REGS: Die nuwe Burj Khalifa (“Khalifa-toring”), aanvanklik die Burj Dubai genoem, wat op 828 meter die onbetwiste koning onder alle superhoë mensgemaakte strukture is. Die argitek is die Amerikaner Adrian Smith. Die Burj Khalifa, wat in die begin van 2010 amptelik geopen is, is gebou om onder meer ’n verbysterende 30 000 wooneenhede en nege hotelle te huisves. Hiermee word die Midde-Ooste uiteindelik weer die tuiste van die hoogste vrystaande bouwerk op ons planeet, ’n onderskeiding wat dit in die vroeë 1300’s kwyt was toe die Lincoln- katedraal in Engeland die Groot Piramide van die farao Choefoe of Cheops verby­ge­steek het. Die Groot Piramide (KLEIN FOTO’TJIE HIERBY), wat op die Giza-plato in die suidwestelike buitewyke van die teenswoordige Kaïro in Egipte staan, was tot op daardie tydstip byna vierduisend jaar lank die hoogste bouwerk. Die Groot Piramide was oorspronklik 'n entjie duskant 147 m hoog, maar weens erosie en die verlies van die piramidion of boonste deksteen is dit tans 'n raps onder 139 m. ’n Mens sal ses Groot Piramides opmekaar moet stapel om die Burj Khalifa in hoogte te oortref. (Kyk ook die foto van die Burj Khalifa ondertoe in hierdie artikel.)
OE sê hulle: “Kom ons bou vir ons ’n stad met ’n toring waarvan die punt tot in die hemel reik en ons maak so vir ons ’n naam.” Die Here het afgekom om te kyk na die stad en die toring... Die Here het hulle toe van daar af verstrooi oor die hele aarde, en hulle het opgehou met die bou van die stad. Daarom het hulle die stad Babel genoem.
Volgens die elfde hoofstuk van Genesis wou Noag se nageslag naam maak deur ’n stad met ’n hemelhoë toring te bou. Maar God wou dit nie so hê nie. Hy het toe ’n taalverwarring onder die bouers gebring sodat hulle mekaar nie verstaan het nie en oor die aarde heen verstrooi is.
As ’n mens aan die moderne argitektuur dink, dink jy feitlik outomaties aan wolkekrabbers. Die hoofredes waarom só in die lug op gebou word, is die duur grond en beperkte ruimte in die sakebuurte van stede.
DIE bou van wolkekrabbers is deur twee tegnologiese vooruitgange moontlik gemaak: die vervaardiging van staal in groot hoeveelhede en die uitvinding van ’n veilige hyser vir passasiers.
Hoewel die mense in sekere wêrelddele reeds eeue lank staal gemaak het, kon hulle slegs ’n bietjie daarvan op ’n keer vervaardig. In 1855 het ’n Britse staalvervaardiger, Henry Bessemer, egter ’n metode uitgevind om gesmelte ru-yster te raffineer deur lug daardeur te blaas, wat daartoe gelei het dat staal baie goedkoper en in groot volumes gelewer kon word.
Staal het die ideale boustof geblyk te wees vir ’n ligte raamwerk wat sterk genoeg is om die gewig van die stapelgebou te dra.
Hysers vir goedere was reeds eeue lank in gebruik, maar hulle was stadig en gevaarlik, omdat die toue dikwels gebreek en die hysers geval het. In die vroeë 1850’s het Elisha Graves Otis van New York egter ’n meganisme ontwerp wat keer dat hysers grond toe stort as die kabels breek waaraan hulle hang. Die pad na die wolke was nou oop.
CHICAGO in Amerika is—só word gereken—die geboorteplek van die wolkekrabber. Vanweë ’n ekonomiese oplewing in die 1800’s in hierdie Amerikaanse stad was daar ’n groot vraag na ekstra kantoorruimte. In 1884 is wat beskou word as die wêreld se eerste ware wolkekrabber, die Home Insurance-gebou, daar opgerig. William Le Baron Jenney was die argitek. Die gebou se raamwerk van gietyster, smee-yster en staal het ’n destyds verbysterende tien verdiepings gestut. In 1890 is nog twee verdiepings bygevoeg.
Binne ’n dekade ná sy oprigting is Jenney se gebou wat die getal verdiepings aanbetref deur verskeie ander wolkekrabbers in Chicago geëwenaar of oorskadu. (Die Home Insurance-gebou is later afgebreek.)
REGS: Die Home Insurance-gebou in Chicago, in die Amerikaanse staat Illinois, wat as die eerste ware wolkekrabber op aarde beskou word. Dit is in 1884 gebou, in 1890 hoër gemaak deur nog verdiepings by te voeg, maar in 1931 afgebreek om vir ’n ander gebou plek te maak.
In die stad New York het die bevolkingsgroei en skerp stygende grondpryse in die vroeë 1900’s talle wolkekrabbers laat opskiet. Die wêreld se eerste ware bielie-wolkekrabber—die Chrysler-gebou—het in 1930 verrys. ’n Paar glorieryke maande lank was hy met sy 77 verdiepings die hoogste gebou ter wêreld, maar die Empire State-gebou, wat in dieselfde jaar voltooi is, het spoedig dié eer voor hom weggeraap.