PENbrief – PENdit.za
Lees meer oor ons lede se prestasies, nuusberigte, nuutste boeke en oor alles en nog wat – ons gesels sommer so oor die heining met mekaar. Gryp gou ‘n beker boeretroos en kom sit saam!
Bets: Gert, vertel in ‘n kort paragraaf van jou kinderjare.
Gert: Ek het op ’n plot naby Krugersdorp grootgeword. Het maar die normale seunsdinge gedoen, kwajongstreke, rugby gespeel, atletiek met hoogspring as spesialiteit, bietjie geboks tot ‘n ou amper my kakebeen afgeslaan het, volkspele; skooldirgent gewees in Matriek. Nie briljant op skool nie, maar darem genoeg verstand om later universiteit toe te gaan.
B: Waar woon jy?
G: Op die oomblik in Parys ná 40 jaar in Bloemfontein.
B: Vertel ons meer oor jou persoonlike lewe (behalwe skryf)
G: Ek is gelukkig getroud met my eie vrou vir meer as ‘n halfeeu. Dit beteken dat ons vir ongeveer nege jaar lank langs mekaar gelê en slaap het (as jy al die slaaptyd bymekaartel). Ons het drie seuns en agt kleinkinders waarvan twee in Nieu-Seeland. Ons oudste kleindogter is einde verlede jaar getroud. Kan nie wag om oupagrootjie te word nie.
My hoofstokperdjie is lees, die tweede een is lees en die derde is houtwerk. En dan natuurlik reis (maar daarvoor is ek te arm).
B: Hoe het jy begin skryf?
Ek het altyd met stories in my kop rondgeloop. Kon ure sit en luister hoe die ou mense vertel van trekke met ossewaens, van gevegte onder bure, van struweling in die kerk, ens. My eerste werklike poging om iets sinvols te skryf, was ‘n opstel oor ‘n koerantverkopertjie in Matriek. Ek het hom laat gil en jil in sy Straatafrikaans. Die onderwyser was nie beïndruk nie, want dis nie ‘goeie’ Afrikaans nie. So, my vlammetjie was so ‘n bietjie geblus, maar as jong onderwyser het ek ‘n kortverhaal probeer en dit vir die destydse Die Brandwag gestuur. Dit is aanvaar en ek het daarna heelwat geskryf. Kan nie meer onthou hoeveel nie. Die garage met al my bêregoed het op ‘n slag afgebrand. Eers baie jare later het ek ‘n romanse geskryf: Onrus op Vredevlei wat deur Lapa onder die skrywersnaam Anja Ries uitgegee is.
B: Jou beroep / gewese beroep? Ek het jou CV gesien, indrukwekkend. Fokus op jou skryfwerk en vertel meer?
G: Ek het afgetree as professor in Afrikaanse Taalkunde. Na honneurs het ek by Kovsies beland waar ek my doktorsgraad in Taalkunde behaal het. Nou ja, daar het darem deur die loop van die jare ‘n klompie artikels en boeke in die Linguïstiek verskyn. My nagraadse studente, o.a. prof Angelique van Niekerk (nou departementshoof by UV) en Sophia Kapp (ViVA) en prof Louie Swanepoel (Senior Manager: Operations at Council on Higher Education, Johannesburg Area), het my baie plesier verskaf met hulle uitstekende navorsing, óók in my Semantiekprojek.
Ek hou van baie dialoog in stories. In die Semantiekprojek het ons baie gewerk met Gespreksanalise en Taalhandelinge, m.a.w. wat en die manier waarop mense praat en hoe ander reageer of uitings interpreteer. In Blinkklippiekoors het ek probeer om die dialoog interessant en insiggewend aan te wend, bv. baie van die konflik veroorsaak deur die Engelse imperialisme word deur karakters vertel eerder as om dit te beskryf. Verder het ek probeer om elke karakter sy eie stem te gee. Ek lees so dikwels redelike goeie stories, maar die karakters praat formele Afrikaans en dis in dieselfde styl as die beskrywing. Praatafrikaans en Skryfafrikaans verskil en dit moet deur skrywers uitgebuit word. In Nee hel, Nellie waarmee ek nou besig is, probeer ek dit nog verder ontwikkel.
B: Vertel meer oor jou publikasies – sukses as skrywer.
G; Afgesien van kortverhale en die romanse by Lapa het daar vir baie jare niks verskyn nie (was te besig met Taalkunde). Maar ek het nie heeltemal ophou skryf nie. Ek het ‘n hele arsenaal kortverhale op my rekenaar wat wag om gefinaliseer te word. ‘n Paar het ook al op Pendit se FB-blad en in Die Gratis Storie Tydskrif verskyn en een is in die jongste Tydpalet opgeneem. So tussendeur het ek ook twee ander romans geskryf. Hulle loop nou in Die Gratis Storietydskrif van Anton Pan, waarby ek as vertaler en redigeerder betrokke is, as vervolgverhale en is ook by Amazon Kindle en Payhip as e-boeke beskikbaar: Die wraak is myne! en Bevrore hart (Anja Ries).
Verder skryf ek ook af en toe ‘n berig vir Gratis Storie Tydskrif en het ook ‘n klompie artikels gehad oor interessante verskynsels in Afrikaanse taalgebruik. Vir ons plaaslike koerant het ek ook ‘n reeks gehad: Welkom in Parys!
B: Baie geluk met Blinkklippiekoors. Hoe het dit gebeur?
G: Mense, en hulle doen en late, het my nog altyd geïnteresseer. As student was ek een slag op Kimberley en by die gat en museum. Ek kon letterlik sien hoe die mense daar heen en weer loop, kruiwaens stoot, en so aan. Ek dink dis waar die storie begin het, maar hy moes nog ‘n lang pad loop. In die tagtierjare het ons ‘n groot variasietaalkundeprojek aan die UV gehad: Die Afrikaans van die Griekwas in die tagtigerjare. Die ‘ons’ was Christo van Rensburg (projekleier), Hans du Plessis, Theo du Plessis en ek.Ons het dikwels na Griekwaland-Wes deur Kimberley gereis om gespreksopnames in Campbell, Griekwastad en Prieska te gaan maak en elke keer het Kimberley my net meer en meer gefassineer. Ons veldwerk, óók in die Richtersveld, het my ook die atmosfeer van die Noordweste gegee en ook ‘n hele paar karakters wat ek kon gebruik. Op Google lees ek toe daarna gedeeltelik die boek van Brian Roberts: Kimberley; Turbulent City waarin hy die ontstaansgeskiedenis, omstandighede en die mense van Kimberley beskryf het. Dis veral die gedeelte oor die New Rush, dus voor dit Kimberley genoem is, wat my verbeelding aangegryp het en van toe af het die storie homself geskryf. Bring ‘n klomp uitlanders, boere, gekleurdes, skelms, delwers, danseressies uit Brussel bymekaar en voeg daarby die Engelse politiekery en jy het drama.
Ek is baie dankbaar vir Zalman Davis en Minimal Press wat dit so puik gaan uitgee/uitgegee het.
B: Wat beplan jy nog alles t.o.v. jou skrywersloopbaan?
G; Ek het nie wafferse planne nie. Ek is soms redelik besig met proeflees, redigering en vertaling. Ek is besig om die novelle met die titel Nee hel, Nellie! af te rond waarin ek biejie geëksperimenteer het. Dit bestaan oorwegend uit dialoog, ook innerlike dialoog, met baie min beskrywing. Ek probeer baie van die dinge wat ons in Gespreksanalise geleer het, inkorporeer in die dialoog wat eintlik die storie vertel en voortstu. Ek sou ook graag Kimberley, Turbulent City in Afrikaans wou vertaal. Ek dink dis ‘n stukkie africana.
Verder sal ek maar sien of die stories in my kop onder my vingers sal lewe kry.
B: Baie dankie, Gert, wat ’n insiggewende onderhoud! Sterkte met die leegmaak van jou wensemmer.
Besoek Hasepad Uitgewers vir meer inligting: www.hasepad.com
Plagiaat is ‘letterdiefstal’ (Lat.: plagiarus: letterdief, verleier, ontvoerder). Dit behels die onerkende oorname of toeëiening weergawe van anderman se geestes- of intellektuele besit (wat oorspronklike idees, styl en vormgewing insluit) met die opset om ander oor die oorspronklike outeurskap daarvan te mislei of in die duister te laat.
Die strafbare aspek van plagiaat word onder die Wet op Outeursregte hanteer. In Suid-Afrika is die oorspronklike wet in 1916 aanvaar en daarna verskeie kere aangepas en uitgebrei om die geestesbesit van die skeppende individu in ‘n groter mate te beskerm. Die konsep van geestes- en intellektuele eiendom en die gevolglike beskerming van outeursreg is betreklik jonk: dit het eers in die 19de, maar veral in die 20ste eeu op die voorgrond getree. Outeursregte hang baie nou saam met die ontwikkeling van ‘n wye verskeidenheid meganiese en elektroniese reproduksietegnieke vanaf die vroeë vorme van die boekdrukkuns tot litografie, fotokopiëring en klank- en video-opnames. Die wetlike beskerming van outeursregte is dus nie alleen gerig op die beskerming van die oorspronklikheid en individualiteit van die outeur nie, maar ook (en veral) op sy reg op ‘n verdienste uit sy skepping. Kopiëring kan ‘n oortreding van die Wet op Outeursreg (Wet 98 van 1978) wees sonder dat dit plagiaat, ‘n verswyging van bron of outeur, is. Plagiaat is derhalwe óf onselfstandige werk uit ‘n onvermoë om ‘n sinvolle sintese te vind binne ‘n nuwe konteks (die ontlenings is dus onfunksioneel binne ‘n beoogde nuwe geheel), óf ‘n doelbewuste verswyging van die bron om te mislei. In dergelike gevalle moet die verswyging van die bron of model die skrywer as verswaring toegereken word. (Verwerk: Literêre Terme en Teorieë – Ronèl Johl)
Wat doen PENdit.za se twee proeflesers?
Redigering begin by jou as skrywer, net na voltooiing van jou manuskrip. Skrywers dink dikwels ’n redigeerder kan die herskryf van ’n teks, sommer na die eerste deurskryf behartig. Dit is egter die skrywer se plig om die herskryf van die verhaal of dokument waar te neem.
Eers daarna kom die redigeerder as objektiewe persoon om dit te fynkam deur te kyk na spelling, leestekens, taalkonstruksie, styl, konsekwentheid, vloeibaarheid, gladde opeenvolging van paragrawe en hoofstukke, verband en in akademiese of meer formele dokumente ook na inhoudsopgawe, bibliografie, struktuur, duidelikheid van feite, ensovoorts.
’n Bietjie raad met eie eerste redigering:
Kry eerstens bietjie afstand, slaap daaroor.
Om meer objektief daarna te probeer kyk (want jy is oorbekend met die verhaal), kan jy die lettertipe, grootte van lettertipe en spasiëring verander. Jy kan dit ook uitdruk, want jy sien dikwels foute beter raak op dié manier. Probeer jou werk deur die oë van jou leser lees.
Let veral op na herhaling, vloeibaarheid, spelling, leestekens en korrekte feite.
Doen net kort gedeeltes op ’n slag anders verloor jy konsentrasie.
Wanneer jy tevrede voel, stuur jy dit vir jou redigeerder
Redigering behels geweldig baie soos hierbo genoem. Daar word ook kommentaar gelewer om die skrywer te lei om sekere veranderinge aan te bring. Dit neem baie tyd op, veral omdat die redigeerder jou dokument ’n paar keer (drie tot vyf keer) deurgaan. Jy behoort dus te verstaan dat wanneer dit ‘n volledige boek is, dat ’n redigeerder omtrent drie maande nodig het om dit volledig te hanteer. So nie kan ons nie die hoë standaard handhaaf wat ons stel nie.
Proeflees beteken om die manuskrip in ’n finale vorm deur te gaan en alle spel-, leesteken- en taalfoute, bladuitleg en algehele voorkoms na te gaan en om dit persgereed te maak.
Ons by PENdit.za redigeer (“editing”) en proeflees, doen taalversorging en tegniese uiteensetting van skryfwerk, kreatiewe skryfwerk soos sketse, essays, prosa, artikels, kortverhale en romans.