Dit het ’n jaar of vyf gelede werklik gebeur toe olie die eilande by die Kaap besoedel het. Daar moes dringend plan gemaak word om duisende pikkewyne van die besoedelde see en rotse af weg te hou en hulle van ’n feitlik gewisse dood te red.
Maar hoe op aarde het die pikkewyne dit dan reggekry om reguit huiswaarts te keer soos ’n spul uitgevrete posduiwe wat deur die water pleks van deur die lug klief?
OM ANTWOORDE te verstrek op vrae oor die pikkewyn se besondere stamina is maklik. Hy is inderdaad ’n supervoël in die water, vertel kenners, ’n dodelik doeltreffende jagter en die voëlwêreld se ekwivalent van ’n aanvalsduikboot.
Daardie onbeholpe harlekyntjie wat op land so lomp oor die rotse en strande struikel, is in die see ’n venynige verskrikking van visse en sekere ander seediere. Boonop het hy ’n uithouvermoë wat skrik vir niks.
Hy gebruik in der waarheid sy vlerke om deur die seewater te ''vlieg'', want sy swembewegings kom ooreen met die vliegbewegings van vlieënde voëls. Pikkewyne se vlerk- en borsspiere is dan ook onder goed ontwikkel om deur water te blits wat eintlik baie digter as lug is.
Baie diep in die hart van die planeet, reken geleerdes, is ’n massiewe bal van soliede yster of yster-nikkel met ’n omtrek maklik so groot soos Suid-Afrika. Die gesmelte gesteentes wat weens die draaiing van die aarde om daardie bal in die aardkern wentel, wek elektromagnetisme op net soos in ’n dinamo.
Maar hoe kan hierdie rare krag hoegenaamd inwerk op voëls? Spore van yster wat in die breinweefsel van die gevleueldes gevind is, dui daarop dat daar ’n meganisme kan wees wat hulle gevoelig vir die magneetveld maak. Ontspoorde voëls sou dus daarmee taamlik noukeurig kan aanvoel waar op die aarde hulle is en in watter rigting hulle moet beweeg om te terug te kom waar hulle hoort.
Wetenskaplikes in Duitsland het in ’n navorsingprojek sterk magnete aan wedvlugduiwe vasgemaak. Dit het die duiwe so verwar dat hulle nie hul pad huis toe kon kry nie. Dit het hul vermoë beduiwel om die aarde se geo-magnetiese velde korrek te lees.
MAAR navorsers is vandag eweneens oortuig dat dit nie net die aarde se magneetveld is wat voëls hul sin vir rigting gee nie. Dit lyk immers of die posisie van die son en sterre ook ’n rol in hul oriënteringsprosesse speel.
Hulle het almal gaan sit met hul lyfies in die rigting waarin hulle sou vlieg as hulle trek. Maar in bewolkte weer het die voëltjies gedisoriënteer geraak.
Kramer het toe spieëls gebruik wat dit laat lyk het of die son uit ’n ander rigting skyn. Die voëltjies het almal hul sitposisies dienooreenkomstig verander.
Proefnemings het ook getoon dat voëls hulle volgens die patrone van die sterre kan oriënteer. ’n Ander Duitser, met die van Sauer, het ook ’n ronde hok vir sy proefnemings gebruik, een met ’n deursigtige glasbedekking waardeur die naghemel gesien kon word. Sy voëls het hulle weer volgens die sterrebeelde geskik en verward geraak wanneer die lug bewolk was. Sauer het hulle toe in ’n planetarium ’n kunsmatige naghemel gegee—en die voëls het hulle daarvolgens georiënteer!
Maar navorsers reken dat die rol wat bakens in voëls se oriëntasie speel, waarskynlik nie so groot is nie. Kyk maar weer na trekvoëls: die meeste vlieg snags wanneer hulle hulle nie maklik op bakens kan verlaat nie, en baie vlieg ook oor die oop kaal oppervlakke van die oop see.
BES moontlik is dit ’n vervorming van die naam wat Spaanse matrose destyds aan hierdie voël gegee het omdat sy liggaam so baie vet (penguigo) bevat.
Maar die Wallissers het weer ’n ander verklaring. Hulle beweer dat die naam ontleen is aan die ou Walliese woorde pen gwyn (vir "wit kop"). Dit was die naam van ’n pikkewyn-agtige voël van die Noordelike Halfrond wat in die negentiende eeu heeltemal deur oorywerige jagters uitgewis is.
VOËLS is nie die enigste diere met ’n fantastiese sin vir rigting nie. Die kat wat altyd terugkom, het al spreekwoordelik geword—en ook lankal reeds ’n liedjieskrywer tot ’n treffer geïnspireer.