Versindaba » Blog Archive De Waal Venter. Die poëson : Versindaba
De Waal Venter. Die poëson
Ek wil hiermee graag besin oor die poëson.
Die poëson is 'n begrip wat ek gebruik om spesifieke eienskappe van poësie aan te dui, sowel as die tegniek wat ek (en waarskynlik alle digters) gebruik wanneer mens poësie skep. Die woord "poëson" (in hierdie verband) maak sy eerste verskyning in die openingsgedig Releasing the rock van my bundel Entangling states of mind. (2010)
Dit toon nogal ooreenkomste met "entanglement" in die fisika waar daar invloed uitgeoefen kan word op materie oor 'n afstand, sonder dat daar enige oënskynlike verbinding is tussen die twee hoeveelhede materie. Dit is Einstein se spukhaften fernwirkung waarvan hy net niks gehou het nie.
Conceptual Blending (aka Conceptual Integration) is a general theory of cognition. According to this theory, elements and vital relations from diverse scenarios are "blended" in a subconscious process known as Conceptual Blending, which is assumed to be ubiquitous to everyday thought and language. Insights obtained from these blends constitute the products of creative thinking,.
Woordorde, aspekte van woorde, verwikkeldheid en konnotasie speel alles 'n rol om 'n poëson te vorm. Poësons maak dit vir die digter moontlik om konsepte op 'n subtiele manier te verwikkel – konsepte wat nie noodwendige ruimtelik na aan mekaar geplaas is in die gedig nie.
Een gedig val op. Dit lyk of dit 'n soort voorloper kan wees van die "entanglement" idee. "James Clerk Maxwell, famous for his unifying theory of electromagnetism, was one of the most prominent Victorian poet scientist."Generations of physics students learned his amusing Robert Burns spoof, Rigid Body Sings, and his take on Valentine's Day card poetry – Valentine by a Telegraph Clerk (male) to a Telegraph Clerk (female) – still delights:"
Hoe hou 'n digter hierdie komplekse ideesin sy of haar kop met die skryf van 'n gedig? Antwoord: die digter hanteer poësons nie op 'n bewustelike manier nie.
Sonder om die menslike gemoed, brein en denkwyse in diepte te wil bespreek, moet ek hierby die volgende stellinge maak: die poëson word grootliks op die vlak van die onbewuste* geskep. Hoe dit gebeur, is nie vir my bewuste denke begrypbaar nie. Die onbewuste het blykbaar die vermoë om 'n komplekse stelsel soos 'n poëson tot stand te bring – iets wat die bewuste denke nie kan doen nie.
Die digter "konnekteer" die poësons wat geskep is met 'n bewuste komposisie-proses, d.w.s. die uitdrukking van die poësons in 'n taalvorm wat vir 'n leser verstaanbaar sal wees.
Hier sit die digter. Sy wil 'n gedig skryf. Waar is die poësons?
Sy weet nie. Sy kan hulle nie uitdink nie. Maar iets het haar ontroer – 'n baba aan haar ma se bors. Sy wil 'n gedig skryf. Gelukkig het sy die slag aangeleer om haar bewuste denke gedweë eenkant te laat staan vir 'n rukkie. Sy dink nie, maar sy begin skryf. Sy is nie bewus van die poësons wat sy by die gedig inweef nie, sy sal hulle later naspeur.
Ek gaan nou aan die hand van een van my eie gedigte demonstreer hoe 'n poëson in die gedig voorkom. Ek gebruik my eie gedig om kopiereg-probleme te oorkom. Dit is ook makliker om uitsprake oor jou eie gedig te maak, eerder as oor iemand anders s'n wat maklik verkeerd opgeneem kan word.
Hier is die gedig …
het versigtig aan die feite geproe:
hoe het taal ontstaan?
Die ver, eerste taal.
Hy het die holte
van Broca oor en oor betas
met sy vingerpunte,
of hy die vroegste woord
se vorm kon bepaal.
Hy het fyn geruik
al om die buitenste kring
van moontlike klanke
wat sou kon wipsprong
uit die tong
van 'n eerste prater.
het ondersoekend gekyk
na die uitbeelding van woorde
op antieke kleitablette,
gekerf in klippe en dierebene,
vraend die lyne en kurwes
van die tekens met sy oë gevolg.
Hy het geluister
in sy gemoed
na die jagters se roepe:
A! Oei! Sou!
En 'n baba
wat gryp na 'n vol bors
bokant sy kop
maak sy mond oop: ma!
*Die volgende aanhaling kom uit Wikipedia. Ek stel "subconscious" gelyk aan "onderbewuste" en "unconscious" aan "onbewuste".
In everyday speech and popular writing, however, the term is very commonly encountered as a layperson's replacement for the unconscious mind, which in Freud's opinion is a repository for socially unacceptable ideas, wishes or desires, traumatic memories, and painful emotions put out of mind by the mechanism of psychological repression. However, the contents do not necessarily have to be solely negative. In the psychoanalytic view, the unconscious is a force that can only be recognized by its effects-it expresses itself in the symptom. Unconscious thoughts are not directly accessible to ordinary introspection, but are supposed to be capable of being "tapped" and "interpreted" by special methods and techniques such as meditation, random association, dream analysis, and verbal slips (commonly known as a Freudian slip), examined and conducted during psychoanalysis.
'n Poëson grafies voorgestel
Hier word 'n poëson geïdentifiseer wat ons "Taal" sal noem.
Elkeen van die woorde wat in die "mindmap (wat sal ons dit noem in Afrikaans? Denkbeeld?) voorkom, staan net so in die gedig. Woorde is die konkrete aanwysers van die andersins onsigbare vloei van die poëson.
Die sentrale woord is "taal". Nou kan mens dadelik verstaan dat "tong" skakel (verwikkeld is met) "taal" en die dik blou streep laat geen twyfel daaroor nie. Op dieselfde vlak van "betekenis-afstand" (die eenheid wat die mate van direkte verband met die wortelbegrip aandui) is "woord". Op die volgende vlak van betekenis-afstand vind ons "ma" (in groen aangedui" en dan weer 'n verdere vlak "bors" (in rooi aangedui).
Die liggekleurde streep en pyl dui die verwantskap aan tussen "tong" en "woord". Is daar by enigiemand twyfel oor die noue verwantskap tussen "tong" en "woord"? Indien wel kan ons gerus ter gelegener tyd 'n debat voer daaroor!
Mens kan nog heelwat lyne aandui tussen bv. die derde vlak (groen) en die vierde vlak (rooi). Of die derde vlak en die eerste vlak "taal". Mens kan so baie lyne inteken dat jy naderhand nie meer die woorde sou kon onderskei nie.
Maar ter wille van goeie begrip en helderheid, vereenvoudig ons hier met oordaad. Ons kyk net nog na die lyn tussen die vierde- vlakse "bors" en tweede-vlakse "woord". Raak die verband vir jou 'n bietjie vaag? Wat is die slotsom van die gedig? Kyk na die illustrasie by die mindmap.
So sou mens kon aangaan en werklik swerms verbande (sigbaar gemaak met lyne) kon aantoon tussen woorde op verskillende vlakke. Maar dit is nie nodig nie. Wat hierbo verduidelik word, is die basiese proses van poëson-vorming. Anders gestel, dit is 'n baie sketsmatige voorstelling van die samestelling van 'n poëson.
Ek gee toe dat dit kru en oorvereenvoudig is in vergelyking met die werklike denk- en skeppingsproses. Maar hierdie voorstelling lig 'n klein hoekie van die gordyn op wat mens 'n blik gee op die ontstellend komplekse prosesse van denke, en spesifiek skeppendedenke.
De Waal het sy eerste digbunddel (Kiem) in 1962 gepubliseer en daarna nog digbundels, kinderverhale, jeugromans, radio en TV-dramas, kortverhale en 'n film-draaiboek. Hy het sedertdien nog 'n jeugroman in Engels (The Great Stir Trial) en 'n digbundel "Entangling states of mind" by die Amerikaanse POD maatskappy Lulu.com gepubliseer. Verder skryf hy gereeld poësie in Engels en Afrikaans en plaas dit op sy blog Poetry en poësie. Hy vertaal ook poësie uit verskillende Europese tale.
Saturday, January 14th, 2012 | Binneblik.
2 Kommentare op "De Waal Venter. Die poëson"
January 15th, 2012 at 07:25
ek lees toevallig op die oomblik "Digterlike Diagnose" (Ernst van Heerden) en hierin word Dylan Thomas aangehaal: "It consciously is not my method to move concentrically round a central image…A poem by itself needs a host of images. I make one image – though 'make' is not the word; I let, perhaps, an image be made emotionally in me and then apply to it what intellectual and critical forces I possess – let it breed another, let that image contradict the first…" Ek dink dit sluit aan by jou uiteensetting, De Waal?
January 15th, 2012 at 10:41
Dankie vir die aanhaling. Ja, "… let it breed another …" is 'n goeie manier om uit te druk wat ek bedoel met die "onbewuste" hantering van die poëson.
Verder is "the host of images" ook nie ver van wat ek bedoel met die verwikkelde poësons wat mens in elke gedig aantref nie.