Kuns in die park | SkalkSkryf
« Aapgesig orgidee
Goed wat byt in die nag »
Kuns in die park
Maart 22, 2013 deur Louwie
Hy, die nuwe, naïewe kunstenaar, hou ´n uitstalling van sy skilderye in die veld saam met ander kunstenaars. Die skilderye staan soos soldate op ´n ry op die nat gras. Hy het plastiekstroke onder die skilderye gesit om te keer dat die nat nie sy groot kunswerke beskadig nie.
Hulle sit onder ´n boom, hy en sy vrou. Regs agter hulle is daar ´n groot dam. Die ander kunstenaars, twaalf van hulle, sit elkeen onder sy eie boom se skaduwee, met sy eie skilderye soos ´n poel van lig trots om hulle uitgestal.
Van tyd tot tyd verlaat een kunstenaar traag sy eie trotse skepsels en beweeg soos dryfhout teen die ry af om die ander kunstenaars se skepsels te gaan bekyk. Dan staan die dwalende, drywende kunstenaar gewigtig nadenkend voor die mede kunstenaar se werk, skud sy kop goedkeurend of swyg afwysend voor hy oorskuifel na die volgende trotse eienaar en skepper van, wat hy hoop en glo, besonderre, indien nie uitmuntende kunswerke is nie.
Min mense, en ook meer nuuskierig as kooplustig, slenter tussen die skilderye deur. Wys met die vinger na die of daardie skildery, komplimenteer af en toe ´n kunswerk en stap weg sonder om na die beursie te gryp of selfs maar navraag oor pryse te doen. Die kunstenaar en sy vrou staan self later op en gaan bekyk die mede kunstenaars se werk. Hulle gesels hier en daar, komplimenteer alkeen wat uitstal se werk en gaan sit dan weer by die eie kringetjie verfsels wat nou half beskuldigend, half skaam-verwytend daar staan.
Een vriendelike verwer van doeke kom staan en gesels. Stel homself voor as Jans wat ook iewers in die toekoms saam wil kom uitstal. Doen landskappe in olie op doek, voltyds. Doen ook pastel teen een meesterstuk elke twee uur. Saam met hom, so skuins in die agtergrond staan ´n skraal, grys man. Hy word nie voorgestel nie, sê ook niks. Glimlag net nou en dan en skud die kop bevestigend as die vriendelike verwer iets sê.
Die vriendelike verwer vind, bo en behalwe kwashale,vrolik gemeenskaplike grond met die naïewe kunstenaar op die gebied van die letterkunde. Hy skryf ook, soos sy nuwe, naïewe vriend, boeke.Hygromans in Afrikaans is sy forté. Al vier of vyf gepubliseer, maar nou gaan hy oorsee uitgee, in Engels, ´n speurverhaal-moordverhaal tipe ding met seks, baie seks soos daai Leon Dreyer kêrel wat 'Sewe uur' of is dit 'Dertien dae in Magersfontein' geskryf het.
Hy het reeds begin skryf aan sy erotiese riller. Groter mark, sê hy. As Leon kan, dan kan hy ook, en as hy daar kan deurbreek ….
Meyer, Deon Meyer, sê die naïewe kunstenaar.
"Wat?" vra die vriendelike verwer. "Wie is Deon Meyer?"
Die naïewe kunstenaar kyk vraend na sy vrou. Sy vrou maak skugter verskoning, verduidelik dat die naïewe kunstenaar nie altyd kan hoor nie, hy is doof. Hy liplees.
En ook hier vind die vrolike verwer van doeke ekstaties grond vir ´n hegte vriendskap met die naïewe kunstenaar. "Selfde hier," verklaar hy triomfantlik. "Kan niks met hierdie oor hoor nie. Net 20% gehoor," sê hy en beduie na sy linker oor. "Liplees al van ek vyf en dertig jaar oud is," sê hy uitgelate.
"Van hy agtien was," sê die naïewe kunstenaar se vrou half uitdagend en wys in die dowe kunstenaar se rigting. Is nie heeltemal waar nie. Vyf en twintig sou nader aan die kol wees, maar sy is altyd gereed om te kompeteer en sy kyk hom dus vierkantig in die oë om te sien of hy sy bod gaan verlaag na ´n meer aanvegbare syfer. Toe die vrolike verwer niks sê nie, plant sy die uitklop hou met; "net twee persent gehoor links en honderd persent doof regs!"
Die vrolike verwer aanvaar die nederlaag uitgelate, lag uitbundig en bevestig gemeenskaplike verdriet met ´n stewige handdruk. "Ons het baie om oor te praat my vriend," sê hy. "Volgendekeeer stal ek saaam metjouuit en dangesels onss!"sê hy hard en duidelik soos wanneer jy met ´n dowe mens praat. En daarmee sit hy sy tog langs die weg van mede skeppende siele vrolik voort.
Later sou niemand seker wees of die skraal, vaal man regtig teenwoordig was en of dit dalk net ´n illusie was nie.
Kort voor etenstyd daag nog ´n besoeker by die naïewe kunstenaar se uitstalling van beskeie meesterstukke op. Dit is die eienaar van ´n restaurant oorkant die straat. ´n Mense mens, ´n geselsmens. Afgetree en verveeld, toe koop hy die eetplek om hom te omring met gesigte. ´n Professionele sjef bestuur die onderneming, die gastronomiese enterpreneur tel die geld en gesels met sy gesigte. Hy bring die tyding dat sy kelnerinne (almal pragtige, wit, seksie meisies) sy spyskaart sal bring sodat die naïewe kunstenaar en sy vrou vir hulle middagete kan bestel. Maar eintlik soek hy net nuwe gesigte om meete gesels.
Hy het ´n ander besigheid ook, vertel hy, een wat hy altyd self bedryf het maar wat sy seun nou oorgeneem het sodat hy kon aftree. Toe is aftrede nie so opwindend as wat hy gedink het nie, en toe koop hy vir hom die eetplek om hom besig te hou. Sy vrou hou nie van mense nie, kan nie met hulle kommunikeer nie want … sy is doof! Sy kan hom verstaan ja, want sy ken sy stem en stemtoon en manier van dinge sê, maar sy kan vreemde mense nie hoor nie. Vir haar is hulle gepraat net ´n gebrabbel. Hy moet knaend tolk.
"Selfde hier," sê die naïewe kunstenaar se vrou. Sy is die ore in die gesin, moet altyd by wees om te tolk want die ouman raak erg ongeduldig as hy nie verstaan wat mense vir hom sê nie. Raak slefs erg ongeskik, sê sy en kyk hom beskuldigend aan.
Die gastronomiese enterpreneur betuig sy meegevoel en die twee nuwe geesgenote deel opgewonde staaltjies van skreeusnaakse misverstande, bekgevegte en amperse vuisgevegte uit hulle onderskeie wêrelde as metgeselle van die nie-horendes. Hulle lag dat die tranen loop, klop mekaar simpatiek op die skouer en bars van voor af uit van die lag as hulle na die naïewe kunstenaar kyk wat nou self trane van lag uit sy oë vee terwyl hy van sy eie komiese wedervaringe vertel. Hy vertel van een so ´n geval uit sy skooldae toe die geskiedenis onderwyser vir hom 'n vraag vra oor die Pous. Hy hoor ´n ander onnoembare woord en, blosend van kroontjie tot haakskeen stamel hy; "Jammer meneer, ek weet niks van p…. , van pe… , van poe…. , van daai woord af nie meneer. Daar staan niks daarvan in my handboek nie." Daar was eers ´n geskokte stilte in die klas, en toe is daar chaos soos die kinders lag en van hulle stoele af val van uitbundigheid. Selfs die onderwyser het gelag tot die trane loop.
Die staaltjie veroorsaak weer uitbundige lagbuie hier voor die die skilderye wat humorloos voor hulle uitstaar.Uiteindelik snuit die gastronomiese gas sy neus, vee die trane uit sy oë en groet uitgelate. Laggend loop hy verder om die lof van sy spyse en sy drank te gaan besing by die ander kunstenaars.
Kort na die vertrek van die gastronomiese enterpreneur kom daar ´n lang, maer man met ´n erg bedroefde gesig aangestap. Sy skouers is geboë asof hy,soos Atlas, die hele wêreld op sy nek dra. Hy gaan sit krom en ongenooid in ´n opvoustoel en kyk sy half onwillige gasheer en gasvrou vraend aan.
"My vrou skilder met ´n muis," sug hy.
Sy onwillige gasheer en gasvrou kyk hom vraend aan.
"Op die rekenaar," sê die droefgeestige man. "Sy spandeer ure en ure voor die rekenaar om haar kunswerke te skep, dan laat druk ek dit op doek, raam dit en verkoop dit."
Die lang, maer man is ´n fotograaf van formaat. Hy het ´n ou 4×4 paneelwa ingevoer uit Japan, jare gelede, om sy toerusting in te laai en sy fotos te gaan neem. Nou Photoshop sy vrou die fotos tot die uitmuntende kunswerke wat dit is om te verkoop, want hulle staatspensioen is te min om van te lewe, soos mens kan sien aan sy gebarste skoene met gate in die deurgetrapte sole.
Eintlik is die lewe te min om van te lewe, maar hy weet dit nog nie, dink die naïewe kunstenaar en wonder of hy hom dit moet vertel.
"´n Grappie," sê die droewige man uit die bloute, en sonder enige entoesiasme. "My pa eet kerswas, sê die dogtertjie vir haar maatjie. Hoe weet jy dit? Vra haar maatjie. Want ek hoor elke aand my pa sê vir my ma; blaas dood die kers en gee my ´n stukkie."
Die maer man lag vreugdeloos vir sy eie grappie. Hy sien die naïewe kunstenaar lag nie en kyk vraend na sy vrou. Die kunstenaar se vrou trek haar skouers op. Beduie in gebaretaal dat die kunstenaar nie kan hoor nie, dat hy doof is.
Die droewige maer man draai sy rug skuins op die kunstenaar en spits sy aandag vandaar uitsluitlik op die kunstenaar se vrou toe. Hy vertel hoe hy al meer as twintig duisend rand van sy vrou se kunswerke aan een bankbestuurder verkoop het, en by ´n ander geleentheid het hy, na ´n brute woordewisseling met ´n miljoenêr, en dit oor afslag, sê hy droewig, weer twintig duisend rand se kunswerke van sy vrou verkoop, sonder afslag.
Sy onwillige gasheer en gasvrou glo sy verkoopsyfers nie. Sy dooie, starende oë wys dat hy dit self ook nie glo nie. Diep binne glo hy ook nie meer in die lewe nie, maar hy is nog salig onbewus daarvan.
"Nog ´n laaste grappie," sê hy toe hy moedeloos opstaan. "Dogtertjie loer die aand deur ma en pa se slaapkamer se sleutelgat. Sy draai om en sê shit, en ek kry sielkundige behandeling omdat ek my duim suig!"
Die maer man loop weg soos iemand wat, op hierdie windstil dag, beurend teen ´n stormwind inloop. Sy broek se sitvlak is al blink en dun gesit, sy hemp se kraag plek plek stukkend geskif. Hy verkoop onbewus, maar verbete sy vrou se muisgemaakte kuns om die absurditeit van sy ganse lewe van vyf en sewntig jaar vir homself te verdoesel.
Voor ´n naakstudie steek hy vas, los n knallende wind, knik sy kop droewig goedkeurend op en af en beur terug na sy vrou se muiswerk, een van die beter uitstallings van kunswerke op hierdie grasvlakte. Maar ook daarvan is hy nie bewus nie.
"En is dit die moeite wêrd? Wil die naïewe kunstenaar vir hom agterna skreeu, maar hy weet die bedrukte man sal nie die vraag verstaan nie. Die verkoop van sy vrou se skeppings bevestig, en meer nog, dit regverdig sy droewige, nuttelose bestaan. ´n Nare, verdraaide en absurde, eksistensialistiese "ek verkoop prentjies, daarom is ek" dryf hom moedeloos maar verbete deur die lewe, op pad na sy einde.
Op die verste punt van die uitstalling klink die bulderende lag van die vrolike verwer van doeke op. Hy omhels uitbundig ´n nuutgevonde sielsgenoot, ´n mede kreatiewe gees in vrolike, vroulike gedaante, moontlik om haar te oortuig van sy biseksualiteit, ten spyte van die skraal, vaal lover met ´n verleê glimlag half onsigbaar in die agtergrond.
Die naïewe kunstenaar pak sy prentjies in en gaan huis toe, terwyl die treurwilgers wiegend in die wind hulle takke swaai om hulle eie vryheid te besing, en die kunstenaars se verwaande gevoel van boheemse begaafdheid te bespot.
op Maart 22, 2013 at 7:13 nm Joh
Woorde skets die prênkie, en die prênkies praat hulle eie taal.
op Maart 25, 2013 at 9:25 vm demoerin
Amen vir wat vriend Joh sê.
op April 1, 2013 at 6:25 nm brieweuitdievreemde
Louwie, ek sou bitter graag een van jou blog-inskrywings wou lees oor Richmond 🙂 'n Gekke-paradys as daar ooit een was. Maar niemand kla nie. Veral nie die gekke nie 😉
op April 2, 2013 at 7:47 nm Louwie
Is so Joh. Daar is so een wat nou in die tou staan en skreeu om geverf te word. Tussen die potte deur wil hy gedoen wees! Prentjies praat 😛
op April 2, 2013 at 8:27 nm Louwie
Dalene, ek skryf mos maar ook oor die mense van Richmond en Koekenaap en waar ook al.
Ek sê nog altyd PG, Etiene Leroux, Herman Charles Bosman en JM Coetzee skryf almal oor dieselfde mense.
PG sê; hier is my mense, Afrikaanse mense. Hulle is dom en eenvoudig en selfs agterlik, maar hulle is pragtig. Ek is lief vir hulle soos hulle is. Die sout van die Aarde.
Bosman skryf oor die Afrikaanse boer in die bosveld. Hy maak eintlik van hom `n bespotting, maar op so `n manier dat hulle vir hulleself kan lag, en so beklemtoon hy inderdaad wat hy van hulle dink: dat hulle onnosel is, "Rock spyders".
Leroux weer sê; Hier is die mens, toevallig Afrikaans in my stories, maar universeel in hulle sotlikheid, en dan gaan hy aan en beklemtoon die mens se onnoselheid deur satire. Pynlik lagwekkend. Ek is mal daaroor, dink hy was moontlik die beste Afrikaanse krywer van satire in die geskiedenis.
Coetzee skryf ook oor die universele mens, maar hy draai geen doekies om nie. Die mens is afstootlik en gaan grootliks morsig om met die lewe. Die enigste ou wat die mens se sotlikheid verder en dieper, tot op die punt van kots ontbloot het, was JP Sartre in sy "Nausea".
Iewers tussen die ouens, maar dalk nader aan Leroux en PG skryf ek soos ek die lewe sien. Maar iewers tussen Coetzee en Sartre is moontlik hoe ek die mensdom en die lewe beskou.
So, iewers in my stories is oom Koos van Richmond en Kleinsarel van Pofadder, maar ook `n Bill Clinton, `n Rockefeller en `n Arabier en `n Griek. Orals waar daar mense is is daar gekhede en sotlikhede, en dus stories om te vertel.
Vreemd genoeg, van die sappigste stories gebeur rondom my … en ek mag nie daaroor skryf nie omdat ek dalk gedagvaar sal word vir laster, al is die stories die reine waarheid 😀
op April 3, 2013 at 5:19 nm brieweuitdievreemde
Louwie, die bogenoemde opsomming van die verskillende skrywers & hul werke is eenvoudig briljant. Het lanklaas so 'n akkurate, bondige en goeie vergelyking gelees oor skrywers se werke.
Ja, jy skryf oor almal as jy mense beskryf, hier daar en oral, want sotlikheid is – soos jy se – oral dieselfde, ook in my eie lewe. Sotlikheid en kleinlikheid – eienskappe wat niemand graag erken nie, maar dis daar. Af-en-toe sien ek myself "van agter af" in 'n spreekwoordelike spieel, soos ander my dalk soms sien – en dis altyd 'n BAIE humbling ervaring. Ek weet nie hoe 'n mens jou skadu ooit heeltemal integreer nie, jy leer seker maar net om daarmee saam te leef.
op April 25, 2013 at 7:16 nm Louwie
Dankie Dalene 😀 Briljant is nie eintlik `n woord waarmee ek gemaklik saam leef nie. Daar is altyd plek vir verbetering, dit nou bo en behalwe die duisend ander ouens wat dit beter kan doen 😥
Is dalk soos hulle sê: Jy hou nie van ander nie omdat jy jouself (en jou geite) so duidelik in hulle herken.