May 2016 – NG Gemeente Pinelands
Posted on 29 May, 2016 30 May, 2016
Lukas 7:1-10 – 2016
29 Mei 2016 Pinelands – Koninkrykstyd
In Matteus 5-7 vind ons die bekende bergrede: Jesus het teen die berg opgegaan en begin om die skare te leer…
Lukas vertel van presies dieselfde leringe van Jesus in hfts 6 (vanaf vs 17), maar volgens hom het Jesus op die vlakte gestaan en die mense geleer: "Nadat Hy saam met hulle (die dissipels) van die berg afgekom het, het hy op 'n gelykte gestaan… en die mense begin leer. (Vandaar die benaming "sermon on the plains".) Direk nadat Jesus die mense geleer het oor die sake van die koninkryk van God, het Hy Kapernaum binnegaan en speel vandag se gebeurtenis af. Ons sou kon sê dat dit Jesus se eerste demonstrasie was van wat Hy sopas gepredik het.
Lees 7: 1-10
Vs 2: slaaf – doulos
Hekatontarg (Grieks ekatontargou), Engels centurion, nie die hoogste op in die Romeinse ranks nie, maar hulle was darem bevelvoerders oor 100.
Baie werd – waardevol (nie as gebruiksartikel nie, maar in sy persoon – daar is 'n gevoel van toegeneëntheid tot die slaaf)
Vs 3: Jesus het reeds baie mense genees, oa 'n melaatse en die verlamde man wat op 'n slaapmat deur sy vriende tussen die dakteëls afgesak is.
Waarom Joodse familiehoofde? Hulle was die who's who's onder die volk. As iemand 'n Joodse rabbi, in die geval Jesus, se arm kon draai om vir 'n Romeinse offisier 'n guns te doen, dan sou dit die Joodse familiehoofde wees.
Vs 4: Hy verdien dit – hy is dit werd/waardig… Vir hulle gaan Jesus se hulp duidelik om die persoon se verdienste. Waar was hulle toe Hy netnou nog die saligspredikinge vir die mense geleer het? (Geseënd is die wat arm is, wat honger ly, wat gehaat en verstoot word, wat dit nie werd is nie…)
Vs 5: Hy het ons volk lief (agape) en op eie onkoste die sinagoge gebou.
"Ons volk" en nie "ons God" – dui daarop dat die offisier in sy persoonlike hoedanigheid die Joodse volk se belange op die hart gedra het, maar dat dit nie beteken het hy het hul God gedien nie. Hy het wel hulle geloof gerespekteer.
Gewoonlik het 'n hekatontarg nie só baie geld gehad nie, maar hierdie een was duidelik vermoënd.
Vs 6: Tweede afvaardiging: sy philos – vriende.
"Ek is nie voldoende, groot genoeg, belangrik genoeg, waardig…"
Maar wat is dan so erg daaraan om vir Jesus te vra om die slaaf te kom gesondmaak? Hy is dan in elk geval in Kapernaum… Die feit dat ons hier met 'n Romeinse offisier te doen het, beteken dat Jesus die reinheidswette sou oortree en onrein sou word indien hy by die persoon se huis ingaan om die slaaf te genees. Dis die eerste rede waarom die offisier vir Jesus in sy spore wil stuit.
Daar kan ook 'n tweede rede wees. Die Joodse familiehoofde prys die waardigheid van die offisier – "Hy is dit werd dat U hom help". Hierteenoor beklemtoon die offisier egter sy eie ONwaardigheid. Die doelbewuste kontras in die verhaal tussen die familiehoofde se hoë aansien van die offisier en sy persoonlike gevoel van inherente onwaardigheid openbaar tog vir ons dat hy insig gehad het in die persoon van Jesus, en in die feit dat Jesus se gesag van 'n veel hoër mag kom as sy eie gesag (vanaf Herodes of die keiser).
Vs 7: pais (kind, seun – verklap iets van die verhouding wat spreek van meer as net baas en klaas, maar van omgee vir) ipv doulos.
Vs 8: "Ek weet hoe gesag werk. Vir my eie soldate sê ek spring en hulle vra 'hoe hoog?'."
Vs 9: Verwonderd. Hierdie woord word gewoonlik gebruik om die mense se reaksie teenoor Jesus se wonderwerke te beskryf: Hulle was verwonderd gewees… Hier is dit Jesus wat verwonderd is deur die geloof van 'n Romeinse offisier!
Wat staan uit nadat ons die teks gelees het?
Die verhouding tussen die Romeinse offisier en die Joodse familiehoofde is opvallend. Vanwaar die positiewe verhouding? Die offisier was die volk goedgesind, hy het selfs vir hulle 'n sinagoge gebou. Dit lyk dus na 'n verhouding waar die een rug die ander krap. "Kom ons bly aan die regte kant van die offisier en ons help hom waar ons kan, dan sal hy voortgaan om toegeeflik te wees teenoor ons volk in hierdie groter vyandige omgewing waarbinne ons woon. Dit is immers voordelig om 'n 'vriend' aan die kant van die vyand te hê – ons weet nooit wanneer ons hom weer gaan nodig hê nie. Hy het ons nou nodig. Hy het ons genader om met Jesus te praat om Hom te oortuig om sy slaaf gesond te maak. En ons sal ons bes probeer – maak nie saak dat dit gaan beteken dat die rabbi Jesus in die proses onrein gaan word nie."
Al gee die Joodse familiehoofde nie om vir die besmetting van Jesus se reinheid in die versoek wat hulle tot hom rig nie en die situasie wat dit tot gevolg sal hê nie, gee die 'vyand', die Romeinse offisier wel daarvoor om. Die familiehoofde redeneer dat die offisier dit werd is dat Jesus na sy huis toe gaan om die slaaf te genees, die offisier weer weet dat hy dit nie werd is nie. Nie net dit nie, hy weet ook dat Jesus nietemin die genesing kan doen oor 'n (veilige) afstand – net deur 'n woord te spreek.
Dit wil voorkom of die offisier aan die kant van die vyand nie net meer geloof het in Jesus as sy eie mense nie, maar of hy ook meer respek gehad het vir Jesus en omgee vir sy reinheid.
Die offisier weet nie net hoe gesag werk nie. Hy weet ook dat alle persone met gesag nie oor dieselfde gesag beskik nie. Dan sou hy mos sy eie slaaf kon genees. Hy ken sy beperkinge. Hy weet wanneer hy moet terugstaan. Hy weet dus dat hierdie Jesus oor 'n andersoortige, hoër gesag as hy beskik.
Teruggrype en vooruitgrype:
Hierdie verhaal is nie een van sy soort nie. In Lukas 4 gryp Lukas terug na 2 Kon 15 waar Naäman die Siriër van melaatsheid gereinig word. (Die volk, sy eie mense, wou vir Jesus van die rand van die berg afgooi toe Hy hierdie gebeurtenis in herinnering roep.)
En in Hand 10 – Kornelius die hekatontarg en Petrus se verhaal. (lees Hand 10:1 en 25-29)
Be prepared to be amazed… Ons het geen reg om "heidene" / ongelowiges (na ons oordeel) uit te sluit uit die gemeenskap van gelowiges nie. Die Here self mag dalk net meer geloof, en agape en goeie werke (omgee en sorg) onder die ongelowiges vind as wat Hy binne die geledere van die sogenaamde gelowiges self vind. Kom ons stel ons daarom oop vir die geloof en die christelike werke van mense wat nie Sondae hier onder ons sit nie. Kom ons sien hoe die Here deur hulle werk. Kom ons erken dat ook hulle vir die Here werk. Ons leer by hulle en ons dank die Here vir die voorbeeld wat hulle stel.
Posted on 22 May, 2016 30 May, 2016
Spreuke 9 – 2016
22 Mei 2016 Pinelands – Paasfees
'n Bietjie agtergrond oor die wysheidstradisie in oud-Israel. Die ma's het die jonger kinders opgevoed en onderrig, maar wanneer die seuns jongmanne geraak het, het die verantwoordelikheid na die pa's oorgeskuif. Die pa was die hoof van die huishouding en ook die wysgeer of onderwyser wat die verantwoordelikheid gehad het om sy seuns te onderrig in die tradisies van die familie en die volk, godsdiens, sosiale ordes, moraliteit, reg en geregtigheid, asook opleiding te gee met die oog op hulle toekomstige beroepe of ambagte. Naas die vaders, was daar ook ander manne – oudstes, wyses en raadgewers – wat as onderwysers opgetree het. Hulle het die jongmanne in meer formele kontekste onderrig, bv aan die koninklike hof, by die tempel, en in wysheidskole en biblioteke. Die skole was dikwels geassosieer met die paleis en die tempel self, sodat onderrig fisies daar in klaskamers plaasgevind het.
Vandag het ons universiteite en kolleges en ander instellings waar manne en meisies kan gaan studeer. Maar die onderrig in oud-Israel het oor veel meer gegaan as blote kopkennis. Dit ook natuurlik, maar hierdie kennis moes deurvloei na die daaglikse lewe waar mense besluite moes neem – nie net in hulle beroepe nie, maar ook in hulle verhoudinge – hulle moes geskille besleg, en kies hoe hulle teenoor ander mense gaan praat en wat hulle gedrag gaan wees. Onderrig en opvoeding het dus elke aspek van die lewe aangespreek. Vir die volk was kennis en wysheid integraal deel van hulle geloof in God, hulle verstaan van die wêreld (dws die skepping en hoe alles inmekaarsteek), en hulle daaglikse moreel-etiese lewe.
Die boek Spreuke bevat verskillend versamelings van spreuke, gelykenissse en raaisels, alles in die taal van wysheid gegiet. Ons sou kon sê dat hierdie boek 'n handboek vir die lewe was aan die persoon wat geloof in God en kennis van God en sy wil nastreef. Spesifiek 'n boek wat onder die wysgere gesirkuleer het – in die wysheidskole en met die oordrag van wysheid van die een geslag na die volgende.
Die Wysgeer, onderwyser, "vader-figuur", en die student ("my seun") (sien die herhalende aanspreekvorm "my seun" 1:8; 2:1; 3:1, 21; 4:1, 10; 5:1…).
Spreuke 1-9 dien as inleiding tot die boek. Na die inleidende 9 hoofstukke, volg daar dan vanaf Hoofstuk 10 letterlik honderde individuele spreuke vir die lewe.
Ons lees vandag die laaste hoofstuk van Spreuke se inleiding. Let op dat ons in die eerste 6 vss gaan lees oor Vrou Wysheid, dan volg die middelste 6 verse waar hierdie Vrou Wysheid instruksies vir die lewe gee, en dan lees ons in die laaste 6 verse oor Vrou Dwaasheid. Die onderwyser wil hier hê dat die seuns hulle verbeelding moet gebruik om deur die metafore of beelde van twee verskillende vrouens te leer hoe wysheid en dwaasheid werk.
Lees: Spreuke 9
"My seun, verbeel jou daar was twee vrouens…"
Daar is 5 gedigte oor Vrou Wysheid in die Spreuke 1-9 (1, 8, 9). Sy word in almal gepersonifiseer, asof sy 'n werklike vrou is:
1:20 ev: "Wysheid is 'n vrou wat langs die straat staan en roep, sy laat haar stem hoor op die stadspleine, sy roep bo die rumoer uit, by die ingange van die stadspoorte (daar waar reg en geregtigheid moet geskied, waar geskille opgelos word)…"
8:1 ev: "Dit is Wysheid self wat roep, dit is Insig wat haar stem laat hoor. Op die hoogtes langs die pad, by die kruispaaie, staan sy, langs die stadspoorte, by die ingange (alles strategiese plekke wat geleentheid vir onderrig bied!), skree sy dit uit: "Ek roep na julle, mense, ek roep na alle mense: Dié wat ervaring kortkom, kan verstandig word, dié wat dwaas optree, kan insig kry…"
8:12 ev: "Ek, Wysheid, het die verstand, ek het die kennis en die skranderheid. Om die Here te dien is om te haat wat verkeerd is…"
8:22 ev: "Die Here het my geskep, Hy het met my begin; ek is die eerste wat Hy gemaak het, lank, lank gelede…"
En dan 9:1: "Wysheid het vir haar 'n huis gebou…"
Agter die stem van die onderwyser vind ons dus die meer gesaghebbende stem van Vrou Wysheid, die onderwyseres, kind van God, en die bemiddellaar tussen hemel en aarde. En agter haar stem sit die mees gesaghebbende stem – die stem van God self wat deur die onderwyser en deur Vrou Wysheid diegene onderrig wat hulle oopstel daarvoor.
Die gedig begin en eindig met 'n uitnodiging tot 'n maaltyd aan mense wat kennis kortkom. Maar die gasvrouens verskil; hulle vergestalt teenoorgesteldes. Die een is die ander se nemesis. Die manier waarop hulle hul voorbereidings tref en die onderskeie spyskaarte wat hulle aanbied, verskil daarom ook radikaal van mekaar.
Vrou Wysheid is eerste aan die beurt. Ter voorbereiding het sy vir haar 'n huis met sewe pilare gebou. Die sewe pilare is veel meer as wat vir 'n gewone huis nodig was, so na alle waarskynlikheid het sy eerder vir haar 'n tempel of 'n paleis gebou (huis en tempel = dieselfde woord in Hebr; ook dalk die pilare waarop die aarde gebou is; ook 7 as volmaakte getal). Sy is soos 'n koningin wat in diens van God staan. Sy slag diere, meng wyn en dek 'n tafel. Dan stuur sy haar bediendes uit om vanaf die hoë plekke diegene te roep wat kennis kortkom, dat hulle moet kom aansit by haar tafel, kom eet van haar vleis en drink van haar wyn, dat hulle moet afskeid neem van hulle onkunde en op die pad van insig moet stap. Die bediendes dui daarop dat Vrou Wysheid 'n koninklike gevolg van helpers het, wat uitgaan om die eenvoudiges na die tafel van Wysheid te nooi.
In die seuns se verbeelding word 'n feesviering opgeroep, die fees van kennis word bedien aan elkeen wat die pad van onderrig betreë. Vleis en wyn (nie in Israel deel van die gewone daaglikse etes vir die man op die straat nie) dui op goeie spyse, kos en drank vir die fynproewers. Hierdie is 'n baie spesiale ete. Maar dis nie net die rykes en elite wat genooi word nie; ook die eenvoudiges is welkom. (Herinner aan Jesus se gelykenis in Luk 14: 15-24)
Vrou Wysheid se tempel of paleis is 'n tradisie, die tradisie van wysheid en leergierigheid waarbinne die volk van God opgeroep word om te leef. Die tempel kan ook verwys na 'n fisiese gebou met 'n biblioteek daarbinne, daar waar studente leef en leer, 'n fisiese ruimte waar denke gevorm word en lewens karakter kry. Kennis wat uitloop op die lewe.
'n Entjie hiervandaan sit Vrou Dwaasheid by haar voordeur. Haar voorbereidings vir die maaltyd verloop heeltemal anders as die van Vrou Wysheid. Haar stoel staan op die hoogste plek in die stad, dws sy het ook 'n paleis of 'n tempel. Vroeër in Spreuke word daar ook van haar melding gemaak, onder die naam van "die Vreemde Vrou" (2:1-22, 5:1-23, 6:24-35; 7:1-27). Sy word elke keer voorgestel as die een wat diegene wat kennis kortkom verlei en hulle dood veroorsaak. Haar verskeie persona sluit in die van prostituut, die godin van vrugbaarheid, egbreekster, en die letterlike verpersoonliking van dwaasheid. Haar dwaasheid word by uitstek vervat in haar seksuele promiskuïteit.
In vs 13 word Vrou Dwaasheid beskryf as luidrugtig, sy is stadig van begrip en sy weet nie wat nie. Sy is soos 'n lui domkop. Sy berei geen maaltyd vir haar gaste voor nie, want wat sy aanbied is alles gesteel. Sy sit eerder as om te staan wanneer sy haar salig-onbewuste verbygangers uitnooi om haar woning te betreë. Sy hou haar kastig slim met 'n spreukwoordelike uitnodiging om die onervare verbyganger mee te verlei: "Gesteelde water is soet, geheime kos (lett "brood") is lekker!" Sy is 'n voorbeeld van luiheid – by haar hoef jy nie te werk om iewers te kom in die lewe nie, jy steel. Jy hoef ook nie te deel nie – jy eet in die geheim, in die donker, daar waar ander nie sien nie. Jy dink dus net aan jouself. Sy laat dit so lekker klink, so aanloklik, maar al wat sy op die ou-end kan bied is water en brood, en dan is dit nog gesteel ook.
Teenoor Vrou Wysheid wat regstaan vir haar gaste, en die beste voorsit, kwaliteit, vleis en goeie wyn. Vrou Dwaasheid se gesteelde water en haar geheime brood is nie genoeg om van te lewe nie. Inteendeel – dit bring die dood. Die dood wag reeds in haar woning. Diegene wat op haar uitnodiging reageer en by haar deur ingaan, bevind hulself reeds in die doderyk. Haar tafel lyk so radikaal anders as die van Vrou Wysheid.
Tussen die twee uitnodigings gee Vrou Wysheid 'n stuk onderwysing vir die lewe (vss 7-9). En dan die heel belangrikste beginsel in vs 10: "Wysheid begin met die dien van die Here; wie die Heilige ken (yda), het werklik insig." Hierdie waarheid waarrondom al die ander draai vind ons ook reg aan die begin van die boek (1:7) en reg aan die einde (31:30). Bybeluitleggers beskou hierdie verse as die belangrikste in die ganse boek. Dis waar alles begin, dis waar alles eindig, en dis die middelpunt van Vrou Wysheid se onderwysing in Hoofstuk 9. "Wysheid begin by die dien van die Here. Wie die Heilige ken, het werklik insig."
Wysheid gaan dus om 'n soeke om die Here te leer ken as die Skepper en die Onderhouer, die Gewer van lewe, en om iets van sy wêreld en sy werke te probeer begryp. Om wysheid te bekom vra nie bloot maar 'n sekulêre onderwysing wat primêr gerig is op menslike insigte en ervaring nie. Dit word ook nie primêr gemotiveer deur die bereiking van doelwitte en mens se eie self-verwesenliking nie. Dit gaan om God. Dit stel mens voor 'n keuse.
Jesus demonstreer die keuse tussen Wysheid en Dwaasheid wanneer hy is die gelykenis van die verlore seun aan sy volgelinge voorhou. Die jongste broer is selfsugtig en eiewys. Hy is dwaas. Hy wens sy pa dood sodat hy sy erfporsie kan kry, maar siende dat sy pa nie tot sterwe kom nie vra hy die erfporsie vooruit. Sy pa gee dit vir hom en hy gaan verkwansel alles in die stad – daar waar hy elke afdraaipaadjie neem na Vrou Dwaasheid se woninge. Hy drink gesteelde water en hy eet in die geheim sy brood. Hy dink die lewe is goed, maar eintlik doen hy homself in – by sy ouerhuis sou hy vleis en wyn gekry het. Hy bevind homself in die kamers van die doderyk. Die seun verloor alles en lê later tussen die varke – niks is van hom oor nie, sy lewe het tot 'n einde gekom, hy is inderwaarheid dood. Maar van ver af hoor hy hoedat Vrou Wysheid hom terugroep. Hy dink aan sy huis en aan sy pa en hy besluit om sy trots in sy sak te steek en in nederigheid terug te gaan, sy sonde te bely en te vra of hy maar as een van die slawe vir sy pa kan werk. Maar wat gebeur – Sy pa wag hom in(!), ontvang hom met ope arms, trek vir hom die beste klere aan, skoene, 'n ring aan sy vinger, slag die vetgemaakte kalf, meng die wyn, dek die tafel en sit 'n feesmaal voor! Want sy seun was dood, en hy lewe weer; hy was verlore, en sy pa het hom teruggekry. (Luk 15)
Tussen die peule in die varkhok het die dwase seun tot nuwe insigte gekom. Hy het besef dat hy dwaas opgetree het, en hy het geglo dat sy pa hom sal terugontvang, selfs al is dit net as 'n slaaf. En al het hy niks meer oor van sy erfporsie nie. En hy het opnuut sy pa leer ken as die een wie se arms altyd oop is – die een by wie daar vir hom 'n plek aan tafel is, gedek met die beste – wysheid en kennis, liefde en insig, God en genade.
Ons eie land het duidelike voorbeelde van mense wat die uitnodinging van Vrou Dwaasheid aanvaar en (enkeles) wat by Vrou Wysheid se deur ingaan. Pravin Gordhan sit by Vrou Wysheid se tafel aan. Dit kom met sy eie prys. Winnie Rust het ook, lyk dit my, aan die tafel van Vrou Wysheid gesit en iemand op die dwase weg het haar lewe geneem… Haar nalatenskap sal egter nog baie lank voortleef en daarom het Dwaasheid nie hier die laaste woord te spreek nie… In ons eie lewens en die van ons mense is daar baie duidelike voorbeelde van wyse en dwase weë. Die wysheid al dan nie van keuses wat ons maak is soms moeilik en daarom begin dit by die dien van die Here. Maar dis ook dikwels voor die hand liggend – die uitvoering daarvan kan net so moeilik wees!
Hier is twee restaurante van die lewe. Die tafels is gedek om na die spreuke te begin luister, dit te oordink, en daarvanuit te begin leef … of dood te gaan. Nie noodwendig nie, maar 'n geestelike, sieldodende dood wat vir niemand om jou goed is nie. Wie se uitnodiging aanvaar jy?