Nuuskommentaar: Eskom: Inligting in donkerte gehul laat ons kragteloosArgieffoto “Wat het Suid-Afrika voor kerse gehad?” Elektrisiteit. Die vinger is op pad na die “send”-knoppie. Belangrike inligting bestem vir iemand baie ver. Maar soos die vinger op die muis sak, is daar eers ’n ander “kliek” en alles is donker. ’n Bakster wat haar bestaan maak uit die bak van beskuit se nuwe mengsel is net ’n halfuur in die oond, en die “kliek” beteken duisende rande se skade. Om tot vier ure lank in ŉ hysbak te sit wanneer die krag afgaan, is geen pret nie. Dis beurtkrag, of miskien meer korrek, jou beurt sonder krag. Dikwels met duisende rande skade. Hier en daar wonder mense of koopkrag, wat vooraf aan verbruikers verkoop word, wél verkoop mag word as die lewering van die produk nie werklik gewaarborg kan word nie. Eise aan munisipaliteite laat die parlement die week na die aanbreek van die Kersreses weer bymekaar kom. Na ŉ naweek van groot ontwrigting en miljarde rande se skade word die bevolking beloon met ’n versekering dat beurtkrag tot Woensdag afgeweer is weens die “blaaskans” om reserwes op te bou. Maandagoggend slaan die beurtkrag weer toe. Maar, verduidelik Eskom se grootbaas in ’n “openhartige” mededeling aan die media, Eskom beleef geen krisis nie. Eskom het wel ’n krisis om genoeg krag te voorsien, maar Eskom self het nie ’n krisis nie. “Go figure.” Minstens word erken dat Eskom oor die jare ’n jarelange agterstand met onderhoud opgebou het. ’n Ope geheim is minstens nou op die lappe. Toe voorsiening gemaak moes word, is die ore toegedruk en op ander sake gefokus. Die vingers wys meestal na die regering, wat boonop diegene wat die waarskuwings gerig het, as alarmiste afgemaak het. Die harde werklikheid is dat die horlosie nie teruggedraai kan word nie. Die land sit nou met die gebakte pere (wat ten spyte van beurtkrag tog gaar geword het), en dit gaan tyd neem om die nuwe kapasiteit op te bou. En dit gaan peperduur wees, veral weens rojale pakkette vir uitdienstreding van grootbase, die koste van kernkragsentrales, kragdiefstal, onbetaalde rekenings van munisipaliteite, peperduur Eskom-“spanboue” en die liewe stakings. Soos Medupi wat al ’n jaar gelede in bedryf moes begin kom het. Die miljoene onwettige immigrante gebruik ook sekerlik nie geen krag nie. Burokrasie skep skynbaar ’n slagveld vir privaat inisiatiewe om op groot skaal in die elektrisiteitsvoorsieningsbedryf betrokke te raak. Tog skiet private inisiatiewe oral in die land op, en bymekaar gesit moet hul bydraes met sonkrag, windkrag en klein hidro-opwekkers al aansienlik wees. Daar is bykans niks wat nie met elektrisiteit werk nie. Tot die eerste generasie waterstofmotors soos die Toyota Mirai gebruik die waterstof om elektrisiteit op te wek sodat die motor eintlik ’n elektriese motor is wat skoon waterdamp afgee. Die landingstuig, Philae, wat tien miljoen kilometer na ’n komeet gereis het, kon net ’n paar uur werk omdat sy sonkragpanele in die skaduwee beland het. Saterdag is die Nasa-tuig onderweg na Pluto, New Horizons, uit sy finale “winterslaap” gewek nadat dit tot 200 miljoen kilometer van Pluto gevorder het, en nou met sy werksaamhede moet begin. Bitter min tegnologie is nie van elektrisiteit van die een of ander aard afhanklik nie. Maar in Suid-Afrika is daarin geslaag om die toekomstige behoefte aan krag te onderskat. Reuse afvaardiging op nog groter afvaardiging het na al wat geleentheid in die wêreld gereis om buitelandse beleggers te oortuig om in Suid-Afrika te kom belê. Onder meer met beloftes van ’n oorvloed goedkoop krag. ŉ Behoorlike kommunikasiestelsel sal opgebou moet word om kragverbruikers betyds te waarsku dit gaan hul beurt wees as beurtkrag ingestel gaan word, veral sodat sensitiewe toerusting vooraf afgeskakel kan word, en die baksters nie pas duisende rande se deeg in die oond gesit het nie. En die trappe eerder as die hysbakke aangedurf word. Die radio is miskien die doeltreffendste manier, wat die meeste mense sal kan bereik, maar nie almal kan en mag radio by die werk luister nie. Maar dié wat mag en kan, moet ook luistervaardighede aanleer en wanneer die boodskap kom, ander kan waarsku. Want so kan dit regtig nie aangaan nie.