Hierdie Aurora het ŉ donker skynselFoto: Reint Dykema Ek sit verlede week in die Noord-Gautengse hooggeregshof en luister na die argumente van die Pamodzi-likwidateurs en Solidariteit en Aurora Empowerment Systems se regspanne en wonder hoe skuldig jy moet wees voordat jy skuldig bevind kan word as jy politieke verbintenisse het. Die Aurora-debakel is sekerlik die grootste bedrogspul wat sedert 1994 in Suid-Afrika afgespeel het. Ná twee jaar se stryd is ŉ hofaansoek uiteindelik vandeesweek teen die Aurora-direkteure – wat Khulubuse Zuma, kleinneef van President Zuma; Zondwa Mandela, kleinseun van Nelson en Winnie Mandela; die omstrede Fazel en Solly Bhana met noue bande met Winnie Mandela; en Thulani Ngubani insluit – aangehoor. Michael Hulley, president Zuma se prokureur en voormalige Aurora-direkteur is tydelik uit die regsproses uitgesluit, maar sy dag in die hof kom. Die Aurora-direkteure is ingevolge artikel 424 van die Maatskappywet vir bedrog en roekelose bestuur van die Pamodzi-myne aangekla. In die hofaansoek word gefokus op die nagenoeg R1,5 miljard se skade wat aan die myne onder hul beheer aangerig is; R122 miljoen se inkomste wat uit goudverkope verdien is en wat daarna spoorloos verdwyn het; en R35 miljoen wat na bewering deur vriende en familie van die Bhanas aan Aurora geleen en teen renteverdienste van 100% terugbetaal is en nagenoeg agt maande se uitstaande salarisse wat aan hul 5 300 Aurora-werknemers geskuld word. Die uiteindelike doel van die aansoek is om die Aurora-direkteure in hul persoonlike hoedanigheid aan die klagte skuldig te bevind en as hulle nie hulle skuld wil betaal nie, op hul bates beslag te lê en dit dan te verkoop om sodoende die werkers te betaal. Die hofverrigtinge het op ŉ klein deel van die strooptog van Aurora gefokus en sluit onder meer die volgende uit wat nog in ander regsgedinge hanteer moet word: pensioen- en werkloosheidversekeringsbydraes wat van werknemers se salarisse verhaal en gesteel is; Aurora wat nooit by die werkloosheidversekeringsfonds, die ongevalle kommissaris, of die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) geregistreer was nie; meineed; suur mynwater wat in die Blesbokspruit gestort is; R5,3 miljoen se bedrog wat met die aankoop van aandele verband hou; en R12 miljoen wat van ŉ belegger gesteel is, om enkele voorbeelde te noem. Ter wille van agtergrond word die volgende verloop van gebeure kortliks geskets: die Aurora-direkteure is in Oktober 2009 deur die Pamodzi-likwidateurs aangestel om die Grootvlei- en Orkney-myne te bestuur en hulle sou teen Desember 2009 nagenoeg R600 miljoen van ŉ “belegger” ontvang om die myne te koop. Aurora het tydens die kooponderhandelinge onder meer aangedui dat hulle twee maatskappye in die houtbedryf bekom het, oor hope kontant beskik en ŉ groot Maleisiese belegger as rugsteun het. Aurora het die 5 300 werkers oorgeneem en hulle laat aanhou myn. Ná drie maande het Aurora R122 miljoen uit goudverkope verdien, maar soos reeds genoem, het dié geld verdwyn. Teen Desember 2009 het die misterieuse Maleisiese belegger se geld nie te voorskyn gekom nie en dit het ook aan die lig gekom dat bykans geen diensverskaffer tydens die eerste drie maande van die Aurora-direkteure se beheer betaal is nie – ook nie die Eskom- en munisipale rekenings nie, geen belasting is aan die SAID oorbetaal nie en die werkers het sedert Desember slegs ŉ baie klein deel van hul salaris ontvang. Die niebetalingspatroon is voortgesit en werkers het van Januarie 2010 tot einde Maart 2010 steeds slegs ŉ fraksie van hul salarisse ontvang. Die werkers het aan die einde van Maart begin protesteer en die myn is op 1 April 2010 in sorg-en-instandhouding geplaas. Vanaf 1 April het Aurora slegs nagenoeg 500 van die 5 300 werknemers in diens gehou om op ŉ primitiewe en gevaarlike wyse voort te gaan om goud te ontgin, maar geen agterstallige salarisse is betaal nie en die werkendes is af en toe ’n ietsie betaal. Onder Aurora se beheer is die mynbates – wat nie aan hulle behoort het nie – gestroop en as toerusting of skroot verkoop. Ná ŉ jaar was die onderskeie skagte tot op die bodem gestroop en elke toepaslike wet in die land oortree. Benewens die verdoemende getuienis wat die week teen die Aurora-direkteure gelewer is, het hulle skaamteloos volgehou dat hulle niks verkeerd gedoen het en vir niks verantwoordelik gehou kan word nie. Dit terwyl hul 5 300 werknemers en hul nagenoeg 42 000 afhanklikes omtrent alles verloor het – van hul besittings tot hul menswaardigheid en uiteindelik ook hul vertroue in die Suid-Afrikaanse regstelsel. Gelukkig het Solidariteit Helpende Hand van die mense ondersteun deur onder meer kospakkies te versprei. Hoekom is dit toegelaat? Benewens die samevoeging van ŉ klomp oneerlike en onetiese mense met politieke verbintenisse, was daar boonop ŉ omstrede likwidateur in hul midde. Vele gesprekke is met die portefeuljekomitee vir minerale bronne, die SAID en alle betrokke staatsdepartemente gevoer en al die amptenare wat ons aangehoor het, was gewalg deur die menslike tragedie en wetteloosheid wat plaasgevind het, maar hulle kon nie veel doen nie. Mense hoër op teen die politieke leer het Aurora se kritici, soos Solidariteit, se monde probeer snoer en daar is geargumenteer dat Aurora ŉ swart ekonomiese bemagtigingsgroep is met baie potensiaal. Die rassekaart is gereeld uitgepluk en hulle is so in plek gehou. Boonop het soveel regsdossiere van sake wat teen Aurora geopen is, weggeraak, direktiewe wat uitgereik is, is nie afgedwing nie en talle ander regsaksies wat teen die Aurora-direkteure aanhangig gemaak is, vorder nie. Daar kan dus afgelei word dat dit politieke verbintenisse is wat die boosdoeners so onaantasbaar gemaak het. Ons hoop is nou op die hoog gerespekteerde regter Eberhard Bertelsmann gevestig wat vandeesweek die aansoek teen die Aurora-direkteure aangehoor het, om ’n kragtige uitspraak te lewer wat die 5 300 werkers en hul gesinne se lewens en vertroue in die regstelsel sal herstel en die Aurora-direkteure se gewetenlose dade swaar sal straf.