1ste Afrikaanse vertaling van 'n Hermans-roman | Netwerk24
1ste Afrikaanse vertaling van 'n Hermans-roman
Deur AJ Opperman 04 Januarie 2019 14:13
Nooit meer slaap nie uitgegee deur Naledi.
Die eerste Afrikaanse vertaling van 'n roman deur die ontslape Nederlandse skrywer Willem Frederik Hermans, Nooit meer slaap nie, is onlangs deur Naledi uitgereik.
Hermans is al by geleentheid as die grootste Nederlandse skrywer van die 20ste eeu aangewys.
Prof. Wium van Zyl van die Universiteit van Wes-Kaapland, wat ook sy doktorale proefskrif oor Hermans se oeuvre gedoen het, het die vertaling behartig.
Nooit meer slapen is in 1966 gepubliseer, maar Van Zyl het sy vertaling gegrond op die 26ste druk en die 15de hersiene weergawe deur Hermans.
"Ek dink daarom sou Hermans baie in die taalgebruik van die Afrikaanse weergawe belang gestel het," sê Van Zyl.
Hy het Hermans, wat in 1995 oorlede is, in 1983 ontmoet.
"Hy was ook heeltemal in staat om Afrikaans te lees. Hy het selfs vir my 'n mooi notatjie in reaksie op my proefskrif gestuur. Toe hy destyds in Suid-Afrika was, het hy gereken dat Afrikaans 'n baie beperkte woordeskat teenoor Nederlands het. Ek het hom daarop gewys dat Afrikaans die hele Nederlandse woordeskat tot sy beskikking het en nog sy eie ook. Dit was maar 'n grappie, kan 'n mens redeneer. Hy wou gedurig veranderings in sy eie werk aanbring."
Die verhaal speel af gedurende 'n navorsingsreis na Finnmark, 'n ylbevolkte gebied in Noorweë.
Prof. Wium van Zyl
Die protagonis is die jong Nederlandse geologiestudent Alfred Issendorf wat aan sy doktorsgraad werk en na bewyse vir sy hipotese soek. Drie Noorse studente vergesel hom.
"So onmiddellik is die Afrikaanse en Nederlandse leser in dieselfde posisie deurdat die roman glad nie in Nederland afspeel nie," sê Van Zyl.
"Dit wil sê 'n leser hoef nie die spesifieke omstandighede in Nederland te ken nie. Die roman speel hoofsaaklik in die noordelike dele van Noorweë en Finland af.
"Die skrywer bou outomaties inligting vir die leser in. Dit is ook eintlik 'n avontuurroman met 'n universele filosofie. Dis karakters wat letterlik 'n onbekende landskap betree."
Van Zyl het in 2014 die Van Riebeeck-penning deur die Nederlands-Zuid-Afrikaanse Vereniging as brugbouer tussen Suid-Afrika en Nederland ontvang.
Talle Afrikaanse boeke is al in Nederlands uitgegee en andersom.
Volgens Van Zyl handel die boeke wat uit Nederlands in Afrikaans vertaal word dikwels oor die psigologie van die mens, terwyl Suid-Afrika 'n interessante gebied is waarin dinge gebeur wat tot in 'n mindere mate in Nederland voorkom.
"Ek ken die valse vriende (woorde wat in Afrikaans en Nederlands dieselfde klink en lyk, maar verskillende betekenisse het) maar al te goed, maar die uitdaging met Hermans se teks is die feitefoute wat hy doelbewus maak. Jy moet fyn oplet dat jy dit nie regstel nie, want hy het spesifieke redes daarvoor. Byvoorbeeld in Nooit meer slapen skryf hy van 'n sekere soort forel, en as 'n mens navorsing doen, besef jy dat hierdie soort forel kom in Noord-Amerika voor en nie in Noorweë nie. Hy maak sulke foute om te wys hoe vervlak die mens se kennis oor die wêreld is. Tog skryf hy so goed; dis 'n roman wat jy rustig kan lees, sonder dat sulke foute jou sal opval."
Die roman is ook as Engelse fliek getiteld Beyond Sleep uitgereik. Die première was in 2016 op die Rotterdam-rolprentfees in Nederland.