Zhendedzi heḽi ḽo ṅwaliwa ho sedzwa mutakalo na u tsireledzea zwa vhashumi vha Afrika Tshipembe. Muhumbulo muhulwane ndi wa u ṱalutshedza Mulayo nga nḓila i pfalaho kha vhoṱhe vha kwameaho siani ḽa zwa mutakalo na tsireledzo mishumoni Afrika Tshipembe.
Mushumo wa zwipikiṱere vha zwa mutakalo na tsireledzo mishumoni (OHS) vha Muhasho wa zwa Mishumo wo ṱalutshedzwa, Mishumo na pfanelo dza vhashumi, sa zwe wa ṋekedziswa zwone khavho kha Mulayo, zwo sumbedzwa. Mishumo na vhuḓifhinduleli ha vhatholi, vhabveledzi, vhaoli, vhaṱunḓi, vhaḓisedzi na vharengisi, u itela u vhona uri hu na mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo zwo sumbedzwa. Tsha u fhedzisela, mishumo yoṱhe ya vhuimeleli ha zwa mutakalo na tsireledzo na dzikomiti zwo ṱalutshedzwa,
Muofisiri muhulwane muṅwe na muṅwe u fanela u vhona uri mishumo ya mutholi wawe yo sumbedzwa kha uyu Mulayo nga nḓila yo teaho.
Mulayo wa zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni, wa 1993, u ṱoḓa mutholi a tshi ita uri vhuponi hune ha shumelwa hone huvhe ho tsireledzeaho nahone hune ha si vhe khombo kha mutakalo wa vhashumi. Hezwi zwi amba uri mutholi u fanela u vhona uri vhupo hune ha shumelwa hone a hu na zwithu zwine zwa nga vhanga khombo, zwine zwa nga sa benzini, kiḽorini na zwitshili, zwithu, tshishumiswa, maitele, nz. zwine zwa huvhadza, tshinyadza kana zwine zwa nga vhanga vhulwadze. Hune zwa si konadzee, mutholi u fanela u ḓivhadza vhashumi nga ha khombo idzi, uri dzi nga tsireledzwa hani, na zwauri hu nga shumiwa ho tsireledzea nga nḓila-ḓe, nahone a ṋekedze maṅwe maga a tsireledzo uri hu vhe vhupo ha u shumela ho tsireledzeaho.
Hone-ha, a hu lavhelelwi uri mutholi hu vhe ene ane a hwala vhuḓifhinduleli hoṱhe kha mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo. Mulayo wo ḓisendeka kha maga a uri khombo mishumoni i fanela u ḓivhadzwa nga u davhidzana na tshumisano vhukati ha vhashumi na mutholi. Vhashumi na mutholi vha fanela u dzhia vhuḓifhinduleli vhoṱhe ha fhethu ha u shumela hune ha vha ha mutakalo wavhuḓi nahone ho tsireledzeaho. Vhoṱhe vha fanela u kona u vhona khombo lune vha kona u dzhia maga kana u bveledza maga a u langula uri mishumoni hu vhe ho tsireledzeaho. Nga hei nḓila, mutholi na vhashumi vha tea u kwamea kha sisiṱeme ine vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo vha tea u sedzulusa mishumoni tshifhinga tshoṱhe vha vhiga kha komiti ya zwa mutakalo na tsireledzo, vhane mafhedziseloni vha ḓo tea u ṋekedza themendelo kha mutholi.
U vhona uri sisiṱeme iyi i a shuma, mushumi muṅwe na muṅwe u fanela u ḓivha pfanelo dzawe na mushumo wawe sa zwine zwa vhisa zwone kha Mulayo.
Mulayo, une wa ḓivhea sa Mulayo wa zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni, wa 1993 (Mulayo 85, wa 1993) u na khethekanyo dza 50 dzo ṱanganedzwaho nga Phalamennde. Ndivho ya Mulayo ndi u ṋekedza mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo zwa vhathu vhane vha vha mushumoni kana malugana na u shumiswa ha mamaga na mitshini. U dovha hafhu wa ṋekedza tsireledzo kha vhathu nga nnḓani ha vhathu vhane vha vha mishumoni hune ha nga vha na khombo malugana na nyito dza vhathu vhane vha vha mushumoni.
Ndaulo dzo fhambanaho, nga ha ṱhoho-tiwa, dzo bviswa/ anḓadzwa u ya nga Mulayo tshifhinga tshoṱhe nga vha Muhasho wa zwa Mishumo.
Mulayo na Ndaulo zwi nga rengiwa kha vha Nyanḓadzo ya Muvhuso zwi kha nyimele ya Gazete kana zwi kha nyimele ine ya vha zwo paṱekanywa u bva kha khanḓiso dzo fhambanaho.
Mulayo wa zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni u langulwa nga Vhulanguli Vhuhulwane ha zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni vha Muhasho wa zwa Mishumo.
U itela u vhona uri nangoho mutakalo na tsireledzo mishumoni zwi ngonani, ofisi dza mavunḓu dzo thomiwa kha mavunḓu oṱhe. U fhedzisa izwi, zwipikiṱere zwa mutakalo na tsireledzo ya vhashumi u bva kha aya mavunḓu vha ita tsedzuluso na ṱhoḓisisi mishumoni.
Tshipikiṱere tsha Muhasho wa zwa Mishumo nga tshifhinga tsha tsedzuluso vho wana silinda ya gese yo ima i yoṱhe madzuloni a uri I vhofhelelwe na luvhondo kana pala.
Tsedzuluso kanzhi dzi dzudzanywa nga maanḓa ho sedzwa tshitatasitiki tsha khombo, u vha hone ha zwithu zwine zwa vha khombo, zwine zwa nga sa benzini hune ha kuvhiwa hone, kana u shumisiwa ha mitshini ine ya vha khombo mishumoni. Tsedzuluso i songo dzudzanywaho, kha ḽiṅwe sia, kanzhi dzi vha hone musi zwo humbelwa kana hu na mbilahelo nga vhashumi, vhatholi, kana miraḓo ya tshitshavha. Mbilahelo hedzi kana khumbelo hedzi ndi dzine dza shumiwa nadzo nga nḓila ya vhufulufhedzei.
Kha nyimele ine ha ha vha tshutshedzo ya khombo, tshipikiṱere a nga thivhela nyito nkene, maitele, kana u shumiswa ha mutshini kana tshishumiswa, nga nḓivhadzo ya u thivhela/ nzivhiso.
A hu na muthu ane a fanela u sa dzhiela nṱha zwine nḓivhadzo iyo ya khou amba zwone nahone i fanela u tevhedzwa nga u ṱavhanya.
Arali mulayo wa nga pfukwa, tshipikiṱere u a ṋekedza nḓivhadzo ya u pfuka mulayo kha vhashumi kana mutholi. U pfuka Mulayo zwi ita uri muthu a mbo ḓi vhonwa mulandu na zwenezwo/ u laṱiswa na zwenezwo, hone arali ho pfukwa mulayo, mutholi u a ṋewa tshifhinga tsha u lulamisa zwo khakheaho hone kha tshifhinga tsho kaliwaho lune kanzhi zwa dzia makuvha a 60.
Hune maga a zwa mutakalo na tsireledzo mutholi a vha o a ita, ngeno a sa tsireledzi lu fushaho siani ḽa zwa mutakalo na tsireledzo ya vhashumi, tshipikiṱere a nga ṱoḓa mutholi a tshi engedza maga a tsireledzo nga nḓila i fushaho. Nḓivhadzo ya u khwinisa ine ya bula maga o teaho a u lulamisa i a ṋekedzwa mutholi.
Zwipikiṱere zwa Muhasho zwo ita ṱhoḓisiso nga ha u wa ha Buroho ya Coega he vhathu vhavhili (2) vha lovha ngeno vha 23 vho tou huvhala.
U tendela tshipikiṱere a tshi ita mushumo wawe, a nga dzhena hune ha shumelwa hone huṅwe na huṅwe kana vhupo hune ha vha na mitshini kana hune ha vha zwithu zwine zwa nga vhanga khombo zwine zwa khou shumisiwa a vhudzisa kana a ṋekedza samoni vhathu uri vhaḓivhonadze phanḓa hawe. Tsipikiṱere a nga humbela dokhumenthe iṅwe na iṅwe uri a ṋekedzwe, u ita ṱhoḓisiso na u ita dzikhophi dza dokhumenthe, na uri a ṱalutshedzwe nga ha zwoṱhe zwo ṅwalwaho kha idzo dokhumenthe.
Tshipikiṱere a nga sedzulusa nyimele iṅwe na iṅwe kana athikili na u dzhia dzisampulu dza hone, na u dzhia athikili iṅwe na iṅwe ine ya nga shuma sa vhuṱanzi,
Kha vha dzhiele nzhele: Maanḓa ayo o bulwaho afho nṱha a zwipikiṱere a si ane a tou vha one one a vhukuma.
wa zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni, Muhasho wa zwa Mishumo, Tshisagana tsha Poswo X117, Pretoria, 0001.
Mutholi u fanela u ita mini u vhona uri vhupo hune ha shumelwa hone ho tsireledzea nahone a hu khombo siani ḽa zwa mutakalo wa vhashumi vhawe?
Mutholi u fanela u ṋekedza na u vhona uri zwishumiswa zwoṱhe zwo tea u ita mushumo, nahone sisiṱeme dzoṱhe dzo tea u nga kona u ita mushumo, dzi siho kha nyimele ine ya nga sia yo vhaisa mutakalo na tsireledzo ya vhashumi. Hu sa athu u shumisiwa zwishumiswa zwa tsireledzo, mutholi u fanela u thoma a bvisa kana u fhungudza khombo iṅwe na iṅwe ine ya nga kwama mutakalo na tsireledzo zwa vhashumi vhawe. Ndi musi izwi arali zwi sa konadzei fhedzi, hune zwishumiswa zwa tsireledzo zwa muthu nga muthu zwa nga shumiswa.
Mutholi u fanela u vhona uri o dzhia maga a u tsireledza mutakalo na tsireledzo zwa vhashumi vhawe ndivhanyoni na khombo dzine dza nga vha hone nga nṱhani ha zwine zwa khou bveledzwa, u itiwa, u shumisiwa, u fara/ u ita, u vhulungwa kana u endedzwa ha dziathikhili kana zwithu, nga maṅwe maipfi, zwiṅwe na zwiṅwe zwine vhashumi vha nga kwamana nazwo musi vhe mushumoni.
u ṋekedza mafhungo o teaho, ndaela, u gudisa na u lavhelesa ngeno vhukoni ha vhashumi hu tshi ḓi vha hu hone muhumbuloni.
mushumi o raloho u fanela u vhona uri maga a tsireledzo a a shumisiwa nahone a a tevhedzwa.
Zwiambaro zwa tsireledzo zwi ambariwa nga vhathu vhavhili ngeno muthu wa vhuraru a shumaho kha vhupo honoho a tshi vha a si na tshitsireledzi tsha ningo/ masiki.
Mutholi u fanela u vhona uri mushumi muṅwe na muṅwe o ḓivhadzwa nahone u pfesesa zwavhuḓi khombo dza zwa mutakalo na tsireledzo dza mushumo muṅwe na muṅwe une wa vha u khou itiwa, tshiṅwe na tshiṅwe tshine tsha vha tshi tshi khou bveledzwa, u itiwa, u shumiswa, u vhulungwa, u farwa kana u endedzwa, na tshishumiswa tshiṅwe na tshiṅwe kana mitshini ine ya vha i khou shumiswa. Mutholi u fanela u ṋekedza mafhungo nga ha maga a tsireledzo malugana na khombo idzi.
Mutholi u fanela u ḓivhadza vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo musi tshipikiṱere a tshi mu ḓivhadza nga ha tsedzuluso na ṱhoḓisiso, zwine zwa ḓo itiwa henefho vhuponi. Mutholi u fanela hafhu u ḓivhadza vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo nga ha khumbelo iṅwe na iṅwe ya u vhofhololwa ho itiwaho, kana mbofholowo yo ṋekedzwaho khae u ya nga Mulayo une wa amba u vhofhololwa kha dziṅwe nyito dza Mulayo, ndaulo, nḓivhadzo kana ndaela dzo bviswaho u ya nga Mulayo.
Mutholi nga u ṱavhanya u fanela u ḓivhadza vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo nga ha zwo iteaho mushumoni. Zwo iteaho ndi tshiwo tshine tsha bvelela mushumoni hune muthu a vha o vhulawa, huvhala kana a lwala. Ndi u tevhukana ha khemikhala dzine dza vha khombo, sa tsumbo, musi tannge ḽi tshi khou bvuḓa formaldehyde (tshibveledzwa tsha khemikhala ine ya shumisiwa mamagani) nga nṱhani ha tshithivho/ veḽivu i sa shumi zwavhuḓi, kana hune mutshini wa si tsha kona u langulea, hune wa si vhulaye kana u huvhadza muthu.
Kha vha tsireledze muvhili wavho nga u ambara zwiambaro zwo teaho zwa tsireledzo tshifhinga tshoṱhe, zwa ṱhoho, zwanḓa, muvhili na milenzhe, nz.
musi tshiimiswa kana athikili i tshi imiswa fhethu huṅwe na huṅwe, zwi fanela u itiwa nga nḓila ine ha sala hu sa bveledzwi nyimele i songo tsireledzeaho kana ha bveledzwa nyimele ine mutakalo was ala u khomboni.
maitele musi wa khombo.
Arali muthu ane athikili kana thukitha a vha o rengiselwa kana u isedzwa, u fanela u tou ṅwala maga o tiwaho u vhona uri athikili kana thukitha i ḓo kona u swikelela ṱhoḓea dzoṱhe dzo bulwaho, nahone i ḓo vha yo tsireledzeaho hu si na khombo kha mutakalo, mishumo ya muṱunḓi, muoli, murengisi, muisedzi kana mubveledzi zwi ḓo mbo ḓi pfukela kha muthu ane a dzhia maga aneo.
Tsumbo ya u shumisa tshikhafula ha ṱanganedzei na luthihi nahone ndi nḓila ine ya vha khombo vhukuma.
londola mutakalo na tsireledzo yawe, khathihi na zwa vhaṅwe vhathu vhane vha nga kwamea nga nyito dzawe kana nga u sa vha na ndavha hawe. Hezwi zwi katela u tamba musi muthu e mushumoni.
arali o kwamea nga khombo ine ya nga kwama mutakalo wawe kana zwo vhanga u huvhala, kha vha vhige khombo kana zwo bvelelaho kha mutholi, na kha muthu o hweswaho maanḓa kana muimeleli wa zwa mutakalo na tsireledzo nga u ṱavhanya, hu hu si nga murahu ha musi vho no tshaisa.
maimo/ zwikalo a/zwa mutakalo na tsireledzo zwine mutholi a tea u vha nazwo mushumoni.
maitele ane a fanela u tevhedzwa arali mushumi a nga ḓiwana o e khomboni ya zwithu kana thukitha i vhaisaho mutakalo wawe.
Mushumi a nga humbela uri dokotela wawe wa phuraivethe a ite ṱhoḓisiso nga ha rekhodo dzawe dza u sa tsireledzea.
Arali mushumi e muimeleli wa zwa mutakalo na tsireledzo, a nga ita ṱhoḓisiso a themendela nga u tou ṅwala nga u ndingo ya u sa tsireledzea na mivhigo ya u sedzulusa.
Arali mushumi e muimeleli wa zwa mutakalo na tsireledzo, a nga thusana na tshipikiṱere wa zwa mutakalo na tsireledzo a bvaho kha Muhasho wa zwa Mishumo nga tshifhinga tsha tsedzuluso ya mushumoni a fhindula mbudziso iṅwe na iṅwe ine tshipikiṱere anga vhudzisa.
Mushumi a nga ṋea muhumbulo kana a ṋekedza nga ha mulayo muṅwe na muṅwe kana maimo a tsireledzo o anḓadzwaho u ya nga Mulayo wa Tsireledzo na Mutakalo Mishumoni.
mushumi u fanela u tevhedza nḓivhadzo ya mulayo, sa tsumbo. u sa tendelwa, nḓivhadzo ya nzivhiso, nz.
mushumi u ṋea vhuṱanzi phanḓa ha Khothe ya Vhashumi kana ha Khothe ya Mulayo ndivhanyoni na mafhungo a kwamaho zwa mutakalo na tsireledzo.
U ita uri fhethu hu vhe ha khombo ha puḽaga mbili madzuloni a ṱhanu sa kha tshifanyiso.
Mushumi a nga humbela khaṱhululo ndivhanyoni na tsheo yo dzhiiwaho nga tshipiṱere.
wa zwa Mutakalo na Tsireledzo Mishumoni, Muhasho wa zwa Mishumo, Tshisagana tsha Poswo X117, Pretoria, 0001.
A hu na ane a fanela u khakhisa kana u shumisa zwithu zwo ṋekedzwaho ho sedzwa mutakalo na tsireledzo nga nḓila i si yone. Muthu a nga, sa tsumbo, u sa bvisa bannda la tsireledzo kha mutshini wa shumisa mutshini kana wa tendela muṅwe muthu a tshi shumisa mutshini hu si na bannda.
Vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo ndi vhafhio?
Ndi vhashumi vha tshoṱhe vho nangiwaho kana vho tiwaho nga u tou ṅwala nga mutholi nga murahu ha musi mutholi na vhashumi vho thoma vha kwamana vha swikela kha nyanḓano uri ndi vhonnyi vhane vha ḓo vha vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo. Vha fanela u vha vhane vha ḓivha nga ha maimele na nyimele dza tshipiḓa tshenetsho tsha mushumoni he vha tiwa/ nangiwa hone.
Hu fanela u swikiwa kha nyanḓano nga tshifhinga tsha mushumo khathihi na mishumo ya muimeleli wa zwa mutakalo na tsireledzo nahone zwi fanela u itiwa vhukati ha mutholi na vhashumi.
U pakiwa ha matheriala zwi fanela u itiwa nga nḓila ine zwi nga si vhange khombo kha mushumi na muthihi.
Hu fanela u tiwa/ u nangiwa vhaimeleli vhangana vha zwa mutakalo na tsireledzo?
Muimeleli muthihi wa zwa mutakalo na tsireledzo u fanela u tiwa mushumoni muṅwe na muṅwe hune ha vha na vhashumi vha 20 kana u fhira. Ngauralo, hune ha vha ho tholiwa vhashumi vha 19, a zwi tou vha khombekhombe uri hu tiwe muimeleli.
Siani la mavhengele na dziofisi, muimeleli muthihi u fanela u tiwa kha vhashumi vhaṅwe na vhaṅwe vha 100 kana vha fhiraho.
Sa tsumbo, muimeleli muthihi u fanela u tiwa hune ha vha na vhashumi vha 21 u swika kha 100. Hone vhaimeleli vhavhili vha fanela u tiwa hune ha vha na vhashumi vha 101 u swika kha 200 vho tholiwaho, nz.
Siani ḽa huṅwe mishumoni, muimeleli muthihi u fanela u tiwa/ nangiwa kha vhashumi vhaṅwe na vhaṅwe vha 50 kana u fhira. Sa tsumbo, muimeleli muthihi u fanela u tiwa hune ha vha na vhashumi vha 21 u swika kha 50. Hone vhaimeleli vhavhili vha fanela u tiwa hune ha vha na vhashumi vha 51 u swika kha 100 vho tholiwaho.
Zwi tshi ya nga maimele, tshipikiṱere u ṱoḓa u tiwa ha vhaimeleli vho vhalaho, na hune nomboro ya vhashumi ya vha fhasi ha 20. Sa tsumbo, nyimele ya ḽimaga i nga vha i nga nḓila ine o tiwaho naho e muimeleli muthihi wa vhashumi vha 50 a vha a songo lingana kana u tea. Tshipikiṱere tshi nga ṱoḓa vhaimeleli vho vhalaho. Hone-ha, arali mutholi na vhashumi vha tshi tendelana, vhaimeleli vha fhiraho nomboro yo tiwaho vha nga tiwa/ nangiwa.
Ndi lini hune vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo vha fanela u tiwa/ nangiwa?
Vho vha vha tshi zwiḓivha uri tsireledzo ya nḓila dza khebulu ndi nthihi ya mishumo ine tshipikiṱere tsha zwa mutakalo na tsireledzo mishumoni ya ita?
Kha miṅwedzi miṋa nga murahu ha u thomiwa ha bindu ḽa vhashumi. Mutholi ane a vha na vhashumi vha 20,vhane bindu ḽawe ḽa vha ḽi tshi khou shuma miṅwedzi ine ya vha fhasi ha miṋa, a vha tei u nanga kana u ta vhaimeleli. Sa tsumbo, hune ha vha na vhashumi vha tshifhinganyana vho tholiwaho mabulasini, lune zwa ita uri nomboro ya vhashumi i fhire 20 lwa tshifhinga tshine tsha vha fhasi ha miṅwedzi miṋa, vhaimeleli vho tiwaho a vho ngo tea.
Ndi lini hune vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo vha tea u ita mishumo yavho?
Mishumo yoṱhe i kwamaho u ta/ u nanga, mushumo na u gudisa vhaimeleli i fanela u itiwa nga tshifhinga tsha awara dza mushumo.
Ndi zwifho zwine vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo vha fanela u ita?
Vhaimeleli vha nga sedza u shumisea ha maga a zwa mutakalo na tsireledzo nga u shumisa mbalelano ya zwa mutakalo na tsireledzo.
Vhaimelli vha nga topola khombo dzine dza nga bvelela mishumoni na u dzi vhiga kha komiti ya zwa mutakalo na tsireledzo kana kha mutholi.
Vhimeleli na mutholi vha nga ita ṱhoḓisiso ya zwo bvelelaho, kana mbilaelo dzi bvaho kha vhashumi malugana na mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo, vha vhiga nga hazwo zwo tou ṅwalwa,
Nyimele ine ya vha khombo. Tshikhafula tshi vha tshi songo nambatedzwa na tshifhaṱo nahone hu vha hu si na zwiambaro zwa tsireledo zwo ambariwaho.
Vhaimeleli vha ṋekedza mafhungo malugana na tsireledzo mushumoni kha mutholi kana komiti ya zwa mutakalo na tsireledzo kana, hune ṋetshedzo dza vha dzi songo kona u swikelwa, kha tshipikiṱere.
nga tendelo ya mutholi wavho, vha fanela u ṱuwa na mueletshedzi wa thekhiniki nga tshifhinga tsha tsedzuluso.
Vhaimeleli vha fanela u dzhenela miṱangano ya komiti dza zwa mutakalo na tsireledzo.
Ndivho ya komiti dza zwa mutakalo na tsireledzo ndi mini?
Miraḓo i ṱangana u itela uri vha thome, aluse, u vhulunga na u sedzulusa maga a u vhona uri mutakalo na tsireledzo zwa vhashumi zwi ngonani.
Ndi lini hune komiti dza zwa mutakalo na tsireledzo dza tea u thomiwa?
Komiti nthihi zwayo i fanela u thomiwa musi vhaimeleli vhavhili kana u fhira vho nangiwa.
Komiti ya zwa mutakalo na tsireledzo i vhumbwa nga miraḓo mingana?
arali komiti mbili kana u fhira dzo thomiwa mishumoni, muimeleli muṅwe na muṅwe muthihi zwawe wa komiti dzenedzo.
Ndi ngazwo, muimeleli muṅwe na muṅwe a tshi tea u vha muraḓo wa komiti. Mutholi na ene a nga nanga vhaṅwe vhathu uri vha mu imele kha komiti hone vhanangiwa vhenevho a vha tei u fhira nomboro ya vhaimeleli vhane vha vha kha komiti.
Arali tsipikiṱere a na muhumbulo wa uri u vhona nomboro dza dzikomiti mishumoni dzi songo lingana, a nga ita uri hu thomiwe komiti dza nyengedzedzo.
Vhaimeleli vha zwa mutakalo na tsireledzo kanzhi vha ṱangana lungana?
Vha ṱangana musi zwo tea, hone luthihi kha miṅwedzi miraru. Komiti ndi yone ine ya ta fhethu na tshifhinga. Hone, arali 10% kana vhunzhi ha vhashumi vha tshi nga humbela muṱangano kha tshipikiṱere, tshipikiṱere a nga ri hu vhe na muṱangano fhethu na tshifhinga zwine a vha o tou zwi ta.
Ndi nnyi ane a ta kana u bula matshimbidzele a muṱangano.
Miraḓo ya komiti I nanga mudzulatshidulo vha dovha hafhu vha bula tshifhinga tshine a ḓo vha a ofisini, khathihi na matshimbidzele a muṱangano, nz.
Komiti ya zwa mutakalo na tsireledzo i nga kwamana na vhomakone vha tshi ṱoḓa tsivhudzo?
Ee, komiti I nga nanga vhathu sa miraḓo ya tsivhudzo nga nṱhani ha nḓivho na vhukoni zwine vha vha nazwo malugana na mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo. Hone-ha, muraḓo wa zwa tsivhudzo ha na pfanelo dza u voutha.
Komiti dza zwa mutakalo na tsireledzo dzi ita mini?
Komiti dzi shuma na mafhungo a zwa mutakalo na tsireledzo mushumoni kana kha khethekanyo dzine komiti dzenedzo dza vha dzo thomiwa hone.
Muṋango wa u shavha ngawo lwa shishi a wo ngo tea u dzula wo khiiwa na luthihi.
Komiti I fanela u ita themendelo kha mutholi nga ha zwa mutakalo na tsireledzo ya vhashumi. Hune themendelo dzenedzi dza vha dzi sa khou swika hune dza tandulula mafhungo, komiti I ita themendelo dzo livhiswa kha tshipikiṱere.
Komiti I fanela u amba nga ha zwo bvelelaho zwe zwa ita uri hu vhe na u huvhala, u lwala, kana lufu lwa muṅwe mushumi nahone vha fanela u zwi vhiga nga u tou ṅwalela tshipikiṱere.
Komiti I fanela u vhulunga dzirekhodo dza themendelo iṅwe na iṅwe yo iswaho kha mutholi na muvhigo muṅwe na muṅwe wo iswaho kha tshipikiṱere.
Miraḓo ya komiti i fanela u ita miṅwe mishumo ine ya vha yo bulwa kha ndaulo.
Mutholi a nga si ite phungudzo kha muholo wa mushumi nga nṱhani ha uri Mulayo wa zwa mutakalo na tsireledzo a u tendi.
Arali dokotela a ṱola kana u lafha muṅwe vhulwadze vhune a humbulela uri o vhu wana mushumoni, dokotela u fanela u vhiga mulandu kha mutholi na kha Tshipikiṱere Muhulwane.
Fhethu he vhathu vha 11 vha lovha nga mulilo hu si na nḓila ya u shavha ngauri mushumoni ha vha ho khiṋiwa nga nnḓa.
Vhatholi na vhashumi vha fanela u tevhedza masia, saphina, khumbelo kana ndaela dza tshipikiṱere. Sa nyengedzedzo, a hu na ane a nga thivhela muṅwe u tevhedza ndaela.
Mbudziso dza thipikiṱere dzi fanela u fhindulwa, hone a hu na ane a kombetshedzwa u fhindula mbudziso dzine dza nga mu dzhenisa khomboni ene muṋe. U ḓidzhenisa khomboni zwi amba uri u khou amba uri u na vhuḓifhinduleli ha zwo khakheaho.
Musi tshipikiṱere a tshi ṱoḓa mafhungo, u fanela u ṋewa zwo teaho u itela uri a kone u ita tsedzuluso yawe. Tshipikiṱere a nga humbela uri tsedzuluso i dzhenelewe nga vhathu vhane vha nga mu thusa nga tsedzuluso. A hu na ane a tea u sema tshipikiṱere kana nga khole a thithisa tsedzuluso.
mushumi a songo ita zwine zwa tea vhukoni hawe, nga maṅwe maipfi, o ita zwiṅwe zwithu zwine a zwiḓivha uri a zwi tei u itiwa.
U ya phanḓa na zwone zwi vha hone nga nṱhani ha ndaela ya mutholi, sa tsumbo, u tholiwa nga o tholiwaho, nga nnḓani ha musi vhathu vhenevho vho tendelana nga u tou ṅwala uri ndaela i ḓo tevhedzwa hani nahone zwi tshi khou tevhedzwa Mulayo.