Regte soos vervat in ŉ grondwet het, breedweg, twee funksies: Eerstens dien dit as normatiewe rigtingwysers wat dui op die gesamentlike visie wat die burgers vir hul land het. Tweedens moet dit die land se burgers teen ŉ oormagtige staat beskerm. Ongelukkig het ons grondwet dikwels die teenoorgestelde effek, en waar dit wel staatsmag beperk, word die beperking tot so ŉ mate gekwalifiseer dat dit bykans niksseggend word.
Die grondwet misluk dus daarin om hierdie basiese funksie te verrig. Dit is egter nie die primêre fokus van hierdie artikel nie. Buiten dat die grondwet nie die regte van al die burgers teen die regering beskerm nie, poog dit ook, soos bo genoem, om regte te skep wat skadelik is vir die samelewing. Of eerder, die regering se poging om hierdie regte te verwesenlik rig skade aan. Hier is die probleem weer eens ŉ linkse siening van die rol van die staat in die alledaagse lewe van die burgers.
Ek het vroeër gepraat oor die feit dat die regte wat staatsmag beperk nie streng of ewehandig geïmplementeer word nie. Die groter probleem is egter die teenwoordigheid van verskeie regte wat die teenoorgestelde effek het. Met ander woorde, hierdie regte is nie net mislukte pogings om die regering in toom te hou nie; eerder, hulle brei juis die mag van die staat uit.
Ons hoef nie net filosofies oor hierdie beginsels te stry nie. Die praktiese uitwerking daarvan is duidelik te sien in ons land – veral wat die ekonomie tans betref. Daar is verskeie teenwigte en remme wat betref wangedrag in die regering en daarom sien ons ook verskeie uitsprake teen die staat. Ideologies is daar egter feitlik niks wat ons beskerm teen verlinkse sosialistiese of selfs kommunistiese beleid nie.
Die Suid-Afrikaanse grondwet se handves van regte (artikels 7-39) word reg deur die wêreld geprys. Jy het sekerlik al voorheen gehoor van internasionale beamptes wat ons grondwet prys. Hou egter in gedagte wie hierdie stemme is en uit watter ideologiese perspektief hulle praat. Daar is talle mense wat meen dat ons grondwet puik is, of selfs die beste ter wêreld. Sulke stellings is debatteerbaar. Wat egter seker is, is dat ons grondwet tans sonder twyfel die mees progressiewe grondwet ter wêreld is. Dit wil sê: Op ŉ politieke spektrum is ons grondwet die linksste op die planeet. Verstaan dat internasionale komplimente uit hierdie verwysingsraamwerk kom.
Weereens was ons gesus oor die buitelandse lofprysings oor die beste grondwet, en die NP se Doedoe baba liedjie oor wigte en teenwigte. Tereg moet ons, ons vergewis van wie die lofprysings kom, die liberales.