C.W.M. du Toit het 'n groot deel van sy jongelingsjare deurgebring op die plaas Kleinbos (of Kleinbosch) in Daljosafat, distrik Paarl. Goewerneur Simon van der Stel het dit in 1692 aan die Hugenote-vlugteling en stamvader van die familie Du Toit in Suid-Afrika, Francois du Toit, gegee. Dié plaas was eeue lank in besit van die Du Toit-familie; die herehuis is in Januarie 2017 in 'n brand in puin gelê. Ds. Du Toit se vader en grootvader is albei op die plaas begrawe, waarop die Hugenote-Gedenkschool ook staan. Sy vader het begin met die Afrikaanse Taalbeweging en was 'n stigter van die Afrikanerbond, eerste vertaler van die Bybel in Afrikaans, superintendent van onderwys in Transvaal van 1883 tot 1889, lid van die Transvaalse deputasie na Europa in 1883–'84, redakteur van die Die Afrikaanse Patriot, skrywer, konsulent van die Gereformeerde Kerke onder die Kruis, ens.
Ds. Du Toit het in November 1924 vir vyf weke na lidmate van die Gereformeerde kerk Eldoret in Kenia gegaan om onder meer katkisasie te gee en die sakramente te bedien. In hierdie tyd het die gemeente eindelik ’n stuk grond gekoop waarop later ’n kerkgebou sou kom.
In die Vrystaatse hoofstad was al drie sy voorgangers bekende figure in die Gereformeerde Kerkverband: ds. Willem Postma (1903–1915) was bekend as die skrywer dr. O'kulis en ’n kampvegter vir Afrikaans, ds. Izak Krüger, 1916–1923 (ook ds. Du Toit se voorganger in Aliwal-Noord en opvolger in Bloemfontein, wat hier gebly het tot 1945) is in 1920 op 'n vergadering van die gesamentlike kommissies vir die vertaling van die Bybel in Afrikaans as sameroeper aangewys van die vertalers wat die Formuliere vir die drie Afrikaans-Hollandse kerke moes vertaal, en dr. C.J.H. de Wet (1923–1925) was later professor in die teologie aan die kerk se Teologiese Skool op Potchefstroom.
Aanvanklik is die chiliasme nie as 'n nuwe leer aangebied nie, maar hoofsaaklik as 'n antwoord op vrae wat gewoonlik in die prediking agterweë gebly het en vanweë die verwaarlosing van die profetiese geskrifte in die Bybel. Ds. C.W.M. du Toit het die chiliasme aangebied as die suiwere eskatologie (volgens die WAT: Leer van die laaste dinge; kompleks van leerstukke en voorstellings aangaande die laaste of uiterste dinge wat betref mens, maatskappy en kosmos.”) en het die gereformeerde standpunt oor verskeie aspekte van die eskatologie as dwaling aangedui.
Ds. C.W.M. du Toit het hom sterk opgestel teen talle publikasies oor hierdie sake wat aan die begin van die 20ste eeu en ook later verskyn het. Dat die Gereformeerde Kerk nie op sinodale vlak 'n uitspraak wou lewer oor die chiliasme nie, het dit verder bygedra tot die geloofwaardigheid daarvan. Vanweë die kortstondige bestaan van die Gereformeerde Kerke onder die Kruis en omdat die chiliasme nie verder amptelik verkondig is nie behalwe deur ds. C.W.M. du Toit, was die aanhangers daarvan hoofsaaklik aangewys op selfstudie sodat dit vandag moeilik is om die chiliasme as 'n eenvormige leer by lidmate aan te dui. Chiliaste verskil onderling dikwels baie van mekaar. Danksy die publikasie van artikels en preke in Die Getuie, wat herdruk is en verskyn het in die gemeenteblad van die Vrye Christelike Gereformeerde kerk op Frankfort, het di. S.J. en C.W.M. du Toit se opvattings behoue gebly. In 1971 het 'n herdruk van ds. S.J. du Toit se Die onvervulde profesieë van 1878 verskyn.
Hy het in 1929 uit die bediening getree en is in Oktober daardie in 'n tussenverkiesing onbestrede tot die Unie-Volksraad verkies vir die Nasionale Party in die kiesafdeling Edenburg) nadat min. Beyers bedank het. Ná 'n tussenverkiesing in Julie 1932, wat hy net-net teen die Suid-Afrikaanse Party gewen het, verteenwoordig hy Colesberg (hy het as LV vir Edenburg bedank om daaraan deel te neem), maar kom in die algemene verkiesing van 1938 derde in Krugersdorp teen die Arbeidersparty en Verenigde Party (VP). Op 12 Oktober daardie jaar keer hy terug na die Volksraad as LV vir Marico, nadat hy die VP-kandidaat met net 49 stemme geklop het en die tweede NP-Volksraadslid vir Transvaal geword het naas adv. Hans Strijdom.
“Indirek maar tog effektief het op hierdie ongelukkige toestand die Krisis-kongres van 3 Junie 1941 te Bloemfontein gehou, 'n sterke invloed uitgeoefen. Die ontbindingsproses is gestuit. Ná die verwerping van sy Nuwe Orde deur hierdie Uniale Kongres het adv. Pirow, wat hom toe op die Transvaalse Provinsiale Kongres beroep het, ook daar die nederlaag gely. Op die parlementêre posisie kon dit egter geen onmiddellike uitwerking hê nie. Dit kon en sou ook geskied, maar alleen langs 'n lange en pynlike weg.
“. . . Die Afrikanerdom was nou weer op koers en, wat sy innerlike wese betref, nie meer op die voetspoor van 'n ander volk met 'n ander ideologie nie. Sy eie nasionale siel was gered en ooreenkomstig sy eie aard en geskiedenis kon hy homself nou weer ten volle uitlewe. Losgeruk uit die Nasionaal-sosialisme van Pirow en Van Rensburg, wat ten slotte tog ook net maar dié van Hitler was, kon hy nou op sy eie tyd en wyse sy pad bewandel na 'n eie onafhanklike Suid-Afrikaanse republiek, van vreemde bande vry.”
In 1941, tydens die Tweede Wêreldoorlog, was daar 'n konfrontasie tussen Hans van Rensburg se militaristiese Ossewabrandwag (OB), wat Suid-Afrika se oorlogspoging deur sabotasie wou ondermyn, en die Nasionale Party (NP), onder leiding van dr. D.F. Malan. Ds. Du Toit was 'n ondersteuner (en nieamptelike verteenwoordiger in die Volksraad) van die Nuwe Orde, 'n beweging wat in September 1940 gestig is deur Oswald Pirow (1890-1941), wat verskeie portefeuljes as minister beklee het. Pirow het meermale nouer samewerking bepleit tussen die OB en die Nuwe Orde, wat hom beywer het vir ’n Nasionaal-sosialistiese bestel in Suid-Afrika. Die Nuwe Orde het die Brits-Joodse imperialisme en kapitalisme verwerp, asook die beginsels van die demokrasie. ’n “Nuwe orde” moes geskep word waar sosialistiese beginsels hernuwing in die gemeenskap moes bewerkstellig. Hul strewe was ’n blanke, Christelike, Nasionaal-sosialistiese republiek los van die Britse Ryk en gegrond op die beginsels van staatsgesag en nasionale dissipline. Vanweë sy Nasionaal-sosialistiese uitsprake het Pirow spoedig met adv. J.G. Strijdom, die leier van die HNP in Transvaal, in botsing gekom en aan die begin van 1942 is sy bande met die party verbreek.
In 1941 het ’n opspraakwekkende konfrontasie ontstaan tussen ds. Du Toit en ds. P.J.S. de Klerk van die Gereformeerde kerk Pretoria-Oos. De Klerk het in die stryd tussen die OB en Nasionale Party kant vir die NP gekies nadat hy voorheen simpatie met die Ossewa-Brandwag gehad het, waarskynlik vanweë sy oortuiging dat die beweging diktatoriale neigings en toenemende belangstelling in die rigting van die Nasionaal-sosialisme geopenbaar het. De Klerk het ook hewig teen die Nuwe Orde te velde getrek, 'n stryd wat 'n polemiek in die koerante ontketen en op 'n openbare debat uitgeloop het. Die Transvaler van 13 Junie 1941 het 'n lang brief deur De Klerk geplaas waarin hy die Nuwe Orde verwerp het omdat dit nie op "die ewige beginsels van Gods Woord met sy leer van die soewereiniteit van God" gegrond was nie. 'n “Nuwe orde” in Suid-Afrika moes volgens hom op Calvinistiese beginsels gegrond wees. Hy het geskryf hoewel hy pro-Duits voel, sou hy die staatsvorm van die Nazisme nooit vir sy volk en land kan ondersteun nie.
Enkele dae later het die regeringsgesinde koerant Ons Land op sy brief gereageer en sy standpunt oor die Nazisme geloof, hoewel hy as ’n “verbitterde pro-Duitse Republikein" bestempel is. Hierna het 'n uitgebreide briefwisseling tussen ondersteuners en teenstanders van die Nuwe Orde in Die Transvaler gevolg asook ’n hewige meningsverskil tussen dr. De Klerk en ds. Du Toit, toe nog LV vir Marico. In Die Transvaler van 10 September 1941 het ds. Du Toit vir De Klerk uitgedaag om hom binne die volgende twee maande op enige openbare platform te ontmoet om te debatteer oor De Klerk se stelling dat die inhoud van ds. Du Toit se pamflet oor die Nuwe Orde "in flagrante stryd met Gods Woord" sou wees. Dit het uitgeloop op 'n openbare debat op 23 Oktober 1941 in die Nasionale Klubsaal in Paul Krugerstraat, Pretoria, waar ds. Du Toit sy siening verdedig het dat "die Nuwe Orde met sy Nasionaal-sosialistiese grondslag vir Suid-Afrika vir ons Boerenasie aanneemlik is en versoen kan word met die Calvinistiese lewensbeskouing". De Klerk het dit betwis. Aansienlik meer mense het opgedaag as vir wie plek in die saal was, maar onder die voorsitterskap van oudmin. P.G.W. Grobler, ook ’n Gereformeerde lidmaat, het die debat ordelik verloop. Luidens koerantberigte die volgende dag het De Klerk se betoog op die volgende stelling berus: "Vir die Calvinisme is die indiwidu, die volk, die gesin, die kerk, die skool, die wetenskap, die pers, die radio en die kuns selfstandige kringe en hulle mag nie deur die staat oorheers word nie.” Dit weerspieël De Klerk se sterk Calvinistiese oortuigings. Sy veroordeling van die Nasionaal-sosialisme het hom in botsing met ondersteuners van die Ossewabrandwag gebring, ook in Gereformeerde kringe, soos enkele professore aan die Potchefstroomse Universiteit wat hoë range in die Ossewabrandwag beklee het en hulle eweneens as Calviniste beskou het. De Klerk het oudergewoonte sonder huiwering opgetree wanneer hy oortuig was van sy saak. Hy het die saak by die Sinode van Maart 1942 aanhangig gemaak, maar die Sinode was nie bereid om hom duidelik uit te spreek oor die grondslag van die Nasionaal-sosialisme nie en het deputate aangestel om die saak te ondersoek, terwyl die professore van die Teologiese Skool versoek is om 'n manifes oor die Nuwe Orde uit te reik.
Oor wat daarna gebeur het, skryf J.M. van Tonder in Die pastorale rol van die Hollands-Afrikaanse kerke gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945): “Die kerk het spoedig oor die Nuwe Orde geoordeel. Twee maande na die stigting van die Nuwe Orde het die Gereformeerde Kerk se Partikuliere Sinode van Transvaal vergader. Tydens hierdie vergadering het proff. C.J.M. de Wet en J.D. du Toit 'n verklaring oor die Nuwe Orde ingedien. Hulle het die Sinode versoek om hierdie ‘allerbelangrikste maar ook allergevaarlikste’ beweging te verwerp. Hulle het aangetoon dat daar in die beweging 'n vergoddeliking van die staat en die volk is, soos by die nasionaal-sosialisme. Deputate is aangewys om namens die Gereformeerde Kerk op enige persberigte wat oor hierdie besluit van die Sinode geplaas word te antwoord. Die Sinode versoek die ander Afrikaanse kerke om hulle ‘in gelyke gees’ hieroor uit te spreek. Die Sinode het ook voorgestel dat 'n pamflet opgestel word oor die gevaar van die Nuwe Orde, en dat dit aan alle lidmate versprei word.” Ds. Du Toit, bestuurslid van die Nuwe Orde, het in die pers gereageer op hierdie besluit. In Die Kerkblad get hy die Nuwe Orde as die oplossing vir 'n nuwe Republikeinse Staat verdedig. Hy het daarop gewys dat die Nuwe Orde hom vir die stigting van 'n Suid-Afrikaanse Christelike blanke nasionaal-sosialistiese republiek beywer. In Die Volksblad van 17 Februarie 1941 het hy voorgestel dat die kerke self die bepalings van Christelike godsdiens vir die Beweging kon opstel. Prof. G.M. Pellissier van die teologiese fakulteit van die Universiteit van Pretoria het gereageer op die polemiek en die gedagte van 'n nuwe orde verdedig. Volgens hom moes die kerk sy deel bydra tot die uitbouing van 'n nuwe orde, maar so dat die staat Christelik sou wees. Hy het daarop gewys dat die Afrikanerdom nie 'n ander volk se orde wil hê nie, in besonder nie 'n Britse orde nie, maar 'n eie Afrikaner nasionaal-sosialistiese staat. Volgens hom het sosialisme in dié konteks volkswelsyn beteken.
Ds. Du Toit het hom vir die onderwyssaak beywer deur in skoolrade en -kommissies te dien asook in die raad van die Grey-universiteitskollege in Bloemfontein, voorloper van die Universiteit van die Vrystaat. Hy was lid van die hospitaalraad en bestuurder van die kraaminrigting in Bloemfontein. Ook het hy in die bestuur van die Calvinistiese Bond gedien.
↑ (af) Die chiliasme in die Gereformeerde Kerk en 'n antwoord daarop, artikel in In die Skriflig, datum en skrywer onbekend.