Protagoras (Grieks: Πρωταγόρας) (ca. 490 v.C. – 420 v.C.) was 'n pre-sokratiese Griekse filosoof en word onder die sofiste getel deur Plato. In sy dialoog Protagoras, skryf Plato aan hom die opstelling van die rol van die professionele sofis toe, oftewel die leraar insake deugsaamheid. Daar word verder geglo dat hy vir 'n opsienbare omstredenheid van antieke tye gesorg het, danksy sy stelling dat die mens die maatstaf sou wees vir alle dinge. Hierdie idee was baie rewolusionêr in sy tyd en strydig met ander filosofiese leringe waarvolgens die heelal op iets objektief, en buite die menslike invloedsfeer, sou berus.
Sy mees beroemde gesegde is: "Die mens is die maatstaf van alle dinge: van dinge wat is, dat hulle is, en van dinge wat nie is nie, dat hulle nie is nie". Soos baie fragmente van die pre-sokratiërs, is hierdie frase aan ons oorgelewer sonder die konteks daarvan, en bly die betekenis aan interpretasie onderworpe. Nietemin is die gebruik van die woord "χρήματα" in stede van die algemene woord "όντα" (entiteite), aanduidend dat Protagoras verwys het na dinge wat gebruik word deur, of andersyds op mense betrekking sou hê. Dit bring 'n groot verskil mee in die betekenis van die aforisme. Eienskappe, sosiale entiteite, idees, gevoelens, oordele en dergelike begrippe is sekerlik "χρήματα", en het gevolglik hul ontstaan in die menseverstand. Daarteenoor het Protagoras nooit voorgestel dat die mens die norm of rigsnoer moet wees vir die beweging van die sterre, die groei van plante of die aktiwiteit van vulkane nie. Sulke sienings (tesame met sy sienings oor die gode) is deur die eietydse politieke elite as ondermynend beskou. Soos etlike moderne denkers, skryf Plato relatiwisme aan Protagoras toe, en wend sy voorgangers se leringe aan as 'n steunpunt vir sy eie belang by objektiewe en bosintuiglike werklikhede en waardes, veral daardie wat op sy aristokratiese agtergrond betrekking gehad het. Sy vernaamste onderneming (soos bewoord deur Sokrates) was om sy tydgenote te oortuig dat deugsaamheid ("αρετή") 'n geskenk van die gode is, waaroor mens òf beskik, òf nie beskik nie, en dat geen sofis deugsaamheid kan leer vir mense wat dit nie reeds beskik nie. Plato skryf aan Protagoras 'n vroeë vorm van Fenomenologie toe, waarin dit wat is of blyk te wees vir 'n bepaalde indiwidu, waar of werklik sal wees vir daardie indiwidu. Daarenteen, soos duidelik uiteengesit in die dialoog "Theaitetos", verduidelik Protagoras dat sekere sodanige omstrede sieninge die gevolg kan wees van 'n kranke liggaam of verstand. Hy beklemtoon dat alhoewel alle sieninge as ewe waar mag voorkom (en miskien eweveel gerespekteer moet word) hulle sekerlik nie gelyke gewig dra nie. Een mag nuttig en voordelig wees vir die persoon wat daaroor beskik, terwyl 'n ander skadelik bevind mag word. Gevolglik is die sofis daar om die student te leer hoe om daartussen te onderskei, d.i. die leer van deugsaamheid.
Verbranding van boekeWysig
↑ Kyk bv. John Wild, "On the Nature and Aims of Phenomenology," Philosophy and Phenomenological Research 3 (1942), p. 88: "Fenomenologie is sou oud as Protagoras."
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Protagoras&oldid=2049643"