AAR was ’n tyd toe mense in Europa gedink het dat hulle dalk haelstorms kon keer deur kanonskote af te vuur. Die feit dat dit nie meer gedoen word nie, is stellig genoeg getuienis dat dit nie gewerk het nie. Hoe ook al, elkeen wat al op die haaivlakte in ’n motor vasgekeer was terwyl die hael soos spierwit duiweltjies om jou dans, sal weet waarom die mens so ’n ontsettende vrees het vir daardie angswekkende "koue klippe wat uit die lug val".
Neerslag is vanselfsprekend belangrik vir lewe op land, want sonder vog sal die grond mos in ’n dorre woestyn verander. Maar neerslag kan ook vernietigend wees, byvoorbeeld as dit te veel reën of sneeu. En dan kan hael natuurlik ’n boer ruïneer wanneer sy pragtige graanlande binne enkele minute deur die gewraakte yssteentjies tot op die grond verpletter word. Daarom is versekering teen haelskade so belangrik vir ons boere.
Hael kan as ysballetjies of ysballe beskryf word. Hulle is gewoonlik rond met ’n ruwe oppervlak. Daar is verskillende lae rondom ’n kern, wat aan die groeiringe van ’n boom herinner, wat duidelik toon dat die korrel stuk-stuk bo in die lug gevorm is en nie op een slag nie.
Haelkorrels so groot soos ertjies en selfs soos duifeiers is niks ongewoons in die Suid-Afrikaanse binneland nie en is reeds verwoestend genoeg. Maar af en toe stort stene so groot soos tennisballe uit die hemel en val gate in motorbakke en slaan huise se vensters uit. Dit kan selfs mense doodval as hulle nie gou genoeg skuiling soek nie. Daar is seker baie aansprake op die wêreldrekord vir die grootste haelsteen wat nog geval het, maar ’n klont met ’n deursnee van 19 cm is al in Coffeyville, Kansas, in die VSA, gemeet.
Dis nie verbasend dat daar al baie oor die grootte van haelstene gespekuleer is nie. Dis immers omtrent ’n onbegonne taak om ’n groot, vallende haelsteen te vang en te meet voordat dit die grond tref en uitmekaar spat. Sulke haelstene is meestal saamgekoekte individuele haelkorrels wat maklik breek as hulle val. Op die grond word baiemaal ook groot stukke hael opgetel wat eintlik net klein stukkies fyn hael is wat saamgevries het nadat dit die grond getref het.
Noukeuriger omskryf gebeur die volgende: Haelkorrels se vorming begin op dieselfde manier as waarop die yskristalle gevorm word wat gewoonlik as sneeu of reën na die aarde val. In die binnekant van ’n stapelwolk is daar (soos vliegtuigpassasiers terdeë weet) kragtige opwaartse lugstrome. Hierdie lugstrome voer die yskristalle terug na die yskoue bopunt van die wolk.
Hael verskil ook van ysreën (Engels sleet), wat wel soos klein haelsteentjies lyk, maar in werklikheid bevrore reëndruppels is. Anders as hael wat hoog bo in ’n wolk ontstaan, vorm ysreën in koue weer naby die grond. Ware haelstene ontstaan slegs in die begin van donderstorms en nooit wanneer die grondtemperatuur onder die vriespunt is nie.
Interessant genoeg, is die tipiese donderstorms van die Suid-Afrikaanse binneland almal potensiële haelstorms. Die gemiddelde getal haelstorms per jaar vir die binneland is vyf, maar party plekke kry tot tien haelstorms in een jaar, terwyl dieselfde plek in ’n ander jaar weer geen hael kry nie.
Maar kan die mens wel die natuur só beheer dat hy haelstorms kan voorkom? Dalk lag mense vandag oor die destydse proewe om haelstorms met kanonskote af te weer (meer as ’n eeu gelede in Oostenryk en Italië), maar vuurpyle is al wel hiervoor ingespan. Deur ’n vuurpyl waarvan die plofkop met silwerjodiet of koolstofdioksied gelaai is, in ’n potensiële haelwolk te laat ontplof, word waterdamp vinnig in reëndruppels verander voordat groot haelstene in die wolk gevorm kan word.