PressReader - Sarie: 2018-04-01 - F­lits­ver­haal: Dit wat in ’n naam is deur El­ma Pot­gie­ter
F­lits­ver­haal: Dit wat in ’n naam is deur El­ma Pot­gie­ter
Sarie - 2018-04-01 - Inhoud - DEUR EL­MA POT­GIE­TER
Le­o­ni­ne­staar nog ’n ruk­kie na die skerm waar Mi­net­te, haar ma­triek­vrien­din, se beeld reeds ver­dwyn het. “Won­der­lik, die Sky­pe-af­fê­ring. Men­se sê nie so mak­lik ‘nee’ van aan­ge­sig tot aan­ge­sig nie, al is dit ’n e­lek­tro­nie­se aan­ge­sig,” weer­klink Mi­net­te se stem nog in haar ore.
Le­o­ni­ne glim­lag. Op die in­ge­wing van die oom­blik het sy on­mid­del­lik “ja” ge­sê vir die tien­jaar­re­ü­nie wat oor ’n maand ’n week lank op Oudts­hoorn ge­hou word – om saam te val met die kuns­te­fees en “al die lek­ker­tes in die le­we”.
“Dank­sy die e­lek­tro­nie­se eeu kon ek in jou oë kyk al sit jy in Gent, Ne­der­land. Ek het ook ge­lees van ’n paar uit­stal­lings wat bin­ne­kort deur me. Le­o­ni­ne P­re­to­ri­us in Suid-a­fri­ka aan­ge­bied word.” “Ek het nie eens daar­aan ge­dink nie, maar . . . ja, skryf my op.” “Jy het niks ver­an­der nie, vrien­din.” Die warm­te in Mi­net­te se stem ont­roer Le­o­ni­ne. Waar­om sou sy ver­an­der het? En tog. Men­se ver­an­der. Dalk het selfs sy ef­fe si­nies ge­word – de­fi­ni­tief oor in­tie­me ver­hou­dings.
Haar eer­ste Ne­der­land­se af­fair met Leen­dert Ha­ge­man was nog­al “heet”, hoe­wel van kor­te duur, maar Geert van Rooy was ’n effense ander sto­rie, want hy was meer haar soort man – be­le­se, be­re­se, selfs ro­man­ties.
Tog het sy on­voor­be­dag die ver­hou­ding ver­breek. Soos al­le be­slui­te in haar le­we – op die in­ge­wing van die oom­blik.
Hul­le het gaan eet – vir sy ver­jaar­dag as­ook hul­le twee­de jaar by­me­kaar. Sy het ’n heil­dronk in­ge­stel en toe hul­le gla­sies
klink, sê sy: “Veels ge­luk, lief.” En voeg toe on­be­pland by: “On­ge­luk­kig moet ek ons ver­hou­ding ver­breek. Ek gaan te­rug Suid-a­fri­ka toe. Ek weet nog nie pre­sies wanneer nie. Ek weet net ek moet te­rug.” Geert se re­ak­sie was ’n lang stil­te en toe: “Eint­lik het ek dit ver­wag. Jou aan­dag was nog al­tyd . . . ver­deeld.” Het sy iets meer ver­wag? Ja, sy het. Die ge­brek aan . . . wat? Hart­seer? Te­leur­stel­ling? Sy het da­rem ver­wag dat hy pro­tes sou aan­te­ken. En dan sy woor­de, “jou aan­dag was nog al­tyd ver­deeld” – ’n lig­te be­skul­di­ging.
Dit dryf haar toe ook on­ge­vraagd te­rug na haar ma­triek­jaar op ’n len­te­ri­ge Woens­dag­og­gend in die skool­hoof se kan­toor in Jo­han­nes­burg.
“Ont­moet S­te­fan F­reis­lich. S­te­fan, Le­o­ni­ne P­re­to­ri­us – ons plaas­li­ke foen­di in ve­le vak­ke. As jy her­sie­ning wil doen en vra­e­stel­le deur­werk, vra haar en . . .” Die res van die hoof se re­laas het in wit ge­raas ver­an­der toe S­te­fan ga­lant op­staan en haar geel­bruin oë met von­ke­len­de grys­blou­es ont­moet. Kroon­tjies wat sy we­li­ge don­ker­bruin ha­re in al­le wind­rig­tings ge­dwing het, het hom ter­self­der­tyd ’n on­ge­tem­de en ek­sen­trie­ke voor­koms ge­gee. Le­o­ni­ne was be­to­wer deur die ge­so­fis­ti­keer­de jong­man voor haar, want dit was nie ’n “skool­seun” wat in haar oë ge­kyk het nie.
“Wat be­te­ken F­reis­lich, me­neer, ek be­doel, S­te­fan?” Die vraag het on­be­pland uit haar mond ge­kom.
“Dit be­te­ken ‘vrees­lik’, juf­frou, ek be­doel Le­o­ni­ne,” het hy haar na­ge­praat en in haar oë ge­glim­lag as­of hul­le twee al­leen in die ver­trek was. “Hoe vrees­lik. Ek is jam­mer.” Na­tuur­lik het S­te­fan F­reis­lich uit­ge­bars van die lag – selfs die hoof het ge­grin­nik en sy het haar wan­ge voel brand en haar im­pul­sie­we uit­ge­spro­ken­heid vir die so­veel­ste keer in haar le­we ver­wens.
Die hoof het die si­tu­a­sie ge­red deur te ver­tel dat S­te­fan reeds die e­kwi­va­lent van ma­triek in Duits­land af­ge­lê het, maar dat sy ma, wat A­fri­kaans ge­gee het aan ’n ho­ër­skool voor sy
pa as am­bas­sa­deur uit­ge­plaas is, graag wou hê hy moet ook sy ma­triek in Suid-a­fri­ka slaag. Sy het hom tuis on­der­rig, maar hy sou waar­skyn­lik deeg­li­ke her­sie­ning no­dig hê. Daar­voor sou hy ’n men­tor be­no­dig, óf ’n on­der­wy­ser óf ’n knap leer­ling. En dis waar Le­o­ni­ne in die prent­jie kom.
*** ’n Maand la­ter in die vlieg­tuig op weg na O.R. Tam­bo glim­lag Le­o­ni­ne vir die mid­del­ja­ri­ge man wat haar gla­sie wyn aan­gee waar sy by die ven­ster sit en steeds tob oor haar im­pul­si­wi­teit om Geert van Rooy som­mer so die trek­pas te gee.
Kan dit toe­ge­skryf word aan kuns­te­naar­stem­pe­ra­ment – die feit dat sy nie dink nie, net doen? Nee, tog se­ker­lik nie. Haar kuns­aan­leg, haar aan­voe­ling vir kom­po­si­sie en haar al­les­oor­heer­sen­de pas­sie van kleins af om ’n kwas vas te hou en met o­lie­verf te “mors”, maak van haar ’n kunstenaar.
En haar . . . on­be­dag­te, roe­ke­lo­se o­pen­heid en im­pul­si­wi­teit maak van haar ’n mens. Maak van haar Le­o­ni­ne P­re­to­ri­us – die Le­o­ni­ne van wie Mi­net­te ge­sê het “jy het niks ver­an­der nie, vrien­din”.
So in haar skik is sy met haar self­ont­le­ding, dat sy die man langs haar lig­gies op sy voor­arm druk.
“Kom ons drink op die le­we,” sê sy gul en hou haar glas na sy kant toe. Hy glim­lag en klink met sy whis­ky­glas teen haar glas rooi­wyn. “Op die le­we . . . en die lief­de,” sê hy en knip­oog as­of hy iets weet wat sy nie weet nie. “Die lief­de, ja,” sê sy en glim­lag vir hom. En op daar­die self­de oom­blik be­sef Le­o­ni­ne skie­lik: Dis waar­om sy die ver­hou­ding met Geert ver­breek het. Sy was nie ver­lief op hom nie. Hy het nie haar knieë lam ge­maak, haar han­de laat be­we en haar keel laat pyn nie. Op die ou end was dit hoog­stens ’n in­tel­lek­tu­e­le en sek­su­e­le tus­sen­spel.
*** “Slaap jy ook, juf­frou P­re­to­ri­us?”
Le­o­ni­ne skrik lig­gies. Sy re­gis­treer die ge­a­mu­seerd­heid en die kleur­tjie van ’n ak­sent in die ba­ri­ton­stem en kyk vlug­tig uit die pas­sa­sier­sit­plek na S­te­fan F­reis­lich ag­ter die stuur­wiel.
Op O.R. Tam­bo het die tien oud­ma­tri­ku­lan­te wat van Jo­han­nes­burg Oudts­hoorn toe sou ry, me­kaar ont­moet en die huur­bus­sie in ont­vangs ge­neem. Hul­le het ry­beur­te uit­ge­werk en van Co­les­berg af het S­te­fan die stuur­wiel oor­ge­neem.
Sy sien hoe sy grys­blou oë te­rug­flits van die tru­spie­ël om weer op die pad te fo­kus. Die ander agt pas­sa­siers in die bus­sie dut blyk­baar. “Nie moont­lik nie.” “Hoe so?” “Mei­rings­poort is te a­sem­ro­wend. Ek is so bly jy ry nie vin­nig nie.”
Le­o­ni­ne ver­won­der haar aan die teer­pad wat tus­sen die kran­se deur kron­kel. Die des­tyd­se driw­we is nou laag­wa­ter­brûe met na­me soos Boes­mans­drif en S­kelm­kloof­drif. Die mees­te van die sprui­te is on­in­druk­wek­ken­de lo­pies, maar ná baie re­ën kan dit in ’n woe­den­de ri­vier ver­an­der wat kan maak dat die poort ge­sluit moet word. Die kran­soor­han­ge laat haar klein en kwes­baar voel. “Wat ’n mo­nu­men­ta­le on­der­ne­ming om hier­die poort te bou, al lyk dit teen dié tyd as­of dit oor­spronk­lik so ont­werp is,” lug sy haar ver­won­de­ring. “Maar vir jou as in­ge­ni­eur hoef ek dit nie te sê nie.”
Dan voeg sy uit die blou­te by: “Ek is bly ek het be­sluit om dié keer ja te sê vir ’n re­ü­nie. Mag ek vra wat jou laat be­sluit het om ja te sê toe Mi­net­te jou uit­ge­nooi het? Jy het eint­lik net by ons ek­sa­men ge­skryf en toe is jy u­ni­ver­si­teit toe in U­t­recht om­dat jou pa Ne­der­land toe moes gaan.” “’n Baie goeie re­de,” sê hy, en ná ’n ruk, “En jy?” “Ek kom hier uit­stal. Jo­han­nes­burg, P­re­to­ria en Kaap­stad. Oor­nag het ek be­sluit om ’n kort va­kan­sie in te werk – en die re­ü­nie.”
“Ek was nog al­tyd spyt dat ek jou nie des­tyds gevra het waar die naam Le­o­ni­ne van­daan kom nie. Dit klink nie na ’n fa­mi­lie­naam nie.” Sy lag. “Jy’s reg. Dit is nie ’n fa­mi­lie­naam nie, hoe­wel dit ’n fa­mi­lie­oor­sprong het. Blyk­baar het ek as ’n ba­ba na my ou­pa aan va­ders­kant ge­lyk toe hý ’n ba­ba was. Pieter An­dries P­re­to­ri­us, maar op die plaas het hul­le hom ‘Leeu’ ge­noem toe hy klein was, om­dat hy par­ty­maal wild en hu­meu­rig kon wees.” “Was jy ook ‘wild en hu­meu­rig’?” Sy stem is half ter­gend, half stre­lend, of ver­beel sy haar? “Ek weet nie. My ne­fies op die plaas het my al­tyd voor­ge­stel as hul­le ‘mal nig­gie’, maar ek het ge­dink ek is baie nor­maal. Ek het nie ‘ wild’ of ‘ hu­meu­rig’ of ‘mal’ ge­voel nie.”
Dan sê hy: “Dit was die re­de waar­om ek be­sluit het om jou vrien­din Mi­net­te se uit­no­di­ging te aan­vaar.” “Om uit te vind oor my naam?” “Om uit te vind oor jou. Ek wil jou be­ter leer ken, Le­o­ni­ne, wou nog al­tyd. Europa is vol vroue en ek het een of twee van hul­le be­ter leer ken, maar . . . nie een van hul­le het ooit ge­noeg be­lang­ge­stel om my te vra wat my van be­te­ken nie.” “Dalk het hul­le ge­weet,” ant­woord sy pront. “Ek glo nie. Die een was Frans en die ander een was in die in­ge­ni­eurs­be­dryf in Lon­den – En­gels.”
“Ek is maar so,” ant­woord sy. “On­ge­nees­lik nuus­kie­rig. Bui­ten­dien was jy vir my in­te­res­sant – en mooi.”
“Dit­to. Ver­staan jy nou waar­om ek hier is? Jou on­be­van­gen­heid is vir my on­weer­staan­baar. Jou leeu­oë en lang be­ne is ’n bonus. Ek was van plan om die skool te bel om te hoor waar jy woon. Ek wou jou op­spoor en ek sou geen moei­te ont­sien om dit reg te kry nie.” Sy lag weer. “Hoe vrees­lik. Bly ek kon jou die moei­te s­paar.”