In daardie opsig kan dit byvoorbeeld nie ontken word nie, dat die geskiedenis wat tot dusver in skole gepredik is, problematies is. Dit was meestal geskryf vanuit ’n Christelik-Nasionalistiese perspektief waar groot klem op die Afrikaner en sy prestasies geplaas is. Dit moes verander, veral na 1994 toe die eerste demokratiese regering aan bewind gekom het. Die nuwe kurrikulum moes daardie demokrasie ondersteun en versterk. Gevolglik is groter klem geplaas om kwessies soos gelykheid, menseregte en inklusiwiteit ten einde ’n nuwe nasie te bou wat sou inpas binne die raamwerk van ’n demokrasie.
In die aanhef tot die kurrikulum word dit duidelik gestel die KABV “vorm die grondslag van wat beskou kan word as die vaardighede, kennis, en waardes wat noodsaaklik is om te leer. Dit sal verseker dat leerders kennis en vaardighede verwerf en toepas op maniere wat betekenisvol is vir hulle lewens”.
Kom ons neem uit die staanspoor die tema van Nelson Mandela, die vryheidsvegter wat geveg het vir die vryheid van sy mense, en sy rol binne die ANC. Terwyl baie mense verwag dat hierdie tema in ’n vak soos Geskiedenis aangebied sal word, word die moontlikheid dat dit ook in ander vakke aandag kan kry, dikwels misgekyk. In ’n vak soos Afrikaans – my vakgebied – is ’n leesstuk van 1 000 woorde oor die lewe van meneer Mandela ’n ideale hulpbron om die vaardighede van ’n begripstoets te onderrig. ’n Les wat gebaseer is op die lewe van Madiba sal veral nuttig wees rondom meneer Mandela se verjaarsdag op 18 Julie, of Vryheidsdag op 27 April, toe hy tot die eerste demokraties-verkose president verkies is. Sodoende laat die onderwyser ook reg geskied aan die KABV-beginsel van menseregte.
Diegene wat al in my klasse gesit het, weet hoe lief ek vir die gedig “Vroegherfs” van NP van Wyk Louw is. In al die jare van formele klas gee het ek die gedig in die eerste week van Maart met die studente behandel. Ek gee nie om wat die kurrikulum sê nie: die gedig sal op geen ander tyd van die jaar soveel sin maak as om dit in die vroeë herfs van die Boland aan te bied nie. Ek het al meermale op pad klas toe ’n handvol “goue akkerblare” en ’n verbruinde wingerdtak afgepluk en dit saamgeneem klas toe.
Enigiets anders, sal net nie dieselfde effek hê nie. Op ’n stadium het ek ’n blinde student in my klas gehad. Dwarsdeur die les het ek haar met die “goue akkerblare” en ’n verbruinde wingerdtak laat speel. Sy het agterna opgemerk dat sy nog nooit die eerste twee versreëls van die gedig so goed begryp het nie. Nie net het dit by haar ’n permanente liefde vir die akkerboom gekweek nie, maar dit gee nuwe begrip aan die volgende versreëls:
Sou Stellenbosch vandag die Eikestad geheet het as dit nie was vir ’n paar visioenêre mense wat 100 jaar gelede die akkerbome hier geplant het nie?
Die les kan verder aangevul word met Boomplantdag, ’n spreker wat jeugdiges wys op die ontbossing van die vastelande wat lei tot die vergroting van woestyngebiede en die impak daarvan op die natuur.
Die afgelope droogte in die Wes-Kaap behoort genoeg motivering te wees om leerders bewus te maak dat jy natuurlike hulpbronne soos water moet bespaar. Laat leerders opstelle hieroor skryf, debatte voer oor hoe die stadsraad met beter voorstelle vir waterbesparing vorendag kan kom en publiseer die artikels in die plaaslike nuusblad of selfs die skoolkoerant as deel van kreatiewe skryfwerk.
In die Aardrykskundeklas moet die onderwyser leerders wys waar al die opgaardamme is, wat die stand van die damme is, en watter riviere die damme voed. Hulle kan vasstel wat die geografiese redes is waarom die dam daar gebou is (hoeveelheid reënval of sneeuval, riviere, ens).
Sodoende kan onderwysers verseker dat die nodige kennis, vaardighede en positiewe houdings sal lei tot betrokkenheid en ’n groener omgewing. Onthou ook dat kinders kyk of luister eerder na 'n storie as na 'n “les”. Baie “omgewingslesse” kan in die vorm van 'n storie tuisgebring word.
Omgewingsopvoeding is 'n funksie van gesonde onderwys en gevolglik is dit die verantwoordelikheid van elke onderwyser.
Uiteraard sal Geskiedenis hier ’n belangrike rol speel om aan leerders ons land se volledige geskiedenis te leer. Daarteenoor kan die vak Lewensoriëntering die lesse wat uit die geskiedenis geleer word, vir jongmense aanleer sodat hulle nie dieselfde foute herhaal nie.
In die Aardrykskundeklas behoort die onderwyser die leerder te wys op historiese plekke soos mnr Mandela se geboorteplek, Robbeneiland en die geskiedenis agter die eiland as ’n plek van gevangenis, waar presies is die plaas Rivonia geleë asook waar die vorige tuislande van swartmense geleë was wat na 1994 tot niet gemaak is.
In die Afrikaansklas is die moontlikhede ontelbaar, onder andere in die gedigte van Adam Small. In sy gedig “Die Here het gaskommel” skryf die digter:
In die gedig sinspeel die digter op ons verdeelde verlede en die onderskeid wat gemaak is tussen die verskillende kinders (mense) van Suid-Afrika.
Die tema apartheid word baie treffend in Small se drama Goree bespreek. Die drama beskryf die verset van 'n jong bruinman wat 'n tuisgemaakte bom in 'n supermark plant waarin 'n vrou en 'n dogtertjie "van so ses, sewe" die slagoffers is. Hierdie daad is volgens die bruin man 'n daad van verset teen 'n regering wat hom en sy familie male sonder tal verneder het. Maar in die oë van die vorige regering het hy moord gepleeg en daarvoor moet hy tronk toe. Dit is stof vir baie goeie debatvoering in die mondelingklas en onderwerpe vir menige kreatiewe, redenerende opstel.
Anoeschka von Meck se Vaselinetjie voer lesers terug na die wêreld van die weeshuis. Die roman raak verskeie kwessies van diversiteit aan waarmee die moderne kind en veral die weeskind moet tred hou. Dit sluit in ras: sy is ’n wit meisie wat by ’n bruin oupa en ouma grootword en dan deur die welsyn weggevat word omdat apartheid dit in die ou dae verbied het. Die ongelykheid onder apartheid word effektief weerspieël as die meisie in die weeshuis gekonfronteer word met kwessies soos taal: “Jy praat soos ’n bruin mens.”
In die roman Philida deur André P Brink val die fokus op ’n slaaf op die plaas Zandvliet, en dit speel af in die tydperk voor en tydens die vrystelling van slawe aan die Kaap. Die geskiedenisonderwyser kan sy klas ’n kwartaal lank besig hou met die geskiedenis van die slawe en die Wet op aparte ontwikkeling.
Daarteenoor sal die Afrikaansonderwyser leerders kan wys op die invloed wat die slawe op die ontwikkeling van Afrikaans gehad het, wat nog ’n beginsel naamlik taal aanspreek.
Dis ’n kragtige herinnering aan die verdeelde verlede waaruit ons kom en die Lewensoriënteringonderwyser wat sy sout werd is, sal leerders begelei dat die foute van die verlede nie herhaal moet word nie.
Ook hierin sal die vak Geskiedenis diep kan delf en die leerders kan in Aardrykskunde navorsing doen oor watter ander gebiede behalwe Distrik Ses so geraak is. Die drama raak nog ’n beginsel van die KABV aan, naamlik om sensitief te wees vir vroueregte en vroue-mishandeling.
In Bettina Wyngaard se roman Slaafs word nog ’n baie belangrike beginsel aangeraak: om sensitief vir mense se seksuele oriëntasie te wees. Eers moet die leser gewoond raak daaraan die baasspeurder van hierdie speurverhaal ’n vrou is, en dan moet hulle boonop die kwessie verwerk dat die baasspeurder in ’n verhouding is met ’n ander vrou wat boonop die pastoor van die gemeente is.
Die uitdaging aan die Lewensoriëntering- en die Afrikaansonderwyser is om leerders so te begelei dat hulle sal verstaan dat baie mense veilig en beskermd voel binne ’n gay-verhouding en dat dit die rede is waarom ons Grondwet nie teen sulke paartjies diskrimineer nie. Dit is deel van die veranderde wêreld waarin die jeug van vandag opgroei.
Dit verg slegs goeie beplanning en ’n goeie skoolhoof wat die kurrikulum oopkop en kreatief benader sonder dat hy aan hom laat voorskryf deur eksamens en toetse. Per slot van rekening behoort ons die kurrikulum aan leerders te onderrig en hulle nie net af te rig vir toetse en eksamens nie. Dit sal die leerervaring vir leerders soveel meer interessant maak!