Eksodus 20 – Ek is die Here jou God wat jou uit Egipte, uit die plek van slawerny, bevry het – Bybelskool
Written by Chris van Wyk on Mar 5, 2017 . Posted in Eksodus.
Eksodus 20 is waarskynlik die mees fundamentele openbaring van God se wil vir die lewe in die OT – Eks. 20:1-17. Daarom word dit nie net hoorbaar vir die volk gegee nie, maar ook op kliptafels, en is dit ook duidelik dat die boek Levitikus se wette op die basiese uitgangspunte van Eksodus 20 geskoei is.
Twee verdere mededelings word in die hoofstuk gemaak. Die eerste is die persoonlike karakter van die gawe van die wet. Hulle kon God hoor – Eks. 20:18-21. Die tweede is die onderstreping van die verbod op beelde, omdat dit die volk maklik kon verlei tot afgodery. In die plek daarvan kon Israel altare bou om die Here te aanbid. Dan sal die Here hulle seën – Eks. 20:22-26. Ek sluit met 'n paar verdere opmerkings oor die geldigheid van die wet in die NT.
Die Tien Gebooie – Eks. 20:1-17
Die verbondsverhouding tussen God en sy mense word deur hierdie Tien Gebooie en die verbondsboek (hfst. 21-24) uitgedruk en gereël. Daar is 'n duidelike verband tussen hoofstuk 19 as voorbereiding vir die gawe van die wet in hoofstuk 20. Die verbondsboek sal hierna ook baie prakties uitspel wat met die Tien Gebooie bedoel word.
Die vierde gebod het te make met die hou van die Sabbatdag, soos dit in Eks. 20:8-10 en Deut. 5:8-11 gebied word. Interessant is dat die motivering in Eks. 20 begrond word in die feit dat God die hemel en aarde gemaak het (vgl. Psalm 146:6) en in Deut. 5 in die feit dat Hy hulle uit Egipte verlos en uitgelei het. Ek het al voorheen in Eksodus hieroor geskryf en gaan dit nie weer hier herhaal nie.
Ek sal meer hieroor uitwei wanneer ons by die praktiese uitspel daarvan kom in die verbondsboek.
Die volk kon God hoor – Eks. 20:18-21
Die persoonlike karakter van die Tien Gebooie word in Eks. 20:18-21 (Deut. 5:22-23) onderstreep, hoewel dit by die volk nie net ontsag ontlok het nie, maar ook vrees. Hulle verkies daarom om liewer na Moses te luister. Moses se pleidooi dat hulle nie hoef bang te wees nie val dus op dowe ore. Hulle weiering sou hulle egter suur bekom, omdat hulle Godservaring dus meer op Moses gerig was as op God self. Daarom het hulle so maklik vergeet en verval in sonde, veral as Moses nie direk beskikbaar was om hulle te lei nie.
Die skrywer van Hebreërs sluit by hierdie gedeelte in Hebreërs 12:18-19 aan en kontrasteer die OT volk se reaksie op die Tien Gebooie met die reaksie van die Godsvolk van die NT. Net soos die weiering van die volk by Sinai om direk na God te luister vir hulle 'n versoeking tot verval sou word, só sal dit met die NT Godsvolk ook wees. Daarom die appèl dat die stem van die Here wat nou nog meer dringend met die NT gelowiges praat oor die dinge van die stad van die lewende God, die hemelse Jerusalem. God se stem kan onder geen omstandighede geïgnoreer word nie.
Die verbod op afgodsbeelde word onderstreep – Eks. 20:22-26
Die tweede gebod word ook verder uitgebrei deurdat die Here verder onderstreep dat hulle nie gode uit silwer of goud mag maak om God se plek in te neem nie. Hulle het wel verlof om vir die Here 'n altaar van grond te bou waarop hulle hulle offers kan bring. Hier kon hulle dié altare nog op enige plek oprig waartoe die Here toestemming gegee het. Later sou dit net by die tempel in Jerusalem wees. God se reaksie op hierdie offers sal sy teenwoordigheid en seën vir hulle inhou.
Oor die geldigheid van die Tien Gebooie in die NT
Jesus illustreer sy oproep tot gehoorsaamheid en getrouheid aan die wet in Matt. 5:21-48 met ses aanhalings uit die wet (veral Eksodus, Levitikus en Deuteronomium) waarvan Hy telkens die ware betekenis uitlê. Die eerste twee is 'n uitleg van die sesde en sewende gebod uit Eksodus 20:13-14 (vgl. Deut. 5: 17-18) en kom dus direk uit die Tien Gebooie. Die laaste vier is uit verskillende ander dele van die wet, hoewel die vierde ook 'n uitleg van die derde gebod kan wees. Volledigheidshalwe kan 'n mens dit só opsom:
Die eerste oor moord kom uit die sesde gebod van Eksodus 20:13 (vgl. Deut. 5:17).
Die tweede oor egbreuk kom uit die sewende gebod van Eksodus 20:14 (vgl. Deut. 5:18).
Die derde oor skeibriewe kom uit Deut. 24:1 (vgl. ook Matt 19:8).
Die vierde oor eedswering kom uit verskillende dele van die wet (Lev. 19:12 Num. 30:2; Deut. 23:21–23; vgl. ook Sag. 8:17 se profetiese perspektief daarop) hoewel dit ook met die derde gebod oor die misbruik van God se naam uit die Tien Gebooie verbind kan word (Eks. 20:7).
Die vyfde oor wraak kom ook uit verskillende gedeeltes van die wet (Eks. 21:24; Lev. 24:20; Deut. 19:21).
Die sesde een oor naasteliefde kom uit Lev. 19:18 (ook aangehaal in Matt. 22:39 as deel van die dubbele liefdesgebod) sowel as uit die idees wat implisiet op plekke in die OT oor vyande verkondig word, hoewel daar nêrens spesifiek gesê is dat jy jou vyande moet haat nie (veral Ps. 139:21-22; vgl. ook Ps. 26:5 en Deut. 7:2; 30:7).
Die etiese lering van Jesus oor gehoorsaamheid aan die wet hou dus die volgende in:
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor geen moord nie, maar oor geen haatspraak nie.
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor geen egbreuk nie, maar oor geen begeertes wat tot egbreuk kan lei nie.
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor billike skeibriewe in egskeiding nie, maar oor die opdrag om egskeiding amper ten alle koste te vermy, 'n absolute radikale interpretasie van die Goddelike eenheid waar daar met die huwelik tot stand kom. Jesus radikaliseer dus die eis tot getrouheid in die huwelik as vergelykbaar met getrouheid aan Hom in dissipelskap soos Hy in Matteus 19 verder gaan uitlê.
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor die korrekte manier om 'n eed te sweer nie, maar dat jou woord te alle tye jou eer sal wees.
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor die beperking van jou wraak tot 'n oog vir 'n oog nie, maar om tegemoetkomend te wees tot op die punt dat dit iets van jou vra, om jou wang te draai as jy geslaan word, om 'n ekstra stuk klere te gee as iemand 'n stuk klere vra, om 'n tweede kilometer saam te stap as iemand van jou een kilometer vra. Terloops, die idee dat 'n mens jou wang draai om gereed te wees vir 'n geveg, om jou onderklere vir iemand te gee om hom skaam te maak, en om 'n soldaat se toerusting verder te dra as wat die Romeinse wet toegelaat het, maak min sin in die lig van die opofferende tegemoetkoming wat Jesus hier van sy dissipels vra (teenoor bv. Walter Wink). Dit gaan in elk geval in die laaste instansie nie eers oor soldate nie. Dit is gedagtes wat vreemd is aan die teks en ingedra word vanuit 'n moderne raamwerk.
Dit gaan in gehoorsaamheid aan die wet nie net oor naasteliefde nie, maar oor die opdrag tot vyandsliefde.
In die res van die Bergrede sal Jesus nog verder gaan en in Matt. 6 en 7 van 'n innerlike geregtigheid praat wat hierdie uiterlike geregtigheid van Matt. 5 moet aanvul. Dit, sê Jesus, sal gesien word in die gee van aalmoese, gebed, vas, jou houding teenoor geld en besittings, jou houding teenoor die sorge van die lewe, die nakoming van die goue reël en hoe jy oordeel oor ander. Sy punt is dat jy net in gedrag volmaak kan optree as dit uit 'n hart voortspruit wat verbind is aan God self en sy voorsiening vir die lewe. Dit is dus iets wat God gee aan elkeen wat hulle toevlug tot Hom neem, eerder as dat 'n mens dié innerlike geregtigheid kry deur wat jy uiterlik doen in gedrag.
Om mee af te sluit, lees gerus ook die ander weergawe van die Tien Gebooie in Deuteronomium 5 wat in een van Moses se afskeidspreke aan Israel gegee word, soos ek hierbo telkens ook aangehaal het. Die orde van die Tien Gebooie is presies dieselfde. Moses brei net 'n bietjie meer uit op sekere van die gebooie en gee 'n ander motivering vir die Sabbatdag. Eksodus 20 motiveer die Sabbatdag uit die Eksodus. Deuteronomium 5 motiveer die Sabbatdag uit die Skepping. Die verskille is in skuinsdruk aangebring: