Gesondheidsdepartement ‘minagtend’, ‘smalend’ oor kommentaar(Argieffoto: Unsplash) Die departement van gesondheid het ŉ “minagtende” en “smalende” houding getoon jeens die openbare kommentaar wat ingedien is oor die voorgestelde gesondheidsregulasies, terwyl senior amptenare in die departement boonop neerhalende kommentaar oor insette gelewer het. Dit blyk uit hofstukke in die organisasie Sakeliga se aansoek dat die omstrede regulasies laat vaar word omdat dit “onwettig en ongrondwetlik” is. “Dit is vir my fassinerend hoe almal nou ŉ wetenskaplike kenner is wat immuniteit en die virus-RNA-struktuur verstaan,” is een van die opmerkings wat dr. Nicholas Crisp, adjunk-direkteur-generaal van die departement van gesondheid, luidens die hofrekord gemaak het. ‘n Uittreksel uit die hofstukke. Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, sê in ŉ beëdigde verklaring wat by die hof ingedien is, die departement het nie die organisasie se inset waardig van ŉ reaksie beskou nie en het dit oënskynlik saam met ander kwessies “gebondel” wat met soortgelyke minagting behandel is. “Die sarkastiese, eiegeregtige en afwysende benadering van dr. Crisp is uiters betreurenswaardig en het enige billike pogings deur lede van die publiek en openbarebelangegroepe verhoed om met die regering te beraadslaag om oplossings te vind vir die openbare en regsomstredenheid wat die 2022-regulasies veroorsaak het,” lui Le Roux se verklaring. Crisp merk volgens die hofrekords ook op dat hy kan “sien sekere partye is vasbeslote om die Suid-Afrikaanse publiek weens Covid siek te maak” en dat dit “hartseer” is. Hy sê voorts ŉ amptelike aankondiging, dat die departement ŉ tweeledige benadering gaan volg om mense te beskerm, gaan veel doen om “ons kritici en teenstanders te kalmeer”. Volgens Sakeliga se strategiese ontledingseenheid, wat deur honderde bladsye dokumente gesif het, het die regering ŉ “chaotiese” kommentaarproses gevolg om die wysigings aan die Wet op Gesondheid te stoomroller om te verseker dit word gepromulgeer. Ingevolge die gesondheidsregulasies wat op 4 Mei aanvaar is, word ŉ maksimumkapasiteit van 50% steeds vir binnenshuise venues gehandhaaf, terwyl bewys van inenting gelewer moet word. Dieselfde geld vir buitelugvenues, terwyl reisigers wat Suid-Afrika binnekom, steeds die uitslag van ŉ PCR-toets of inentingsbewys moet lewer. Die minister van gesondheid, dr. Joe Phaahla, het op 15 Maart gevra vir openbare insette oor die konsepregulasies by wyse van ŉ openbaredeelnameproses. Ingevolge wetgewing moet drie maande hiervoor toegelaat word. Die proses is egter kortgeknip toe die minister die regulasies ieder geval op 4 Mei gepromulgeer het. In daardie stadium is meer as 300 000 kommentare reeds ontvang. Sakeliga se ontleding wys teen dié datum was die verwerking van die kommentaar egter hoogstens 67% afgehandel. Slegs 132 sogenaamde “unieke kommentaar” wat deur “unieke senders” gestuur is, is as substantiewe kommentaar ingesluit uit die meer as 300 000 insette wat in die geheel ingedien is. Hiervan blyk dit dat slegs 77 insette eindelik aanvaar is. Die departement het glo versuim om voorleggings van verskeie gesaghebbende organisasies, regslui en ander kundiges te oorweeg, óf het dit oorweeg, maar verontagsaam. Hierdie organisasies sluit in die Vereniging van Moslem-beroepslui van Suid-Afrika, Dear South Africa, Sakeliga, die Inligtingsreguleerder, die werkgewersvakbond Neasa, die Suid-Afrikaanse Tandheelkundevereniging, die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging en die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Eiendomseienaars. Volgens Sakeliga het ’n ewekansige steekproef van 500 kommentare gewys dat 97% van diegene wat insette gelewer het, die regulasies verwerp. Altesame 3% het dit gedeeltelik of in die geheel gesteun. Sakeliga sê dit lyk of die departement nie geweet het hoe om die kommentaar behoorlik te assesseer nie en dat hy ook nie van voorneme was om die kommentaar te oorweeg nie – maar dit bloot wou laat lyk dat hy die proses gevolg het. Die departement se taakspan wat die kommentaarproses moes hanteer, het reeds in Maart gewaarsku dat ŉ uitstel vir die tydperk vir kommentaar oorweeg moet word omdat die span slegs 4 500 insette per dag kan hanteer. Die span erken ook dat hulle nie binne die voorgeskrewe tydperk die kommentaar sal kan verwerk nie. Sommige van die insette is boonop uitgewis en die departement word volgens die hofdokumente gewaarsku dat dit kan beteken die departement word gesien as dat hy selektief na die publiek luister. ‘n Skermgreep uit die hofstukke. Diegene wat in hul kommentaar byvoorbeeld aangevoer het dit maak geen sin om ŉ masker te dra wanneer jy ŉ restaurant binnegaan en dit dan af te haal sodra jy gaan sit nie, se kommentaar is verwerp omdat daar “bewys is die dra van maskers is doeltreffend teen die verspreiding van die virus”, terwyl sosiale afstand ook op die perseel gehandhaaf moet word. Teenkanting teen die verbod op nagwake of sogenaamde “after tears”-byeenkomste, is verwerp omdat nagwake en “after tears” volgens die departement “onbeheerbare superverspreidergeleenthede is”. Diegene wat hul teenkanting teen gedwonge inenting te kenne gegee het, se kommentaar is glo ook verwerp. ‘n Skermgreep van ‘n uittreksel uit die hofstukke. Kommentaar wat nie na die presiese spesifieke bepalings in die regulasies verwys het nie, is ook summier uitgegooi. Daniel Nkuna, luidens die hofstukke verbonde aan die departement se direktoraat vir omgewingsgesondheidsdienste, sê volgens die hofrekords die span is van mening dat sommige mense glad nie die regulasies gelees het nie, maar die mening huldig dat dit verwerp moet word. ‘n Skermgreep uit die hofstukke.