Romeine 5:12-21 (Andries Cilliers)
21 Februarie 1999
Eerste Sondag in Lydenstyd
Ander tekste: Gen 2:15-17, 3:1-7; Ps 32, Mat 4:1-11
"Een vir almal" kan dien as aanduiding van die kern van die boodskap van hierdie Skrifgedeelte. Die "Een" fokus ons aandag op hier aan die begin van lydenstyd op Jesus Christus deur wie die genade gekom het; die "vir almal" herinner ons daaraan dat die boodskap se reikwydte veel verder strek as die mure van die kerk.
Romeine 5:12-21 word in Woord teen die Lig I/8, pp 213-225 bespreek. Hier word doelbewus 'n voorstel gemaak wat 'n aspek van die teksgedeelte raak wat nie deur WtL gedek word nie. Die bedoeling is dus om nog 'n moontlikheid naas dié van WtL te bied.
In die eerste gedeelte van Romeine gaan dit vir Paulus veral om die regverdiging deur die geloof alleen. Hy skryf oor die evangelie as God se krag tot redding van elkeen wat glo (1:16). Daarna reageer hy teen die goddeloosheid van die mense sonder die wet (1:18-32), sowel as teen die tevergeefse werke van die mense onder die wet (2:1 ev). Sy polemiek teen die Joodse wettisisme bring hom by Abraham as voorbeeld van iemand wat net deur die geloof in God se belofte die vryspraak ontvang het (hoofstuk 4). Dit loop uit op die woorde: "God het ons dan nou vrygespreek omdat ons glo," waardeur 5:1-11 ingelei word. Daar word gelowiges herinner aan "hierdie genade waarin ons nou vasstaan" (5:2).
Romeine 5:11 moet dus as 'n dankbetuiging gesien word: in 'n wêreld wat oorheers word deur heidense losbandigheid en Joodse wettisisme, het Christene deur Jesus Christus die versoening ontvang. Op hierdie punt kan maklik (ons menslike natuur synde wat dit is) by gelowiges 'n "heilsegoïsme" intree. Daarmee word bedoel dat alleen maar gefokus word op die kerk (as gemeenskap van mense wat in die heil deel); of, nog erger, op individuele heilsekerheid. Daarom kan die doel van Romeine 5:12 ev gesien word as 'n korreksie op vrome selfsug. Per slot van rekening gaan dit nie vir God alleen maar om my nie, of selfs om die kerk nie, maar om die wêreld, om die mensdom. Christus se heilswerk het universele implikasies!
Dit beteken dat die kollektiewe aard van Paulus se siening van die mensdom in Rom 5:12 ev van deurslaggewende belang is vir die verstaan van hierdie perikoop. Wanneer die mensdom gesien word as 'n klomp losstaande individue wat elkeen vir sy eie lot verantwoordelik is sal Paulus se bedoeling in hierdie gedeelte buite die gesigsveld bly. Dit is alleen wanneer die mensdom as eenheid gesien word dat ook begryp kan word hoe Adam se val en Christus se gehoorsaamheid implikasies vir die mensdom as geheel kan hê.
Die kwessie van kollektiewe skuld en die eenheid van die mensdom word nie werklik indringend aangespreek in WtL I/8 nie. Nogtans is dit uiters aktueel, ook in die lig daarvan dat ons mense duidelik afwysend staan teenoor enige gedagte dat ek mede-skuldig kan wees aan 'n oortreding wat ek nie self gepleeg het nie. Ongelukkig is ons verstaan hiervan dogmaties belas met bepaalde vraagstukke rakende die erfsonde (wat onder meer 'n negatiewe waardering van seksualiteit as die wyse waarop sonde "voortgeplant" word, insluit). Daar duik ook probleme op wanneer Adam nie meer noodwendig as historiese persoon beskou word nie en die histories-letterlike verstaan van Genesis 3 laat vaar word. Die prediker wat te diep verstrik raak in hierdie tipe vrae sal nooit weer loskom om by die eintlike boodskap uit te kom nie!
Die voorstel wat hier gemaak word is dat die saak van oersonde en die kollektiewe skuld nie as "dogmatiese beginsels" hanteer word nie. Die prediker moet eerder soek na beelde waarin die lotsverbondenheid van die mensdom in sonde, skuld en dood na vore kom. Verder moet die prediker ook die implikasies van hierdie lotsverbondenheid in ons eie tyd deurdink - en moet duidelik maak dat ons as gelowiges nie buite daardie verbondenheid gebore word, lewe en sterf nie.
Terselfdertyd kan die hooffokus van die preek nié val op die oersonde en kollektiewe skuld nie. Dit behoort te val op die "veel oorvloediger" genade waarvan 5:15 praat. Die parallel tussen Adam en Christus (die optrede van een mens het ingrypende betekenis vir alle mense) moet na vore kom, maar veel meer nog die verskil: die vernietigende uitwerking wat uitgaan uit die optrede van Adam is veel kleiner as die vernuwende uitwerking wat uitgaan van die werk van Christus. Die genade wat die gelowige ervaar in sy lotsverbondenheid met Christus oorwin oor die werklikheid van sonde en dood - en uiteindelik sal ons "lewe en heerskappy voer" (vers 17); uiteindelik sal Christus se gehoorsaamheid die totale oorhand kry oor Adam se misdaad.
Oor hierdie saak kan egter nie met 'n oppervlakkige optimisme gepraat word nie. Dit is glad nie voor die hand liggend dat Christus se gehoorsaamheid die oorhand sal kry oor Adam se misdaad nie. Die teendeel lê eerder voor die hand; dit lyk asof ons steeds saam met Adam die afgrond ingesleur word; eerder as dat ons saam met Christus opstaan. Dié wat leef uit Christus se oorwinning, is maar 'n klein handjievol teen dié wat leef uit Adam se misdaad. Dit is alleen in die geloof dat ons saam met Paulus kan bely dat die genade meer oorvloedig is as sonde en dood.
Juis daarom is die breë perspektief nodig ook vir ons persoonlike geloofslewe. Dit is alleen omdat ons insig het in God se groot prentjie dat ons hoop kan hê vir die wêreld ten spyte van alles wat daarin verkeerd is. Dit is alleen in die lig van ons hoop vir die wêreld dat ons ook hoop het vir onsself, ten spyte van die skade wat sonde en dood steeds in ons eie lewens doen.
Juis daarom mag ons nie die betekenis van Christus beperk tot ons eie heilsekerheid nie; juis daarom mag ons dit nie wegsluit binne die kerkmure nie.
"Jy in jou klein hoekie, en ek in myn!" Só het ons nog as kinders gesing, en so kyk ons dikwels nog steeds na die lewe. Ek is 'n mens op my eie, met my eie keuses en eie foute, my eie smake en my eie drome; en, les bes, my eie geloof ook, wat vir baie van ons 'n "privaat saak" is. En daar is jy, met jou keuses en foute en smake en drome en geloof; en nog verder is daar "die ander" met hulle vreemde smake en gelowe... Maar met hulle hoef ek nie te veel te doen te hê nie.
So kyk ons dikwels na die mensdom: 'n klomp losstaande enkelinge wat elkeen sy eie ding doen. Daarom is ek op my agterpote as iemand my wil laat skuldig staan vir 'n ander se dade. Ek luister met skok na dit wat vertel word oor wandade uit die apartheidsera... maar, goddank, dit is ánder mense wat dit gedoen het! Ander mense het gevangenes gemartel, mense doodgeskiet en wegsteekbegrafnisse in die oop veld gehou. Ek nié - en niemand moet probeer om my daarvoor verantwoordelik te hou nie!
Ek hoor mense praat van "kollektiewe skuld": dat ek as lid van 'n groep mede-verantwoordelik is vir die wandade wat in die naam van die groep gepleeg is... Watse nuwe idee is dit dan?
Wel, eintlik kom die idee al 'n ver ent. Vandag se idee van 'n "kollektiewe skuld" is nog maar 'n vulletjie teen die gedagte wat Paulus in Rom 5:12-19 aan ons wil verkoop. Hy praat oor Adam se sonde. Die storie ken ons maar te goed - ons het as kinders al geleer hoe Adam en Eva eendag, lank, lank gelede geëet het wat hulle nie moes nie.
As jy op 'n "Jy in jou klein hoekie, en ek in myn!" manier dink oor die mensdom, kan jy oor Adam se storie sê: "Sies vir jou!" en aangaan met jou lewe. Paulus maak vir ons duidelik dat ons juis dit nie kan doen nie. Hy skryf: "Deur een mens het die sonde in die wêreld gekom en deur die sonde die dood, en so het die dood tot alle mense deurgedring..." (vers 12) Deur een mens se daad, tot alle mense... In vers 15 herhaal hy die gedagte: "Deur die oortreding van een mens het baie gesterf." En in vers 19 lui dit só: "Soos baie deur die ongehoorsaamheid van een mens sondaars geword het..."
Paulus bedoel dit heel letterlik: die dag toe Adam misluk het, het ons almal misluk. Sy val was ons almal se val, sy skuld ons almal se skuld. Na Adam staan elkeen van ons skuldig voor God... praat van kollektiewe skuld! Jy kan in jou klein hoekie wegkruip, ek kan mooi praatjies maak in myn, maar sondaars is ons sondaars, skuldig is ons skuldig - omdat ons Adamskinders is. Daarom het ons ook nie 'n kans nie: soos Adam die doodstraf gekry het, staan elke mens onder 'n doodsvonnis. Hierdie harde oordeel spring 'n mens nie vry nie, in watter hoekies en gate ons ook probeer skuil.
Hoe moet ons hierdie besigheid probeer verstaan? Is dit 'n biologiese kwessie: omdat die mensdom biologies in eenheid is, word sonde en dood van geslag tot geslag oorgedra, as 't ware ingeteel? Of is dit 'n omgewingskwessie: deur Adam se sonde het hy 'n omgewing geskep waar sy kinders nie anders kon as om ook te sondig nie, sodat hulle weer omgewings vir hulle kinders geskep het waarin die sonde floreer het, en so aan, en so aan? Is my sondigheid en sterflikheid maar die produk van my genetiese of sosiale erfenis?
As dit Paulus se bedoeling was, kon ons hom al weer heel modern laat klink: genetiese en sosiale faktore as oorsaak van alle mislukkings is mos heeltemal "in". Maar sy bedoeling lê eintlik op 'n ander vlak. Paulus praat hier oor die manier waarop God met ons mense werk. God het ons nie gemaak as 'n klomp los lywe wat elkeen sy eie ding doen nie. God het die mensdom gemaak as 'n eenheid. Ons het maar een oorsprong: die skeppingsdaad waardeur God die mens gemaak het. Ons het maar een doel: gemaak om God se beeld, sy verteenwoordiger te wees. Ons kan ons doel nie een-een bereik nie, maar net as eenheid; daarom het God ons so nou aan mekaar gebind. Ons is lotsverbonde - wat een doen, raak almal.
Selfs in die deurmekaar wêreld sien ons nog iets van hierdie lotsverbondenheid van mense. As 'n pa 'n drankprobleem het, maak dit die hele gesin siek, ook die nugter gesinslede. As 'n staatshoof oorlog verklaar, sterf jong manne wat dalk nie eers vír die oorlog was nie. As iemand uitvind hoe jy die atoom kan splits, as nog iemand 'n kernbom ontwerp, as 'n derde gesiglose iemand se vinger die rooi knoppie druk, sterf baie, al skuil jy in jou klein hoekie en ek in myn.
So iets, sê Paulus, het in Adam gebeur. Die dag toe hy misluk, het 'n bom gebars, 'n bom baie skadeliker as enige kernbom. Die skokgolwe van daardie bom ervaar ons nou nog, die uitstraling daarvan maak ons nou nog siek, letterlik tot die dood toe. Net: ons is nie maar slagoffers van die Adamsbom nie. Daar vind iets soos 'n kettingontploffing plaas. In elkeen van ons laat die skokgolwe van die Adamsbom 'n verdere ontploffing plaasvind, met groter en groter skade. Uit die een oortreding het baie oortredings gevolg...
Sukkel jy om die storie te sluk? Kyk maar om jou, en vra jouself af waarom die wêreld so lyk. Kyk 'n slag na 'n foto van Hirosjima na die atoombomontploffing, of na die afgryslike foto's wat in die dodekampe van die Nazi's geneem is. Dit is mense wat sulke dinge doen, mense soos ons.
Dit is iets wat ons as Christene ook moet onthou. Ons bly deel van hierdie mensdom, ons is Adamskinders. In die gedeelte net voor Rom 5:12-19 praat Paulus oor die wonder van ons verlossing. Hy sê ons kan bly wees, omdat ons met God versoen is. Hy sê ons kan seker wees dat ons as gelowiges van die straf van God gered sál word. Wonderlike dinge - maar dit gebeur so maklik dat ons hierdie waarhede net betrek op onsself. Dat jy in jou klein hoekie, en ek in myn sit, elk met die heerlike sekerheid dat ons geredde mense is...
En dan vergeet ons: ons is nog steeds deel van die mensdom. Lotsverbonde met ander mense. In Romeine 8:10 sê Paulus: "Omdat Christus in julle is, gee die Gees aan julle die lewe op grond van God se vryspraak, hoewel die liggaam vir die dood bestem is as gevolg van die sonde." Daardie menslike lot spring ons nie vry nie. Ons redding sit ons nie so apart dat ons met die pyn en krisisse van die mensdom niks meer te make het nie. Christene moet maar onthou dat ons ook ménse is.
Juis daarom het ons 'n boodskap vir mense! Kom ons kyk weer 'n slag na die foto van Hirosjima: 'n leë, swartgebrande plat veld van bouvalle. Sê nou maar jy kon 'n lewensbom daar afgooi, 'n bom wat die mense uit die as laat herrys, wat die geboue weer kon laat opspring, wat die bome kon laat groei en die gras weer groen maak. Sê nou maar. Ons kan nie, want Adamskinders kan 'n doodsbom maak, maar nie 'n lewensbom nie.
Net God kan 'n lewensbom maak. En Hy hét. Dit is die eintlike boodskap van Romeine 5. "Deur die oortreding van een mens het baie gesterf," staan dit in vers 15, "maar die genade van God en die gawe wat deur die genade van die een Mens, Jesus Christus, gekom het, is veel oorvloediger aan baie geskenk." Toe God se Seun mens geword het, in Betlehem, het die lewensbom begin tik. Menslike bomeksperte het gemeen hulle ontlont die lewensbom toe hulle Hom aan die kruis vasspyker. Al die tyd steek hulle toe die lont aan. Want Jesus was besig om sy "een daad van gehoorsaamheid" (vers 18) Adam se "een oortreding" ongedaan te maak.
Die Sondag daarna het die lewensbom ontplof toe Jesus deur die krag van die Gees uit die graf kom. In die skokgolwe van daardie ontploffing kom mense tot geloof, word hulle met God versoen. Adamskinders word God se kinders. Iets soos 'n kettingontploffing gebeur ook hier: in elkeen wat glo, ontplof die lewe! Die lewe van mense wat weet hulle is vrygespreek van skuld, al is hulle Adamskinders. Adam se val en skuld bind hulle nie meer nie, want hulle is getref deur die krag van Jesus se opstanding en gehoorsaamheid.
Oor die krag van God se lewensbom kan Paulus nie uitgepraat raak nie. Die genade, sê hy, is "veel oorvloediger" as die oordeel. Adam het, tragies genoeg, veel bereik - met een daad het hy die hele mensdom in ellende gedompel. Maar Jesus Christus, sê vers 17, het veel meer bereik: "...dié wat die oorvloed van genade en die vryspraak as gawe ontvang het, sal lewe en heerskappy voer." Die lewensbom is uiteindelik sterker as die doodsbom.
Dit is geloofstaal hierdie, die taal van 'n mens wat kan sê, in die woorde van Romeine 5:5, dat die hoop nie beskaam nie. Want nou sien ons dit nog nie. Nou lyk dit skokgolwe van die doodsbom veel sterker oor die wêreld gaan as die uitstraling van die lewensbom. Maar wat is geloof anders as die oortuiging dat God se genade in my lewe gewen het teen die sonde; dat die lewe wat God my gee, sterker is as die dood wat ek vir myself verdien het? En as God in my, selfs in my, kan oorwin, waarom dan nie in jou nie? Waarom dan nie in baie, baie mense nie? Want ek is ook mos Adamskind, ook mens.
Die lotsverbondenheid wat ons so pla as dit kom by sonde en skuld, is uiteindelik ook die kanaal wat God gebruik om genade en vryspraak te laat vloei van mens tot mens. God se Gees laat die skokgolwe van die opstanding deur die mensdom trek - totdat dit ook my bereik, en van my af verder gaan. Dit kan ons pla dat God ons so nou aan mekaar verbind het dat ons almal val toe Adam geval het. Maar watter troos om te weet dat Een in die plek van Adam gekom het, dat ek kon opstaan omdat Hy opgestaan het... En dat ek mag glo dat sy opstanding nog en nóg mense sal laat opstaan. As ons sing: "Jy in jou klein hoekie, en ek in myn," droom ons dan nie te klein oor wat God sal doen nie?
Burger, C W Romeine 5:12-21, in: Woord teen die Lig, I/8, 213-225; Beker, C J The Triumph of God. The Essence of Paul's Thought. Minneapolis, 1990