Versindaba » Blog Archive » Resensie: Katalekte (Breyten Breytenbach)
Resensent: Zandra Bezuidenhout “DIE GEHEUE IS ‘N BYEKORF VIR DIE AANDWORD VAN ONS DAE”
Tags: Breyten Breytenbach, Resensie Katalekte, Resensies, Zandra Bezuidenhout resensies	Monday, January 21st, 2013 |
12 Kommentare op “Resensie: Katalekte (Breyten Breytenbach)”
January 17th, 2013 at 8:15 pm Wat presies bedoel die resensent met “flesse” wat “al ‘n bietjie kim op” het met verwysing na Breytenbach se digbundel? Ek sou graag met “vers en kapittel” wil hoor waarna sy verwys…
January 17th, 2013 at 9:09 pm Ek dink die resensent het “skimmel” bedoel.
January 17th, 2013 at 9:50 pm wonder wat “skimmel” – die resensent dalk?
January 18th, 2013 at 9:50 am Breyten, ja, “Kim” kan sekerlik gesien word as ‘n verkorting van die woord “skimmel” wat met verloop van tyd op konfyt ens. vorm. Of dat dit is wat die resensent bedoel het. Die woord “kim” se tweede betekenis (“skimmel”) word in die WAT en HAT verklaar en met voorbeeldsinne geïlllustreer. Pharos vertaal dit met “mould” op konfyt, ens. Ons het byvoorbeeld kim uit kiem wat uit Nederlands kom. Dit sluit aan by die resensent se beeld van die Breytenbach-spens, asook by die betoog in die resensie.
@Liesbeth van die Kaap: Ons kan seker wel die resensent se mening (of kreatiewe gebruik van die woord) hieroor respekteer?
January 18th, 2013 at 11:24 am Die volgende resensie het ek vir FineMusicRadio gedoen in Kaapstad.
Katalekte Breyten Breytenbach
Isbn 978 0 7981 5792 6
Professor in Afrikaans & Kreatiewe Skryfwerk, UK
Die digter met die narrekleed
Katalekte vorm ’n drieluik met Breyten Breytenbach se vorige twee bundels, Die windvanger en Die beginsel van stof. Die woordgoëlaar en oëverblinder is hier aan die woord in ‘n bundel wat die sub-titel dra:”artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan”. By Breytenbach is die ewige verbintenis tussen lewe en dood ‘n deurlopende motief en hierom is daar dan ook ‘n gedig “bardo” (76) wat hierdie oorgange beskryf. Katalekte bevat weer Breytenbach-reëls wat op sy enorme verbeelding dui:
wanneer verbeelding se lettergrepe
nog bewe in die vingers (43)
Verder speel gedigte in op mekaar én ou bekende (en reeds klassieke) verse word herdig en binne die konteks van hierdie bundel word dit gelaai met ‘n navrante siening van die einde-in-sig. Dit is ‘n bundel wat die leser opnuut bewus maak van die digter se besondere klank-gevoeligheid en die spanning tussen prosaverse en korter tekste. Ons vind hier die bekende Breytenbach-handtekening: die ontginning van bekende idiome wat hy nekomdraai:
ons dra die gene van die dood / maar ook die dese van die lewe (118)
aan stront is geen salf te smeer nie (188)
Die plasing van foto’s (soos die digter wat ‘n pampoen vashou) neem ons na die werklikheid. Die digter dwing die leser om kennis te neem van komplekse sieninge van poësieteorie en die verwysing na die kora aktiveer Julia Kristeva se Begeerte in taal en hoe metafore geskep word.
In die lang vers, ”Besinning oor ruimte as katalisator van betekenisvorming” (155 – 158) word die leser medepligtige en aktiewe grafi-leser. Trouens, hierdie bundel dwing jou van die posisie van epi-leser (om die gedig op sy woord te neem) na die ruimte van die grafi-leser as aktiewe, medeskrywer (medeskepper) van die gedig. Hier verneem ons:
“Gedig is leefruimte vir taal” en die volgehoue proses in die digter se oeuvre om die digkuns te verminder, vind ons eweneens hier:
Poësie kom van nêrens en gaan nêrens heen nie – en ondersoek dan daardie nêrens soek-soek
soos ‘n hond na doodsbeendere (157, 158)
Die digter van die paradoks, én die digter van die Oosterse verwysingsisteem; van die verdubbeling en terselfdertyd ónt-kenning van die self. Van die oomblik en tog ook die ewigheid.
Die gesprekke met mede-digters is opvallend. Soms speels, soms ernstig. Ingrid Jonker, Boerneef, Peter Blum kom aan bod en die herdigting, ‘n skitterende parodie, van Boerneef verdien vermelding:
‘n kolgrans doodgery op die M3
die kolgans het ‘n veer laat val
van die hoogste roep van waarookal
mits dese wou sy vir ons sê
dis haar maat wat dood op die snelweg lê (…)
Herdigtings, ‘n self-bestekopname, kom ook aan bod soos in “die engelaar se verweerskrif’ (203) (“asof ek uit ‘n langwerpige kop gedigte kon fabriseer…”)
In “waterbrief” (28) kan die leser ‘n demonstrasie sien van Breytenbach se vernuf as digter. Die tegelykertydaspek word in hierdie gedig ‘n demonstrasie van die ek-in-krisis, die ek wat nie finaal besê kan word nie, soos Kristeva dit beskou. Die beweging van geboorte-droom-werklikheid-gedig-dood word in omgeruil sodat die verskillende dimensies één word:
in die nag is hy dikwels ‘n koevert
hy skryf die dokumente van geboorte
nietnotas, belydenisfragmente soos skrifsels
wat aan moet dui waar ‘n fuik
in die donker neergelaat is
om more se witvleis te vang (…)
katalekte beteken “versameling fragmente van ou dig- of prosastukke”, aldus die digter in ‘n onderhoud.
Die bundel bevat sewe afdelings met zen-agtige verse en boere-haikoes. Die selfgesprek (soos in “BB: Intieme en beknopte CV”, 57) is nou van Bittergesig Buiteblaf. Sy Bonnievale-jeug, verblyf aan die Goreé-instituut en skryfskool aan NY word gesinkopeer met ‘n beskrywing van sy werklike verbintenis met die “mooimoedige vrou” wat van die mooiste liefdesgedigte in Afrikaans geïnspireer het. Die metamorfose word in hierdie bundel beskryf as ‘n katamorfose (59). Daar is (pynlike) nadenke oor die skryf van ‘n gedig en gesprekke met Nietzsche en Emile Benveniste (“frottage”, 60).
Die gesprek met die ouers word eweneens volgehou in teer, liefdevolle besinnings in “ruikers woorde gepluk” (81) vir hulle. BB neem ook standpunt in teen die politieke toestande hier te lande in sterk “Moermikland” (161) wat in gesprek tree met Allen Ginsberg se magistrale “America”. “Of dit ‘n man sou wees”, 169 – wat hy tipeer as ‘n aanpassing uit Primo Levi – is eweneens ‘n sterk sosiaal-gerigte gedig, nes die lykdig vir Van Zyl Slabbert (143).
Dit is ‘n bundel wat as “laatwerk” kwalifiseer soos Helize van Vuuren dit skitterend behandel het op Litnet. Breytenbach bly in die digkuns ‘n baken. ‘n Mens haal die hoed af vir die volgehoue produktiwiteit sonder om gehalte in te boet. Van die kleinste optelvers tot die langer prosagedig of laagvers, bewys die meesterskap van Breytenbach wat die brokstukke van ‘n lewe se herinneringe sprokkel. Die Orpheus-mite, Isis-Osiris
en ja, Pablo Neruda :
Algo con alas de pájaro, algo de angustia y de olvido uit Poema 13
met ‘n pragtige skets daarby, verklap ook iets verder van die rol van die digter. Die digter as besegger van die liefde, die digter wat deur die woord beseg word, die digter wat onreg verseg.
Dit beslaan 212 bladsye en is besonder mooi uitgegee.
De Vries, Willem. Onderhoud met Breytenbach. Aanhou beweeg en gedigte maak http://www.dieburger.com
2012-11-08 Helize van Vuuren: http://www.litnet.co.za/Article/n-almanak-van-klippe-laatwerk-en-breyten-breytenbach-se-die-beginsel-van-stof-laat-verse (Besoek 15 November 2012).
January 18th, 2013 at 11:32 am Katalekt dui ook op versreël met ‘n versvoet wat ontbreek.
So gelees, dui die titel daarop dat daar nog ‘n bundel op pad is!
January 18th, 2013 at 1:05 pm Om verdere onduidelikheid uit die weg te ruim: Boshoff en Nienaber gee die etimologie van kim soos volg: kiem — witterige beslag op vloeistowwe, ingemaakte vrugte, konfyt, ens.; Ndl. kiem/kim/kien naas kaam/kaan.
Dankie aan dr. Willem Botha en sy span by die WAT wat die inligting verskaf het!
January 18th, 2013 at 3:45 pm Gaan dit dalk vir Liesbeth van die Kaap oor die negatiewe konnotasie van ‘n fles met kim / skimmel op?
Of moet ons dit ook lees as penisilin, ‘n ander betekenis, aldus Eksteen se Sinoniemwoordeboek.
January 18th, 2013 at 4:03 pm Goed bekend is ek (as swak huishouer, en familie van swak huishouers) met die aard en geaardheid van kim, skimmel, penisilin op konfyt, groen brood en ingelegde perskes/koejawels/groen vye…Al die heerlikhede des aardses…Wat ek graag sou wou sien is ‘n uitspel van presies wáár u resensent die skimmel/kim/groen aanslag op die versflesse of fles-verse in katalekte gewaar. Ter aller duidelikheid…
maar die omwenteling in die muwee spens van toet
moet maar seker vir eers voldoet…
January 18th, 2013 at 4:04 pm “muwwe spens” bedoel ek hierbo…vertrek nou na die varser domeine…
January 18th, 2013 at 6:28 pm Stywer in die warmbeurs: ek vermoed “katalekte” het nie met ‘n muwwe kat in die saak te make nie. Met iets jonks van Kanonkop tussen die ore, wonder ek waarom Cassandra soveel woorde (‘n hele helse druisende gespuis) op ons beste digter mors.
January 19th, 2013 at 8:22 am kim op die vers
consolfles op consolfles
blink gestop en vet:
pienk koejawels ry op ry
albertas boepens-geel en sy aan sy –
daarnaas die donker groen van voorjaarvy
sal ons ‘n perske eens probeer?
o nee! dis wit van kim…
die smaak van goue somergrond
vir hierdie mond