Ons wonderlike vo�ls(2): Neste en broeiery
Ons wonderlike vo�ls (2): Hoe jong vo�ls grootword
PA! MA! Ons
Sommige vo�ls staan feitlik dadelik op eie pote wanneer hulle in die w�reld kom. Ander kuikentjies is so weerloos dat hulle nie sonder die vo�louer kan oorleef nie. Net soos elke vo�ltjie sing soos hy gebek is, word elke vo�l groot na sy aard. In hierdie aflewering leer ons van voeding en opvoeding in die vo�lw�reld...
Samegestelde foto van kaalkop-arend en kuikens van beelde deur U.S. Fish and Wildlife Service en U.S. Army Corps of Engineers
IK, pik, pik! Stilte. Pik, pik, pik! Die eerste gaatjie verskyn. Die ongebore vo�ltjie draai effens met sy lyfie en pik dan weer verbete verder. N� �n ruk is daar �n tweede krakie. Die dop se doppie het uiteindelik geklap!
Die verskyning van �n kuiken in die w�reld is werklik een van die skeppingswondere. Sedert die bevrugting is daar al �n sluimerende kiem in die eier, maar eers geen �lewendigheid� nie, om dit so te stel. Dog �n paar dae voordat die kuiken uit sy dop moet kruip, lyk dit of hy skielik lewe kry.
Hy verander van posisie sodat hy sy snaweltjie in die lugblaas aan die stomp kant van die eier kan indruk, en begin asemhaal. Party kuikens kondig selfs hul teenwoordigheid met �n klaende gepiep aan.
S� �n gepiep is �n teken vir die ouers of ander kuikens in die nes dat �n nuwe klein lewetjie in aantog is. En die natuur sorg vir omstandighede waarin die kuiken so sagkens moontlik deur die gevare van sy heel vroegste lewe gelei word.
Uitbroeiing word deur twee dinge makliker gemaak. Vir eers is heelwat van die kalsium van die dop nou reeds na die groeiende kuiken oorgeplaas, en die dop is verswak.
Ten tweede is die punt van die kuiken se snawel versterk deur �n horingagtige knoets, wat die eiertand genoem word. Dit stel hom in staat om �n klomp gaatjies in die eierdop te maak. �n Spier agter sy nek gee hom die krag om dit te kan doen.
Die kuiken rondomtalie stadig in die eierdop, en pik �n sirkelvormige groef die hele pad om. Uiteindelik breek die eier�en die spartelende jong vo�ltjie skop hom vry.
Die uitbroeityd wissel by verskillende spesies van �n paar ure tot �n paar dae.
BO: �n Ongebore kraanvo�lkuiken in �n normale uitbroei-posisie binne-in �n eier.
Illustrasie deur Kate Spencer uit die boek
Cranes: Their Biology, Husbandry, and Conservation,
redakteurs David H. Ellis, George F. Gee en Claire M. Mirande,
U.S. Department of the Interior, National Biological Service, Washington, DC & International Crane Foundation, Baraboo, Wisconsin. 1996 / via USGS
HOEWEL altwee vo�louers gewoonlik by die grootmaak betrokke is, is party vo�ls so onafhanklik dat hulle by geboorte al byna hul eie potjie kan krap. Ons s� sulke kuikens is prekosiaal (na die Latyn vir �vroegryp�) of jonk selfstandig.
Hulle word blinkoog en op en wakker gebore, met al hul vere of met �n digte laag dons. Sulke vo�ltjies kan die nes binne �n paar ure verlaat om agter hul ouers aan te hardloop op soek na kos. In skaars gevalle sien die kuikens nooit eens hul ouers nie.
Kuikens wat jonk al selfstandig is, word gewoonlik aangetref by vo�ls wat op die grond nes maak, soos waadvo�ls, wildvo�ls, eende en duikertjies.
Vo�ltjies wat egter heeltemal hulpeloos in die w�reld kom, kan etlike maande lank van hul ouers afhanklik bly. Altrisiale kuikens (na die Latyn vir �een wat voed�) word blind gebore en is �f heeltemal kaal �f het �n donsbedekking wat met die eiervog teen die lyf vasgeplak is. Hulle kan net-net die koppie omhoog hou en bekkie oopmaak om gevoed te word.
Altrisiale vo�ls sluit in di� wat in bome en holtes nes maak, soos lysters, rooiborsies, duiwe, houtkappers, visvangers en roofvo�ls.
REGS: �n Ma-duif en haar opgeskote kuiken.
Foto deur �Anistasweb� by Stock.xchng.
AS die kuikens genoeg te vrete kry, groei hulle vinnig. Die tempo van die voedings wissel en hang af van die metode wat gebruik word, die hoeveelheid kos wat beskikbaar is en die afstand wat die ouers moet vlieg om dit te gaan haal.
Wanneer een vo�louer met kos na die nes terugkeer, gaap die kuikens se bekkies wawyd oop. Hierdie reaksie word aangestig deur die geritsel van vere of vibrasies wat die volwasse vo�l op die nes maak. As die kuikens dalk slaap en nie hul bekke oopmaak nie, sal die ouer �n roep gee om hulle wakker te maak.
BO: Gapende bekkies wagtend op kos�
Detail van foto deur Qatar&Me van Doha, Qatar, wat dit op
hierdie bladsy by Flickr op die web geplaas en gelisensieer het ingevolge die Creative Commons
REGS: Maar gelukkig is die sorgsame vo�louers nooit baie ver om die kuikens se magies vol te hou nie.
Detail van foto deur �DDima�, wat dit by die Wikimedia Commons-projek op die w�reldwye web tot openbare besit verklaar het (�released into the public domain�). Foto effens gewysig
Soos ander groeiende diere, het vo�ls ook prote�en nodig. Vleisvretende vo�ls kry dit van vis, insekte en vleis. Maar omdat sade, vrugte en nektar min prote�en bevat, maak ook vegetariese vo�ls insekte bymekaar vir hul honger spruite.
Vo�ls voed hul kuikens op verskeie maniere. Party vo�louers plaas hul insekbelaaide snawel regstreeks in die kuikens se bekke. Ander weer, veral die groot seevo�ls, sluk die kos wat hulle kry dadelik in om dit deels te verteer. Terug in die nes, bring hulle die sopperige mengsel op, of die kuikens druk hul snawels in die ouer se keel om dit by te kom.
Duiwe voer hul kuikens met �n melkerige stof wat kropmelk genoem word. Dit is besonder voedsaam en soortgelyk aan soogdiermelk.
BO: �n Jangroentjie (Nectarinia famosa) van ons eie w�relddeel bring �n insek vir �n honger kleintjie in �n hangnessie tussen die dennetakke. Jangroentjies is klein vo�ltjies wat grotendeels van die nektar van blomme lewe, maar hulle vang ook insekte, veral wanneer hulle hul kleintjies voed.
Foto: Lanz Von H�rsten, � South African Tourism / Suid-Afrikaanse Toerisme
VO�LS is uiters kwesbaar wanneer hulle nog te jonk is om te vlieg. Dit is dus �n belangrike taak van die vo�louer om sy kuikens teen roofdiere te beskerm.
Vo�ls wat in gate of holtes nes maak, is natuurlik beskut teen die meeste roofdiere. Ander, soos di� wat op die grond nes maak, kamoefleer hulself om nie gesien te word nie.
Vo�ls soos seeswaels verdedig hul kuikens aktief en dreig hul vyande of val hulle aan. Hulle stuur seine na die kuikens om doodstil te sit totdat die gevaar verby is.
Party ouers bring hul kuikens in veiligheid wanneer gevaar dreig. Duikers dra hul kleintjies op die rug; jakanas onder die vlerk.
OM die ma te kan volg, moet �n kuiken haar kan herken. Hierdie herkenningsproses begin gewoonlik selfs nog voordat die kuikens uitbroei. Die wilde-eend (mallard) kloek byvoorbeeld sowat twee dae lank vir haar piepende broeisel voordat hulle uitbroei. As hulle eers uit is, kan die eendjies haar op sig eien.
Die waarde hiervan vir eende en alle jong vo�ls wat die nes moet verlaat en �n ouer kort n� geboorte moet volg, is dat die gesin van die begin af saambly.
BO: �n Jong kunstenaar se siening van �n wilde-eendwyfie en haar kuiken. Tekening deur die vyftienjarige Bartavious Weaver van Covington, in die Amerikaanse staat Georgia, wat in 2005 as die beste inskrywing op �n kunsuitstalling vir jong kunstenaars bekroon is / U.S. Fish and Wildlife Service
Instandhouding van die nes
WAAR kuikens die nes nie gou verlaat nie, moet die ouervo�l dit skoonhou. Een van die eerste take van di� vo�l is die verwydering van die eierdop, wat �f opgevreet �f uitgegooi word. Soms word taamlik ver daarmee gevlieg voordat dit weggegooi word, om roofdiere te mislei.
Dis ook belangrik dat die neste skoon gehou word van mis, dooie kuikens en ou kos, want dit verminder die gevaar van infeksie en keer dat kuikens se dons nat en gekoek raak en hulle nie warm genoeg hou nie. �n Vuil nes sal ook stink en roof�diere lok.
HOEWEL verskillende spesies op verskillende tye onafhanklik word, moet alle vo�ls uiteindelik die gevaarlike w�reld op eie houtjie aandurf.
Vo�louers word deur die gapende bekke van die kuikens gestimuleer om vir hulle te sorg. Maar namate die kleintjies selfstandigheid nader, verminder die hormone in die vo�louers wat gesinsorg aanmoedig, en ouers se belangstelling in die kleintjies word �l minder�hulle raak selfs ge�rriteerd!
Die jong vo�ls begin op hul beurt belang stel in �n sosiale lewe met ander volwasse vo�ls en begin hul gedrag naboots. Sommige vo�ls verlaat die nes vrywillig, terwyl ander daaruit gelok moet word.
Skielik is die band tussen ouers en kuikens verbreek. Dis tyd vir die jong vo�ls om die lewe alleen voort te sit... en uiteindelik self ouers te word.
BO: �n Meeu sorg dat di� se sproetgesig-kuikens gevoed kom. Maar kort voor lank gaan die ouer belangstelling in die jong nakomelinge verloor en sal hulle op eie houtjie die mas moet opkom.
� Die kuikens van koningpikkewyne bondel in �n groot groep saam terwyl hul ouers gaan visvang. Elke terugkerende ouer weet waar sy eie bondeltjie vlees en vere is en sal weier om ander kuikens te voer wat hom lastig val vir kos.
� Min bloedjong kuikens is so geborge en beskut soos di� van die neushoringvo�l van Afrika. Hulle word binne-in �n hol boomstam uitgebroei wat dig verse�l is met modder, mis en gevomeerde kos, en die wyfie en kleintjies word in hierdie veilige tuiste van buite af deur die mannetjie gevoer. Wanneer die ma uiteindelik die nes verlaat, herse�l die kuikens die opening en word hulle deur altwee vo�louers gevoer totdat hulle gereed is om self die buitew�reld aan te durf.