Dit is bloot toevallig dat bundel en roman so saam verskyn. Ek werk al donkiejare aan die roman en dit het regtig sukkel-sukkel gegaan. Boonop het die hele proses van keuring en terugvoer en herskryf en publikasiebesluite dit baie vertraag. Die bundel bevat gedigte van die afgelope ses of sewe jaar, maar daar was ’n lang stil tyd rondom ons migrasie, toe ek vir seker ’n jaar lank omtrent geen poësie geskryf het nie. Terwyl die roman in die ry gewag het vir publikasie, het ek begin timmer aan my versameling gedigte en besef dis genoeg (in getal en omvang) vir ’n bundel.
Ons het besluit op ’n see-tema vir die omslag en natuurlik ’n stil see. Wat ek van die foto hou, is dat die horison wegraak, dus nog meer “stil word”. Daar was ook op ’n stadium ’n kraaimotief by…
Gedigte skryf geskied vir my op verskillende vlakke en as dit kom by ’n bundel daarvan maak, des te meer. Eers is daar die beeld of impuls. Iets duik op, of meld aan soos jy dit stel – ’n idee, ’n gevoel, ’n klank of woordspeling – en vra om verwoord te word. Maar dikwels is een gedig nie voldoende om al die fasette van so ’n impuls te ontgin nie en dan sal ek nog skryf en moontlik later weer uitdun. Seker maar soos ’n fotograaf ook talle foto’s van een onderwerp neem en later besluit wat bly.
Wanneer gedigte begin saamdrom om gekraal te word, maak ek ’n “mind map” en soek na verwantskappe en aanknopingspunte en woordwisselinge. Daaruit volg dan hopelik nog ’n paar kandidate.
Hierdie gedigte het ontstaan uit iets so alledaags soos slakke in my tuin (in Cullinan). Ek het baie oggende uitgegaan en letterlik “die blink reis van slakke” gesien waar hulle deur die nag oor plaveisel en kleimure gesluip het. Die slym het ’n lintspoor gelos wat silwer blink, asof dit my huis en tuin wou toespin. Dit het my wel ’n rukkie geneem om te besef dat dit slakke is wat so mooi weef.
Hierdie het ’n baie persoonlike toepassing gehad, na die minder gunstige ontvangs van en bohaai rondom my tweede bundel Fluisterklip. Watervlerk het dalk te hoog probeer vlieg. Vir ’n lang ruk het dit gevoel asof ek my skryfstem kwyt was en moes skryf met nat vere en skaars inkvisink, bedremmeld soos ’n nat mot. waar die oog van stil word is eintlik my vierde bundel. Daar is ‘n ongepubliseerde bundel, Die dood is ’n mooi blou blom, wat ek in 2009 saamgestel het en waarvan ek die “reuse” oplaag van twaalf eksemplare met die hand gebind het en net onder vriende versprei het, omdat ek nie kans gesien het vir die trauma van publikasie nie.
Stilte is ’n motief wat al lank aan my knaag. Die manuskrip vir Watervlerk het ek oorspronklik genoem “Woordstilte” en daarin is reeds gedigte soos “stil” en “kern”. Ek dink stilte is vir my die buidel waarin ek kan skuil wanneer dinge te deurmekaar en dreigend word. Dis steeds ’n vloeibare stilte, selfs ’n dinamiese stilte, waarin dinge groei en beweeg en “patrone maak”. Dis ’n oplettende stilte, waardeur indrukke gefokus word en “gedistilleer”. Die oog is natuurlik getuie of lens waardeur inligting gekanaliseer word na binne. Dit is ook dié sintuig vir ’n visuele kunstenaar. Maar party dinge – dood, verlies, skoonheid – laat selfs die oog stil word.
Stilte word in die bundel deur die see opgeskort; ironies verwys “pacificum oceanus” na die Stille Oseaan wat nie haar naam gestand hou nie:
Ek moet bieg dat ek glad nie Stevens se digkuns ken nie. Ek het “toevallig” op hierdie gedig afgekom in ’n bloemlesing juis op die stadium toe ek ’n paar kraaigedigte geskryf het en besluit om iets soortgelyks te probeer. Dit is seker hoe alle poësie werk – daar is dertien maal dertien (en meer) maniere om na enigiets te kyk en daaroor te skryf. En ek hou van die skerp en byna surrealistiese beskrywings, kort en dig. My gunstelinge is nr. 6 en nr. 13. “It was evening all afternoon” – so mooi!
(a) Was die kangaroebuidel ’n bewustelike gebruik maak van die Australiese kontinent waar jy tans woon of is die gedig voor dit geskryf?
Daar is nie ’n lekker Afrikaanse woord vir “joey” of baba kangaroe nie, toe maak ek maar my eie variasie, so al op die klanke langs.
(c) Kan die laaste versreël letterlik gelees word? Indien wel, wat is Ilse van Staden se “verste verlangse gedig” en kan jy dit vir Versindaba-lesers aanhaal of beskryf waarop dit gegrond is?
Dit kan beide konsepsueel en letterlik gelees word. My verste verlangse gedig is geskryf toe ek so ses was en aan my ma gesê het ek gaan eendag ’n “digteres” word. Dit is ook in Watervlerk aangehaal, by die gedig “Variasie op ’n tema” en lui so: