Ontmoet Scheltema Nortjé: ‘Sommer ’n ou boer’ | News24
Ontmoet Scheltema Nortjé: ‘Sommer ’n ou boer’
Scheltema Nortjé. Foto: JANNIE HOUGH
MET hom moet jy eers motiveer: Wat maak hóm nou juis rubriek-materiaal?
Nee, skerm jy, dit gaan nie oor akademiese of sosiale of kerklike status nie; dis eerder hoe kleurryk jy is – want ’n regte ligtoring skyn mos, dit maak nie ’n lawaai nie. Daarmee is hy tevrede, maar jy weet hierdie is ’n tamele-tjie wat jy moet t-r-e-k. Gelukkig ken jy sy beskeidenheid.
Sy stemtoon gee voor dat alles omtrent hom sommer gemiddeld is, als so half terloops: Vier-en-tagtig jaar gelede in Willowmore gebore. En lank nadat hy eendag vir jou gesê het hy is sommer “’n dom ou boer”, vind jy terloops uit hy het by Maties B.Sc. voltooi. Al wat hy ooit wou doen, is boer. Maar die hout waaruit hy gekerf is, het geglo jy moet iets wéét voor jy plaasboer kan word.
Maar, o wee, toe hy op die familieplaas aanmeld, kom smeek die skoolhoof hom om Wiskunde-en Skeinat-onderwyser te word. Dit was in 1955. Daardie tipe leerkragte was skaars. Hy het toe vir ’n jaar-en-’n-kwart so half teensinnig vir graad 8-12 Skeinat en vir 9-11 Wiskunde geleer – met sy aande so half een-ogig opgeneem deur voorbe-reiding en sy ander oog verlangend na die wuiwende grasvlaktes van die plaas. En toe daar vyftien maande la-ter ’n ander onderwyser raakgeloop word, is die jong Scheltema soos ’n koeël uit ’n geweer terug plaas toe.
Die plaas is ’n ander storie. Hulle was eintlik veeboere – merinoskape. Later het beeste bygekom weens lastige luiperds wat skaap vang. Maar daar was heuningbos op die plaas. En dít, wat eintlik ’n sideline was, het hy begin ontgin. Heuningbos (wat deur prof. Koch Visser van Maties hoog opgegee word as, nie net heerlik nie, maar uiters medisinaal – daar is onder meer ’n korrelasie tussen dié tee en suksesvolle behandeling van borskanker), het baie van die jong boer se aandag begin verg. Eers is 45 kg sakke na groothandelaars versprei; later 3 ton tee op ’n keer na Tsumeb se kopermyne; ook na gesondheidwinkels, TB-hospitale, Korrektiewe Dienste.
Japan het lank rooibos in Clanwilliam gekoop. Maar toe verteenwoordigers uit dié Oosterse land tien jaar gelede die Nortjé-plase kom besoek, het hul al hul heuningbos-tee opgekoop. Vandag nog verskeep hulle meer as 5400 kg per jaar vanaf PE na Japan – wêreldgehalte-standaard en -verpakking, die lot. Nooitgedacht en Kou-de-nek het intussen tot 5000 hektaar gegroei. Maar heuningsbostee verg gespesialiseerde boerdery, en daar is nie baie sulke boere in die land nie. Suid-Afrika is inderdaad op die wêreldkaart wat hierdie produk betref.
Harde werk. Harde werkers met deernis in hul harte. Klipharde hande van oorwerk. En sy werkers het nie agtergebly nie. Behalwe hul goeie behandeling, is hul ook betrek by, glo dit, Jukskei! Sy plaaswerkers het so tussen die sweet deur nog kans gehad vir dié sportsoort, en vier van hulle was in 2001 die eerste plaaswerkers wat as ’n Kouga-jukskeispan by die OP-kampioenskappe silwer gewen het. Dit is sulke samewerking wat ’n land bou, nie allerhande praatjies nie.
Natuurlik het romanse nie uitgebly nie, en die jong boer het vir hom ’n blom by Matieland gepluk en haar in 1957 voor die kansel staangemaak. Sy het eers in Durbanville skoolgehou en later op die plaas hoof van ’n tweemanskool geword. Die twee is vir mekaar uitgebeitel: groot van gees, nederig, Godvresend, sout van die aarde. En met al hul sukses, het hy nog nooit tyd of begeerte gehad om oorsee te gaan nie. Ons land roep hom, die verantwoorde-likheid, om mentor en ’n anker vir sy twee kinders en sy kleinkinders te wees.
Die plase is deesdae in die hande van twee geslagte ná hom en sy vrou Jessie, maar hulle maak gereeld ’n draai by die plek waar hulle hart is. Steeds is sy lewensfilosofie: Hy soek nie vyande nie. Hy loop reg – te veel kronkels tap onnodig energie. Hy het nooit gerook nie: die vars lug is vir hom heerlik genoeg. Drank – koffie, dankie!
Hy is gesond, taai gebrei deur die son en wind, steeds bereid om te werk. Hierdie week nog gaan staan en werk hy sowaar op die dak van hul dorpshuis! Wat soek ’n man dáár op vier-en-tagtig? Hy lag net. Hoekom nie? Die lewe is so wonderskoon. Die meetsnoere het vir hom op lieflike plekke geval. Sy erfenis is vir hom mooi.