Cyril is geken oor Zuma se parool | Netwerk24
Deur Abram Mashego, Msindisi Fengu, Sizwe Sama Yende en Mandisa Nyathi 12 September 2021 00:07
Pres. Cyril Ramaphosa het Arthur Fraser, kommissaris van korrektiewe dienste, glo die groen lig gegee om Jacob Zuma se omstrede vrylating op parool te bewerkstellig.
Twee bronne het Saterdag aan Rapport se susterkoerant, City Press, gesê Fraser het die president geraadpleeg voordat hy besluit het om Zuma vry te laat op grond van drie mediese assesserings.
'n Bron met insae in die bespreking het gesê: "Die ou man is ernstig siek. Daar was drie mediese assesserings wat deur drie verskillende dokters gedoen is wat almal sê korrektiewe dienste se mediese geriewe is nie daartoe in staat om na sy gesondheidskwessies om te sien nie. Dié inligting sal aan die lig kom wanneer die saak in die hof aangehoor word."
Volgens die bron sou Zuma tuis in Nkandla gewees het – en nie in die hospitaalvleuel van die Estcourt-gevangenis nie – as dit nie vir sy gesondheidsprobleme was nie.
"Fraser wou nie hê Zuma moet in die tronk doodgaan nie . . . dink jou in watter chaos daar sou wees as hy in die tronk doodgaan. Dit sou 'n herhaling van die chaos in KwaZulu-Natal en Gauteng afgee, indien nie iets ergers nie."
'Daar was 'n opdrag van bo om Zuma vry te laat.'
Nog 'n bron met insae in die besonderhede van verlede naweek se ANC-NUK-vergadering sê Ramaphosa het die teenwoordiges ingelig dat hy in die vrylatingsproses geraadpleeg is en dat hy Fraser se besluit goedgekeur het.
'n Senior ANC-leier in KwaZulu-Natal het Saterdag aan City Press gesê: "Wat ons hier het, is 'n man (Fraser) wat die pak namens die party vat. Daar was 'n opdrag van bo om Zuma vry te laat. Toe hy in hegtenis geneem is, het ons almal geweet hy gaan vrygelaat word voor sy termyn verby is. Dit alles was deel van 'n plan. Natuurlik was daar kampvegtery, maar daar is lankal op die plan besluit."
Die leier sê Fraser het homself opgeoffer as die "lam ter slagting omdat hy die mag het en sodat die ANC geen skuld dra nadat al die stof gaan lê het nie".
Die adviesraad oor mediese parool het nie aanbeveel dat Zuma op mediese gronde vrygelaat word nie omdat hulle bevind het sy toestand is bestendig, maar Fraser het dié week bevestig hy het dit verwerp.
Dit het tot groot woede en dreigemente van hofsake gelei.
Die Helen Suzman-stigting het Fraser tot Maandag gegee om redes vir sy besluit te gee. As hy dit nie doen tesame met al die dokumente waarop die mediese parool gegrond is nie, sal die stigting sy "wetlike regte uitoefen", sê Pooja Dela van die regsfirma Webber Wentzel, wat die stigting verteenwoordig. "Die rede waarom Zuma mediese parool gekry het, is in geheimsinnigheid gehul; dit is skynbaar op 'n mediese verslag gegrond waarvan die besonderhede heeltemal van die publiek weerhou word."
Die DA het reeds stukke by die Gautengse hooggeregshof ingedien om die besluit te laat hersien en tersyde te stel. John Steenhuisen, DA-leier, het gesê: "Fraser se paroolbesluit doen die hof skade aan op presies dieselfde manier as Zuma se minagting van die hof. Dit maak die regsproses bespotlik en stuur die boodskap aan elke Suid-Afrikaner dat, solank jy magtig is en politieke bande het, jy nie straf hoef te vrees as jy die wet oortree nie. As jy vir jou misdade tronk toe gestuur word, sal jy lank voor die einde van jou vonnis op mediese parool vrygelaat word."
AfriForum eis ook in 'n brief aan Fraser antwoorde. Dr. Pieter Groenewald, leier van die VF Plus, sê die besluit is nie verrassend nie: Die oudpresident het voorkeurbehandeling gekry omdat hy die grootste deel van sy tronkstraf in die hospitaalvleuel deurgebring het.
Dr. Llewelyn Curlewis van die Universiteit van Pretoria (UP) se departement prosesreg sê dat Fraser streng gesproke nie die wet oortree het nie. Die Wet op Korrektiewe Dienste, wet 111 van 1998, gee hom die mag om parool aan Zuma toe te staan.
Dis 'n onbetwiste feit dat Fraser en Zuma mekaar ken, sê Curlewis.
"Dis die kwelling. Ek stem saam. Mens sou nie wou hê dat hy op grond van hul vorige verhouding voordeel trek nie. Maar dié keer, uit 'n suiwer regsoogpunt, as jy die letter van die wet lees, het Fraser sy pligte as kommissaris nagekom. Hy het die gesag."
Zuma is tot 15 maande tronkstraf gevonnis, minder as die 24 maande wat die wet voorskryf. Gevolglik kwalifiseer hy vir parool, sê Curlewis. Fraser se departement het verlede Sondag in 'n verklaring gesê die besluit is ingevolge art. 75(7)(a) geneem.
Dié artikel, sê Curlewis, gee Fraser die prerogatief om korrektiewe toesig, dagparool of parool toe te staan. Mediese parool is 'n subkategorie van parool. Curlewis sê Fraser se besluit sal nie 'n impak op Zuma se ander sake hê nie, maar kan as 'n versagtende faktor gebruik word.
Die DA se eedsverklaring steun op art. 79 van die wet, wat oor mediese parool gaan.
"As mens in isolasie na (art.) 79 kyk, kan Steenhuisen beslis sê: 'Luister, ons vind dit baie vreemd en inderwaarheid het ons rede om Fraser se besluit te kritiseer . . .' Maar as jy na Fraser en sy departement se verklaring kyk, het hulle glad nie na art. 79 verwys nie. Ek is dus nie so seker dat die DA noodwendig op die regte artikel steun wanneer hulle die kwessie hanteer nie. Hulle moet ook na art. 75 kyk en verwys en hulself afvra of hulle ook saamstem of verklaar daardie artikel moet ongrondwetlik of onwettig verklaar word of op enige ander manier vertolk word as wat die presiese woorde van die wetgewer is. Want as hulle die hof nie daarvan kan oortuig nie, dan steun hulle nie op die regte artikel nie."
Volgens Curlewis word art. 75 glad nie in Steenhuisen se eedsverklaring bespreek nie en is die DA se aansoek 'n "vermorsing van baie kosbare hoftyd".
"Ons gaan Zuma nie sien teruggaan tronk toe vir dié voorval nie."
Curlewis sê art. 52 van dieselfde wet gee die kommissaris magte om paroolvoorwaardes neer te lê. "Net as Zuma 'n paroolvoorwaarde oortree, kan hy weer aangekeer word en vir die res van sy 15 maande gevange gehou word . . . Dis die doel van korrektiewe toesig en parool."
Litigasie oor die parool sal boonop baie lank duur.
"As hulle (die DA) wen en die departement appelleer teen die uitspraak, teen die tyd dat die appèl of hersiening by die hooggeregshof aandag kry, sal 50% van sy gevangenistermyn asook sy 15 maande reeds verstreke wees . . . Dis dus bloot 'n politieke voordeel wat hulle hieruit wil kry."
'n Presidensiële woordvoerder het nie teen druktyd kommentaar gelewer nie ondanks beloftes om dit te doen.