daar kom 'n tyd waarin God se wysheid nie meer beskikbaar is nie en die smartlike gevolge daarvan maar beleef moet word. Dit gebeur reeds in tyd en uiteindelik in die ewigheid. Ja, ook in tyd word die gevolge van 'n dwase leefstyl sigbaar. Die hele wêreld word tans opgeroep om na te dink oor watter plek die lewende God in ons lewens inneem. En alles dui daarop dat dit nie maar 'n kort skietgebed gaan wees en alles is verby nie. Erger nog: Ons, en ongelukkig ook ons leiers, kan die gat nog dieper vir onsself grawe in die dae en maande wat kom deur onwyse besluite te neem en dat ons, soos ons teks dit stel, versadig word van ons eie planne. Die kern van wat onderliggend is aan onwyse besluite, word in ons teksgedeelte aangetoon: die haat van ware kennis, godvresendheid wat nie verkies word nie, raad wat nie opgevolg word nie, en teregwysing wat verag word. Vriende, dit gaan hier oor mense wat hulle eie godjies geword het en onbekeerd, los van God en sy gebod en die Kerk van Jesus Christus lewe.
In die bekende 2 Kronieke 7:14 lees ons hoe die ware bekering van 'n volk lyk: Verootmoediging, gebed, en bekering van die verkeerde paaie. Vriende, ware wysheid is nie goedkoop nie. Dit het die bloed van die Seun van God gekos om dit aan ons te gee. Laat ons hierdie tyd gebruik om by God uit te kom en sy wil vir ons lewens te soek.
Wat is die verskil tussen hardkoppig, hardnekkig, die eie-ek, en om jouself as 'n klein godjie te hanteer?
Lees weer biddend 2 Kronieke 7:14. Hoe neem jy deel aan hierdie saak?
Paaie wat gelyk word
Vriende, hierdie inperkingstyd bied 'n goeie geleentheid om 'n algemene entstof aan die orde te stel. Hierdie entstof vrywaar jou nie van die COVID-19 nie, maar dit bring definitief groter welstand in ons lewens in. In Spreuke 3 lees ons hiervan. Dit gaan hier oor die beskrywing van 'n verloste lewe en die eienskappe van so 'n lewe. Dit sal eers eenmaal in sy volheid waar wees, maar iets daarvan kan reeds nou begin wys in kinders van die Here se lewe. Ons kyk hier kortliks na vier sake waartoe ons opgeroep word.
In die bekende vers 5 en 6 lees ons dat verloste mense opgeroep word om die Here te ken in al hulle weë en te beleef dat Hy hulle paaie gelykmaak. Ons het tans unieke geleenthede hiermee. Ons kan die Here ook ken op ons huidige pad van inperking. Daarom die vraag: Getuig julle gesin se leefstyl in hierdie tyd dat julle die Here ook in hierdie situasie ken en sy eer soek? Ons lees verder in vers 7 en 8 dat die vrees van die Here en die afwyk van die kwaad genesing is vir jou liggaam. Dit gaan nie hier oor blote gesondheid en voorspoed nie. Kyk maar net na vers 12-14 wat ook daarna verwys dat die Here diegene tugtig wat Hy liefhet. Dit gaan hier eerder oor verbondseën. Oor die algemeen het mense wat die Here eer en vertrou en sy gebooie bewaar, minder rede tot spanning en is daarom ook makliker gesond. Dit beteken nie dat daar nie mense soos Job mag wees wat erg ly nie en dat die Here ook daarmee sy doel mag hê in die lewe van gelowiges. Dit gaan hier eerder oor 'n algemene stelling wat bevestig dat dit beter vir jou gesondheid is om in lyn te lewe met jou God en hoe Hy die lewe gemaak het. Ja, God seën so 'n lewe ook dikwels, soos dit Hom behaag, met beter gesondheid. Laat ons ook hiervan kennis neem in 'n tyd waarin die toevlug tot enigiets anders as godvresendheid geneem word.
Ons lees ook van fisiese oorvloed in vers 9-10 en later, ná die tugtiging, ook van die geestelike rykdom van wysheid in vers 13-15. Spreuke leer ons hier dat mense wat wysheid voor geld en geld in diens van God en sy koninkryk voor alles stel, beleef dat God al die ander byvoeg (vgl. Mt. 6:33). Baie gelowiges getuig daarvan – dat hulle met skynbaar minder geld, méér vermag wanneer hulle die Here eerste vereer in alles, ook met hulle inkomste. Onthou dit ook as die ekonomie ná die virus ons dwing om ons sente om te draai. God se koninkryk kom altyd eerste, want dit is daar waar ons hart en ons eintlike skat vir die ewigheid is.
Wat antwoord ons vir godvresende mense wat swaarkry in die lig van die beloftes van Spreuke 3?
Wys jou dagboek en jou tjekboek dat God en sy koninkryk voor alles in jou lewe kom?
Woorde wat genesing bring
Vriende, ons lees in Spreuke 12:18 die volgende: "Daar is een wat onverskillig woorde uitspreek soos swaardsteke, maar die tong van die wyse is genesing." In toestande van inperking is daar hopelik minder gevaar vir die oordrag van siektes, maar daar kan steeds die groot gevaar wees van woorde wat soos dolke of swaarde gebruik word om mense se harte om jou stukkend te sny. Ons hoor in hierdie dae van 'n spesiale hulplyn wat geopen is om huishoudelike geweld aan te meld en dit is alreeds ontstellend, maar wie hanteer die wonde wat mense toedien deur woorde wat soos swaarde na links en na regs kap?
Vergun my hier om 'n spesiale woord aan ons manne te rig. Ons lees in 1 Petr. 3:7 dat manne se gebede verhinder kan word as hulle nie aan hulle vroue eer bewys nie. Wanneer manne beleef dat hulle lewe en planne om finansieel vir hul gesinne te sorg nie uitwerk nie, moet hulle ook ondersoek instel of die rede dat God hulle gebede skynbaar nie verhoor nie, nie dalk eenvoudig is nie: omdat hulle so onbeskof en met woordgeweld teenoor hul eie vrouens optree. Natuurlik is vroue nie hierin noodwendig onskuldig nie en die vorige vers praat ook met vroue. Onnodige angstigheid en katterige dolksteke kan ook baie bydra om manne se verkeerde knoppies te druk (vgl. 1 Pt. 3:6). Dan praat ons nog nie eens van snydende woorde teenoor kinders of kinders teenoor ouers nie.
Woorde kan egter ook die teenoorgestelde doen. Die tong van die wyse kan genesing bring volgens ons teksvers. Woorde kan opbou, woorde kan mense laat lag en kans sien vir die lewe. Woorde kan ons aan wonderlike wêrelde voorstel en ons 'n smaak van die ewige heerlikheid gee. Meer as alles, woorde kan mense die weg na Jesus Christus en die ewige lewe wys. Daarom is dit so belangrik dat ons nie net onsself sal weerhou van woorde wat ons naby mense kan seermaak nie, maar baie beter nog, dat ons sal soek hoe ons woorde kan smaak gee aan ander se lewens in hierdie tyd. Hoe wonderlik sal dit nie wees as ons woorde iemand anders juis in hierdie tyd kan genees om weer kans te sien vir die lewe nie. En ja, in die verlengde hiervan: Ons het ook dramaturge en digters, storieskrywers en liedjieskrywers nodig, wat met hulle woorde kan help om mense te genees en met nuwe visie te rig, – anderkant die liberale orde – op die ewigheid. Dalk is dit die gawe wat jy in hierdie tyd moet ontdek of iemand anders moet help om te ontdek.
Waar moet jy dalk individueel en waar moet jy voor die groep plegtig om vergifnis gaan vra vir woorde wat baie seergemaak het?
Hoe gaan jy poog om minder te vloek en meer met jou woorde op te bou in die toekoms?
Watter gedig of liedjie of verhaal het jou met die woorde daarin al baie opgehef? Gaan luister weer daarna of lees dit weer deur in hierdie tyd en moenie van jou Bybel vergeet nie.