Vir my persoonlik is dit onmoontlik om die persoonlike te skei van die political. Die political geskiedenis is soos ’n groot skaduwee wat val oor als, wat slightly die kleur change van als rondom jou. Dit sal dalk nog verander, maar dis soos ’n sunrise wat vir ewig vat om te kom. My ouers was gevorm in die crucible van Apartheid: ek is ’n result van wie my ouers was, so wat maak dit my?
Ek dink die taal is besig om sy relevansie te verloor en daarmee sy krag; ek dink dat vir die taal om te oorleef gaan dit sy dancing shoes moet aantrek en bietjie gaan mingle met ander tale. Ek is van ’n generasie wie nog geworstel het met taal en kultuur, dis meer ’n persoonlike gevoel waaroor ek in hierdie gedig skryf. Ek dink nie dis iets regtig belangrik vir jonger generasies nie, ek dink Afrikaans het lankal sy superiority verloor, nou sit dit net met ’n complex.
Bukowski het hom surround met mense en vrouens soos homself; ek ken mense soos Bukowski en ek ken die soort vrouens oor wie hy skryf. Hulle vestaan mekaar, hulle soek mekaar uit, dis nie vir my om kommentaar daarop te lewer nie, en dis nog minder die rol van ’n middle-klas wit vrou (Amerikaanse feministe) wie niks ken omtrent die lewens van arme mense nie. Ek dink ook dis klein bietjie unfair om vir Bukowski te band met die paedophiles; dis ’n bietjie harsh, hy het self ’n dogtertjie gehad. Die snaakse ding is dat die regte paedophiles lyk nooit soos Bukowski nie, hulle is altyd die ordentlikste, kerklikste mense.
Ons skryf vir mekaar. As ek iets skryf wat hy nie van hou nie eindig dit gewoonlik op die cutting floor en vice versa. Ons lees mekaar se werk regdeur, vanaf die eerste drafts na die eindproduk. Die idee is gewoonlik om so min as moontlik aan ’n redakteur oor te los.
Ek skryf gewoonlik gedurende die dag, maar ek stoor idees en gedigte op vir weke en dan vat ek ’n paar uur om ’n set van so twee tot vier uit te skryf. Nathan is ook ’n cartoonist en ’n rubriekskrywer so hy doen dit meeste van die tyd en skryf gedigte wanneer hy kan, somtyds baie vroeg in die oggend of baie laat in die nag, so van twee uur die oggend af, maar hy skryf amper elke dag.
In my eie persoonlike experience is dit nie therapeutic om oor dinge te skryf nie, dis nie soos om dinge uit te praat nie; dis ’n werk, miskien is om te werk therapeutic, dieselfde soos dit dalk vir ’n mechanic sou wees om terug na sy karre te gaan en sy hande besig te hou en sy mind ’n ruskans te gee. Ek voel certainly nie nader daaraan om my ma se dood te verstaan nie.
1. Van harte geluk met jou nuwe bundel, Nini. Die voorblad van Boekstaaf toon ’n skildery van Liekie Fouché, genaamd Another world is calling, wat herinner aan René Magritte se bekende man met die bolkeil en jas. Wat my opgeval het, is dat die figuur in Fouché se skildery ’n manlike subjek daarstel. Is daar ’n rede waarom jy, as vroulike digter, hierdie invalshoek gekies het? Of verwys die figuur na die gedig, “Die man met die grys tas” (11): “Dan stap ek en hy spieël hom / teen ’n lewende skilderdoek”? Hoe het jy op die voorblad besluit?
Baie dankie, Gisela. Ek het aanvanklik ’n ander ontwerp gehad. Die literator by Cordis Trust wat die manuskrip ná keuring moes afteken vir publikasie, het egter beswaar gemaak teen die omslag – dat dit strak en verbeeldingloos vertoon. Ek het met toestemming van dr. Fanie Marais (van Cordis Trust) vir Liekie Fouché gekontrakteer vir ’n nuwe omslagontwerp. Ek hou van haar werk, veral die uitbeelding van wolke en water. Ek het grafika aangestuur (onder meer voorbeelde van Goth– en post-apokaliptiese musiekalbums se ontwerpe), en breedweg vir haar verduidelik wat ek wil hê. Dit het ’n man met ’n jas, hoed en tas voorgestel. Liekie het haar eie vertolking aan die idee gegee en die skildery gemaak. Die ontsluiting van René Magritte se werk skakel ook plek-plek met die surreële sfeer in die bundel, asook die titel, Another world is calling, wat die alternatiewe werklikheid van die bundelkonteks suggereer. Die omslag verwys inderdaad na “Die man met die grys tas”, maar ook na ander enigmatiese figure in sommige van die gedigte. Die ontwerp kan natuurlik ook ’n androgiene figuur voorstel – dis oop vir interpretasie.
2. Ter aansluiting by die voorblad: die subjek dra ’n bolkeil. Die programgedig, “Da Capo”, aktiveer die hoed-motief reeds in die tweede versreël: “is min dinge so leeg en eensaam soos ’n hoed”. Alhoewel die gedig dit aan die leser oorlaat watter hoed hy/sy visualiseer, kan ’n konnotatiewe betekenis aan die laaste twee reëls toegeken word: Milan Kundera se The unbearable lightness of being. Sabina, die minnares van Tomáš, die protagonis, is baie geheg aan ’n bolkeil wat ’n nalatenskap van haar oupa is. Hierdie bolkeil simboliseer verskeie moontlikhede wat geleidelik deur Kundera ontplooi word, veral die verwikkelde seksuele kode tussen die twee minnaars.
Die eerste prikkel met die skryf van die gedig was ’n sensuele toneel in die film Modigliani (2004), waar dié skilder en sy minnares, Jeanne Hébuterne, op speelse wyse vir mekaar ’n hoed aangee en daarmee flankeer – soortgelyk aan die hoedkodes wat The unbearable lightness of being oproep. In ander tonele word die hoed verwissel tussen Modigliani en Picasso, en suggereer dit ’n magspel. ’n Hoed het my nog altyd gefassineer as die ‘getuie’ van iets, en in die bundel is dit waarskynlik ’n simbool van reis deur tyd en ruimte en die blootlegging of versluiering van identiteit. Da capo, wat beteken “herhaal vanaf die begin/kop” hervat weer die sikliese gang van die bundeleenheid ná die slotgedig: […] “en alles / neig van voor af na vuur”.
3. Die bundeltitel is veelvlakkig. Was daar ander werkende titels waaroor jy besin het voordat jy die finale titel-keuse gemaak het?
5. Wie beskou jy as dig-mentors, hetsy op direkte of indirekte vlak (byvoorbeeld ’n digter wat jy nog nie ontmoet het nie, maar wie se oeuvre jou boei)? Wie is jou ideale leser, die eerste persoon wat jy toelaat om ’n nuwe gedig van jou te lees? Wie of wat inspireer Nini, die mens, en ook Nini, die digter?
Ek het nie ’n formele digmentor nie, maar wel ’n paar digtersvriende met wie ek kan klankbord oor nuwe gedigte. Ek benut elke kans om te leer, maar dis veral die oeuvre van Marlene van Niekerk, Breyten Breytenbach en Tom Gouws wat my boei. As digmentor moet ek self beproefde en nuwe studiemateriaal internaliseer, en ek het nog altyd wyd gelees. Die eerste persoon wat ek toelaat om ’n nuwe gedig onder oë te neem, is my lewensmaat, Mellet Moll. Ek is bevoorreg om in die dampkring van ’n persoon met so ’n buitengewone intellek en aanvoeling vir digkuns te leef. Enige iets kan my inspireer, maar normaalweg is dit ’n prikkel wat uit visuele waarneming ontstaan en wat lei tot ’n onderwerp wat ek in detail wil ondersoek. Inspirasie kan ook spruit uit ’n gevoelsbegrip vir iets of iemand. Die sneller daarvan is gewoonlik ’n melankoliese gewaarwording.
My eerste man is oorlede toe ek 34 jaar oud was. Die aflegging van die proses was moeilik, maar toe ek die gedig geskryf het, het ek soos ’n buitewaarnemer ingekyk op die situasie en niks gevoel nie. Die gedig bevat wel elemente wat emosioneel die waarheid is. Miskien was die gedig vir my simbolies die afsluiting van ’n siklus en die begin van ’n nuwe tydvak.
7. Nini, nie net is jy ’n bekende en geliefde aanlyn digmentor nie, maar ook het jy by vanjaar se Woordfees saam met digters soos Danie Marais ’n poësie-slypskool aangebied. Ook skryf jy ’n Poolshoogte-artikel vir LitNET oor die aanlyn-digkunsakademie (http://www.litnet.co.za/Article/poolshoogte-die-bedryf-van-n-aanlyn digkunsakademie.) Verruim en verskerp mentorskap jou eie digproses? Watter keuringsprosedure volg jy wanneer voornemende digters vir mentorskap by jou kom aanklop en moes jy maar ook al ’n paar die virtuele deur wys?
Mentorskap verruim en verskerp inderdaad my eie digproses. Ek leef in noue interaksie met die digters saam, al is dit aanlyn. Ek gaan saam met hulle deur al die soms gebroke prosesse van digterskap en ontwikkeling, en elke klein triomf voel soos my eie. ’n Digmentor is ook maar ’n sielkundige – jy kan nie die mens en digter in kompartemente begrens nie. Ek maak gebruik van holistiese onderrigmetodes om kreatiwiteit te stimuleer en ’n liefde vir literatuurstudie aan te moedig. Uiteraard bly ek woordfiks en soek ek gedurig na nuwe materiaal vir my program. Ek het al ’n paar mense die virtuele deur gewys. Voor ek iemand aanvaar, kyk ek na, naas die lewensvatbaarheid van talent, ook na die ‘pakket’ as mens: intelligensie, of die persoon skeppend is in ander velde, beroep en kwalifikasies, ensovoort. Die korrekte digtershouding is ook belangrik: of die persoon ontvanklik sal wees vir die leerkurwe wat die program bied.
Ek het ’n verbintenis met dr. Fanie Marais van Cordis Trust sedert 2011. Cordis Trust is ’n huis met baie wonings, en Cordis Trust Publikasies is ’n onafhanklike uitgewer van nispublikasies. Cordis Trust maak gebruik van dieselfde keurders, kunstenaars en medewerkers as die hoofstroomuitgewers. Ek het vertroue in die gehaltekontrole waaraan nuwe bundels onderwerp word en dat Cordis poog om afgeronde produkte die lig te laat sien.
Ek dink dat ’n agnostiese leser wel met die gedig sal kan identifiseer. Daar is baie ware geloof in twyfel en baie twyfel in ware geloof. Die gedig mag dalk ’n bittersoet herinnering by die agnostikus laat; die gedig kan waarskynlik ook as tipe geloofsfabel van die spreker gelees word. Daar moet gelet word daarop dat min individue agnosties gebore word. Die meeste mense word groot binne ’n religieuse tradisie en neem daarna die vryheid op om hulle eie besluite te neem. Daarom is die nostalgie wat die gedig opwek, myns insiens steeds universeel.
11. ’n Sterk ekopoëtiese inslag word gevind in Afdeling ii se gedigte. Titels soos “Kremetart” (31) en “Slak” (32) utiliseer sub-titels waarin die Latynse naam voorkom. “Vuurgees Strelitzia reginae” (38) is ’n treffende voorbeeld hiervan:
12. ’n Gedig waaroor ek jou graag wil uitvra is “Skulp” (49). Jy voer aan dat dit na ’n idee van e.e. cummings geskep is. Kan jy met die nuuskieriges onder ons deel of daar ’n spesifieke gedig was wat jy in gedagte gehad het of was dit ’n tema of motief in sy gedigte? Wat beteken cummings se oeuvre vir jou?
Ek vermoed dat digtendense ook maar soos modegiere kop uitsteek. Die afgelope paar maande het ek byvoorbeeld ’n toename in die voorkoms en frekwensie van die villanelle bespeur – aanvanklik eers deur gesoute digters op die sosiale media; later deur digters op gesaghebbende webwerwe. Villanelle-kompetisies is uitgeskryf en boekpryse is uitgeloof. Dit lyk of digters gaandeweg weer terugkeer na tradisionele digvorme, alhoewel die vrye vers steeds die botoon voer. Digters hou van uitdagings – en ná die eksploitasie van die vrye vers vir soveel dekades word ’n tradisionele digvorm weer as ’n ‘nuutjie’ ervaar. Dit word ook vergesel met ’n mate van trots as ’n digter ’n versvorm, wat dissipline vereis, kan bemeester. Die verwagtingshorison en kanon van die dag dikteer ook in ’n sekere mate digters se gedrag.
14. Jou gedigte spreek ook van musikale kennis (soos gesien in die titel “Da Capo”) en liefde vir musiek; musikale terme word plek-plek gebruik. Ook is jou gedigte klankryk. Was daar enige spesifieke snitte, groepe of komponiste waarna jy geluister het terwyl jy aan die bundel gewerk het of het jy merendeels stilte nodig om te dig?
16. Laastens: kan jy vir ons jou gunsteling gedig met ’n liefdesmotief uit Boekstaaf aanhaal? Waarom lê hierdie gedig jou na aan die hart?
“Nabeeld” was een van die eerste gedigte wat ek geskryf het nadat ek my lewensmaat, Mellet Moll in 2012 ontmoet het. Een van sy stokperdjies is fotografie, ’n kunsvorm wat albei van ons se digkuns aanvul. Ek kan lank na foto’s kyk en word veral geboei deur die ‘binnebeelde’ wat in die oënskynlike skuil. Ek het nie gedink ek gaan weer gedigte skryf nie, maar Mellet se geesdrif met sy eie digkuns was aansteeklik. Ook het ek nooit gedink dat ek my sielsgenoot sou vind nie. Dié gedig was ’n rigtingwyser vir ’n besondere tyd in my lewe, alhoewel die inhoudelike oor afskeid en afsluiting van ’n vorige lewensfase handel.