Wolproduksie: Metodes van paring
Last update: April 3, 2012 12:20:37 PM
METODES VAN PARING
deur J.A.A. BAARD
Karoostreek Landboukollege Grootfontein
Die hoofoorsaak vir lae lampersentasies is dat 'n groot persentasie ooie nie beset raak nie. Dit kan op sy beurt daaraan toegeskryf word dat daar nie die nodige aandag gegee word aan die hele aangeleentheid van paring nie.
Suksesvolle konsepsie kan slegs verkry word indien die geslagsiklus van die ooi normaal verloop en sy op die regte stadium deur 'n vrugbare ram gedek word ten einde bevrugting van die eisel te bewerkstellig.
Dit volg dus dat die paringsmetode wat gevolg word noodwendig 'n belangrike rol sal speel in die verkryging van suksesvolle konsepsie. Daar is drie paringsmetodes wat algemeen toegepas word, naamlik:
Massa- of kuddeparing
Dit is die gebruiklike metode van paring in die geval van kuddeboerdery. Dit kom kortliks daarop neer dat 'n aantal ramme gelyktydig by 'n trop ooie in 'n kamp vir paardoeleindes geplaas word. Met hierdie stelsel is dit dus Die moontlik om die lammers van individuele ramme te identifiseer nie. Wanneer hierdie metode van paring toegepas word moet die volgende aspekte noukeurige aandag geniet:
(a) Grootte van kamp waarin paring geskied
Dit gebeur dikwels dat van die bronstige ooie nie in aanraking kom met die ramme, of in 'n stadium gedek word wanneer dit te vroeg of te laat vir suksesvolle konsepsie is, veral as die kamp waarin gepaar word te groot is. Dit is natuurlik nie moontlik om die optimum grootte vir 'n kamp voor te skryf wat onder aIle omstandighede geskik sal wees nie, aangesien omgewingstoestande soos byvoorbeeld topografie en veldsoort van streek tot streek en selfs van plaas tot plaas verskil. Dit word aanbeveel dat 'n paringskamp nie groter as 170 hektaar moet wees nie.
Die paringskamp moet verkieslik van een veesuiping voorsien wees sodat daar minstens eenkeer per dag 'n vrye uitruiling van ramme en ooie sal plaasvind. Dit sal verhoed dat 'n oneweredige verspreiding van ramme voorkom en sommige bronstige ooie dus oorgeslaan word.
(b) Grootte van ooitrop
Die getal ooie per paringskamp word deur verskeie faktore soos kampgrootte, topografie ensovoorts bepaal. Verkieslik moet 'n paringstrop nie 200 of uiters 250 oorskry nie. Dit is egter 'n aspek wat verder ondersoek moet word.
(c) Skeiding van ouderdomsgroepe
Die jong bronstige ooi moet meer dikwels in aanraking kom met die ram aangesien haar periode van bronstigheid gewoonlik relatief kort is. Dit is ook 'n bekende feit dat volwasse ooie dikwels die jong ooie domineer met betrekking tot die aandag van die ram.
Om hierdie redes is dit raadsaam om jong ooie apart van volwasse ooie te paar. Dit word aanbeveel dat die jong (tweetand-) ramme by die ouer ooie gesit word.
Dit gebeur dikwels dat ouer ramme met jong ramme baklei en so kan ramverliese ontstaan. Die praktyk om jong ooie apart van ou ooie te paar maak dit dus moontlik om ramme volgens ouderdom tussen die paringstroppe te verdeel.
(d) Persentasie ramme
In die eerste plek sal die persentasie ramme wat gebruik word afhang van die ouderdom van die ramme. In die geval van jong (tweetand-) ramme sal 'n groter getal ramme per honderd ooie nodig wees.
Verder sal die persentasie ramme afhang van die kampgrootte. In die algemeen word aanbeveel dat 3 tot 4 persent ramme gebruik word.
e) Gebruik van koggelramme
Die gebruik van koggelramme kan baie meehelp om energieverspilling -van goedversorgde, gebruiksramme te beperk. Veral met lenteparing word ondervind dat ooie in die begin drupsgewys bronstig raak. Ramme jag dus gevolglik die enkele ooie wat bronstig raak met die gevolg dat hulle dikwels uitgeput en traag is wanneer ooie meer geredeIik bronstig raak. Koggelramme kan vir 'n tydperk van twee of drie weke voor die aanvang van die lentepaarseisoen by die ooie gesit word om die geslagsaktiwiteit van die ooie te stimuleer.
Met hierdie metode van paring word 'n aantal vooraf uitgesoekte ooie saam met 'n spesifieke ram afgesonder vir paardoeleindes. Die voordeel van hierdie metode is dat dit bekend is wie die vaar van die lammers is. Hierdie paringsmetode vind dan ook veral sy toepassing in stoetteling waar 'n spesifieke ram met uitgesoekte ooie gepaar word. Dit bring ook mee dat die teelwaarde Van 'n ram in 'n mate gemeet word aan die graad van voortreflikheid van sy nageslag. Daar moet onthou word dat die ooifaktor ook in die gedrang kom sover dit die gehalte van die nageslag betref.
Soos reeds onder kuddeparing genoem is dit raadsaam om jong (tweetand-) ooie apart van die ouer ooie te paar. Omdat tweetandooie die kleinste persentasie (gemiddeld ongeveer 20 persent) van die ooitrop uitmaak kan groepparing toegepas word by jong ooie. Sodoende word daar in totaal 'n kleiner getal ramme benodig.
Die getal ooie in 'n paringsgroep sa! deur verskeie faktore soos kampgrootte, geslagsdrif en die dekpotensiaal van die spesifieke ram bepaal word.
'n Ooigroep van tussen 60 en 80 ooie word aanbeveel. Gevalle is bekend waar tot 100 ooie in 'n ooigroep suksesvol deur een ram gedek is.
1. 'n Heelwat kleiner persentasie ramme word benodig en gevolglik word die ramkoste per lam aansienlik verlaag. In die geval van 'n klein kudde-eenheid is dit 'n belangrike faktor.
2. Die teelwaarde van 'n ram kan in 'n mate vasgestel word.
3. Omdat minder ramme gebruik word, kan duurder en dus ramme van hoër gehalte gebruik word wat vinniger genetiese vordering teweeg kan bring.
1. Indien 'n ram onvrugbaar is, of tydens paring onvrugbaar raak, sal geen of min lammers gebore word. Dit is 'n feit wat eers bekend raak met lamtyd.
2. Deurdat 'n hele aantal groepe afsonderlik gepaar moet word, kan dit die bestuur bemoeilik.
Met hierdie paringsmetode word bedoel dat bronstige ooie elke dag uitgesoek word en 'n spesifieke ooi dan gepaar word met 'n bepaalde ram waaroor reeds vooraf besluit is. 'n Paarlys word dus vooraf opgestel. Hierdie metode vind hoofsaaklik sy toe passing in stoetteling veral omdat dit ekstra tyd, arbeid en koste in die vorm van fasiliteite verg. Daarbenewens moet daar goeie toesig uitgeoefen word om te verseker dat die paring suksesvol sal verloop.
Uitsoek van bronstige ooie
Bronstige ooie word deur middel van koggelramme uitgesoek. Twee tot drie koggelramme per honderd ooie is voldoende. Daar moet baie seker gemaak word dat die ooie wat die koggelramme uitsoek wel bronstig is. In gevalle waar swak resultate met handdekking behaal word is dit hoofsaaklik daaraan te wyte dat sommige ooie gedek word wanneer hulle nie werklik bronstig is nie.
Dekking van ooie
Nadat die bronstige ooie uitgesoek en uitgevang is word hulle gedek. Die ooi word liggies aan die kop vasgehou terwyl die ram toegelaat word om haar te dek. Elke ooi word net eenkeer gedek. Die ooie wat gedek is word apart gehou van die ander. Ooie wat gedek is, word vanaf die 15de dag na die dekdatum weer getoets vir bronstigheid en ooie wat dan bronstigheid toon word 'n tweede keer gedek.
Hoewel individuele ramme tot 150 of meer ooie binne 'n periode van vyf tot ses weke kan dek, verskil ramme baie van mekaar ten opsigte van dekpotensiaal en is een ram per 100 ooie 'n meer praktiese benadering.
Voordele van handdekking
Die voordele kan kortliks soos volg opgesom word:
1. Handdekking stet die teler in staat om akkurate rekords te hou van ramme, ooie en lammers.
2. Ramme wat om een of ander rede steriel is kan met die paartyd opgespoor, uitgeskakel en met 'n ander ram vervang word.
3. Die gedrag van sowel ramme as ooie kan tydens die paartyd vasgestel word. So byvoorbeeld kan ramme wat 'n swak dekbehendigheid het of glad nie 'n ooi kan dek nie onmiddellik opgespoor word.
4. 'n Waardevolle ram kan meer ekonomies gebruik word.
5. Daar word seker gemaak dat elke ooi wat bronstig word deur 'n ram gedek word.
6. Dit lei tot 'n korter lamseisoen en gevolglik 'n kleiner ouderdomsverskil tussen die lammers sodat bestuur vergemaklik word.
7. Minder ramme is nodig en gevolglik kan ramme van 'n beter gehalte gekoop word. Die genetiese vordering in die kudde behoort dus teen 'n vinniger tempo te kan geskied. Met minder ramme word koste bespaar en gevolglik word die ramkoste per lam aansienlik verlaag.
1. Dit vereis die persoonlike aandag van 'n verantwoordelike persoon en verg ekstra arbeid oor 'n kort periode.
2. As 'n ram vir 'n lang periode gebruik word, is die risiko van inteling groter.
Die hoë lampersentasie wat in die Merinostoetery van die Landboukollege Grootfontein behaal word, kan in 'n groot mate toegeskryf word aan die metode van handdekking. Inligting wat oor die afgelope 17 jaar ingesamel is toon aan dat 80 persent en meer van die ooie met slegs een dekking bevrug raak. So byvoorbeeld is 263 ooie van die 300 ooie wat gedurende die herfs van 1973 gepaar is binne die eerste 17 dae (een bronstigheidsiklus) gedek. Van die 263 ooie het 213 gelam met slegs een dekking.