Nuuskommentaar: Gaan die oppergesag van die reg duik?Foto: Gnatj.com In leserskommentare word gereeld groot gewag gemaak en selfs die draak gesteek met “FW se wigte en teenwigte wat nie werk nie”. Tog word breedweg toegegee dat die howe wel funksioneer soos hulle moet – uiteraard met enkele uitsonderings soos die Renate Barnard-saak. Daar is tans weer verskeie uitsprake van binne die ANC wat die toekoms van onafhanklike howe in die gevaarsone plaas. Die dubbelpratery oor die rol en oogmerke van die Grondwet en die regspraak in Suid-Afrika kan tot groot mate na die geskiedenis van die ANC herlei word. Verskeie van die topleiers van die ANC is bekende konstitusionaliste, terwyl ander rewolusionêre is. Onder die konstitusionaliste was, en is, van die land se voorste regsgeleerdes. Hulle was goed toegerus om as ANC-onderhandelaars op te tree tydens die Kemptonparkse onderhandelinge. Die oorgangsgrondwet was skaars voltooi, of ’n nuwe boek, Fundamental Rights in the New Constitution, sien die lig wat ook wyd aan regstudente voorgeskryf word. Onder die skrywers tel bekendes in ANC-geledere soos Davis, Cachalia en Maduna. Hul kennis en ingesteldheid het baie daartoe bygedra dat die ANC groot aansien in die buiteland geniet het. Maar was hulle toe al die tyd “nuttige idiote” van die rewolusionêre groep? Heelwat het hulle immers nou as leiersfigure laat geld in die #ZumaMustFall-veldtog. Onder hul bekommernisse is die wyse waarop die Grondwet afgerem en geminag word. Die jongste grondwetlike krisis wat skaars ’n wenkbrou laat lig het, was toe eers ’n minister en adjunkminister, en toe pres. Jacob Zuma self gesê het die Grondwet moet gewysig word om artikel 25 so te wysig dat onteiening van grond sonder vergoeding kan plaasvind. Tegnies is Zuma in die sop hieroor, want hy het nuwe beleid gaan verkondig sonder dat daardie nuwe beleid eers deur die ANC se beleidskongres goedgekeur is. Dr. Corné Mulder, die Vryheidsfront Plus se parlementêre woordvoerder oor justisie, het egter ’n nuwe kommer onder verantwoordelike burgers verwoord oor planne om die regbank “radikaal te transformeer”. Hy wys daarop dat die Sunday Times meen senior ANC-leiers meen die regters is teen-rewolusionêr. Dr. Mulder sê die ANC moet besef die regbank behoort nie aan hom nie. “Die voorneme van die ANC om te probeer inmeng met die proses ingevolge waarvan regters deur die Geregtelike Dienstekommissie aangestel word, moet ten sterkste veroordeel word. “Dit is duidelik dat die ANC nie daarvan hou dat die regbank hom tot verantwoording roep soos telkemale in die onlangse verlede gebeur het nie. Dit is die taak van die regbank om die Grondwet en die reg ter wille van alle landsburgers in stand te hou. “Dit raak duidelik dat die ANC nie glo in die oppergesag van die reg nie, maar in die oppergesag van die ANC. “Die VF Plus sal voortgaan om die skeiding van magte tussen die regsprekende, uitvoerende en wetgewende gesag jaloers te bewaak en om die ANC se voorgenome planne op elke wyse moontlik teen te staan,” sê dr. Mulder. Die Daily Maverick hanteer die kwessie in drie artikels op een dag. In die eerste artikel word die situasie mooi opgesom: “Last week, President Jacob Zuma decided not to suspend National Prosecuting Director Shaun Abrahams, stepped up his Oprah-ish Free Land For Everyone campaign, and watched from the wings as Sassa did everything it could to bungle the delivery of social grants flowing to increasingly desperate millions of South Africans. Under cover of this busy news week, and as Bathabile Dlamini continued to reinvent the meaning of Satan, Zuma helped undermine the state in two critical ways.” Die tweede storie handel juis oor die pogings om “progressiewe” regters aangestel te kry. “There can be no doubt that judges and the judiciary in general are not President Zuma’s close and intimate friends. So, when there is movement in the arena around judges and the way they are appointed, it is important to sit up and take notice. On Friday, Zuma said he was nominating Constitutional Court Judge Raymond Zondo to take over as Deputy Chief Justice. The night before, he had removed three of his representatives on the Judicial Service Commission. And on Sunday came news that the ANC wanted to ensure that only ‘progressive’ judges ended up on the Bench. In die derde storie word probeer om uit te pluis wat die ANC se beleid oor grondhervorming sonder vergoeding is. Uit verskeie uitsprake van Zuma blyk dit sy sentimente lê by ’n beginsel bekend as parlementêre soewereiniteit. Zuma het gereeld sy frustrasie uitgespreek dat die parlement wette aanneem, maar dat dit dan deur die howe as ongrondwetlik verklaar word. Dit is omdat Suid-Afrika nou ’n stelsel het van die oppergesag van die reg (Grondwet) (rule of law). Oor of Suid-Afrika nou ook ’n regstaat is (wat dikwels gebruik word as sinoniem vir oppergesag van die reg), is daar nie altyd akademiese eenstemmigheid nie, en ook nie of dit goed of sleg is as dit nie so is nie. Feit is, die oorgangsgrondwet het verklaar dat Suid-Afrika ’n regstaat is, maar nie die finale Grondwet nie. Een van die tipiese eienskappe van die regstaat is dat ’n konsentrasie van mag verbied word. Dit was in ’n stadium duidelik dat die ANC die land vanuit Luthuli-huis regeer het, en dat die parlement net ’n rubberstempel was. Al is Suid-Afrika nou tegnies nie meer ’n regstaat nie, is onder meer deur hofsake verhinder dat die ANC steeds sy parlementêre koukus van buite kon beheer. Zuma se klagtes dat die howe hom en die ANC verhinder om hul werk volgens meerderheidswil te doen, is ’n goeie voorbeeld van ’n onbegrip van die verspreiding van mag. Wat hy bepleit, is nie meer ’n demokrasie nie, maar ’n diktatuur van die meerderheid. ’n Grondwet is wel veronderstel om ’n lewende dokument te wees, en gereeld gewysig te word. Maar in die hande van die ANC, en veral met die konstitusionaliste wie se rol baie verklein het, is veranderings byna gewaarborg om rampspoedig te wees.