HomeBlogsAfrikaansDie lewe van 'n voorstedelike bobbejaantrop July 25, 2010, 11:21 AMBy: |1 Comments | Tags: Bobbejaannavorsingseenheid , Chacma-bobbejaan, Ezemvelo KZN, Tafelberg Nasionale Park Wanneer stedelike ontwikkeling uitbrei na wildernisgebiede wat voorheen onbewoond was, word mens en dier gedwing om sekere grondgebied te deel. Die vraag is egter: Maak dit van ons goeie bure? Deur Leonie Joubert.Ellie het haar regteragterbeen verloor – die femur is versplinter deur 'n koeël. Later, toe sy weer verdink is van plundering, is sy verblind in haar regteroog nadat iemand met 'n propgeweer op haar losgebrand het. Ellie is 'n ongeval van die Kaapse Skiereiland se territoriale skermutselings en plundertogte deur bobbejane. Wapens wat ter beskerming gebruik word, is gewoonlik hande en voete, ketties en gewere – maar soms ook gif.
Die skade vir die mens is meestal aan eiendom en tuine, maar wanneer so 'n trop op 'n plundertog in 'n kombuis invaar, kan die skade tienduisende rande beloop. Vir die bobbejaantrop word die skade gewoonlik bereken met verminkte bobbejane of karkasse.
Onbewus van die konflik wat sy veroorsaak, bokspring Ellie op die skouer deur die grasveld agter Slangkop naby Kommetjie, terwyl die kleur van haar pels versmelt met die riete om haar. Die Suidooster sny oor die ontblote rif en pluk haar dan na hierdie kant, dan daardie kant toe – 'n kleintjie klou aan haar maag, onbewus van die knaende wind.
Dis moeilik om gebalanseerd verslag te doen oor so 'n emosionele kwessie, veral as jy gekonfronteer word deur 'n verminkte bobbejaan-agterlyf. Die konflik tussen die bobbejane en die mense van die Kaapse Skiereiland is simptome van die veel groter kwessie van steeds groeiende stedelike en voorstedelike uitbreiding, wat die habitat waar diere eers vry kon beweeg, dieper en dieper binnedring.
Lewe in die leegtes
Die natuurlike weiplek van die Chacma-bobbejaan (Papio ursinus) is onder in die leegtes. Hoe laer af teen die hang, hoe dieper en ryker is die grondlaag en hoe weliger die plantegroei. Die berge, wat ons nog altyd gedink het bobbejane se geliefkoosde plek is, is eintlik yl en goor, volgens navorsers van die Bobbejaannavorsingseenheid (BNE) van die Universiteit van Kaapstad.
Bobbejane slaap hoog, maar wei laag waar die meeste plantegroei is. Miskien is die grootste mite oor bobbejane dat hulle bergliefhebbers is. Mense sien hulle gewoonlik hier, maar dis net omdat dit hulle laaste toevlugsoord is.
Hulle het nog altyd instinktief afgegaan na die leegtes op soek na blomme, bolle, grasse, klein voëltjies en by geleentheid soogdiere. Nou kry hulle egter kos op 'n makliker manier – bakke met vrugte op 'n kombuistoonbank, groentebeddings, yskaste en spense gepak met lekkernye, asblikke met oorskietkos en hondekos – dit alles is groot belonings met die minimum inspanning. En dis verslawend. Die BNE-span glo bobbejane se breine is geprogrammeer om suiker en vet te soek. Boonop is hulle tande net so sensitief vir suikerbederf soos ons s'n.
Bobbejane is nie die enigste wilde diere wat deur die mens se teenwoordigheid beïnvloed word nie, hoewel nie almal in konflik met ons is nie. In Kaapstad is ystervarke gekry wat heel gelukkig in die stormwaterafvoerpype van die middestad woon. Rooikatte is raakgesien op pad deur Constantia, terwyl iemand in Higgovale, bokant die stad, agtergekom het sy koivis raak weg. Eers het hy voëls verdink, totdat 'n natuurbewaringsbeampte ondersoek kom instel het. Toe blyk dit 'n Kaapse otter te wees wat die onwaarskynlike besoek aan die voorstede aangepak en die visdam as 'n maklike kitskosplek ontdek het.
Die areabestuurder van die Tafelberg Nasionale Park (suidelike afdeling), Gavin Bell, verduidelik dat die nabyheid van die wildernis aan die stad uniek is aan Suid-Afrika. "Hier is vrye toegang, met geen heinings soos in die Nasionale Krugerwildtuin nie. Diere kan dus kom en gaan soos hulle wil en natuurlik sal daar dan konflik wees."
Bell lig dit toe met die voorbeeld van 'n leeu in die Krugerpark wat 'n opsporingshalsband kry en deur heinings ingeperk word. Sou dit ontsnap en iemand beseer, is dit maklik om te bewys wie die leeu volgens wet besit en beheer, en daarom kan die park verantwoordelik gehou word. Die Tafelberg Nasionale Park se diere beweeg gedurig oor die "grense" – Kaapse kobras, pofadders, otters, molle, muskiete, ystervarke en bobbejane. Selfs groot witdoodshaaie beweeg in en uit die beskermde mariene gebied.
In hierdie gevalle kan niemand eienaarskap van die diere bewys nie, maar as jy die eiendom besit waarop die dier op 'n gegewe tyd is, is dit jou verantwoordelikheid om die dier te beheer terwyl dit daar is. Dit is waarom dit die verantwoordelikheid van huiseienaars is om hulle wonings bobbejaanbestand te maak deur vullisblikke te beskerm, kaste en yskaste te sluit, diefwering te installeer en nie vrugtebome of groentetuine aan te plant nie. Baie mense wil nie aan hierdie voorsorgmaatreëls voldoen nie.
"Daar bestaan nie iets soos probleemdiere nie, slegs probleemmense," sê Bell. "Dit berus op die siening van die individu," sê Peter Thomson, afgetrede biodiversiteit- en bewaringsbestuurder van Ezemvelo KZN Natuurlewe, vanuit sy huis buite Howick. Hy praat oor nog 'n primaatprobleem – die blouape in die boomtoppe van Durban se voorstede. "Sommige mense het besware teen die deel van hulle tuine met die apies en kan hulle nie verdra nie."
Dit is nie net primate wat moet aanpas by die grense van dorpsgebiede nie. In die lushof van Kwazulu-Natal se middellande het Thomson deur die jare baie konflik ervaar.
"Ons het 'n klompie kroonarende in die heuwels rondom Pietermaritzburg wat prooi sal probeer vang wat so groot is soos 'n kat of 'n kleiner hond.
" 'n Paar jaar gelede het 'n baie hartseer man 'n dooie arend na ons kantore gebring. Hy het vertel sy tuinier het die voël met 'n hark doodgemaak nadat dit probeer het om 'n hoender te vang. Al het die tuinier nie van die hoenders gehou nie, het hy tog gevoel dat hy die regte ding gedoen het."
Hy onthou 'n ander geval toe 'n vrou se poedel deur 'n arend gevang is. Heel verstaanbaar was sy nie baie beïndruk met natuurbewaringsbeamptes se voorstel dat sy 'n ander poedel kry omdat die arende bedreig is, maar nie poedels nie!
Thomson grinnik toe hy onthou van die swartsperwers en geelbekwoue wat sy eie hoenders gevang het – nie dat hy ooit omgegee het nie!
Partymaal dreig die oorlog in 'n ander rigting. Terwyl baie voëls in tuine oorleef, is hulle grootste vyand die gewone huiskat. Wanneer hulle nie opgekrul is iewers op 'n bed in die huis nie, verwilder hulle die dierelewe in die tuin. As formidabele kleinwildjagters eet katte omtrent enigiets wat leef en beweeg, sê Thomson.
Dan is daar die ongewone realiteit dat huiskatte verbaster met die Afrikaanse wildekat. Dié twee spesies is sulke nabye familie dat hulle kleintjies ook kan voortplant. Só is die genetiese eienskappe van die wildekatte verswak.
Intussen bestudeer die nasionale vereniging insake die voorkoming van wreedheid teenoor diere in Gauteng verslae oor stadsbewoners wat in die koppies in en om Johannesburg met troppe honde jag. Christine Kuch, woordvoerder van die nasionale Dierebeskermingsvereniging, sê: "Dit 'n sensitiewe kwessie omdat die mense wat dit doen sê dit is tradisionele jag. Tradisionele jag is egter 'n man en 'n hond wat vir die pot jag. Dit is wat ons 'taxi-jag' noem – wanneer 'n groep mense met 'n trop honde in 'n taxi opdaag vir die jag. In sommige gevalle wis hulle die veldlewe uit, want hulle jag enigiets wat beweeg."
Johannesburg is al menigmaal die grootste mensgemaakte bos ter wêreld genoem. Dit kon nog nooit bevestig word nie, en buitendien is baie van die bome wat langs strate aangeplant is uitheems. Nogtans is dit die tuiste van 'n ryke dierelewe, wat net so sensitief is vir steurnis as troeteldiere.
"Vuurwerk versteur nie net ons troeteldiere nie, maar ons moes al baie voëltjies red wat weens die vibrasies van vuurwerk uit neste geval het. Mense is ook nie bewus van die vele reptiele rondom ons wat baie meer sensitief is vir vibrasie as geluide nie."
Bestuur van primate
Natuurbewaarders op Tafelberg beoefen 'n unieke manier van veldlewebestuur om te verhoed dat bobbejane die woongebied van mense indring en dan kombuise uitmekaar ruk. Bobbejaanmonitors bring dae met hierdie troppe deur terwyl hulle die diere weghou van gebiede soos Scarborough, Kommetjie en Simonstad.
Die Universiteit Kaapstad se gedragsekoloë het die impak van die oppas (monitor) van die trop op die diere lank bestudeer. Bewyse is gevind dat troppe wat so gemonitor word, langer rondbeweeg en rus as 'n trop wat nie gemonitor word nie. Laasgenoemde sou langer kos soek. Die troppe wat gemonitor word, toon ook meer tekens van stres, veral die sogenaamde direkte gedragspatrone van 'n buitengewone skoonmakery en 'n gepluk aan die pels.
"Bobbejaanmonitors is nodig aangesien hulle bobbejane uiters suksesvol weghou van woonhuise en daarom skade beperk," verduidelik O'Riain [wie is hy???]. Maar dalk is dit tyd dat die metodes van monitering heroorweeg word en dat minder hardhandige metodes gevolg word. Baie min mense aanvaar dit dat die konflik op die Skiereiland eintlik weens die mens se indringing in die bobbejaan se omgewing is en nie andersom nie. Solank twee primate om dieselfde stukkie bos meeding, sal die konflik van ons teen hulle voortduur. As ons nie ons woonhuise en asblikke teen die bobbejane beveilig nie, sal die plundering net aanhou.
Miskien is 'n nuwe soort voorstedelike inwoner nodig – iemand wat hulle meer bemoei met die mens se plek in die hiërargie. Miskien iemand soos die vierjarige meisie van Scarborough ná 'n bespreking van die bobbejane se stelery: "As jy in die berge bly, is dit wat gebeur!"
Vyf maniere om dierelewe in jou tuin te bevorder:
1. Gee voorkeur aan plante wat inheems is aan jou omgewing, veral dié wat blomme, bessies en sade in verskillende tye van die jaar dra.
2. Laat blomme en grasse saad skiet en ruim eers op wanneer dit heeltemal dood is – so voorsien jy kos aan voëls en insekte.
3. Stel die snoei van struike en rande uit tot vroeg in die lente. So beskerm jy klein diertjies en insekte teen die winterkoue.
4. Moenie gif gebruik nie – kies omgewingsvriendelike behandeling soos fyn gebreekte eierdoppe eerder as slakgif.
5. Voer jou huiskatte gereeld, en bind 'n klokkie aan die kat se halsband vas sodat voëls vooraf gewaarsku word dat die kat naby is.
Uit: Wild, herfs 2009. Vertaal deur Christa Frost.
Add Your Comment Comments Your Name Here says:ek het my katte geleer om geen tuinbewonertjies te vang nie. die oudste kat is nou oorlede en die ander een le en slaap tussen die voeltjies en duiwe. hy maak gereeld die klein duifies wat leer vlieg "groot" en hulle loop waar hy is,net asof hulle veilig voel by hom. die akkedisse ens is ook veilig wat die kat aanbetref,maar hier is die voels die sondaars.
nicolenePosted on: June 24, 2011, 4:10 PM	BOOKMARK THISFacebookDeliciousRedditTechnoratiDiggStumble UponRSS FeedRelated PostsPrintMail to FriendWild BlogsAdventureAfrikaansBooksCampingEd's Wild Travel BlogsEduco AfricaGeneralNatureNewsParks and ReservesPhotographyVideoWild about treesTop 5 Blog ReadsA snake in our car bonnetMarlene and Leon Swart visited the Kruger Park in May in the...Swallowed wholeIn the Kgalagadi Transfrontier National Park, photographer P...A croc-sized snackYou may have seen this photo of a massive crocodile doing it...Snow at Golden GateThe Free State has been turned into a winter wonderland as s...Dangerous GamesPlaying with snakes is not advised unless you are a lightnin...ABOUT THE AUTHOR Site by World Wide Creative