Kerr verander suksesvol van koers | Netwerk24
Deur Jonathan Amid 22 September 2019 00:00
Doodslied vir Duitsland deur Philip Kerr, vertaal deur Zirk van den Berg. Uitgewer: Jonathan Ball. Prys: R250.
'It is not what they built. It is what they knocked down. It is not the houses. It is the spaces between the houses. It is not the streets that exist. It is the streets that no longer exist. It is not your memories which haunt you. It is not what you have written down. It is what you have forgotten, what you must forget. What you must go on forgetting all your life." – James Fenton in A German Requiem.
Hierdie gepaste aanhaling anker die oorweldigende ontluisteringsgeskrif wat Philip Kerr ter afsluiting van sy gevierde Bernie Günther-speurreeks, die sogenaamde Berlin Noir-trilogie, aan lesers bied.
Die woord "requiem", wat in Afrikaans as dodemis of sielsmis vertaal word, is 'n veelduidige begrip wat nie maklik ontsluit word nie. Die vertaler het besluit op "doodslied", 'n gepaste keuse in ag genome die bronteks, A German Requiem, se eie "musikale" eienskappe – met klem op dramatiese, intense tonele afgewissel deur ligter, speelse oomblikke. Lig en donker stoei; taal vermolm, verhelder, ontsluit en begeester. Die mis is swaar en moeilik verteerbaar: Rou as proses én gebeurtenis; pyn as katarsis; treurgrond; verwonding en vrees aan die vergetelheid ontruk . . . onthou om te kan vergeet.
Hierdie vertaling, die tweede agtereenvolgende een deur Zirk van den Berg, is van meet af aan indrukwekkend, veerkragtig en gevoelvol nadat die vorige twee, Hans-Nazi's (deur Elsa Silke vertaal) en Doodsbleek, reeds 'n groot indruk gemaak het.
Wat die derde boek egter onderskei, is onder meer dat dit in 1947, ná die Tweede Wêreldoorlog, afspeel. Pleks van 'n Duitsland in die greep van Nasionaal-Sosialisme, magsvergrype, hebsug en blatante gewelddadigheid, word die blik gekaats op 'n samelewing wat leer hoe om aan te pas en trauma te verwerk en sweempies normaliteit in die alledaagse te herintegreer.
Waar die eerste twee boeke die buitestander Bernie Günther kon aanwend as 'n lens om tot die "hart van die hoer" deur te dring en lesers tot die uiterste te vermaak te midde van allerlei gruwels, is daar 'n besliste koersverandering in boek drie.
Kerr het 'n Duitsland vasgevang in 'n tydperk van oorgang, oordenking, onsekerheid en nabetragting, wat in die oorspronklike teks tot swaarder en uiters melancholiese dog liriese prosa uitgeloop het.
Lesers van Doodslied vir Duitsland sal 'n teks teëkom wat munt slaan uit Afrikaans se vermoë om tegelyk stemmig, ontstemmend, emosioneel gelade, meesleurend, rou en selfs oorrompelend te wees. Aanhalings ter stawing het weens beperkte ruimte in die slag gebly, maar die vertaler stel sy instinktiewe begrip van Afrikaans as 'n gepaste taal van rou, onthou en ontnugtering ten volle ten toon.
Waar die oorspronklike Engels sagter op die oor sou val – ligter en makliker om te verteer – voel Van den Berg se taalgebruik veel nader aan die gees en gevoel van Duits. Die roman in sy geheel, en etlike individuele passasies, staan in die teken van verlies en verganklikheid: gespierde taal wat bult, so gebrei en gevat dat die leeservaring steeds 'n groot mate van genoegdoening en plesier inhou ondanks die mineurtoon.
Die moord op 'n Amerikaanse Nazi-jagter vorm die kern van die plot, maar die roman se dryfkrag lê opgesluit in die Kerr-visie van menslike feilbaarheid, pogings om betekenis te ontsluit, en uiteindelik vorms van medemenslikheid te maak werk in die aangesig van hopeloosheid, hartseer en die dood.
Sommige vra dalk hoekom Engelse boeke vir die Suid-Afrikaanse mark in Afrikaans vertaal moet word.
Van den Berg se loflied aan Philip Kerr se onvergeetlike trilogie vra eerder hoe dit moontlik is om nié so 'n taak met hart en siel aan te pak nie.