Abraham H de Vries (1937 –) - Erika Terblanche | LitNet
Abraham H de Vries (1937 –)
"Omdat ek in stories dink, soek iets in my steeds na samehang."
Met ontvangs van die RAU-prys in 2004: "Skrywers oor sestig moenie literêre pryse aanvaar nie. Jy weet nooit of dit gehalte is wat bekroon word of uithouvermoë nie."
"Hoekom skryf 'n mens stories? Omdat daar iets, 'n gegewe, is wat jy vir jouself moet ontdek. 'n Storie is nes 'n droom: dit wil vir jou iets vertel. En terwyl jy skryf, is dit wat 'n mens probeer ontdek. Woord wek woord, betekenis wek betekenis."
"Politiek is origens maar 'n taamlik armoedige affêre."
"Op hierdie droë aarde is ons mekaar se geborgenheid. Of hel."
"'n Mens moet nie bang wees om te 'oorwinter' nie, al is die winter in jouself. 'n Skrywer is die sterkste dier in die hele menseryk."
By die ontvangs van die RAU-prys in 2004: "Omdat ek my eie limiete en die grensloosheid van die kortverhaal ken, het ek nog nooit vir enige prys geskryf nie."
"Dit is juis my plesier met die skrywery: om nie-weet te verander in weet, of minstens vermoed."
Oor sy werk as student by Die Huisgenoot: "Die genade van toenterjare was: ek kon nêrens, agter niks, polities verdrukkend of diskriminerend, wegkruip vir sleg skryf nie; ek moes leer en elke stukkie kritiek was hulp."
"Valsigheid is daar oral, maar nét valsigheid is daar nêrens nie."
"Dis 'n stokou sêding in ons kontrei: as jy dan moet lieg, lieg dan darem so dat 'n mens jou kan glo."
"Die kortheid van 'n kortverhaal beteken nie 'n inhoudelike ruimtebeperking nie. Kortverhale is kort omdat kortverhaalskrywers op 'n spesifieke manier na 'n storie kyk. Die 'ruimte van 'n volledige lewe' (Lucebert) en al die wyses van verdigting van die poësie is tot die kortverhaal se beskikking."
In 2007 aan Rachelle Greeff: "Die Afrikaanse letterkunde is die lewenskragtigste affêre wat ek ken. Daar verskyn soveel boeke, soveel goeies, ek raak net hier en daar grond."
"Die sekerste manier om jou skeef te val, is om na jou spore te loop en kyk. Ek skryf nog, ek loop nog. Ek trap hopelik nog spore."
"Die kortverhaal is een van dié genres wat die vinnigste ontwikkel, dis die enigste verhalende genre wat die uitdaging van televisie aanvaar."
"Aantekeningboekies kan 'n mens nie bykom as jy bestuur nie. Ek het 'n sakformaat-opnamemasjientjie. As werk moet klaar kom, is die plaas die beste skryfplek. As ek iets hersien, opstel of saamstel, is die stad ideaal. Plaas en stad het gelukkig albei die 'stemme' wat vir vertel so belangrik is. Nee, ek is nie gek nie, vir vertel is verskillende stemme, vertelstemme, nodig. Anders bly vertel ek in net my eie stem. Vir stories werk dit nie."
"'n Skrywer mag nooit sy lesers verveel nie. Jy kan allerhande bobbejaanspeletjies uithaal terwyl jy skryf, maar op die ou end moet jy 'n storie hê om te vertel. As ek 'n storie, enige storie, skryf, is daar 'n begin en 'n slot. En in daardie opsig is daar geen verskil tussen tydskrifverhale en literêre kortverhale nie. Uiteindelik het jy net die verantwoordelikheid om jou storie so goed moontlik te vertel."
Abraham Hermanus de Vries is op 9 Februarie 1937 in die distrik Ladismith in die Klein Karoo gebore. Sy ma is met sy geboorte oorlede en sy pa is later getroud met Hester, 'n jonger suster van sy ma, en dit was Hester wat sy ma was. Hy het 'n suster, ook Hester. Sy ma het in 1986 net na haar 87ste verjaardag 'n doktoraat van die Universiteit Stellenbosch ontvang. Sy is op 2 Mei 1990 op 90-jarige ouderdom oorlede.
Sy ma was, net soos sy suster, 'n bederwer van geaardheid. "Ek het in 'n huis met boeke en koerante en tydskrifte grootgeword. Dit was nog voor televisie. Stories was die manier waarop mense met mekaar gesels het."
Braam word groot op sy pa se plaas Winkelplaas in die distrik Ladismith. Sy pa was die laaste winkelier op Winkelplaas. Braam begin sy skoolloopbaan aan die Laerskool Buffelsdrift net oorkant die Dwarsrivier. Milly, soos almal, ook die skoolkinders, haar genoem het, was sy onderwyseres op die plaasskool.
Hy matrikuleer in 1956 aan die Hoërskool Ladismith. Mnr IS Terblanche was die onderwyser wat op hoërskool die grootste invloed op Braam gehad het. "Bert die jagter" is sy eerste storie wat gepubliseer is. Dit verskyn in 1953, toe hy 16 was, in Die Huisgenoot. "Spioene" was sy eerste kortverhaal wat aanvaar is vir publikasie, maar dit het na "Bert die jagter" verskyn. Braam vertel: "Geen mens voel ooit weer so oor enige skryfwerk as met die publikasie van jou eerste verhaal nie. Ek het gevoel ek het vir iets vergoed, maar ek het nie geweet vir wat nie."
Braam gaan in 1957 na die Universiteit Stellenbosch en behaal daar sy BA-graad en in 1959 sy BA Honneurs. Hy vertrek na Nederland vir verdere studie en in 1962 behaal hy sy Kandidaats en DLitt et Phil met Afrikaanse letterkunde en taalkunde, perswetenskap en Nederlandse taalkunde aan die Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Vanaf 1962 tot 1963 doen hy navorsing onder W Hellinga.
Terwl Braam student aan die Universiteit Stellenbosch was, debuteer hy in 1956 met Hoog teen die heuningkrans en reeds met hierdie eerste bundel word sy talent as kortverhaalskrywer raakgesien en erken deurdat Hoog teen die heuningkrans in 1962 met die Reina Prinsen Geerligsprijs voor Zuid-Afrika bekroon is.
Net soos Hoog teen die heuningkrans word Braam se volgende bundel, Verlore erwe (1957), ook by Culemborg Uitgewers gepubliseer. In Spitsberaad skryf Rob Antonissen dat hierdie twee vroeë bundels nie destyds te herken was as werk van iemand uit die jonger generasie wat in Afrikaans 'n nuwe tipe verhalende prosa sou skep nie. Die verhale was nie alleen plattelands van tema nie, maar hoofsaaklik ook realisties in gees en sfeer: voortsetting, en dikwels heel fynsinnige voortsetting, van 'n regionalistiese tradisie. Onopdringerig, en op heel natuurlike wyse in die gebeure en in die ervaring van doodeenvoudige mense vermeng, was daar egter tog reeds, byna in verhaal na verhaal, iets besonders aanwesig; die besef van iets onvatbaar geheimsinnigs aan die gang onder die gang van die alledaagse lewe en in die omgang met die alledaagse dinge, iets wat te midde van al die lewensgedoentes te make moet hê met die dood; en waarop die mens, wanneer dit skielik voelbaar word, reageer met 'n redelose angs, benoude verwondering, rou verdriet, ontsetting.
Vetkers en neonlig word in 1960 (na Proegoed in 1959), met herdrukke in 1962 en 1966, uitgegee. In Vetkers en neonlig is dit merkwaardigerwyse juis die twee stadsverhale wat konvensionele realisme voortsit, skryf Antonissen. Die mooi humorverhaal "Sy laaste weddenskap", met net 'n ligte vleugie fantasma, teken die plattelander op sy oudag in die stad; en "Afrika-toonbank" onthou Antonissen veral om die kundige versmelting van psigologie en verrassingsverhaal. Die plattelandsverhale daarenteë, het, op een na, feitlik alle "gemoedelikheid" laat vaar en al hoe meer met 'n demonies-gelaaide geheimsinnigheid deurdrenk geraak: wat des te opmerkliker word indien mens ouer en nuwe verhale wat verwante stofgegewens verwerk, met mekaar vergelyk.
Daar is vir Antonissen 'n bestendige voortgang na 'n makabere fantastiek, wat 'n hoogtepunt bereik in die verhaal "Die gusooi", 'n fyn-gestruktureerde verhaal van 'n oorspronklike driehoekspatroon waarin juis die beskaafde vrou as afgrondelike mens verskyn en die gruwel bedryf.
Aanvanklik was WEG Louw se reaksie op Vetkers en neonlig om 'n skoolmeesteragtige stukkie oor taalgebruik te skryf, maar hy het volgehou en was "later heeltemal verras deur die boekie". Van die agt verhale is daar net enkeles wat "bestendiging in dié vorm verdien" en dit is "Skoenemaker", "Diepe water", "Die gusooi" en "Sy laaste weddenskap", en miskien nog "Afrika-toonbank".
"Die gusooi", sy dit met 'n enigsins growwe, boerse toespeling op die kinderloosheid van dié ongelukkige vrou, het indruk gemaak. Die wrede slot van die verhaal was vir Louw 'n vonds. Ook die oupa in "Sy laaste weddenskap" is 'n interessante figuur: iemand wat as rustende boer op 'n nuwe wyse aansluiting by die stand en die dinge van die stad kry. In hierdie verhaaltjie skyn die vetkers byna met die lig van 'n neonbuis.
In die eerste verhaal in Vetkers en neonlig was daar egter talle voorbeelde van onpresiese taalgebruik en Louw het gevoel dat De Vries, as hy net versigtig wil wees, dinge kan sê. Maar sonder daardie versigtigheid, wat woord vir woord afweeg, wat hom van elke nuanse van betekenis rekenskap gee, gaan hy êrens bly vassteek.
Die indruk wat Vetkers en neonlig by SC laat, is een van 'n belowende skrywer wat betreklik vry is van die invloed van ander skrywers en wat die dinge wat hom na aan die hart lê, wil vergestalt, en dat hy klaarblyklik eerlik is met sy bedoelinge. Dit wat hy wil sê, kan hy egter nog nie op die regte manier sê nie.
Vliegoog verskyn in 1965 en JME meen in Dagbreek dat De Vries weggebreek het uit die voorspelbaarheid van sy vorige bundels en ontwikkel het in 'n veelsydige skrywer wat die moed het om telkens van nuuts af te begin, nuwe wêrelde te verken en met nuwe vorme te eksperimenteer. En dit laat 'n mens uitsien na volgende werke van De Vries. Vir Antonissen was Vliegoog Braam se beste werk tot op daardie stadium. Hy het die bundel as "baie goed" beskryf.
Vanaf 1967 tot 1968 is Braam tydelik lektor in taalkunde aan die Universiteit van Port Elizabeth, daarna tydelik as lektor in die letterkunde aan Rhodes Universiteit, en vanaf 1969 tot 1970 lektor aan die Universiteit van Natal in Pietermaritzburg. In 1970 word hy aangestel as senior lektor aan die Universiteit van Natal in Durban, met sy hoofleeropdrag om hom toe te lê op die drama as genre en die Afrikaanse en Nederlandse drama in die besonder. In 1984 word hy aangestel as hoof van die Departement Tale en Kommunikasie aan Technikon Skiereiland in Kaapstad, 'n pos wat hy tot 1997 beklee. In 1985 stig hy die Afdeling vir Joernalistiek, wat in 1991 tot 'n volwaardige departement ontwikkel. Vanaf 1997 gee hy deeltyds lesings aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Tans (2012) is hy buitengewone hoogleraar aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Verder hou hy hom voltyds besig met sy skryfwerk.
Braam is getroud met Hannie Pienaar, wat vroeër omroeper oor die radio was en ook 'n tannie van Siembamba, 'n kinderprogram oor die radio. Hulle het drie kinders en woon in Kaapstad. Hannie is as vrou Braam se rolmodel en een wat uittroon bo ander vroue: "Ek het haar immers lankal gekies. My ander keuses is die skrywers Nadine Gordimer en Elsa Joubert en die politikus Helen Suzman. Ek kies hulle vir die gehalte van hul werk."
Volmoed se gasie, 'n bloemlesing uit vroeëre werke, is in 1972 gepubliseer. Oor die rede vir die bloemlesing het Braam vir Chris Barnard vertel: "'n Baie goeie (rede), ja. Die wolf voor die deur. Buitendien het ek darem gedink: al die gepraat oor die ouer soort verhale, goed en wel, maar ek het 'n paar geskryf waarvoor ek nie skaam is nie. Ek gaan hulle weer 'n nuwe jas aantrek en op straat uitstuur."
Oor die titel Volmoed se gasie het Braam gesê: "'Volmoed' is die naam van my geboortehuis. Ek het die ou plasie teruggekoop, sommer om daar te gaan sit en skryf, sommer om daar te loop leef tydens die vakansies. En oor ek die plek liefhet. Dis my baarmoeder: ek kom elke keer daar weg met 'n bietjie nuwe moed, met 'n paar nuwe streke. 'Gasie' beteken betaling. Of die boek letterlik Volmoed se gasie sal wees, dit weet ek nie. Maar ek het die ou wêreld van my daar 'n boek geskuld – die voor-keur was die beste wat ek kon gee. Ek is 'n soort boer – met woorde. 'n Mens is baie verskuldig aan die aarde."
Dorp in die Klein Karoo (1966) en Briekwa (1973, ook bekroon met die Perskorprys) is twee bundels sketse oor De Vries se grootwordkontrei, Ladismith en omstreke, en die mense daar. En albei bevat sketse wat jou "op 'n fyn manier aanraak" en wat 'n plesier is om te lees, aldus Anna van Zyl,.
In 1965 verskyn Bliksoldate bloei nie. Vir PD van der Walt is die beste stukke in die bundel die eerste vyf, wat meer tradisionele kortverhale is as kontreikuns. Van der Walt beskou die verhaal "Een vlees" as die heel aangrypendste en artistiek die mees bevredigende een in die bundel – indien nie een van die bestes in Afrikaans nie. "Kenmerkend van De Vries se vertellings en kortverhale is 'n bedrieglike terloopsheid en geleidelik indirekte informasie wat deur 'n onthullende slot 'n verrassende geladenheid kry. Só word Abraham de Vries se stories peilings na en openbaringe van die mens se bestaansgeheimenis en sy lyding en worsteling, hoe hy kan verwond raak en bloei, want die mens is geen bliksoldaat nie. Bliksoldate bloei nie is in sy geheel van ongelyke gehalte, maar De Vries bly 'n verteller by uitnemendheid, en die lees van die stukke 'n kostelike leeservaring." In Februarie 1975 is Braam gaslektor aan die Germanistiek-Instituut van die Ryksuniversiteit in Oslo, Noorweë, waar hy 'n lesingreeks oor die Afrikaanse letterkunde lewer. Hy lewer ook 'n lesing voor PEN Club International terwyl hy in Oslo is saam met die Turkse skrywer, Yasar Kemal. Hy was ook 'n aktiewe lid van die Afrikaanse Skrywersgilde en dien twee termyne as voorsitter daarvan. Later is hy ook voorsitter van die Afrikaanse Skrywersvereniging.
In 1967 het Braam die Eugène Marais-prys vir al sy prosawerke tot op daardie stadium verower en in 1974 is Briekwa met die Perskorprys bekroon.
In 1987 word Braam se kortverhaal "Die bruid" bekroon met die Saambouprys in Antenne en De Kat se kortverhaalwedstryd. Dit word opgeneem in sy baie bekende bundel Nag van die clown (1989).
Gunther Pakendorf begin sy resensie van Die nag van die clown as volg: "Sedert die dae van die Romantiek aan die einde van die 18de eeu blyk dit een van die eienskappe van veral nie-sosiaal-gerigte kuns te wees om die kuns self as onderwerp te kies, om 'n portret van die kunstenaar in sy ateljee te gee, 'n verhaal oor die skryf van 'n verhaal, 'n gedig in gesprek met homself te skryf. Dis soos die bakpoeierblikkie daarop, wat self weer dieselfde prentjie bevat (totdat die laaste een net nog 'n kolletjie is ...) Deesdae word hierdie rigting, veral in die verhalende prosa, ook tot die post-modernisme gereken: die saamflans van heterogene en reeds bestaande elemente tot 'n nuwe geheel, die gebruik van letterlike aanhalings of die bruikleen van motiewe of karakters uit ander werke. Dit is 'n soort toegepaste vorm van Roland Barthes se stelling dat daar net één boek is, wat maar gedurig herskryf word. So word die literatuur self een van die belangrikste bronne en verwysingsvelde van die literatuur. By hierdie tendens sluit 'n groot aantal van Abraham de Vries se kortverhale aan - sonder dat hy noodwendig as 'n post-modernis beskou moet word - en dit is ook die belangrikste fokus in sy jongste bundel verhale. (...)
Braam se liefde vir Afrikaans kan nie in twyfel getrek word nie en hy sal ook nooit huiwer om in die bresse vir Afrikaans te tree nie. In 1994 het hy hom uitgespreek teenoor die SAUK se hantering van Afrikaans en gemeen dat dit 'n taalstryd kan ontketen wat nie minder intens sal wees as die land se rasseprobleem wat toe so pas opgelos is nie.
Sy waarskuwing het op dieselfde dag gekom as 'n hoofartikel van die Cape Times waarin gesê word dat die SAUK Afrikaans oor die TV afskeep. Dié koerant sê voorts dat dié beleid van die SAUK 'n fout is en dat kykers dit sonder twyfel aan die korporasie sou duidelik maak dat die situasie onverwyld hersien moes word. Die gesaghebbende The Times van Londen het ook op 29 April 1994 in sy hoofartikel oor Afrikaans geskryf en gesê daar is tekens dat Afrikaans binnekort die Aspoesterjie van die SAUK kan word. Braam het gesê die SAUK herhaal die fout van 1976. Dié keer is dit net Engels wat in mense se kele afgedruk word. Die taalstryd wat die SAUK nou ontketen, druis regstreeks in teen die versoenende houding wat die ANC-leier, Nelson Mandela, (daar)die tyd aanneem. Daar word tog nou aan een nasie met vele tale gebou. Volgens De Vries druis die SAUK se hantering van Afrikaans in teen bepalings van die oorgangsgrondwet en hy stel voor dat die grondwet op dié punt getoets word deur regsoptrede. Dit moet gou geskied. Hy is ook ten gunste van 'n televisie-uitsaaistasie vir Afrikaans. Luidens die Cape Times se hoofartikel is daar goeie rede om te kla dat Afrikaans nie sy regmatige aandeel kry met net agt persent van die verkiesingsuitsendings nie. Dit is verkeerd en kortsigtig om Afrikaans as 'n streektaal af te skryf, want dit het 'n betekenisvolle aanhang in baie dele van die land, aldus dié koerant.
Sy liefde vir die Klein Karoo, en veral vir sy erfplaas in die Ladismith-distrik, spreek duidelik uit sy kortverhale en in 1997, met sy 60ste verjaardag, word die ereburgerskap van sy geboortedorp, Ladismith, aan Braam toegeken – die eerste Ladismitter wat die eer te beurt val. In 'n oorkonde wat aan Braam oorhandig is, word die raad en gemeenskap se dank en waardering aan hom betuig vir die besonderse bydrae in die bekendstelling van "ons dorp en sy mense, wat u met groot toegewydheid dien en wat duidelik geopenbaar word in die meeste van u kreatiewe werk. U dien Ladismith op 'n betekenisvolle wyse met die skryftalent waardeur u liefde vir hierdie dorp en distrik duidelik weerspieël word. U het sodanig uitgestyg bo andere, maar u het steeds 'n gewone en nederige mens gebly. As blyk van die hoë agting wat daar in Ladismith vir u bestaan, en as opregte huldeblyk aan u, het dit ons behaag om ons dankbaarheid aan u te betoon by wyse van 'n burgerlike toekenning ingevolge 'n besluit van die stadsraad geneem op 31 Oktober 1996."
Hy sê self: "Dis in die onvoltooide landskappe van die Klein Karoo, van reëndae tot helwarm Februariedae, wat ek dink: dié raaisel, dit het ek as kind al geweet." Twee bundels is ook uitgegee om sy 50ste en 70ste geboortedae te herdenk, naamlik Soms op 'n reis (1987) en Elke slot 'n weerbegin – Abraham H de Vries 70 (2007).
Hy laat hom verder só oor sy geliefde landstreek uit: "Ek het 'n plaas op Ladismith waarheen ek gereeld terugkeer om te kan skryf. Ek ken die reuke, tekstuur en mense van die Klein Karoo. Dis 'n plek waar 'n mens nie stres nodig het om aan die lewe te bly nie. Eenvoudig gestel: daar is in die Karoo minder dinge wat 'n mens se aandag kan aftrek. Ek skryf in een dag in die Karoo meer as wat ek in vier dae in die stad skryf. Ek meen mense het 'n hunkering om terug te keer na hul geboortegrond. Dis nie 'n tipiese Afrikaanse of Suid-Afrikaanse ding nie. In Europa is daar 'n reaksie téén globalisasie. Mense neig om terug te trek na die plek wat hulle ken. Dit is een van die redes waarom streekliteratuur wêreldwyd aan die opbloei is."
Braam was regisseur van twee videoportrette vir televisie oor die digters Adam Small en Hendrik Januarie. Hy was ook verantwoordelik vir die regie, teks en vervaardiging van die dokumentêre televisieprogram Afrikaans en Nederlands na apartheid (1992).
Op die wye oop Karoo verskyn in 2002 en Kirby van der Merwe word by die lees daarvan weer getref deur die sjarme en duidelike segging van De Vries se skryfwerk. "Min skrywers kan so met woord en wonder omgaan. Hy bied die verhale aan as terloopse vertellings (stoepstories, weliswaar) en 'n kleindorpse 'geskinnery' waarin die verteller 'afdwaal en teenpraat', sy stories laat 'opdam' en homself in die rede val. In die proses herbevestig De Vries sy insig in die mensheid. Hy is die busybody van die dorp (want is dit nie per slot van rekening wat 'n skrywer is nie?), en soos 'n ware oerverteller lê hy in die oorvertel van die doen en late van klein lewens, lewenswaarhede bloot waarin ons onsself, en ander, herken.
In 2004 is Braam se bundel Tot verhaal kom met die RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk bekroon. In sy commendatio het Willie Burger gesê: "Wat hierdie bundel van De Vries onderskei van verskeie ander werke waarin 'heimwee na geborgenheid' voorkom, en wat dit uiteindelik ook myns insiens 'n waardige pryswenner maak, is die manier waarop die heimwee nie bloot 'n melancholiese oproep van 'n vergange (gewaande) paradys word nie. Dit is veel meer as 'n versugting na die goeie ou dae toe die ontreddering nie sterk was nie, toe ek nog geborge kon voel, nog tuis kon voel in my eie omgewing.
In sy bedankingswoord het Braam onder andere gesê: "Die kortverhaal is nie een van die mees geliefde prosavorms by verkope, vertaling en beprysing nie. Dié plek is nog altyd gereserveer vir die roman. Dit hoef niemand te verbaas nie. Die massamedia, TV en radio, het verhale en die vertel van verhale uit die letterkunde uitgehaal en teruggebring na waar dit hoort: Shakespeare en Goethe het al saamgestem: The art itself is nature ...
"Natuurlik is daar in my eie verhaal ook varke en luise en boewe en bliksems en magsmisbruikers. Ek kom ook mos maar hiervandaan. Ta ken mos vir ta. Maar in 'n kortverhaal is daar nie ruimte vir boewe en bliksems en almal wat 'n dergelike lewe ly ? [is dit hoe hy dit gespel het?] sonder 'n funksie nie. In een van my verhale, 'Nag van die clown', sê die clown geplaas in sy sirkusjargon vir die verteller: 'Ek het gewonder, meester, ek het gewonder wie die script skryf, dat ons kan rondval met sulke perfect timing.'
In 2005 ontvang De Vries die Patrick Petersen Gedenktoekenning. Die toekenning word jaarliks gedoen aan 'n skrywer wat die doelstellings van die Afrikaanse Skrywersvereniging nastreef, uitleef en onderskryf. Braam was nie net instrumenteel in die stigting van hierdie inklusiewe skrywersorganisasie in 1996 nie, hy was ook een van die leidende figure in die skryf van die grondwet.
In 2007 het Braam aan Rachelle Greeff gesê dat die probleme van die Afrikaanse boek nie by die skrywers lê nie, maar by die feit dat sommige uitgewerye deel is van maatskappye wat op die aandelebeurs genoteer is. "Ek weet goed daar is voordele ook, beslissende voordele, maar as met 'n kleiner taal gebeur wat ná 1994 met Afrikaans gebeur het, verkope wat op party plekke ineengestort het en weer opgebou moes word, ly die skrywer en/of die koper van boeke skade, want die uitgewer moet oor sy skouer bly kyk na die aandeelhouer se winste. Skrywer en koper is al wat nie aan daardie kraal behoort nie.
Willie Burger skryf as volg oor Braam se bundel Verbeel jou dis somer wat in 2009 verskyn het: "Die ­verhale is meer as plaaslike ­pogings tot singewing wat net ­naïewe, lokale ­vertellings sou wees. De Vries lê ­herhaaldelik bloot hoe uitgesoek en wat weggelaat is uit die vertellings. Hy wys hoe die plot uitgewerk is en ­sodoende rafel al die verhale as't ware uit. Die verhale word nie sluitende stories wat sin gee nie. Ons begrip – deur middel van vertelling – word telkens geproblematiseer deur een vertelling in 'n ­groter verhaal in te bed.
"Om oorhaastig te besluit hierdie bundel is nóg 'n tirade oor verval in die land of teen globaliserende kragte, sou 'n fout wees. Soos in Tot verhaal kom word nostalgie na die ­vorige ­bedeling ­afgewys. Ou murasies word nie bloot gerestoureer nie. Daar word opnuut gebou, omdat bou en ­aanleef en vertel al is wat 'n mens kan doen. Maar 'n mens kan net hiér, in jou eie kontrei bou en ­liefhê en hoop en jou verbeel dit is ­somer.
De Vries keer die kontrei­vertelling op sy kop, plaas dit in die wêrelddorp. Sodoende lewer hy 'n vernuftige bydrae tot ons dink oor die spanning tussen die lokale en die globale. Die kompleksiteit van hierdie spanning blyk nie soseer uit die argumente nie, maar uit die belewenis van die ­stories wat juis só vertel word dat ons maniere van sinmaak ­bevraagteken word."
Hans Ester, professor in die lettere aan die Radboud Universiteit Nijmegen, kies Verbeel jou dis somer as een van die beste kortverhaalbundels wat in 2009 gepubliseer is: "Hierdie stories lê so naby aan die aarde, nie net die rooi aarde van die Klein Karoo nie. Hulle herinner aan jou eie lewenservarings. Hulle doen ook reg aan die waarheid van die lewe dat elke ervaring in 'n samehang gebring en begryp word. Wat jy onthou van die dinge wat jy belewe het, is 'n vorm van verwerking en van kommunikasie. Ek ken geen ander skrywers in Afrikaans wat so oortuigend aangetoon het hoe belangrik die menslike gesprek in 'n samelewing is nie. Daarom is die wêreld vol stories. Braam de Vries kan uitstekend luister na wat mense vertel wat ander mense aan hulle vertel het. Daar is 'n element van weldadige troos in De Vries se stories. Dit hang met sy subtiele humor saam, 'n glimlag wat die menslikhede aanvaar. Egter, met kennis van die uiterstes. Vir die idille moet jy as leser wel betaal met aanvaarding van die geniepsighede van die mensdom."
In Skaduwees tussen skaduwees vat Braam die Kannalandse oerbronne waaruit sy verhaalkuns ontstaan het, só saam: "Ek het grootgeword met diewe en moordenaars wat ontsnap het en dan in vervalle murasies of in Swartberg se klowe tussen ruie bosse wegkruip. Gange waarin iemand afstap en dan skielik die reuk van die dood kry, vrouens wie se hare in een nag heel­temal grys word, gesmoorde gille, dig toe vertrekke waarin klippe of klonte vars bloed op mense val, dit het nie net in my nagmerries bestaan nie. Maar daar was ook dié stories wat jou ­gevoelens verwar het ...," skryf Wium van Zyl met Braam se 75ste verjaardag in 2012. Op abstrakter vlak verwys hy daarna as die onbegryplike, die verskriklike, die onverwagte en (soms) droefheid. Die meestervertellers van die Klein Karoo was inderdaad vir hom rigtingwysers, hoewel sy groot kundigheid oor literêre teorie steeds meespeel.
"Daarteenoor staan die komiese kontreistories soos in Rooikoos Willemse is soek (2006), net mooi dit wat geleerdes ­afskrik. Wat die saak nog ingewikkelder maak, is dat De Vries soms glim­lagstories as springplank gebruik na die groot temas van die wê­reld­­letterkunde. Daarvan is die einste Rooi Koos, wie se bravade by dorpsrugby hom in 'n diepe eksistensiële krisis laat beland, 'n sprekende voorbeeld. Miskien is De Vries se grootste sonde juis dat hy 'gevoelens verwar'.
"Daarom is die tyd ryp vir die instel van 'n jaarlikse Abraham H de Vries-prys vir die Afrikaanse kortverhaal, by uitstek die genre vir die volgehoue verfyning van ons prosa. Intussen sal sy eie werk bly flonker vir wie dit ­ook al oopslaan lank-lank nadat ­berigte oor pryswenners vergeel het."
Oor 'n boek wat sy lewe verander het, vertel Braam: "Dit was nie van die boek léés nie; toe ek Zorba die Griek van Kazantzakis die eerste maal gelees het, het ek Anthony Quinn se vertolking in die Amerikaanse moord op dié boek in my kop gehad. G'n wonder die Kretensers het hom die dorp uitgejaag nie, agter sy kamma robuustheid kon jy die naskeermiddel ruik.
Oor sy "vertellery" bely Braam teenoor Kirby van der Merwe: "Ek is en bly net 'n storieverteller. Ek het nog nooit voorgegee ek is dié groot verteller nie. Dit sou verkeerd wees om voor te gee dat ek dié groot verteller is. Ons put almal uit baie bronne. Ek het die voorreg gehad om te kon luister na vertellers in murg en been, want ek het tussen hulle grootgeword. Pa was een van hulle.
Dis aan een van hierdie vertellers, sy vriend Izak, dat sy bundel Op die wye oop Karoo (2002) opgedra is. Izak vertel dat hy partymaal in die veld rondstap en die hardste stukkies hout wat hy kan kry, optel en vir Braam neem. Dis vir hom altyd mooi om te sien hoe 'n meester te werk gaan om fyn meubeltjies daarvan te maak.
Braam de Vries word beskou as een van die belangrikste vernuwers van die kortverhaal in Afrikaans. Hy skryf sy vermoë om woorde "só fyn te timmer" toe aan sy studie en kennis van Nederlands, maar veral aan die invloed van twee groot leermeesters in Amsterdam, WG Hellinga en Merwe Scholtz: "Hulle kón die woord, Afrikaans en Nederlands, meet en pas."
André P Brink beskryf Braam de Vries as 'n skrywer wat "die hele kortverhaalgenre binneste-buite kan keer". En Joan Hambidge sê: "Ek ken min skrywers wat 'n mens so bewus kan maak van die onafheid van alles, die gebrokenheid van die wêreld."
Etienne van Heerden het in sy Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham de Vries aangedui hoe postmodernisties De Vries te werk gaan. Tekste en sitate uit ander tekste word betrek, regte mense en regte plekke genoem en gefiksionaliseer, die ruimte word 'n karakter in die verhaal en daar is die oop slot. Dit verklaar ook hoekom die leser fyn moet lees, want met hierdie meester kan jy jou lelik vasloop en van die betekenisnuanses mislees, skryf Marius Crous in sy resensie van Die behoue huis.
Crous wil egter nie voornemende lesers afskrik nie. De Vries slaag daarin om met sy goedgekose titels en sy storietrant-insette die leser gou in te lok in sy verhaal in. Dikwels begin die verhaal oënskynlik eenvoudig met 'n voorval van 'n karakter met 'n goedige naam soos Miss Maggy of 'n brief of 'n oproep wat van iewers af ontvang word. Die storie loop dan sy gang, maar word ingevleg met verskeie postmodernistiese stylgrepe en 'n bewustelike besinning oor die skryf van stories.
In die voorwoord tot Die behoue huis skryf Wium van Zyl tereg dat die leser dikwels in een verhaal van De Vries "meer moet verwerk as in die oorgrote meerderheid literêre romans". Met Braam se 70ste verjaardag het Christine Barkhuizen-Le Roux die volgende gedig geskryf:
hy roer die geure om en om stryk oor die wit kenbaard en kop
Kruispad: 'n novelle
Joernaal uit 'n gragtehuis Publikasiedatum
Soms op 'n reis.Saamgestel deur André P Brink Publikasiedatum
De Vries, Abraham H: 'n Skedonk van misterie (LitNet)
Burger, Willie: Verbeel jou dis somer deur Abraham H de Vries
Die behoue huis: 'n keur uit die kortverhale van Abraham H de Vries Publikasiedatum
De Vries, Abraham H (met 'n kritiese waardering deur Merwe Scholtz): Sestigers in woord en beeld. Johannesburg: Perskor, 1988
Van Vuuren, Helize: Plesierige boek oor De Vries Van Heerden, Etienne: Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham de Vries. Kaapstad: Human & Rousseau, 1997
Van der Merwe, Chris: Elke slot 'n weerbegin – 'n huldigingsbundel aan Abraham de Vries (LitNet)
Coetzee, Nia: De Vries na Nederland vir lesings Crous, Marius: Abraham H de Vries: Skryf is 'n tweerigting-besigheid (LitNet) De Vries, Abraham en Herman Wasserman: Abraham H de Vries en Herman Wasserman in gesprek oor kortverhale, verwondering en skrywerskap (LitNet)
Jacobs, Jaco: "Iets donkers los in SA" Jacoks, Jaco: SA se 2 gesigte Keyser, Gawie: "Ou koloniale patroon" toegepas - De Vries