Hy sê as jy ’n waardevergelyking doen – en jy kyk net na hoëgehalte landbougrond wat van die hand gesit is – is dit duidelik dat die prysdalings selfs nóg groter was.
Hy sê egter die landwye tendens is onmiskenbaar: Van ’n algehele hoogtepunt in die eerste helfte van verlede jaar het grondpryse die afgelope 12 maande dramaties begin daal en politieke onsekerheid en die onteieningsdebat is beslis ’n groot bydraende faktor.
Suid-Afrika is ook die afgelope week getref deur die nuus Dinsdag dat die land reeds in ’n tegniese resessie is.
Die wildbedryf, wat vir baie boere ’n uitkoms gebied het wanneer ander vertakkings van die landbou swak winste oplewer, sukkel egter nou ook.
’n Daling in die waarde van landbougrond sal egter ook die waarde van ander bates op plase laat daal wat met grond verband hou, soos trekkers en plaaswerktuie.
Enoch Godongwana, ekonomiese beleidshoof van die ANC, het gesê dis moeilik om te oordeel of die data op ’n langtermyn-afswaai in grondpryse dui en of dit dalk ’n korter-termyn- neiging is wat weer kan terugswaai. “Dis iets wat ons fyn moet dophou,” het hy gesê.
Bennie van Rooy, finansiële hoof van die Landbank, het gesê die landbou beleef ’n perfekte storm met die uitwerking van die droogte, die ekonomiese resessie en onsekerheid oor die onteieningsdebat, maar ’n neiging kan oor ses maande nog omgeswaai word.
“Daar is wel gebiede soos die Wes-Kaap en die Oos-Kaap waar die verskil tussen die markwaarde en die produksiewaarde van grond ’n bekommernis word,” sê hy.
Bornman het gewaarsku dat die landbou ’n moeilike tyd binnegaan. “Boere moet versigtig wees om nie nou verkeerde besluite te neem weens die onteieningsdebat nie.
“Dis nie nou ’n grond-verkopersmark nie. Diegene wat wel koop, koop winskopies. As dit grond is wat jy die afgelope jaar gekoop het, gaan jy groot geld verloor. Pryse het geval van die topprys van sowat R16 000 per hektaar in April verlede jaar tot R9 000. Dis aansienlik,” sê hy.
Bornman se grondoudit, wat oor drie jaar gedoen is van alle transaksies met landbougrond sedert 1994, het laat verlede jaar gewys dat swart, bruin en Indiër Suid-Afrikaners 26,7% van Suid-Afrika se landbougrond besit. Die gehalte van die grond in swart besit is so hoog dat dit egter 46% van Suid-Afrika se landboupotensiaal verteenwoordig.