Openbare Beskermer of openbare bedreiger? - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Openbare Beskermer of openbare bedreiger?
Openbare Beskermer of openbare bedreiger?
Die Vereniging van Regslui vir Afrikaans (VRA)-gilde, het 'n blitsseminaar gehou na aanleiding van verskeie verdoemende hofbeslissings die afgelope paar maande teen die Openbare Beskermer, adv. Busisiwe Mkhwebane.
Dit is ongewoon, ongewens en uiters kommerwekkend dat die Openbare Beskermer in haar termyn reeds vyf verdoemende hofbeslissings teen haar het waar haar integriteit en bevoegdheid regstreeks in twyfel getrek is deur die gemelde uitsprake.
"Pertinente vrae oor die begrip en toepassing van die reg, en veral die geskiktheid van adv. Mkhwebane, is tans in die kollig. Daar is gevolglik versoek dat adv. Mkhwebane van die rol van advokate verwyder word. Daarom het die VRA 'n blitsseminaar gereël om as gilde oor die vraagstuk in die regsberoep te besin," sê Werner Human, Solidariteit se adjunkbestuurshoof van regsdienste.
Om die onlangse bevindinge en ander verwante kwessies rondom die Openbare Beskermer in meer diepte te bespreek, het dr. Llewelyn Curlewis (strafregkenner en senior lektor verbonde aan die Universiteite van Pretoria), mnr. Willie Spies (direkteur van Hurter Spies Ing. en voorsitter van Pretoria FM), en prof. Koos Malan (professor in Publiekreg verbonde aan die Universiteit van Pretoria), as sprekers opgetree.
Die sprekers het drie hoofpunte by die seminaar belig: die reg wat van toepassing is op die Openbare Beskermer; die konteks van die aanstelling; en die werk van vorige Openbare Beskermers, en waar 'n antwoord op die probleem lê.
In sy bydrae het dr. Curlewis die opinie gelug dat waar dit duidelik is dat daar 'n openbare uitval met betrekking tot die Openbare Beskermer bestaan, die Regspraktisynsraad nie bloot die openbare kommer sal kan gadeslaan nie. Dit word van dié raad verwag om die geskiktheid van die Openbare Beskermer in oorweging te neem veral in die lig daarvan dat die howe ernstige bevindings teen adv. Mkhwebane gemaak het. Die Regspraktisynsraad het 'n geregtelike diskresie in dié verband en daar word gemeen dat hierdie diskresie uitgevoer behoort te word.
Die kernbelangrike vrae is: Voldoen adv. Mkhwebane aan die standaarde wat van haar in die regsberoep verwag word? Het sy 'n neiging tot oneerlikheid? Toon sy 'n minagting vir die reg en ons howe? Dit is vrae wat 'n hof ná deeglike ondersoek en oorweging sal beantwoord om uiteindelik aan te toon of adv. Mkhwebane geskik is, al dan nie.
Prof. Koos Malan meen dat die nasionale vergadering Mkhwebane by wyse van 'n tweederde meerderheid kan verwyder.
"Onbekwaamheid is die sterkste grond waarop sy verwyder kan word. Jy kan net besluite neem wat binne jou bevoegdheid val, maar die parlement sit met 'n probleem – indien hulle haar verwyder, kom hul eie bevoegdheid in gedrang," sê Malan.
Prof. Malan meen dat die Openbare Beskermer 'n politieke rol speel en juis aangestel is om die Zuma-faksie se belange te bevorder. Hy glo nie dat daar in isolasie na die rol van die openbare beskermer gekyk moet word nie.
"Wanneer ons wys op die Openbare Beskermer se wanfunksionering het ons te kampe met 'n simptoom van die wanfunksionering van ons totale grondwetlike orde. Staatlike konstitusionalisme is bevraagtekenbaar veral wanneer ons Suid-Afrika se wanfunksionele demokrasie in ag neem," sê Malan.
Die storm om die huidige openbare beskermer se kop woed al hewiger. Sy is in die sop oor beweerde Gupta-geld en het pas 'n vyfde hooggeregshofbevinding teen haar gekry.
In sy bydrae het Willie Spies daarop gewys dat as 'n mens na al die vorige openbare beskermers kyk, 'n prentjie duidelik word. "Die termyne van al die vorige persone in die amp, met die uitsondering van adv. Thuli Madonsela, was in 'n mate van omstredenheid gehul. Adv. Mkhwebane se aanstelling is daarom nie teenstrydig met die patroon nie, maar sy is beslis die mees omstrede aanstelling, het Spies gesê."
Wat staan ons in hierdie penarie te doen? Prof. Malan is van mening dat ons as burgerlike samelewing 'n alternatiewe, niestaatlike oplossing moet bied. "In 'n goed georganiseerde burgerlike gemeenskap is jy nie net 'n toeskouer nie. Jy is 'n daadwerklike bouer van 'n nuwe grondwetlike orde. Die burgerlike samelewing moet hom so goed en sterk as moontlik organiseer om in te staan vir die wanfunksionering van staatlike openbare instellings," het Malan afgesluit.
Die portefeuljekomitee vir justisie en korrektiewe dienste het aangedui dat die geskiktheid van adv. Mkhwebane op 3 September amptelik bespreek gaan word.
South Africa's Public Protector Busisiwe Mkhwebane poses in her office after a press briefing releasing reports on various investigations on June 19, 2017 in Pretoria. South Africa's anti-corruption watchdog has launched an investigation into several allies of President Jacob Zuma allegedly linked to corruption at three state-owned companies, based on a trove of recently leaked emails. South Africa's Public Protector Busisiwe Mkhwebane said she would probe alleged "improper or dishonest" acts and "unlawful enrichment... by certain public officials" at rail company Prasa, power company Eskom and the Transnet freight logistics conglomerate. / AFP PHOTO / Phill Magakoe