Gustav Preller: sy lewe en strewe – Afrikanergeskiedenis
(Geskryf deur Francois Malherbe, Historia Junior, Augustus 1967)
Gustav Schoeman Preller is op 4 Oktober 1875 gebore op die plaas Klipdrif, naby Schoemansdal. Die seun het nie veel skoolopleiding ontvang nie, want hy het op elfjarige leeftyd begin skoolgaan en het die skool weer verlaat op veertienjarige leeftyd.
Nadat hy die skool verlaat het, het hy as winkelklerk in 'n prokureurskantoor en later by die Departement van Mynwese gewerk.
Gustav Preller het met Johanna Christine Pretorius, dogter van It.-kol. Henning Pretorius, in die huwelik getree.
Op vyf-en-twintigjarige leeftyd, tydens die Tweede Vryheidsoorlog, het hy saam met die staatsartillerie geveg en word kort voor die vrede gevang en as krygsgevangene na Indië gestuur. Na sy terugkoms het Eugène Marais hom omgepraat om redakteur te word van die koerant "Land en Volk". In 1925 word hy redakteur van "Ons Vaderland" en in 1930 ontvang hy 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van Stellenbosch.
Dr. Preller was veral bekend as geskiedskrywer en taalvegter. In Maart 1905 het Jan Hofmeyr in sy bekende rede "Is 't ons Ernst" gepleit vir die handhawing van Hollands as skryf- en spreektaal. Gustav Preller se strewe was om die Afrikaanse taal bekend te stel as skryf- en spreektaal.
Gustav Preller se plaas en huis se naam was albei Pelindaba. In sy latere jare was hy redakteur van "Die Vaderland" maar in 1936 bedank hy om hom heeltemal aan die studie en skryf van die Suid-Afrikaanse geskiedenis te wy. Hy was o.a. van plan om 'n volledige geskiedenis van die Tweede Vryheidsoorlog te skryf. Voordat hy hierdie groot werk kon voltooi, is hy op 6 Oktober 1943 oorlede op sy plaas Pelindaba.
Ons skool was vroeër die Discovery Afrikaans Mediumskool. Die skoolwapen is onthul deur mev. Johanna Preller op 10 November 1956. Dieselfde dag is die skool herdoop na Gustav Prellerskool. Die skool is na Gustav Schoeman Preller vernoem. Die skool se leuse, "Dis ons Erns", kom vanaf die artikels wat Preller in Nederlands geskryf het: "Laat 't ons toch ernst wezen".
Die skool word omring deur vier strare nl. Oosstraat, Approachlaan, Beitstraat en Strubenlaan. Die skool se voorkant kyk weswaarts. Die Laerskool Gustav Preller is na Gustav Schoeman Preller vernoem, omdat dr. Preller so 'n bekende geskiedskrywer en taalvegter was. Dieborsbeeld wat sy plek inneem in die voorportaal is deur Coert Steynberg van brons gemaak in 1934 en is geskenk deur mev. M Claassen en ook onthul deur dr. Preller se kleinseun Gustav S Preller op die 23ste Augustus 1957.
"Pelindaba", die museum, is op 20 Augustus 1960 ingewy deur wyle dr. AH du P van Wyk, gewese Direkteur van Onderwys in Transvaal. Die naamplaat is op 20 Augustus 1960 onthul deur mev. Johanna Preller. Hier word 'n paar oudhede bewaar, o.a. 'n voorlaaier wat geleen is deur mnr. Hannes Coetzee, 'n ou Bybel wat aan Francois Cornelius de Vet behoort en dateer uit die jaar 1832, en ook 'n tikmasjien van dr. Preller, geleen deur mnr. GS Preller.
Daar is ook 'n versameling van boeke wat dr. Gustav Preller geskryf het, bv. Ons Parool en Historiese Opstelle. Al die oudhede word in agt afsonderlike kaste ten toon gestel. Teen die een muur verskyn daar sekere soorte wapens soos asgaaie en gewere. Die museum is vernoem na dr. Preller se woonhuis op sy plaas Pelindaba.
Ons skool se skoollied is geskrywe deur mnr. JC van Eyssen. Die leuse verskyn ook in die skoollied. Dus kan ons dankbaar wees vir dr. Gustav Preller, want as hy nie so 'n taalvegter was nie, sou ons nou seer sekerlik Engels of Hollands gepraat het. Gustav Preller sal altyd voortbestaan in ons volk se hart en siel.