Demokratisering van die media bedreig tradisionele monopolieFoto: Stanley Dai/Unsplash.com Die onlangse debat by Aardklop oor die afsit van die kommentaarfunksie op die elektroniese media het wye reaksie uitgelok. Aan die een kant raak sekere mediakringe se geduld op met hul lesers wat meermale hewig met hul standpunte verskil. Aan die ander kant wil lesers hulle nie meer laat voorskryf wat hul standpunte moet wees nie omdat hulle volwasse mense is wat vir hulself wil dink en besluit. Dan is dit ook so dat sekere lesers misbruik maak van die kommentaarfunksie en só wild en wakker lostrek dat die publikasie ook by lastersake ingesleep kan word. Die ervaring het boonop geleer dat die meerderheid lesers hulself nie met platvloerse taalgebruik of venynige gevegte kan vereenselwig nie. Indien die kommentaar nie gemodereer word nie, skakel die meerderheid na ander media oor waar gesprekke in ’n beter gees plaasvind. Dit bly egter belangrik dat lesers hulle sê kan sê, omdat berigte tweerigtingkommunikasie is, waar die gesprek in die kommentaar onderaan voortgesit word. Vryheid Die vrye en lewenskragtige media in die land is een van die belangrikste ligpunte in ŉ toekomspad wat soms maar donker lyk. Thomas Jefferson het immers gesê dat die burgery se vryheid van mediavryheid afhang. ŉ Mediakorps wat die burgery met akkurate, gebalanseerde en deurdagte mediadekking inlig oor wat gebeur, bly die beste skans teen tirannie. Daarom het Solidariteit in die verlede nie gehuiwer om joernaliste by te staan soos in die geval van die suksesvolle hofsaak wat namens geskorste joernaliste teen Hlaudi Motsoeneng gebring is nie. As openbare meningsvormers, beskik die media oor geweldige mag omdat die publiek staatmaak op die akkuraatheid van hul nuus en die ewewigtigheid van hul menings. Abraham Lincoln het selfs gesê dat die media gewoonlik meer mag as regeerders het omdat hul invloed op die openbare mening regeringsbesluite in ŉ bepaalde rigting kan stuur. Hierdie mediamag strek verder omdat die gemiddelde mens sy of haar menings grond op wat hulle in die media hoor, lees of sien. Juis daarom het die media ŉ geweldige verantwoordelikheid om waarheidsgetrou te berig omdat miljoene mense se besluite afhang van die inligting wat hulle uit die media kry. Demokratisering Die media het in die verlede ŉ monopolie op inligting gehad en het bepaal watter inligting aan hul gebruikers deurgegee gaan word. Dit was grootliks ŉ eenrigtingverkeer van bo af na onder. Die opkoms van die internet en sosiale media het die mediawêreld egter gedemokratiseer en die media het sy beheer oor inligting verloor. Daar was skielik ŉ veel vryer vloei van aansienlik meer inligting. Wat net so ŉ belangrike ontwikkeling was, was dat die moderne leser en luisteraar ŉ stem gekry het en daardie stem wou laat hoor! Eenrigtingverkeer het nou tweerigtingverkeer geword. Van Wyk Louw het immers gesê die “vrye meningswisseling is die lug waarsonder ons nie kan lewe nie.” Hierdie tweerigting-kommunikasie is natuurlik nie sonder sy uitdagings nie. Die gewaande gesigloosheid van die elektroniese media laat sommige mense dink hulle kan enige iets vir enige iemand sê. Niemand het ooit gesê dat demokrasie volmaak is nie! Talle publikasies het nie hierdie tweespraak van hul lesers geduld nie en het hulle soos stout kinders stilgemaak deur die kommentaarfunksies feodaal af te skakel. Hulle wil streng alleen afpraat en hul lesers moet eerbiedig opkyk, soet luister en doen wat vir hulle gesê word. Magsmisbruik Die oorgrote meerderheid Afrikaanse joernaliste het soomloos by die nuwe era van vrye inligtingsvloei en vrye meningswisseling aangepas. Hul rol was nou dié van meningsleiers en nie voorskrywers nie. Hulle het nuusgebeure gedek as dit nuuswaardig was en hul kommentaar was soms skerp, maar billik en gebalanseerd. ŉ Klein groepie het egter hardhandig gereageer en hul magsposisie probeer handhaaf. Met die oog op die nuwe magsbalans in die land het hierdie groepie ŉ loopbaan probeer maak deur ŉ anti-Afrikaanse en ŉ anti-Afrikaner-agenda te dryf. In die proses het ŉ paar hulself van joernaliste na politieke aktiviste verander. Hulle wou nie meer nuus skryf nie; hulle wou nuus maak. Die deurgee van inligting sodat volwasse lesers self besluite neem, was nie vir hulle genoeg nie. Hulle wil self die besluite neem en dit klaarvoorberei aan hul “onnosele” lesers voer. In hierdie konteks gebruik ek Tim du Plessis se term “Seunse Weenkoor” om hierdie handvol aktiviste te beskryf. Dit verwys na hul luidrugtige vendetta teen Afrikaans en sy sprekers in die algemeen, en teen Solidariteit en AfriForum in die besonder. Voorbeelde hiervan was die Nazi-teerkwas teen die Potchefstroom-kampus en venynige aanvalle in die oortreffende trap op enige iets wat Solidariteit en AfriForum doen. Steeds wil hulle egter alleen praat en duld nie terugpraat nie. Met enige teenspraak word hierdie aktiviste skielik weer joernaliste en skuil agter die veilige skerm van mediavryheid. Só word enige poging om onsself te verweer, as ŉ kamstige aanval op mediavryheid te beskryf. Fopnuus Die ergste fopnuus is nie die ooglopend valse inligting op duidelik verdagte sosiale mediablaaie van amateurs nie. Die grootste gevaar vir vrye joernalistiek lê eerder in die doelbewuste verdraaiing van die feite en die berekende misleiding van die publiek op geloofwaardige mediaplatforms deur enkele bekende, aktivistiese joernaliste. En só het ŉ groot publikasie die afgelope tyd weer ŉ platform gebied vir ŉ joernalis wat ŉ lang vete teen AfriForum voer en die organisasie met rassistiese Nazigroepe in die VSA probeer vergelyk. Solidariteit en AfriForum is beslis nie bo kritiek verhewe nie, maar ons sal ons demokratiese reg gebruik om onsself te verdedig teen boelies wat hul magsposisies misbruik om fopnuus en valse propaganda te verkondig. Demokratiese mediavryheid verdien beter.