Vir baie Suid-Afrikaners het dit die simbool geword van die triomf van die menslike gees oor enorme lyding en ontberings. Maar presies waar is Robbeneiland en hoe lyk sy geskiedenis?
DIE veelbewoë Robbeneiland, wat so ’n kardinale rol gespeel het in die swart bevrydingstryd in Suid-Afrika, is ’n eilandjie in Tafelbaai. Dit lê sowat 8 kilometer van Kaapstad en is net sowat 3,5 km lank en 2 km breed. Die naam is afgelei van die talle robbe (robben in Nederlands) wat in vervloeë dae daar voorgekom het.
Maar sy geskiedenis strek veel verder terug as die Nederlandse era. Geologies was Robbeneiland in die gryse verlede ’n deel van die Afrika-vasteland. Mense het baie duisende jare gelede reeds daar gewoon, toe die seekanaal tussen die eiland en die Kaap nog nie bestaan het nie. ’n Mens kan jou indink hoe die antieke Afrika-bewoners droogvoets van Tafelberg na Robbeneiland sou kon geloop het.
Van Riebeeck het selfs sy veekuddes na die eiland "verban" om hulle teen diefstal te vrywaar. Die kuddes het mooi op die eiland aangeteel totdat ’n veesiekte uitgebreek het.
Makana is teen die einde van die 1700's gebore en was van betreklik lae stand, maar deur sy persoonlikheid en sy leerstellings (hy was nie amptelik ’n Christen nie, dog het die bestaan van God erken) het hy dit reggekry om groot gesag oor die Xhosas uit te oefen. Die blankes het hom Links genoem, omdat hy linkshandig was.
Robbeneiland het later ’n sleutelposisie beklee in die verdediging van Kaapstad en groot installasies is in die Tweede Wêreldoorlog daar gevestig. Weens sy slegte rekord vir strandings is ’n ligtoring op die eiland opgerig.
Ná die oorlog het die eiland as ’n opleidingsentrum vir die Suid-Afrikaanse Vloot gedien. ’n Gereelde bootdiens is tussen Kaapstad en Robbeneiland ingestel, en besoekers kon permitte kry om die eiland te besigtig.
Tot sover die Rivonia-verhoor. Mnr. Mandela en andere se verblyf op Robbeneiland, waar hy self klippe moes kap in ’n kalkmyn, sal in die geskiedenisboeke aangeteken staan as ’n tragedie in die Suid-Afrikaanse geskiedenis, uit watter hoek ’n mens ook al daarna kyk. Mnr. Mandela is eers in 1982 van Robbeneiland na die Pollsmoor-gevangenis oorgeplaas en in 1990 vrygelaat.
Sedert 1997 is Robbeneiland met sy gevangenis ’n museum. Die eiland is nie langer vir die publiek gesluit nie, en bote vol besoekers vaar gereeld soontoe vanuit die Waterfront in Kaapstad. Opvoedkundige programme vir skole, maar ook volwassenes, word deur die museum aangebied, terwyl navorsing oor die eiland voortgesit word.
Baie is ook reeds gedoen om die wildlewe van toeka se dae te herstel, met baie pikkewyne en nog wat, en die noordelike dele is tot ’n voëlreservaat verklaar.
En die klippe wat uit Robbeneiland se steengroewe gebreek is, pryk steeds in ’n gebou soos die ou Kasteel in die Kaap. Op die eiland het gevangenes in vervloeë dae ook skulpe op die strande versamel en gebrand om kalk aan die nedersetting op die vasteland te verskaf.
Maar dié is sommer ’n nietigheid. Robbeneiland se eintlike bydrae tot die Suid-Afrikaanse geskiedenis is veel groter as wat jou sou verwag van ’n rotsagtige lappie grond in die waai van die baai in die winderige Kaap.