Nee, die kragnetwerk gaan nie omvalVolgens ‘n onafhanklike kragkenner is Suid-Afrika allermins op die rand van ‘n kragnetwerk-ineenstorting. (Foto: Du Preez de Villiers) Groot paniek en konsternasie het gedreig ná ŉ stemboodskap deur iemand wat hom as ŉ amptenaar van Old Mutual voordoen – en wat waarsku teen ŉ algehele ineenstorting van die kragnetwerk – Dinsdag soos ŉ veldbrand op sosiale media versprei het. Die onafhanklike energiekenner Chris Yelland benadruk dat die land hoegenaamd nie op die rand van ŉ algehele kragineenstorting is nie. “Fase 4-beurtkrag beteken dat verskaffing en aanbod gebalanseer word. Slegs ŉ enorme stelselontwrigting sal tot ŉ ineenstorting lei en ons is baie ver daarvan.” Die Afrikaanse stemboodskap, kwansuis deur die voorsitter van Old Mutual, waarsku dat die kragineenstorting binne die volgende vier tot 15 dae kan gebeur, waarna pres. Cyril Ramaphosa ŉ ramptoestand sal afkondig. Dieselverkope sal luidens die boodskap daarna opgeskort word en dieselvoorraad sal vir opwekkers by ouetehuise en hospitale gereserveer word. Die persoon moedig mense ook aan om te verseker hulle het gas, vleis en braaihout en hy waarsku dat internetbankdienste in hierdie tyd van lyn af sal wees. Hy sê mense moet seker maak hulle het genoeg kos. “Niemand kan sê wanneer dit gaan gebeur nie. Ons vermoed dit kom definitief. Van die mense wat vir ons werk se familie werk by Eskom en hulle beaam dit 100%. Hulle sê daar is nie eens meer ŉ kans dat dit nie gaan gebeur nie; dit kom definitief.” Die persoon waarsku ook dat fase 9- of selfs fase 10-beurtkrag in hierdie tyd ingestel kan word. “Ons is dalk sitting ducks hier in die nag, veral as die manne honger is,” lui die boodskap. Eskom het in reaksie gesê hy is bewus van die boodskap wat “probeer paniek saai” en “voorgee om van die voorsitter van Old Mutual te kom”. “Ons het die maatskappy in kennis gestel. Daar is geen gronde vir die opname nie,” het ŉ kort verklaring van Eskom gelui. Suid-Afrikaners is nietemin uiters onrustig, veral nadat Eskom die afgelope week aangekondig het dat hy niks meer geld vir diesel het om sy oopsiklus-gasturbines aan die gang te hou nie. Die kragvoorsiener maak op dié turbines staat om hoër fases van beurtkrag te vermy. Eskom het sedert 1 April reeds meer as R12 miljard aan diesel bestee en het gesê hy het eenvoudig net nie nog geld daarvoor nie. Diesel sou, onder die huidige omstandighede, eers weer in April volgende jaar (in die nuwe boekjaar) aangekoop kan word. Die minister van openbare ondernemings, Pravin Gordhan, het Sondagaand met Eskom se bestuur vergader en daarna aangekondig dat die kragvoorsiener met die departement en die nasionale tesourie sal saamwerk om geld vir diesel te vind. Algehele ineenstorting ‘hoogs onwaarskynlik’ Die stemboodskap lui onder meer dat mense genoeg kos moet bymekaar maak en dat diesel nie te koop sal wees nie. (Argieffoto: Du Preez de Villiers) Mense dink dikwels hoër vlakke van beurtkrag beteken die land is al hoe nader aan ŉ kragineenstorting, maar Yelland sê die feit dat beurtkrag toegepas word, beteken juis dat die stelsel stabiel gehou word. “Die probleem ontstaan wanneer aanbod en vraag nie in balans is nie en geen stappe gedoen word om daardie balans te vind nie.” Yelland sê Eskom kan ook nie daarvan beskuldig word dat hy niks doen om die situasie bestendig te hou nie. Inteendeel. “Daar is nog baie opsies beskikbaar vir Eskom.” Die onlangse dieselsituasie is wel rede tot kommer omdat dit beurtkrag met twee fases opstoot. “Dit het ekonomiese gevolge; dit veroorsaak ontwrigting aan die ekonomie – maar op die oomblik veroorsaak dit nie die gevaar van ŉ algehele ineenstorting nie.” Daar is boonop noodreserwes van diesel beskikbaar en dit sal in die geval van ŉ uiterste noodgeval gebruik word. Hy sê dit is ook waarskynlik dat Suid-Afrikaners sukkel om Eskom te vertrou wanneer die maatskappy benadruk dat ŉ ineenstorting nie op hande is nie. “Daar is ŉ mate van sinisme en dit is ŉ werklikheid wat Eskom moet hanteer.” Yelland sê ook hoewel die risiko van ŉ netwerkineenstorting nie onmoontlik is nie, bly dit onwaarskynlik. Mense het egter rede om angstig te voel oor die vooruitsig van ŉ kragineenstorting – al is die kans daarop geweldig skraal. “Só ŉ ineenstorting sal vir seker tot groot chaos lei. As jy vir ŉ paar dae nie krag het nie, gaan jy ook nie water hê nie. Selfone en kitsbanke gaan nie werk nie, winkels sal sluit en die internet sal afskakel. Dit maak alles staat op krag en batterye en diesel. Jy sal nie kan brandstof koop nie. “Waarop dit neerkom is dat die land in donkerte sal wees, sonder water, kos en geld. ŉ Algehele ineenstorting is ŉ skrikwekkende ding om aan te dink. Verbeel jou plundering op ŉ massiewe skaal. Dít is hoekom dit angswekkend is. “Eskom het egter rye en rye hefbome wat hy kan gebruik om dit te verhoed. Ek slaap rustig snags.”