WOORDE WAT WEEG: Joan Hambidge - 'n Nota by 'n vers
'n Diepgroen boom
staan in die agtertuin van 'n huisie beskeie
staan daar 'n voël opgesluit in 'n hok. Sy kraalogies
draai soos 'n arend s'n reg om dié gedoente.
Hy droom van 'n ander bestaan, 'n beter wêreld,
'n Toevallige besoeker sien dit alles, vou dit op
Dit is die openingsgedig in die bundel Meditasies (Human & Rousseau, 2014), 'n bundel wat ontstaan het tydens 'n sabbatsreis toe ek in 2011 van Hong Kong gereis het om die aarde en in Istanboel tot rus gekom het.
Nou onlangs moet ek lesing gee vir die Amerikaanse studente wat per skip om die aarde vaar ("Semester Abroad") oor die digkuns. Die opdrag: praat oor die digproses en hoe 'n vers ontstaan. Danksy Charl JF Cilliers se vertalings van my gedigte, kon ek met die jongelinge praat en Meditasies, wat handel oor 'n reis per vliegtuig-om-die-aarde, sluit dus aan by hulle verwysingsraamwerk.
So lui Cilliers se vertaling:
A dark green tree
leafy, full of birds singing,
stands modestly in the back yard of a small house
in Beijing. The uncles are playing mah-jong,
the aunts, with gossiping chatter, doing the wash,
people cycling past, the end-of-school bell just rung.
In this small scene depicting the human condition
there is a bird locked up in a cage. His beady eyes
sweep round like an eagle's to survey these goings-on.
He dreams of another existence, a better world,
beyond restrictions, far, far away, over huge walls
so much longer than six thousand kilometres of stone.
A chance visitor sees it all, folds it away,
in fixed depths of her memory. It is so peaceful
to be in this moment's unbelievable uniqueness.
Die lesing neem 'n mens uiteraard na 'n vergelyking tussen die verse, maar vir die doeleindes van die lesing word daar gefokus op die Engelse vers.
Die ontstaan van die vers:
Agter my duur hotel in Beijing ontdek ek as wandelaar 'n klein village. Dit is weggesteek en net die geoefende oog sal die klein gehuggie ontdek waar daar 'n slaghuisie is, ooms en tantes ronddwaal, vroue wasgoed was, kinders speel ... Vredig, dog armoedig. Toe ek 'n foto probeer neem, word ek bruusk versoek om my kamera weg te sit. Die gedagte dat ek hulle siele mag steel, kom uiteraard by my op.
Dis September en warm. Daar is babas in slaappakkies. Die gleufie voor is oop; so 'n mens kan die kroonjuwele sien. (In die hotel later verduidelik 'n vrou vir my dat dit teruggaan na die tye toe 'n Chinese gesin baie kinders gehad het en daar nie tyd was om doeke om te ruil nie!)
Ek gaan na 'n klein kafee. Ek bestel 'n bier. Langs my sit 'n Oubasie, ongeveer 90 jaar oud. Sy ou vroutjie is besig om voor hul huisie te vee met 'n besempie. Dis 'n shack. Uit haar stemtoon kan ek hoor dat sy hom aanpraat oor iets. Haar stem gaan op, en dan weer af. Jy kan sien hy is gewoon aan skellery. Hy kyk na haar, maar reageer nie. Ek bied vir hom van my bier aan, wat hy vriendelik weier - jy kan sien sy is baas.
'n Uur later kom hulle dogter per fiets aan en hy stap met 'n wiegraam terug huis toe. Alles is meteens stil.
'n Pa stap met sy mongooldogtertjie verby ...
Skielik voel ek iemand raak aan my arm. Aan my regterkant sit 'n ouer vrou, kennelik 'n ouma. Met haar kleinseun in haar arms, wat sy trots vir my wys. 'n Bulletjie wat my reg in die oog kyk.
Hy lag oopbekkie, vriendelik, omdat sy derdeoog nog oop is, kan hy my welwillendheid sien.
En toe ek na links kyk, sien ek die voëlhokkie ...
Die volgende dag besoek ek die beroemde Groot Muur.
Wat jy uitlaat en wat jy insit word deur die gedig bepaal. Ek wou die opposisie tussen inperking (die hok) en die wydsheid van die Groot Muur aktiveer wat gebou is om die land en sy mense teen indringers te beskerm. (China Great Wall Facts/ How Long, Who, When, Why Built It. Besoek 3 April 2016).
Terselfdertyd wou ek iets van my tevredenheid en geluksaligheid oordra. Die unheimliche wat hier heimlich word.
Op die regte oomblik beleef ek hierdie klein tafereel en skryf die gedig, wat soos 'n foto, 'n gelukskoot is.