Versindaba » Blog Archive » Louis Esterhuizen. Hermetiese digkuns, danksy die genade van die raaisel
Tuesday, May 28th, 2013 | Binneblik, Louis Esterhuizen.
12 Kommentare op “Louis Esterhuizen. Hermetiese digkuns, danksy die genade van die raaisel”
Tristia is hoogtepunt van hierdie soort gedig in Afrikaans, ofskoon daar in vele bundels hermetiese gdigte te vinde is. Helize van Vuuren het deur die jare vele raaisels opgelos vir ons.
En wat is Breyten Breytenbach se DIE BEGINSEL VAN STOF en KATALEKTE anders as hermetiese poësie? En na my gevoel is Marlene van Niekerk se MEMORANDUM – veral daardie pragtige prosagedig aan die slot in “Passacaglia (vir JSB)” – ook niks anders as ‘n hermetiese gedig nie.
Tweede vraag – hoe verskil hierdie gedigte van “(altyd) moeilike(r) poësie” , soos Van Wyk Louw in sy literatuurkritiek talle artikels oor geskryf het – hier lê die literêre knoop: Louw had dit oor modernistiese poësie, maar is Breytenbach en Van Niekerk se tekste neo-modernisties, of is dit ‘n geheel nuwe verskyning in ‘n ander toonaard, uit ‘n ander voedingsbodem?
Beste Joan & Helize – Ek stem in die breë saam met julle; uiteraard is daar ook nog TT CLoete en Wilma Stockenström … Die probleem lê hier rondom die definisie van ‘hermetiese poësie’ en in welke mate verskil dit van ‘moeilike’ poësie? Dit wil my tog voorkom asof (veral die Nederlandse) siening is dat die hermetiese vers hom met taalverdigting (of – verwringing, soos by Paul Celan, byvoorbeeld) besig hou. Ook Hans Favery en meer onlangs Tonnus Oosterhoff. Alhoewel ek persoonlik nie heeltemal met laasgenoemde saamstem nie …
Veral Katalekte kan as hermeties beskou word. Ek het sopas Gibson gedoseer. Vir my is sy gedigte geskryf in ‘n postmodernistiese toonaard – kyk na gedig nommer 14: die sonnet, “Ek het ‘n perd, ‘n blinkvosperd”, die spel met die sonnet & die struktuur van die liefdesgedig.
En gaan kyk na Pound se Canto’s – wat anders is dit as hermeties/geslote/moeilike poësie.
Dis nie ontoeganklik nie, maar die leser “moet ook werk”, soos Louw al gesê het. Dis ‘n literere tegniek in Pound waarmee ou vorms, ou tale, ou boeke uit die verlede “teenwoordig” gemaak word, weer vars en relevant gemaak word, die “sacred texts” vd verlede – vir diegene wat dit herken en aangryp, a la Prof Langford Hammer…Dis ‘n tendens téén onmiddellike gratifikasie soos in pulpromans of resepmatige tekste.
Ek beskou baie van Jasper van Zyl se gedigte as hermeties – wat dink julle?
Goeie vraag, Chris. Dalk gaan die vraag nog verder terug: Van Zyl noem (in ‘n onderhoud, ens) dat sy digkuns tot ‘n groot mate deur sy mentor, Alfred Schaffer, beînvloed is; dus wonder ek of Schaffer se oeuvre nie ook as hermeties beskou kan word nie? Maar soos Louis tereg uitwys: wat is die verskil tussen die begrip ‘hermeties’ en gewoon moeilik om te lees/begryp? En hang dit nie af van hoe die leser ‘n gedig ervaar nie? Dus sal een leser bv Schaffer se gedigte surrealisties ervaar terwyl ‘n ander hulle vanuit ‘n totaal verskillende uitgangspunt sal lees. Beslis stof tot nadenke en moontlike navorsing!
Alfred Schaffer se verse is beslis hermeties.
Die een se Hermes Tresmegitus verseël seker maar die ander se hermityk. Of Hermansdrup.
Louis, dankie vir die verwysing (ek is volgende week in die Kaap en wil ‘n kopie van Claus se boek by jou kom koop as jy voorraad het – dit val so in die kraal van my huidige navorsing).
Van Rosmarie Waldrop het in 1971 ‘n interessante studie verskyn, Against language, waarin sy ondersoek instel na die soeke van modernistiese digters na wat buite die taal lê – sy bring dit in verband met ‘n tipe modernistiese mistiek, ‘n poging om die onrepresenteerbare weer te gee (in die na-oorlogse Europa eerder Niet as God), wat lei tot ‘n vernietiging van taal (in die Penguin-uitgawe van Finnegans Wake verwys die inleiding na ‘n “war against language”), of minstens ‘n verwringing soos by Celan, en natuurlik ook Vallejo, cummings, lucebert, ‘n hele lot Franse digters, NPvWL, ensomeer. Sy verwys (en binne die sfeer van vroeë strukturalisme) na paradigmatiese verwringings of verwrigings van keuse (dikwels woordverwringings, soos by die Joyce van die Wake) aan die een kant, en sintagmatise of samevoegingsverwringings (ek reken die kriptiese rigting van Gibson se poëtika is ‘n uitdrukking hiervan), wat steun op o.a. ‘n verskeidenheid oornames uit ander genres – surrealisme/outisme, visuele kuns en musiek, wiskunde … Hierdie modernistiese poëtika (en dis ‘n modernisme soos Joyce s’n wat altyd op die rand is om oor te tuimel in post-modernisme, en eintlik dalk reeds “post” is, soos ek reken Breytenbach se “modernisme” ook) waarvan die oogmerk nie noodwendig is om moeilik verstaanbaar te wees nie, maar om die konsepte van begrip en betekenis, en dus ook eksegese, nie net onder verdenking te bring nie, maar te verpletter. Die resultaat is natuurlik altyd paradoksaal – soos o.a. die psigo-analitiese strominge in kritiek maar te goed bewys.
Ek vermoed in ieder geval heelwat sg. hermetiese poësie is net soveel ‘n direkte bemoeienis met taal self as objek, as ding met sy eie ontologie, as met wat dit tegelykertyd sê en verhul. Hermes T se alchemieë is nie eenvoudig nie: die spanninge tussen waarheid en betekenis, tussen uit(drukk)ing en begrip, word nie maklik opgelos nie (en goddank daarvoor ook).
June 5th, 2013 at 7:35 am
Christo, ongelukkig het ons geen voorraad van “Zwarte zon” nie. Voorspoed met die studies …