Biome van die aarde: Die gematigde streke
Biome van die aarde — 4(a):
Die dag is soos goud en jy loop iewers in die veld... kom by die oewer van 'n rivier. Voor jou verskyn 'n plaat varings. Klam mos. Blare-rommel kwistig gestrooi. 'n Helder blosende groepie vlieëswam-paddastoele. Kyk mooi, skuil daar nie dalk ook 'n kolonie dwergies iewers nie? Darem nie rêrig nie, maar jy bevind jou ongetwyfeld êrens in die gematigde streke. En dié is onteenseglik die welbehaaglikste streek op aarde...
Foto van loofbos in 'n gemagtigde streek: Earthobservatory / NASA
ARM, soel dae wanneer die ryk plantegroei hul bruin vir groen verruil. Snikhete, besige dae wanneer die hoogste bome 'n dak van beskutting skep. Koel, stil dae met ryp wat die blare knou. Koue, triestige dae wanneer die bome in aaklige geraamtes verander.
Die gematigde woude... in die herfs is hulle 'n prentjiemooi skouspel; in die winter is hulle dikwels feitlik "dood". Dié verstommende gedaantewisseling is net een van die natuurlewe se maniere om in die gematigde streke te oorleef. Daar is nog baie ander...
Die wêreld se gematigde streke lê in die groot gebiede tussen die poolstreke en die keerkringe in elke halfrond. Binne dié natuurstreek kry ons 'n aantal substreke met konstrasterende klimate en plantegroei, met temperature wat van subtropiese hitte tot amper poolse koue wissel. Maar die bome hier is tog baie eenders in hul struktuur, en hoewel die boomspesies van land tot land wissel, word dieselfde genera dikwels oor die hele wêreld gevind.
Gemagtigde woude word in die klam, "sagte" klimaatstreke van die aarde aangetref. Omdat dit vir die mens so voordelig is om hier te woon, is groot dele van die ryk bosland wat dié streke eenmaal bedek het, uitgedun vir timmerhout of heeltemal platgevee om plase en nedersettings te skep. in die Noordelike Halfrond het bladwisselende woude op 'n tyd wyd en syd oor Wes- en Oos-Europa, Noord-Amerika en Asië gestrek.
In die Suidelike Halfrond se streke met dieselfde klimaat as dié van die noordelike bladwisselende woude, was gematigde immergroen woude weer dominant. Oor die rede vir dié verskil is daar nog onsekerheid. Hier het gematigde woude dele van Suid-Afrika, Suid-Amerika en Australasië bedek.
Hoewel min van die oorspronklike plantegroel nog bestaan, is die oorblywende gemagtigde woude steeds 'n lus vir die oog. Die bladwisselende woude van die oostelike deel van Noord-Amerika bied van die wêreld se lieflikste bostonele wanneer hulle in hul herfskleure van skarlakenrooi, amber en geel gehul is.
REGS: Reënwoude word meestal met die trope geassosieer. Daar is egter ook reënwoude in die gematigde streke, soos in Tasmanië. Hier is blomme in 'n Tasmaniese boomvaringwoud.
Foto: Gene Carl Feldman / Goddard Space Flight Center / NASA
DIE koel gematigde woudsone van die Noordelike Halfrond word gekenmerk deur 'n koel, klam klimaat met reën die hele jaar deur en 'n lang groeiseisoen. Die bome se blare is breed om die grootste moontlike hoeveelheid sonenergie vas te vang. Hoewel die winters korter is as in die naaldbos, is hulle steeds so koud dat groei en fotosintese in dié tyd beperk is en die bome 'n dormante tyd binnegaan deur hul ryp-gevoelige blare af te skud.
Daarby help die verlies van blare in die winter om wlndweerstand te verminder en die oppervlak waardeur vogverlies plaasvind, word tot die minimum beperk. Die volgende jaar se blare en blomme word in goed beskermde botsels bewaar.
Laag groeiende plante wat die woudvloere in die somer bedek, gaan óf dood en los hul sade onder 'n bedekking van afgevalle blare óf onttrek hulle onder die grond as bolle of dik, vlesige wortels.
Die bladwisselende bome van 'n tlpiese breëblaar-woud groei in 'n reeks vertikale strata. Die boonste daklaag word gevorm deur groot bome soos eike en beuke, waarvan die blare feitlik 'n volle skaduwee oor die ander bome en plante gooi.
Onder die boonste blaredak is kleiner bome soos ahorns en berke. Hieronder is weer 'n digte laag jong boompies en struike, insluitende jenewerbessies en meidorings.
Die laaste laag is die kruidagtiges. Hulle bestaan uit delikate veldblomme, varings, mosse en kleurryke paddastoele, en hulle floreer vroeg in die lente wanneer die oorhangende bome nog min blare het en die son tot op die woudvloer kan skyn.
In die verre noordelike streke bevat die woude plek-plek immergroen bome soos denne, taksusbome en steekpalms. Hoewel hulle die meeste van hul blare behou, berg die immergroenes ook die volgende jaar se voorraad blare en blomme in veilige botsels aan die onderpunte van hul blaarstingels.
NABY die trope, waar somers warmer is en die winters minder koud, word warm gematigde of subtropiese woude gevind. In groot dele van die ooskuste van Noord-Amerika, China, Japan, Australië en Suid-Afrika word die klimaat dikwels die China-tlpe genoem.
Klimaatstoestande wissel in dié streke: Die meeste kry somerreën en het beslis droër winters. Elders reën dit die hele jaar deur. Die somers is dikwels besonder warm en die lug vogtig en bedompig.
Warm gematigde woude wissel van die lowergroen "stapel"-woude in gebiede waar daar deur die jaar genoeg reën is, tot droër woude en selfs bossies in droogteland.
Die welige suptropiese plantegroei van die Natalse kus, met sy digte bosse, rankplante, mangroves en palmbome, is goed bekend aan vakansiegangers uit die binneland.
IMMERGROEN breëblaar-woude asook struike kom voor in gebiede met 'n Middellandse See-klimaat van warm, droë somers en koel, nat winters—soos die Wes-Kaap, dele van Kalifornië, Chili en Australië, asook bale van die lande om die Middellandse See.
Die natuurlike plantegroei word verteenwoordig deur die sogenaamde maqui en garigue van die Mediterreense gebiede, die chaparral van Kalifornië en Mexiko, die mallee-struik van Australië en die fynbos van die Kaap.