Chris Chameleon: ŉ Gevangene op jou oudagChris Chameleon (Foto verskaf) Ouma is nou al 84 jaar oud. Sy’s helder van verstand, haar wange is pienk en die vuur wat haar lewe lank reeds woed teen die blus, gloei nog agter wakker oë. Ek wonder al jare oor hoekom my vriende hulle ouers in ŉ stadium Ouma en Oupa begin noem en na dese weet ek self waarom. Om jou ouers Ouma en Oupa te noem lyk taalkundig na ŉ veroudering, maar is eintlik ŉ belegging in hulle jeugdigheid, want die nuwe doel, die nuwe betekenis van indirekte voogdyskap oor ŉ pasgebore mensie het ŉ verjongende uitwerking op ŉ bejaarde. Soos jasmynbloeisels wat elke jaar die geheue terugbring na grepies uit die lente van dekades gelede, roep die waarneming van elke nuwe tree, tande kry, eerste woordjies en die fassinasie met dinge wat reeds doodgewoon geword het vir die deurwinterde ouergarde herinneringe op wat die lyf en gees terugneem na ŉ tyd van groter drang en dringender krag. Die lewenslus van sin, doel en betekenis verwissel die rat van reeds jare se gang laer, na die opwinding van ŉ hoër omwenteling. Ek haak die twee ton beeswa op die plaas en sak met die platorand af. Ouma het reeds maande gelede verhuis om nader aan ousus te woon, maar was sonder meeste van haar meubels en besittings terwyl die familie die kat uit die boom gekyk het met die volhoubaarheid van hierdie skuif. Maar toe tref die ongeluk: nuwe grendelvereistes word afgekondig en nou is Ouma ŉ gevangene in die aftreeoord. Die bedeling daar het nou weinig om dit te onderskei van ŉ korrektiewe instelling. Indien ouma die perseel wil verlaat, moet sy eers ŉ grondige rede verskaf en, indien dit goedgekeur word, haar bestemming verklaar en ŉ vrywaringsvorm teken. Met haar terugkoms moet sy dan vir tien dae isoleer in haar wooneenheid, sonder enige kontak met vriend of vreemdeling. Ouma was nog nooit een vir vinnige vriendskappe nie. Haar lewensverhaal is een waarvan die lot haar telkens groot pryse laat betaal het vir maklike vriendskappe en dis nou makliker om bo aan die waglys vir ŉ nuwe Bugatti te kom as in Ouma se binnekring. En daarom het sy nog nie vriende in die nuwe plek kon maak nie, want ná die tien dae kwarantyn raak die kajuitkoors so oorweldigend dat sy weer begin make maak om weer te ontsnap. Die oord owerhede se rug het nou ook al styf geraak vir hierdie 84-jarige tienerrebel en dit raak al moeiliker om uit te kom. In beginsel hoort sy daagliks te kan kom en gaan, solank sy elke dag haar kwarantyntydperk opnuut begin, wat basies beteken dat sy net geen kontak met die ander bewoners mag hê nie (sy woon in ŉ alleenstaande huisie in die oord), wat opsigself vir haar geen probleem sou wees nie. Intussen raak die familie al hoe meer verergd en gefrustreerd. Ons kan ons hare uit ons koppe trek oor die situasie. Die groot bekommernis is egter Ouma se welstand. Ouma was op laerskool tydens die Tweede Wêreldoorlog. Ouma het die kom en gaan van Apartheid en faksmasjiene gesien. Ouma het die eerste maanlanding beleef, die eerste atoombom. Ouma het die son sien sak oor die Britse empaaier en die Sowjet-Unie. Ouma het Ben Hur en Easy Rider as nuwe vrystellings in die rolprentteater gaan kyk. Ouma was al te oud om van die Beatles te hou toe hulle verskyn het. Ouma het die polio-pandemie oorleef. Ouma is slegs een vier-en-twintigste van die tyd sedert Jesus Christus se geboorte oud. Slegs een vier-en-twintigste! En nou, ná al hierdie dinge, ná al hierdie seisoene, is sy nou in die winter van haar lewe ŉ gevangene, meer onskuldig as Nelson Mandela. Die gevangenisskap vreet aan haar gees en aan haar gesondheid soos ŉ boorwurm aan ŉ statige ou huis. Die gawe kant van ouderdom is dat dit jou voorberei op die dood. Die verskriklikheid van die dood word versag deur die las van jare. Die lewe word so moeilik dat die dood al hoe meer welkom lyk en uiteindelik kom, nie soos ŉ dief in die nag nie, maar soos ŉ verlosser. Meer as agt dekades se winters kon dit nie naastenby aan Ouma doen nie. Haar onblusbare lewenslus het die dood nog altyd uitgelag. Tot nou toe. Gisteraand, oor die telefoon: “Chris, ek kan hierdie gevangenis nie meer verdra nie. Ek wil liewer dood wees.”