Hof haal die benoudheid uit ‘ghonnagoet’ | Netwerk24
Deur Jana Luther 21 September 2018 00:01
Met sy kenmerkende regop stingel en uitwaaiertandjiesblare is dié eenjaarkruid die bekendste soort van ’n plantgeslag inheems in die gematigde streke van Asië. Wanneer sy blare, blomme en takkies gedroog en gerook, gekou of in wateraftreksels gedrink word, kan oormatige gebruik tot verslawing lei: cannabismus of kannabisme.
Voor Jan van Riebeeck se koms was dié Portugese seevaarderskruid by die Khoi-Khoin al as “(mak)dagga” bekend. Dit het hulle aan hul eie “daXa-b”, “wildedagga”, herinner.
Wanneer makdagga nie gerook of as “medisyne” gebruik word nie, is dit tegnies “(Indiese) hennep”; die manlike en vroulike plante onderskeidelik “somer-” en “winterhennep”. Somerhennep groei vinnig, maar verlep nadat dit geblom het. Winterhennep blom lank en word (naas vlas) gekweek vir die stingelvesels waarvan matte, toue, lap geweef word. Van gemaalde hennep word fyn papier gemaak. Die saadjies lewer olie en voëlvoer. Vandaar die uitdrukking “so plesierig soos ’n klomp mossies wat in ’n daggabos gewei het” vir mense wat buitengewoon plesierig en luidrugtig is.
’n “Daggapit” is nie net ’n saadjie of vruggie nie; dit is ook die naam vir ’n soort voëltjie.
Vir dagga het Afrikaans baie name: “aaptwak”; “boom”; “duiwelasem” (uit Namakwaland); “dwaalbos” (die ou Griekwa-naam); “ganja” (uit Hindi); “ghonnaghoet” (uit George se wêreld); “ghwa”, of “ghwaai” (van die Zoeloe- en Sotho-woord vir tabak, maar in San oorspronklik dagga); “gras”, “groenvoer” (in Kaapstad); “hoendervoet” (by Montagu); “pot” (uit Engels); “wit pyp” (met Mandrax gemeng).
Die oorsprong van “marijuana” is Mexikaanse Spaans.
“Elektriese spinasie, giggelgras, karatetwak, laggras, papegaaislaai, rondkyktwak, wildepietersielie,” haal Herman Lategan op Facebook uit roekeloos.co.za aan. “Tarzan-twak,” voeg Ellen Botha by: “Hy kon ook mos lekker rondswaai.”
Dagga van swak gehalte is “majat”. ’n Pakkie dagga is ’n “kaartjie”; ’n tuisgemaakte sigaret, ’n “pil(letjie)”, ’n “daggapil” of “(dagga)zol”. Pille word gedraai, gerol, geswaai. Naas “bhang” heet makdagga in Indië ook “hasjisj” (uit Arabies). Die oorsprong van “marijuana” is Mexikaanse Spaans.
Op viva-afrikaans.org skryf ek verder: oor wildedagga; daggahoring- en -grondpype; en die “daggarympies” wat eens, halfpratend, halfsingend, opgeklink het waar die rokers van ouds hul pype laat gorrel het; “onsamehangende sinnetjies, soms met vreemdklinkende woorde, brokstukkies van volksvertellings en raaiseltjies, dikwels ou Nederlandse woorde en uitdrukkings”, volgens die WAT.
Meer oor: Jana Luther | Woorde | Dagga | Taal | Afrikaans