Die Suid Afrikaanse musiekbedryf het al so verander oor die laaste paar jaar van waar liedjieskrywers liedjies vir kunstenaars geskryf het in ruil vir die tantieme wat hulle van die verkope ontvang tot waar hulle deesdae die liedjies teen 'n vasgestelde bedrag aan die sanger verkoop sowel as om dan tantieme op verkope te verwag. Dit het grotendeels te doen met CD verkope wat al so afgeneem het dat die skrywers op hierdie manier hulle geld moet opmaak.
Voor ek verder delf in die implikasies van die bogenoemde wil ek eers raak aan die regte wat skrywers het in terme van die liedjies wat hulle skryf. Suid Afrikaanse kopiereg maak voosiening vir die skryf van melodieë sowel as lirieke asook ander werke. My fokus lê tans by melodieë sowel as lirieke.
Die wet maak voosiening dat die kopiereg van die lirieke sowel as melodieë aan die skrywer daarvan behoort, tensy daar kontraktueel anders ooreengekom word. Daar is 'n wanpersepsie dat as mens vir iets betaal dan behoort dit aan jou. In terme van die kopiereg op die melodieë en lirieke werk dit wel nie so nie. As jy 'n skrywer/s betaal om vir jou 'n liedjie te skryf behoort die kopiereg steeds aan die skrywer tensy jy met die skrywer ooreengekom het dat jy nou die kopiereg besit. Hierdie het wel 'n wanpersepsie by sekere skrywers geskep wat gelei het dat hulle hulle liedjies meer as een keer en aan meer as een persoon verkoop. Net omdat iemand die kopiereg van melodieë of lirieke besit beteken dit nie hulle (as skrywer) kan met daai liedjie maak net wat hulle wil nie.
Kopiereg is 'n negatiewe reg wat beteken dit gee vir die kopiereg houer die reg om ander mense te keer om sy werk te gebruik sonder sy toestemming. Dit gee hom nie die reg om te doen met daai liedjie wat hy wil nie, en byvoorbeeld die liedjie wat jy by hom gekoop het aan enige iemand anders te verkoop nie. Daar lê ook 'n morele dilemma daarin om 'n liedjie aan verskeie mense te verkoop. Jy as kunstenaar koop 'n liedjie by die skrywer met die verwagting dat jy eksklusief daardie liedjie gaan vrystel. As jy geweet het dat die skrywer die liedjie aan ander mense gaan verkoop, sou jy dalk nie die liedjie in die eerste plek gekoop het nie, want hoekom betaal jy dan vir die liedjie as jy nie die enigste een is wat die liedjie gaan opneem en sing nie? Wat jy kry vir jou geld is 'n eksklusiewe lisensie om die liedjie op te neem. Omdat jy 'n eksklusiewe lisensie het kan die skrywer nie die liedjie aan iemand anders verkoop sodat hulle dit kan opneem nie. Dit is dus oneerlik van die skrywer om 'n liedjie meer as een keer te verkoop en is teen die waardes van die gemeenskap. Indien hy die liedjie vir 'n tweede keer verkoop, skep hy 'n wesenlike wanvoorstelling teenoor die tweede persoon waar daardie persoon glo dat die skrywer die liedjie spesifiek vir hulle geskryf het en dan die geld daarvoor betaal. Dit kan moontlik selfs geargumenteer word dat dit 'n saak van bedrog uitmaak.
Hoe kan jy jouself beskerm?
Die rede hoekom ek hierdie blog post maak is om medekunstenaars te waarsku dat hulle 'n ooreenkoms met die skrywers van die liedjies wat hulle koop moet bekom sodat die skrywers duidelik uiteen kan sit dat hulle die liedjie eksklusief vir hulle geskryf het en dat hulle nie die liedjie weer sal verkoop of die liedjie al reeds aan iemand anders verkoop het nie. Dit mag dalk nie die sekere individue keer om oneerlik te wees nie, maar as jy dit op skrif het het jy ten minste 'n wapen om te gebruik indien hulle oneerlik is, en dit sal hulle twee keer laat dink. Ons bedryf is klein en daar is nie tyd en plek vir oneerlikheid nie.