Nigerië (Engels: Nigeria, [naɪˈdʒɪəriə], luister (hulp·inligting); Hausa: Nijeriya; Igbo: Naijiria; Joroeba: Nàìjíríà), amptelik die Federale Republiek Nigerië (Engels: Federal Republic of Nigeria; Hausa: Jamhuriyar Taraiyar Najeriya; Igbo: Ọ̀hàńjíkọ̀ Ọ̀hànézè Naìjíríyà; Joroeba: Orílẹ̀-èdè Olómìniira Àpapọ̀ Nàìjíríà), is 'n federale presidensiële grondwetlike republiek geleë in Wes-Afrika, aangrensend aan Benin in die weste, Tsjad en Kameroen in die ooste, en Niger in die noorde. Sy kus is in die suide aan die Golf van Guinee in die Atlantiese Oseaan geleë. Die land bestaan uit 36 deelstate en die federale hoofkwartier is in die streek van die hoofstad, Abuja. Nigerië is amptelik 'n sekulêre land.
Federale Republiek Nigerië
Nasionale tale: Hausa, Igbo en Joroeba
356 669 myl2
204 630 242 (7de)
215 / km2 (65ste)
556,8 / myl2
$1 272 miljard (23ste)
$6 177 (129ste)
$494,830 miljard (27ste)
$2 400 (137ste)
MOI (2018) 0,534 (158ste) – laag
Gini (2009) 43,0 – hoog
Die hedendaagse Nigerië het 'n geskiedenis van talle koninkryke en stamstate wat deur die millennia gekom en gegaan het. Die moderne land se oorsprong kom uit die Britse koloniale bewind van die 19de eeu, en die samesmelting van die Noord- en Suid-Nigeriese protektorate in 1914. Die Britte het administratiewe en wetlike strukture gevestig en die gebied onregstreeks deur kapteinskappe beheer. Nigerië het in 1960 'n formele onafhanklike federasie geword, en was daarna, vanaf 1967 tot 1970, in 'n burgeroorlog gedompel. Sedertdien het die regerings gereeld tussen demokraties verkose regerings en militêre diktature gewissel, totdat dit in 1999 'n stabiele demokrasie gekry het. Die presidensiële verkiesing in 2011 word as die redelikste vry en regverdige verkiesing tot dusver beskou.
Daar word dikwels na Nigerië as die "Reus van Afrika" verwys, oor sy groot bevolking en ekonomie. Met 'n bevolking van sowat 205 miljoen is Nigerië die digsbevolkte land in Afrika en die sewende digsbevolkte land in die wêreld – volgens die lys van lande volgens bevolking. Nigerië het ook die jongste bevolking in die wêreld. Die land word ook as 'n multinasionale land gereken, met sy meer as 500 etniese groepe, waarvan die drie grootste, die Hausa, Igbo en die Joroeba is. Die etniese groepe praat 500 verskillende tale, en word met 'n wye verskeidenheid van kulture vereenselwig. Die amptelike taal is Engels, terwyl Hausa, Igbo en Joroeba as nasionale tale erken word en in die parlement gebruik mag word. Nigerië word rofweg verdeel in die helfte wat Christene is, wat merendeels in die suide van die land bly, en Moslems in die noordelike streke. 'n Minderheid van die bevolking bedryf inheemse gelowe, soos die Igbo- en die Joroeba-boorlinge.
Nigerië is sedert 2015 die wêreld se 20ste grootste ekonomie. Dit het Suid-Afrika in 2014 verbygesteek om Afrika se grootste ekonomie te word. Nigerië word deur die Wêreldbank as 'n ontluikende mark beskou; Dit is geïdentifiseer as 'n streeksmag op die Afrikakontinent, 'n middelmag in internasionale aangeleenthede, en is ook geïdentifiseer as 'n ontluikende wêreldmag. Dit word ook gelys as een van die "Volgende Elf" ekonomiese magte wat op die punt staan om een van die magtigste in die wêreld te word. Nigerië is 'n lidland van die Afrika-unie, Britse Statebond, Ekonomiese Gemeenskap van Wes-Afrika-state, OPUL, Organisasie van Islamitiese Samewerking en die Verenigde Nasies.
Die noordooste van die land is sedert 2002 deur sektariese geweld van Boko Haram, 'n Islamitiese beweging, geteister wat daarop aandring dat die sekulêre stelsel afgeskaf en met sjaria-gebruike vervang word. President Goodluck Jonathan het in Mei 2014 gesê dat Boko Haram minstens 12 000 mense doodgemaak en sowat 8 000 vermink het. Terselfdertyd het die buurstate van Benin, Tsjad, Kameroen en Niger met Nigerië saamgespan in die stryd, nadat 276 skoolmeisies deur die groep ontvoer is en die aanvalle na al die aangrensende lande uitgebrei het.
Naas Hollywood (Verenigde State) en Bollywood (Indië) het Nigerië (Nollywood) die grootste filmbedryf ter wêreld. Bekende akteurs sluit in Genevieve Nnaji, Kate Henshaw-Nuttal en Richard Mofe Damijo. Things Fall Apart deur Chinua Achebe Afrika se gewildste en mees verkoopte literêre stuk ooit, vertaal in meer as 40 tale regoor Afrika en die wêreld.
Die naam Nigerië is afgelei van die Nigerrivier wat deur die land vloei. Die naam is blykbaar in die laat 19de eeu verewig deur die Britse joernalis, Flora Shaw, wat later met Baron Frederick Lugard, 'n Britse koloniale administrateur, getroud is. Die woord Niger kom vermoedelik van die Toearegse woord egerew n-igerewen, af wat voor die 19de eeu deur die inwoners langs die middel-dele van die Nigerrivier by Timboektoe gebly het.
Vroeë tye (500 v.C.–1500)Wysig
Nok-beeldhouwerk uit terracotta
Die Nok-beskawing van Noord-Nigerië het tussen 500 v.C. en 200 n.C. gefloreer en lewensgrootte terracotta-beeldhouwerk gemaak wat, as die eerste kunswerke in die Sub-Sahara-streek, aangeteken is.
Die Koninkryk Nri van die Igbo-volk is in die 10de eeu gekonsolideer en het voortgegaan om te heers totdat hulle hul soewereiniteit in 1911 aan die Britte moes afstaan. Die stad Nri word beskou as die oorsprong van die Igbo-kultuur.
Die Joroeba-koninkryk Ife en Ojo in Suidwes-Nigerië het respektiewelik in die twaalfde en 14de eeu prominensie gekry. Die oudste tekens van mense se vestiging by Ife se huidige gebied was in die 9de eeu, en die kultuur het terracotta en bronsbeelde ingesluit.
Met die territoriale hoogtepunt in die laat 17de- en vroeë 18de eeu het die Oyo-koninkryk sy invloed van Wes-Nigerië na die hedendaagse Togo uitgebrei. Die Edo-koninkryk van Benin is in die suidweste van Nigerië gesetel. Benin se mag het vanaf die 15de eeu tot in die 19de eeu geduur. Die oorheersing het gestrek tot by die stad Eko ('n Edo-naam wat later deur die Portugese Ryk na Lagos verander is, en het selfs verder gestrek.
Talle bewoners van die hedendaagse Nigerië het deur die eeue heen met handelaars van Noord-Afrika handel gedryf. Stede in die gebied het streeksentrums in 'n breër netwerk van handelsroetes oor 'n gebied van Wes-, tot Sentraal- en Noord-Afrika geword. Die Spaanse en Portugese was in die 16de eeu die eerste Europeërs wat beduidende regstreekse handel met die hedendaagse Nigerië in die hawe, wat hulle Lagos gedoop het, en in Calabar, begin het.
Die onewewigtigheid en korrupsie met die verkiesings- en politieke prosesse het in 1966 tot verskeie staatsgrepe gelei. Die eerste staatsgreep was in Januarie 1966 onder leiding van Igbo-soldate. Die eerste minister, Ababakar Tafawa Balewa, die premiers van die noordelike streek, Ahmadu Bello, en premier Ladoke Akintola van die westelike streek, is deur die opstandelinge vermoor. Die samesweerders het egter gesukkel om 'n sentrale regering saam te stel.
'n Teenstaatsgreep, hoofsaaklik onder aanvoering van militêre offisiere uit die noorde, het gesorg dat lt.kol. Yakubu Gowon, staatshoof word. Spanning het opgebou tussen die suide en die noorde. Igbos in die noordelike stede is onderdruk, en baie van hulle het na die oostelike streek gevlug.
In Mei 1967 verklaar die oostelike streek hul onafhanklikheid onder aanvoering van lt.kol. Emeku Ojukwa en noem dit Biafra. Die Nigeriese burgeroorlog begin amptelik toe die Nigeriese regeringskant (hoofsaaklik gerugsteun deur soldate van die noorde en weste) Biafra op 6 Julie 1967 by Garkem aanval. Die oorlog duur vir dertig maande en Biafra word vir 'n lang tydperk onder beleg geplaas en afgesny van enige handel of voorrade. Die oorlog eindig in Januarie 1970. Die geraamde dodetal in die voormalige oostelike streek tydens die burgeroorlog was tussen 1 tot 3 miljoen mense wat in gevegte, siektes en hongersnood dood is.
Militêre juntas (1970–1999)Wysig
Gedurende die 1970's se olie-opbloei het Nigerië lid van OPUL geword, maar ondanks die miljoene wat die land skatryk gemaak het, het die militêre regering weinig gedoen om die lewenstandaarde van die bevolking op te hef, of die land se infrastruktuur te verbeter. Afgesien van die olie-industrie is daar niks ander strukture van die ekonomie vir stabiliteit ontwikkel nie. Dit was 'n ernstige bedreiging vir federalisme in die land.
Babangida oorleef 'n mislukte staatsgreep en skuif sy belofte vir demokrasie aan na 1992. Vrye verkiesings is uiteindelik op 12 Junie 1993 gehou met 'n presidensiële oorwinning vir Moshood Kashimawo Olawale Abiola, maar Babangida verklaar die uitslae ongeldig en ontketen 'n vlaag van openbare geweld wat die land vir etlike weke afgesluit het van die buitewêreld. Hy hou uiteindelik sy woord gestand om afstand te doen van sy bewind, maar wys Ernest Shonekan aan as die tussentydse staatshoof. Babangida se bewind word as die mees korrupte gesien, wat daarvoor verantwoordelik was dat 'n kultuur van korrupsie in Nigerië gevestig is.
Sani Abacha onttroon vir Shonekan laat in 1993 as die tussentydse heerser en gebruik brutale gewelddadige metodes om burgerlike onrus te onderdruk. Sy bewind eindig aan die einde van 1998 toe sy lyk onder verdagte omstandighede ontdek is.
Sy opvolger, Gen. Abdulsalami Abubakar, aanvaar op 5 Mei 1999 'n nuwe grondwet wat veelparty-verkiesings toelaat. Op 29 Mei 1999 handig Abubakar die bewind oor aan die wenner van die verkiesing, Obasanjo, wat intussen uit die weermag getree het.
Olusegun Obasanjo, die voormalige militêre staatshoof, bring sy land terug na demokrasie toe hy in 1999 die nuwe president van Nigerië word. Dit beëindig byna 33 jaar se militêre bewind. Hoewel die verkiesings wat vir Obasanjo in 1999, en weer in 2003 as staatshoof aangewys het, is die verkiesings nie as vry en regverdige verkiesings beskou nie.
Misdaad en interne konflikWysig
President Goodluck Jonathan het in Mei 2014 verklaar dat die ekstremistiese insurgente van Boko Haram minstens 12 000 mense doodgemaak en 8 000 vermink het. In Mei 2014 het Benin, Tsjad, Kameroen en Niger kragte met Nigerië saamgesnoer om Boko Haram te beveg. Dit was na die 2014 Chibok-voorval toe 276 skoolmeisies deur die terroristegroep ontvoer is. In Desember 2018 het 'n Boko Haram-splintergroep 'n voorverkiesingsaanval op die strategiese grensdorp Baga uitgevoer. Minstens 10 mense het omgekom en honderde het na Maiduguri, die hoofstad van Borno-deelstaat, gevlug.
Federale Hoofstadgebied (FHG)
↑ "Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999" (in Engels). WIPO. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Maart 2019. Besoek op 27 Maart 2020.
↑ "UN Projection". World Population Prospects 2017 (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020.
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Nigeria". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 27 Maart 2020.
↑ "2019 Human Development Index Ranking" (in Engels). United Nations Development Programme. 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020. Besoek op 27 Maart 2020.
↑ "Gini Index" (in Engels). Wêreldbank. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Maart 2020. Besoek op 27 Maart 2020.
↑ "Nigerian Constitution". Nigeria Law (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020. Besoek op 17 Julie 2015.
↑ Nossiter, Adam (16 April 2011). "Nigerians Vote in Presidential Election". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Augustus 2019. Besoek op 17 April 2011.
↑ (en) Nigeria: Giant of Africa, by Peter Holmes 1987
↑ (en) The CIAWorld Fact Book 2014. Skyhorse Publishing, Inc. 2013. ISBN 978-1-62636-073-0.
↑ (en) Library of Congress – Federal Research Division (Julie 2008). “Country profile: Nigeria”. Besoek op 28 Desember 2011.
↑ "Ethnicity in Nigeria" (in Engels). PBS. 5 April 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Oktober 2017. Besoek op 9 Mei 2015.
↑ "Nigeria's Identifiable Ethnic Groups" (in Engels). OnlineNigeria. Otite, O. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Augustus 2018. Besoek op 9 Mei 2015. Gaan datum na in: |date= (help)
↑ "Nigeria becomes Africa's largest economy" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 April 2020. Besoek op 5 April 2014.
↑ "Nigerian Economy Overtakes South Africa's on Rebased GDP" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Januarie 2015. Besoek op 20 April 2014.
↑ "Nigeria" (in Engels). World Bank. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op 28 November 2013.
↑ "Nigeria is poised to become Africa's most powerful nation" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2018. Besoek op 28 November 2013.
↑ "Nigeria" (in Engels). West Africa Gateway. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Desember 2018. Besoek op 25 Augustus 2013.
↑ "Nigeria" (PDF) (in Engels). Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 19 Augustus 2019. Besoek op 28 November 2013.
↑ (en) Andrew F. Cooper, Agata Antkiewicz and Timothy M. Shaw, 'Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?'
↑ (en) Meltem Myftyler and Myberra Yyksel, 'Turkey: A Middle Power in the New Order', in Niche Diplomacy: Middle Powers After the Cold War, edited by Andrew F. Cooper (London: Macmillan, 1997).
↑ (en) Mace G, Belanger L (1999) The Americas in Transition: The Contours of Regionalism (bl. 153)
↑ (en) Solomon S (1997) South African Foreign Policy and Middle Power Leadership, ISS
↑ "Nigeria, an Emerging African Power" (in Engels). BET. 20 Julie 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2019. Besoek op 27 April 2015.
↑ "MINT Countries: Nigeria Now Listed Among Emerging World Economic Powers!" (in Engels). The Street Journal. 7 Januarie 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2019. Besoek op 27 April 2015.
↑ "The Mint countries: Next economic giants?" (in Engels). BBC. 6 Januarie 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2020. Besoek op 27 April 2015.
↑ "Dozens killed in Nigeria clashes" (in Engels). Al Jazeera. 24 Desember 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020. Besoek op 24 Desember 2011.
↑ (en) Olugbode, Michael (2 Februarie 2011). "Nigeria: We Are Responsible for Borno Killings, Says Boko Haram". allAfrica.com. Besoek op 31 Januarie 2012. The sect in posters written in Hausa and pasted across the length and breadth of Maiduguri Wednesday morning signed by the Warriors of Jamaatu Ahlis Sunna Liddaawati Wal Jihad led by Imam Abu Muhammed Abubakar Bi Muhammed a .k .a Shehu claimed they embarked on the killings in Borno "in an effort to establish Sharia system of government in the country".
↑ 28,0 28,1 "Boko Haram has killed over 12,000 Nigerians, plans to take over country, Jonathan says – Premium Times Nigeria" (in Engels). Premiumtimesng.com. 17 Mei 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Augustus 2019. Besoek op 4 Junie 2014.
↑ 29,0 29,1 (en) "Boko Haram to be fought on all sides". Nigerian News.Net. Besoek op 18 Mei 2014.
↑ (en) Thompson, Bob (14 Maart 2008). "An enduring classic". The Standard. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2011. Besoek op 7 Junie 2011.
↑ "''Online Etymological Dictionary''" (in Engels). Etymonline.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Julie 2017. Besoek op 28 Julie 2014.
↑ (en) Nicole Rupp, Peter Breunig & Stefanie Kahlheber, "Exploring the Nok Enigma", Antiquity 82.316, Junie 2008.
↑ (en) B. E. B. Fagg, "The Nok Culture in Prehistory", Journal of the Historical Society of Nigeria 1.4, Desember 1959.
↑ (en) Kleiner, Fred S.; Christin J. Mamiya (2009). Gardner's Art Through the Ages: Non-Western Perspectives (13, revised uitg.). Cengage Learning. p. 194. ISBN 0-495-57367-1.
↑ "Nok Terracottas (500 B.C.–200 A.D.) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art" (in Engels). Metmuseum.org. 2 Junie 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2019. Besoek op 16 Julie 2014.
↑ (en) Juang, Richard M. (2008). Africa and the Americas: culture, politics, and history : a multidisciplinary encyclopedia, Volume 2. ABC-CLIO. p. 597. ISBN 1-85109-441-5.
↑ (en) Falola, Toyin; Heaton, Matthew M. (2008). A history of Nigeria. Cambridge University Press. p. 23. ISBN 0-521-68157-X.
↑ Metz, Helen Chapin (1991). "Nigeria: A Country Study – The Slave Trade" (in Engels). Library of Congress Country Studies. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 September 2018. Besoek op 28 Mei 2011.
↑ 40,0 40,1 (en) Gordon, April A. (2003). Nigeria's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook. ABC-CLIO. pp. 44–54. ISBN 1-57607-682-2. Besoek op 29 Maart 2015.
↑ (en) Gordon, April A. (2003). Nigeria's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook. ABC-CLIO. pp. 44–54. ISBN 1-57607-682-2. Besoek op 29 Maart 2015.
↑ Murray, Senan (30 Mei 2007). "Reopening Nigeria's civil war wounds" (in Engels). BBC News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2012. Besoek op 28 Mei 2011.
↑ (en) "Background Paper on Nigeria and Biafra, Declassified Documents reference System.
↑ Metz, Helen Chapin (1991). "Nigeria: A Country Study – Civil War" (in Engels). Library of Congress Country Studies. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Augustus 2018. Besoek op 28 Mei 2011.
↑ "''The Biafra War and the Age of Pestilence''" (in Engels). Litencyc.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Augustus 2018. Besoek op 28 Julie 2014.
↑ (en) Shadows : Airlift and Airwar in Biafra and Nigeria 1967–1970, by Michael I. Draper
↑ (en) Watts, Michael (1987) State, Oil and Agriculture in Nigeria, Institute of International Studies, University of California, ISBN 0-87725-166-5.
↑ (en) "Nigeria, Military Faces Daunting Challenges", AP Press International, 3 Maart 1984.
↑ (en) "Nigeria stays calms as leader toppled in bloodless coup", The Globe and Mail, 28 Augustus 1985.
↑ (en) Holman, Michael (24 Februarie 1986) "Nigeria, Politics; Religious Differences Intensify", Financial Times
↑ (en) Bilski, Andrew, "Broken Promises", Maclean, 6 September 1993
↑ (en) Diamond, Larry; Kirk-Greene, Anthony; Oyeleye Oyediran (1997) Transition without End: Nigerian Politics and Civil Society Under Babangida, Vantage Publishers, ISBN 9782458546
↑ (en) "Nigerian Lawyer: Abacha accounts apparently in Switzerland, Luxembourg, France, and Germany", AP press, 10 Januarie 2000.
↑ (en) "Abdusalam Abubakar", Encyclopædia Britannica Online.
↑ "Nigeria election: Muhammadu Buhari wins". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020. Besoek op 31 Maart 2015.
↑ "Obama praises Nigeria's president for conceding defeat" (in Engels). Vanguard. 1 April 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Augustus 2019. Besoek op 4 April 2015.
↑ (en) APC praises Jonathan for conceding defeat. The Nation. URL besoek op 4 April 2015.
↑ "Anyaoku Praises Jonathan For Conceding Defeat" (in Engels). Channels Television. 31 Maart 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Augustus 2019. Besoek op 4 April 2015.
↑ "Organized Crime: African Criminal Enterprises" (in Engels). Federal Bureau of Investigation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Junie 2016. Besoek op 7 Junie 2011.
↑ Olukoya, Sam (20 Februarie 2003). "Crime war rages in Nigeria" (in Engels). BBC News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 November 2019. Besoek op 7 Junie 2011.
↑ (en) Hundreds flee Islamist attacks in northeast Nigeria to seek refuge in Maiduguri, Ahmed Kingimi en Adewale Kolawole, Reuters, 30 Desember 2018
↑ (en) Children among thousands ‘slaughtered’ in clashes between herders and farmers in Nigeria, warns Amnesty, Samuel Osborne, Independent, 17 Desember 2018
(en) "Nigeria". Encyclopædia Britannica. Besoek op 27 Maart 2020.
(en) "Nigeria". Central Intelligence Agency. Besoek op 27 Maart 2020.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Nigerië.
(en) Amptelike webwerf van die Nigeriese regering
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigerië&oldid=2189512"
Last edited on 23 Mei 2020, at 09:37