Onder verskillende ideologiese formasies het, deur die eeue heen, die metamorfose van hierdie 'Afrikaander' sigself voltrek: vanaf nedersetter tot agtereenvolgens, vryburger, slawehouer, dorpstigter, volksmoeder, teologiese kweekskoolleraar, universiteitsgrondlegger, Christelik- Nasionale broederbondprofessor, koorleier, eerste minister, digter, Sanlam en volkskasdirekteur, Krygkor-ingenieur, weermagkapelaan, taalbul in die laaste loopgraaf en oplaas, korporatiewe Big Man van die globale neo-liberale finansiële kapitalisme. Die jonger generasie wat hulle op Stellenbosch bevind, en waarvan 'n groot persentasie in handels- en akuariële wetenskappe studeer, hou tot vandag toe die lawaaierig-fuifende Biebouw-tradisie in stand. En inderdaad hoef 'n mens ook nie slegs die ideologiese formasies te ondervra om die metamorfoses van hierdie Afrikaner te probeer verstaan nie. Mens kan ook die materieelste van alle kulture, naamlik die kulinêre kultuur, raadpleeg, ten einde insig te verwerf in sy opkoms, heerskappy en ondergang.
Geen spoor bly vandag in Stellenbosch nog oor van die destyds uitgeskopte teoloog se insig in die waarde van selfdissipline, 'n praktyk van selfvorming deur onthouding, uitgestelde gratifikasie, askese, en afsondering nie, volgens hom die grondslag van alle groot kulture. Vandag nog is die effekte van hierdie drie eeue lange proses van koloniaal-parogiale gulsigheid te sien, enersyds in die weelde waarin die boonste wit klasse nog steeds en toenemend lewe en andersyds in die voorkoms van massale armoede, verloedering, siekte en honger onder die swart en kleurling bevolkings in die Stellenbosch-omgewing.
Mens dink aan die passasies in Verkenning waar Karel Schoeman die fenomeen van 'Grooteet' uitvoerig beskryf. In die hoofstuk oor Stellenbosch skryf hy uit die perspektief van die Nederlandse reisiger oor die leefstyl van die dorpenaars, oor: '(D)ie groot huise in hul tuine, verskole agter bome, waar die vertrekke altyd koel en skaduagtig is, die voetval van die slawe, die kwistige vertoon. Die protserigheid en opsigtigheid, die oordadige maaltye…' (Schoeman, 1996:113). Tydens die bruilofsmaaltyd is die jong man verbyster deur die skottels kos wat deur die slawe opgedra word en die manier waarop die mense '(uit)reik om te sny en te skep en hulle borde vol te laai: kerries en pasteie en gebraaide vleis en hoenders, en 'n hele gebraaide vark wat onder algemene toejuiging opgedis en van tafel na tafel rondgedra word' (Schoeman, 1996:129).
Hoeveel onse daar op hierdie pond is, kan met die minste moeite vasgestel word in die boekie Vir 'n stukkie brood, ses jaar later uitgegee deur die Afrikaanse alternatiewe uitgewery Taurus. Hier ondersoek Sandra Kriel die lewensomstandighede van plaaswerkers in die Stellenbosch-omgewing. Sy voer onderhoude met vroue in die loop waarvan ook hulle kook- en eetgewoontes ter sprake kom. Die boek was een van die eerste van hierdie soort dokumentasies wat ooit in die streek gedoen is. Dit is 'n durende herinnering aan almal wat gevange is in middelklas gemaksones, dat daar 'n uitdyende periferie van skraaparm bruin huishoudings, van alkoholmisbruik en geweld en lyding, reg rondom die witgepleisterde fynproewerskultuur bestaan.
Mens sien hoe maal die mense voor die rak, oewerloos, radeloos, moederloos. Mens sien hoe vat-vat hulle aan die pakke, hoe wantrou hulle die name, hoe swymel hulle van momentele identifikasie, hoe weerstaan hulle die versoekings, hoe swig hulle voor die verlange na 'n agtergelate of 'n voorgenome self. Mens sien hoe kyk hulle op hulle horlosies, mens sien hoe bid hulle, laat hierdie wors aan my verbygaan, mens sien hoe hulle noodseine en hulpgeroep uitstuur op hulle selfone. Sommige hink op twee moontlikhede, ander is flink aan die jongleur met ses verskillende soorte, een mevroutjie hang oor haar trollie, haar sinne verbyster, haar hele plan en voorneme gekelder deur die Babel van worsetikette.
Gits, trek sy daar vir haar regop of jy op 'n kobra getrap het, haar in haar boudoir in haar vormdrag betrap het, haar kollektegeld uit die bordjie gegaps het, of voorgestel het dat sy 'The Zipless Undertaker' van Erika Jong lees.
Dis genoeg om vegetaries van te word, prewel mens vir jouself. Maar hou jou mond in godsnaam as jy in Fruit &Veg by die plompe blink eiervrugte staan. Moenie links of regs kyk nie, moenie dat een byvoeglike naamwoord jou ontval nie, moenie soek na 'n medebewonderaar van hierdie wulpse vrugte nie, jy kan jou allerhande moeilikheid op die hals haal. Jy kan byvoorbeeld genooi word om aan te sluit by die Stellenbosch Klub van Auberginepoetsers. En dan sit jou turf in die dorp van godsvrug en genadegawes, want as jy gedink het die vleisetende hoofstroom is problematies, dan is die helfte jou nog nie vertel nie. Die Stellenbosche vonkelfranje is waar jy pas die verhewe halfgaar oesterswamme in 'n skuimpie van Veuve Cliqot teëkom, as amuse bouche, plaaslik uitgespreek as: aha! muisbosch!