Kom ons los die emosionele gekyf oor taalHans du Plessis. Foto: Nwu.ac.za Deur prof Hans du Plessis Ons sal moet loskom van ŉ oorverhitte emosionele gesprek oor taal. Ons het nie ŉ oorlog nodig nie, en ons kwesbare demokrasie kan dit nie bekostig nie. Om ŉ oorlog te kan verklaar, moet daar immers ŉ vyand wees, want sonder ŉ vyand is daar nie ŉ oorlog nie. Nou hoe nou gemaak as jy oorlogsugtig is, maar daar is nie ŉ vyand nie? Maklik, jy skep ŉ vyand! Verkieslik ŉ kollektiewe vyand, want jy is mos nou tog so lus vir oorlog. Fabriseer ŉ vyand en sweep die massa op om die sogenaamde vyand te bestorm. Nog beter: As daar ŉ vrot regering byderhand is, dwing hulle om die windmeul storm te loop, want dit trek die aandag van mislukking af. ŉ Onregverdige politieke bestel is ŉ legitieme kollektiewe vyand, omdat dit mense verneder, en vernedering is die een ding wat ŉ mens nie sommer net so vergeet nie. As sodanige bestel egter nie meer institusioneel bestaan nie, is dit as ŉ geldige kollektiewe vyand weg en die vrede word gesluit. Die probleem is net dat baie nie die vrede wil aanvaar nie en daarom eers weer ŉ vyand moet skep. Ongelukkig is taal deur die geskiedenis van baie wêrelde heen ŉ gerieflike sondebok omdat dit ŉ hoorbare en algemeen menslike besitting is. Taal is nie net ŉ kommunikasiemiddel nie. Dit is wat jy is, ŉ identiteit, ŉ emosionele dimensie met ŉ verlede en met ŉ brose toekoms. Daarom word taal maklik misbruik as kollektiewe vyand, veral as jy dit ŉ naam soos transformasie gee. Nou word taal die sondebok vir enige onreg. Die grootste bate van taal is tegelyk sy grootste las: Dit is allemensgoed, dit behoort aan almal wat kan praat en daarom het almal iets daaroor te sê. Jy ken dit dan van moedersknie af. Elke taalgebruiker word ŉ taalbeplanner met ŉ oorwoë mening. Kyk nou maar net na die taaldebat, luister na die taalgesprekke, lees koerantbriewe of gesels sommer net met die bure. Die taalgesprek is altyd emosioneel gelade, en meestal wetenskaplik ongegrond. Soos dat ŉ taal sal bly lewe solank dit net gepraat word. Gaan sit nou net en dink ŉ bietjie nugter na oor Afrikaans en die argumente vir en teen die gebruik daarvan. Jy ken dit mos, hoor en sien dit elke dag: Dit is wit en suiwer of dit is die taal van die onderdrukker en dit sluit uit. Dit is die enigste taal van kolonialisme. Nogal oppervlakkig, nie waar nie? Maar ons voer debat op debat, besprekingsprogram op besprekingsprogram, polemiek op polemiek. En verreweg die meeste argumente, vir sowel as teen, is meer emosie as feit. Soos: “Ek het my Afrikaanse kinders na Engelse skole toe gestuur, want die wêreldtaal is Engels.” Seker dié dat Duitse kinders na Engelse skole toe gaan. “My Afrikaanse kind moet in Engels gaan studeer, want Engels is die taal van die werkplek.” Seker dié dat daar nie meer ŉ enkele Franse universiteit in Frankryk is nie. “My handboeke is in elk geval almal in Engels.” Seker dié dat die Japannese handboeke in Japannees vertaal. “Afrikaans kan nie die wetenskaplike dinge verwoord nie.” Seker dié dat ons Afrikaanse mense het wat vir NASA werk. “Swart mense praat nie Afrikaans nie.” Dit is hoekom ek sê ons moet die gesprek oor taal los. Kom ons doen iets. Ek wil niemand dwing om Afrikaans te gebruik nie. As jy dan Engels wil word, is dit jou saak. Moet dit net nie my saak maak nie. Jy kan die taal van jou keuse gebruik waarvoor jy dit ook al wil gebruik. Hou net op om my te probeer dwing om Afrikaans nie te gebruik nie. Ek en jy het dieselfde voortreflike grondwet wat aan ons ŉ vrye taalkeuse gee. Ek vra nie bevoorregting nie; ek vra nie ŉ onbillike bestel nie, ek vra nie die terugkeer na ou ordes nie. Al wat ek vra is die ruimte om in Afrikaans ŉ konstruktiewe bydrae te maak tot ŉ suksesvolle demokrasie. Ek het as Afrikaanssprekende iets positiefs te sê oor suksesvolle onderwys; ek het ŉ Afrikaanse akademiese geskiedenis wat dwarsdeur die wêreld erken word, ek het ŉ Afrikaanse letterkunde wat met die grotes saam gesels. Ek het musiek wat in baie lande se ore weerklink. Kortom: Afrikaans is ŉ bate, nie ŉ las nie. Dit moet net nie van binne of van buite misbruik word vir ŉ oorlog wat nie bestaan nie. Jy hoef nie daarvan ŉ verbeelde vyand te maak nie, want dit is al vir meer as vierhonderd jaar ŉ vriend in Afrika. As dit afgedwing sou word as een enigste onderrigtaal, kan jy dit as vyand bestorm. Jy mag vra wat jy wil, ek vra dat die Potchefstroom-kampus van die NWU Afrikaans bly sodat studente, van watter taal- of kultuuragtergrond ook al, in Afrikaans daar kan studeer. Dié Afrikaanse of nie-Afrikaanse ouers wat hulle kinders in ŉ ander taal wil laat skoolgaan of verder studeer, is vry om hulle kinders na enige van die vele ander Suid-Afrikaanse inrigtings te stuur waar hulle in die taal van hulle keuse kan gaan leer. Maar vir dié wat Afrikaans wil kies, moet daar ŉ ruimte wees om dit sonder skroom te kies. Nee, ek vra nie meer nie, ek sê.