‘Krisis’ met langtermynplan vir Koeberg – verslagDie Koeberg-kernkragsentrale. (Argieffoto: Henk Kruger/ANA) Ten spyte van die versekering van Eskom en ministers in die energiegroepering dat die projek om die Koeberg-kernkragsentrale se lisensie te laat verleng op dreef is, is die Internasionale Kernagentskap (IAEA) diep bekommerd oor Eskom se plan om die aanleg verder te bedryf. ŉ Verslag van die IAEA is maande gelede al aan Gwede Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energiesake, oorhandig, maar is nou eers bekend gemaak nadat die DA ŉ suksesvolle Paia-aansoek ingedien het om toegang daartoe te verkry. Die agentskap het Koeberg in Maart vanjaar vir ŉ inspeksie besoek nadat Eskom aansoek gedoen het dat Koeberg se lisensie hernieu word om sy lewensduur met nog 20 jaar te verleng. Die huidige lisensie verstryk in 2024 en vir goedkeuring dat ŉ verlenging toegestaan word, moet groot opknapping- en moderniseringswerk gedoen word. Hieroor is die agentskap luidens die verslag erg bekommerd. Die IAEA se kommer sluit in die bestuur van die langtermynbedryfsprogram wat nie doeltreffend genoeg is om alles betyds vir ŉ hernuwing gereed te kry nie, ŉ veiligheidsontleding wat nie voldoende vir langtermynbedryf bygewerk is nie, kommer oor die volledigheid en konsekwentheid van stelsels, strukture en onderdele, sowel as aanlegprogramme wat nie behoorlik hersien en in werking gestel is vir die langtermynbedryf van Koeberg nie. Die IAEA het onder meer ook bevind die moniteringstelsel vir die inperkingstruktuur is nie ten volle funksioneel nie. Kevin Mileham, die DA se woordvoerder oor minerale hulpbronne en energie, sê die verslag bevestig dat die plan om Koeberg se bedryfsleeftyd te verleng, “in ŉ krisis is”. Hy sê die IAEA se bevindings wys tensy stappe dadelik gedoen word, Koeberg se lisensie waarskynlik nie in Julie 2024 hernieu gaan word nie. Die DA het in September ŉ versoek by die IAEA se tegniese werkgroep ingedien vir korttermyn- tegniese hulp oor die bestuur van kernkragaanlegte. “Die doel van die versoek was om die IAEA te vra om ŉ span kernkragsentralekenners te voorsien wat kan help met die projek om Koeberg se gebruiksleeftyd te verleng,” sê Mileham. Die DA se aanbeveling is dat die Suid-Afrikaanse regering sy oproep steun om die hulp van IAEA-kenners in te roep om die projek weer op koers te kry. Mileham sê die IAEA se bevindings strook met die bedryfsprobleme wat die Koeberg-kragsentrale die afgelope ruk geteister het. Koeberg se eenheid twee het onlangs uitgeskop en die projek om ses nuwe stoomopwekkers by die aanleg te installeer, sukkel nou al maande lank. Eskom moes aan die begin van die jaar reeds hiermee begin het, maar was nie ten volle voorbereid nie. Die DA waarsku ook lankal dat hoewel beurtkrag nou reeds ondervind word, die situasie aansienlik gaan vererger indien Koeberg se lisensie nie hernieu word nie en die kernkragsentrale in Julie 2024 afgeskakel moet word. Die aanleg lewer net minder as 2 000 MW aan die netwerk. Opgraderingswerk aan Koeberg – om die verlenging van die lisensie te verseker – gaan na raming sowat R20 miljard kos, maar daar is toenemende kommer dat Eskom nie alles betyds gedoen gaan kry nie.