‘Gigaba moet bedank’ (maar gaan waarskynlik nie)Malusi Gigaba, minister van binnelandse sake. Foto: ANA Gaan hy of gaan hy nie? Politieke ontleders sê Suid-Afrika sal moet wag en sien of pres. Cyril Ramaphosa die sogenaamde pierewaaier-minister Malusi Gigaba dié slag behoorlik in die bek gaan ruk. Politieke ontleder Theo Venter sê hy dink Gigaba behóórt afgedank te word, maar twyfel of dit gaan gebeur. Die openbare beskermer (OB) het gister die verdoemende verslag bekend gemaak waarin sy bevind het Gigaba het die Grondwet én die kabinet se etiese kode oortree. Dít nadat regter Neil Tuchten op 17 Desember verlede jaar in die Noord-Gautengse hooggeregshof – in die saak tussen die Oppenheimer-familie se Fireblade Aviation en die minister van binnelandse sake – bevind het Gigaba het doelbewus onder eed gelieg oor nasionale sleutelpunte. Die hof het bevind dit kan as ŉ oortreding van die Grondwet gesien word. Die DA het Gigaba op grond hiervan by die OB verkla. Die party het intussen ook die OB se bevindinge verwelkom, nadat die party al verskeie kere vantevore gevra het dat Gigaba, na wie die party verwys as ŉ grondwetlike oortreder, in die pad gesteek word. DA-hoofsweep John Steenhuisen sê Ramaphosa se behoud van afvallige ministers en sy versuim om teen hulle op te tree, is ŉ verdere bewys dat die ANC nog niks verander het nie sedert oudpres. Jacob Zuma se ampstermyn beëindig is. Steenhuisen sê die party bly een wie se leiers straffeloos optree omdat hulle nooit regtig verantwoordbaar gehou word nie. Rebecca Sibanda, verbonde aan die Sentrum vir Grondwetlike Regte, sê dis nie net die OB se verdoemende verslag wat teen Gigaba tel nie; dis ook sy meineed in die hof. “Hierdie is baie ernstige bevindings. Dis ook nie meer net bewerings nie, dis feite. Hy [Gigaba] is daaraan skuldig bevind dat hy sy grondwetlike plig versaak en die etiese kode oortree het. Dié instellings verwag van hom om eerlik en met integriteit op te tree nie en om nie die parlement óf die president doelbewus te mislei nie – en dit hét hy gedoen. “Daar is geen riglyne oor wat die president móét doen nie, maar Gigaba het ernstige oortredings begaan.” Sibanda sê egter die hofbeslissing, tesame met die OB se verslag oor Gigaba, sal Ramaphosa hopelik aanspoor om streng op te tree. Die regerende party is egter nie in die gewoonte om té hard te wees op senior partylede wat oor die tou trap nie. Daarvan getuig die Esidimeni-gesondheidsorgskandaal in Gauteng wat die lewe van minstens 144 psigiatriese pasiënte geëis het, sowel as die Sassa-debakel wat hom onder Bathabile Dlamini afgespeel het. Ook Nomvula Mokonyane, onder wie se leierskap die departement van water en sanitasie miljoene rand vermors het, is nog stewig in die saal. Kenners sê dít behoort Gigaba moed te gee. Hy speel boonop ŉ belangrike rol in Ramaphosa se veelbesproke stimulusplan, nog iets wat hom moontlik van afdanking kan red. Gigaba moes vandeesmaand ook ánder vure doodslaan toe ŉ video van seksuele aard van hom aan die lig gekom het. Kuberkrakers het toegang tot Gigaba se staatselfoon gekry en wou die video gebruik om hom af te pers. Venter sê dit was toe al duidelik dat Gigaba besig is om ŉ toenemende verleentheid te word. Maar hy sê ook van Gigaba se senior kollegas neem die OB se bevindinge nie té ernstig op nie, en sê dit is ŉ poging van Busisiwe Mkhwebane om guns by Ramaphosa te wen deur iemand te kap wat rééds in die moeilikheid is. “As ek Malusi Gigaba was, sou ek bedank het eerder as om uit die kabinet geskop te word. Die dilemma is dat hy sy oog op ANC-leierskap het. Gigaba het politieke ambisies, maar hy is besig om dit sélf te ondergrawe,” het Venter gesê. Venter het bygevoeg hy glo dit is in die land se belang vir Gigaba om te bedank.