Sy eiesoortige vertelling sluit die ouere manne van sy jeug in, die ooms by die damstafel, kerkjeugkampe en die Kommuniste-manifes, skoolhou en ondergrondse werk vir MK, en sy aanhouding op Robbeneiland. As Mandela se lyfwag help hy ’n opstand in die Karoo ontlont, voor hy deel word van die nuwe SAPD, waar hy saam met die gewese vyand terrorisme en Kaapse bendes takel.
In Junie 1976 het ek begin kwaad word vir die wêreld, maar dit het min met die politieke onstuimigheid van daardie maand te doen gehad. Was dit die ontnugterende sameloop van te veel grond wat te vinnig onder my dertienjarige voete geskuif het? Daar was die skielike trek na ouma Galant se nuwe, eiesoortige huis in ’n eenvormige Uitsig waar die betekenis van die pleknaam niks met ’n vallei van hemel en aarde in gemeen gehad het nie. Miskien was die skielike aanslag van geraas en straatlewe op die Kaapse Vlakte net te veel. Om my onsekerheid te hanteer het ek begin optree op die enigste manier wat die straat my geleer het. Ek het begin baklei.
Dis nou tot ek eendag met ’n passer en vulpen my weg deur hulle gesteek het. Die volgende dag het van hulle ouers by die skoolhoof meneer Majoos gekla maar hierdie keer was daar ’n les saam met die gewone ses-van-die-bestes. Die trant van sy les was oor hoe die braafste ding wat ’n man kan doen, is om ’n geveg te vermy tot hy ’n ander manier vind om die konflik sonder geweld op te los.
Ná ’n lang, diep trek deur dungeperste lippe hou hy dit eers binne vir omtrent ’n minuut. Toe eers blaas hy dit beheers en egalig uit en verklaar in ’n piepstem, terwyl die daggawolke saam met die woorde uit sy mond seil: “Ôs hette Duens-broodlorrie by Tiekie-stage vedala. Djulle moet gesienit hoe al die voovensters tot daa by die driver se knieë sametime stukkend spat. Vêrre gryp die driver saam met ôs die brood en ôs brand saam die lorrie in sy moer.”
Ma het ook ’n soortgelyke trant gevolg in haar pogings om Junie 1976 te verduidelik, met dié verskil dat sy gemeen het Afrikaans is deur die Boere van ons gesteel en in ’n vreemde apartheidstaal verander om ons te forseer om die wêreld deur hulle woorde te verstaan en aanvaar. Sy het ons manier van Afrikaans en Engels praat as ’n vorm van rebellie teen hierdie apartheidsafrikaans beskou. Dis met dié dat ek en ’n groep standerdvyfleerlinge eendag in Julie 1976 geweier het om ná tweede pouse na ons klasse terug te keer.
Maar die volgende dag, toe bring die skoolhoof hulle geheime wapen. Niemand anders nie as ons ou sub B-onderwyseres miss Biscombe nie. Nog voor die oggendklok kon lui, het sy ons op die skoolterrein toegespreek en verduidelik dat sy dit eens met ons is oor apartheidsopvoeding maar dat dit in die lang termyn oor meer as net die gebeure in Soweto gaan. Ons klasboikot was onvolhoubaar en sou niks in die langtermynvryheidsstryd bereik nie. En só is Junie 1976 se politieke rebellie van die standerdvyfklas by Greenlands Primêr summier gestuit. Miskien is dit ironies dat dit wel meneer Majoos se les was – om ’n geveg te vermy tot ’n vreedsame oplossing gevind kan word – wat ons hier op ’n slinkse wyse gepootjie het.