Lank voordat die son sy wenkbroue oor die Lebomboberge in die ooste gelig het, is ’n lang konvooi motors met lede van die Mpumalanga- geskiedkundige belangegroep die teenoorgestelde rigting in, Lydenburg toe, met die mikpunt om die eerste merker van die Jock van die Bosveld-roete te vind en van daar merker vir merker tot in Pretoriuskop te vorder.
Dit was die haastigste wat in drie dae gereis is, want met die omdraaislag is iets gewen aan ’n tydsaamheid van toe sir Percy FitzPatrick en ander transportdrywers in omstreeks die 1880’s elke knokkelrige knik oor ’n heuwel of deur ’n drif met wa en osse aangedurf het al in die rigting van Delagoabaai.
Jy kyk met ander oë na elke granietkop en donga, spruit en lappie skaduwee. En wens op ’n manier vir die luukse om teen die spoed van geduldige osse se hoefslae deel te word van ’n landskap: Hier blom ’n sku veldblom, daar is ’n byenes teen ’n krans, en ­onder ’n struik die lêplek van ’n duikerlam.
Jy maak jou oë toe en verban die sogenaamde beskawing vir ’n oomblik: Pelgrimsrus se gekaapte, verlate nostalgie; Sabie se begraafplaas waar siele omgewe met slordigheid moet dwaal; die groen woestyne van bloekomplantasies, en versnipperde boerderye waar die ou plaasname in restante verstedelik. Jy dink jou ín die vergane ooptes in.
In die hitte van ’n witwarm Laeveldse dag wat teen jou skouers skroei, maak jy ook so skelm naskrif tot jou verbeelding: Ja, dit sou gaaf wees om so te reis, mits jy dit as vrou darem met ’n strêppie-toppie pleks van ’n sisrok kon doen. ­Asseblief tog ook ys in jou elfuurteetyd se blik­beker vol gin en tonikum.
En soos die konvooi drie dae lank op mekaar se buffers ry, snap jy ook in ’n ligte oomblik dat die geskiedenis dalk minder met groot politiek uit te waai het en eerder met die subtiele verskille in mense se onderskeie aard. Was die trippie drie weke of maande lank, was daar sweerlik mettertyd afgestig en het ons klomp elkeen die roetemerkers van die ou wapad uit ’n eie rigting benader.