Die einde van doofheid
JY LEES NOU Die einde van doofheid
Met die jongste tegnologie hoef geen dowe kind meer in 'n stil wêreld vasgevang te bly nie. Kyk 'n bietjie wat is alles deesdae beskikbaar om jou kind te help
Deur die HG-Pols-verslagspan
Stel jou 'n wêreld voor waar dowe kinders met die hulp van tegnologie saam met hul horende maats in die klaskamer kan sit of op die speelgrond al jillend kan rondhardloop.
So 'n wêreld is nie wetenskapsfiksie nie, sê kundiges. Dis iets wat ons vandag al kan regkry – as ons dit net kon bekostig en planne wat internasionaal beproef is, kan implementeer.
Vroeë opsporing van doofheid en gesofi stikeerde nuwe tegnologie stel oudioloë en dokters in staat om dowe kinders te leer hoor en praat, selfs al het hulle minder as 1 persent gehoor.
As gehoorverlies gediagnoseer kan word voor 'n baba ses maande oud is, kan ouers geleer word hoe om hul baba se brein te ontwikkel en hom te leer praat voor die brein sy vermoë verloor om 'n nuwe taal aan te leer, sê die oor-, neusen keelspesialis dr. Derrick Wagenfeld van Somerset-Wes.
Hy is betrokke by pogings om dowe kinders weer te laat hoor, asook by die Tygerbergse Carel du Toit-sentrum vir spraakontwikkeling in Kaapstad.
En volgens Lida Müller, oudioloog by die Tygerberg-hospitaal, is dié vroeë opsporing van kardinale belang, want daar is net 'n kort venstertydperk waarbinne 'n baba optimaal gehelp kan word.
Studies het bewys dat kinders wat voor ses maande gehoorapparate kry en in habilitasieprogramme ingesluit word, binne vyf jaar net so goed soos hul horende maats kan gesels.
Hoe gouer die breinbane vir gehoor en taalontwikkeling dus gestimuleer word, hoe beter kan 'n kind leer om normaal te hoor en te praat.
Die toetse om vas te stel of 'n baba gehoorgestrem is, is vinnig en eenvoudig – geen wonder dus dat Amerikaanse ouers verplig word om 'n gehoorsiftingstoets op alle pasgebore babas te doen nie.
As gehoorgestremdheid vroeg gediagnoseer word, kan die kind al as baba 'n kogleêre inplanting of ander gehoorhulp kry – en dié toestelle is deesdae so gesofi stikeerd dat dit kinders omtrent heeltemal normaal kan laat hoor.
Maar in Suid-Afrika word die meeste kinders se gehoor te laat getoets. Nou beywer 'n groep oor-neus-en-keelartse en oudioloë hulle om gehoorsifting vir pasgebore babas verpligtend te maak, maar hulle was tot dusver nog nie suksesvol in alle staatshospitale nie.
Die meeste private hospitale voer 'n eenvoudige gehoorsiftingstoets uit op babas van twee dae oud as die ouers toestemming gee. Mediese fondse betaal vir die toets.
By sommige akademiese hospitale word dié toets gratis op babas met 'n hoë risiko vir gehoorprobleme gedoen.
So 'n verpligte gehoortoets kan die eerste stap wees om permanente gestremdheid weens doofheid iets van die verlede te maak, sê Laurette du Preez, hoof van die Tygerbergse Carel du Toit-sentrum.
Die Carel du Toit-sentra (hulle is oor die land versprei) het 'n omvattende habilitasieprogram, so genoem omdat dit nie die gehoor herstel nie, maar dowe of hardhorende kinders so goed moontlik laat hoor.
Die span wat help, sluit oor-neus-en-keelspesialiste, oudioloë, spraakterapeute, onderwysers, maatskaplike werkers, sielkundiges en die ouers in.
Die gehoorsiftingstoets kos R72. Volgens Laurette speel die koste 'n rol, maar is die grootste struikelblok die gebrek aan goeie primêresorgdienste, veral op die platteland. "Die regering sal die toets nie sommer verpligtend maak nie, omdat primêresorgdienste nog nie gevestig is nie," sê Laurette.
Die tweede groot faktor wat in baie dowe kinders se gehoor-pad staan, is die hoë koste van kogleêre inplantings. Teen R185 000 is dit werklik peperduur, maar dit kan beteken dat die kind uiteindelik normaal sal kan praat en in 'n hoofstroomskool sal kan skoolgaan.
Verskeie jong Suid-Afrikaanse kinders wat reeds as babas of kleuters kogleêre inplantings ontvang het, kan nou hoor. Van dié kinders is in hoofstroomskole, gesels met normale stembuigings, bel hul maats op selfone en kan gesprekke hoor in raserige klubs waar hulle dans op die maat van musiek.
Was dit nie vir die relatief onopmerklike gehoorapparate agter hul ore nie, sou 'n mens moeilik kon glo dat enigeen van hulle 'n gehoorprobleem het. Dis amper ongeloofl ik dat party van hulle minder as een persent gehoor gehad het.
Byna al die kinders met wie HG-Pols gepraat het, het 'n groter gehoorverlies as duisende ander Suid-Afrikaners wat met gebaretaal en liplees kommunikeer. Maar hoe is dit moontlik dat 'n dowe baba kan leer hoor?
Wyle professor Carel du Toit, toenmalige hoof van die departement oor-neus-en-keelkunde aan die Universiteit van Stellenbosch en die Tygerberg-Hospitaal, het met baanbrekerswerk bewys dat daar by byna elke dowe kind nog 'n klein bietjie gehoor behoue gebly het.
Hy het ook geglo as jy dié bietjie oorblywende gehoor met 'n gehoorapparaat versterk, kan jy 'n dowe kind leer hoor en normaal praat.
Hy het dit selfs bewys in die era voor kogleêre inplantings en digitale gehoorapparate. Nou maak kogleêre inplantings die proses makliker, maar is dit steeds noodsaaklik om dit binne die kritieke venstertydperk te doen.
Dit is 'n tragiese feit dat net een uit elke vyf Suid-Afrikaners wat 'n gehoorapparaat benodig, dit kan bekostig, en dat die ander vier om hierdie rede nooit sal hoor nie.
Wat is 'n kogleêre inplanting?
Met dié operasie word 'n ontvanger in die skedelbeen agter die oor ingeplant. Dit kry impulse van buite via 'n lugdraad wat ook onder die vel ingeplant word.
Altesaam 24 elektrodes loop van dié toestel deur die skedelbeen tot naby die gehoorsenuwee.
Die buitenste deel van die toestel bestaan uit 'n mikrofoon, 'n spraakverwerker wat klanke ontleed en dan kodeer en 'n toestel wat die inligting na die ontvanger oordra.
Kogleêre inplantings word gedeeltelik of volledig deur mediese fondse gedek.
Dit is die koste van 'n gehoortoets op pasgeborenes wat doofheid iets van die verlede kan maak.
Die algemeenste oorsake van gehoorverlies by kinders
Die meeste gevalle van permanente doofheid is oorgeërf. 'n Derde van mense wat weens genetiese redes doof is, is reeds doof met geboorte, 'n derde word in hul kinderjare doof en die laaste derde as volwassenes.Permanente gehoorverlies by kinders is die algemeenste aangebore gestremdheid – in ontwikkelende lande tot vyf uit elke duisend babas.
Middeloorontsteking is die algemeenste oorsaak van 'n tipe doofheid bekend as geleidingsdoofheid. Gereelde oorinfeksies kan 'n kind se gehoor permanent aantas.
Duitse masels tydens swangerskap kan permanente doofheid veroorsaak. As 'n swanger vrou in die eerste agt weke van swangerskap Duitse masels opdoen, is die kans 86 persent dat haar baba doof kan wees.
Die volgende probleme tydens swangerskap kan gehoorverlies in die ongebore baba veroorsaak: infeksie met die sitomegalovirus, Rhesus-onversoenbare bloed tussen ma en baba, tiroïedprobleme en diabetes in die ma.
As die baba tydens geboorte 'n suurstofgebrek ondervind, of langer as vyf dae aan 'n asemhalingsapparaat gekoppel moet word.
As die baba minder as 1,5 kg met geboorte weeg.
Geboortebeserings (veral kopbeserings) en geelsug by babas is ook moontlike oorsake.
Virus- en bakteriële infeksies soos meningitis by babas en kleuters.
Sekere medisyne soos sommige antibiotika en TB-middels.
Die jongste ontwikkelings in Gehoortegnologie
Kragtige gehoorapparate. Gehoorapparate kan klank só versterk dat jy doeltreff end kan kommunikeer al het jy minder as 1 persent gehoor.Digitale tegnologie is baie beter as die ou analoë klanke. Dit het tot 'n geweldige verbetering in klankgehalte gelei. Die pryse wissel van R2 500 tot R40 000.
Kogleêre inplantings. Die tegnologie is so goed dat mense wat teoreties totale gehoorverlies het, weer kan hoor. Die inplanting kos omtrent R185 000.
Koordlose FM-stelsels. Die stelsel skakel agtergrondgeraas uit en is ontwerp om kinders met gehoorapparate of 'n kogleêre inplanting in 'n klaskamersituasie te help.
'n Mikrofoontjie wat aan die kraag van die spreker vasgeknip word, vang die onderwyser se stem op en stuur die klankgolwe op koordlose wyse direk na die kind se gehoorapparaat of spraakprosesseerder.
Die kind hoor die onderwyser se stem direk deur die FM-ontvanger in sy oor. Die pryse wissel van R7 000 tot R25 000.
Spraakherkenning. Sommige digitale gehoorapparate het hierdie funksie en kan onderskei tussen spraak en geraas. Spraak word herken en die steuring van agtergrondklanke word verminder.
Rigtingfokus. Sekere gehoorapparate en spraakprosesseerders kan gestel word om klank op te vang in die rigting waarin die persoon kyk.
Dié program in die spraakprosesseerder van die kogleêre inplanting is in staat om te onderskei tussen voorgrond- en agtergrondklanke.
Keer só Middeloorontsteking
Middeloorontsteking is een van die algemeenste voorkombare oorsake van gehoorverlies.
Kinders kry maklik middeloorinfeksies omdat hul oorkeelbuisies, verantwoordelik vir die inlaat van lug en die wegvloei van vog wat tydens griep of verkoue in die middeloor opbou, nou is en maklik verstop.
Bakterieë en virusse beweeg sonder moeite van die neus en keel na die middeloor. Vog wat in die middeloor ophoop, is 'n ideale broeiplek vir bakterieë.
Oorpyn ontstaan weens die ontsteking en groot drukking teen die trommelvlies.
Voorkom middeloorontsteking deur nie jou baba of kleuter met 'n bottel bed toe te laat gaan nie, want melk wat in die oor inloop, kan tot infeksie lei.
Moet ook nie kinders met oorpypies (grommets – sien illustrasie) sonder goeie plastiek- of silikoonoorpluisies laat swem of bad nie. As water met bakterieë in sy middeloor beland, is verdere oorinfeksies en doofheid dalk sy voorland.
Maak seker dat jou kind kan hoor
As jou kind nie die volgende dinge kan doen nie, moet jy sy gehoor laat toets:
Geboorte tot 6 maande
JOU BABA MOET . . .
skrik wanneer hy harde geluide hoor;
wakker word wanneer hy 'n harde geluid hoor.
6 tot 12 maande
reageer wanneer jy sy naam roep;
sy kop na die bron van klank draai;
reageer op speelgoed wat musiek of 'n matige geraas maak.
12 tot 18 maande
bewus wees van en reageer op musiek;
minstens tien woorde kan gebruik.
1½ tot 2 jaar
woorde kan saamvoeg in kort frases;
name van gesinslede herken.
daarvan hou om na liedjies en stories te luister;
enige oor kan gebruik as hy oor die telefoon praat.
Tot twee derdes van oorpypies, wat self die oordrom kan beskadig en tot doofheid kan lei, word onnodig ingesit.
Dokters van Pittsburg in Amerika het in 'n groot studie op meer as 6 000 kinders wat tussen ses maande en twee jaar oud is, bewys dat twee derdes van oorbuisies onnodig ingeplaas word.
Middeloorontsteking het binne ses maande by tweederdes van die kinders opgeklaar met antibiotika-behandeling.
As jy langer as 15 minute aan geraas van 100 desibel blootgestel word, kan dit jou gehoor beskadig.
Carel du Toit-sentra in Suid- Afrika
Dié sentra bied 'n spesiale habilitasieprogram aan wat dowe en hardhorende kinders help om te hoor.
Die program sluit individuele aandag aan elke kind in, en word deur elke kind se behoeftes bepaal.
Dit behels altyd 'n gehoorapparaat en dikwels ook 'n kogleêre inplanting.
Die rolle van die spraakterapeut en die ouers is deurslaggewend.
DIE CAREL DU TOITWEBWERF:
Luister na gehoorgestremde Gerhard van der Merwe se verhaal
Hearing management centre