Raarste spul "apies" op aarde
Madagaskar het 'n hele aantal verskillende lemursoorte, wat in grootte, kleur en voorkoms heelwat van mekaar verskil. LINKS HEEL BO is 'n muis-lemur en REGS HEEL BO 'n kraag-lemur. Die ringstert LINKS BO en goudkuif REGS BO beklemtoon eweneens dat Afrika se grootste eiland die tuiste van die eienaardigste diere is.
Fotokrediete: • Muis-lemur van PlanetQuest / JPL/NASA • Kraag-lemur deur eienaar tot openbare besit ("public domain") verklaar • Ringstert deur eienaar Twowells by die Wikipedia-ensiklopedie gelisensieer kragtens die GNU Free Documentation License, weergawe 1.2 of enige latere weergawe (gewysig) • Goudkuif van Madagascar National Parks and Reserves / USGS
DIS pikdonker en byna grafstil in die groot woud. Groot, blink oë deurpriem die swart Malgassiese nag. Vreemde vorms skarrel ligweg van tak tot tak.
Skielik verbreek 'n verontrustende kreet die nagstilte. Aje-aje! Aje-aje! Dit is die spookagtige geroep van 'n vingerdier, 'n lemur wat op Engels aye-aye heet.
Lemurs word as primate geklassifiseer, net soos ape en die mens. Hulle word slegs aangetref op Madagaskar en op die Comore-eilande aan die ooskus van Afrika.
REGS: 'n Vingerdier (Daubentonia madagascariensis). Vingerdiere is omtrent so groot soos konyne en is nagdiere. Die spesie staar uitsterwing in die gesig, hoewel drastiese maatreëls getref is om dit te voorkom.
Foto deur Ancheta Wis, by die Wikipedia-ensiklopedie gelisensieer kragtens die Creative Commons Attribution 2.0-lisensie (detail)
Daar is meer as twintig lemurspesies, wat grootliks in grootte, kleur en voorkoms van mekaar verskil. Die dwergmaki, een van die kleinste primate ter wêreld, is nie veel groter as 'n muis nie. Die indri is weer amper 'n meter lank. Sommige lyk soos hul aap-neefs, ander soos eekhorinkies. Die vingerdier met sy beitelvormige hoektande is as 'n knaagdier geklassifiseer toe hy ontdek is.
'n Nuwe spesie, die goue bamboeslemur, is in 1987 beskryf, terwyl die haaroor-dwerglemur, wat as uitgesterf beskou is, in 1989 weer in die natuur opgespoor is.
Die meeste lemurs hou in bome. Verreaux se sifaka is so goed toegerus vir sy bestaan bo die grond dat hy baie onvas op sy voete is wanneer hy die dag afkom aarde toe. Hy hop rond soos 'n nar terwyl hy sy arms uitgestrek hou na 'n denkbeeldige tak. Foto's van hierdie soort diere het al vir groot vermaak gesorg omdat dit kompleet lyk asof hulle dans wanneer hulle só op die grond skoffel.
LINKS: Verreaux se sifaka (Propithecus verreauxi).
Foto deur Thierry Hitier, by die Wikipedia-ensiklopedie gelisensieer kragtens die Creative Commons Attribution ShareAlike-lisensie, weergawes 2.5, 2.0 en 1.0 (detail)
Die ringstert-maki miaau weer byna soos 'n kat—en as jy hom streel, spin hy. Ander soorte maak 'n reeks weergalmende brulgeluide gevolg deur harde kloekgeluide.
Elke spesie het sy eie eetgewoontes. Party is vegetariërs en vreet net vrugte, blare, boombas en botsels. Ander vreet insekte, voëls, voëleiers en klein diertjies.
Party lemurs is bedags aktief, ander snags. Baie het reukkliere waarmee hulle hul gebied afsper, ander gebruik hul urine en ontlasting hiervoor.
Die vreemde, grootogige voorkoms van lemurs, die verontrustende geluide wat party maak en die nagtelike bedrywighede van ander het tot verskeie legendes onder die bewoners van Madagaskar gelei. Die woord lemur het egter uit die Romeinse mitologie ontstaan. Die ronddwalende siele van gestorwenes—lemure genoem—sou na die aarde teruggekeer het om die lewendes te treiter.
Baie boorlinge van Madagaskar wat hul voorouers met groot oortuiging aanbid, glo die siele van hul voorvaders woon in hierdie spookagtige en bonatuurlike diertjies.
Maar Madagaskar se unieke natuur en wildlewe verkeer in groot gevaar weens die mens se inbreuk op die reënwoude. Ontbossing en erosie, wat vererger word weens die gebruik van vuurmaakhout as die hoofbron van brandstof, wek ernstige kommer.
Die owerheid het hom al tot bewaring verbind, maar in 'n land wat so arm is en waar die bevolking (18 595 469, volgens 'n raming vir Julie 2006) steeds bly aanwas, bly die gevare vir die eiland se diere groot.
Neem nou maar byvoorbeeld die lot van die vingerdier. Dié is die eerste keer in 1780 deur 'n Franse ontdekker gesien. Van hierdie snaakse diertjie is gesê dat hy "die tande van 'n konyn, die hande van 'n aap en die stert van 'n jakkals" het. Dit was eers 'n volle eeu later dat iemand die moeite gedoen het om deeglik na hom te kyk. Hy is toe as primaat geklassifiseer.
Die vingerdier is een van die seldsaamste diere ter wêreld. In 1966 is gedink dat daar nog net sowat tien van hulle in Madagaskar oor is. Die regering het toe die eiland Nosy Mangabe as 'n beskermde gebied verklaar en al die vingerdiere wat gevind kon word, daarheen gestuur. In die vroeë jare negentig is gereken dat daar dalk nie meer as vyftig in die natuur oor is nie. Vandag word hul getalle op minder as 2500 geraam.
Die heksagtige hande van die vingerdier het lang vingers. Die middelvinger is besonder dun en benerig, en kan in enige rigting draai. Dit stel die dier in staat om die laaste bietjie vleis uit 'n kokosneut te kry, maar ook om te krap waar dit jeuk, sy hare netjies te hou, insekte van boomstamme af te krap en krieseltjies kos tussen sy tande uit te grawe.
Op sommige dorpies is inwoners so bang vir hom dat hulle hom oombliklik doodmaak—voordat hy met sy lang, krom vinger kan wys na die een by wie die dood konsuis sy volgende besoek gaan aflê.