Piet Cronjé – Afrikanergeskiedenis
Christiaan Botha (1864-1902)
Nadat die Anglo-Boereoorlog op 11 Oktober 1899 uitgebreek het, het die Boerekommando's aan die wesfront (Kimberley-front) tot die aanval oorgegaan. Op 14 Oktober het genl. Piet Cronjé Mafikeng beleër en die volgende dag het die beleg van Kimberley begin. Teen die middel van November het genl. Cronjé met 4 000 man hulle aan die beleg van Mafikeng onttrek om die Britse opmars van die suide die hoof te bied.
Lord Methuen het met ongeveer 10 500 Britse soldate na Kimberley opgeruk om die dorp te ontset. Gedurende die opmars het Methuen se magte by Belmont, Graspan, Modderrivier en Magersfontein met die Boeremagte gebots. Laasgenoemde slag was 'n taktiese oorwinning vir die Boeremagte, maar hulle het nie hul suksesse opgevolg nie. Die Britte is toegelaat om na die Modderrivier terug te val om daar 'n groot mag op te bou. Intussen het lord Roberts die opperbevelvoerder van die Britse magte geword en op 11 Februarie 1900 het hy met 49 500 soldate sy opmars vanaf Modderrivier begin.
Toe genl. Cronjé besef dat hy omsingel gaan word, het hy met sy mag van meer as 4 000 man, plus 'n aantal vroue en kinders en 400 waens, ooswaarts langs die Modderrivier probeer ontkom met die doel om Bloemfontein te verdedig. Omdat hy noodgedwonge met 'n slakkegang moes trek, is Cronjé se wa-laer op 17 Februarie 1900 in die omgewing van Vendusiedrif, naby Paardeberg, omsingel. Die volgende oggend, 18 Februarie 1900, het die Britte die Boerestellings met frontaanvalle probeer inneem, maar hulle is telkens teruggedryf. Volgens die Times History het die Engelse in hierdie geveg op 18 Februarie groter verliese gely as op enige ander dag tydens die oorlog. Hierdie geveg sou nog nege dae duur.
Genl. Piet Cronjé het op 27 Februarie 1900, op Majubadag, aan lord Roberts oorgegee. Hierdie oorgawe van Cronjé met 4 000 man was 'n militêre en morele terugslag vir die Republikeinse magte. Cronjé is nooit deur sy volksgenote vir hierdie oorgawe vergewe nie en ná die oorlog het hy en sy vrou as verstotelinge op hul plaas gewoon.