Kyk uit vir die gevaartekens van uitbranding(Foto: Anna Tarazevich/Pexels) Deur Celeste Labuscagne As onderwyser hoor jy dikwels “Jy moet dit stadiger vat en rus, jy gaan uitbrand” of “As ŉ mens hoor, is jy besig om te werk. Is jy nie bang jy gaan uitbrand nie?” Liewe onderwyskollega, wat is jóú antwoord hierop? My antwoord was tot ŉ kort rukkie gelede ŉ onomwonde “Nee, uitbranding bestaan nie”. Hierdie antwoord het egter ŉ paar weke gelede radikaal verander nadat my dominee my gebel het en uiters besorgd wou weet wat met my een vriendin, wat ook in die onderwys is, fout is. Kollegas, hoofde en onderwysdepartement – hierdie is ŉ wekroep vir almal in die onderwys. Alhoewel onderwysers nog altyd aan baie spanning onderworpe was, kan die omstandighede waarbinne onderwysers tans te midde van die Covid-19-pandemie moet funksioneer, reguit op uitbranding afstuur. Die pandemie veroorsaak talle onsekerhede, ŉ dubbele werkslas en lei selfs tot werksverliese, wat weer tot chroniese spanning kan lei. Volgens dr. Craig Dike is daar ŉ verskil tussen uitbranding en stres. Die verskil lê veral in die simptome of “gevaartekens” wat geopenbaar word. Die infografika hier onder dui die verskille in hierdie gevaartekens aan. Hieruit is dit duidelik dat ŉ persoon wat aan uitbranding ly baie ernstiger simptome ervaar as iemand wat onder spanning verkeer. Die simptome, soos gelys, is egter die minder gevaarlike simptome. Navorsing dui ook daarop dat die sentrale senuweestelsel en brein negatief deur uitbranding beïnvloed word. Daar is ook al hoe meer bewyse dat uitbranding ŉ persoon se kognitiewe funksie kan oorweldig, en dat daar gevolglik spesifieke veranderinge in die anatomie en funksionering van die brein kan plaasvind. Hierdie invloede kan verreikende gevolge vir die individu sowel as die skool inhou. (Grafika: Solidariteit Skoleondersteuningsentrum) ŉ Persoon wat aan uitbranding ly, kan uiteindelik ook ernstige sielkundige probleme ondervind. Sodanige persone sal nie net aan depressie begin ly nie, maar in sommige gevalle hulself aan die samelewing begin onttrek. Hulle kan so ernstig geaffekteer word dat medikasie nie meer die probleem sal kan beheer nie en mediese verlof selfs hulle voorland mag word. In ernstiger gevalle word persone selfs op vervroegde pensioen geplaas aangesien hulle vermoë om sinvol te werk afgeneem het. Die wil om “aan te gaan en aan te hou” neem drasties af sodat hulle net nie meer kans sien om te werk nie. Ernstige fisieke probleme kan in baie gevalle van uitbranding ondervind word. Die rede hiervoor is dat die immuunstelsel tydens uitbranding uitgeput raak. Persone is dan meer vatbaar vir siektes soos griep, verkoue en selfs outo-immuunsiektes. In ernstiger gevalle kan persone selfs simptome soos borspyn, hartkloppings, kortasem, gastro-intestinale pyn, lighoofdigheid en floutes ervaar. Persone wat aan uitbranding ly, mag ook spierpyne ondervind, tot op die punt waar dit vir sodanige persone moeilik raak om selfs net te loop. Uitbranding onder onderwysers is ŉ feit, maar jy kan dit voorkom. Dit is belangrik om te besef dat uitbranding nie ŉ skielike episode gaan wees nie. Uitbranding gebeur geleidelik. Ons beleef almal dae wat ons oorweldig, moedeloos, vasgevang en energieloos laat. Menige van ons het al hierdie emosies ervaar, en veral tydens hierdie pandemie (en gevolglike inperking). Die gevaarligte begin egter flikker wanneer jy élke dag hierdie negatiewe emosies ervaar. Dit is belangrik om te besef dat deurdruk nie in hierdie geval noodwendig ŉ moontlikheid is nie. Jy moet rustig raak, asemhaal en van rigting verander om jouself deur hierdie situasie te bestuur. Wanneer ŉ persoon met uitbranding gekonfronteer word, is daar ŉ drie-stap-strategie wat gevolg kan word. In ŉ artikel deur Smith, Segal en Robinson (2020) op helpguide.org word hierdie proses as die “Three R approach” beskryf. Ons kyk kortliks na wat hierdie benadering behels: Herken (recognise). Herken die simptome en tekens van uitbranding. Omkeer (reverse). Maak die skade wat aangerig is ongedaan deur die regte ondersteuning te kry en jou spanning (stres) te leer beheer. Veerkragtigheid (resilience). Bou weer jou veerkragtigheid teenoor stres of emosionele druk op deur aandag en tyd aan jouself te bestee. Belê in (goeie ou) gesonde fisiese en emosionele welstand. Dit is belangrik om te onthou dat wanneer jy met uitbranding moet saamleef, probleme vir jou onoorkombaar lyk en jou lewe bleek en doelloos mag voorkom. Dit is dan juis nie die tyd om jouself van die samelewing af te sonder en te onttrek nie. Sosiale kontak is in hierdie geval die teenvoeter vir hierdie negatiewe gevoelens wat jy ervaar. Onder hierdie omstandighede is dit belangrik om met kundige persone oor jou ervaring te praat. Sodanige persoon moet ŉ goeie luisteraar wees, en veral ŉ luisteraar wat jou nie sal oordeel nie. Jy kan egter nie van sodanige persoon verwag om die snellers van jou stres te elimineer nie. In hierdie tyd sou dit wenslik wees om na ŉ gesinslid uit te reik en om meer sosiaal met jou kollegas by die werk te verkeer. Dit kan jou veral beskerm teen die uitbranding wat jy as gevolg van jou werksomstandighede mag ervaar. Dit is ook belangrik om in hierdie tyd so min as moontlik kontak met negatiewe persone te hê, of om hul selfs heeltemal te vermy. Negatiewe mense kan in hierdie tyd jou gemoed nog verder die modder intrek. Oorweeg dit selfs om nuwe vriende te maak – wie nie waag nie, wen nie. Uitbranding is gewoonlik ŉ teken dat jy te veel hooi op jou vurk het. Probeer om jouself nie met werk te oorlaai (of te laat oorlaai) nie. Stel grense en maak seker dat jy en ander mense hierdie grense respekteer. Dit is ook belangrik dat jy tyd maak om weg te kom van oormatige tegnologiegebruik, asook van neerdrukkende werksomstandighede. Skuif alle sosiale media en jou selfoon vir ŉ uur per dag opsy. Jy moet ook seker maak dat jy genoeg slaap inkry, aangesien onvoldoende slaap tot ongewenste onverstandige denke mag lei. Dit is belangrik om elke dag ten minste 30 minute aan oefening te bestee. Dit sal jou aandag van jou negatiewe gedagtes aflei en jou dwing om op jou liggaamsfiksheid te konsentreer. Oorweeg dit ook om by ŉ stapgroep aan te sluit en stap veral oor naweke saam met die groep. Jy kan selfs nog meer avontuurlustig wees deur vir jou ŉ bergfiets aan te skaf en by ŉ sosiale fietsrygroep aan te sluit. Dit mag jou aangenaam verras oor hoe goed dit jou siel sal voed. Jy kan na hartelus met groeplede gesels terwyl jy die natuur om jou geniet en waardeer. ŉ Gesonde dieet is nie net voordelig vir jou lyf nie, maar ook vir jou gemoed. Bly weg van suiker en verfynde koolhidrate, aangesien hierdie tipe koolhidrate tot ŉ skielike val in jou bloedsuikervlakke kan lei. Dit is nie net liggaamlik katastrofies nie, maar jou gemoed sal ook hieronder ly. Eet so organies as moontlik en bly weg van preserveermiddels, ongesonde vette en te veel kaffeïen! Rook is ook nie ŉ oplossing vir ŉ negatiewe gemoedstoestand nie, aangesien nikotien ŉ stimulant is wat verhoogde angsvlakke tot gevolg mag hê. Alkohol moet ook met matigheid voor oë gebruik word. Dit het ŉ kortstondige kalmerende effek, maar daar is bewyse dat angsvlakke toeneem wanneer die effek van alkohol uitgewerk het. Indien jy hierdie wenke toepas en jy steeds nie verbetering in jou gemoedstoestand ervaar nie, is dit raadsaam om professionele hulp in te win. Maak ŉ afspraak by ŉ sielkundige of by jou dokter. Uitbranding is ŉ ernstige saak en dit is lewensbelangrik om die korrekte hulp in te win voordat die skade onomkeerbaar is. Kyk na jouself. Ons jeug het jou as onderwyser nodig.