In die nag van 1 of 2 November 1561 is 'n pakkie oor die muur van die kasteel by Doornik, in die suide van Nederland gegooi. In die pakkie was 'n gedrukte eksemplaar van die Nederlandse Geloofsbelydenis en 'n brief aan koning Filips II, die koning van Spanje wat ook die heerser van die Nederlande was. In dié brief het die vervolgde Calviniste in Suidelike Nederlande 'n beroep op die koning gedoen om die vervolging van die Calviniste te staak. Om aan te toon dat die Calviniste nié ketters was of die bestaande burgerlike orde omver wou werp nie, is die Geloofsbelydenis ingesluit om aan te toon dat die Calviniste 'n suiwer Bybelse leer verkondig en aanhang.
Die opsteller van die Geloofsbelydenis was Guido de Brès (1522-1567), 'n jong Calvinistiese predikant wat vanaf 1559 in Doornik gewoon het en daar die evangelie verkondig het. Vanweë die geloofsvervolginge deur die Roomse owerhede, moes hy voortdurend rondswerf en kon hy baie selde in die openbaar preek.
Behalwe hierdie verborge getuienis van ons gewete, sal ook hulle wat die regspraak oor ons uitoefen, kan getuig dat hulle nooit iets onder ons waargeneem het wat geïnterpreteer kan word as ongehoorsaamheid, as gemik teen u majesteit of wat bedoel is om die openbare vrede te ontwrig nie. Inteendeel, hulle het gevind dat ons gedurende ons byeenkomste bid vir die konings en vorste van die wêreld en in die besonder vir u, genadige heer, en diegene wat u in die beheer en regering van u lande, gebiede en provinsies gestel het (Rom 13). Ons word immers deur die Woord van God en die gedurige onderrig van ons leraars geleer dat die konings, vorste en owerhede se gesag berus op die ordening van God en dat elkeen wat teen die owerheid in opstand kom, in opstand is teen die ordening van God en die verdoemenis te wagte kan wees. Ons gee toe en erken dat dit op grond van God se alwyse besluit is dat konings heers en vorste die reg bepaal. Kortom, dit is nie 'n saak wat sy ontstaan in onreg of tirannie het nie; dit is 'n instelling van God (Spr 8:15).
Ons dank God dat die bloed van ons broers in ons guns getuig, die bloed wat vir ons saak, of liewer, vir die saak van Jesus Christus en ter wille van die waarheid uitgestort is. Die verbannings, arrestasies, pynbanke, ballingskappe, folterings en tallose ander maniere waarop ons verdruk is, bewys dat ons nie 'n wêreldse bedoeling en gesindheid het nie, aangesien ons sonder hierdie geloof en leer van ons veel gemakliker sou kon gelewe het. Maar uit eerbied vir God en gedagtig aan die waarskuwing van Jesus Christus, dat Hy ons voor sy Vader sal verloën as ons Hom voor die mense verloën (Matt 10:33), gee ons ons rûe vir die slae, ons tonge vir die mes, ons monde vir die snoer (Luk 9:26), ons liggame vir die vuur. Ons weet dat hy wat Christus wil volg, sy kruis moet opneem en homself moet verloën. Geen persoon by sy positiewe, wat nie blind of van sy sinne beroof is nie, sal kan dink dat hulle wat hulle land, hulle familie en hulle vriende verlaat om in vrede en rustigheid te kan lewe, daarop uit is om opstand aan te blaas nie; dat hulle wat bereid is om te sterwe vir daardie evangelie waarin geskrywe staan dat aan die keiser gegee moet word wat aan die keiser toekom en aan God wat aan God toekom (Matt 22:21), daarop uit is om die koning tot 'n val te bring of sy gesag te ondermyn nie. Terwyl ons ons liggame en besittings opoffer en oorgee aan die koning, smeek ons u majesteit nederig, dat ons toegelaat mag word om aan God te gee wat Hy vra en wat ons Hom regtens nie kan weier nie, omdat Hy ons sy eiendom gemaak het en ons vir Hom verkry het deur 'n dure prys te betaal (1 Kor 6:20).
Genadige heer, mag dit tog ook nie gebeur dat die nageslag u regering as bloeddorstig en wreed beskrywe nie! Mag dit nie gebeur dat die mense eendag sê dat die eer van u voorvaders, die adel van u vader en u eie deugde en vroomheid swart gesmeer is deur 'n wreedheid, ja 'n wreedheid wat 'n mens miskien nog by diere sal kry, maar wat benede die waardigheid van mense is nie. So iets is volledig in stryd en onversoenbaar met wat 'n mens van 'n prins en vors verwag; wat 'n mens by hom soek, is toegeneentheid en sagmoedigheid, trouens, dit is juis hierdie deugde wat 'n koning van 'n tiran onderskei.
Jesus Christus sê dat Hy ons alles geleer het wat Hy van sy Vader gehoor het. Indien Hy ter wille van die onvermoë van die apostels om te verstaan, iets verswyg het van wat Hy belowe het om te openbaar (deur die Heilige Gees wat Hy aan hulle sou stuur), is ons oortuig daarvan dat Hy hierdie belofte aan hulle gestand gedoen het, omdat Hy self die Waarheid is (Joh 16:12, 13). Die verborgenhede is daarom saamgevat in die evangelie en in die geskrifte van die apostels wat geskryf is nié die genoemde belofte en die uitstorting van die Heilige Gees. Hieruit blyk dat ons teenstanders die woorde van die evangelieskrywer misbruik wanneer hulle die verborgenhede wat die apostels nie sou kon verstaan nie, aan hulle eie seremonies en ydele bygelowe gelykstel. So stry hulle teen die Woord van God. Dit sou 'n klein takie wees om hierdie stellings van ons met skriftuurlike getuienis te bewys - weet asseblief dat ons daartoe gewillig is. Ons wil egter nie hierdie brief onnodig uitrek en u majesteit vermoei nie.
Helaas, genadige heer, dit was nog altyd so dat die wêreld die lig gehaat en teen die waarheid gestry het. Maar kan 'n mens iemand wat hom by hierdie waarheid hou en hom daardeur die onmin van die mense op die hals haal, 'n oproermaker noem? Inteendeel, die oproer en die onmin moet toegeskryf word aan daardie onversoenlike vyand van God en mens, die duiwel, wat teen die waarheid stry en die voortgang daarvan in die wiele ry, ten einde sy ryk nie te verloor nie. Dit bestaan uit alles wat deur die evangelie verbied word, naamlik afgodery, valse godsdienste, hoerery en ontelbare ander sondes. Voeg daarby die ondankbaarheid van die wêreld wat nie bereid is om met erkentlikheid die Woord van die Meester, Herder en God te aanvaar nie, maar hom daarteen verset. Die rede wat aangevoer word, is dat hierdie gebruike reeds so 'n lang geskiedenis agter die rug het dat daar nie nou aan verander kan word nie. Hy wat die wêreld en die eeue gemaak het en vir wie alles hede is, word dus met die argument van die geskiedenis afgewys. Dit is u verantwoordelikheid genadige heer, ja dit is u plig om van hierdie dinge te weet en u teen die dwalinge te verset, hoe diep gewortel hulle ook al in die geskiedenis geraak het. Op u rus ook die verpligting om die onskuld te beskerm van hulle wat tot nog toe meer verdruk as aangehoor is, ten spyte van die feit dat hulle niks verkeerds gedoen het nie.
Mag die Here u daarin seën en bewaar; mag die Here sy aangesig oor u laat skyn, u beskerm en u in alle voorspoed onderhou.
Ons glo almal met die hart en bely met die mond dat daar 'n enige en enkelvoudige geestelike wese is wat ons God noem.
Dit is immers voor ons oë soos 'n mooi boek waarin alle skepsels, groot en klein, die letters is wat ons die onsigbare dinge van God, naamlik sy ewige krag en Goddelikheid, duidelik laat sien, soos die apostel Paulus sê (Rom 1:20). Al die dinge is genoegsaam om die mense te oortuig en hulle alle verontskuldiging te ontneem.
Tweedens maak Hy Hom deur sy heilige en Goddelike Woord nog duideliker en meer volkome aan ons bekend en wel soveel as wat vir ons in hierdie lewe tot sy eer nodig is en tot die saligheid van hulle wat aan Hom behoort.
Ons bely dat hierdie Woord van God nie deur die wil van 'n mens gestuur of voortgebring is nie, maar die heilige mense van God het dit, deur die Heilige Gees gedrywe, gespreek, soos die heilige Petrus sê (2 Pet 1:21). Daarna het God deur sy besondere sorg vir ons en ons saligheid, sy dienaars, die profete en apostels, beveel om sy geopenbaarde Woord op skrif te stel en Hy het self met sy vinger die twee tafels van die wet geskrywe.
Hulle het ook die bewys daarvan in hulleself, aangesien selfs die blindes kan tas dat die dinge wat daarin voorspel is, plaasvind.
Die derde en vierde boek van Esra, die boek van Tobias, Judit, die Wysheid, Jesus Sirag, Barug, die byvoegsel by die geskiedenis van Ester, die Gebed van die Drie Manne in die Vuur, die Geskiedenis van Susanna, die Beeld van Bel en van die Draak, die Gebed van Manasse en die twee boeke van die Makkabeïrs. Die kerk mag hierdie boeke wel lees en daar lering uit trek vir sover hulle met die kanonieke boeke ooreenstem.
Hulle het egter geensins sodanige krag of gesag dat iemand deur hulle getuienis enige punte van die geloof of van die Christelike godsdiens sou kan bevestig nie. Hulle mag nie in die minste aan die gesag van die ander, die heilige boeke, afbreuk doen nie.
Ons glo dat hierdie Heilige Skrif die wil van God volkome bevat en dat alles wat die mens vir sy saligheid moet glo, daarin voldoende geleer word.
Aangesien die hele wyse waarop God deur ons gedien moet word, daarin breedvoerig beskrywe is, mag ook niemand, selfs nie die apostels nie, anders leer as wat ons reeds deur die Heilige Skrif geleer word nie ja, al was dit ook 'n engel uit die hemel, soos die apostel Paulus sê (Gal 1:8).
Nogtans volg uit hierdie onderskeiding nie dat God in drie gedeel is nie, aangesien die Heilige Skrif ons leer dat die Vader en die Seun en die Heilige Gees elkeen sy eie selfstandigheid het, onderskei deur sy eienskappe, op so 'n wyse dat hierdie drie Persone slegs een enige God is. Dit is dus duidelik dat die Vader nie die Seun en die Seun nie die Vader is nie; eweneens dat die Heilige Gees nie die Vader en ook nie die Seun is nie.
Die getuienisse van die Heilige Skrif wat ons leer om in hierdie heilige Drie-eenheid te glo, staan op baie plekke in die Ou Testament en dit is nie nodig om hulle almal op te noem nie. Ons kan hulle onderskeidend en oordeelkundig uitkies: Gen 1:26, 27: 'Toe het God gesê': "Kom Ons maak die mens as ons verteenwoordiger, ons beeld...." ...God het die mens geskep as sy verteenwoordiger, as beeld van God het Hy die mens geskep, man en vrou het Hy hulle geskep" (Gen 3:22). 'Toe het die Here God gesê: "Die mens het nou soos een van Ons geword...."
Wanneer God sê: "Kom Ons maak die mens as ons verteenwoordiger, ons beeld....", blyk dit daaruit dat daar meer as een Persoon in die Godheid is. En as Hy sê: "God het...geskep....", wys Hy die eenheid van die Godheid aan. Weliswaar sê Hy nie hoeveel Persone daar is nie, maar wat vir ons in die Ou Testament enigsins duister is, is in die Nuwe Testament baie duidelik. Want toe ons Here in die Jordaan gedoop is, is die stem van die Vader gehoor wat sê: "Dit is my geliefde Seun..." (Matt 3:17). Die Seun is in die water gesien, en die Heilige Gees het Hom in die vorm van 'n duif geopenbaar. Buitendien is vir die doop van alle gelowiges hierdie formule deur Christus vasgestel: "...doop hulle in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees" (Matt 28:19).
Ons word op al hierdie plekke baie duidelik geleer dat daar drie Persone in een, enige Goddelike wese is. Al gaan hierdie leer die menslike verstand ver te bowe, glo ons dit nou tog deur die Woord, terwyl ons verwag om die volkome kennis en vrug daarvan in die hemel te geniet.
Ons glo dat Jesus Christus ten opsigte van sy Goddelike natuur die eniggebore Seun van God is. Hy is van ewigheid af gebore; Hy is nie gemaak nie en nie geskep nie, want dan sou Hy 'n skepsel wees; Hy is een wese met die Vader, ewig saam met Hom, die ewebeeld van die Persoon van die Vader en die afskynsel van sy heerlikheid (Heb 1:3) en in alles aan Hom gelyk (Fil 2:6). Hy is van ewigheid die Seun van God en nie slegs sedert Hy ons natuur aangeneem het nie; sê leer die volgende getuienisse ons as hulle met mekaar vergelyk word:
Moses sê dat God die wêreld geskep het, en die heilige Johannes sê dat alle dinge ontstaan het deur die Woord wat hy God noem (Gen 1:1; Joh 1:3). Die apostel sê dat God die wêreld deur sy Seun gemaak het en ook dat God alle dinge deur Jesus Christus geskep het (Heb 1:2; Kol 1:16). So moet Hy wat God, die Woord, die Seun en Jesus Christus genoem word, dus reeds bestaan het toe alles deur Hom geskep is (kyk endnoot 3).
Ons glo dat die Vader, toe Hy dit goedgedink het, deur sy Woord, dit wil sê deur sy Seun, die hemel en die aarde en alle skepsels uit niks geskep het. Hy het aan elke skepsel 'n eie wese, gestalte, voorkoms en onderskeie take gegee om sy Skepper te dien. Hy onderhou en regeer hulle almal nou nog deur sy ewige voorsienigheid en oneindige krag om die mens te dien, sodat die mens sy God kan dien; en Hy het ook die engele goed geskep om sy boodskappers te wees en sy uitverkorenes te dien. Sommige van die engele het uit die verhewenheid waarin God hulle geskep het, in die ewige verderf geval, maar die ander het deur die genade van God in hulle oorspronklike toestand volhard en staande gebly. Die duiwels en bose geeste het sê ontaard dat hulle vyande van God is, sowel as van alles wat goed is. Soos moordenaars loer hulle op die kerk - ook op elke lidmaat - om dit met alle mag in die verderf te stort en om alles deur hulle bedrieëry te verwoes. Daarom staan hulle deur hulle eie boosheid veroordeel tot die ewige verdoemenis en verwag hulle daagliks hulle verskriklike pyniging. Daarom verfoei ons ook die dwaling van die Sadduseïrs, wat ontken dat daar geeste en engele is; ook verwerp ons die dwaling van die Manigeïrs, wat sê dat die duiwels hulle oorsprong uit hulleself het en reeds van nature sleg was en nie sleg geword het nie.
Ons glo dat die goeie God, nadat Hy alle dinge geskep het, dit nie laat vaar of aan die toeval of geluk oorgegee het nie, maar dit volgens sy heilige wil só bestuur en regeer dat in hierdie wêreld niks sonder sy beskikking gebeur nie.
Ons glo dat God die mens uit die stof van die aarde geskep het; Hy het hom volgens sy beeld en gelykenis gemaak en gevorm, dit wil sê, goed, regverdig en heilig, sodat hy met sy wil in alles met die wil van God kon ooreenstem.
Maar toe hy in aansien was, het hy dit nie verstaan en sy uitnemendheid nie besef nie. Hy het homself egter, deur na die woord van die duiwel te luister, willens en wetens aan die sonde, en daarmee aan die dood en die vervloeking, onderwerp.
Hy het immers die gebod van die lewe wat hy ontvang het, oortree en homself deur die sonde losgeskeur van God, wat sy ware lewe was; so het hy sy hele natuur verderf en daarmee die liggaamlike en geestelike dood verdien. Hy het, deurdat hy in al sy doen en late goddeloos, verkeerd en verdorwe geword het, al sy voortreflike gawes wat hy van God ontvang het, verloor. Hy het niks anders daarvan oorgehou nie as slegs klein oorblyfsels, wat egter genoegsaam is om hom alle verontskuldiging te ontneem. Al die lig wat in ons is, het immers in duisternis verander, soos die Skrif ons leer: 'Die lig skyn in die duisternis, die duisternis kon dit nie uitdoof nie' (Joh 1:5), waar die heilige Johannes die mense duisternis noem.
Ons glo dat die erfsonde deur die ongehoorsaamheid van Adam oor die hele menslike geslag uitgebrei het. Dit is 'n verdorwenheid van die hele natuur en 'n oorgeërfde gebrek waarmee selfs die klein kindertjies in die moederskoot besmet is. Dit is hierdie wortel wat in die mens allerhande sondes laat uitspruit. Dit is daarom so afskuwelik en gruwelik voor God dat dit rede genoeg is om die menslike geslag te verdoem. Dit word selfs nie deur die doop geheel en al tot niet gemaak of volkome uitgeroei nie, aangesien die sonde aanhoudend uit hierdie verdorwenheid opborrel soos water uit 'n giftige fontein.
God vergewe nie sodat die gelowiges in die sonde gerus sou slaap nie, maar wel sodat die besef van hierdie verdorwenheid hulle dikwels sou laat sug in die verlange om van hierdie liggaam van die dood verlos te word. Ons verwerp hiermee die dwaling van die Pelagiane wat sê dat hierdie sonde uit niks anders as uit navolging ontstaan nie.
God is regverdig, deurdat Hy die ander in hulle val en verderf laat bly, waarin hulle hulleself gewerp het.
Ons glo dat ons goeie God in sy wonderlike wysheid en goedheid die mens weer opgesoek het toe Hy gesien het dat die mens homself in die liggaamlike en geestelike dood gewerp en geheel en al ellendig gemaak en al bewende van Hom weggevlug het. God het die mens toe getroos met die belofte om aan hom sy Seun te gee en om hom salig te maak - sy Seun, wat uit 'n vrou (Gal 4:4) gebore sou word om die kop van die slang te vermorsel (Gen 3:15).
Ons bely dat God die belofte wat Hy aan die vaders deur die mond van sy heilige profete gemaak het, inderdaad vervul het deur sy eie eniggebore en ewige Seun in die wêreld te stuur op die tyd deur Hom bepaal. "...Hy het Homself verneder deur die gestalte van 'n slaaf aan te neem en aan mense gelyk te word" (Fil 2:7), deur werklik 'n egte menslike natuur met al sy swakhede, maar sonder sonde, aan te neem. Hy is in die liggaam van die geseënde maagd Maria deur die krag van die Heilige Gees en sonder toedoen van 'n man verwek. Hy het nie alleen wat die liggaam betref die menslike natuur aangeneem nie, maar ook 'n egte menslike siel, om so 'n werklike mens te wees. Want Hy moes sowel die siel as die liggaam aanneem om altwee te red, aangesien beide verlore was.
Teenoor die kettery van die Wederdopers, wat ontken dat Christus die menslike vlees uit sy moeder aangeneem het, bely ons daarom dat Christus die vlees en bloed van die kinders deelagtig geword het (Heb 2:14), dat Hy wat die vlees betref, 'n nakomeling van Dawid is, as mens gebore is uit die geslag van Dawid (Hand 2:30; Rom 1:3), 'n vrug van die moederskoot van Maria (Luk 1:42), gebore uit 'n vrou (Gal 4:4), 'n spruit van Dawid (Jer 33:15), 'n loot uit die wortels van Isai (Jes 11:1), van die geslag van Juda afstam (Heb 7:14), uit die Jode as mens gebore (Rom 9:5), uit die geslag van Abraham, aangesien Hy die geslag van Abraham aangeneem het en in alle opsigte, maar sonder sonde, sy broers gelyk geword het (Heb 2:17; 4:15).
Net soos die Goddelike natuur altyd ongeskape gebly het, sonder begin van dae of lewenseinde (kyk endnoot 4) en hemel en aarde vervul, so het ook die menslike natuur sy eienskappe nie verloor nie; dit het skepsel gebly, wat wel 'n begin van dae het, eindig van natuur is en alles behou wat by 'n ware liggaam behoort.
Alhoewel Hy daaraan deur sy opstanding onsterflikheid gegee het, het Hy tog die egtheid van sy menslike natuur nie verander nie, omdat ons saligheid en ons opstanding ook van die egtheid van sy liggaam afhanklik is.
Dit wat Hy by sy sterwe in die hande van sy Vader oorgegee het, was dus 'n ware menslike gees wat uit sy liggaam uitgegaan het.
Die Goddelike natuur het in die tussentyd steeds met die menslike natuur verenig gebly, ook toe Hy in die graf gelê het.
Die Godheid het nie opgehou om in Hom te wees nie; dit was in Hom toe Hy 'n klein Kindjie was, al het die Godheid Homself toe 'n kort tydjie nie geopenbaar nie. Ons bely daarom dat Hy ware God en ware mens is: ware God om deur sy krag die dood te oorwin, maar ook ware mens om deur die swakheid van sy vlees vir ons te kon sterwe.
Ons glo dat God, wat volkome barmhartig en regverdig is, sy Seun gestuur het om die natuur waarin die ongehoorsaamheid begaan is, aan te neem. Hy moes in die menslike natuur aan die geregtigheid voldoen en die straf vir die sondes deur sy allerbitterste lyding en sterwe dra. So het God sy regverdigheid teenoor sy Seun betoon toe Hy ons sondelas op Hom gelê het en so sy goedheid en barmhartigheid uitgestort het oor ons, wat skuldig was en die ewige vervloeking verdien het. Hy het immers sy Seun deur die mees volmaakte liefde vir ons in die dood gegee, en Hy het Hom tot ons regverdiging opgewek, sodat ons deur Hom die onsterflikheid en die ewige lewe kan hê.
Ons glo dat Jesus Christus - kragtens 'n eed - 'n ewige Hoëpriester is volgens die orde van Melgisedek. Hy het Homself in ons naam voor sy Vader gestel om sy toorn met volledige betaling te stil deur Homself aan die kruishout te offer en sy kosbare bloed tot afwassing van ons sondes uit te stort, soos die profete dit voorspel het.
Want daar staan geskrywe dat die straf wat vir ons die vrede aanbring, op die Seun van God was, en deur sy wonde het daar vir ons genesing gekom; dat Hy soos 'n lam na die slagplek gelei en by die misdadigers gereken is (Jes 53:5, 9, 12); dat Hy as 'n misdadiger deur Pontius Pilatus veroordeel is, al het dié Hom eers onskuldig verklaar.
Ons glo dat die Heilige Gees 'n opregte geloof in ons hart laat ontvlam om die ware kennis van hierdie groot geheimenis te verkry. Die geloof omhels Jesus Christus met al sy verdienstes. Dit maak Hom ons eie en soek na NIKS anders as na Hom nie.
Ons sê daarom tereg saam met Paulus dat ons deur die geloof alleen of deur die geloof sonder die werke geregverdig is (Rom 3:28).
Om presies te wees: Ons bedoel nie dat die geloof self ons regverdig maak nie, want die geloof is slegs die middel waardeur ons Christus, ons Geregtigheid, omhels, maar wel dat Jesus Christus ons Geregtigheid is. Hy reken ons sy hele verdienste toe en ook al sy heilige werke wat Hy vir ons en in ons plek gedoen het, terwyl die geloof die middel is wat ons, in die gemeenskap aan al sy weldade, aan Hom verbind. En as die weldade ons eiendom geword het, is hulle meer as genoeg om vryspraak vir ons sondes te verkry.
Ons glo dat hierdie ware geloof in die mens voortgebring word deur die hoor van die Woord van God en deur die werking van die Heilige Gees; dat die geloof hom weergebore laat word en tot 'n nuwe mens maak, hom 'n nuwe lewe laat lei en hom van die verslawing aan die sonde bevry. Daarom is daar geen sprake van dat hierdie regverdigende geloof die mens vir 'n vroom en heilige lewe onverskillig sou maak nie.