Ontdekking wat ’n nuwe hoofstuk inlui sover dit ons begrip aangaan van die Aarde se natuurlike satelliet
In ’n donker krater by die Maan se suidpool, op ’n plek waar die sonlig nooit kom nie, het ’n deel van ’n Amerikaanse ruimtetuig in die grond ingeploeg en ’n massiewe stofwolk opgeskop. ’n Ander deel van die tuig het deur die wolk van puin beweeg en metings gedoen. Sy bevinding: Ja-nee, daar is wel water op die Maan!
Hulle het bekend gemaak dat ’n deel van ’n vuurpyl, wat hulle die vorige maand (Oktober 2009) opsetlik in ’n krater in die Maan se suidpoolgebied laat inploeg het, gesorg het dat hulle minstens sowat 95 liter water “raakgeboor” het in die yslike stofwolk wat deur die botsing veroorsaak is. Die wolk was meer as een en ’n halwe keer so hoog as ons eie Tafelberg in die Kaap.
NASA se nuwe Maansending het in Junie 2009 begin met die lansering van ’n Atlas V-draagvuurpyl wat die LCROSS-snuffeltuig na die Maan geneem het. Op 9 Oktober is die Centaur-bostadium van die vuurpyl op die Maanoppervlak gerig vir ’n botsing met die grond in die Cabeus-krater. Die krater, met sy koue, donker binnekant waar die sonlig nooit kom nie, is as ’n belowende plek geëien om na water te soek.
Kort daarna is dit gevolg deur die LCROSS-snuffeltuig self, wat deur die stofwolk gevlieg het wat deur die botsing opgewerp is. Die uitdruklike doel was om na die aanwesigheid van water in die wolk van puin te soek.
Die stofwolk van sowat 1,6 km hoog was weliswaar nie naastenby so groot as die ongeveer 10 km hoë een wat verwag is nie, maar tog het die hoop nie beskaam nie. “Ons het nie net ’n klein bietjie (water) gevind nie; ons het ’n beduidende hoeveelheid gekry,” het ’n NASA-wetenskaplike gesê toe die groot aankondiging ná die aanvanklike ontledings gedoen is.
Die water wat gevind is, was in die vorm van waterdamp en ys wat uit die Maanoppervlak geruk is. Die botsing het ’n gat van twintig, dertig meter veroorsaak.
Die Maanoppervlak soos ons dit van Aarde af sien, is eintlik droër as enige woestyn op ons planeet. Navorsers bespiegel egter al lank dat sekere plekke op die Maan wat voortdurend in die skaduwee is, aansienlike hoeveelhede water kan bevat. Die water kon dalk soheentoe gebring gewees het deur komete wat in die gryse verlede teen die Maan vasgevlieg het.
Maar hoekom sou die mens dan hoegenaamd daarin belang stel of ons byplaneet water het of nie? Die rede het te doen met toekomstige ruimteverkenning. Dit kos ’n aardige bedrag om water saam te neem op bemande ruimtesendings. As die mens, soos beplan word, eendag ’n permanente ruimtestasie op die Maan vestig en daar water byderhand kan hê sonder om dit van die Aarde af saam te karwei, sal dit ’n geweldige bonus wees.
Boonop het hierdie hemelligaam geen besonders meetbare atmosfeer nie. Hy het dus ’n pikswart, wolkelose hemel, terwyl hy in ’n bisarre, ewige stilte voorttuimel deur die oneindigheid.
As aangeneem word dat die yslaag sowat ’n halwe meter diep lê— so diep as wat die tuig se instrumente kon waarneem—kan daar enigiets van 10 miljoen tot 300 miljoen metrieke ton lunêre waterys wees, versprei oor 10 000 tot 50 000 vk. km by die noordpool en 5000 tot
Maar in die wêreld van ruimteverkenning was die Prospector se vonds tog destyds uiters belangrike nuus. Om water van die Aarde af Maan toe te karwei, is toe al bereken, kan tot R100 000 vir ’n enkele kilogram kos. Groot reservoirs water op die Maan self sou beteken dat die Maan in die toekoms soveel beter as ’n halfwegstasie kan dien vir verdere bemande ontdekkingstogte in die ruimte.
Daar is reeds geraam dat etlike duisende mense langer as ’n eeu onderhou sal kan word met die moontlike water op die maan. Sulke koloniste sal dit allermins maklik hê. Hoe hulle onder in die vrieskoue kraters gaan kom om die lewensbelangrike ys te delf, is iets waaroor fiksieskrywers dik boeke sal kan skryf.
Enige ys wat ’n botsing sou “oorleef” het, sou ver oor die oppervlak van die Maan gesaai gelê het. Die meeste daarvan sou vanweë die felle sonlig vinnig verdamp en in die ruimte verlore gegaan het, omdat die Maan se aantrekkingskrag te swak is om die waterdamp daar te hou.
Maar dit is die deeltjies wat in die permanente skaduwees van die poolkraters beland het—óf deur regstreeks daarin te val óf as sweempies waterdamp wat soontoe beweeg en toe daar gevries het—dit is waarskynlik dié wat steeds daar in ’n tydlose vrieskas lê.
Ek het ’n ui geneem en die droë buitevel daarvan afgeskil, waarna ek die ui met ’n mes in kwarte verdeel het.
Vervolgens het ek een van die vlesige skubblare aan die binnekant van die ui geneem en ’n vierkantjie van ’n halwe sentimeter daaruit gesny.
Ek het ’n ontleedtangetjie geneem en daarmee die dun vliesie aan die binnekant (die kant wat hol is) van die vierkantjie afgetrek. Hierdie vliesie was ’n lagie epidermis-selle van die bol van die uieplant.
My monteervloeistof was ’n jodiumoplossing. Ek het ’n kameelhaarkwassie geneem en ’n druppeltjie van die jodiumoplossing bygedrup op die voorwerpglasie.
Toe neem ek ’n skoon dekglasie. Ek het die dekglasie teen die druppel jodium geplaas—en dit met ’n ontleednaald in posisie gehou —terwyl ek gesorg het dat die dekglasie ’n hoek van 45 grade met met die voorwerpglasie vorm.
Ek het die dekglasie versigtig laat sak om te verseker dat enige lugblasies na die kant toe weggedruk word.
Ek het met een oog deur die oogstuk gekyk en die mikroskoop gefokusseer ten einde ’n duidelike beeld van my die lagie selle te verkry. Aanvanklik het ek die growwe stelskroef gebruik en daarna die fyn stelskroef om die beeld fyner in te stel. Ek het ook die kondensator en irisdiafragma verstel om te sorg dat ek die duidelikste beeld kry wat met my ligmikroskoop moontlik is.
Versigtig kon ek toe met ’n potlood teken wat ek sien. Ek kon die tekenwerk nie sommerso aframmel nie, want ek moes nougeset sorg dat die verhoudings tussen die verskillende dele darem so naby aan korrek is as wat ek dit kon weergee. (Agterna sou ek my beste skets natrek en beter afwerk met ’n pen.)
Ek het dit ook nodig gevind om die fyn stelskroef op en af te verstel sodat ek die epidemis-selle van die ui in meer besonderhede kon bekyk.
4. Kameelhaarkwassie, maar ’n ander soort drupper kan ook gebruik word (vir die drup van die jodiumoplossing)
Hier is my antwoorde op vrae wat aan my gestel is omtrent my eksperiment, oor selle en oor die mikroskoop:
Die eksemplaar (spesimen) wat ek bestudeer het, was ’n deel van ’n ui en gevolglik plantaardig. Ek het dus ’n plantsel ondersoek en nie ’n diersel nie.
Die vorm van die selle wat ek waargeneem het, was langwerpig en baie rofweg reghoekig. Plantselle het selwande, wat hulle ’n soort reghoekige voorkoms gee.
Die struktuur wat verantwoordelik is vir die beskerming van die sel is die einste selwand. Dit bied ook strukturele steun aan die sel.
Die funksie van die kern is om die beheersentrum van die sel te wees. Dit is ’n bolvormige liggaampie wat baie organelle (selorgaantjies) bevat. Die kern beheer baie van die werkinge van die sel en bevat DNS (in chromosome).
Die lense van ’n mikroskoop: die oogstuk en die objektief. Die samegestelde mikroskoop het twee stelle lense vir die groter vergroting van voorwerpe, te wete 1) die oogstuk, dit wil sê die lens waarin ’n mens kyk en 2) die objektief, of die lens die naaste aan die voorwerp. ’n Mens kan die objektief beskryf as die lens in ’n mikroskoop wat die eerste ligstrale ontvang van die voorwerp wat waargeneem word. Mikroskoop-objektiewe word in die reël ontwerp om parfokaal te wees, wat beteken dat die voorwerp in fokus bly al beweeg ’n mens van een lens na die ander. ’n Mens sal dikwels drie of vier objektiewe lense aan ’n mikroskoop vind. Hulle het meestal vergrotingsvermoëns van 4X, 10X, 40X en 100X. Gekoppel aan die mees algemene 10X-oogstuklens kry ons totale vergrotings van 40X (4X maal 10X), 100X , 400X en 1000X.