Taalbloed aan mure | Netwerk24
Deur Piet Croucamp 21 April 2016 00:00
Universiteite behoort aan Suid-Afrikaners, nie aan Afrikaners nie, skryf Piet Croucamp in reaksie op Breyten Breytenbach se ope brief aan die Matierektor. Rudie van Rensburg vra Croucamp om “die afgesaagde argumente” oor “taalbulle” en “die goeie ou dae” finaal te begrawe.
Piet Croucamp. Foto:
Piet Croucamp skryf:
Dit was nog altyd so dat ’n redelike stem die beste kans het om na geluister te word. Breyten Breytenbach het tans veel te sê oor Afrikaans, byna altyd met bytende sarkasme en ’n leksel meerwaardigheid.
Dalk is dit al taal wat hy deesdae verstaan. Breytenbach het duidelik iets in sy twaksak wat horingdroog geword het en die frustrasie sweet nou uit sy mondhoeke.
Dit bly maar ’n morbiede vermaaklikheid hoe reaksionêre altyd die bruin mense se gebruik van die kombuistaal aan die nek­hare insleep by die argumente teen verligting, so asof die lammervangers en die dopstelsel se kinders van gister nou weer voorgestoot kan word om te dien as menseskild teen die werklikhede van ons benepe opinies oor “eenvormigheid”.
Breyten, wat Afrikaans dekades, sedert van agter die tralies, soos ’n hoer behandel het; wanneer nodig het hy geskryf in Afrikaans en wanneer nodig geswets en geskel op die taal. Maar slagofferskap en vroomheid kom albei maklik vir die “Fransman”.
Dieselfde bedompige gedagtegange vaardig in die reaksionêre verwyl – wat hy nou ter wille wil wees – was sy teiken toe dit maklik was om ondertoe te skop. Op sy oudag is hy egter altyd gereed met kwelgeestige aanmoediging vir wie ook al om ’n segsman vra; aandag trek met goedkoop zen en die gemoduleerde waardigheid van ’n wolf in skaapsklere.
Maar diegene wat die onverstaanbare gerym gister nog net as meineed kon verteer, sit nou in die voorste ry by die bitterbek se konserte; want my vyand se vyand is nou my vriend.
Wim de Villiers moet inderdaad luister, maar hoekom na Breyten, wat nog nooit vir iets anders kon pa staan of opkom as dit wat na sy (eie) beeld geskape is nie. Wim de Villiers kan vir homself praat, maar heel waarskynlik besef hy dat diversiteit en die voortbestaan van Afrikaans nie bedreig kan word deur die kruipende normaliteit van universele veronderstellings nie.
Afrikaners is al in byna elke opsig voëls in ’n wêreldnatuur; dit is nog net die taalbulle en die aandrang op ’n koestering van “die lekker ou dae” wat hulle terughou.
Hoekom Afrikaans nou skielik op bevrydingspolitiek se korrupte nalatenskap se ­beskerming moet aandring, weet die
Boonop, hoe moeilik is dit om te verstaan dat universiteite aan Suid-Afrikaners behoort, nie Afrikaners nie? Daar is ’n goedkoop mite wat Breyten en sy medeself­bevlekkers maklik staanmaak sonder substansie: dat kulturele diversiteit nood­wen-dig kwaliteit veronderstel en dat komplekse denke net tot stand kom uit taal- en kultuurverskeidenheid.
Daar is geen bewys dat enige van die meesterbeginsels en -opinies wat vandag ons leefwêreld definieer, geskoei is op
die oppervlakkige werklikheid van ­diversiteit nie.
Ek is bereid om die voorvelle van 1 000 Afrikaners daarop te verwed dat Breyten Jonathan Jansen ook met nydigheid bejeën. Die Breyten wat nog nooit ’n dag lank meer as ’n reënboogkwas en ’n pretensieuse pen moes bestuur nie. Daar was darem geen ­erger klip in die skoen as die wederstre­wige “jollie hotnot” Russel Botman nie,
Ek wil Breyten aanmoedig om – nou in die beproewende uur anderkant raklewe – ook die Afrikaanssprekende jeug buite AfriForum se paramilitêre dampkring te besoek met sy kwaksalwerteorieë oor Afrikaans se “stand, taak en toekoms”, want dit is vir ­almal behalwe Breyten – in sy duursame Paryse verblyf – duidelik dat jong Afrikaanssprekendes nie sy benepenheid
met Afrikaans deel nie.
By die Universiteit van Pretoria, waar die sieg heil lankal nie meer ’n broederlike gemeensaamheid soos by die Puk impliseer nie, het meningsopnames dit duidelik gemaak dat die wit Afrikaanse studente wat steeds aandring op Afrikaans as akademiese taal nie meer beduidend genoeg is om die koste te regverdig van die brandstapel wat Breyten vir Wim de Villiers stook nie. Taal en kultuur het, soos verskeie ander
ismes, ’n morsige verlede en hoe ook al
jy die geskiedenis van Afrikaans wil oorskryf, jy sal nie die bloed van die mure
af kry nie.
*Dr. Piet Croucamp is ’n politieke ­wetenskaplike aan die Universiteit van ­Johannesburg.
*Croucamp se meningstuk het eers op LitNet verskyn.
Rudie van Rensburg skryf:
Die repliek van Piet Croucamp op Breyten Breytenbach se ope brief aan Wim de Villiers oor sy bestuur se voorgestelde taalbeleid het my laat
terugdink aan ’n dosent se woorde in my studentejare: “Jy wen geen argument deur venyn te braak op die persoon met wie jy verskil nie. Braking hoort boonop nie tuis tussen beskawingsmondige mense nie.”
Dit krap al lankal aan my dat ’n groot groep Suid-Afrikaners verleer het om op ’n beskaafde manier met mekaar te verskil.
Daarom was ek teleurgesteld in Croucamp (veral in die lig van sy akademiese status) dat hy in dié trant gereageer het op Breytenbach se brief.
Dit was met die intrapslag duidelik dat hy self nie veel waarde heg aan die openingstelling in sy repliek nie: “Dit was nog altyd so dat ’n redelike stem die beste kans het om na geluister te word.” As hy in dié skrywe die stem van redelikheid verteenwoordig, ys ’n mens by die gedagte aan hoe die stem van onredelikheid klink.
Dis ironies dat hy Breytenbach beskuldig van “bytende sarkasme en ’n leksel meerwaardigheid” terwyl sy eie skrywe juis daarvan deurspek is (in dié geval giftige sarkasme en ’n mondvol meerwaardigheid).
Oor sy verwysing na Breytenbach se “onverstaanbare gerym” haal ek aan wat (die digter en akademikus) Joan Hambidge in ­reaksie daarop sê: “Indien u (Croucamp) nie die digkuns van Breytenbach kan begryp nie, verwys ek u graag na die werk van gesiene literatore, hier én internasionaal.”
Croucamp sê: “Afrikaners is al in byna ­elke opsig voëls in ’n wêreldnatuur; dis nog net die taalbulle en die aandrang op ’n koestering van ‘die lekker ou dae’ wat hul terughou.”
Ek het ’n broertjie dood aan die geykte taalbul-etiket wat Croucamp (en sy kornuite) so maklik inspan vir diegene wat dit waag om hul monde oop te maak vir die behoud van Afrikaans op tersiêre vlak. En net terloops, ek dink nie Breyten koester “die lekker ou dae” nie – hy was toe ’n “terroris” agter tralies.
Geeneen met gesonde verstand dring daarop aan dat die tradisionele Afrikaanse universiteite hul Afrikaanse karakter moet behou soos “in die goeie ou dae” nie.
Met groot minagting vee Croucamp die stelling van Breytenbach van die tafel dat ’n veelsydige universiteit sy krag kan put uit die rykdom diversiteit van oorspronge en skeppingspotensiaal as “ ’n mite wat Breyten en sy medeselfbevlekkers maklik staanmaak sonder substansie”. Maar self verskaf hy geen substansie aan sy vae uitspraak dat “daar geen bewys is dat enige van die meesterbeginsels en -opinies wat vandag ons leefwêreld definieer, geskoei is op die oppervlakkige werklikheid van diversiteit nie”.
Gerieflikheidshalwe ignoreer hy dat daar vele bewyse bestaan dat moedertaalonderrig ’n voorsprong aan studente verskaf en dat die belangrikheid daarvan in ’n meertalige omgewing nie geminag kan word nie.
Hy sê dat “jong Afrikaanssprekendes nie Breyten se benepenheid met Afrikaans deel nie”. Dis juis deesdae die gewilde refrein van die voorstanders vir eentaligheid omdat Afrikaanse studente volgens die universiteitsbesture aandui hulle verkies Engels as akademiese taal.
Op die oog af ’n geldige punt. Totdat jy dieper krap.
Die digter Daniel Hugo krap diep genoeg in sy onlangse kommentaar oor dié onderwerp: “Sedert die koms van prof. Chris Brink as rektor op Stellenbosch was die universiteit hondsgedienstig aan die ANC se bevoordeling van Engels by tersiêre opvoedkundige instellings. Engelse is uit ander provinsies na die US gelok, onder meer deur die toekenning van beurse.”
Ek vra Croucamp dat hy die afgesaagde argumente oor “taalbulle” en “die goeie ou dae” finaal begrawe. Die kampvegters vir Afrikaans op universiteitsvlak wil nie “laer trek” of die “taal op ander afdwing” nie. Die doel is nie om die hele hand te eis nie; een vinger is genoeg om Afrikaans se toekoms te verseker. Anders lui die doodsklok, want dan sal Afrikaanse skole ook een ná die ander wegval.
Ons wil almal net graag toesien dat toekomstige geslagte Afrikaners hulle nog in sulke keurige Afrikaans kan uitdruk soos Croucamp gereeld ten toon stel wanneer hy Afrikaanse megaboere se lof op TV besing.
Rudie van Rensburg is ’n Afrikaanse skrywer, skilder en voormalige joernalis.
Meer oor: Taal | Piet Croucamp | Afrikaans | Breyten Breytenbach | Stellenbosch
Breyten-optrede laat my wonder
Heunis: ‘Meerderheid wil Afrikaans gelyk hê by Maties’