PressReader - Kuier: 2015-07-29 - re­tren­chMENT BE­PLAN voor­af
re­tren­chMENT BE­PLAN voor­af
Re­tren­chment is ’n werk­lik­heid. Sal jy daar­mee kan co­pe? Wees voor­be­reid met dié raad.
Kuier - 2015-07-29 - Geldsake - DEUR I­VOR PRI­CE
Dit is al­mal se groot­ste nag­mer­rie: die moont­lik­heid dat jy dalk jou werk kan ver­loor. Wie gaan dan jou skuld be­taal en hoe gaan jul­le aan die le­we bly? Dis hoe­kom dit be­lang­rik is om nou reeds – ter­wyl jy ’n in­kom­ste ver­dien – jou­self fi­nan­si­eel voor te be­rei.
Lo­a­ne S­har­pe, ’n ar­beids­ont­le­der by die Vry­e­mark­stig­ting, sê dit gaan maar broek­skeur met die mees­te maat­skap­pye en baie word ge­dwing om men­se af te lê (re­trench).
Boon­op is ons weer in die sta­king­sei­soen waar vak­bon­de aan­dring op vet ver­ho­gings, wat ek­stra druk op maat­skap­pye plaas.
Die ge­volg? Dui­sen­de men­se ver­loor el­ke maand hul werk om­dat werk­ge­wers een­vou­dig nie meer kan be­kos­tig om hul­le te be­taal nie. Ver­al die ver­vaar­di­gings-en bou­be­dryf loop deur.
“Die e­ko­no­mie­se voor­uit­sig­te lyk nie baie roos­kleu­rig nie,”waar­sku Ry­an C­heg­wid­den, hoof van pro­duk­te by Hol­lard Li­fe. “Werk­loos­heid neem toe en die pri­vaat­sek­tor suk­kel om kop bo wa­ter te hou. Dit is hoe­kom fi­nan­si­ë­le be­sker­ming vir wer­ken­des kri­ties be­lang­rik is – meer as ooit van­te­vo­re.”
Hy sê baie men­se weet nie eens dat daar iets soos sa­la­ris­ver­se­ke­ring is, wat jou kan be­skerm wan­neer jy jou werk ver­loor om­dat ’n maat­skap­py dalk moet her­struk­tu­reer of selfs heel­te­mal sy deu­re moet sluit nie. Met dié ver­se­ke­ring kry jy, af­han­gen­de van die spe­si­fie­ke dek­king wat jy kies, óf ’n lomp­somp óf ’n maan­de­lik­se be­drag wat jou help om die pot aan die kook te hou.
Vol­gens Lo­a­ne is baie on­der ’n wan­in­druk dat die Wer­k­loos­heids­ver­se­ke­rings­fonds (UIF) ge­noeg sal wees om jou deur die droë maan­de te help. Dit is eg­ter net ’n “ty­de­li­ke vei­lig­heids­net”vir kort­ter­myn­ver­lig­ting vir men­se wat hul werk ver­loor.
Die wet op werk­loos­heid­ver­se­ke­ring
sê dui­de­lik dat jy dan net ge­reg­tig is op een dag se voor­deel vir el­ke ses dae wat jy ge­werk het – en dan net tot ’n mak­si­mum van 34 we­ke. Die be­drag geld wat ge­ëis kan word, hang af van hoe lank jy ge­werk het. As jy eg­ter vier jaar ge­werk het, sal jy die mak­si­mum be­drag kry – tot 58% van jou in­kom­ste, wat oor ’n paar maan­de uit­be­taal word.
Jy kan eg­ter nié UIF eis wan­neer jy vry­wil­lig be­dank het nie. Ei­se kan s­legs in­ge­dien word as die werk­ge­wer in­sol­vent ver­klaar is, wan­neer jy af­ge­dank word weens wan­ge­drag of swak pres­ta­sie, of as die kon­trak dalk weens o­pe­ra­si­o­na­le ver­eis­tes deur die werk­ge­wer be­ëin­dig word.
“Af­leg­gings kan mens fi­nan­si­eel ru­ï­neer as die reg­te voor­sorg­maat­re­ëls nie ge­tref word nie,”sê Mi­chel­le Dubois, ’n regs­be­mar­king­spe­si­a­lis by die Li­ber­ty-groep.
“Dis hoe­kom ek al­tyd aan­be­veel dat men­se ’n a­par­te bank­re­ke­ning vir ’n re­ë­ne­ri­ge dag hou – ge­noeg om drie tot ses maan­de se lo­pen­de uit­ga­wes te kan dek. Dit gee men­se ge­moeds­rus we­tend dat hul uit­ga­wes ge­dek sal word ter­wyl hul­le werk soek.”
Chris Swart, ’n on­af­hank­li­ke fi­nan­si­ë­le raad­ge­wer van Beth­le­hem in die Vry­staat, stel dit só:“Die af­leg­gings­golf is on­ge­luk­kig ’n aak­li­ge le­wens­feit in ’n e­ko­no­mie­se af­swaai. Dis een van daar­die trau­ma­tie­se ge­beu­re met die­self­de e­mo­si­o­ne­le im­pak as ’n eg­skei­ding of dood in ’n fa­mi­lie.”
Hy sê eg­ter jy moet dit nie per­soon­lik op­neem nie (be­slis mak­li­ker ge­sê as ge­daan!), jou­self“op­tel”en aan­hou werk soek.
“Baie men­se is s­kaam om oor hul si­tu­a­sie te praat wan­neer hul­le af­be­taal word en ver­tel nie vir vrien­de of fa­mi­lie nie.”
Om jou af­leg­ging óf selfs af­dan­king te pro­beer weg­steek, sal jou eer­ste groot fi­nan­si­ë­le fout wees.
“Oor die al­ge­meen wil vrien­de graag help. Wees o­pen­lik daar­oor en deel dit met hul­le om uit te vind of hul­le dalk van ge­leent­he­de weet.”
KRY JOU DEEL
“Maak se­ker dat jy die kor­rek­te uit­be­ta­ling van jou werk­ge­wer kry vir jou diens­ja­re en al­le an­der voor­de­le (wan­neer jy af­ge­lê is),” sê Chris.“Maak se­ker dat jou maat­skap­py jou uit­be­ta­ling reg han­teer en nie te veel be­las­ting hef nie. In­dien jy nie ver­staan hoe jy be­las is nie, laat jou sa­la­ris­af­de­ling se be­taal­be­amp­te jou ver­tel hoe die sy­fers werk. Re­gis­treer jou daar­na as werk­loos.
Kon­tak da­de­lik die UIF-kan­toor. Ja, die ly­ne is soms baie lank en dit kan ver­ne­de­rend wees vir ie­mand wat al die ja­re ge­werk het, maar dit be­taal reg­tig om se­ker te maak of jy nie vir die werk­loos­heids­voor­deel kwa­li­fi­seer nie.
Neem ook be­stek van jou geld­sa­ke. Hoe om ’n be­gro­ting op te stel, is ’n ar­ti­kel op sy eie, sê Chris, want so­veel men­se het óf nie ’n be­gro­ting nie óf het een wat on­vol­le­dig of on­vol­doen­de is. Jy moet pre­sies weet waar­heen jou geld el­ke maand weg­sy­fer. Her­sien on­mid­del­lik al­le uit­ga­wes en kan­sel­leer luuk­ses.
“Hoe lank kan jy en jou ge­sin oor­leef son­der jou in­kom­ste? Hoe lank sal jou uit­be­ta­ling jou hui­di­ge fi­nan­si­ë­le ver­plig­tin­ge dek? Moe­nie die fout maak om te dink dat jy die­self­de leef­styl sal kan voort­sit as waar­aan jy ge­woond was ter­wyl jy ge­werk het nie,”sê hy.
Elk­een se geld­sa­ke lyk an­ders. Gaan sien lie­wers da­de­lik ’n fi­nan­si­ë­le raad­ge­wer of be­plan­ner oor jou geld­sa­ke so­dat jy ’n pro­fes­si­o­ne­le per­spek­tief kan kry.
Ver­trou s­legs men­se en in­stan­sies met jou geld wat by die Raad op Fi­nan­si­ë­le Diens­te (RFD) ge­re­gis­treer is, be­klem­toon Mar­li­se Kot­zé, ’n ge­ser­ti­fi­seer­de fi­nan­si­ë­le be­plan­ner van A­lex­an­der For­bes. Vra ’n li­sen­sie­nom­mer as be­wys of soek die maat­skap­py of ad­vi­seur op die RFD se web­werf, www.fsb.co.za op.
SOEK GOU WEER WERK
Nou be­gin die moei­li­ke pro­ses: Om weer werk te soek.
“Ek kan nie ge­noeg be­klem­toon hoe be­lang­rik dit is om die soe­ke na werk soos ’n werk te laat klink nie,”sê Chris, wat glo rond­sit word baie gou ’n ge­woon­te. “Men­se raak ver­lo­re in blok­kies­raai­sels, TV of ’n an­der aflei­ding. Hou jou be­sig met werk­soek. Ve­le men­se in die­self­de si­tu­a­sie staan el­ke dag op, trek be­hoor­lik aan, skeer, stort en eet ont­byt. Hul­le be­gin bel teen ne­ge­uur en werk heel­dag tot vyf­uur. Hul­le sê dat dis­si­pli­ne en roe­ti­ne hul­le ge­mo­ti­veerd hou.”
Jou af­leg­ging is ’n kans om te be­sin oor wat jy nou met jou le­we wil doen.
“In­dien jy van jou werk ge­hou het, stof jou CV af, werk dit by en moe­nie tyd mors deur vir ’n an­der rig­ting uit te kyk nie,” ver­dui­de­lik Chris.“In­dien jy on­te­vre­de was in jou pos, wat sou jy graag wou doen? Dis ’n kans om jou vaar­dig­he­de op te knap, en iets an­ders te pro­beer.”
Vir eers moet jy nie“on­re­a­lis­tie­se ver­wag­tin­ge van ’n droom­pos”koes­ter nie. Aan­vaar, bin­ne per­ke, e­ni­ge werk wat kon­tant laat in­vloei – daar­na kan jy met­ter­tyd soek na ’n be­ter pos wat aan jou eie ver­eis­tes vol­doen.
Chris be­veel ver­der aan jy be­taal, in­dien moont­lik, jou kort­ter­myn­skuld (soos kle­re­re­ke­nin­ge en kre­diet­kaar­te) af.“Dit sal jou maan­de­lik­se kon­tant­vloei ver­be­ter, om­dat jy nie hoef rond te spar­tel om re­ke­nin­ge te be­taal nie.”
Maar wees ver­sig­tig dat jy nie te veel van jou pak­ket ge­bruik om skuld te delg nie, sê hy.“Dit kan jou ook son­der kon­tant­vloei los in­dien jy nie gou weer ’n pos kry nie.” Daar­na is dit slim as jy vas­te uit­ga­wes soos ver­band of huis­huur, foon, me­die­se fonds, skool­geld en so meer, ’n paar maan­de voor­uit­be­taal.
Sit geld vir drie tot ses maan­de se uit­ga­wes in ’n“nood­fonds”weg waar jy dit bin­ne ’n paar dae sal kan ont­trek in­dien no­dig. Die ba­lans kan jy op ’n lan­ger ter­myn be­lê – hoe lan­ger jy dit vas­be­lê, hoe ho­ër die ren­te wat jy kan ver­dien.
Ver­der is dit ook be­lang­rik dat jy ver­sig­tig met jou skei­dings­pak­ket moet om­gaan. Dit is die geld wat jy kry wan­neer jy af­ge­lê word.
“Die be­sluit oor wat jy met jou skei­dings­pak­ket gaan doen, is een van die groot­ste fi­nan­si­ë­le be­slui­te wat jy ooit sal neem en be­rus op jou diens­baar­heid, vaar­dig­he­de, ou­der­dom, skuld en an­der in­kom­ste­bron­ne,” sê Chris.
“Moe­nie oor­haas­tig jou skei­dings­pak­ket span­deer of be­lê of vin­ni­ge be­slui­te neem wat jy la­ter sal be­rou nie. Neem jou tyd en kry ad­vies. In­dien jy op­ti­mis­ties is dat jy ’n an­der werk sal kry, is jou eer­ste pri­o­ri­teit dat jy jou skuld moet ver­min­der.”
Moe­nie die fout maak om te dink jy kan die­self­de leef­styl voort­sit nie. Chris Swart