29 Punktuasie | Bybelverskille
← 28. Semantiek
30 Soek die Here, ten spyte van. →
Unieke Vertalings Uitdagings: Punktuasie. Ek deel 'n storietjie uit my kinderdae. Moontlik ken u dit ook. Dit gaan oor ou oom Piet wat self die grafsteen vir sy vrou se graf uit sandsteen gekap en bewoord het. Omdat Hollands "goed genoeg vir Paulus" was, moes dit vir hom ook goed genoeg wees. Hy het sy beste Hollands uitgehaal. Om by die spasie op die klip in te pas het hy ongelukkig die sinne in sy lofrede aan Griet op 'n verkeerde plek onderbreek:
Hier legt mijn vrouw Griet
In de hel, dat weet ik wel
Waar die mens by betrokke is, sal daar foute insluip, heel dikwels sonder dat die skuldige self daarvan bewus is. So bestaan daar ook unieke vertalingsprobleme wat uit die taal, skrif en skryfgebruike van koine (algemene) of Hellenistiese Grieks na vore kom. Dis die taal wat in die Grieks-Romeinse ryk gebruik is sedert Alexander die Grote se wêreldoorheersing. Dis selfs tot in Egipte gebruik, soos bewys word uit menigte papirus reste van ooreenkomste en briewe wat in Egipte ontdek is, waaronder 'n paar stukkies van die NT. Die NT se Grieks is ook vol Semitismes, wat o.a. uit die Septuagint van die 3e eeu vC. ingesluip het. Ons let op enkele oorsake en voorbeelde. Oorspronklik is die Nuwe Testament in scriptio continua geskrywe. Dit beteken dat daar geen spasie tussen woorde gelaat is nie. 'n Verdere probleem is dat 'n woord sonder enige aanduiding, op enige plek afgebreek was en dan is op die volgende reël aangaan. Daar was ook van talle afkortinge gebruik gemaak, veral die heilige name. Dit kon ook verwarring veroorsaak. Punktuasie kan 'n groot verskil maak. Daar is feitlik geen punktuasie in die Griekse manuskripte nie. Die vertaler moes self besluit waar hy byvoorbeeld 'n komma plaas. Ons let op Op.5:1. In ons Bybels lui die vers: "In die regterhand van Hom wat op die troon sit, het ek 'n boekrol gesien wat aan die voor en aan die agterkant vol geskrywe was en wat met sewe seëls goed verseël was." In die Griekse manuskripte is dit een sin sonder aanduiding waar dit onderbreek moet word. Deur die komma op 'n ander plek te plaas sonder enige verandering aan die letters of hul volgorde, kan die vers lui: "In die regterhand van Hom wat op die troon sit, het ek 'n boekrol gesien wat aan die voorkant vol geskrywe was en wat agter met sewe seëls goed verseël was." Hierdie punt word duidelik wanneer ons die MKJ-vertaling sonder punktuasie plaas: "And I saw a book on the right of Him sitting on the throne written inside and on the back sealed with seven seals." Waar hoort die komma? Tussen "…inside, and…" of tussen "…back, sealed…" ? Ons let ook op Mat.6:10: "…laat u Naam geheilig word; laat u koninkryk kom; laat u wil ook op die aarde geskied, net soos in die hemel." In die Grieks kan die woorde "net soos in die Hemel." na al drie die petisies verwys, òf net na die laaste petisie. Meeste moderne vertalings plaas die komma sodat "on earth as in Heaven" op al drie petisies van toepassing kan wees: "Thy will be done, on earth as in heaven." KJV laat net toe vir derde petisie: "Thy will be done in earth, as it is in heaven." Dit bly 'n geweldige uitdaging om biddend te weet selfs waar om 'n komma te plaas. In Luk.23:43 bevestig of verwerp die plasing van 'n komma 'n teologiese dogma. Weereens is daar geen leesteken of enige aanduiding in die Grieks nie, en maak die plasing van 'n komma 'n geweldige verskil in die betekenis van Jesus se woorde! Het Jesus gesê: "Ek verseker jou: Vandag sal jy saam met My in die paradys wees." Òf: "Ek verseker jou vandag: jy sal saam met My in die paradys wees." Die "New World Translation of the Christian Greek Scriptures" vertaal dit op die tweede manier om die Jehova Getuies se dogma van die "sieleslaap" (soul sleep) te akkommodeer. Mens vra jou af waarom Jesus "vandag" op so 'n wyse sou wou beklemtoon? Hy praat mos "vandag" met hom! Uit die onmiddelike konteks weeg dit swaarder om die eerste moontlikheid te aanvaar. Soms kan 'n sinsnede in Grieks òf as stelling, òf as vraag geïnterpreteer word. Rom.8:34: Die RSV vertaal die frase as 'n vraag: "…who is to condemn? Is it Christ Jesus, who died, yes, who was raised from the dead, who is at the right hand of God, who indeed intercedes for us?" Die MKJV vertaal dit weer as 'n stelling: "Who is he condemning? It is Christ who has died, but rather also who is raised, who is also at the right hand of God, who also intercedes for us." In Mark.15:2 vra Pilatus vir Jesus of Hy die Koning van die Jode is. Jesus se antwoord kan op twee maniere verstaan word. Dit kan wees: "U sê so!" óf "Sê u so?" Soms is daar geen probleem met die letterlike betekenis of vertaling van die Griekse woorde nie, maar wel met wat dit destyds sou beteken het. Hoe moet die vertaler begrippe uit die ou tyd hanteer wat nie meer vandag van toepassing is nie? Op.2:23: "En haar kinders sal Ek sekerlik doodmaak, en al die gemeentes sal weet dat dit Ek is wat niere en harte deursoek,…" Waarom sou die Here vir Isébel en haar volgelinge doodmaak omdat Hy hulle niere en harte ondersoek het? Ons ken immers die funksies van beide die niere en die hart. Moes die Here nie eerder 'n nier- of hart-oorplanting aangebied het nie? Hier is geen probleem oor die letterlike betekenis van die Griekse woorde nie. In die ou tyd is die niere egter gesien as die setel vir die liefde en emosies, en die hart as die setel van begeertes en besluitneming. Dis wat hier ter sake is. Die ANV vertaal eerder die betekenis van die uitdrukking, as die direkte woorde wanneer hy sê dat dit die Here is "….wat die gedagtes en begeertes van die mens deurgrond." Somtyds maak 'n grammatikale konstuksie in die brontaal, dit moontlik om 'n direkte vertaling op meer as een manier te interpreteer. Let op Luk.21:36 in die AOV: "Waak dan en bid altyddeur, sodat julle waardig geag mag word om al hierdie dinge wat kom, te ontvlug en voor die Seun van die mens te staan" Die vraag is hoe "te ontvlug", (tweede aoristus aktief infinitief van ekfeugo) verstaan moet word. Daar is mense wat dit as "om weggeraap te word" (passief) interpreteer. Maar is dit reg? Die konteks van die hele hoofstuk dui op "staande bly te midde van die verdrukking", eerder as 'n wegraping daaruit. Moet die vertaling aangepas word sodat dit hierdie interpretasie "afdwing"? Die ANV 1983, kies hierdie opsie: "Maar wees waaksaam en bid altyddeur dat julle die krag kan ontvang om deur al hierdie dinge wat gaan gebeur, behoue deur te kom en om voor die Seun van die mens te verskyn." So word dit ook vertaal in die Bybel vir Almal, Bible in Basic English, Goodnews Bible asook the Message.
Hierdie is maar enkele voorbeelde wat bewys hoe versigtig en opreg eerlik die vertaler van die Bybel te werk moet gaan. Ons kan egter werklik die Bybelgenootskap se vertalings vertrou maar ook met vrymoedigheid verskeie vertalings saam gebruik.