Terugblik – Joubertsdal deur Ellie Loubser (Nee. Joubert) – Familiebande
17th September 2019 fb_wp_admin Leave a comment
(Met innige dank verskaf deur Hans Linde – Lindebond)
Oupa Gideon is baie jonk oorlede terwyl sy vrou hulle vierde kind, ons oupa Jacobus Petrus Willem verwag het. Omdat Oupa (Jacobus Petrus Willem) sonder 'n pa grootgeword het, is min van hom bekend.
Oupa se ma (Elsje Sophia) is later weer getroud met 'n Steyn (Johannes Franciscus), natuurlik in gemeenskap van goedere. Hy staan borg vir sy broer met haar geld, dié gaan bankrot en Ouma verloor toe haar grond. Hy is oorlede en Ouma bly agter, arm en met vier klein seuntjies. Sy het toe geen heenkome nie. Sy stap met haar kinders en gaan woon êrens langs die Breërivier, waar Bruintjiesrivier in Breërivier inloop, in 'n klein huisie. Waarvan hulle geleef het, is onbekend. Soos haar seuns mondig geword het, het die Barry-broers, bekende prokureurs op Swellendam, hulle geld by die weesheer gekry, natuurlik teen 'n groot kommissie. Toe Oupa (Jacobus Petrus Willem), die jongste, se beurt kom, besluit hy om 'n perd, esel en kar te leen en sy geld self in die Kaap te gaan haal. Hy was verbaas hoeveel geld hy meer as sy broers gekry het, natuurlik sonder die Barry's se kommissie.
Oupa is later getroud met ons ouma, Elsje Maria Dedrika Linde en hulle het saam met sy ma in Bruintjiesrivier gaan woon. Sy ma (Elsje Sophia) was nooit van Oupa geskei nie en sy het tot haar dood toe by hom gebly. Oupa besluit toe om sy pa (Gideon Francois) se grond terug te koop. Ondertussen het die plaas verskeie eienaars gehad, want almal het daar bankrot gegaan en die huis en die plaas was in 'n verwaarloosde toestand. Ouma se ma (Elsje Sophia) het onthou hoe sy op die huis se fondamente gespeel het toe haar pa, ene Van Eeden (Frederik Jacobus), die huis gebou het. Ons het die datum op 1793 uitgewerk.
Ellen is getroud met Ben Viljoen van Robertson, maar vertrek Vrystaat toe.
Gideon is getroud met Rosa van Eeden – Middelrivier.
Koos is getroud met Cora van Eeden – Middelrivier.
Barbara is getroud met Pieter van Eeden – Nooitgedacht.
Miemie is getroud met Fanie Kriel – Montagu.
Hans is getroud met Elizabeth Steyn – Leeurivier.
Dirk is getroud met Daisy Bosman – Wellington.
Frikkie is getroud met Bettie Badenhorst – Swellendam.
Pappa het vertel dat brandhout baie skaars was en toe koop hy by meneer Tolmie 'n pakkie "Black Wattle"-saad teen ses pennies – van Natal afkomstig. Dit plant hy al langs die rivier. Ek onthou die reuse bome en hoe bome se saad versprei het en vervuil het in die rivier. Oorkant die rivier was 'n bamboesbos en 'n rietbos. Van die bamboes is lere gemaak. Oral op die plaas was swartolienhoutbosse – die wilde olyf. Daarvan is die sporte vir die lere gemaak. Geen gekoopte lere het ons geken nie.
Daar was geen spuitmasjiene nie en vir die lemoenbome was reuse seile – soos tente – deur die tuiemakers gemaak. Die reuse seile word oor die bome getrek, onder op die grond dig toegemaak en 'n spesiale apparaat se tuit word onder ingesteek. Daarin word 'n koekie gegooi wat sianied bevat, die slinger word gedraai en die giftige gas word onder die boom ingeblaas. Dit moes saans gebeur want die gas het brand aan die bome veroorsaak as die son daarop skyn. Dit was gebruik teen skaal wat op die lemoenbome gevorm het. Elke boer het sy eie gradeerder gehad en self sy lemoene gepak, wat dan per wa na Drew-stasie vervoer is en daarvandaan na die agente in die Kaap wat dit weer na die oorseese mark gestuur het.
Later was geringe geriewe slegs in die dorpe beskikbaar wat kragstasies gehad het. Meestal was dit maar elektriese ligte. 'n Groot gerief wat ons later jare geken het, was die tuisgemaakte cooler. 'n Ronde sementvloer word gegooi en slepers wat deur die spoorweë uitgegooi is, word in die rondte op die vloer op hulle koppenente staangemaak – ongeveer een meter uitmekaar. Dit word aan die binnekant met sifdraad uitgevoer en aan die buitekant oorgetrek met die sif. Die spasies tussen die slepers word dan opgevul met uitgebrande steenkool – ook van die spoorweë – op stukkies baksteen. Bo-op word 'n ronde sinkbak gesit. Rondom die bak was 'n rand van 'n paar sentimeter hoog. Gaatjies word in die rondte bokant die bakstene gemaak. Water word in die bak gegooi en drup stadig op die bakstene. As dit goed nat is, word stokkies in die gaatjies gesteek. Heerlik koel om vleis, melk, room en botter in te bêre.