Versindaba » Rene Bohnen
Posts Tagged ‘Rene Bohnen’
Paul Meeuws – Vertaal in Afrikaans deur René Bohnen
Bo dit tril ‘n kindersiel
Dan lui opeens die Liempde-klok
Jy sit die somer stil soos ‘n kapel
‘n rou bedink wat die gedig
Dit sou u nie ontgaan het nie,
die sondvloed lawaaiwater
wat ons stad oorspoel het terwyl ons slaap.
U sou die gesis van slangetaal gehoor het
teen die klimop en ingemesselde glasskerwe
U sou na spelfoute gesoek het
in die kleurvolle slik wat ruite verblind en gewels afplat
tot ‘n besmeerde protesskrif
Ek sien u op ‘n droë seebodem staan en opkyk
na krete wat niemand meer lees nie
na rumoer wat niemand meer hoor nie
onthutste stokou man in ’n rolstoel
U bewasem meer as wat u praat.
Alles skree om u gefluister.
In u gestamel word ‘n muur opgerig
wat smeek om beskrywing,
om hande wat vermom as woorde
na die hoogste lyste reik
en smag na ‘n platdak
waarop ‘n mens kan staan en swaai
na ‘n onbeskryflike verskiet.
**Meer oor die digter hier, op sy eie website: https://paulmeeuws.nl/
Tags: paul meeuws, rené bohnen, de geluiden, nederlands, vertaling
Tags: paul meeuws, Paul Meeuws vertaling, Rene Bohnen
Posted in Vertalings | 4 Kommentare »
Marlies Taljard: In die begin was die woord ŉ naam wat uit sy nate bars
Hierdie blog is deel van ŉ reeks rondom die Ars Poetica’s van digters wat onlangs gepubliseer het. In hierdie en die volgende paar blogs bespreek ek eers temas wat dikwels in Ars Poetica-gedigte voorkom. Daarna sal ek gedigte bespreek van afsonderlike digters, soos Daniel Hugo, wat dikwels metatekstuele kommentaar lewer deurdat hulle oor die skryfambag as sodanig reflekteer.
Die eerste bestaande Ars Poetica is dié van Horatius wat die digkuns as ambag beskou en die gedig as iets wat gemaak word. Hy verskaf praktiese raad aan digters wat hy – anders as byvoorbeeld Aristoteles en Plato – binne die sosiale orde besonder hoog aanslaan. Na hom het letterlik duisende gedigte in alle moontlike tale en tradisies verskyn waarin die digter oor die skryf van poësie kommentaar lewer. Die volgende twee strofes van Pablo Neruda is sekerlik van die bekendstes in die moderne poësie:
Hierdie bekende Ars Poetica handel oor ŉ oomblik van transformasie: een oomblik is die spreker nog besig om te sukkel met sy woorde; die volgende oomblik is dit asof die hemele geopen is – die tipiese spirituele ervaring wat dikwels by profete, groot meesters en bekeerlinge voorkom. Die gedig, of dan die skryf van gedigte, – so blyk dit – is blykbaar in staat om ŉ spitituele dimensie te aktiveer.
Spiritualiteit is ŉ baie breë begrip, maar hou byna altyd verband met die besef dat daar iets groters as onsself iewers, onsigbaar, teenwoordig is. Dikwels word spiritualiteit in verband gebring met die soeke na die self, na ŉ dieper dimensie van bestaan, na dit wat heilig en verborge is of selfs net die soeke na betekenis (van die lewe). As sodanig is dit ŉ universele belewenis, iets waarmee die meeste mense kan assosieer – nie noodwendig in ŉ religieuse sin nie. Dikwels ondervind digters dat hulle die spirituele dimensie die beste kan aktiveer deur die skryf van ŉ gedig. Waarskynlik omdat ŉ goeie gedig – soos ŉ spirituele ervaring – ook staatmaak op implisiete betekenis, selfs ŉ liggaamlike belewenis, wat nie volledig deur (objektiewe) woorde uitgesê kan word nie – dit wat, aldus Van Wyk Louw “om die grense flikker van my duister woorde”.
Die bekende Amerikaanse digter, Henry David Thoreau beskou die digter as dié persoon in die samelewing wat in staat is om die geestelike dimensie deur poësie te aktiveer. Hy skryf: “Where the most beautiful wild flowers grow, there man’s spirit is fed, and poets grow.” Ek verstout my om te beweer dat solank die mens die skoonheid van die natuur deur liedere en verse besing het, het digters (en sangers) besef dat die poëtiese oor die vermoë beskik om dieper dimensies van bestaan by luisteraars (vandag: lesers) te aktiveer. Trouens, alle goeie kuns beskik oor dié vermoë.
ŉ Bundel waarin bewustheid van die numineuse en die gewyde in byna al die gedigte teenwoordig is, is in die niks al om van René Bohnen. Vir hierdie digter is die skryf van ŉ gedig ŉ inisiasie- of transformasieproses. Die skryf van ŉ gedig word in die metafoor van die San-kuns van die Drakensberge aangebied:
brand die bondels soet mpepho
brand die bergwierook
met die koors in my
word ek bruin
en motwit pigment
op kwarts of perkament
koggelmanders by die kambergkrans
die dassies in amfiteaters rots
groot lammergeier in sy oker vlug
ja my voete verf ŉ gedig
oor die gedugte gang
van tyd en lig
o die muse is ŉ maalklip
en alle bokke stof[.]
Die vat van die oerpad in sirkels is ŉ erkende simbool van die betreding van ŉ alternatiewe bewustheidsvlak wat byna altyd ŉ spitituele betekenis het. Skryf is vir die spreker in hierdie gedig dus ŉ wyse om die grense van die suiwer aardse bestaan te transendeer en ŉ spirituele reis (“die oerpad”) aan te pak. Enersyds is die begin van dié reis natuurlik ŉ aflegging of dood, maar andersyds is dit ook ŉ geboorte, soos blyk uit ŉ ander gedig, “inspeel met Dylan Thomas”:
net soos hy
het ek die beginklanke
van dood en geboorte
uit ŉ vakuum getoor[.]
Die laaste gedig van die bundel vat die tema van inisiasie (wat sowel ŉ dood as ŉ geboorte impliseer) saam deur na die skeppingsverhaal en die begin van die Johannes-evangelie te verwys:
ŉ naam wat uit sy nate bars.
Die woordspeling op “naam” is belangrik: op die basies vlak van betekenis verwys die woord na identiteit. Die frase “ŉ naam wat uit sy nate bars” sou dan kon verwys na identiteitskepping of -uitbreiding (wat met individuasie verband hou). In die Evangelie van Johannes word egter na die heilige Woord van God verwys – die Woord wat kennis van die verborge dinge openbaar. In sommige Oosterse spirituele tradisies verwys die woord “naam” ook na die woord van God, maar hier is dit direkte kontak met God deur die geluid van Stilte (of van die sterre) wat reeds aan Pythagoras en sy dissipels bekend was. Deur te luister na die Naam, word karma verbrand (en sondes dus vergewe).
ŉ Ander heilige woord uit die Oosterse tradisie (wat gesing word om ŉ meditatiewe toestand te bereik), is die woord Om, soos dit onder andere in “vlamtong” gebruik word:
en toe hy die woord ukhahlamba
die amfiteater om
Die heilige woord Om aktiveer ook in hierdie gedig die spirituele dimensie. Dit is eweneens, net soos Johannes se Woord, die begin waaruit alle geskape dinge hulle ontstaan het.
In die bundel Sloper van Louis Esterhuizen word verskeie temas wat ek hierbo uitgewys het, eweneens aangeraak:
en hoop. Dít is ŉ gedig.
ŉ Stad wat jy graag besoek,
maar waar jy nie mag bly nie, ŉ stad waar strate
verslinger lê en tempels
van verlange en verlies. Só is ŉ gedig, ja –
ŉ plek om van te vlug met krummels
en gekurkte drome as enigste sakrament
by die afreis. En lees jy terug
word jy steen, en die steen
sout. Ook dít is ŉ gedig: ŉ rigtingwyser
vir hulle wat gaan volg
op hierdie beskeie bedevaart
Hierdie gedig speel in op verskeie belangrike Bybelse temas, soos die vermeerdering van die brode, die instelling van die sakrament van die nagmaal, Lot se vrou wat teruggekyk het na die brandende stede Sodom en Gomorra en toe in ŉ soutpilaar verander het …
Die titel van die gedig, “Sakrament”, dui op ŉ heilige teken of simbool – iets wat vir die meeste groot wêreldgodsdienste belangrik is. In die gereformeerde Christelike tradisie dink mens hier veral aan die sakramente van die doop en die nagmaal. Sowel die doop as die nagmaal kan beskou word as ŉ vorm van inisiasie of inlywing in die gemeenskap van ŉ bepaalde geloofstradisie. Sakramente is (in die Christelike tradisie) die uiterlike tekens van Christus se genade wat ŉ innerlike, spirituele ervaring (en verandering van ingesteldheid) by die gelowige veronderstel. Die simbole van brood en wyn wat tydens die nagmaal deur gelowiges geniet word, word dikwels op sigself ook as heilig beskou. Aangesien alle spirituele lig van dieselfde bron afkomstig is, is daar eweneens ŉ fundamentele, universele bron waaruit alle spirituele handelinge voortspruit. Daarom sou ŉ mens weliswar kon beweer dat sakramente en handelinge wat daarmee gepaard gaan, deel van die mens se primordiale belewenis uitmaak en daarom in staat is om alle mense op ŉ besondere wyse aan te spreek. Sakramente word in baie spirituele praktyke beskou as handelinge van God self en is nie slegs tot die Christelike kerk beperk nie.
In Esterhuizen se gedig (hierbo) word dit eksplisiet gestel dat die gedig iets van ŉ inisiasie (“verwisseling”) bevat – dit kan die leser/skrywer transformeer en tot nuwe insigte bring. Dit is egter ook hoop – soos wat die viering van die nagmaal vir deelnemers herinner aan die hoop van ŉ geestelike bestaan van die siel na die dood, soos inderdaad deur Strofe 2 geïmpliseer word. Die gedig is egter – soos ŉ sakrament – ook ŉ rigtingwyser na ŉ transendentale dimensie op ŉ “bedevaart sonder punt”. ŉ Bedevaart is ŉ pelgrimstog of soeke wat verband hou met morele en spirituele aangeleenthede. Dikwels is refleksie oor die verlede (sondes wat gepleeg is) deel van so ŉ bedevaart, soos dit uit die laaste deel van die gedig blyk. Ook dít is ŉ gedig – ŉ soektog na insig op ŉ dieper dimensie, wat ons weer terugbring na die inisiasie wat in die eerste strofe gesuggereer word … Die gedig dien in dié soektog as rigtingwyser.
Die gedig as genade – verwysend na die vermeerdering van die brode en visse by die See van Galilea – kom tot uiting in ŉ verdere gedig uit die bundel “Sloper”:
Soos skuite, die woorde
op ŉ stand uitgesleep, dan gebreek
om as stukkies uitgedroogde vis
aan die menigte anderkant geduld
op te dis: korsies brood
vir hulle wat vra na ŉ vangs
wat grootliks sal kan
Maar tussen die skuit
en die skare
lê die nette steeds en wag
om heel te word.
Die son skuif aan.
Volgens die bogesiteerde gedig, sou gedigte as sodanig die vermoë bevat om as klein stukkies genade wat “grootliks sal kan vermeerder” te dien. Helaas is diegene aan wie gedigte gerig is, selde in staat om daardeur getransformeer te word …
Tags: Ars poetica, Louis Esterhuizen, Rene Bohnen
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik, Blogs, Marlies Taljard | 5 Kommentare »
Emma Bekker gesels oor haar debuutbundel “Skryn”
met René Bohnen.
Emma, wat ŉ heerlike leeservaring is Skryn! Soveel invalshoeke – juwele binne-in ŉ kissie bo-op ŉ altaar in ŉ tempel. Baie toeganklik, maar ryk verpak.
Pens-en-pootjies in jou bundel vol hoenders en kalkoene, tempels en skepe, besef ek dat die openingsgedig (bladsy 7), dien as lusmaker én as waarskuwing vir die leser wat wonder wat om van die gedigte te verwag.
Oggendrit deur Linden
Van Wyk se wyk se mense
woon agter hoë heinings en afgemete grense;
straataf van die huis waar Sheila se wysers sou paar
is ŉ drankwinkel, ŉ pawn shop en die Spar.
Hierin sien ek beloftes van beide interteks en alledaagsheid, asook woordspel, humor en lyflikheid. Wat kan jy ons vertel van so ŉ geïntegreerde lewensbeskouing? Gebeur die integrasie vir jou outomaties in die digproses?
Ek glo alles is deel van die Al. Dis my sjamaniese lewensuitkyk. Vir my begin die skeppingsproses soos die kook van consommé. Mens kook dit mos met al die onaansienlike dele wat die beste geur het.
Ek praat hier van die oorskot van banketmaaltye, nageboortes, skille en wortels, wrakke van rampe, beendere en senings. Alles kom in die sopketel van my onderbewussyn. Daar veroorsaak die geroesemoes net genoeg storing vir ‘n sagte prut. Wat daar afkook, word gebruik om alles wat ek skryf, te geur. Poësie is vir my die filtraat van ‘n ervaring, verryk met daardie consommé.
In die tweede gedig ontmoet die leser ŉ nuuskierige dogtertjie wat woorde kan proe en gefassineer is deur die Taj Mahal. Later kom velerlei vreemde bestemmings aan die bod. Is jy ŉ ywerige reisiger; hoe beïnvloed eksotiese plekke jou digkuns?
Reis is vir my ‘n genot en ‘n opvoeding. Ek neem soms lank om reiservarings te verwerk en as ‘n gedig op te dis. Reise vind op verskillende maniere neerslag in my lewe. Ons verblyf in Rome in 1997 het vir ewig my kookkuns verander, maar is nog nie as digkuns vasgevang nie. Die resonansie met Argentinië was so hoog dat die woorde net gekom het. In Bali het ek iets omtrent I.D. du Plessis se hartstog verstaan, al kon ek self nog nie iets oor die magiese ervaring kwytraak nie. Ek glo wêreldreise maak die interne landskap soveel meer geskakeerd. Selfs al skryf ek nie altyd oor alles nie.
Vertel asseblief a) meer van die pragtige voorblad met sy fantasmagoriese wortel wat onder andere ŉ teepot en ŉ takbok aan sy stingels en blare dra. Dit lyk amper soos die suggestie van ŉ wit “tatoe” teen die wasige naakte vrouefiguur in halfskaduwee.
b) My gedagtes gaan ook na die gedig op bladsy 54, “Kalkoen in die kragdrade”. In watter mate laat jy drome (hetsy sjamanisties of ontstigtend) ŉ rol speel in die skeppingsproses? Dink jy soms drome uit ter wille van gedigte?
a) Die wasige figuur is ‘n selfoonselfie. Annemart Swanepoel, wat die voorblad ontwerp het, het met fyn aanvoeling die lyf in ‘n altaar omskep. Die lyf is immers die skryn van hierdie lewe. Die selfie is in my masseerstudio geneem, omdat ek vir my man ‘n idee vir ‘n waterverfstudie wou stuur. Die eindproduk was alles wat ‘n selfie nie moet wees nie: te kwesbaar, te dof, te donker, te ontblotend, te ambivalent. Annemart se skrynkrans van simbole is ‘n sjabloon van arkana op die eietydse.
b) Hierdie droom het my werklik een nag op die lyf geloop. Ek moes dit in ‘n gedigvorm vaslê om sodoende te sien of ek daarvan kon sin maak. Op ‘n sjamaniese vlak het die neerskryf van die droomgebeure my insae in my ouma se lewe gegee.
Drome dien my as digter op verskillende maniere. Daar is beelde wat in drome verskyn wat so bisar is, dat mens dit iewers in ‘n gedig moet inwerk. Ander kere verbind drome oënskynlik onverwante dinge met mekaar. En sekere gedigte repliseer die verwarring van die droomwêreld. Ek dink hier aan ‘n gedig soos “Die weduwee Macdonald.”
Teen die agtergrond van tempels en die liggaamlike, word die verhouding tussen man en vrou dwarsdeur die bundel ontgin. Ek vind die samesmelting van elemente pragtig in die “Boeremantra” (44) met die aanbeveling dat ŉ drinkplek vir die sater gelos moet word.
Buiten Sjah Jahan en Mumtaz (en Wyk en Sheila) lees ek ook ander pare raak, byvoorbeeld Maria draai en tol, terwyl Enrico staan en tuur;/Maria vloei soos water, Enrico gloei soos vuur./ in die sensuele gedig “vir Astor” (46) en dan natuurlik die minnaars op hulle winterwittebrood wat “Nag na nag skommel (…) op ’n dubbelbedskip met slap vere”. Word al hierdie “jinne en jange” vir jou ook metafoor vir die digkuns of, anders gestel, dalk, in watter mate is liggaam en tempel één?
Hierdie lyf is die skryn van my bestel. As dit nie deur die lyf beweeg nie, bestaan dit nie. Ons is stemvurke vir die groot energie. Ek hou daarvan om my liggaam as die vleesbevange kerk te beskou. Mens moet nooit vergeet dat ons ganse wêreld aan mekaar gehou word deur die stroom wat weens die spanning tussen pole geskep word nie.
Jy timmer baie vernuftig aan die konvensies van volksryme, kleutersange, moppies en kwatryne om ŉ verwysingsdoek en intertekstualiteit te bewerkstellig. Jy verwys ook spitsvondig na limerieke as “die digkuns se slette” in die slim gedig Ars poetica (45) . Is die rym en ritme vir jou so moeiteloos as wat dit voorkom? Jou bundel en die begrip “skryn” laat my ook dink aan ŉ music box omdat dit dikwels so melodieus is. Gebeur die musikaliteit outomaties in die verse? En mag ek ook vra of jy dalk wel met vaste vorme soos die sonnet of villanelle, byvoorbeeld, flankeer?
Ek is ‘n gebore flirt wat daarvan hou om vaste vorms uit te daag. Dis so bietjie soos om die linte van ‘n stywe korset los te sny: daar is dalk minder te sien van die vorm, maar groter toegang tot die lyf. Miskien is dit hoekom ek so lief is vir parodie. Die hofnar hou daarvan om die draak te steek met konvensies. Dit dwing mens om op ander maniere na die bestaande inhoud van dinge te kyk. Ek bewonder wel die vakmanne wat hulle gedagtes met afgespitse erns in sulke vorme kan giet.
Dis heerlik om met lesers se verwagting te smokkel. Dis deel van ‘n diepgesetelde speelsheid wat in my vesels sit. Hier is die wêreld van molekulêre gastronomie vir my ‘n inspirasie: Ferran Adria, een van die wêreld se pioniers op die gebied, het byvoorbeeld op ‘n stadium besluit om die essensie van ertjies in kaviaragtige pêrels te omsluit. Dit proe soos ertjie, maar lyk soos kaviaar!
Ek het in my tienerjare my eie liedjies begin skryf, en op universiteit kabaret ontdek. Om ‘n liriek te skryf, dwing mens noodwendig om ritme en rym in ag te neem. Met kabarettekste kom die uitdaging om die ironiese lem in ‘n gemoedelike skede te versteek, saam met die rym en die ritme. En uiteraard moet die teks aanpas by die melodie. Rym en ritme kom vir my baie natuurlik. Ek moet myself soms dwing om eerder die rym te verbreek, ter wille van ‘n gefragmenteerde effek.
Met die mes as lieflike herdenkingsgeskenk op bladsy 53 en “Jael se wiegelied” (71), tref jou besondere ironiese aanslag. Jy slaag deurgaans daarin om humor na moeilike situasies te bring of om ernstige filosofie mee te belig (soos bv by die hadida se uiters geslaagde tuinmaakproses – ŉ oomblik wat nuuskierige aankopers gerus kan gaan soek in die bundel!) Hoe ervaar en bedryf jy ironie en humor as verstegnieke en selfs oorlewingstegnieke?
Ons word in die oer-ironie gebore: ons eerste asemteug is ‘n oomblik nader aan ons dood. Ironie is die element wat diepte verskaf aan elke menslike ervaring. Dit is ongelukkig ook die ding wat die mensdom graag met sentimentele wol probeer toespin. Teenstrydigheid in dinge maak baie mense mos sielsongelukkig.
Ek glo dat geluk lê in die vermoë om te kan lag vir ironie. Dit is ‘n ingrypende deel van my lewensuitkyk en dit word dus maar onafwendbaar deel van wat ek skep. Ironie is die ondertoon van humor en satire, afhangende van die skerpheid van die tong en die insig. Ek glo ook dat die vermoë om ironie te kan raaksien, ons van ons argwaan verlos en ons met ons diepste aanvaarding van ons menslikheid verbind.
Emma, ek hou vreeslik baie van “die digteres as masseuse” (70), met sy treffende slotreël oor hande en olies. Vertel iets van die beelding en miskien ook die duidelik outobiografiese strekking daarvan, as jy nie omgee nie.
Ek werk as ‘n masseuse. Straat-af van die huis waar Van Wyk Louw sy laaste asem uitgeblaas het. Ek sê altyd grappenderwys: “I am a masseuse and a writer. I have ugly hands and a dirty mind.” Niemand wat saam met my op skool was sou kon raai dat ek ‘n lewe van handediens bo die akademie of die teater sou verkies nie. Vreemde gawes vat jou op vreemde roetes. Nou werk ek as ‘n soort “voorstedelike sjamaan.” My hande vryf metafore en mitologieë uit ander se lywe uit. My vingerpunte is petriebakkies vol mikroverhale. My brein is ‘n swakverligte lens en my mond ‘n primitiewe dataprojektor. Mense kom na my toe om ‘n kraaines van storielyne wat agter knieë en enkels en in heupgewrigte vasgekoek sit, tydsaam te ontrafel en in ‘n bol te spin. Die lyf berg nie leuens nie.
Die wêreld waaroor jy skryf is klein en bekend, maar magies en wyd – saamgesnoer die heelal wat in sterre lag en die klein messie wat ŉ roos uit die radys ontsluit. Blomme, kruie, groente en kwantumfisiese partytjiediere vertoon die digter se heerlike algemene kennis en organiese belangstelling in ŉ fisiese wêreld. Is jou kombuis ŉ laboratorium? Is daar planete in jou tuin?
Laat ek begin deur my kinders aan te haal: “Mamma, jy is baie random”. My kombuis is ‘n hart en my tuin is ‘n long. Ek is intellektueel promisku, ‘n nuuskierige aag, sitkamer-hedonis, onbeskaamde smulpaap, slaapkamerfilosoof en aandagafleibare naaister. My kop en my huis is ‘n rawenes, vol onsamehangende blink voorwerpe tussen al die strooi. Daar is kinders, katte, mense wat goed maak, musiek, boeke, instrumente, choas en liefde. My man sê dis alles waar. Hy sê ook ek is die enigste digter wat hy ken (sy pa is ook ‘n digter) wat op die naat van haar rug op haar selfoon lê en skryf. Wat was die vraag nou weer?
En dan: “laat my omkom soos kom wees” sê die ek-spreker in ŉ vitale gedig wat die sirkelgang van lewe en dood besing. Word die skrynende en die pyn wat byvoorbeeld in die kinderonkologiesaal voorkom, of in Darfoer plaasvind, hierdeur besweer? Of is dit die sjamane se werk; hulle wat “ander se siektes eet”? Die gedig oor die San Ignacio ruïnes is aangrypend, soos ook die lelike hande in ŉ ander helende gedig. Emma, hoe het jy loflied en treurlied so knus in dieselfde kissie gepak?
Hierdie antwoord bring my terug na my verknogtheid aan ironie. Ons menslike liggaam is vol teenstrydighede: ons skei uit wat ons inneem en breek af wat ons opbou. Vir die liggaam om gesond te bly, moet al hierdie prosesse in wans bly. Dit is vir my belangrik om daardie soort balans in alles wat ek doen te probeer handhaaf. Ek soek die pole naby mekaar, want ek is nuuskierig om te sien watter soort stroom hulle gaan opwek. Ek wil hê hierdie ongemaklike dinge wat so teenaan mekaar ingepas is, moet ‘n stroom van gesprek ontketen. Dis waar die sjamaniese proses van transformasie begin: die gesprekke rondom die skrynende.
Die laaste gedig in die bundel is nogmaals kort en kragtig; ŉ kwatryn. Lieflik draai jy ŉ bekende gedagte mooi op sy kop: slotte is sleutels. Hier word ŉ nuwe verhouding, ŉ gedeelde geheim en ŉ paring geaktiveer – jy skryf dat ŉ sleutel en ŉ slot hulle eie gebod maak. (Alweer ŉ tempelwoord!) Emma, ek wonder waar die sleuteltjie wat die krytblik met sy “tas mahaal” moet oopsluit deur jou weggesteek is?
Andersoortige spiritualiteit en onkonvensionele vroulikheid is natuurlik twee van die groot relikwieë wat in my skryn lê. In “Skoondier” word die wilde vroulikheid besoek.
Die rooikat ken net die rooikat.
Alles anders is die verkenningsveld.
Voorkennis is ’n reuk of ’n klank,
die stank van sentiment bederf geen oordeel nie.
Die dood is bloederig en suiwer,
die binnegoed die maklikste om te verteer.
Daar is aasvreters wat die agterlaat
van senings en been waardeer.
Die rooikat word nie gesien of gehoor nie.
Sy los haar spoor op die tapyt van die nag,
dis hoe sy jag,
omseilend en ontwykend van mensesinne.
Die slagysters van woorde
is haar gespaar.
Jag is jag,
paar is paar.
Die wind is wind,
tot dit bedaar.
Bloed is warm,
die maan is bleek,
gras is ’n skuilplek
wat die lyf versteek.
Die skoondier is vir niks onlief nie.
Een laaste leidraad in die leser se oor gefluister…?
“Die dood van Raponsie” handel oor die vormverandering van vroulikheid. En ‘n spel tussen die jin en die jang binne een liggaam.
Die dood van Raponsie
Vandag grawe ek
vir sy klimmery ’n graf.
van my kopbeen,
my nekwerwels kners
tussen ophys en kophou.
ek die luike van my ore
teen die orfiese trek van sy lokstem,
ek sny my vlegsel teen die lewe af.
Vanaand wag ek hom
met ’n nuwe kapsel in:
’n afgestompte Raspoetin.
Tags: emma bekker, onderhoud emma bekker skryn, Rene Bohnen, skryn emma bekker
Ek kan my broer nie meer vertaal nie
hy praat van bundoora wattleup mundijong
en ek soek hom
in die koedoe se blaf
in die pelspatrone van ‘n luiperd,
soek in die duisternis dotjies
wit morsekode op tarentale
anderland se korrelsand,
bly hy iewers in ŉ stad
soos ŉ ogie bo die suid-see
aan die onderent van ‘n kontinent
van soetdorings en kiepersolle
woon hy tussen
swart swane en pienkbekpelikane
hy staar oor die bruin birrarung,
sy oë is ewige reisigers
oor die yarra –
van daar tel hy ysberge
(c) René Bohnen / April 2015
Tags: Rene Bohnen, Semantiek
Posted in Gedigte | 9 Kommentare »
‘n Paar bekende foto’s as selfies
Wat is die Afrikaanse woord vir ‘selfie’? Een armlengte is miskien te naby om ordentlik te fokus, maar kom ons praat eerder oor foto’s. Die beskikbaarheid van ongelooflike kameras in ons fone, tablette en alle apparate wat met nulle en ene werk, het dit moontlik gemaak om (doen-dit-)selfportrette op selfoonskerms te skep. Daar is die selfie by die winkelsentrum, die selfie met die nuwe haarstyl en die selfie saam met vriende by die restaurant – tegnies gesproke is dit ‘n onsie, maar miskien is ek besig om myself te verwar.
Die variasies op die tema is legio, maar een wat my oog gevang het, was die ‘shelfie’ variasie (Wat is die Afrikaanse woord vir ‘shelfie’?) ‘n ‘Shelfie’ is ‘n foto van ‘n boekrak. Hierdie tong-in-die-kies variasie op die tema lê vir my naby aan die hart. ‘n Boekrak / rak vol boeke se omvang of reikwydte is dieper as die rak waarop dit staan. Die woorde ontsluit wêrelde en plekke wat foto’s nie kan beskryf nie.
‘n Paar digters was bereid om hul ‘shelfies’ met ons te deel. Jou eie boekrak is die somtotaal van jare se herinneringe en studies en geskenke. Jy weet presies waar jou gunsteling boeke hul krul gekry het. Beelde van die plekke waar jy dit gelees het en hoe jy gevoel het, is saam met die bladsye gebind.
René Bohnen het besluit om haar rakke vol digbundels met ons te deel met die neem van haar ‘shelfie’. Die boeke wat haar skoonpa, nou 99 jaar oud, vir haar gegee het, is vir haar kosbaar. Hieronder tel ‘n 1944 uitgawe van “Die siel van die mier” deur Eugene Marais wat pryk langs ‘n ander geskenkboek, ‘n 1949 uitgawe van Albert Schweitzer se 1928 toespraak: “on receiving the city’s Goethe Prize for services to humanity”.
deur René Bohnen
sing die wind in
grassade en die stertvere
van sakaboelas om
janfrederik, tiptol, om
aalwyne, waterval, die tugela om
en om bulk die beeste
met bruin stemme
wat wegsink in
in die sneeu op
die monnik se rug om
warrel psalms oor
die afgrondkrans by
cathedral peak en om
deur immer digte mis
om die vol alom
Ander boeke wat haar oorlede skoonma, Pauline Bohnen, geskryf en illustreer het, neem ‘n spesiale plek in die boekrak (en haar hart) op. Pauline Bohnen was ‘n botanis en het twee boeke oor die plante van die Suid-Kaap geskryf. René se gedigte het ‘n sterk verbintenis met die natuur en ek kan definitief verstaan hoe hierdie boeke ‘n spesiale plek in haar boekrak kon kry. Dis ‘n voorreg om die beelde wat sy in haar gedagtes geskep het te kon lees, sien en hoor.
Collected Poems van Adonis, die uitgeweke Siriese digter, en Al die Lieflike Dade van Charl-Pierre Naudé is van die nuutste boeke wat ‘n plek in die rakke gekry het.
deur Adonis (Vertaal deur Khaled Mattawa)
uit “Elegy for the First Century”
Heilna du Plooy was ook bereid om haar ‘shelfies’ met ons te deel. Op ‘n persoonlike noot besef ek daagliks meer en meer dat ons net aan mekaar geleen is. Die een foto bevat boeke wat Heilna by TT Cloete geërf het (op voorwaarde dat hy sy boeke enige tyd kan ‘leen’). Miskien word ons boeke, soos die mens, ook net aan ons geleen.
Tussen hierdie boeke is daar vertalings uit die klassieke Aristophanus, Euripides, Sophokles en Virgillius. Verder is daar klassieke werke van Dürrenmatt, Camus, Tsjekof, Dumas, Duras, Lorca, Montales en Flaubert.
Die skat wat hierdie boeke (vertalings en oorspronklik) verteenwoordig, kan definitief nie in geldwaarde omgesit word nie. Tussen die rakke word wêrelde aan mekaar verbind. Die rakke word eerder brûe. Die lengte, breedte en hoogte van ‘n boekrak kan nie met maatbande en liniale gemeet word nie.
Terug by Heilna se foto’s sien ons ook die rak met digbundels, romans en kunsboeke.
Ook die klein boeke, klein woordeboeke, sprokiesversameling en ‘n baie klein Koran kry ‘n plek in die boekrak. ‘n Versameling Shakespeare sonnette in hardeband is ook spesiaal vir Heilna. Die buiteblad van die sonnette is in blou sy oorgetrek – kosbaar.
Sy begin die beskrywing van die foto’s as volg: ‘Hierby die foto’s van die shelfies, dis nou my liefste rakke, aangeheg.’ ‘My liefste rakke’ is so ‘n raak beskrywing van wat ‘n boekrak vir baie mense beteken. Ons staan op die skouers van skrywers en idees wat deur die eeue heen gevorm is.
In die sekure land van ingesete
orde, staan ons op ‘n brug
waar takke oor die water sluit
bo-oor ‘n stil en baie ou rivier.
Ons sien hoe byna vyftig wilde-eende in ‘n ry
bors teen bors teen stert
onverstoorbaar in ‘n kurwe
geluidloos deur die spieëlvlak gly.
Minder as ‘n dagreis ver
lê effektiewe kuberstede.
Ons kyk na grasie en na misterie.
Ons kyk na onbevange lewe.
Die ‘shelfie’ / boekrak-foto is vir my baie meer persoonlik as ‘n selfie. Dit vertel jou meer oor iemand, maar los tog ‘n tikkie misterie. Ek bedank René Bohnen en Heilna du Plooy dat hul bereid was om die spesiale boekrakke in hul lewens met ons te deel.
As lusmaker wys ek een foto van ‘n digter wie sy ‘shelfies’ by ‘n volgende geleentheid met ons gaan deel.
1. Bohnen, R. 2011. In die niks al om. Pretoria: LAPA uitwegers
2. Du Plooy, H. 2003. In die Landskap Ingelyf. Pretoria: Protea Boekhuis
3. Internet: http://www.poetryfoundation.org/poem/243408
4. Internet: http://www.zerottonove.it/selfie-selfie-syndrome-percezione-alterata-di-se/
Tags: Adonis, Heilna du Plooy, Rene Bohnen
Posted in Binneblik, Wicus Luwes | 2 Kommentare »