Versindaba » Blog Archive » Jaco Barnard-Naudé. Poësie en abstraksie: Paul Valéry se Zaharoff-lesing*
Monday, November 7th, 2011 | Artikels, essays, e.a..
20 Kommentare op "Jaco Barnard-Naudé. Poësie en abstraksie: Paul Valéry se Zaharoff-lesing*"
November 8th, 2011 at 06:17
Ek neem kennis, Jaco!
November 8th, 2011 at 07:29
Jaco, Opperman se raad was gemik op die jong digter, die beginner, & is nog steeds báie goeie advies. Later, wanneer die digter sy land-bene het, kan hy natuurlik skryf soos sy temperament hom lei. Van Wyk Louw is maar één figuur wat bewys dat daar uit abstraksies groot poësie te haal, is. Maar in die hande van onervare digters het dit dikwels rampspoedige gevolge. Opperman het sélf ook nie heeltemal abstraksies vermy nie, maar hy was bedrewe genoeg om hulle te integreer.
November 8th, 2011 at 08:00
Wyse woorde, Johann!
November 8th, 2011 at 11:39
Dankie vir die kommentaar. Ek is bly jy praat van abstraksies, Johann, want daar is weliswaar nie net een soort abstraksie nie, is daar? Ek skaar my by Valéry se punt dat 'n soort abstraksie deel is van die digproses. Dit beteken nie dat Valéry geargumenteer het ten gunste van abstraksie as inhoudelike element in die digwerk nie en dit is ook nie waarvoor ek geargumenteer nie.
'geargumenteer' moet wees 'argumenteer' in die laaste sin hierbo
Dis 'n interessante en goed geargumenteerde artikel, hierdie.
'n Digter wat vorme van abstraksie en die verhouding abstrahering/konkretisering waarby Valery aansluit, op veelvoudige maniere verteenwoordig, is juis vanjaar se Nobelpryswenner, Tomas Transtromer.
Terloops, Transtromer is briljant in Nederlands vertaal deur H. Bernlef, onder die titel De wilde plein. Dis 'n vertaling wat enige van die Engelse vertalings oortref.
Dankie vir die artikel, Jaco.
November 15th, 2011 at 03:26
Korreksie: HET Wilde Plein.
November 15th, 2011 at 06:15
Ek stem saam oor die Bernlef-vertalings, Charl-Pierre. 'n Kragtoer, inderdaad. Nog 'n Nederlandse vertaling wat vir my ligjare beter is as enige Engelse ekwivalent is die Szymborska-vertalings "Uitzicht met zandkorrel" wat deur Gerard Rasch vertaal en deur Meulenhoff uitgegee is …
November 15th, 2011 at 15:02
"There is nothing outside the text." Wie het dit nou weer gesê? In Opperman se 1978-artikel in die Tydskrif vir Letterkunde staan die volgende teks: "Die kunswerk is 'n sintuiglike aanbod en dit word bedreig deur -ismes, die wetenskap, die heerskappy van die abstrakte, bv. die filosofie." En: "die raad aan die laboriete is: weg van abstraksies". Ek dink Heidegger sou hiermee heelhartig saamgestem het, gegewe sy verwerping van die metafisika en sy pleidooi vir 'n teugkeer na denke in digterlike taal – met ander woorde, 'n ontdekking van die abstrakte in die konkrete.
November 15th, 2011 at 15:54
Ek het nagelaat om waardering vir die positiewe terugvoer uit te spreek. By die lees van Transtromer het ek presies dieselfde indruk gehad as wat C-P N hierbo beklemtoon. Dankie.
November 15th, 2011 at 17:45
jaco, ek kan maar net aanneem dat moedswillig Derrida kwansuis vergeet & sy uitspraak verkeerd oordra. Hoe ookal, DJO se raad is pertinent aan sy laboriete gerig, & hy het dit verder ingedril deur te beklemtoon dat sintuie ook werktuie is, dat die jong digter moet leer om waar te neem voordat hy verb'y die gewone kyk probeer kyk, voordat hy die "rhododendrons ágter die rhododendrons" probeer raaksien & gestalte gee. Sélf was hy nie wars van die metafisika nie (hoe kán hy wees?). In ander sin moet sulke uitsprake ook gesien word binne die konteks van die (gesonde) wedywering tussen hom & VWL wat die teenoorgestelde ars poetica gehad het (& onvermydelik vereenvoudig ek hier). William Carlos Williams het in sy lang gedig "Paterson" geskryf "No ideas but in things", & daarmee saam die slagkreet van die Imagiste-beweging onder die aanvoering van Pound – always treat the thing directly. Dis ook binne hierdie konteks dat DJO se uitlating gesien behoort te word. Dis was nie absolutisties bedoel nie, maar as handige leiding vir beginnerskrywers. Sy eie skryfwerk het veel wyer & groter & verder gereik as wat 'n fokus op daardie stukkie advies laat blyk.
Valery se uitspraak dat 'n gedig nooit voltooi is nie, maar net versaak, word ook heeltemal te letterlik opgeneem. As hy bloot bedoel het dat jy altyd kan terugkeer na 'n gedig & daaraan kan verbeter, dan sou dit 'n netjiese epigram gewees het, in stede van die grondslag van 'n hele manier van kyk na skryf & na die generasie van betekenis.
November 15th, 2011 at 18:28
Johann, ek vergeet beslis nie Derrida se uitspraak 'kwansuis' nie. Ek dra sy uitspraak ook nie verkeerd oor nie – onthou, ons beweeg hier in die Derrideaanse verwysingsveld waarin 'verkeerd' en 'reg' oorspronklik deur mekaar gekontamineer word. Jou oordeel dat ek die boodskao verkeerd oordra is reeds fallogosentries. Wat bedoel jy daarmee? Ek bedoel met die aanhaling in die kon-teks ("pas de hors-texte") dat navorsers met teks werk, nie met hoorsê-uitsprake oor wat meer as dertig jaar gelede gesê is of nie gesê is in die Letterkundige Laboratorium nie. En in die gepubliseerde teks (die openbare brief) spreek Opperman, soos Kannemeyer dit stel, herhaaldelik sy voorkeur uit vir die sintuiglike vers en tref hy 'n ongenuanseerde onderskeid tussen die abstraksie en die konkrete.
Terloops, Johann, ek is dit met jou eens dat die Ding altyd direk hanteer moet word (Pound) – dit is dan juis Heidegger se pleidooi: die idee (abstraksie) is in die ding (konkrete). Waaroor verskil ons?
November 15th, 2011 at 20:02
Jaco, jou spel met die Derrida wat jy retories 'vergeet' is weinig meer as 'n fasiele intellektuele speletjie lyk dit my (full of sound and fury signifying nothing). Op jou weersprekings wil ek nie hier ingaan nie – jou amendasies is genoeg bewys dat jy dit gaandeweg sélf agterkom. Wanneer dit kom by die kreatiewe werk & teoretiese uitsprake van Opperman, hoeveel van sy bundels, & sy opstelbundels het jy deeglik bestudeer? Het jy sy proefskrif deurgewerk & die verreikende insigte daarvan vir literêre teorie begryp? Hoeveel artikels & tesisse oor sy werk het jy deurgewerk? Met hoeveel mense het jy gesels wat by hom studeer het of onder hom promoveer het? En Kannemeyer se oorsigtelike opsommings tel nie, dis naslaanwerke & literêre geskiedenis. Waarop ek afstuur, is die volgende: As ek my sou begewe op die terrein van die regswetenskap sou jy my met reg op my plek kon sit want jy weet meer daarvan as wat ek ooit sal weet of sou wou weet. Wel, wanneer dit kom by skryf, by die Afrikaanse literêre tradisie & teorie, is jy in dieselfde situasie. Die kort kursus in kreatiewe skryf begin nie eers die vernis van die Mona Lisa afkrap nie, & jy dink jy's reg om vir haar 'n snor op te skilder.
November 16th, 2011 at 05:01
Johann, waar om te begin? Ek het eenvoudig 'n artikel geskryf waarin ek Valéry se posisie oor die digkuns en abstraksie in verband gebring het met 'n tema in die Afrikaanse letterkunde waaroor ek gelees het (en, vir die rekord, ja, ek het Opperman se proefskrif en vele van sy opstelbundels bestudeer, insluitend die sekondêre bronne ie Kannemeyer) en skielik word ek daarvan beskuldig dat ek 'n snor op die Mona Lisa wil skilder. Nêrens het ek aangedui dat ek jou 'op jou plek' wou sit of dat ek 'meer weet' as jy nie. Die skaars verbloemde ontmoediging (hekwagtery?) om in / oor die Afrikaanse letterkunde te publiseer (en die gepaardgaande intellektuele verdagmakery) vind ek verstommend om die minste te sê. Vir my gaan dit om die idee, die gesprek, nie oor wie die reg het om wie se bek toe te klap nie. As ek oor 'n onderwerp gelees het, dit bestudeer het en daaroor wil skryf is dit my goeie reg. Dit is ook my goeie reg om 'n opinie uit te spreek waarmee jy kan saamstem of nie. As jy in die 'regswetenskap' gestudeer het en 'n opinie oor 'n regsaak uitgespreek het en dit gepubliseer is, sou dit steeds my goeie reg wees om met jou saam te stem of nie – mits ek ook daardie onderwerp in die regte bestudeer het. Ek stap nou van hierdie onderwerp af.
November 16th, 2011 at 06:10
Johann, net 'n laaste iets wat my sopas bygeval het. Toe ek Die Algebra van Nood destyds verdedig het teen Ampie Coetzee se onverteerbare resensie het ek jou nie gehoor / gesien galbraak oor my onkundigheid / ongeletterdheid / ongekwalifiseerdheid om my mening daaroor uit te spreek nie. En toe wen die bundel die Hertzogprys.
November 16th, 2011 at 06:47
Om die "uitsluitingsmeganismes" (lack of a better word…) wat in die professies geld (wat bepaal wie wanneer mag praat en wat hulle legitiem mag s^e) van toepassing te maak op die "kunste", is dalk selfondermynend: die openbare diskoers oor die letterkunde, die musiek, die skilderkuns en rolprente sou gewoon doodloop (geprivatiseer word, en beperk tot akademiese forums) as die reg om daaroor te praat deur 'n "professionele klas" opgeeis word. Of Jaco se argument oortuigend is of nie, daaroor kan mens debat voer; maar of hy die reg het om oor Opperman te skryf? Ansoluut. Net soos hy die reg het om oor Tarantino of Michael Jackson of Derrida te skryf. Om in die openbaar oor Opperman of enige ander kultuurgoed te praat, is gewoon nie dieselfde ding as om 'n mediese prosedure te mag uitvoer of om in 'n hof uitspraak te mag lewer nie. Dink ek.
November 16th, 2011 at 07:08
Jaco, ek gaan regtig nou hiervan afstap. Ek weet nie of jy & Desmond my opsetlik verkeerd verstaan & of ek my net nie duidelik uitgedruk het nie. Natuurlik het jy die reg om 'n opinie uit te spreek oor DJO, ek dink net dat jou afleidings verkeerd is omdat jy jou onderwerp nie goed genoeg verstaan nie. En dit is my opinie, waarop ek darem seker ook die reg het.
Hoewel ek jou verdediging van Algebra destyds op prys gestel het & steeds waardeer beteken dit nie dat ek nou elke uitspraak wat jy maak onkrities moet aanvaar nie. Maar ek sal die tweede beste doen, & dit is om al my opinies vir myself te hou, of dit privaat te toets aan 'n klompie mense wat meer weet as ek oor sommige literêre aangeleenthede.
November 16th, 2011 at 07:25
Nie doelbewus nie, Johann, maar dit is moontlik dat ek jou verkeerd verstaan het. Ek is natuurlik verdedigend ingestel, want my eie deelname is as amateur!
January 19th, 2012 at 23:08
Digters wat nie oor abstraksies te spreke is nie, moet weer gaan nadink. Wel ek het.
1 Ek had die voorreg om in Opperman se laboratorium te sit en na sy wyshede te luister. Sy siening van dig oor die konkrete of liewers, jou oopstel vir die konkrete, was 'n wegwyser vir die jong digter. Voed jou sintuie en bly weg van -ismes. Terselfdertyd was hy 'n liefhebber van Eliot en het hy my voorgestel aan Wallace Stevens. Dit was sy raad aan jong digters wat ek steeds as geldig ag. Gaan kyk na alle groot digters wat nou werksaam is: hier te lande en buitelands en die konkrete beeld wat 'n abstraksie vergestalt, laat 'n vers werk. Opperman self het op sy beste, soos in "Vuurbees" die abstrakte konkreet vergestalt. Vanaf Heilige beeste verstaan hy hierdie spanning.
2 Natuurlik het die digter uiteindelik die abstrakte denke nodig om die gedig te orden of te "vertaal" in 'n vorm. Niemand ontken dit nie. Alle goeie digters weet wat vorme en die eise van vorm behels. En die groot digter steek sy vorme weg soos die rondeel, villanelle, of watookal.
3 Groot digters is denkers. Hulle gebruik egter konkrete beelde om 'n abstraksie uit te beeld. "Groot ode" van Van Wyk Louw is waarskynlik hier die beste voorbeeld van 'n gedig wat sowel oor die abstrakte as konkrete besin.
4 Opperman het dit binne die konteks van werkswinkels vir sy jong studente geleer wat suksesvolle en uiteindelik gepubliseerde digters is: Lina Spies, Leon Strydom, Charles Fryer, Antjie Krog, Fanie Olivier, e.a.
5 Dit gaan om die gesprek. Kyk onder andere ook na die Britse digkuns wat daar as gesaghebbend en goed beskou word. Ms. Duffy as voorbeeld. Of Paul Muldoon. Jo Shapcott.