Foto deur Fastily, wat dit op hierdie bladsy in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web gelisensieer het ingevolge die bepalings van die Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0-lisensie
DIS nagenoeg 2 700 v.C. en die Chinese keiserin Si Ling-Shi wandel in haar tuin waarin daar baie moerbeibome groei. Toe, aan een van die bome, gewaar sy ’n rusper wat besig is om ’n blink kokon om homself te weef. En die keiserin pluk die kokon van die boom af.
Volgens ’n ander weergawe van die verhaal het sy in die skaduwee van ’n moerbeiboom sit en tee drink toe ’n kokon in haar koppie val. Hoe ook al, die keiserin bestudeer die kokon en kom agter dat sy ’n lang, dun draadjie, wat verbasend sterk is, daarvan kan afdraai.
BO: Vir vroue van die Ooste draai die lewe dikwels om sy. Dit kan die geskenk aan ’n eersgebore kind, die bruid se versiering of bruidskat en uiteindelik die gestorwene se doodskleed wees.
Si Ling-Shi se man skenk haar hierna sommer ’n hele bos moerbeibome en sy begin met sywurms boer. Spoedig het sy genoeg van die kokonne se sydrade afgewen om die eerste symateriaal te maak.
Eers sou slegs die vorstegesin toegelaat gewees het om klere te dra wat van hierdie ryk stof gemaak is. Om hul kuns vir hulself te hou het die Chinese fantastiese stories oor die oorsprong van sy opgedis vir mense wat gevra het waar dit dan vandaan kom.
Die stof het ’n duur luukse geword wat slegs die rykstes kon bekostig. Sedertdien was die sybedryf altyd ’n toonaangewende industrie in China.
Sy was eenmaal die mees gesogte kledingstof op aarde, hierdie produk uit die binneste van ’n nederige wurm (wat eintlik geen wurm is nie, maar die larwe van die sywurmmot). Die vervaardiging van nuwe, sintetiese stowwe wat sy op verskeie maniere oortref, het die sybedryf egter ’n geweldige knou toegedien.
Maar die romantiek van sy is steeds gevestig in die keurigste kledingstukke, soos trourokke, waarvan die ''sy en satyn'' selfs in ’n bekende ou liedjie besing word. En die glansende weelde wat die mens uit die produk van ’n onaansienlike insek geskep het, loënstraf die opvatting dat alle goggas op aarde, buiten miskien die bye, as ons onverbiddelike vyande beskou moet word.
REGS: Die netwerk van handelsweë wat Oos en Wes verbind het en as die Sy-roete bekend gestaan het (hoewel nie slegs sy daarlangs vervoer is nie, maar baie ander dinge). Die landweë word in rooi aangedui en die seeweë (of waterweë) in blou.
As alles goed verloop het, is die reis van Oos na Wes binne drie jaar afgelê. Maar nie almal was so gelukkig nie. Soos een reisiger dit beskryf het: “Dit was vir 'n mens onmoontlik om die pad te ken as dit nie vir die dooies se ontbindende beendere was wat vir jou die weg aangewys het nie.”
En praat van duur. Die prys van sy in Europa was iets ysliks. Tiberius Nero, wat die keiser van Rome was toe Jesus op aarde gelewe het, het selfs sy mense gewaarsku dat hulle fortuine aan 'n sinlose weefstof verspil.
BO: ’n Foto van iets meer as ’n eeu gelede wat straks nog so iets weerspieël van die transaksies op die Sy-roete in die Klassieke Oudheid. Kokonne van sywurms word hier in Antiochië in die Midde-Ooste gekoop om na Frankryk uitgevoer te word waar dit tot symateriaal vir gesogte kledingstukke verwerk sal word.
’n Taai draad wat hard word wannneer dit met die lug in aanraking kom, kom uit ’n buis naby die larwe se mond. Die sywurm heg hom aan ’n takkie vas en beweeg sy kop soos ’n syfer 8 totdat hy hom in ’n kokon toegespin het.
Binne-in die kokon verander die ruspe eers in ’n papie en dan in ’n mot. Die volwasse mot maak sy verskyning ná ongeveer twee weke in die papiestadium. Die sy wat hom in die kokon omhul, word met speeksel sag gemaak en die nat, verkreukelde mot breek uit die kokon.
Ná ’n kort rus word ’n maat gevind. Hierdie motte, wat wel vlerke het maar nie kan vlieg nie (stellig weens die inteling oor duisende jare), vreet glad nie. Hulle is net daar om te paar sodat die wyfie haar 300 tot 400 eiers kan lê. Hulle vrek gou daarna.
OMDAT die motte die kosbare sy beskadig wanneer hulle uit die kokonne breek, laat sywurmboere slegs ’n klompie van hul papies toe om tot motte te ontwikkel sodat hulle weer eiers kan lê. Die meeste word doodgemaak, gewoonlik in ’n warm oond.
Om die sy te win, word die sykokonne in kookwater gegooi om die "gom" te versag wat die windings aanmekaar laat kleef. Só ’n kokon is byna soos ’n bol breiwol. Die punt van die draad word gesoek en die hele draad, wat tot 1,5 km lank kan wees, moet in een stuk afgerol word.
Omdat die individuele drade so uiters fyn is, word die drade van verskeie kokonne saam ontrafel en opgewen. Die gesmelte gom bind hulle saam om ’n dikker, sterker draad te vorm. Ná verdere prosesse kan die sy verskillende kleure gekleur en tot kledingstof geweef te word.
BO: ’n Voorstelling van sywinning in die sewentiende eeu. Die sydrade word van kokonne afgewen sodat dit tot materiaal geweef kan word.