• Elke keer wanneer ’n sakeman ’n winsie in sy sak steek, trek iemand aan die kortste ent. Reg? ’n Hoërskoolseun wat hierdie waarneming gemaak het en, soos baie ander mense, gepla is omdat die rykes dan al die ander sou "uitbuit", het ’n brief aan sy oupa geskryf en hom gevra om asseblief net een vraag te beantwoord:
• Die oupa, ’n gevierde ekonoom, het gaan sit en hom as volg geantwoord... in ’n aangrypend eenvoudige brief wat ’n hele wêreld se waarhede bevat...
Hy kry die blink plan om ’n voor in die berghang te grawe, die hele pad tot heel onder waar hy woon.
So gedink, so gedaan. Terwyl hy spit en swoeg, is die 99 ander mense nie eens nuuskierig oor wat hy doen nie.
Toe, op ’n dag, laat hierdie 100ste man die fonteinwater in die voor afvloei tot in ’n opvangdam wat hy ook self aan die onderkant gebou het. Hierna sê hy vir die 99 ander, wat elke dag ’n uur bestee om hul water te gaan haal, dat hy vir hulle water uit sy opvangdam sal gee in ruil vir dit wat hulle daagliks in tien minute verdien.
Hy is besig om ’n enorme profyt te maak—maar sy ondernemingsgees het ook elkeen van die 99 ander mense ’n ekstra 50 minute vir homself gegee.
DIE entrepreneur, wat nou 16 uur per dag tot sy beskikking het en van nature nuuskierig is, staan soms en kyk hoe die water teen die berg afvloei. Hy sien hoe klippies en stukkies hout meegevoer word. Gevolglik ontwikkel hy ’n waterwiel en uiteindelik, ná baie ure se oorpeinsing en arbeid, laat hy die waterwiel ’n meule aandryf om sy graan te maal.
Hulle willig in, en nou maak die entrepreneur ’n nog groter wins. Hy gebruik die tyd waarvoor die 99 ander hom betaal om vir hom ’n beter huis met baie beter geriewe te bou.
So gaan dit voort namate hierdie 100ste man gedurig nuwe maniere vind om die 99 ander tyd te bespaar—en hulle ’n tiende vra as betaling vir sy inisiatiewe.
Uiteindelik hoef hierdie 100ste man glad nie meer te werk tensy hy lus is nie. Sy kos en klere en huisvesting word deur die ander verskaf. Tog is sy wakker brein gedurig aan die werk en die 99 ander kry aanhoudend meer tyd vir hulself vanweë al sy dinkery en sy planne.
Hy merk byvoorbeeld op dat een van die 99 beter skoene maak as die ander. Hy reël dit so dat hierdie man heeltyd net skoene maak, omdat hy hom met sy profyte kan onderhou. Die ander 98 hoef nou nie meer hul eie skoene te maak nie.
Die 99ste man hoef nou ook minder ure te werk, omdat ’n deel van die tyd waarvoor elk van die 89 hom betaal, deur die 100ste man aan hom toegestaan word.
Mettertyd sien die 100ste man nog ’n enkeling raak wat beter klere as die ander maak en daar word gereël dat hy al sy tyd aan sy spesialiteit sal bestee. Ensovoorts.
As gevolg van die insig van die 100ste man word ’n arbeidsverdeling geskep wat behels dat ál meer mense in die gemeenskap die dinge doen waarmee hulle die bekwaamste is.
Elkeen het meer tyd tot sy beskikking. Elkeen, buiten die domstes, begin belang stel in wat die ander doen en wonder hoe hy sy eie posisie kan verbeter.
MAAR gestel dat, nadat die 100ste man sy voor teen die berg af gegrawe en die 99 ander tien minute se verdienste in ruil vir sy water gevra het—gestel dat hulle toe geantwoord het: "Ons is 99 en jy is net een. Ons sal al die water vat wat ons nodig het. Jy kan ons nie keer nie en ons sal jou niks gee nie." Wat sou dan gebeur het?
Ons moet daarna strewe, ou seun, om te bou pleks van af te breek wat andere gebou het. Ons moet billik teenoor ander mense wees of die wêreld kan ons nie billik behandel nie.
Die prestasiegrade het nooit gestyg nie, omdat stryery, verwyte en ’n geswets alles tot ’n groot gegriefdheid gelei het en niemand wou studeer tot die voordeel van enigiemand anders nie.