Versindaba » Andries Gouws
Posts Tagged ‘Andries Gouws’
Andries Bezuidenhout. Peau noire, masques blancs
“Stillewe met Breytenbach se ‘Die na-dood’, ‘Die singende hand’ en ‘n bottel terpentyn”, olie op doek, 25x25cm
staan poppie staan
en laat jou gedagtes gaan
sodat jy vir my kan sê
Die masker, in Grieks prosopon, was ŉ integrale deel van antieke Griekse teateropvoerings. Op ŉ praktiese vlak het maskermondstukke as luidsprekers gedien, sodat gehore in groot amfiteaters kon hoor wat akteurs kwytraak. Een akteur kon verskillende rolle in ŉ teaterstuk speel deur van masker te verwissel. Omdat alle akteurs manlik was, het maskers hulle in staat gestel om vroulike rolle te speel.
Benewens maskers het sekere antieke Griekse teaterstukke ook van poppe gebruik gemaak. Die Griekse woord vir pop is nevrospastos. Nevron verwys na ŉ tou of ŉ sening en spao na trek – m.a.w. ŉ pop is iets wat aan ŉ tou getrek word. Deesdae noem ons sulke poppe marionette. Griekse teatermarionette is tipies van terracotta gemaak. Daar is ŉ lang tradisie waarin poppe as spelers in satiriese teater gebruik word om dinge te sê wat te gevaarlik vir menslike akteurs sou wees. In Lübeck is daar ŉ museum wat aan teaterpoppe toegewy is. Benewens marionette kry mens deesdae verskillende tipes poppe: Vingerpoppe, skadupoppe, kouspoppe en handpoppe.
“Poppedans”, olie op doek, 25x20cm
Breyten Breytenbach skryf:
was dit dan Rimbaud wat die digkuns
aan die vooraand van sy vertrek
op sy knieë moes neem sodat sy
is die voorreg van digter te wees
immers dat jy nie pa hoef te staan
vir jou opinies nie
jy maak die gedig sit op jou skoot
laat haar dan al dansdansende
vryheidsliedere sing vir Afrika
Buiksprekers gebruik gewoonlik armpoppe, sodat dit lyk asof die pop op die poppemeester se skoot sit. Die twee kan dan ŉ gesprek voer. Buiksprekers verander klanke effens, sodat hulle nie hul lippe hoef te gebruik as hulle praat nie. Die m-klank word byvoorbeeld as “ng” uitgepreek. “Ma” word byvoorbeeld “Nga” en “nader” word “ngader”. Die b-klank word tipies ŉ “d” of “gh”, die w-klank word “th” (soos die Engelse “they”), die s-klank word “th” (soos die Engelse “third”) en ek het nou vergeet wat om met ŉ p-klank aan te vang, dalk ŉ “k”. Buiksprekers verander met ander woorde hul lipklanke met soortgelyke, maar liplose klanke. “So kan ngens thir jou duikkok the thoorde ka staan.”
“Poppespel”, olie op doek, 25x20cm
ŉ Paar weke gelede woon ek ŉ werkswinkel in die skilder Andries Gouws se ateljee in Jamestown (naby Stellenbosch) by. Dit handel oor die gebruik van olieverfkleure (meer oor die werkswinkels hier). Eers meng mens verskillende kleurskakerings met die drie primêre kleure: magenta, siaan en suurlemoengeel. Plus wit, want wit is nie ŉ kleur nie. Dan gebruik mens hierdie kleure om aan ŉ stillewe te werk. Later word die drie primêre kleure met ander kleure vervang: soos indigo, Indiese rooi en rou sienna. Plus wit, want wit is nie ŉ kleur nie. Of magenta, viridien en gebrande omber. Plus wit, want wit is nie ŉ kleur nie. Die teorie is dat ŉ beperkte palet die skilder uitdaag om versigtig oor kleur en kleurkombinasies na te dink. Dis soos om ŉ lied in ŉ sekere sleutel te komponeer, of om ŉ gedig in ŉ vaste vorm te moet skryf.
In Andries se ateljee is uie, eiers, rissies – objekte wat die skilder van stillewes verder uitdaag om, benewens kleur, oor vorm en tekstuur na te dink. Dis die tweede keer dat ek die werkswinkel oor kleur bywoon en voel effe verveeld met uie, eiers en rissies. Ek sou foto’s kon gebruik om aan landskappe te werk, maar ek weet ŉ belangrike deel van die werkswinkel se metodiek is om fyn waar te neem. Wat kan ek as monster vir my volgende stillewe gebruik?
“Poppekas”, olie op doek, 25x25cm
Terug in Kaapstad, ná die werkswinkel se eerste dag, gaan loer ek wat op Versindaba aangaan. Breyten Breytenbach se nuwe digbundel, Die na-dood, en ŉ nuwe versamelbundel, Die singende hand, is pas gepubliseer. Elke oggend hou ek by ŉ winkelsentrum net buite Jamestown stil om koffie te drink en om iets vir middagete te koop (ŉ lekker ongeskikte kaas, tamaties en sommer ŉ fles rooiwyn as digestief – wit, rooi, rooi). Daar is ŉ boekwinkel in die sentrum, nie die tipe winkel waar mens sou verwag om poësie aan te tref nie. Ek waag ŉ kans en doen navraag. Hulle het kopieë van albei Breytenbach se nuwe boeke (Jammer Louis, ek kon nie wag nie). Ek vat sommer die twee boeke ateljee toe saam en besluit om ŉ stillewe daarvan aan te pak. ŉ Bottel gedistilleerde terpentyn (in Kleinmond vervaardig) beland saam met die boeke in die prent.
Die volgende dag hou ek weer by die winkelsentrum stil om koffie te drink en om iets vir middagete te koop (dolmades, groenboontjies en maaskaas – groen, groen, wit). Op die winkelrak loop ek ŉ reeks poppe raak. Ek haal een af. Sy lyk soos ŉ Barbie, maar kos R36-90, goedkoper as gister se ongeskikte kaas. In Ronelda Kamfer se bundel “Hammie” skryf die digter-spreker oor haar suster Allisen wat in ŉ winkel “tussen/ Barbies en Ninja Turtles” afdwaal en dan wegloop. Hierdie laaste gedig in die bundel se titel is “Wees lief vir mekaar, kyk agter haar Neldie, sy’s jou suster…” In die inhoudsopgawe word die gedig egter as “Bonusvers” aangedui. Ek dink ek hou dalk meer van “Bonusvers” as titel vir die gedig, juis omdat hierdie laaste gedig so belangrik vir die digbundel as geheel is. Ek lees dit as ŉ tipe sleutelvers. Ek hou ook van die feit dat die twee titels verskil. Eindes is waarskynlik selde eenselwig. Die laaste gedig in Die na-dood se titel is ook “die na-dood”. Dit verwys na “lig wat lankal weg is/ en nou eers brand”. Alhoewel die inhoudsopgawe dit as laaste gedig aandui, is daar ŉ leë bladsy daarna, gevolg deur vier reëls wat in kursief gedruk is – ŉ tipe motto as laaste woord of refrein. Die laaste gedig is nie die laaste gedig nie.
Hierdie gedagtes tussen die speelgoedrakke ter syde; dalk kan ek vandag die Barbie look-alike pop as model gebruik. Die probleem met só ŉ pop is egter dat dit baie maklik kitsch kan lyk as mens dit in ŉ skildery gebruik. Dis egter die tipe uitdaging waarvan ek hou – ek werk immers meestal aan landskapskilderye. Ek dink aan die versameling Afrika-maskers in Andries se ateljee. Dalk kan die pop met die maskers in gesprek tree. Wat sou hulle vir mekaar kon sê?
“(die buikspreker)” uit Breyten Breytenbach, Die singende hand: Versamelde gedigte 1984-2014 (2016, Human & Rousseau), p. 702.
“Wees lief vir mekaar, kyk agter haar Neldie, sy’s jou suster…” uit Ronelda S. Kamfer, Hammie (2016, Kwela), pp. 94-95.
Tags: Andries Gouws, Breyten Breytenbach, Ronelda Kamfer