Die keuse van onderrigtaal bepaal wie jou kind sal weesArgieffoto. Die afgelope tyd word baie oor moedertaalonderrig in Suid-Afrika geskryf. Instellings soos AfriForum, Helpende Hand, Afrikaans.com en die Afrikaanse Taalraad lig die publiek op allerlei verbeeldingryke maniere in oor die opvoedkundige en selfs ekonomiese voordele van moedertaalonderrig. Gevolglik weet baie Afrikaanssprekendes nou dat jy abstrakte begrippe in wiskunde en wetenskap beter en makliker bemeester as jy dit in jou moedertaal leer. ’n Afrikaanse ouer wat dus hoop dat klein Kobus of Marietjie die volgende Albert Einstein, Bill Gates of Elon Musk gaan wees, sal dus slim wees om die spruitjie van kleuterskool tot tersiêre vlak in Afrikaans te laat studeer. Mense wat nog twyfel, kan die uitstekende UNESCO-publikasie van Dörthe Bühmann en Barbara Trudell, Mother tongue matters: Local language as a key to effective learning (2008), lees. Wanneer hierdie keuse oor onderrigtaal gemaak word, sal die ouer gewoonlik die kind se toekomstige ekonomiese sukses in ag neem, maar selde aan die kind se persoonlikheidsontwikkeling dink. Dit is jammer, want die taal van onderrig sal ’n groot invloed uitoefen op die soort volwassene wat die kind uiteindelik sal word. Tydens AfriForum se blitskonferensie oor Afrikaans se plek in tersiêre onderrig wat op 16 Februarie 2018 in Centurion plaasgevind het, het prof. Elirea Bornman in haar referaat onderskei tussen drie persoonlikheidstipes wat met taalkeuses te make het. Die etnolinguistiese persona is die persoon wat passievol oor sy taal is en dit as onlosmaaklike deel van sy identiteit beskou. Die kosmopolitiese persona is iemand wat enige plek tuis is en tevrede is om hom in enige taal te handhaaf – ’n wêreldburger sonder vaste wortels. Die akkommoderende persona is die persoon wat bereid is om eie taal en kultuur prys te gee ten einde niemand aanstoot te gee nie. Ons het na die onlangse hofuitsprake in die Kovsies-taalbeleidsaak en Hoërskool Overvaal-skoolplasingsaak artikels van sulke persone in die media gesien wat gepleit het vir die afskaf van Afrikaanse onderrig ten einde konflik of vermeende uitsluiting te vermy. Wanneer die ouer besluit in watter taal ’n kind onderrig moet word, word ’n tree op die vormingspad van een van die drie personas gegee. Deur die jare het ons by AfriForum al met baie mense te make gehad wat sterk opinies oor taal uitspreek. Nog net een keer in al die tyd was daar ’n Afrikaanse ouer wat beweer het sy kinders sou beter gevaar het as hulle in Engels studeer het. Of sy kinders sou saamstem en of sy opinie geldig was, kan ons nie sê nie, maar die gesprek was in die teenwoordigheid van sy werkgewer wat vir die verengelsing van ’n onderwysinstelling kom voorspraak maak het, wat ’n mens laat wonder. Meer hartseer was verskeie gesprekke met mense wat deur hulle Afrikaanse ouers gedwing is om in Engels skool te gaan. Van die jonger mense het hulle in hulle beroepslewe dan skielik in ’n Afrikaanse werksomgewing bevind (een byvoorbeeld in ’n media-instelling, ander in onderwys) waar hulle gespook het om hulle kennis in Afrikaans toe te pas en om hulle vlot en verstaanbaar in Afrikaans uit te druk. Hulle het kultureel baie tuis in die werksomgewing gevoel, maar taal was beslis ’n struikelblok. Beide die jonger en ouer garde (een van die persone was in haar laat sewentigs) het getuig dat hulle op skool gesukkel het om “in te pas”. Sommige is gespot, ander het oorkompenseer deur ontsettend hard te werk en te presteer op talle terreine, maar sonder veel persoonlike bevrediging. Van hulle het selfs genoem dat hulle hul ouers lewenslank sal verkwalik. Dit sal interessant wees as ’n studie onderneem kan word om wetenskaplik te bepaal of ons waarnemings algemeen geld. Wetenskaplike studies wat wel onderneem is en word, ontleed die verhouding tussen immigrante ouers, grootouers en kinders wanneer na ’n land met ’n ander taal as die moedertaal geëmigreer word. Daar is byvoorbeeld interessante studies oor die groot Poolse gemeenskap in Skotland. ’n Kenmerk is dat kinders ’n tweede taal vinniger as volwassenes aanleer. Deur taal ontstaan daar dan ’n generasiegaping tussen kinders en ouers of grootouers. Kinders sal dikwels selfs getuig dat hulle skaam is vir ouers en grootouers omdat hulle die nuwe taal swakker praat en dus dom of ouderwets voorkom. Die vervreemding kan soms ’n onoorkombare kloof tussen die generasies word en beide kante vereensaam laat voel. Dit gebeur ook in Suid-Afrika waar kinders tuis in ’n inheemse taal funksioneer, maar in ’n ander taal skoolgaan. Die onderrigtaal word met sukses en geletterdheid geassosieer, terwyl die moedertaal as verouderd en ’n verleentheid beskou word. Uit opvoedkundige en sosiolinguistiese studies (wat onder meer ook tydens AfriForum se bogenoemde blitskonferensie aangehaal is), weet ons hoe diegene wat in hulle moedertaal studeer, oor die algemeen lyk: Navorsing wat deur prof. Elirea Bornman en kollegas onder studente by Unisa onderneem is, asook ’n onlangse peiling onder leiding van Annelise de Vries van AfriForum onder regslui, bewys dat diegene wat in hulle moedertaal studeer en werk, en voel dat hulle taal op daardie terrein veilig is en gerespekteer word, meer verdraagsaam teenoor die sprekers van ander tale is en ook meer lojaal aan instellings waaraan hulle verbonde is. Dit sluit onder meer hulle universiteit, werkgewer en land in. Moedertaal en die beskerming daarvan is dus nie soos politici beweer, verdelend nie, maar juis ’n noodsaaklike werktuig om nasionale samehorigheid te bevorder. Wanneer ’n ouer derhalwe vir of teen moedertaal as sy kind se onderrigtaal besluit, is dit die begin van ’n proses wat op alle gebiede die kind se toekoms gaan bepaal. Ons mag daarom nie vassteek by die argumente van globaliste dat Engels die taal van die toekoms is nie, maar moet ook dink wie die kind in die toekoms moet wees en waar sy of haar wortels moet lê.