Elza Reads: Grensgeval deur Marita van der Vyver
Beveel aan: As jy van Marita van der Vyver hou en weet hoe sy toor met woorde en stories - verseker ja. Moenie 'n oorlogstorie of reisjoernaal verwag nie.
"Jy weet nie wat die werklike belangrike besluite in jou lewe is terwyl jy hulle neem nie. Eers later, wanneer jy terugkyk, besef jy dat alles anders sou uitgewerk het as jy daar anders besluit het."
Ek weet nie hoe geskik dit is om 'n boekresensie in brief-formaat te doen nie. Aangesien die hooftema van Grensgeval, Angel se brief aan Mercedes is, voel ek ook sommer lus om 'n brief te skryf.
My naam is Mareli en ek het ook groot geword as 'n plattelandse muis waar ons geleer is om mense wat meer as 10 jaar ouer as jy is, as Oom en Tannie aan te spreek. As die "Tannie" dus onvanpas is, aanvaar tog maar dis vir ons Afrikaanse meisies van weleer 'n aanspreekvorm van respek. Om Tannie te jy en jou, sal net inperk hoeveel respek ek vir Tannie se skryfkuns het.
Ek was in Standard 9 toe Die Dinge van 'n Kind gepubliseer is en wonder bo wonder, het my Ma my toegelaat om dit te lees. My streng Gereformeerde Pa het natuurlik fronsend toegekyk. (Nou het Tannie sommer ook 'n idee hoe oud ek is).Daar het ek dus vir die eerste keer kennis gemaak met die Grensoorlog. Of beter gestel, eers regtig kennis gemaak met die realiteit van die grensoorlog en nie die komiese vermaak wat vir ons opgedis is in Boetie gaan Border toe nie. Ooooe ons het almal geswymel oor Arnold Vosloo. Ek doen dalk nogsteeds. Die man het darem nes 'n goeie rooiwyn, goed verouderd.
Met die lees van Tannie se jongste boek, besef ek met 'n skok dat ek ek regtig absoluut niks weet van die oorlog op die grens nie. Watter grens? Okay, nou oordryf ek bietjie. Maar ook maar net effens. Presies soos in Tannie se boek, het ons almal net geluister na wat die Dominee, die onderwysers en ons ouers ons vertel het. In my geval, was dit 'n ronde nul. Die beste van alles, ek het Geskiedenis as vak gehad tot in Matriek. Ook in daardie sylabus is daar geen woord gesprook nie.
In 'n kwessie van 'n week het ek baie gelees, baie bepeins en ure met my man gesels. Hy weet so bietjie meer as nul. Ek gaan my egter nie in hierdie skrywe uitlaat oor wat my gevoel nou oor die grensoorlog is nie. Want dan moet ek begin gesels oor waar ons land tans is ook. Ek is egter nie 'n vereerde skrywer of politieke joernalis of iemand van belang dat daar enige ag geslaan sal word op my woorde nie.
"Hoop is soos vloeistof wat in 'n breekbare kruik gestoor word en hulle kruik het telkens in skerwe gespat...... En tog is die houer elke keer wonderbaarlik herstel, oor en oor gevul met persoonlike en politieke hoop, soos ook met die meeste van hulle medeburgers gebeur het. Al die skerwe weer aanmekaar geplak elke keer met meer krake as voorheen, die houer al hoe leliker. Maar skynbaar onvernietigbaar." (bl 169)
"Die onverdraagsaamheid tussen rasse en klasse is meer blatant as ooit tevore, die korrupsie van politieke leiers en die geldgierigheid van gewetenlose sakelui het alles besmet, die geweldige misdaad en die minagting van menselewens maak haar gereeld moedeloos. Al wat sy kan doen, is om daardie stukkende kruik van haar maar weer vol goeie voornemens te giet - en te hoop dat alles nie sal uitlek terwyl sy hierdie lydensweg saam met haar landgenote aflê nie."
Ek was self maar 'n blote kind toe ek Die dinge van 'n kind gelees het. Toe ek nog geglo het soos 'n kind, gehoop het soos 'n kind en gedink het soos 'n kind. Die slotwoorde in die boek bly my steeds by:
"En wie weet, miskien sal ons eendag, iewers in hierdie land, by mekaar verbystap, mekaar 'n oomblik in die oë kyk en vlugtig wonder: Waar het ek haar voorheen gesien? Iets omtrent haar lyk bekend. En dan sal iets ons aandag aflei en ons sal weer van mekaar vergeet.
En nooit weet dat ons 'n oomblik, sonder 'n raaisel, in 'n helder spieël gekyk het nie."
Meer as 20 jaar later is die dinge van 'n kind egter vêr agter ons en glo ek ook nie meer altyd in eindes nie. Gelukkig of te nie. Is dit blote toeval dat ek soorgelyke woorde as die bogenoemde aanhalings duskant die einde van Grensgeval raakloop?
"Sy het to dusver gedink sy gaan hom weer iewers sien, eendag, toevallig op straat of op die roltrappe van 'n winkelsentrum. Terwyl sy boontoe vervoer word, sal hy op pad wees ondertoe en sal hulle by mekaar verbygly en mekaar vir 'n oomblik in die oë kyk. Mekaar met 'n kopknik vergewe vir alles wat hulle aanmekaar gedoen het."
"Die vyftienjarige Theresa Marais se dagboek is soos die foto van 'n spieël wat val, geneem in die breukdeel van 'n sekonde voordat dit die vloer tref en in ontelbare skerwe spat."
So moet ons almal seker groot word en ontnugter word. Vele van ons word ook maar 'n Grensgeval: Party grens oor alles (huil voortdurend), party grens aan waansin, party huiwer konstant op die grens tussen hoop en wanhoop.