1Department of Systematic Theology and Christian Ethics, Univeristy of Pretoria, South Africa
Van Wyk, T. & Buitendag, J., 2010, 'Die eenheid van die kerk in gedrang', HTS Teologiese Studies/Theological Studies66(1), Art. #908, 9 pages. DOI: 10.4102/hts.v66i1.908
This article is a reworked version of a mini-dissertation entitled 'Die rol wat 'n ekklesiologie speel in die verstaan en hantering van homoseksuele persone met besondere verwysing na die NHKA', presented in partial fulfilment of the requirements for the degree of Master of Theology in 2009 at the University of Pretoria under the supervision of Prof. Dr Johan Buitendag as supervisor.
• Die krisis rondom homoseksualiteit en die Bybel
• Die aard en omvang van die kerk
• Die aard van die kerk
• Die verbondsteologie en die kinderdoop as studiegeval vir die omvang van die kerk
• Die NHKA se ekklesiologie
• Die NHKA se verstaan en hantering van homoseksueel geori�nteerde persone
Die huidige debat aangaande homoseksualiteit1 het die Christelike kerk voor 'n krisis te staan gebring (Rogers 2006:i; Dreyer 2004:176). Uit byna eindelose eksegetiese navorsing oor die interpretasie van Skrifgedeeltes (kyk Seitz 2000; Rogers 2006:70; Waetjen 1996; Masango 2002; Dreyer 1999; Geyser 2002:1659; Seow 1996:17-34; Germond 1997:211-232; Bellis 2002:93-122; vgl Dreyer 2004:179-81) volg dit dat daar oor die saak van homoseksualiteit ten minste een konklusie gemaak kan word, naamlik dat daar twee uiteenlopende denkstrome is wat direk teenoor mekaar staan wat albei vanuit die Bybel geregverdig word (Seitz 2000:177). Die een veroordeel homoseksualiteit op grond van Bybelse getuienis; die ander bepleit 'n inklusiewe benadering wat homoseksuele persone aanbetref, ook op grond van Bybelse getuienis (Dreyer 2004:177). Hierdie diskoers oor eksegetiese resultate het die debat aangaande homoseksualiteit by 'n impasse gebring.
In hierdie artikel word nie eksegese gedoen aangaande die hoofsaaklik vyf en in sommige gevalle agt, Skrifgedeeltes (vgl Rogers 2006:70; Dreyer, T.F.J. 1999; Geyser 2002:1659; Masango 2002; Waetjen 1996) waaroor gedebatteer word nie.2 Soos reeds genoem, het verskeie publikasies al die eksegetiese navorsingsresultate aangetoon en op grond daarvan tot uiteenlopende gevolgtrekkings gekom. Dreyer (2004:175-181) het aangetoon dat hierdie uiteenlopende (meestal botsende) gevolgtrekkings uit 'n verskil in Skrifverstaan voortvloei.
Hierdie artikel ondersoek die moontlikheid dat 'n ander saak as Skrifverstaan en die interpretasie van tekste die kerk se verstaan en hantering van homoseksuele persone be ï nvloed. Hierdie moontlikheid blyk uit bepaalde onlangse ontwikkelinge in die debat onder verskeie kerklike denominasies aangaande die verstaan en hantering van homoseksuele persone.
Nadat dit aan die Nederduitse Gereformeerde Kerk (NGK) se gemeente in Moreletapark bekend geword het dat Johan Strydom homoseksueel georië nteerd is, hy gevolglik afgedank is en 'n hofgeding teen die gemeente aanhangig gemaak het, het die gemeente en hul leierskap soos volg gereageer:
•	Dat daar geen probleme sou gewees het nie as mnr Strydom 'n homoseksuele orië ntasie gehad het, maar dit nie uitgeleef het nie.
•	Dat 'n homoseksuele orië ntasie nie sonde is nie, maar dat die beoefening daarvan wél sonde is.
In die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika (NHKA) was die debat aangaande die verstaan en hantering van homoseksueel georië nteerde persone tydens die 67ste (2004) en die 68ste (2007) Algemene Kerkvergaderings (AKV) op die voorgrond. In die agenda van die 67ste AKV en in twee afsonderlike beskrywingspunte van die agenda van die 68ste AKV (sien onder) wat in een besluit tydens die vergadering saamgevoeg is, word onder andere die volgende stellings aangetref:
•	''n Ge ï soleerde homoseksuele orië ntasie sonder' homoseksuele aktiwiteit 'word nie afgekeur nie'. Dieselfde-geslag-seks 'binne so 'n verhouding, met wat daarmee saamgaan, is egter nie aanvaarbaar nie ...' (eie beklemtoning).
•	Dit is ook foutief om die verskoning vir homoseksualisme voor te hou waar die gene die skuld kry omrede die persoon wat hieraan onderwerp is, 'daar niks aan kan doen nie'. 'n Alkohol misbruiker of habituele winkeldief of owerspelige mens of leuenaar of verskeie ander gedragsafwykende persone kan dieselfde soort verskonende argument opwerp om so aanvaarding te probeer vind ...
•	'Persone met 'n homoseksuele' orië ntering het die verantwoordelikheid om hulle te weerhou van homoseksuele gedrag 'net soos alle ander mense ten opsigte van hulle gebroke menslike natuur selfbeheersing moet beoefen' (eie beklemtoning).
•	'Die Kerk bevestig dat homoseksueel georië nteerde persone wat' selibaat 'lewe, tot die ampte van die Kerk toegelaat word' (eie beklemtoning).
Vanuit hierdie enkele beskrywings blyk dit dat telkens as die verstaan en hantering van homoseksuele persone ter sprake kom, die voorwaardes vir deelname aan en opname in die kerklike gemeenskap ook ter tafel gebring word. Dí t blyk daaruit dat homoseksuele persone se deelname aan en opname in die kerklike gemeenskap telkens met hulle selibaat-wees verbind word. Dit blyk verder daaruit dat die verkonkretisering van die VGK se selfbelyde ekklesiologie slegs problematies geword het toe dit op die verstaan en hantering van homoseksuele persone toegepas is. Die doel van hierdie artikel is om te toon dat die eie aard en identiteit van 'n kerk, soos dit in die ekklesiologie uitgedruk word, 'n invloed op die verstaan en hantering van homoseksuele persone het. Dí t sal gedoen word met spesifieke verwysing na die NHKA.
Aangesien hierdie artikel die moontlikheid ondersoek dat die ekklesiologie die kerk3 se verstaan en hantering van homoseksuele persone be ï nvloed, veral wat voorwaardes vir deelname aan en opname in die geloofsgemeenskap (die kerk) betref, moet bepaalde opmerkings eers oor die aard (wat) en die omvang (wie) van die kerk gemaak word.
Die Belydenis van die Niceano-Constantinopolitanum van 381 nC verklaar dat die kerk een, heilig, algemeen en apostolies is. Verskeie teoloë is dit eens dat hierdie vier kenmerke, of notae,4
die karaktertrekke van die kerk is (vgl Barth 1949:142; Moltmann 1993:337; Küng  2001:269; Kírkka ï nen 2002:79; Buitendag 2008:126).
As die legitimiteit van hierdie tekens as karaktertrekke van die aard van die kerk egter oorweeg word, dan moet die vraag na die mate van hul lewendige verwesenliking ook gevra word (Küng  2001:266). Daar moet beoordeel word of hierdie tekens gelééf word. Dit gaan nie oor tekens wat die kerk het nie, maar oor 'n aard wat die kerk is. By die oorweging van hierdie sake, moet ook die imperatief daarvan aangehoor word (Küng  2001:269). Dit moet as taak en opgawe van die kerk verstaan word (Botma 1996:159) en nie as die idee of ideale vorm van die kerk voorgehou word nie. Küng beklemtoon dat die ware essensie van die kerk nooit net 'n idee kan wees nie ( 2001:270). Ook Karl Barth (1949:142) verklaar dat die ware aard van die kerk 'n handeling is; 'n dinamiese gebeure; een wat in die geskiedenis plaasvind en 'n bepaalde historiese vorm het.
Die karaktertrekke wat die aard van die kerk weerspieë l, kan nie anders as om voluit sigbaar te wees nie - anders word daar in 'n Platonistiese utopia verval (Van Aarde 1987; Küng  2001; Pelser 1994; Buitendag 2006). Die gedagte van die kerk wat 'n onsigbare grootheid is, met bepaalde ideale kenmerke van hoe dit moet lyk, voldoen nie aan die konkrete karakter van die kerk hier en nou nie. Dit voldoen ook nie aan die 'statements of action' nie, wat Moltmann noem as hy oor die vier kenmerke (dimensies) van die kerk praat (Moltmann 1993:342).
Gevolglik lê die eenheid van die kerk in die wyse waarop Christus mense in liefde bymekaarbring. Omdat die kerk in Christus een is, is die kerk veronderstel om een te wees. Eenheid van die kerk kan nie verstaan word asof dit afgehandel en onsigbaar is nie (Buitendag 2007:5). Eenheid gebeur en so word dit sigbaar. Dit móét ook gebeur.
Die heiligheid van die kerk lê in Christus se heiligheid en die manier waarop Hy sondaars verlos (Moltmann 1993:338). Om hierdie rede kan die heiligheid van die kerk ook nie verstaan word asof dit die kerk afsonder en isoleer nie (Buitendag 2007:5).
Die katolisiteit van die kerk lê in Christus se onbegrensde heerskappy en daarom moet die kerk in elke tyd en op elke plek Christus se heerskappy konsekwent sigbaar maak en uitnodigend en inklusief wees (Moltmann 1993:338). Die katolisiteit van die kerk maak die plaaslike kerk en die lede van die kerk sensitief teenoor ander lede en teenoor kerke van ander tye en ander plekke (Buitendag 2007:5). Dit maak egter ook die kerk sensitief vir die verskeidenheid van die belewing van spiritualiteit en godsdiensbeoefening binne 'n bepaalde kerk (plaaslike gemeente).
Die apostolisiteit van die kerk moet in die raamwerk van die sending van Christus en die Heilige Gees verstaan word (Moltmann 1993:338). Die sending van die kerk lê in die wese van God: '... Mission is not primarily an "activity" of the church, but an "attribute" of God. God is a missionary God' (Bosch 1991:390; oorspronklike beklemtoning); 'it is the summing-up of all things in Christ' (Newbigin 1952). Soos God die Vader sy Seun gestuur het, so stuur die Seun sy dissipels en so word ons vandag gestuur. Dus is 'gestuurdheid' 'n opdrag aan alle gelowiges. Daarom kan die apostolisiteit van die kerk nie as 'n sydelingse taak verstaan word wat die kerk teenoor uitgelese groepe verrig nie (Buitendag 2007:5).
Augustinus (contra Cresconium, IV.xxi.26; in Oevres de Saint Augustin, vol. 31, in Finaert 1968:522-524) verklaar dat die kerk 'n corpus permixtum is; 'n gemeenskap wat tegelyk sondig en geregverdig is. Dit volg noodwendig dat hierdie dimensies indikatiewe en imperatiewe en gevolglik 'n eksistensië le saak vir kerkwees is. Dí t het implikasies vir die omvang van die kerk, naamlik wie op grond waarvan by die geloofsgemeenskap ingesluit word.
Verbondsluiting tussen Jahwe en Israel is met verbondstekens bekragtig. Die verbondsteken van die Noagverbond was die reë nboog, maar die verbondsteken van die Abrahamverbond, oftewel die genadeverbond, was die besnydenis (Gen 17) (Breytenbach 1984:8; Van Aarde 1984:38). Hierdie tekens was 'n vorm van identifikasie; die teken dat iemand tot die verbond behoort. Dit was egter ook meer as dit: Dit was die verbond self - 'n teken van die realiteit van die verbond; 'n teken wat ook herinner.
In Jeremia 31:31-34 word gelees van 'n nuwe verbond, wat 'n voortsetting was van die ewige genadeverbond met Abraham. Volgens Hebreë rs 10:16 is Jesus Christus die Middelaar van die nuwe verbond en op grond van Galasië rs 6:16 poneer Kínig (1983; vgl Van Aarde 1984:38) dat die heilsbeloftes van God se ewige genadeverbond met Abraham ook vir die Nuwe-Testamentiese volk van God dieselfde bly. Van Aarde (1984:53) betoog dat twee Ou-Testamentiese verwysings na God se verbond belangrik was in die Nuwe-Testamentiese kerk se teologieë , daarom is dit daarin opgeneem en ge ïnterpreteer. Dit was die uitdrukking nuwe verbond (Jer 31) en die uitdrukking bloed van die verbond (Eks 24). In Matteus 26:26-29 verklaar Jesus tydens die maaltyd net voor sy kruisiging dat sy bloed die verbond beseë l en dat sy bloed vir die vergifnis van baie gegiet sal word. In die uitdrukking 'nuwe wyn in nuwe sakke' in Matteus 19:14-19 dui die nuwe wyn op die verkondiging van die heerskappy van God, soos dit in die lewe en die werk van Jesus beliggaam word (Buitendag 2008:343), ook wat die nuwe verbond betref (vgl Mark 1:27 se 'nuwe leer' en Luk 22:20 se 'nuwe verbond'). Die inhoud van die koninkryk is Jesus self. Dít word in genade ontvang (vgl Matt 25:34). Volgens Kínig (1983:4-7) is dieselfde begrippe wat in die Ou Testament met betrekking tot Israel (en dus die ou verbond) gebruik is, in die Pauliniese briewe op die kerk toegepas, naamlik 'heiliges', 'uitverkorenes', 'geliefdes' en 'geroepenes'. Ook Küng ( 2001:115) verklaar dat die kerk die uitdrukkings wat in die Ou Testament op Israel van toepassing was, op sigself van toepassing maak en dat gelowiges hulself nie noodwendig Christene nie, maar volk van God genoem het.
Die Taufe ... ist aber nicht Gnadentríger, nicht Gnadenmittel, nicht Instrument der Gnade. Die Taufe antwortet auf das eine 'Mysterium', das eine 'Sakrament', der Geschichte Jesu Christi, seiner Auferstehung, der Ausgiessung des Heiligen Geistes: sie selbst ist aber kein Mysterium, kein Sakrament.
(Barth, KD IV, 4, 112; kyk Kínig 1971:44; vgl Van Aarde 1984:35)
Ten slotte kan dit hier gestel word dat hierdie afdeling die diskrepansie in die NHKA se ekklesiologie blootlê: enersyds wil die Kerk verbondskerk wees wat nie menslike prestasie nie, maar Goddelike genade konstitutief vir kerkwees maak; andersyds wil die Kerk die etiek (selibaat-wees) van homoseksueel georië nteerde mense deurslaggewend beskou.
Die NHKA se verstaan van kerkwees, oftewel ekklesiologie, word gevind in die Kerk se eie belydenis aangaande die Kerk se aard en identiteit, naamlik dié van volkskerk (Ordereë l 1 en 4 van die NHKA se Kerkorde; NHKA 1997). Laasgenoemde selfbelyde aard en identiteit blyk ook uit die Kerk se verhoudings met ander kerke.
Ní � die Tweede Wêreldoorlog het die debat oor die NHKA as volkskerk; Artikel III van die vorige Kerkwet, wat lidmaatskap van die NHKA tot wit mense beperk het, sowel as die bestaan van twee afsonderlike Hervormde kerke wat etnies gerig was, die geskiedenis van die NHKA oorheers (Dreyer 2006:1337).5
Die eerste breuk met ekumeniese liggame het plaasgevind met die Cottesloe-beraad van die Wêreldraad van Kerke wat in 1960 na aanleiding van die gebeure by Sharpeville plaasgevind het en waar lidkerke gevra is om Apartheid as strydig met die evangelie te veroordeel. Die Afrikaanse kerke en spesifiek die NHKA, het geweier (Dreyer 2006:1356). Die AKV van die NHKA besluit gevolglik tydens die sitting van 1961 om die Kerk se lidmaatskap van die Wêreldraad van Kerke op te sê.
In die Kommissie van die AKV se Herderlike Skrywe 1973 word die NHKA se volkskerklike denke as teologiese begronding van afsonderlike ontwikkeling (Apartheid) en aparte volkskerke as 'n Skriftuurlike beginsel aangebied. Dit word onomwonde gestel dat die NHKA sigself, te midde van ander kerke, deur Artikel III6 van die Kerkwet van 1951 wil identifiseer (NHKA 1973:2). Daarin is 'n lewensoortuiging vervat, naamlik die Hervormde Kerk se uitsluitlike verbondenheid met die Afrikanervolk. Dit was reeds met hierdie skrywe duidelik (en is ook so gestel) dat ekumeniese liggame nie as dienlike instrumente vir egte ekumeniese kontak beskou is nie.
1982-vergadering van die WARC, waarin Apartheid as sonde en die teologiese fundering daarvan as dwaalleer veroordeel word (Dreyer 2006:1353). In hierdie dokument staan die volkskerklike interpretasie wat die NHKA met kerkwees verbind, weereens op die voorgrond. Die NHKA is eerste vir die Afrikaner en daarna en deur die Afrikaner vir al die ander. Dit word verklaar dat hierdie die konteks is waarin die NHKA se roeping verstaan word (NHKA 1985:5). Só word die NHKA se steun vir die beleid van afsonderlike ontwikkeling ook verdedig (NHKA 1985:66-67).
Wat die verhouding tussen die NHKA en ander denominasies, susterkerke of dogterkerke betref, word dit onomwonde gestel dat daar geen verwagtinge gekoester word van kontak met kerke wat die 'ekumeniese teologie' aanhang nie (NHKA 1985:7). Met betrekking tot lidmaatskap van ekumeniese organisasies word verklaar dat dit nie vir die NHKA moontlik was om met ''n behoud van 'n skoon gewete langer lid daarvan [te kon] bly nie' (NHKA 1985:7). Trouens, in die dokument word ook weer aangetoon dat die NHKA sterk bedenkinge oor ekumeniese organisasies het, aangesien die NHKA iets van sigself moet prysgee as die Kerk deel van so 'n organisasie sou wees (NHKA 1985:12). Volgens Van der Merwe (1990:676) word daar met soveel woorde erken dat die NHKA vir geen agtenswaardige ekumeniese organisasie aanvaarbaar is óf enige sodanige organisasie aanvaarbaar vind nie. Die teologiese implikasies van hierdie toedrag van sake word glad nie in die dokument beredeneer nie en die redes waarom dit tot op daardie punt ontwikkel het, is nie diepgaande nie (Van der Merwe 1990:676). Dit word baie duidelik gestel dat die NHKA slegs betrokke sal raak waar die Kerk teologies tuis kan wees en waar dit teologies 'n bydrae kan lewer.
Wat met die eerste oogopslag nie na 'n wesensaak in die NHKA gelyk het nie, blyk toe wél een te wees. Dít word duidelik met die goedkeuring van die nuwe Kerkorde in 1997. In Ordereë l 1 van die Kerkorde word die Kerk as 'n 'heilige volk' beskryf en in Ordereë l 4 word die Kerk beskryf as:
'... 'n volkskerk met 'n eie kerklike kultuur, geskiedenis, taal en tradisie wat geroepe is tot die verkondiging van die evangelie van Jesus Christus aan die Afrikanervolk en tegelyk aan alle mense.'
Hierdie frase is op voorstel van die dogmatikus J.H. Koekemoer tydens die AKV as kompromis aan die Kerkorde toegevoeg. Deur hom op Karl Barth te beroep, het die Nuwe-Testamentikus A.G. van Aarde teen die kompromisvoorstel beswaar gemaak. Hy het die AKV versoek om nie in die Kerkorde 'n partikuliere apostolaat te verwoord nie en die AKV daarop gewys dat die toekoms sal leer dat lidmate die verwysing na volkskerk op 'n natuur-teologiese wyse as verburgerlikte teologie kan misbruik. Só sal die NHKA dus nie die toets om waarlik vir alle mense kerk te wees, slaag nie.7
Om die neweskikkende stelling 'aan Afrikanervolk en aan alle mense' in perspektief te stel, kan daar word opdie kerkregtelike
verskil tussen 'n Ordereë l en 'n Ordinansie. Ordereë ls is 'wesenlike sake' en Ordinansies die 'praktiese maatreë ls' vir die uitvoering van sodanige wesenlike sake (Pont 1981:6-15). 'n Ordereë l dra soveel gewig dat dit volgens Ordereë l 10.1(iii) slegs deur 'n tweederdemeerderheid stemme gewysig kan word (NHKA 1997:112). 'n Ordereë l dra dus aansienlik meer gewig as 'n Ordinansie. Dat die NHKA in 'n Ordereë l bely dat die Kerk 'n volkskerk is, dui dus daarop dat die NHKA die 'volkskerk' as 'n wesensaak sien; dit so verskans en dat die begrip 'volkskerk' die wese van die kerkwees van die NHKA beskryf en nie net die praktiese uitvoering van hierdie kerkwees nie.
Net voor die 68ste AKV van die NHKA het die Kommissie van die AKV 'n Herderlike Brief 2007 aan die gemeentes van die Kerk gestuur. Die titel van die brief was 'Identiteit en Relevansie van die Kerk in die 21ste eeu' (NHKA 2007b:1). Die informele en nie-amptelike nadenke oor die NHKA wat tydens die Nasionale Colloquium plaasgevind het, is hierdeur geformaliseer. Die gewigtigheid van die dokument blyk uit die feit dat die Herderlike Brief 'n bepaalde status en gesag het (teenoor 'n samespraak soos die Colloquium). In Ordinansie 5.5.1 staan juis dat herderlike briewe beredeneerde standpunte oor aangeleenthede wat vir die kerk van wesenlike teologiese belang is, bevat en verduidelik (NHKA 1997:87). Daar het dus weliswaar 'n denkverskuiwing plaasgevind. Dit het egter later geblyk dat hierdie verskuiwing net by 'n gedeelte, in der waarheid 'n geringe meerderheid (51 persent), plaasgevind het.
Dí t kom na vore in die Addendum tot die Agenda van die 68ste Algemene Kerkvergadering (NHKA 2007c), waar die na-binne gerigtheid van die NHKA sowel as etnies gedrewe klemtone ook steeds opgemerk word. Hierin verklaar die gemeente Poort dat die poging tot die verwydering van die volkskerkgedagte uit die Kerkorde geen teologiese gronde het nie en dat 'n volkskerk op 'n besondere manier moontlikhede bied om die Christelike getuienis en die Christelike diens op die wydste manier in die openbare lewe te laat deurwerk (NHKA 2007c:41). Die gemeente Tarlton betreur samewerking en vereniging met' 'n 'kerk wat 'n ander taal, kultuur, etiese - en morele waardes, ras, Bybelse beskouing en Godsbeskouing as ons het' (eie beklemtoning) (NHKA 2007c:8). Die mees oortuigende argument vir die na-binne gerigtheid van die NHKA word waarskynlik deur die opmerkings van die gemeente Utrecht ge ï llustreer: 'Die voorgestelde wysigings aan die Kerkorde [sal] die wese van die NHKA ... raak, want dan sal die kerk oop wees vir almal' (eie beklemtoning; NHKA 2007c:13). Dít kom onomwonde op 'n eksklusiewe ekklesiologiese aard neer.
Wat die ekumene van die NHKA met voormelde eerste twee, Afrikaanssprekende kerke betref, bestaan die ekumeniese relasie tussen hulle bloot uit 'georganiseerde samesprekings tussen die drie kerke' (NHKA 1991:74). Die inhoud van hierdie samesprekings is debatvoering oor aksentverskille in die verstaan van die begrip kerkwees en hoofsaaklik oor die wyse waarop kerkeenheid gerealiseer behoort te word (Geyser 1999:315; vgl Van Wyk & Buitendag 2008:1467). Die NHKA het telkens geargumenteer dat eenheid in waarheid nie tot een denominasie hoef te lei nie ('Historiese Agtergrond van die TKK', in NHKA 1991:74).
op grond waarvan persone in die geloofsgemeenskap van die NHKA ingesluit word. Vanuit die geskiedenis van die NHKA is dit duidelik dat die indikatiewe aard van die dimensies of karaktertrekke (soos hier bo na verwys is) van veral eenheid en katolisiteit wel deeglik mee rekening gehou is. In hierdie sin was dit helaas statiese konsepte. Die imperatiewe aard van eenheid en katolisiteit is egter nooit volledig verreken nie. Dit is nie as dinamiese werklikhede beskou nie. Hieruit blyk dat die NHKA sake soos kultuur, taal, volk en tradisie as konstitutief vir lidmaatskap van die Kerk beskou,<10 teenoor die sola gratia, sola fide en sola Scriptura, wat in die Solus Christus saamgevoeg word.11
Die NHKA se verstaan en hantering van homoseksueel geori�nteerde persone
Kerkbesluite van die AKV kom daarop neer dat die persoon van homoseksueel nie veroordeel word nie, dat daar met liefde en begrip met sulke persone gehandel word, maar tegelyk dat die homoseksuele praktyk nie deur die kerk goedgekeur kan word nie. Dit het die noodwendige konsekwensie dat dit nie met die predikantsamp te rym is nie.
Dus het Van Zyl ní � gesprekvoering met die destydse leierskap van die Kommissie van die AKV besluit om van lewenstaat te verander (NHKA 2001:13) en is hy gevolglik ingevolge Ordinansie 2.1.13.3 van sy amp onthef. In dieselfde notule as waarna hier bo verwys word, word gestel dat Van Zyl tydens die vergadering met die Kommissie van die AKV te kenne gegee het dat hy nie in 'n homoseksuele verhouding betrokke is nie.
Verderaan in daardie notule word gesuggereer dat die besluit om sy huwelik te beë indig moontlik 'n bewuste besluit van Van Zyl was om wél homoseksueel aktief te raak (NHKA 2001:15).
Tesame met sake soos kultuur, taal, volk en tradisie, blyk uit die bestudering van hierdie studiegeval dat ook die mens se seksualiteit, oftewel seksuele orië ntasie, in die NHKA as wesenlik vir lidmaatskap beskou word, aangesien die voorregte van lidmaatskap van die gemeenskap van gelowiges - die bediening van en deelname aan die sakramente sowel as toelating tot die ampte - op grond van sy seksualiteit van Van Zyl ontneem is.
Die term 'homoseksualiteit' was aanvanklik 'n patologiserende mediese term (Foucault  1990:1-13; vgl Rogers 2006:127; Dreyer 2006:459). Heteroseksualiteit was die norm en enigiets wat daarvan verskil het, was noodwendig afwykend en siek. 'n Ondersoek van die National Gay Task Force in 1984 het bevind dat 90 persent van mans en 75 persent van vroue as gevolg van hul seksuele orië ntasie verbaal geteister is. Dit illustreer die bevooroordeelde houdings en gedrag van die meerderheid en dui op homofobie - 'n intellektueel ongegronde vrees vir homoseksualiteit wat tot uiting kom in negatiewe emosies en lei tot diskriminerende gedrag teenoor persone wat homoseksueel georië nteerd is (Müller 2008:470). Op sy beurt verklaar Kantor (1998:6-7) dat daar 'n verband bestaan tussen homofobie en rassisme, anti-Semitisme en xenofobie, aangesien al hierdie sake met vooroordeel teenoor gevestigde paradigmas oor wat die norm is, verband hou (kyk ook Blumenfeld 1992; Dreyer 2006).
Daar blyk inderdaad ook wat die NHKA se ekklesiologie aanbetref 'n verband in die Kerk tussen die verstaan en hantering van homoseksualiteit en die beklemtoning van ras te wees. Die na- binne gerigtheid van die NHKA, soos dit voorkom in die volkskerklike denke en in die ondersteuning van Apartheid; die verstaan van eenheid en katolisiteit en soos dit voorkom in die NHKA se verhoudings met ander kerke, kan nie anders nie as om neer te kom op 'n eksklusiewe ekklesiologie, oftewel 'n gekwalifiseerde inklusiwiteit ... waarbinne mense wat nié aan die vereistes van lidmaatskap, naamlik Blank, Afrikaans en heteroseksueel (oftewel selibate homoseksueel) voldoen nie, noodwendig uitgesluit word. Lidmaatskap word dus nie deur die sola fide bepaal nie, maar eerder deur die akkommodasie van die geloofsgemeenskap. Daar is verskeie teenstellings in die Kerk se ekklesiologie wat uiteindelik die Kerk se verstaan en hantering van homoseksuele persone be ï nvloed en bepaal:
•	Die NHKA erken en bely die heiligheid van die kerk en dat hierdie heiligheid nie op Donatistiese wyse van gelowiges self afhang en in hulle gesetel is nie, maar maak steeds op grond van die heiligheid van die kerk daarop aanspraak dat homoseksueel georië nteerde persone, op grond van die sondige homoseksuele daad, nie al die voordele en voorregte verbonde aan volwaardige en volledige lidmaatskap mag geniet nie.
Van Aarde beredeneer dat die wyse waarop die apostolisiteit van die Kerk verwesenlik word as 't ware die toetssteen is vir die imperatiewe verstaan van al die dimensies van kerkwees (vgl Kí �semann 1963:145), aangesien dit oor die verstaan en hantering handel van diegene wat sogenaamd 'binne' en sogenaamd 'buite' die kerk is:
Die geloofwaardigheid van die apostolaat van die kerk, asook die kerk se strewe om ekumenies te wees, is in gedrang wanneer die kerk 'n groot saak wil maak van uitreik na ander toe, maar nie in staat is om bereid te wees om diegene wat buite is, onvoorwaardelik te sien as potensieel saam met jou in die kerk nie - wat die saam aansit aan die nagmaalstafel insluit ... dit vra om die Ander - insluitende die straatkind, die prostituut, die anders-biologies geskape en anders-seksueel georië nteerde, die anders-volkige, die anders-kleurige, die anders-godsdienstige nie as onaanvaarbaar vir inkom in die kerk in die kerk te beskou nie, omdat hulle nie is soos jy is of is soos jy wil hê hulle moet wees nie.
Die aard en omvang van die kerk behels dus almal wat die belydenis deel dat God in en deur Jesus van Nasaret God-by-ons is, mits dié belydenis insluit om ook te dóén wat Jesus in liefde gedoen en geleer het. As die NHKA deur die onderskrywing van die verbondsteologie, die kinderdoop en die 'gestuurdheid' van die kerk (kyk NHKA 1997) bely dat alle gedooptes lede van die liggaam van Christus is en een is in Christus op grond van God se sola gratia, volg dit dat homoseksueel georië nteerde mense nie as gevolg van hul seksuele orië ntasie van die geloofsgemeenskap uitgesluit mag word nie (kyk Dreyer 2004:201). Dit volg ook dat hulle, saam met alle ander mede-lede van die liggaam van Christus, ook geregtig is op alle voorregte wat genoemde lidmaatskap inhou: die gemeenskap met gelowiges (saam bid, saam werk, saam lewe); deelname aan die Nagmaal en deelname aan die ampte van die kerk.
Die NHKA bely immers ook die sola Scriptura. Volgens Van Eck (2009:8) is die inklusiwiteit self die evangelie (die goeie nuus). Jesus het deurgaans God as 'inklusiewe God' verkondig. As medelidmate van die liggaam van Christus is dit gevolglik elke gelowige se taak om met betrekking tot die inklusiwiteit wat Jesus verkondig het, Jesus in elke opsig daarvan na te boots (Burridge 2007). Die Hervormde kerk, as selfbelyde kerk van Christus, kan dus nie anders as om ook 'n God te verkondig wat alle grense deurbreek en elke individu se waarde belangrik ag. Dí t beteken inderdaad 'n kerk wat 'oop is vir almal'.
Breytenbach, A.P.B., 1984, 'Verbond en verbondstekens in die Ou Testament - 'n terreinverkenning', HTS Teologiese Studies/Theological Studies 40(3), 4-13.
Dreyer, T.F.J., 1999, 'Hervormde Etos en die roep om Spiritualiteit', in D.J.C. van Wyk jnr (red.), 20 ste eeu Hervormde Teologie, pp. 449-461, Sentik, Pretoria.
Dunn, J.D.G., 2008, 'One church - Many churches [Een kerk - baie kerke]', in Einheit der Kirche im Neuen Testament, Dritte europí �ische orthodox-westliche Exegetenkonferenz, WUNT 218, Sankt Petersburg, Deutschland, August 24-31, 2005, pp. 3-23.
Jackson, N., 2008a, Kerk moet aanvaar mens kies nie om gay te wees', Beeld, 22 Junie, p. 12.
Jackson, N., 2008b, 'Boesak bedank oor Belhar', Beeld, 04 Oktober, p. 2.
Kantor, M., 1998, Homophobia: Description, develepmont and dynamics of gay bashing [Homofobie: Beskrywing, ontwikkeling en dinamika van homoseksuele aanranding], Praeger Publishers, Westport.
Kírkkí �inen, V.M., 2002. An introduction to ecclesiology: Ecumenical, historical and global perspectives ['n Inleiding to ekklesiologie; Ekumeniese, historiese en globale perspektiewe], Intervarsity Press, Downers Grove, IL.
Kí �semann, E., 1963, 'The church, its unity, holiness and universality [Die kerk, sy eenheid, heiligheid en universaliteit]', Novum Testamentum 6, 141-148.
Kínig, A., 1971, 'Karl Barth se finale verwerping van die kinderdoop', Theologia Evangelica 4(1), 44-45.
Kínig, A., 1983, 'Die kinderdoop en die genadeverbond', ongepubliseerde voordrag voor 'n teologiese kongres oor die kinderdoop, Universiteit van Suid-Afrika, Pretoria, 03-05 Oktober.
NHKA 2009, 'Apartheid in kerk en politiek', e-Hervormer, 19 Maart 2010, toegang verkry op 22 Junie 2010, van https://www.ehervormer.co.za/argief.
Seow, C.L., 1996, 'Textual orientation [Tekstuele orië ntasie]', in R.L.Brawley (ed.), Biblical ethics & homosexuality, pp. 17-34, Westminster John Knox, Louisville, KY.
Tofana, S., 2005, 'Die Beziehung zwischen der lokalen und universalen Kirche [Die verhouding tussen die plaaslike en universië le kerk]', in Einheit der Kirche im Neuen Testament, Dritte europí �ische orthodoxwestliche Exegetenkonferenz, WUNT 218, Sankt Petersburg, Deutschland, 24-31 August.
Van Aarde, A.G., 1987, 'Gedagtes oor die begin van die kerk - 'n geskiedenis van versoenende verskeidenheid', HTS Teologiese Studies/Theological Studies 43(3), 325-351.
Van Aarde, A.G., 2006, 'Hoe om in te kom en hoe om binne te bly - die "groot sendingopdrag" aan die kerk vandag volgens Matt 28:16-20', HTS Teologiese Studies/Theological Studies 62(1), 103-122.
1.Die term 'homoseksualiteit' verwys in hierdie studie na die seksuele orië ntasie van die persoon sowel as die fenomeen. Vir 'n meer breedvoerige uiteensetting van die geskiedenis van die gebruik van dié term as fenomeen én as orië ntasie, vergelyk Foucault ( 1990).
2.Dit is Genesis 19:1-29, Rigters 19:1-30, Levitikus 18:22, Levitikus 20:13, 1 Timoteus 1:9-10, Romeine 1:26-27 en 1 Korintië rs 6:9-11.
3.In die Nuwe Testament is daar geen eenduidige definisie van die begrip 'kerk' nie. Ekklesia word gebruik om onder andere na die universele kerk (Gezamtkirche, Kirche en Kirche Gottes) (Matt 16:18 en 1 Kor 12:28) en die lokale gemeente (Ortskirche en Lokalkirche) te verwys. Ekklesia word ook gebruik om die Versammlung der Christen zur Feier des gíttlichen kultus aan te dui (Tofana 2005:35; vgl Van Wyk & Buitendag 2008). Laasgenoemde dui op 'n plek of huis waar gelowiges saamgekom het om hul geloof te vier (vgl Rom 16:19). Volgens Dunn (2008:12) gebruik Paulus die enkelvoud sowel as die meervoud as hy van hierdie 'kerk' praat, met die bedoeling dat albei in direkte kontinu ï teit met die samekoms (assembly) van Israel is en dat albei na die samekoms (gemeente) van God verwys. Die 'kerk' en die 'kerke' is dieselfde samekoms van een en dieselfde volk van God (Dunn 2008:13). Waar daar dus in hierdie artikel na 'kerk' verwys word, word die universele kerk bedoel, tensy daar spesifiek na die NHKA, NGK of VGK verwys word. Waar 'Kerk' met 'n hoofletter verskyn, verwys dit na die NHKA as eienaam.
5.Vir 'n oorsig oor die oorsprong van die NHKA se volkskerklike denke, kyk Van Wyk en Buitendag (2008).
6.Hierdie artikel het gelui: 'Die Kerk, bewus van die gevare wat blank en nie-blank vir altwee groepe inhou, wil geen gelykstelling in sy midde toelaat nie, maar beoog die stigting van eie volkskerke onder die verskillende volksgroepe, in die oortuiging dat aldus die bevel van die Here - 'maak dissipels van alle nasies' (Matt 28:19), die beste tot sy reg sal kom en dat die eenheid in Christus deur so 'n werkverdeling nie geskaad sal word nie. Tot die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika behoort daarom net blanke persone' (NHKA 1951). 7.Hierdie opmerking is nie genotuleer nie. Bevestiging daarvoor is mondelings deur betrokkenes betuig. 8.Proff. Johan Buitendag, Yolanda Dreyer, Ernest van Eck, Andries van Aarde en James-Alfred Loader.
9.http://www.teo.co.za /fakulteit/apartheid in kerk en politieken 10.Hierdie terme word hier weer met erkenning aan die Dosentevergadering gebruik.
11.Op die 68ste AKV van die Hervormde Kerk is daar met 51 persent teenoor 49 persent ten gunste van die verwydering van die woord 'volkskerk' uit die huidige Kerkorde van die NHKA gestem. Dit kon egter nie verander word nie, want volgens die Kerkorde kan 'n besluit van hierdie aard slegs op grond van 'n tweederdemeerderheid stemme deurgevoer word (Ordinansie 10.1; NHKA 1997:112). Dí t getuig van die begin van die denkverskuiwing én groeipyne in die Kerk. Presies in watter mate (hoeveelheid) die denke verskuif het en watter invloed hierdie 'verskuifde denke' gehad het, sal eers teen die 69ste AKV vasgestel kan word, veral in die lig daarvan dat die beskrywingspunt oor ''versoenende verskeidenheid',' soos vervat in die Agenda van die 68ste AKV, nooit ter tafel gekom het nie en, bepaald belangrik vir hierdie studie, omdat die beskrywingspunt oor die 'voortgesette navorsing oor betekenisvolle verhoudings vir í �lle mense' nie aanvaar is nie (NHKA 2007a:46).
12.Die inligting oor mnr J.F. van Zyl en dr S.M. de Beer word met albei se medewete en goedkeuring by hierdie artikel ingesluit.