Beurtkrag lê landbou lamBeurtkrag oor ‘n langer tydperk kan tot leë winkelrakke lei. (Foto: Maroela Media) Moderne boerderypraktyke steun swaar op elektrisiteit en boere sê die onlangse toename in beurtkrag ontwring hul boerderybedrywighede aansienlik. Pakhuise, pompstasies, besproeiing- en verkoelingstelsels en mengtoerusting is alles van kragvoorsiening afhanklik. Insetverskaffers kan ook nie na behore funksioneer sonder ŉ stabiele elektrisiteitsnetwerk nie. Agri SA sê boere rapporteer reeds geweldige verliese namate verwerkingsmasjinerie, besproeiingstoerusting en ander masjinerie skade ly en tot stilstand kom weens onderbrekings in kragtoevoer. Die impak van beurtkrag kring egter wyer uit as net die ooglopende. Met noodsaaklike stelsels wat bedags nie beskikbaar is nie, word daar van plaaswerkers vereis om na ure te werk. Sodanige oortydlone verhoog produksiekoste wat reeds aan die toeneem is. Christo van der Rheede, Agri SA se uitvoerende direkteur, is van mening dat beurtkrag ook voedselsekerheid en maatskaplike stabiliteit in gedrang bring. “Die verlengde tydperk van vlak 6-beurtkrag bedreig die lewensvatbaarheid van die sektor. ŉ Eskalasie na vlak 7 en hoër sal katastrofies wees en hou ŉ risiko vir die land se nasionale veiligheid in. “Beurtkrag dra by tot inflasie en kan tot gevolg hê dat boere minder aanplant, weens stygende koste en onderbreking in aanplantskedules. Beurtkrag verhoog die koste van produksie vir boere in ŉ tyd waarin Suid-Afrikaners deur verdere voedselprysstygings in die gesig gestaar word en onder ongekende ekonomiese druk verkeer. Dit veroorsaak meer risiko’s en onsekerheid.” Hy sê terwyl sommige boere die middele het om van die kragnetwerk af te beweeg, is die meeste nie daartoe in staat nie. Dit geld veral vir die mees kwesbare kleinskaal boere. Boere verbeur hul waterkwotas vir besproeiingsdoeleindes wanneer die krag af is – ŉ onverhaalbare verlies wat boerderye lamlê. Die kragonderbrekings veroorsaak ook vermorsing en finansiële verliese as gevolg van die impak op voedselberging. Kleinhandelaars begin vars produkte, veral groente, afkeur vanweë vertragings in aflewering en ontwrigting van die koueketting. Hierdie uitdaging sal verder vererger in die somer. Dit sal die hoeveelheid voedsel wat beskikbaar is verminder en die koste daarvan vir die verbruiker verhoog. “Terwyl die Suid-Afrikaanse ekonomie onder hierdie en ander uitdagings gebuk gaan, is Agri SA en sy lede verbind tot samewerking met alle rolspelers om voedselsekerheid in die land te verseker, sê hy. “Dit vereis egter dringende optrede. Ons vertrou dat die presidensie stabiliteit en veiligheid by alle kragaanlegte sal prioritiseer. “Aangesien hierdie aanlegte as nasionale sleutelpunte geag word, rig Agri SA ŉ dringende versoek dat plekke van strategiese belang teen sabotasie beskerm word. Gewelddadige optrede en misdadigheid is besig om toe te neem en is ŉ tendens wat in landsbelang omgedraai moet word.” Agri SA sê hy ondersteun Eskom se besluit om sy hernubare energiekapasiteit spoedig te verhoog. “Soos versoek deur Eskom kan ŉ bykomende 4 000 MW se wind- en sonkragopwekkingskapasiteit help om voorvalle van beurtkrag te verminder. Die departement minerale hulpbronne en energie het ŉ kardinale rol te speel om die nodige beleidsinfrastruktuur vinnig gereed te kry, sodat Eskom sy kapasiteit kan verhoog. “Die versuim om dit te doen hou ernstige ekonomiese risiko’s vir Suid-Afrika in, ook wat maatskaplike stabiliteit betref.”