Hoe het Lollardy aan die einde van die 14de eeu gefloreer? - Geskiedenis Podcasts - 2022
Johannes van Gaunt
Alhoewel dit deur baie invloedryke mense as ketters beskou is, het die pre-protestantse Christelike beweging Lollardy in die jare voor 1400 'n sterk netwerk van ondersteuners opgebou. Hierdie artikel ondersoek die redes vir die gewildheid daarvan.
John Wycliffe se leierskap
John Wycliffe se radikale uitkyk op godsdienstige aangeleenthede het baie aangespreek as 'n reaksie op bestaande kommer oor die kerk. Uit 'n idealistiese oogpunt het Wycliffe se belofte van 'n ware weergawe van die Christendom gebaseer op 'n groter nabyheid aan die Skrif 'n beroep op diegene wat meen dat die Kerk selfdiens en gulsig geword het.
In die afgelope paar maande is meer as 'n miljard mense gedwing om 'n buitengewone uitdaging aan te gaan. Maar dit is belangrik om te onthou dat mense al voorheen pandemies gehad het. In hierdie dokumentêr ondersoek Dan Snow sommige van hierdie vorige pandemies en wat hulle ons oor Covid-19 kan leer.
Net onder leke -elite was daar kommer oor die omvang van die kerk se wêreldse mag en Lollardy het 'n teologiese regverdiging aangebied om die mag te kontroleer.
Wycliffe was egter nie heeltemal 'n radikale nie. Toe die Peasant's Revolt van 1381 Lollardy as sy ideologie beweer, het Wycliffe die opstand verwerp en probeer om hom daarvan te distansieer. Hierdeur wou hy steun aanmoedig onder magtige politieke figure soos Johannes van Gaunt, eerder as om Lollardy deur gewelddadige opstand af te dwing.
Wycliffe het lank onder die beskerming van die Oxford -universiteit gebly. Ondanks sy omstrede opvattings was die mening van ander aan die universiteit dat hy toegelaat moes word om sy werk voort te sit in die naam van akademiese vryheid.
Buiten die universiteitsomgewing was John van Gaunt sy opvallendste ondersteuner. Johannes van Gaunt was een van Engeland se magtigste edelmanne en het anti-geestelike neigings. Hy was dus bereid om Wycliffe en die Lollards te beskerm en te ondersteun teen ander magtige figure wat die beweging wou uitwis. Toe hy die land in 1386 verlaat, was dit 'n groot slag vir die Lollards.
Om saam te val met 'The Vikings Uncovered' op BBC1 en PBS, neem Dan ons agter die skerms en praat oor sy buitengewone ervarings met die show.
Vreemd genoeg sou dit sy eie seun, Henry IV, wees wat die doeltreffendste monargiese opposisie teen die Lollards sou bied.
Vriende op hoë plekke
Afgesien van openbare ondersteuners soos John of Gaunt, het Lollardy ander meer diskrete simpatiseerders gehad. Onder Richard II het 'n aantal kroniekskrywers die teenwoordigheid van 'n groep Lollard Knights opgemerk wat aan die hof invloedryk was en, hoewel dit nie openlik opstandig was nie, gehelp het om Lollards te beskerm teen vergelding van die aard wat normaalweg die Middeleeuse ketters sou beïnvloed.
Die Lollard Knights is waarskynlik nie deur hul tydgenote veral as Lollard -ondersteuners beskou nie, maar hul simpatie het nietemin bygedra tot die beweging se voortbestaan.
'N 19de eeuse verbeelding van Wycliffe wat 'n groep Lollards toespreek.
Dit het alles verander in 1401 toe Henry IV 'n wet aanvaar wat die verbranding van ketters moontlik maak en die vertaling van die Bybel verbied. Gevolglik het Lollardy 'n ondergrondse beweging geword en baie van sy ondersteuners is ter wille van hul oortuigings doodgemaak.
Hoe het Lollardy aan die einde van die 14de eeu gefloreer? - Geskiedenis
Mali, handelsryk wat in die 13de tot die 16de eeu in Wes -Afrika floreer het. Die Mali -ryk het ontwikkel uit die staat Kangaba, aan die boonste Nigerrivier oos van die Fouta Djallon, en word gesê dat dit voor 1000 nC gestig is. Die Malinke -inwoners van Kangaba het tydens die latere tydperk van antieke Ghana as middelmanne opgetree in die goudhandel. Hulle afkeer van die Susu -hoof Sumanguru se harde, maar ondoeltreffende heerskappy het die Malinke tot opstand laat kom, en in 1230 het Sundiata, die broer van Kangaba se voortvlugtige heerser, 'n beslissende oorwinning teen die Susu -opperhoof behaal. (Die naam Mali het die naam Kangaba ongeveer op hierdie tydstip opgeneem.)
In die uitbreiding van die bewind van Mali tot buite die smal grense van Kangaba, het Sundiata 'n presedent geskep vir opeenvolgende keisers. Keiserlike leërs het die gouddraende lande Bondu en Bambuk in die suide beveilig, die Diara in die noordweste gedemp en langs die Niger tot in die noorde tot by Lac Débo gestoot. Onder Mansa Mūsā (1307–32?) Het Mali tot die hoogtepunt van sy mag gekom. Hy het die lande van die middelste Niger beheer, die handelsstede Timboektoe en Gao in sy ryk opgeneem en sy heerskappy opgelê op stede in die suidelike Sahara soos Walata en die Taghaza -gebied van soutafsettings in die noorde. Hy het die oostelike grense van sy ryk tot by die Hausa -mense uitgebrei, en in die weste het hy Takrur en die lande van die Fulani- en Tukulor -mense binnegeval. In Marokko, Egipte en elders het hy ambassadeurs en keiserlike agente gestuur en by sy terugkeer van 'n pelgrimstog na Mekka (1324) gevestigde Egiptiese geleerdes in sowel Timboektoe as Gao.
Teen die 14de eeu was die Dyula, of Wangara, soos die Moslem -handelaars in Mali genoem word, in Wes -Afrika aktief. Die gety wat Mali tot sukses gebring het, het hom egter onwillekeurig gedaal. Die ryk het sy politieke en militêre krag uitgebrei: Gao het in opstand gekom (ongeveer 1400) die Tuareg het Walata en Timboektoe (1431) in beslag geneem. Faso) begin om hul heer in Mali te teister. Teen ongeveer 1550 het Mali opgehou om belangrik te wees as 'n politieke entiteit.
As 'n manier om die verloop van tyd aan te teken, is die 14de eeu was 'n eeu wat duur van 1 Januarie 1301 (MCCCI) tot 31 Desember 1400 (MCD). Na raming het die eeu die dood van meer as 45 miljoen lewens as gevolg van politieke en natuurrampe in Europa sowel as die Mongoolse Ryk beleef. [ aanhaling nodig ] Wes -Afrika en die Indiese subkontinent het ekonomiese groei en voorspoed beleef.
In Europa, het die Swart Dood 25 miljoen lewens geëis - een derde van die Europese bevolking uitgewis  - terwyl die Koninkryk Engeland en die Koninkryk Frankryk in die uitgerekte Honderdjarige Oorlog geveg het na die dood van Charles IV, koning van Frankryk, gelei op 'n aanspraak op die Franse troon deur Edward III, koning van Engeland. Hierdie tydperk word beskou as die hoogtepunt van ridderlikheid en is die begin van sterk afsonderlike identiteite vir beide Engeland en Frankryk, sowel as die grondslag van die Italiaanse Renaissance en die Ottomaanse Ryk.
In Asië, Tamerlane (Timur), het die Timurid -ryk gestig, die derde grootste ryk van die geskiedenis wat ooit deur 'n enkele veroweraar gestig is. [ aanhaling nodig ] Geleerdes skat dat Timur se militêre veldtogte die dood van 17 miljoen mense veroorsaak het, wat ongeveer 5% van die wêreldbevolking destyds beloop het. Sinchronies het die Timurid Renaissance ontstaan. In die Arabiese wêreld het historikus en politieke wetenskaplike Ibn Khaldun en ontdekkingsreisiger Ibn Battuta aansienlike bydraes gelewer. In Indië, het die Bengaalse sultanaat verdeel geword van die Delhi Sultanaat, 'n groot handelsnasie ter wêreld. Die sultanaat word deur die Europeërs beskryf as die rykste land om mee handel te dryf.  Die Mongoolse hof is uit China verdryf en teruggetrek na Mongolië, die Ilkhanaat stort in duie, die Chaghatayid ontbind en breek in twee dele, en die Golden Horde verloor sy posisie as 'n grootmoondheid in Oos -Europa.
In Afrika, het die ryk Mali -ryk, 'n wêreldwye leier van goudproduksie, sy territoriale en ekonomiese hoogte bereik onder die bewind van Mansa Musa I van Mali, die rykste individu van die Middeleeue, en volgens verskillende bronne soos die geskiedenis ooit was.  
Die opsporing van dwaalleer in laat Middeleeuse Engeland
'N Paar jaar gelede het ek vriendelike Lollard -geleerdes gepla met 'n vraag wat hulle geneig was om effens te ontwrig: hoe het Engelse biskoppe geweet hoe om ketters te vervolg? Die breedste uiteensetting van 'n antwoord is geskets, in 'n artikel uit 1936 deur HG Richardson en 'n ander deur Margaret Aston in 1993. Boonop het Anne Hudson en JAF Thomson kommentaar gelewer op een gedetailleerde aspek, die gebruik van twee oorlewende ondervragings (1) ). Maar niks hiervan het sake bevredigend verduidelik nie, ten minste vanuit my perspektief as navorser oor kontinentale kettery en inkwisisie, nuuskierig oor hoe 'n mens vergelykings oor die Kanaal kan tref. Die situasie het nou verander. In hierdie monografie gee Ian Forrest 'n antwoord wat veel vollediger is as wat ek ooit gehoop het moontlik was, vanuit 'n perspektief wat in Engelse argiefmateriaal gewortel is, maar ook vertroud is met wyer, Europese kwessies. En in die ondersoek na die nuanses van die onderwerp, maak hy verder 'n aantal belangrike debatgebiede oop vir geleerdes van Lollardy, van die middeleeuse kerkreg in Engeland en van die laat-Middeleeuse Engelse sosiale geskiedenis in die algemeen. Dit is kortliks 'n baie goeie en belangrike boek.
Die eerste afdeling handel oor die teorie van anti-kettery-aktiwiteit. Na 'n kort inleiding, waarin die omvang van die boek uiteengesit word en enkele spesifieke en tegniese aangeleenthede rakende die bewyse van biskoplike rekords beklemtoon word, fokus hoofstuk een hoofsaaklik op die kerkregtelike agtergrond vir ondersoeke na dwaalleer. Hierdie werk is gegrond op 'n indrukwekkende uitval in die Engelse manuskripte (hoofsaaklik in Oxford en die Britse biblioteek) van kommentaar oor kanonieke reg, veral William Paul (of William of Pagula's) Summa summarum, en toon hierdeur aan in watter mate Engelse prokureurs was ingelig deur kontinentale tekste en prosedures. Soos Forrest duidelik maak, beteken dit nie dat 'n mens eenvoudig 'n direkte verband kan neem tussen vroeëre modelle en laat-Middeleeuse Engelse praktyk nie, wat sy boek grotendeels probeer ondersoek, is die ingewikkelde middele en prosesse waarmee Engelse biskoppe vroeëre prosedures aangepas het vir hul huidige taak, en het vroeër kanonieke wetmetodes in die Engelse gebruik gebring. Alhoewel Forrest duidelik die tegniese regsaspekte onder die knie het, is hy ook geïnteresseerd in die breër vraag na die vorm van anti-kettery-diskoers, die besondere kwessies van onderskeiding en waarheidsproduksie wat die voortgesette kommentaar en verfyning van wetgewing op hierdie gebied lê. .
Hoofstuk twee handel oor die ondersoek na kettery, met 'n besondere aandag aan die institusionele basis daarvan. Op die agtergrond lê 'n ou (hoewel miskien binne 'n Oxford -konteks, nog steeds aktuele) kontroversie tussen Stubbs en Maitland, oor die uitsondering van Engeland met betrekking tot die kerkreg. Die Engelse kroon was entoesiasties in die strewe na dwaalleer (soos Forrest aantoon, hierdie einste entoesiasme wat die sekulêre mag ironies Wycliffiet laat verskyn in sy vasberadenheid om kerklike jurisdiksie uit te oefen), en gedurende die tydperk sien 'n mengsel van koninklike en kerklike wet en bestuur in die onderdrukking van Lollardy. Maar, meen Forrest, moet eersgenoemde nie as 'n noodsaaklike Engelse onafhanklikheid van 'kontinentale' kanonieke prosedures dui nie. In die wending tot die biskop-wat veral na 1413 die steunpilaar van kettery-optrede was-demonstreer Forrest hoe die aktiwiteite van Engelse biskoppe baie kenmerke met kontinentale inkwisiteurs deel, en hy stel voor dat daar selfs 'n sweempie pauselik aangestelde kan wees inkwisisie in Engeland (verby die voor die hand liggende, maar dikwels vergete feit van die vervolging van die Tempeliers in die vroeë veertiende eeu).
In hoofstuk drie word verskillende tegnieke en metodes getoon waarmee kettery opgespoor is. Een hooftema, wat voorheen in die besonderhede en implikasies daarvan afgeskeep is, is die lisensie van predikers en gevolglik die neiging vir owerhede om op predikingsaktiwiteite te fokus as moontlike probleme. Die belangrikheid van gelisensieerde prediking in aartsbiskop Arundel se 1409 grondwette word in hierdie verband in 'n baie langer tradisie van monitering geplaas - en, soos Forrest beweer, 'prediking' is op hierdie punt in die definisie daarvan uitgerek om moontlik die relatiewe informele onderrig of bespreking van leer in privaat huise. Die ander groot bron van opsporing (opsporing, wat meer die gevoel het dat 'gerapporteer' word as 'uitgevind'), was deur mense wat ander in kennis gestel het. Dit, aldus Forrest, het die algemene leke betrek by die strewe na dwaalleer op die basiese vlak, wat self verskeie aspekte van gesag en kennis vir die godsdienstige owerhede aan die orde gestel het.
Die tweede afdeling handel oor die kommunikasie van die raamwerk wat hierbo beskryf is, aan kerklike amptenare, koninklike offisiere en die algemene massa van die leke. Hoofstuk vier fokus op statute en ondersoek hoe dit gekopieer en versprei is. 'Die kopiëring en aanpassing van statute het herkenbare families van tekste opgelewer, vergelykbaar met die stemmata waarmee letterkundiges die redigering en verandering van prosa en verswerke illustreer' (p. 82) deur sulke noukeurige vergelykings wat 'n mens die vloei van inligting kan volg, en die maniere waarop wetgewing gelokaliseer en by omstandighede aangepas is. Kyk veral na die bisdom Lincoln onder die biskopskap van Philip Repingdon, ondersoek Forrest die netwerk van invloede wat agter 'n bepaalde stuk bisdomwetgewing lê, met die argument dat 'n besondere innovasie (proaktiewe algemene inkwisisies doen deur mans van 'goeie roem' in elke stad en dekaan) is in 1413 in hierdie bisdom vervaardig - en het vanuit hierdie plaaslike konteks opwaarts versprei na toekomstige nasionale wetgewing. Die proses was nie bloot 'van bo na onder' nie, met ander woorde, die ervaring van 'n individuele biskop kan bydra tot toekomstige wetgewende modelle en prosedures. Hierdie hoofstuk volg deur voorbeeldige prosopografiese inspanning die institusionele en loopbaanbane van die soorte amptenare wat kennis op hierdie gebied bekend gemaak en uitgeoefen het, en kyk na 'n agtergrond van regsopleiding, en ook die moontlike gebruik van regsformules wat kettery bevat elemente.
Hoofstuk vyf handel oor 'propagandakanale', waardeur Forrest die kommunikasiewyse vir gesaghebbende anti-kettery-diskoers bedoel. Hy beklemtoon dat dit nie 'n geval van elite -kennis en volksonkunde was nie, 'die kulturele kloof tussen elite en' populêr 'was nie die kloof wat dit soms beskryf is nie' (p. 114). Gelisensieerde prediking was die mees voor die hand liggende medium, met verskillende voorbeelde van biskoplike mandate uit die vyftiende eeu om te preek in spesifiek anti-Lollard-terme. Diegene wat deur die bisdom gelisensieer was, was meestal gegradueerdes, met 'n agtergrond in kunste of teologie, maar ook 'n paar prokureurs - wat die moontlikheid verhoog dat verdere regskennis meer breedvoerig gepropageer kon word. Weereens identifiseer Forrest Repingdon as 'n sleutelfiguur in die bevordering van hierdie veldtog teen kettery-aktiwiteit-miskien 'n geval van die gereformeerde sondaar wat veral ywerig was (Repingdon moes Wycliffite-standpunte in 1382 afskaf, na kontak met die kettery in Oxford) . 'N Ander kanaal vir die verspreiding van kettery was die afkondiging van wetlike statute, en die openbare aanhaling van kettersoortredings en derde element was die openbare aard van (en deelname aan) rituele rondom die vervolging van kettery, veral ekskommunikasie en boete.
In hoofstuk ses word die inhoud van hierdie propaganda in diepte ondersoek, wat Forrest opgemerk het as onderling verbind tussen die verskillende media - preke met verwysing na byvoorbeeld wet en regsaanhalings wat verwys na homiletiese beelde. Elemente van die Wycliffite -leerstelling is deur hierdie kanale afgekondig om veroordeel te word en 'n beeld van die stereotipiese Lollard - met 'n besondere klem op die skynheiligheid van ketters - was algemeen in baie kulturele produksies. Die doel van hierdie propaganda, volgens Forrest, was om die leke in staat te stel om deel te neem aan die opsporing van dwaalleer (in die sin om die vermoedens by die owerhede op te let en aan te meld). Die propaganda is dus sterk ingelig deur regsidees, veral die belangrikheid van uiterlike tekens as 'n manier waarop innerlike dwaalleer geïdentifiseer kan word - byvoorbeeld om in 'konventikels' te vergader, of agterdogtig 'heilige' mense wat nie te vertroue was nie.
Die laaste gedeelte van die boek kyk na die implementering van al hierdie onderdrukkingsmasjinerie, en doen dit deur te lees in verskillende vyftiende-eeuse proewe, en in die laaste hoofstuk die fokus op die bisdom Lincoln, deur uitgebreide gebruik van ongepubliseerde biskoplike materiaal. In hoofstuk sewe ondersoek Forrest die maniere waarop kettery aangemeld is, en let op gevalle waar die spore van vorige regsprosedures in die rekords gesien kan word, en ontleed die opvatting van kettery (of liewer die vermoede van kettery) wat deur lekgetuies gehou word . Hoofstuk agt kyk na 'die sosiale kontoere van kettery -opsporing', in die konteks van 'n wyer biskoplike besoek deur Repingdon in 1413. Wat Forrest hier vind, is opvallend: dit, oor allerhande geestelike oortredings insluitend kettery, diegene wat waarskynlik deur die plaaslike informante 'opgemerk' word, is nie die geringe of sosiaal marginale nie, maar mense met 'n sosiale status. 'As 'n mens waardig was in die sin dat hy betroubaar en betroubaar was, was dit meer waarskynlik dat sy eie oortredings waardig geag sou word as die oortredings van mense buite hierdie selfverwysende kring' (p. 221) ). In sy gevolgtrekking oor die boek as geheel, het Forrest gevolglik 'n probleem met twee historici van kontinentale inkwisisie, Jim Given en Grado Merlo. Vir Given en Merlo was inkwisisie onbelangrik vir die samelewing en die gemeenskap, iets wat doelbewus die skeut van sosiale verhoudings verbreek het. Nie so nie, suggereer Forrest: inkwisisie bied 'geleenthede vir die individu om meer betrokke te raak by openbare optrede as wat hy, of in 'n mindere mate, sy voorheen was'. Die gebruik van inkwisisie het gehelp 'om die gemeente fidedigni deel van die staat te maak' (p. 234).
Dit is 'n uitstekende, deurdagte, insiggewende werk, gebaseer op 'n aansienlike bemeestering van bisdomse bronne en 'n paar regsmanuskripte (ek is nuuskierig met betrekking tot manuskripte van die kanonieke reg oor wat nog verder as Londen en Oxford gevind kan word, maar wat meer hieroor vereis) 'n lyn van 'n reeds argivaal-vraat navorsing sou ongenadig wees).Die benadering wat Forrest volg, toon die komplekse wisselwerking tussen die ortodokse konstruksie van dwaalleer en die geleefde ervaring van Lollardy binne sy sosiale omgewing (s). Dit voeg aansienlike nuanses by idees oor kerklike bestuur in die laat-Middeleeuse Engeland, beleefde stryery met enkele elemente van literêre geleerdheid op sleutelgebiede (veral waar die geleerdheid die praktiese toepaslikheid van mag oorskat), en in sy laaste gedagtes oor inkwisisie en gemeenskap, dra by tot die groeiende gety van werk oor die laat-Middeleeuse Engeland wat, na Mark Ormrod se leiding, die bottom-up-elemente in staatskaping en regeringlikheid vir die tydperk ondersoek (2). Om die versoeking te weerstaan, bloot om terug te staan ​​en te juig, laat ek hier 'n paar kwessies van kontinentale vergelyking aan die orde stel en dan 'n paar vrae wat uit die boek as geheel ontstaan, stel.
Forrest beklemtoon vroeg in die boek die belangrikheid daarvan dat die historikus simpatiek teenoor die inkwisiteur is - nie in 'n verontskuldigende sin nie, maar om behoorlik te probeer verstaan ​​hoe en om watter redes die vervolging van kettery op 'n bepaalde manier nagestreef is. Ek stem heeltemal saam met die sentiment, maar ek het my afgevra of die praktyk soms daartoe lei dat die vervolgingsmasjinerie meer samehangend en logies lyk as wat dit eintlik was. Ek bedoel nie dat Forrest suggereer dat ketters tereg vervolg is nie, eerder dat die stelsels en idees wat hy ontleed 'n bietjie lyk netjies, terwyl slim chaps begin werk oor hoe om dinge die beste te doen, en dit dan aan ewe talentvolle leke te kommunikeer, ensovoorts. Dit is moontlik die gevaar om die mate waarin anti-kettery-diskoerse vasgevang is in sekere ideologiese spanninge, en verwar deur die spoke van vroeëre ketters, tot 'n minimum te beperk. Dit is duidelik, soos Forrest beweer, dat Engelse biskoppe metodes vir die vervolging van kettery vervaardig het wat afhang van lekinteraksie en agentskap, maar dit is beslis ook die geval dat Engelse biskoppe (en monarge, en regters, ens.) Ook bekommerd was oor kommer oor die goedgelowigheid, die eiesinnigheid en die domheid van gewone leke, veral massaal. Alhoewel daar beslis geen absolute 'kloof' was tussen elite en gewildheid nie, is dit wel so dat sommige elemente van die oorbrugging van die waargenome gaping moontlik belaai was - dit is immers waarom Reginald Pecock in groot moeilikheid beland het die latere vyftiende eeu vir sy pogings om groter ortodokse opvoeding in die volk aan 'n groter publiek te bring.
Boonop kan binne die wetgewing en kanonieke glosse wat hier ondersoek word, verder opgemerk word dat modelle van kettersgedrag nie uitsluitlik gebaseer was op Engelse ervarings van dwaalleer of idees oor hoe om die leke die beste voor te berei om onenigheid op te spoor wat hulle ook 'n bagasie van vroeër saamgedra het nie en eerder verskillende dwaalleer. Die Engelse kanonis William Lyndwood gee byvoorbeeld 'n sterk vermoede van dwaalleer (bespreek deur Forrest p. 74) 'n lys met eienskappe - en nog belangriker, aktiwiteite, soos die verskaffing van ketters uit 'n glans wat eers verskaf is by die raad van Tarragona in 1242, was daar besorgd oor die politieke situasie in Languedoc en Noord -Spanje, en oor die sosiale omgewing van Cathar en Waldensiaanse ketters. Elders beweer Forrest dat polemiese literatuur nie in staat was 'om te sê dat siening geloof was, omdat die standpunt besmet was met die Wycliffite -denke', en dus propagandiste en biskoppe, wat leke wou toelaat om ketters te identifiseer, gedwing was om te draai in plaas daarvan tot die troep van Lollard 'skynheiligheid' (pp. 158–9). Maar weereens, vroeëre modelle spook in die vyftiende-eeuse Engeland: die veroordeling (en identifisering) van ketters as 'huigelaars' was 'n model wat in vroeëre eeue in antiretiese diskoers in Europa gevind is. Dit het wel daartoe gelei dat Forrest daarvoor argumenteer, maar dit sou nie die gevolg wees van 'n logiese, bewuste keuse van ortodokse wetgewers nie. Die moontlike verwarring op alle vlakke wat veroorsaak word, laat die stelsel minder, wel, sistematies lyk as wat The Detection of Kettery sou suggereer, en die gesprek oor kettery is minder deursigtig en samehangend as wat Forrest op sommige punte veronderstel.
My laaste punt van afsterwe is om daarop te let dat hoewel die slotopmerkings oor inkwisisie en gemeenskap suggestief en interessant is in hul Engelse konteks, dit nie as weerleggings vir Jim Given of Grado Merlo werk nie. In nie Frankryk (Given) of Italië (Merlo) was die inkwisisie verbonde aan staats- en, nog belangriker, gewone bisdom -strukture soos vir Engeland in albei lande nie, word inkwisisie gewoonlik veel meer ervaar as 'n eksterne instelling van gesag van buite. Boonop dui die detail van die Engelse proefmateriaal nie op iets soos soveel fokus op die inkriminasie van ander as in die kontinentale bronne nie. Forrest vergelyk nie heeltemal met soortgelyke dinge nie, wat moontlik daarop dui dat die volgende fase vir toekomstige bespreking die werklike is, eerder as veronderstel, verskille tussen die Engelse en die kontinentale prosedure.
Laat ek dan afsluit met 'n paar ander vrae wat voortspruit uit die nuwe gespreksgebied wat Forrest wonderlik begin het. Die boek is, sê hy, ontwerp as ''n riposte van die idee dat die betekenis van dwaalleer en kettery gemeet kan word aan die (na bewering klein) getalle mense' (p. 13). Ek wonder eerstens hoe die beter begrip van die wetlike raamwerk wat hy verskaf, nuwe lig kan werp op die kwelvraag: hoeveel van die ysberg (as dit so is), of dit nou 'n sterker rede is om te vermoed dat was daar baie meer vyftiende-eeuse verhore as wat die oorblywende bewyse toon? Tweedens, in 'n boek wat die plaaslike mense wat die landsburgers inlig, beklemtoon, is ek nuuskierig om te weet op watter stadium, indien enige, 'n eenvormige en goed onderrig stel prosedures bestaan-of daar in elke generasie Engelse biskoppe was. , om weer te leer hoe om dit alles weer te doen. Laastens is die vraag wat op die meeste Lollard -geleerdes se lippe gaan: wat doen dit alles aan ons persepsie van Lollardy? Forrest skets die uiteensetting van 'n antwoord - en beklemtoon tereg die verskeidenheid onortodokse gedrag wat onder die teken van kettery kan val - maar dit sal goed wees om meer te weet. Hierdie drie navrae is geensins kritiek nie. Hulle is eerder 'n aanduiding dat, nadat hulle my oorspronklike vraag beantwoord het - hoe het Engelse biskoppe geweet hoe om ketters te vervolg - The Detection of Heresy nou 'n klomp nuwe kwessies gebied het om te ondersoek en te debatteer. Daarvoor en vir nog baie meer is dit 'n baie welkome publikasie.
Alhoewel gesê kan word dat Lollardy sy oorsprong het in die geskrifte van John Wyclif, is dit waar dat die Lollards geen sentrale leerstelling gehad het nie. Omdat Lollardy 'n gedesentraliseerde beweging was, het Lollardy ook nie 'n enkele gesag gehad nie. Die beweging hou verband met baie verskillende idees, maar individuele Lollards hoef nie noodwendig met elke beginsel saam te stem nie.
Fundamenteel was Lollards antikleries. Hulle het geglo dat die Katolieke Kerk op baie maniere korrup is en beskou die Skrif as die basis vir hul godsdiens. Om 'n gesag vir godsdiens buite die Kerk te bied, het Lollards begin met die beweging na die vertaling van die bybel in die volksmond Wyclif self in sy werke wat baie gedeeltes vertaal het.
Een groep Lollards het 'n versoekskrif aan die parlement gerig met The Twelve Conclusions of the Lollards. Alhoewel dit geensins 'n sentrale gesag van die Lollards is nie, is die Twaalf gevolgtrekkings onthul sekere basiese Lollard -idees. Die Lollards het verklaar dat die Katolieke Kerk deur tydelike aangeleenthede beskadig is en dat die aanspraak dat dit die ware kerk is, nie geregverdig is deur die oorerwing daarvan nie. 'N Deel van hierdie korrupsie behels gebede vir die dooies en gesange. Dit word as korrup beskou, aangesien dit priesters se aandag van ander werk afgetrek het en dat almal ewe veel gebid moet word. Lollards het ook 'n neiging tot ikonoklasma. Uitbundige kerkvoorwerpe word as 'n oorskot beskou, en hulle glo dat moeite gedoen moet word om behoeftiges te help en te preek eerder as om te werk aan uitbundige versiering. Ikone word ook as gevaarlik beskou, aangesien baie mense die ikoon eerder as God aanbid het, wat tot afgodery gelei het.
In die geloof in 'n leke -priesterskap het die Lollards die kerk se vermoë uitgedaag om die goddelike gesag te belê of te ontken om 'n man tot priester te maak. Lollards het geen spesiale gesag aan die priesterskap ontken nie en het belydenis onnodig geag, aangesien 'n priester geen spesiale mag gehad het om sondes te vergewe nie. Lollards het die praktyk van geestelike selibaat uitgedaag en was van mening dat priesters nie politieke posisies moet beklee nie, aangesien tydelike aangeleenthede nie die geestelike missie van die priesters moet belemmer nie. Omdat hulle geglo het dat meer aandag aan die boodskap in die Skrif eerder as aan seremonie en aanbidding gegee moet word, het die Lollards die ritualistiese aspekte van die Kerk, soos transsubstansiasie, uitdrywing, pelgrimstogte en seëninge, aan die kaak gestel. Dit het te veel gefokus op magte wat die Kerk vermoedelik nie het nie en het gelei tot 'n fokus op tydelike ritueel oor God en sy boodskap.
Die Twaalf gevolgtrekkings veroordeel ook oorlog en geweld, selfs doodstraf. Aborsie word ook aan die kaak gestel.
Buite die Twaalf gevolgtrekkings, het die Lollards baie oortuigings en tradisies gehad. Hulle skriftuurlike fokus het daartoe gelei dat Lollards die eed aflê. Lollards het ook 'n tradisie millenarianisme gehad. Sommige het die Kerk gekritiseer omdat sy nie genoeg op Openbarings gefokus het nie. Baie Lollards het geglo dat hulle naby die einde van die dae was, en verskeie Lollard -geskrifte beweer dat die pous die antichris is.
Dacian state wysig
Herodotus gee verslag van die Agathyrsi, wat gedurende die vyfde eeu vC in Transsilvanië gewoon het. Hy beskryf hulle as 'n luukse volk wat dit geniet het om goue ornamente te dra.  Herodotus beweer ook dat die Agathyrsi hul vrouens in gemeen gehad het, sodat alle mans broers sou wees. 
'N Koninkryk van Dacia bestaan ​​ten minste so vroeg as vroeg in die tweede eeu vC onder koning Oroles. Onder Burebista, die voorste koning van Dacia en 'n tydgenoot van Julius Caesar, bereik die koninkryk sy maksimum omvang. Die gebied wat nou Transsilvanië uitmaak, was die politieke sentrum van Dacia.
Die Daciërs word dikwels deur Augustus genoem, volgens wie hulle genoodsaak was om die Romeinse oppergesag te erken. Hulle was egter nie gedemp nie en het later in die winter die bevrore Donau oorgesteek en Romeinse stede in die onlangs verworwe Romeinse provinsie Moesia verwoes.
Die Daciërs het verskeie belangrike versterkte stede gebou, waaronder Sarmizegetusa (naby die huidige Hunedoara). Hulle is in twee klasse verdeel: die aristokrasie (taraboste) en die gewone mense (comati).
Roman-Dacian Wars wysig
Die uitbreiding van die Romeinse Ryk op die Balkan het die Daciërs in openlike konflik met Rome gebring. Tydens die bewind van Decebalus was die Daciërs van 85 tot 89 nC in verskeie oorloë met die Romeine gewikkel. Na twee omkerings het die Romeine 'n voordeel behaal, maar hulle was verplig om vrede te maak weens die nederlaag van Domitianus deur die Marcomanni. Domitianus het ingestem om groot bedrae (agt miljoen sesterces) in die jaarlikse huldeblyk aan die Daciërs te betaal vir die handhawing van vrede.
In 101 begin die keiser Trajanus 'n militêre veldtog teen die Daciërs, wat 'n beleg van Sarmizegetusa Regia en die besetting van 'n deel van die land insluit. Die Romeine het die oorhand gekry, maar Decebalus is as 'n kliënt koning onder 'n Romeinse protektoraat gelaat. Drie jaar later het die Daciërs in opstand gekom en die Romeinse troepe in Dacia vernietig. As gevolg hiervan het Trajanus vinnig 'n nuwe veldtog teen hulle begin (105–106). Die stryd om Sarmizegetusa Regia het in die vroeë somer van 106 plaasgevind met die deelname van die II Adiutrix- en IV Flavia Felix -legioene en 'n afdeling (vexillatio) van die Legio VI Ferrata. Die Dacians het die eerste aanval afgeweer, maar die waterpype uit die hoofstad van Dacia is vernietig. Die stad is aan die brand gesteek, die pilare van die heilige heiligdomme is afgekap en die vestingstelsel is vernietig, maar die oorlog duur voort. Deur die verraad van Bacilis ('n vertroueling van die Daciaanse koning) het die Romeine Decebalus se skat in die Strei -rivier gevind (deur Jerome Carcopino geraam as 165 500 kg goud en 331 000 kg silwer). Die laaste geveg met die leër van die Daciese koning het by Porolissum (Moigrad) plaasgevind.
Die Daciaanse kultuur het sy soldate aangemoedig om nie die dood te vrees nie, en daar word gesê dat hulle vertrek het na oorlogsvoering as na enige ander reis. In sy terugtog na die berge, is Decebalus gevolg deur Romeinse kavalerie onder leiding van Tiberius Claudius Maximus. Die Daciaanse godsdiens van Zalmoxis het selfmoord toegelaat as 'n laaste uitweg deur diegene wat pyn en ellende gehad het, en die Daciërs wat die laaste toespraak van Decebalus gehoor het, het versprei en selfmoord gepleeg. Slegs die koning het probeer om van die Romeine terug te trek, in die hoop dat hy in die berge en woude die middele kon vind om die geveg te hervat, maar die Romeinse kavallerie het hom noukeurig gevolg. Nadat hulle hom amper gevang het, het Decebalus selfmoord gepleeg deur sy keel met sy swaard (valk) te kap.
Die geskiedenis van die Daciaanse oorloë is deur Cassius Dio geskryf, en dit word ook op Trajan's Column in Rome uitgebeeld.
Na die oorlog is verskeie dele van Dacia, waaronder Transsylvanië, georganiseer in die Romeinse provinsie Dacia Traiana.
Roman Dacia Redigeer
Die Romeine het die meeste spore van die Romeinse kultuur in Dacia Traiana gebring.
Hulle het probeer om die goudmyne in die provinsie te gebruik en het toegangspaaie en forte (soos Abrud) gebou om dit te beskerm. Die streek het 'n sterk infrastruktuur ontwikkel en 'n ekonomie gebaseer op landbou, beesboerdery en mynbou. Koloniste uit Thracia, Moesia, Masedonië, Gallië, Sirië en ander Romeinse provinsies is ingebring om die land te vestig, en ontwikkel stede soos Apulum (nou Alba Iulia) en Napoca (nou Cluj Napoca) in munisipaliteit en kolonies.
Gedurende die derde eeu het toenemende druk van die Free Dacians en Visigoths die Romeine genoop om Dacia Traiana te laat vaar.
Volgens historikus Eutropius in Liber IX van hom Breviarum, in 271 is Romeinse burgers van Dacia Traiana hervestig deur die Romeinse keiser Aurelianus oorkant die Donau in die nuutgestigte Dacia Aureliana, in die voormalige Moesia Superior:
[Aurelianus] het die provinsie Dacia, wat Trajanus anderkant die Donau geskep het, prysgegee, aangesien die hele Illyricum en Moesia verwoes was en hy wanhoop het om dit te kon behou, en hy het die Romeine teruggetrek uit die stede en platteland van Dacia , en hulle hervestig in die middel van Moesia en noem dit Dacia, wat nou die twee Moeasias verdeel en aan die regteroewer van die Donau is terwyl dit na die see vloei, terwyl dit voorheen aan die linkerkant was.
Vroeë Middeleeue: die groot migrasies
Romeinse of geromaniseerde bevolking Redigeer
Die historikus Konrad Gündisch sê dat sommige bevindings uit die 4de tot die 7de eeu-veral Romeinse munte, die Biertan Donarium en ander voorwerpe met Latynse inskripsie en vroeë Christelike artefakte-voldoende bewys lewer dat 'n deel van die vulgêr Latynssprekende, Christelike Daco-Romeinse bevolking het in Dacia Traiana gebly en floreer in kleiner afgeleë gemeenskappe. Hierdie bevolking is egter deur die eeue verval. Hulle houtgereedskap en geboue het vrot geraak en het deur argeoloë onopspoorbaar geword. 
Voor hul onttrekking het die Romeine 'n ooreenkoms met die Gote beding waarin Dacia Romeinse gebied gebly het, en 'n paar Romeinse buiteposte noord van die Donau gebly het. Die Thervingi, 'n Visigotiese stam, vestig hulle in die suidelike deel van Transsilvanië, en die Ostrogote het op die Ponties-Kaspiese steppe gewoon. 
Omstreeks 340 het Ulfilas die Acacian Arianism na die Gote in Guthiuda gebring, en die Visigote (en ander Germaanse stamme) het Ariane geword. [ aanhaling nodig ]
Die Gote kon hul gebied ongeveer 'n eeu lank teen die Gepiede, Vandale en Sarmate verdedig , maar die Visigote kon die Romeinse infrastruktuur nie bewaar nie. Die goudmyne van Transsilvanië was gedurende die vroeë Middeleeue ongebruik.
Teen 376 het 'n nuwe golf trekmense, die Huns, Transsilvanië bereik, wat konflik met die Visigotiese koninkryk veroorsaak het. [ aanhaling nodig ] In die hoop om toevlug te vind by die Hunnen, het Fritigern ('n Visigotiese leier) in 376 'n beroep op die Romeinse keiser Valens gedoen om met sy mense op die suidelike oewer van die Donau te kan woon. Daar het egter 'n hongersnood ontstaan ​​en Rome kon hulle nie van voedsel of grond voorsien nie. As gevolg hiervan het die Gote etlike jare in opstand gekom teen die Romeine. Die Huns het teen die Alans, Vandale en Quadi geveg en hulle na die Romeinse Ryk gedwing. Pannonia het die middelpunt geword tydens die hoogtepunt van Attila se bewind (435–453). 
Na Attila se dood het die Hunniese ryk verbrokkel. In 455 verower die Gepiede (onder koning Ardarich) Pannonia, wat hulle toelaat om hulle twee eeue lank in Transsylvanië te vestig.  Hulle heerskappy eindig met aanvalle deur die Lombards en Avars in 567.  Baie min Gepid -terreine (soos begraafplase in die Banat -streek) na 600 oorbly, is blykbaar deur die Avar -ryk geassimileer.
Avars, Slawiërs, Bulgars Redigeer
Teen 568 vestig die Avars, onder hul khagan Bayan, 'n ryk in die Karpatenkom wat 250 jaar lank duur. Gedurende hierdie tydperk is die Slawiërs toegelaat om hulle in Transsylvanië te vestig. Die Avars het afgeneem met die opkoms van Karel die Grote se Frankiese ryk. Na 'n oorlog tussen die khagan en Yugurrus van 796 tot 803, is die Avars verslaan. Die Transsylvaanse Avars is aan die begin van die negende eeu deur die Bulgare onder Khan Krum onderwerp en Transsylvanië en Oos -Pannonië is opgeneem in die Eerste Bulgaarse Ryk.
Hongaarse verowering Redigeer
In 862 kom prins Rastislav van Moravië in opstand teen die Franken, en nadat hy Magyar -troepe gehuur het, het hy sy onafhanklikheid gewen, dit was die eerste keer dat Magyar -ekspedisie -troepe die Karpate -kom binnegegaan het. 
Na 'n aanval in Bulgarye en Pecheneg, het die Magyar -stamme omstreeks 896 die Karpate oorgesteek en die wasbak beset sonder noemenswaardige weerstand. Volgens die elfde-eeuse tradisie het die pad wat die Hongare onder prins Álmos geneem het, hulle in 895 na Transsilvanië geneem. Dit word ondersteun deur 'n elfde-eeuse Russiese tradisie dat die Hongare na Kiev na die Karpate-bekken verhuis het.  Volgens Florin Curta bestaan ​​daar egter geen bewyse dat Magjars die Oostelike Karpate in Transsilvanië oorgesteek het nie.  Volgens ondersteuners van die Daco-Romeinse kontinuïteitsteorie, was Transsylvanië ten tyde van die Hongaarse verowering deur Roemenië bevolk.  Teenstanders van hierdie teorie beweer dat Transsylvanië yl bewoon is deur mense van Slawiese oorsprong en Turkse mense.  Die jaar van die verowering van Transsylvanië is onbekend.Die vroegste Magyar -artefakte wat in die streek gevind is, dateer uit die eerste helfte van die 10de eeu. 'n Muntstuk wat geslaan is onder Berthold, hertog van Beiere (r. 938–947) wat naby Turda gevind is, dui aan dat Transsylvaanse Magjars aan westerse militêre veldtogte deelgeneem het.  Hoewel hul nederlaag in die Slag van Lechfeld in 955 'n einde gemaak het aan Magyar -aanvalle op Wes -Europa, het strooptogte op die Balkan -skiereiland tot 970 voortgeduur. Taalgetuienis dui daarop dat die Magjars na hul verowering die plaaslike sosiale strukture van die verowerde Pannoniese Slawies geërf het [23 ] in Transsylvanië was daar 'n ondertrouery tussen die Magyar -heersersklas en die Slawiese elite. 
12de-eeuse kroniek Edit
Gelou is 'n legendariese figuur in die Gesta Hungarorum (Latyn vir Die dade van die Hongare), 'n Middeleeuse werk geskryf deur 'n skrywer bekend as "Anonymus" waarskynlik aan die einde van die 12de eeu (ongeveer 300 jaar na die Hongaarse verowering, wat in 894–895 begin het). Gelou word beskryf as ''n sekere Vlach' (quidam Blacus) en 'n leier van die Vlachs en Slawiërs in Transsilvanië. Daar word gesê dat hy verslaan is deur een van die sewe Hongaarse hertogte, Töhötöm (Tuhutum in die oorspronklike Latyn, ook bekend as Tétény). Hongaarse historici beweer dat Gelou deur die skrywer geskep is uit die naam van die dorp Gelou (Hongaars: Gyalu) as die legendariese vyand van die Hongaarse adellike families oor wie se dade hy geskryf het.
Nog 'n legendariese leier in die breë gebied van Transsilvanië was Glad. Hy was, volgens die Gesta Hungarorum, a voivod van Bundyn (Vidin) wat die gebied van Banat in die Vidin -streek in die suide van Transsilvanië regeer het. Daar word gesê dat bly gesag het oor die Slawiërs en Vlachs. Die Hongare het 'n leër teen hom gestuur om die bevolking tussen die Morisio (Mureș) en Temes (Timiș) riviere. Toe hulle die Timiș probeer oorsteek, val Glad hulle aan met 'n leër wat Cuman, Bulgaarse en Vlach -ondersteuning insluit. Die volgende dag is Glad deur die Hongare verslaan. Hongaarse geskiedskrywing beskou hom as fiktief, saam met baie ander denkbeeldige karakters in die Gesta. Roemeense geskiedskrywing, aan die ander kant, identifiseer hom as 'n werklike persoon en plaas die Hongaarse aanval op Glad in 934. Sy naam kan afkomstig wees van dieselfde Hongaarse woord, wat "volslae, gemene, gruwelike" beteken. [ aanhaling nodig ]
Ahtum of Ajtony was 'n plaaslike hertog in Banat, en die laaste heerser wat in die vroeë 11de eeu die stigting van die koninkryk Hongarye teëgestaan ​​het. Hy belas sout op die Maros (Mureş) wat na koning Stephen I van Hongarye aan die rivier gebring is. Ajtony se opperbevelhebber was Csanád, en die koning het laasgenoemde aan die hoof van 'n koninklike aanval geplaas. Ajtony is verslaan deur die leër van Stephen I van Hongarye, met sy vesting wat daarna Csanád hernoem is. Ahtum se etnisiteit (en dié van sy mense) is omstrede, en sy naam kan na 'goud' in Ou -Turks vertaal word.
Menumorut word deur Anonymus beskryf as hertog van die Khazars tussen die Tisza -rivier en die Ygfon -woud naby Ultrasilvania (Transsylvanië), van die Mureș tot by die Someș -riviere. Volgens die aktes in Gesta Hungarorum, het hy die 907 versoek van die Magyar -heerser Árpád van die hand gewys om sy gebied tussen die Someș en die Mesesberge oor te gee. In onderhandelinge met ambassadeurs Usubuu en Veluc uit Árpád beroep hy hom op die soewereiniteit van die Bisantynse keiser Leo VI die Wyse:
Die ambassadeurs van Árpád het die Tisza oorgesteek en na die hoofstad van Biharia gekom om belangrike gebiede aan die linkeroewer van die rivier vir hul hertog te eis. Menumorut het geantwoord: "Vertel Árpád, hertog van Hongarye, u heer: Ons is hom verskuldig as 'n vriend vir 'n vriend, met alles wat hy nodig het, aangesien hy 'n vreemdeling is en baie ontbreek. Tog het die gebied wat ons gevra het uit ons goeie wil nooit sal ons skenk so lank as wat ons lewe nie. En ons was jammer dat hertog Salanus hom 'n baie groot gebied toegee het uit liefde, wat gesê word, of uit vrees, wat ontken word. Ons aan die ander kant, nie uit liefde of uit vrees nie, ons sal hom ooit grond gee, selfs al strek hy net met 'n vinger, alhoewel hy gesê het dat hy 'n reg daarop het. van koning Attila, wat die plaag van God genoem is. En as die een hierdie land van my voorvader verkrag het, danksy my heer die keiser van Konstantinopel, kan niemand dit uit my hande ruk nie. "
Die Magjars beleër die vesting van Zotmar (in Roemeens Sătmar, in Hongaars Szatmár) en die kasteel van Menumorut in Bihar en verslaan hom. Die Gesta Hungarorum vertel dan die verhaal van Menumorut. In hierdie weergawe trou hy met sy dogter in die Árpád -dinastie. Haar seun Taksony word heerser oor die Magyars en vader van Mihály en Géza (wie se seun Vajk in 1001 die eerste koning van Hongarye geword het onder sy doopnaam, Stephen).
Daco-Romeinse kontinuïteitsteorie Redigeer
I.A. Pop bevestig gevegte tussen Roemeniërs en Hongaarse stamme in die Primêre kroniek.  Daar bestaan ​​teenstrydige teorieë oor die vraag of die geromaniseerde Daciaanse bevolking (die voorouers van die Roemeniërs) in Transsilvanië gebly het na die onttrekking van die Romeine (al dan nie of Roemeniërs gedurende die migrasietydperk in Transsilvanië was of nie), veral tydens die migrasie van Magyar. . Hierdie teorieë word dikwels gebruik om mededingende bewerings van Hongaarse en Roemeense nasionaliste te ondersteun.
Fases van die verowering Redigeer
Historikus Kurt Horedt dateer die ingang van die Hongare in Transsylvanië in die tydperk tussen die 10de eeu en die 13de eeu. In sy teorie verower die Hongare Transsilvanië in vyf fases:
1ste fase - omstreeks die jaar 900, tot by die rivier die Someșul Mic
2de fase - rondom die jaar 1000, Someșul Mic -vallei en die middelste en onderste loop van die Mureș -rivier
3de fase - ongeveer die jaar 1100, tot by die rivier Târnava Mare
4de fase - ongeveer die jaar 1150, tot by die Oltrivierlyn
5de fase - ongeveer 1200, tot by die Karpaten 
As deel van die Middeleeuse Koninkryk Hongarye Edit
Hoë Middeleeue Redigeer
In 1000 word Stephen I van Hongarye, grootvors van die Hongaarse stamme, deur die pous en deur sy swaer Henry II, die Heilige Romeinse keiser, erken as koning van Hongarye. Alhoewel Stephen as 'n Rooms -Katoliek grootgemaak is en die kerstening van die Hongare meestal deur Rome bereik is, erken en ondersteun hy ook ortodoksie. Pogings deur Stephen om alle Hongaarse stamgebiede te beheer, het tot oorloë gelei, waaronder een met sy oom Gyula ('n hoofman in Transsilvanië) Gyula was die tweede hoogste titel in die Hongaarse stamkonfederasie).  In 1003 het Stephen 'n leër na Transsylvanië gelei en Gyula het sonder 'n geveg oorgegee. Dit het die organisasie van die Transsylvaniese Katolieke bisdom (met Gyulafehérvár as setel) moontlik gemaak, wat in 1009 klaar was toe die biskop van Ostia (as pouslike legaat) Stephen besoek het en hulle die bisdom se afdelings en grense goedgekeur het.  Kronieke noem ook dat koning Stephen toe 'n geveg gewen het teen Ahtum, 'n plaaslike hoof in die laer Mureş -riviergebied wat die koninklike belasting gestamp het. Volgens die Chronicon Pictum, Stephen I het ook die legendariese Kean ('n heerser in die suide van Transsilvanië van Bulgare en Slawiërs) verslaan. 
Middeleeuse Transsilvanië was 'n integrale deel van die Koninkryk Hongarye, maar dit was 'n administratief onderskeie eenheid.   
Szekelys, Sakse, Teutonic Knights Edit
Gedurende die 12de eeu is die Székelys as grenswagte na Oos- en Suidoos -Transsilvanië gebring. In die 12de en 13de eeu is die gebiede in die suide en noordooste gevestig deur Duitse koloniste bekend as Sakse. Tradisie hou dit vas Siebenbürgen, die Duitse naam vir Transsylvanië, is afkomstig van die sewe vernaamste versterkte dorpe wat deur hierdie Transsylvaniese Sakse gestig is. Die Duitse invloed het meer duidelik geword toe koning Andrew II van Hongarye in 1211 die Teutoniese ridders versoek het om Transsylvanië in die Burzenland teen die Cumans te beskerm. Nadat die bevel sy greep op die gebied versterk het en dit sonder magtiging verder as Transsylvanië uitgebrei het, het Andrew die ridders in 1225 verdryf.
"Voivod" (einde 12de-13de eeu) Redigeer
Administrasie in Transsilvanië was aan die hand van 'n voivod deur die koning aangestel (die woord voivod, of voievod, verskyn die eerste keer in 1193). Voor dan, die woord ispán is gebruik vir die hoofamptenaar van die provinsie Alba. Transsilvanië het ondergekom voivod heers na 1263, toe die pligte van die grawe van Szolnok (Doboka) en Alba uitgeskakel is. Die voivod beheer sewe comitatus. Volgens die Chronica Pictum, Transsilvanië se eerste voivod was Zoltán Erdoelue, 'n familielid van koning Stephen.
Mongoolse invalle Redigeer
In 1241 het Transsylvanië gely tydens die Mongoolse inval in Europa. Güyük Khan het Transsilvanië binnegeval vanaf die Oituz (Ojtoz) pas, terwyl Subutai in die suide aangeval het vanaf die Mehedia pas na Orșova.  Terwyl Subutai noordwaarts gevorder het om Batu Khan te ontmoet, het Güyük Hermannstadt/Nagyszeben (Sibiu) aangeval om te keer dat die Transsylvaniese adel koning Béla IV van Hongarye kon help. Beszterce, Kolozsvár en die Transsylvaniese vlakte -streek is verwoes deur die Mongole, benewens die Hongaarse koning se silwer myn by Óradna. 'N Afsonderlike Mongoolse mag het die westelike Cumans naby die Siretrivier in die Karpate vernietig en die Cuman -bisdom van Milcov vernietig. Ramings van die afname in die bevolking in Transsilvanië as gevolg van die Mongoolse inval wissel van 15 tot 50 persent.
Die Cumans bekeer hulle tot Rooms-Katolisisme en soek na hul nederlaag deur die Mongole skuiling in die sentrale Hongarye, Elizabeth the Cuman (1244-1290), bekend as Erzsébet in Hongaars, 'n Cuman-prinses, trou in 1254 met Stephen V van Hongarye.
In 1285 het Nogai Khan 'n inval in Hongarye gelei, met Talabuga, en sy leër het Transsilvanië -stede soos Reghin, Brașov en Bistria verwoes. Talabuga het 'n leër in die noorde van Hongarye gelei, maar is deur swaar Karpaten -sneeu voorgekeer.
Gedokumenteerde Roemeense teenwoordigheid Redigeer
Die eerste verskyning van 'n Roemeense naam (Ola) in Hongarye verskyn in 'n handves van 1258. 
Die eerste geskrewe bronne van Roemeense nedersettings dateer uit die 13de eeu, die eerste genoemde Roemeense township was Olahteluk (1283) in Bihar County.   Die "land van Vlachs" (Terram Blacorum)     het in Fogaras verskyn, en die gebied is in 1285 onder die naam "Olachi" genoem. 
Kragstelsel: die "boedels" (12de-14de eeu) Redigeer
Die drie belangrikste hooggeplaastes uit die 14de eeu was die voivod, die biskop van Transsilvanië en die abt van Kolozsmonostor (aan die buitewyke van die huidige Cluj-Napoca).
Transsilvanië is volgens die boedelstelsel georganiseer. Sy boedels was bevoorregte groepe, of universeer (die sentrale mag erken sommige kollektiewe vryhede), met sosio-ekonomiese en politieke mag is hulle ook georganiseer volgens etniese kriteria.
Soos in die res van die Hongaarse koninkryk, was die eerste boedel die aristokrasie (leek en kerklik): etnies heterogeen, maar ondergaan homogenisering rondom die Hongaarse kern. Die dokument wat voorregte aan die aristokrasie verleen, was die Goue Bul van 1222, uitgereik deur koning Andrew II. Die ander boedels was die Sakse, Szeklers en Roemeniërs, almal met 'n etno-taalkundige basis. Die Sakse, wat hulle in die 12de en 13de eeu in die suide van Transsylvanië gevestig het, het in 1224 voorregte ontvang deur die Diploma Andreanum. Die Szeklers en Roemeniërs het gedeeltelike voorregte gekry. Terwyl die Szeklers hul voorregte gekonsolideer het en dit tot die hele etniese groep uitgebrei het, het die Roemeniërs dit moeilik gehad om hul voorregte op sekere gebiede te behou (terrae Vlachorum of districtus Valachicales) en hul boedelrang verloor. Toe die koning (of die voivod) die algemene vergadering van Transsilvanië egter ontbied (gemeente) gedurende die 13de en 14de eeu is dit bygewoon deur die vier boedels: adellikes, Sakse, Szeklers en Roemeniërs (Universis nobilibus, Saxonibus, Syculis et Olachis in partibus Transiluanis).
Latere Middeleeue Redigeer
Roemeense statusverlies (1366-19de eeu) Redigeer
Na 1366 verloor Roemenië geleidelik hul boedelstatus (Universitas Valachorum) en is uitgesluit van Transsylvaanse byeenkomste. Die primêre rede was godsdienstig tydens Louis I se proselitisasieveldtog; bevoorregte status is as onverenigbaar met skeuring beskou in 'n staat wat 'n 'apostoliese missie' van die Heilige Stoel het. In sy besluit van 1366 van Turda herdefinieer die koning adel as lidmaatskap van die Rooms -Katolieke Kerk, en sluit dus die Oos -Ortodokse, "skismatiese" Roemeniërs uit. Na 1366 word adel nie net bepaal deur eienaarskap van grond en mense nie, maar ook deur die besit van 'n koninklike skenkingsertifikaat. Sedert die Roemeense sosiale elite - hoofsaaklik uit wethouers (afdelings) of kniel (kenezii), wat hul dorpe volgens die wet van die land regeer het (ius valachicum) - het slegs ietwat daarin geslaag om skenkings te skenk en is onteien. Die Roemeense elite kon nie meer 'n landgoed vorm nie en nie aan die land se vergaderings deelneem nie, sonder 'n gebrek aan eiendom of 'n amptelike status as eienaar en uitgesluit van voorregte as skisma.
In 1437 staan ​​Hongaarse en Roemeense boere op, die klein adel en die burgers van Kolozsvár (Klausenburg, nou Cluj), onder Antal Nagy de Buda, staan ​​op teen hul feodale meesters en kondig hul eie boedel aan (universitas hungarorum et valachorum, "die landgoed van Hongare en Roemeniërs"). Om die opstand te onderdruk, het die Hongaarse adel in Transsilvanië, die Saksiese burgers en die Székelys die Unio Trium Nationum (Unie van die Drie Nasies) gevorm: 'n alliansie van wedersydse hulp teen die kleinboere, wat belowe het om hul voorregte te verdedig teen enige mag behalwe dié van Hongarye koning. Teen 1438 is die opstand verpletter. Vanaf 1438 was die politieke stelsel gebaseer op die Unio Trium Nationum, en die samelewing is gereguleer deur hierdie drie boedels: die adel (meestal Hongare), die Székely en Saksiese burgers. Hierdie boedels was egter meer sosiaal en godsdienstig as etniese afdelings. Teen die boere beperk die Unie die aantal boedels (uitgesluit die Ortodokse van die politieke en sosiale lewe in Transsilvanië): "Die voorregte bepaal die status van die drie erkende nasies - die Hongare, die Siculi en die Sakse - en die vier kerke - Luthers, Calvinisties, Unitaries en Katoliek. Die uitsluiting het betrekking op die Roemeense gemeenskap en sy Ortodokse Kerk, 'n gemeenskap wat in die middel van die agtiende eeu minstens 50% van die bevolking uitmaak. " 
Hoewel Oos-Ortodokse Roemeniërs nie plaaslike selfregering toegelaat is nie, soos die Székelys en Sakse in Transsilvanië en die Cumans en Iazyges in Hongarye, het die Roemeense heersende klas (nobilis kenezius) het dieselfde regte as die Hongaar gehad nobilis conditionarius. Anders as Maramureș, was die bekering tot Rooms -Katolisisme die enigste manier om na adel te bly (of word) na die besluit van Turda in Transsilvanië. Om hul posisies te behou, het sommige Roemeense gesinne tot Katolisisme bekeer en is hulle gemagariseer (soos die Hunyadi/Corvinus, Bedőházi, Bilkei, Ilosvai, Drágffy, Dánfi, Rékási, Dobozi, Mutnoki, Dési en Majláth families). Sommige bereik die hoogste geledere van die samelewing. Nicolaus Olahus word aartsbiskop van Esztergom, John Hunyadi, 'n groot militêre bevelvoerder, goewerneur en regent van Hongarye, terwyl die seun van John Hunyadi, Matthias Corvinus, koning van Hongarye word.
Aangesien die meerderheid Roemeniërs hulle egter nie tot die Rooms -Katolisisme bekeer het nie, kon hulle nêrens politiek verteenwoordig word tot in die 19de eeu nie. Hulle is hul regte ontneem en onderhewig aan segregasie (soos om nie in die stede te mag woon of huise te koop, klipkerke te bou of geregtigheid te ontvang nie. Verskeie voorbeelde van regsbesluite deur die drie nasies 'n eeu na Unio Trium Nationum (1542) Die Roemeens kon nie 'n beroep op geregtigheid teen Hongare en Sakse doen nie, maar laasgenoemde kan die Roemeense (1552) die Hongaar (Hongarije) beskuldig van roof kon verdedig word deur die eed van die dorpsregter en drie eerlike mans, terwyl die Roemeense (Valachus) die eed van die dorp nodig gehad het knie, vier Roemeniërs en drie Hongare (1542) die Hongaarse boer kon gestraf word nadat hy deur sewe betroubare mense beskuldig is, terwyl die Roemeens gestraf is na beskuldigings deur slegs drie (1554).
Ottomaanse bedreiging en John Hunyadi Edit
Na 'n afleidingsmaneuver onder leiding van Sultan Murad II, was dit duidelik dat die doel van die Ottomane nie was om hul greep op die Balkan te konsolideer en die Hongare te intimideer nie, maar om Hongarye te verower.
John Hunyadi (ongeveer 1387 of 1400–1456) was 'n belangrike figuur in Transsilvanië in hierdie tyd. Hunyadi is bekroon met 'n aantal boedels (wat een van die voorste grondeienaars in die Hongaarse geskiedenis geword het) en 'n setel in die koninklike raad vir sy diens aan Sigismund van Luxemburg. Nadat hy die kandidatuur van Ladislaus III van Pole vir die Hongaarse troon ondersteun het, is hy in 1440 beloon met die kapteinskap van die vesting Nándorfehérvár (Belgrado) en die voivodskap van Transsylvanië (met sy mede -voivod Miklos Újlaki). Sy daaropvolgende militêre eksploite (hy word beskou as een van die voorste generaals van die Middeleeue) teen die Ottomaanse Ryk het hom in 1446 verdere status as regent van Hongarye en pouslike erkenning as die Prins van Transsylvanië in 1448 gebring.
Vroeë outonome prinsdom Wysig
Toe die belangrikste Hongaarse leër en koning Lodewyk II Jagiello deur die Ottomane in die Slag van Mohács in 1526 gedood is, het John Zápolya - voivod van Transsylvanië, wat die opvolging van Ferdinand van Oostenryk (later keiser Ferdinand I) teen die Hongaarse troon gekant het - voordeel getrek van sy militêre krag. Toe Johannes I tot koning van Hongarye verkies word, erken 'n ander party Ferdinand. In die daaropvolgende stryd is Zápolya ondersteun deur Sultan Suleiman I, wat (na Zápolya se dood in 1540) die sentrale Hongarye oorrompel het om Zápolya se seun John II te beskerm. John Zápolya stig die Oos -Hongaarse Koninkryk (1538–1570), waaruit die Prinsdom Transsylvanië ontstaan ​​het. Die prinsdom is geskep na die ondertekening van die 1570 -verdrag van Speyer deur John Sigismund Zápolya en keiser Maximiliam II. Volgens die verdrag bly die Prinsdom Transsylvanië nominaal deel van die Koninkryk Hongarye. 
Habsburgers het die Koninklike Hongarye beheer, wat uit provinsies langs die Oostenrykse grens, Opper -Hongarye en sommige van die noordweste van Kroasië bestaan ​​het.  Die Ottomane het sentrale en suidelike Hongarye geannekseer. 
Transsilvanië het 'n semi-onafhanklike staat geword onder die Ottomaanse Ryk (die Prinsdom van Transsilvanië), waar Hongaarse vorste    wat die Turke hulde bring, relatiewe outonomie geniet,  en Oostenrykse en Turkse invloede wedywer het om oppergesag vir byna twee eeue. Dit was nou buite die bereik van die Katolieke godsdienstige gesag, sodat die Lutherse en Calvinistiese prediking kon floreer. In 1563 word Giorgio Blandrata as hofarts aangestel, sy radikale godsdienstige idees het die jong koning John II en die Calvinistiese biskop Francis David beïnvloed, wat uiteindelik tot Unitarisme oorgegaan het. Francis David het in 1568 in 'n openbare debat die Calvinis Peter Melius seëvier, wat gelei het tot individuele vryheid van godsdiensuitdrukking onder die Edik van Turda (die eerste sodanige wettige waarborg van godsdiensvryheid in Christelik Europa). Lutherane, Calviniste, Unitariërs en Rooms -Katolieke het beskerming geniet, terwyl die meerderheid Oos -Ortodokse Kerk geduld is.
Transsilvanië is beheer deur die vorste en sy dieet (parlement). Die Transsylvaniese dieet bestaan ​​uit drie boedels: die Hongaarse elite (grootliks etniese Hongaarse adel en geestelikes), Saksiese leiers (Duitse burgers) en die vrye Székely -Hongare.
Die Báthory -familie, wat die mag oorgeneem het by die dood van Johannes II in 1571, regeer Transsilvanië as vorste onder die Ottomane (en kort onder Habsburgse heerskappy) tot 1602. Die jonger Stephen Báthory, 'n Hongaarse Katoliek wat later koning Stephen Báthory van Pole word, het probeer om die godsdiensvryheid te handhaaf wat deur die Edik van Turda verleen is, maar hierdie verpligting in 'n toenemend beperkte sin geïnterpreteer. Onder Sigismund Báthory betree Transsilvanië die Lange Oorlog, wat begin het as 'n Christelike alliansie teen die Turke en 'n tweesydige konflik in Transsilvanië geword het waarby die Transsylvaniërs, Habsburgers, Ottomane en die Roemeense woongebied Wallachia onder leiding van Michael the Brave betrokke was.
Michael het in Oktober 1599 beheer oor Transsylvanië (ondersteun deur die Szeklers) verkry na die Slag van Șelimbăr, waarin hy Andrew Báthory se leër verslaan het. Báthory is vermoor deur Szeklers wat met Michael se hulp gehoop het om hul ou voorregte te herwin. In Mei 1600 verkry Michael beheer oor Moldawië, en word sodoende die leier van die drie owerhede Wallachia, Moldavië en Transsilvanië (die drie belangrikste streke van die moderne Roemenië). Michael het Wallachiese bojaars in sekere kantore geïnstalleer, maar het hom nie bemoei met die boedels nie en het ondersteuning by die Hongaarse adel gesoek. In 1600 word hy verslaan deur Giorgio Basta (kaptein van Opper -Hongarye) en verloor hy sy Moldawiese besittings aan die Pole. Nadat hy sy saak aan Rudolf II in Praag (hoofstad van Duitsland) voorgehou het, is Michael beloon vir sy diens.  Hy keer terug en help Giorgio Basta in die Slag van Guruslău in 1601. Michael se bewind duur nie lank nie, maar hy word vermoor deur Walloniese huursoldate onder bevel van Habsburgse generaal Basta in Augustus 1601. Michael se heerskappy is bederf deur die plundering van Wallachiese en Serwiese huursoldate en Székelys het wraak geneem op die Szárhegy Bloody Carnival van 1596. Toe hy Transsylvanië binnegaan, verleen hy geen regte aan die Roemeense inwoners nie. In plaas daarvan het Michael die Hongaarse, Szekler en Saksiese edeles ondersteun deur hul regte en voorregte te bevestig. 
Na sy nederlaag by Miriszló, het die Transsylvaniese boedels trou gesweer aan die Habsburgse keiser Rudolph. Basta onderdruk Transsilvanië in 1604 en begin 'n skrikbewind waarin hy gemagtig is om grond van edeles toe te eien, die bevolking te germaniseer en die prinsdom vir die Katolisisme in die teenhervorming terug te eis. Die tydperk tussen 1601 (die sluipmoord op Michael die Dapper) en 1604 (die val van Basta) was die moeilikste vir Transsilvanië sedert die Mongoolse inval. "Misericordia dei quod non-consumti sumus" ('slegs God se barmhartigheid red ons van vernietiging') kenmerk hierdie tydperk, volgens 'n anonieme Saksiese skrywer.
Van 1604 tot 1606 het die Calvinistiese Bihar -magnaat István Bocskay 'n suksesvolle opstand teen die Habsburgse bewind gelei. Bocskay is op 5 April 1603 tot prins van Transsylvanië verkies en twee maande later tot prins van Hongarye. Die twee belangrikste prestasies van Bocskay se kort bewind (hy is op 29 Desember 1606 oorlede) was die Vrede van Wene (23 Junie 1606) en die Vrede van Zsitvatorok (1606 November). Met die Vrede van Wene verkry Bocskay godsdiensvryheid, die herstel van alle gekonfiskeerde boedels, herroeping van alle "onregverdige" vonnisse, volledige terugwerkende amnestie vir alle Hongare in Koninklike Hongarye en erkenning as onafhanklike soewereine prins van 'n vergrote Transsilvanië. Byna net so belangrik was die twintig jaar lange Vrede van Zsitvatorok, onderhandel deur Bocskay tussen sultan Ahmed I en Rudolf II.
Gabriel Bethlen (wat van 1613 tot 1629 regeer het) het alle pogings van die keiser om sy onderdane te onderdruk (of omseil) gekeer en 'n reputasie in die buiteland verower deur die Protestantse saak te beywer. Hy voer drie keer oorlog teen die keiser, word twee keer tot koning van Hongarye uitgeroep en kry 'n bevestiging van die Verdrag van Wene vir die Protestante (en nog sewe provinsies in Noord -Hongarye vir homself) in die Vrede van Nikolsburg, onderteken op 31 Desember 1621. Bethlen's opvolger, George I Rákóczi, was ewe suksesvol. Sy vernaamste prestasie was die Vrede van Linz (16 September 1645), die laaste politieke triomf van die Hongaarse Protestantisme, waarin die keiser gedwing is om die artikels van die Vrede van Wene te herbevestig. Gabriel Bethlen en George I Rákóczi het onderwys en kultuur ondersteun, en hulle heerskappy is die goue era van Transsilvanië genoem. [ aanhaling nodig ] Hulle het geld op hul hoofstad Alba Iulia (Gyulafehérvár of Weißenburg), wat die belangrikste bolwerk van Protestantisme in Sentraal -Europa geword het. Tydens hul bewind was Transsilvanië een van die min Europese lande waar Rooms -Katolieke, Calviniste, Lutherane en Unitariërs in onderlinge verdraagsaamheid geleef het - almal amptelik aanvaarde godsdienste (godsdienste herstel). Die Ortodokse het egter steeds 'n minderwaardige status gehad.
Hierdie goue era (en relatiewe onafhanklikheid) van Transsilvanië het geëindig met die bewind van George II Rákóczi. Die prins, wat die Poolse kroon begeer het, het met Swede verbind en Pole binnegeval in 1657 ondanks die verbod van die Ottomaanse Porte op militêre optrede. Rákóczi is in Pole verslaan en sy leër is gyselaar geneem deur die Tatare. Chaotiese jare het gevolg, met 'n vinnige opeenvolging van prinse wat teen mekaar baklei het en Rákóczi nie bereid was om te bedank nie, ondanks die Turkse dreigement van militêre aanval. Om die politieke situasie op te los, het die Turke hul toevlug tot militêre invalle van Transsilvanië met hul Krim -Tataarse bondgenote geneem, die gevolglike verlies aan gebied (veral hul primêre Transsylvaanse vesting, Várad, in 1660) en verminderde mannekrag het daartoe gelei dat prins John Kemény die afstigting van die Transsilvanië van die Ottomane in April 1661 en 'n beroep om hulp aan Wene. 'N Geheime Habsburg-Ottomaanse ooreenkoms het die Habsburgers egter verhinder om Kemény se nederlaag deur die Turke in te gryp (en die Turkse installasie van die swak Mihály Apafi op die troon) was die ondergeskiktheid van Transsylvanië, nou 'n kliëntstaat van die Ottomaanse Ryk.
Die term "Laat Middeleeue" verwys na een van die drie periodes van die Middeleeue, saam met die vroeë Middeleeue en die Hoë Middeleeue. Leonardo Bruni was die eerste historikus wat drieledige periodisering in syne gebruik het Geskiedenis van die Florentynse volk (1442).  Flavio Biondo gebruik 'n soortgelyke raamwerk in Dekades geskiedenis van die agteruitgang van die Romeinse Ryk (1439–1453). Drieparty periodisering het standaard geword nadat die Duitse historikus Christoph Cellarius gepubliseer het Universele geskiedenis verdeel in 'n antieke, middeleeuse en nuwe tydperk (1683).
Vir 18de-eeuse historici wat die 14de en 15de eeu bestudeer het, was die sentrale tema die Renaissance, met die herontdekking van antieke leer en die opkoms van 'n individuele gees.  Die hart van hierdie herontdekking lê in Italië, waar, in die woorde van Jacob Burckhardt: "Die mens het 'n geestelike individu geword en homself as sodanig herken".  Hierdie stelling is later betwis, en daar is aangevoer dat die 12de eeu 'n tydperk van groter kulturele prestasie was. 
Namate ekonomiese en demografiese metodes toegepas is vir die bestudering van die geskiedenis, was die neiging toenemend om die laat Middeleeue as 'n tydperk van resessie en krisis te beskou. Die Belgiese historikus Henri Pirenne het die onderverdeling van die vroeë, hoë en laat Middeleeue in die jare rondom die Eerste Wêreldoorlog voortgesit.  Tog was dit sy Nederlandse kollega, Johan Huizinga, wat hoofsaaklik verantwoordelik was vir die popularisering van die pessimistiese siening van die laat middel Ouderdomme, met sy boek Die herfs van die Middeleeue (1919).  Vir Huizinga, wie se navorsing eerder op Frankryk en die Lae Lande fokus as op Italië, was wanhoop en agteruitgang die hooftemas, nie wedergeboorte nie.  
Moderne historiografie oor die tydperk het 'n konsensus bereik tussen die twee uiterstes van innovasie en krisis. Daar word nou algemeen erken dat toestande noord en suid van die Alpe baie anders was, en die term "laat Middeleeue" word dikwels heeltemal vermy in die Italiaanse historiografie.  Die term "Renaissance" word steeds as bruikbaar beskou om sekere intellektuele, kulturele of artistieke ontwikkelings te beskryf, maar nie as die kenmerk van 'n hele Europese historiese tydperk nie.  Die tydperk van die vroeë 14de eeu tot - en soms ook die 16de eeu, word eerder gekenmerk deur ander neigings: demografiese en ekonomiese agteruitgang gevolg deur herstel, die einde van die westerse godsdienstige eenheid en die daaropvolgende opkoms van die volkstaat, en die uitbreiding van Europese invloed op die res van die wêreld. 
Die grense van Christelike Europa word nog in die 14de en 15de eeu bepaal. Terwyl die Groothertogdom Moskou die Mongole begin afstoot het, en die Iberiese koninkryke die Reconquista van die skiereiland voltooi en hul aandag na buite gerig het, val die Balkan onder die oorheersing van die Ottomaanse Ryk.  Intussen was die oorblywende nasies van die kontinent vasgevang in byna konstante internasionale of interne konflik. 
Die situasie het geleidelik gelei tot die konsolidasie van sentrale gesag en die ontstaan ​​van die nasiestaat.  Die finansiële vereistes van oorlog het hoër belastingvlakke genoodsaak, wat gelei het tot die ontstaan ​​van verteenwoordigende liggame - veral die Engelse parlement.  Die groei van sekulêre gesag is verder aangehelp deur die agteruitgang van die pousdom met die Westerse Skeuring en die koms van die Protestantse Hervorming. 
Noord -Europa Redigeer
Na die mislukte unie van Swede en Noorweë van 1319–1365, is die pan-Skandinawiese Kalmar-unie in 1397 ingestel.  Die Swede was van die begin af onwillig lede van die Deens-gedomineerde unie. In 'n poging om die Swede te onderwerp, het koning Christian II van Denemarke groot getalle van die Sweedse aristokrasie laat sterf in die Stockholm Bloodbath van 1520. Tog het hierdie maatreël slegs tot verdere vyandighede gelei, en Swede breek ten goede weg in 1523.  Noorweë daarenteen 'n minderwaardige party van die vakbond geword en tot 1814 verenig met Denemarke.
Ysland het baat gevind by sy relatiewe isolasie en was die laaste Skandinawiese land wat deur die Swart Dood getref is.  Intussen het die Noorse kolonie in Groenland uitgesterf, waarskynlik onder uiterste weerstoestande in die 15de eeu.  Hierdie toestande was moontlik die gevolg van die Klein Ystydperk. 
Noordwes -Europa Redigeer
Die dood van Alexander III van Skotland in 1286 het die land in 'n opvolgingskrisis gelei, en die Engelse koning, Edward I, is ingebring om te arbitreer. Edward het aanspraak gemaak op heerskappy oor Skotland, wat gelei het tot die oorloë van Skotse onafhanklikheid.  Die Engelse is uiteindelik verslaan, en die Skotte kon 'n sterker staat ontwikkel onder die Stewarts. 
Vanaf 1337 was die aandag van Engeland in die honderdjarige oorlog grootliks op Frankryk gerig.  Henry V se oorwinning in die Slag van Agincourt in 1415 het kortliks die weg gebaan vir die eenwording van die twee koninkryke, maar sy seun Henry VI het gou alle vorige winste verspil.  Die verlies van Frankryk het tot ontevredenheid by die huis gelei. Kort na die einde van die oorlog in 1453 het die dinastiese stryd van die Wars of the Roses (ongeveer 1455–1485) begin, waarby die mededingende dinastieë van die House of Lancaster en House of York betrokke was. 
Die oorlog eindig met die toetreding van Henry VII van die Tudor -familie, wat die werk van die Yorkistiese konings voortgesit het om 'n sterk, gesentraliseerde monargie te bou.  Terwyl Engeland se aandag dus elders gerig was, het die Hiberno-Normandiese here in Ierland geleidelik meer in die Ierse samelewing opgeneem, en kon die eiland onder Engelse heerskappy virtuele onafhanklikheid ontwikkel. 
Die Franse huis van Valois, wat die House of Capet in 1328 gevolg het, is aanvanklik in sy eie land gemarginaliseer, eers deur die Engelse invalmagte van die Honderdjarige Oorlog, en later deur die magtige hertogdom Burgundy.  Die opkoms van Joan of Arc as militêre leier het die verloop van die oorlog ten gunste van die Franse verander, en die inisiatief is verder gevoer deur koning Lodewyk XI. 
Intussen ontmoet Karel die Stoute, Hertog van Bourgondië weerstand in sy pogings om sy besittings te konsolideer, veral uit die Switserse Konfederasie wat in 1291 gestig is.  Toe Charles in die Boergondiese Oorloë tydens die Slag van Nancy in 1477 vermoor is, het die Hertogdom van Bourgondië is deur Frankryk teruggeneem.  Terselfdertyd het die graafskap Bourgondië en die welgestelde Bourgondiese Nederland onder die beheer van Habsburg in die Heilige Romeinse Ryk ingekom, wat konflik vir eeue lank opgestel het. 
Sentraal -Europa Redigeer
Bohemen het in die 14de eeu floreer, en die Goue Bul van 1356 het die koning van Bohemen eerste gemaak onder die keiserlike keurders, maar die Hussitiese rewolusie het die land in 'n krisis laat beland.  Die Heilige Romeinse Ryk het in 1438 oorgegaan na die Habsburgers, waar dit gebly het tot die ontbinding daarvan in 1806.  Tog, ondanks die uitgebreide gebiede wat die Habsburgers in besit geneem het, het die Ryk self gefragmenteerd gebly en baie werklike mag en invloed lê by die individuele owerhede.  Boonop het finansiële instellings, soos die Hanze en die Fugger -familie, groot mag gehad, op ekonomiese sowel as politieke vlak. 
Die koninkryk van Hongarye het gedurende die 14de eeu 'n goue era beleef.  In die besonder is die heerskappy van die Angevin -konings Charles Robert (1308–42) en sy seun Louis die Grote (1342–82) gekenmerk deur sukses.  Die land het ryk geword as die belangrikste Europese verskaffer van goud en silwer.  Louis die Grote het suksesvolle veldtogte gelei van Litaue na Suid -Italië, en van Pole na Noord -Griekeland.
Hy het die grootste militêre potensiaal van die 14de eeu gehad met sy enorme leërs (dikwels meer as 100,000 man). Intussen is die aandag van Pole ooswaarts gerig, aangesien die Statebond met Litaue 'n enorme entiteit in die streek geskep het.  Die vakbond en die bekering van Litaue was ook die einde van heidendom in Europa. 
Louis het nie 'n seun as erfgenaam agtergelaat na sy dood in 1382 nie. In plaas daarvan noem hy as sy erfgenaam die jong prins Sigismund van Luxemburg. Die Hongaarse adel het sy eis nie aanvaar nie, en die gevolg was 'n interne oorlog. Sigismund het uiteindelik totale beheer oor Hongarye verkry en sy hof in Buda en Visegrád gevestig. Beide paleise is herbou en verbeter, en word beskou as die rykste van die tyd in Europa. Sigismund, wat die troon van Bohemen en die Heilige Romeinse Ryk geërf het, het voortgegaan om sy politiek uit Hongarye te voer, maar hy was besig om die Hussiete en die Ottomaanse Ryk te beveg, wat aan die begin van die 15de eeu 'n bedreiging vir Europa was.
Die koning Matthias Corvinus van Hongarye het die grootste leër van huursoldate van die tyd gelei, die Swart leër van Hongarye, wat hy gebruik het om Bohemen en Oostenryk te verower en om die Ottomaanse Ryk te beveg. Ná Italië was Hongarye die eerste Europese land waar die Renaissance verskyn het.  Die glorie van die koninkryk eindig egter in die vroeë 16de eeu, toe koning Louis II van Hongarye in die slag van Mohács in 1526 teen die Ottomaanse Ryk gedood is. Hongarye beland toe in 'n ernstige krisis en word binnegeval, wat die betekenis daarvan in Sentraal -Europa tydens die Middeleeue beëindig het.
Die staat Kiëf -Roes het gedurende die 13de eeu geval tydens die Mongoolse inval.  Die Groothertogdom Moskou het daarna aan bewind gekom en 'n groot oorwinning behaal teen die Golden Horde in die Slag van Kulikovo in 1380.  Die oorwinning het egter nie die Tartaar -bewind in die streek beëindig nie, en die onmiddellike begunstigde daarvan was die Groothertogdom Litaue, wat sy invloed ooswaarts uitgebrei het. 
Onder die bewind van Ivan die Grote (1462–1505) het Moskou 'n groot streekmoondheid geword, en die anneksasie van die groot Republiek Novgorod in 1478 het die grondslag gelê vir 'n Russiese nasionale staat.  Na die val van Konstantinopel in 1453 het die Russiese vorste hulself as die erfgename van die Bisantynse Ryk begin sien. Uiteindelik het hulle die keiserstitel van tsaar aangeneem, en Moskou is beskryf as die Derde Rome. 
Suidoos -Europa Redigeer
Die Bisantynse Ryk oorheers lank in die oostelike Middellandse See in politiek en kultuur.  Teen die 14de eeu het dit egter byna heeltemal in duie gestort in 'n sytak van die Ottomaanse Ryk, gesentreer op die stad Konstantinopel en 'n paar enklawe in Griekeland.  Met die val van Konstantinopel in 1453 is die Bisantynse Ryk permanent geblus. 
Die Bulgaarse Ryk het teen die 14de eeu agteruitgegaan, en die opkoms van Serwië word gekenmerk deur die Serwiese oorwinning oor die Bulgare in die Slag van Velbazhd in 1330.  Teen 1346 is die Serviese koning Stefan Dušan tot keiser uitgeroep.  Tog was die Serwiese oorheersing van korte duur; die Serviese leër onder leiding van die Lazar Hrebljevanovic is in 1389 deur die Ottomane verslaan tydens die Slag van Kosovo, waar die grootste deel van die Serwiese adel gedood is en die suide van die land onder Ottomaanse besetting was, aangesien 'n groot deel van die suide van Bulgarye in 1371 Ottomaanse gebied geword het.  Noordelike oorblyfsels van Bulgarye is uiteindelik teen 1396 verower, Servië val in 1459, Bosnië in 1463, en Albanië is uiteindelik in 1479 ondergeskik slegs enkele jare na die dood van Skanderbeg . Belgrado, 'n destydse Hongaarse domein, was in 1521 die laaste groot Balkanstad wat onder die Ottomaanse bewind geval het. Teen die einde van die Middeleeue is die hele Balkan -skiereiland deur die Ottomane geannekseer of vasaal geword. 
Suidwes -Europa Redigeer
Avignon was die setel van die pousdom van 1309 tot 1376.  Met die terugkeer van die pous na Rome in 1378 ontwikkel die pouslike staat tot 'n groot sekulêre mag, wat uitloop op die moreel korrupte pousdom van Alexander VI. Florence het deur finansiële sake bekend geword onder die Italiaanse stadstate, en die dominante Medici-familie het belangrike promotors van die Renaissance geword deur hul beskerming van die kunste.  Ander stadstate in Noord -Italië het ook hul gebied uitgebrei en hul mag gekonsolideer, hoofsaaklik Milaan, Venesië en Genua.  Die oorlog van die Siciliaanse Vespers het Suid -Italië aan die begin van die 14de eeu verdeel in 'n Aragon -koninkryk van Sicilië en 'n Anjou -koninkryk van Napels.  In 1442 is die twee koninkryke effektief verenig onder Aragonese beheer. 
Die huwelik van Isabella I van Castilië en Ferdinand II van Aragon in 1469 en die dood van Johannes II van Aragon in 1479 het gelei tot die skepping van die hedendaagse Spanje.  In 1492 is Granada uit die More gevange geneem en daarmee die Reconquista voltooi.  Portugal het gedurende die 15de eeu - veral onder Henry the Navigator - geleidelik die kus van Afrika verken, en in 1498 het Vasco da Gama die seeroete na Indië gevind.  Die Spaanse vorste het die Portugese uitdaging die hoof gebied deur die ekspedisie van Christopher Columbus te finansier om 'n westelike seeweg na Indië te vind, wat gelei het tot die ontdekking van die Amerikas in 1492. 
Rondom 1300–1350 het die Middeleeuse warm tydperk plek gemaak vir die Klein Ystydperk.  Die kouer klimaat het landboukrisisse tot gevolg gehad, waarvan die eerste bekend was as die Groot Hongersnood van 1315-1317.  Die demografiese gevolge van hierdie hongersnood was egter nie so erg soos die plae wat later in die eeu plaasgevind het nie, veral die Swart Dood.  Ramings van die sterftesyfer wat deur hierdie epidemie veroorsaak word, wissel van een derde tot soveel as sestig persent.  Teen ongeveer 1420 het die opgehoopte effek van herhalende plae en hongersnood die bevolking van Europa verminder tot miskien nie meer as 'n derde van wat dit 'n eeu tevore was nie.  Die gevolge van natuurrampe word vererger deur gewapende konflikte, veral in Frankryk tydens die Honderdjarige Oorlog.  Dit het 150 jaar geneem voordat die Europese bevolking soortgelyke vlakke van 1300 herwin het. 
Namate die Europese bevolking ernstig verminder is, het grond meer geword vir die oorlewendes, en arbeid is gevolglik duurder.  Pogings deur grondeienaars om lone met geweld te verminder, soos die Engelse Statuut van Arbeiders van 1351, was gedoem om te misluk.  Hierdie pogings het niks meer tot gevolg gehad as om wrok onder die boere te kweek nie, wat tot rebellies soos die Franse Jacquerie in 1358 en die Engelse Boere-opstand in 1381 gelei het.  Die langtermyn-effek was die virtuele einde van diensbaarheid in Westelike Europa.  In Oos -Europa, aan die ander kant, kon grondeienaars die situasie ontgin om die boerdery tot nog meer onderdrukkende slawerny te dwing. 
Die omwentelinge wat deur die Swart Dood veroorsaak is, het sekere minderheidsgroepe veral kwesbaar gelaat, veral die Jode,  wat dikwels vir die rampe blameer is. Anti-Joodse pogroms is in Februarie 1349 in heel Europa uitgevoer, 2 000 Jode is vermoor in Straatsburg.  State was ook skuldig aan diskriminasie teen die Jode. Monarge het toegegee aan die eise van die mense, en die Jode is in 1290 uit Engeland verdryf, in 1306 uit Frankryk, in 1492 uit Spanje en in 1497 uit Portugal. 
Terwyl die Jode vervolg is, was vroue 'n groep wat waarskynlik 'n groter bemagtiging in die laat Middeleeue beleef het. Die groot sosiale veranderinge van die tydperk het nuwe moontlikhede vir vroue op die gebied van handel, leer en godsdiens oopgemaak.  Tog was vroue terselfdertyd ook kwesbaar vir inkriminasie en vervolging, namate die geloof in heksery toeneem. 
Tot in die middel van die 14de eeu het Europa steeds toenemend verstedeliking beleef.  Stede is ook deur die Swart Dood tot niet gemaak, maar die rol van stedelike gebiede as sentrums vir leer, handel en regering het gesorg vir voortgesette groei.  Teen 1500 het Venesië, Milaan, Napels, Parys en Konstantinopel elk waarskynlik meer as 100 000 inwoners gehad.  Twee en twintig ander stede was groter as 40 000, die meeste hiervan was in Italië en die Iberiese skiereiland, maar daar was ook sommige in Frankryk, die Ryk, die Lae Lande, plus Londen in Engeland. 
Deur gevegte soos Courtrai (1302), Bannockburn (1314) en Morgarten (1315) het dit aan die groot territoriale vorste van Europa duidelik geword dat die militêre voordeel van die feodale kavallerie verlore gegaan het en dat 'n goed toegeruste infanterie verkieslik was.  Deur die Walliese oorloë het die Engelse die hoogs doeltreffende langboog leer ken en aangeneem.  Sodra dit behoorlik bestuur is, het hierdie wapen hulle 'n groot voordeel bo die Franse in die honderdjarige oorlog gegee. 
Die bekendstelling van kruit het die uitvoering van die oorlog aansienlik beïnvloed.  Alhoewel die Engelse al in die Slag van Crécy in 1346 deur die Engelse in diens was, het vuurwapens aanvanklik weinig uitwerking op die geveg gehad.  Deur die gebruik van kanonne as belegingswapens het groot veranderinge aangebring, aangesien die nuwe metodes uiteindelik die argitektoniese struktuur van versterkings sou verander. 
Veranderinge het ook plaasgevind in die werwing en samestelling van leërs. Die gebruik van die nasionale of feodale heffing is geleidelik vervang deur betaalde troepe van binnelandse retinues of buitelandse huursoldate.  Die praktyk het verband gehou met Edward III van Engeland en die condottieri van die Italiaanse stadstate.  Regoor Europa was daar veral 'n groot aanvraag vir Switserse soldate.  Terselfdertyd het die periode ook die eerste permanente leërs na vore gekom. Dit was in Valois Frankryk, onder die swaar eise van die Honderdjarige Oorlog, dat die gewapende magte geleidelik 'n permanente aard aangeneem het. 
Parallel met die militêre ontwikkelinge het ook 'n voortdurend meer uitgebreide ridderlike gedragskode vir die krygerklas ontstaan.  Hierdie nuutgevonde etos kan gesien word as 'n reaksie op die afnemende militêre rol van die aristokrasie, en geleidelik raak dit byna heeltemal los van sy militêre oorsprong.  Die gees van ridderlikheid kom tot uitdrukking deur die nuwe (sekulêre)  tipe ridderorde. Die eerste hiervan was die Orde van St. George, gestig deur Karel I van Hongarye in 1325, terwyl die bekendste waarskynlik die Engelse Orde van die Kouseband, gestig deur Edward III in 1348. 
Die pouslike skeuring wysig
Die toenemende oorheersing van die Franse kroon oor die pousdom het gelei tot die oordrag van die Heilige Stoel na Avignon in 1309.  Toe die pous in 1377 na Rome terugkeer, het dit gelei tot die verkiesing van verskillende pouse in Avignon en Rome, wat die pous tot gevolg gehad het Skeuring (1378–1417).  Die skeuring het Europa volgens politieke lyne verdeel terwyl Frankryk, haar bondgenoot Skotland en die Spaanse koninkryke die Avignon -pousdom ondersteun het, Frankryk se vyand Engeland het agter die pous in Rome gestaan, saam met Portugal, Skandinawië en die meeste van die Duitse vorste. 
By die Raad van Konstanz (1414–1418) was die pousdom weer eens verenig in Rome.  Al sou die eenheid van die Westerse Kerk nog honderd jaar duur, en al sou die pousdom materiële welvaart beleef as ooit tevore, het die Groot skeuring onherstelbare skade aangerig.  Die interne stryd binne die Kerk het haar aanspraak op universele heerskappy benadeel en anti-klerikalisme onder die mense en hulle heersers bevorder, wat die weg baan vir hervormingsbewegings. 
Protestantse Hervorming Redigeer
Alhoewel baie van die gebeure buite die tradisionele tydperk van die Middeleeue was, was die einde van die eenheid van die Westerse Kerk (die Protestantse Hervorming) een van die kenmerkende eienskappe van die Middeleeue.  Die Katolieke Kerk het lank teen ketterbewegings geveg, maar gedurende die Laat Middeleeue het dit van binne af begin eis vir hervorming.  Die eerste hiervan was afkomstig van die professor Oxford, John Wycliffe, in Engeland.  Wycliffe was van mening dat die Bybel die enigste gesag in godsdiensvrae moet wees, en hy het hom uitgespreek teen transsubstansiasie, selibaatheid en aflate.  Ten spyte van invloedryke ondersteuners onder die Engelse aristokrasie, soos Johannes van Gaunt, kon die beweging nie oorleef nie. Alhoewel Wycliffe self ongemaklik gelaat is, is sy ondersteuners, die Lollards, uiteindelik in Engeland onderdruk. 
Die huwelik van Richard II van Engeland met Anne van Bohemen het kontakte tussen die twee nasies gevestig en Lollard -idees na haar vaderland gebring.  Die leer van die Tsjeggiese priester Jan Hus was gebaseer op die van John Wycliffe, maar sy volgelinge, die Hussiete, sou 'n baie groter politieke impak hê as die Lollards.  Hus het 'n groot aanhang in Boheme gekry, en in 1414 is hy versoek om by die Raad van Konstanz te verskyn om sy saak te verdedig.  Toe hy in 1415 as ketter verbrand is, het dit 'n volksopstand in die Tsjeggiese lande veroorsaak.  Die daaropvolgende Hussiet -oorloë het weens interne rusies uitmekaargeval en het nie die Tsjeggiese godsdiens of nasionale onafhanklikheid tot gevolg gehad nie, maar beide die Katolieke Kerk en die Duitse element in die land is verswak. 
Martin Luther, 'n Duitse monnik, het die Duitse Hervorming begin deur 95 stellings op 31 Oktober 1517 op die kasteelkerk van Wittenberg te plaas. Sint -Pietersbasiliek in 1514.  Luther is uitgedaag om sy kettery by die Diet of Worms in 1521 te herroep.  Toe hy weier, is hy onder die verbod van die Ryk geplaas deur Charles V.  Die ontvangs van die beskerming van Frederik die Wyse, kon hy die Bybel dan in Duits vertaal. 
Vir baie sekulêre heersers was die Protestantse hervorming 'n welkome geleentheid om hul rykdom en invloed uit te brei.  Die Katolieke Kerk het die uitdagings van die hervormingsbewegings die hoof gebied teen die sogenaamde Katolieke Hervorming, of teen-reformasie.  Europa het verdeel in die noordelike Protestantse en suidelike Katolieke dele, wat gelei het tot die godsdienstige oorloë van die 16de en 17de eeu. 
Die toenemend dominante posisie van die Ottomaanse Ryk in die oostelike Middellandse See was 'n belemmering vir handel vir die Christen -nasies van die weste, wat op hul beurt na alternatiewe begin soek het.  Portugese en Spaanse ontdekkingsreisigers het nuwe handelsroetes gevind - suid van Afrika na Indië, en oor die Atlantiese Oseaan na Amerika.  Namate Genoese en Venesiaanse handelaars direkte seeroetes met Vlaandere oopgemaak het, verloor die Champagne -kermisse hul belangrikheid. 
Terselfdertyd het die Engelse woluitvoer van rou wol na verwerkte lap verskuif, wat die stofvervaardigers van die Lae Lande tot gevolg gehad het.  In die Oossee en die Noordsee bereik die Hanze die hoogtepunt van hul mag in die 14de eeu, maar het in die vyftiende begin agteruitgaan. 
In die laat 13de en vroeë 14de eeu het 'n proses plaasgevind - hoofsaaklik in Italië, maar deels ook in die Ryk - wat historici 'kommersiële revolusie' genoem het.  Onder die vernuwings van die tydperk was nuwe vorme van vennootskap en die uitreiking van versekering, wat beide bygedra het tot die vermindering van die risiko van kommersiële ondernemings die wissel en ander vorme van krediet wat die kanonieke wette vir heidene teen woeker omseil het en het die gevare van die verskaffing van goud en nuwe vorme van rekeningkunde uitgeskakel, veral boekhouding met dubbele inskrywing, wat beter toesig en akkuraatheid moontlik gemaak het. 
Met die finansiële uitbreiding word handelsregte meer jaloers bewaak deur die kommersiële elite. Dorpe het die toenemende krag van gildes beleef, terwyl spesiale maatskappye op nasionale vlak monopolies op spesifieke ambagte sou kry, soos die Engelse wol Staple.  Die begunstigdes van hierdie ontwikkelings sou groot rykdom opbou. Gesinne soos die Fuggers in Duitsland, die Medicis in Italië, die de la Poles in Engeland en individue soos Jacques Coeur in Frankryk sou help om die oorloë van konings te finansier en groot politieke invloed in die proses te bewerkstellig. 
Alhoewel daar geen twyfel bestaan ​​dat die demografiese krisis van die 14de eeu 'n dramatiese afname in produksie en handel veroorsaak het nie absoluut Daar was 'n sterk historiese debat oor of die afname groter was as die afname in die bevolking.  Terwyl die ouer ortodoksie geglo het dat die artistieke uitgang van die Renaissance die gevolg was van groter weelde, het meer onlangse studies gesuggereer dat daar moontlik 'n sogenaamde 'depressie van die Renaissance' was.  Ten spyte van oortuigende argumente vir die saak, is die statistiese bewyse eenvoudig te onvolledig om 'n definitiewe gevolgtrekking te kan maak. 
In die 14de eeu is die oorheersende akademiese neiging van skolastiek uitgedaag deur die humanistiese beweging. Alhoewel dit hoofsaaklik 'n poging was om die klassieke tale te laat herleef, het die beweging ook gelei tot vernuwings op die gebied van wetenskap, kuns en letterkunde, gehelp deur impulse van Bisantynse geleerdes wat na die val van Konstantinopel in 1453 in die weste moes skuil. [ 136]
In die wetenskap is klassieke owerhede soos Aristoteles vir die eerste keer sedert die oudheid uitgedaag. Binne die kunste het humanisme die vorm aangeneem van die Renaissance. Alhoewel die Renaissance uit die 15de eeu 'n hoogs gelokaliseerde verskynsel was-meestal beperk tot die stadstate van Noord-Italië-het artistieke ontwikkelings ook verder noord plaasgevind, veral in Nederland. 
Filosofie, wetenskap en tegnologie Redigeer
Die oorheersende denkrigting in die 13de eeu was die Thomistiese versoening van die leerstellings van Aristoteles met die Christelike teologie.  Die veroordeling van 1277, wat aan die Universiteit van Parys uitgevaardig is, het beperkings geplaas op idees wat geïnterpreteer kan word as ketters wat beperkings vir die Aristoteliese denke het.  'n Alternatief is aangebied deur William van Ockham, op die manier van die vroeëre Franciskaan John Duns Scotus, wat daarop aangedring het dat die wêreld van die rede en die wêreld van geloof uitmekaar gehou moet word. Ockham het die beginsel van parsimony - of Occam se skeermes - bekendgestel, waardeur 'n eenvoudige teorie bo 'n meer komplekse een verkies word en bespiegelings oor onwaarneembare verskynsels vermy word.  Hierdie maksimum word egter dikwels verkeerdelik aangehaal. Occam verwys in hierdie aanhaling na sy nominalisme. Om die teorie van absoluut, of metafisiese realisme, in wese te sê, was onnodig om sin te maak van die wêreld.
Hierdie nuwe benadering het wetenskaplike spekulasie bevry van die dogmatiese beperkings van die Aristoteliese wetenskap en die weg gebaan vir nuwe benaderings. Veral op die gebied van bewegingsteorieë is groot vordering gemaak toe geleerdes soos Jean Buridan, Nicole Oresme en die Oxford Sakrekenaars die werk van Aristoteles uitgedaag het.  Buridan het die teorie van stukrag as die oorsaak van die beweging van projektiele, wat 'n belangrike stap was in die rigting van die moderne traagheidsbegrip.  Die werke van hierdie geleerdes het die heliosentriese wêreldbeskouing van Nicolaus Copernicus verwag. 
Sekere tegnologiese uitvindings van die tydperk - hetsy van Arabiese of Chinese oorsprong of unieke Europese innovasies - sou 'n groot invloed op politieke en sosiale ontwikkelinge hê, veral buskruit, die drukpers en die kompas. Die bekendstelling van kruit op die slagveld beïnvloed nie net militêre organisasie nie, maar het ook gehelp om die nasiestaat te bevorder. Gutenberg se roerende drukpers het nie net die Reformasie moontlik gemaak nie, maar ook 'n verspreiding van kennis wat sou lei tot 'n geleidelik meer egalitêre samelewing. Die kompas, tesame met ander innovasies soos die dwarspersoneel, die seevaart se astrolabe en vooruitgang in die skeepsbou, het die navigasie van die Wêreld-oseane en die vroeë fases van kolonialisme moontlik gemaak.  Ander uitvindings het 'n groter impak op die alledaagse lewe gehad, soos 'n bril en 'n gewigsklok. 
Visuele kunste en argitektuur Redigeer
'N Voorloper van kuns uit die Renaissance kan reeds in die vroeë 14de-eeuse werke van Giotto gesien word. Giotto was die eerste skilder sedert die oudheid om 'n driedimensionele werklikheid voor te stel en sy karakters ware menslike emosies te gee.  Die belangrikste verwikkelinge het egter in die 15de-eeuse Florence gekom. Die welvaart van die handelaarsklas het uitgebreide beskerming van die kunste moontlik gemaak, en veral die beskermelinge was die Medici. 
In die tydperk was daar verskeie belangrike tegniese vernuwings, soos die beginsel van lineêre perspektief wat in die werk van Masaccio gevind is, en later deur Brunelleschi beskryf is.  Groter realisme is ook bereik deur die wetenskaplike studie van anatomie, wat deur kunstenaars soos Donatello bepleit word.  Dit kan veral goed gesien word in sy beeldhouwerke, geïnspireer deur die studie van klassieke modelle.  Namate die middelpunt van die beweging na Rome verskuif het, het die periode uitgeloop op die meesters van die Renaissance -meester da Vinci, Michelangelo en Raphael. 
Die idees van die Italiaanse Renaissance het die Alpe stadig na Noord -Europa oorgesteek, maar belangrike artistieke vernuwings is ook in die Lae Lande aangebring.  Alhoewel hy nie - soos voorheen geglo - die uitvinder van olieverf was nie, was Jan van Eyck 'n voorstander van die nuwe medium en gebruik dit om werke van groot realisme en klein besonderhede te skep.  Die twee kulture beïnvloed mekaar en leer van mekaar, maar die skilderkuns in Nederland bly meer gefokus op teksture en oppervlaktes as die geïdealiseerde komposisies van Italië. 
In Noord -Europese lande het Gotiese argitektuur die norm gebly, en die gotiese katedraal is verder uitgebrei.  In Italië, aan die ander kant, het argitektuur 'n ander rigting ingeslaan, ook hier geïnspireer deur klassieke ideale. Die kroning van die tydperk was die Santa Maria del Fiore in Florence, met Giotto se kloktoring, Ghiberti se doophekke en Brunelleschi se katedraalkoepel van ongekende omvang. 
Die belangrikste ontwikkeling van laat -Middeleeuse literatuur was die opkoms van die volkstale.  Die volkstaal was in Engeland sedert die 8ste eeu en Frankryk sedert die 11de eeu in gebruik, waar die gewildste genres die chanson de geste, troubadour -lirieke en romantiese epos of die romanse was.  Alhoewel Italië later besig was om 'n inheemse letterkunde in die volksmond te ontwikkel, was dit hier die belangrikste ontwikkelings van die tydperk. 
Dante Alighieri's Goddelike komedie, wat in die vroeë 14de eeu geskryf is, het 'n Middeleeuse wêreldbeskouing saamgevoeg met klassieke ideale.  'n Ander promotor van die Italiaanse taal was Boccaccio met syne Decameron.  Die toepassing van die volksmond het nie Latyn verwerp nie, en Dante en Boccaccio het baie sowel in Latyn as Italiaans geskryf, net soos Petrarch later (wie se Canzoniere het ook die volksmond bevorder en wie se inhoud as die eerste moderne lirieke gedigte beskou word).  Saam vestig die drie digters die Toskaanse dialek as die norm vir die moderne Italiaanse taal. 
Die nuwe literêre styl het vinnig versprei, en in Frankryk het dit skrywers soos Eustache Deschamps en Guillaume de Machaut beïnvloed.  In Engeland het Geoffrey Chaucer gehelp om Middelengels as literêre taal te vestig met syne Canterbury Tales, wat 'n wye verskeidenheid vertellers en verhale bevat (insluitend sommige vertaal uit Boccaccio).  Die verspreiding van volksliteratuur bereik uiteindelik tot Bohemen en die Baltiese, Slawiese en Bisantynse wêrelde. 
Musiek was 'n belangrike deel van die sekulêre en geestelike kultuur, en op universiteite was dit deel van die quadrivium van die liberale kunste.  Vanaf die vroeë 13de eeu was die dominante heilige musiekvorm die motet, 'n komposisie met teks in verskeie dele.  Vanaf die 1330's en later ontstaan ​​die polifoniese styl, wat 'n meer komplekse samesmelting van onafhanklike stemme was.  Polifonie was algemeen in die sekulêre musiek van die Provençaalse troubadours. Baie hiervan was die slagoffer van die Albigensiese kruistog uit die 13de eeu, maar hulle invloed het die pouslike hof in Avignon bereik. 
Die belangrikste verteenwoordigers van die nuwe styl, waarna dikwels verwys word as ars nova in teenstelling met die ars antiek, was die komponiste Philippe de Vitry en Guillaume de Machaut.  In Italië, waar die Provençaalse troubadours ook skuiling gevind het, gaan die ooreenstemmende tydperk onder die naam trecento, en die voorste komponiste was Giovanni da Cascia, Jacopo da Bologna en Francesco Landini.  Prominente hervormer van Ortodokse Kerkmusiek uit die eerste helfte van die 14de eeu was John Kukuzelis, en hy het ook 'n notasiestelsel bekendgestel wat in die daaropvolgende eeue wyd op die Balkan gebruik is.
Op die Britse Eilande is toneelstukke in ongeveer 127 verskillende dorpe gedurende die Middeleeue vervaardig. Hierdie volksmond Mystery -toneelstukke is in siklusse van 'n groot aantal toneelstukke geskryf: York (48 toneelstukke), Chester (24), Wakefield (32) en Onbekend (42). 'N Groter aantal toneelstukke oorleef in hierdie tydperk uit Frankryk en Duitsland en 'n soort godsdienstige dramas is in bykans elke Europese land in die laat Middeleeue opgevoer. Baie van hierdie toneelstukke bevat komedie, duiwels, skurke en narre. 
Morele toneelstukke het omstreeks 1400 as 'n duidelike dramatiese vorm ontstaan ​​en floreer tot 1550, 'n voorbeeld daarvan Die Kasteel van Volharding, wat die mensdom se vordering van geboorte tot die dood uitbeeld. 'N Ander bekende sedespel is Elke man. Elke mens ontvang die dagvaarding van die dood, sukkel om te ontsnap en laat hom uiteindelik by die noodsaaklikheid. Onderweg word hy verlate deur Kindred, Goods en Fellowship - slegs Good Acts gaan saam met hom graf toe.
Aan die einde van die laat Middeleeue het professionele akteurs in Engeland en Europa begin verskyn. Richard III en Henry VII het albei klein maatskappye van professionele akteurs onderhou. Hulle toneelstukke is opgevoer in die groot saal van 'n edelmanskoshuis, dikwels met 'n verhoogde platform aan die een kant vir die gehoor en 'n 'skerm' aan die ander kant vir die akteurs. Ook belangrik was Mummers se toneelstukke wat tydens die Kerstyd opgevoer is en hofmaskers. Hierdie maskers was veral gewild tydens die bewind van Henry VIII, wat 'n House of Revels laat bou en 'n Office of Revels in 1545 stig. 
Die einde van die Middeleeuse drama het ontstaan ​​as gevolg van 'n aantal faktore, waaronder die verswakkende mag van die Katolieke Kerk, die Protestantse Hervorming en die verbod op godsdienstige toneelstukke in baie lande. Elizabeth I verbied alle godsdienstige toneelstukke in 1558 en die groot siklusse is in die 1580's stilgemaak. Net so is godsdienstige toneelstukke verbied in 1539 in Nederland, die pouslike state in 1547 en in Parys in 1548. Die afskaffing van hierdie toneelstukke vernietig die internasionale teater wat daar bestaan ​​het en dwing elke land om sy eie vorm van drama te ontwikkel. Dit het dramateurs ook tot sekulêre onderwerpe gewend en die herlewende belangstelling in die Griekse en Romeinse teater het hulle die perfekte geleentheid gebied. 
Na die Middeleeue Redigeer
Na die einde van die laat Middeleeue het die Renaissance vanuit die suid -Europese streek ongelyk versprei oor kontinentale Europa. Die intellektuele transformasie van die Renaissance word beskou as 'n brug tussen die Middeleeue en die Moderne era. Europeërs sou later 'n era van wêreldontdekking begin. Gekombineer met die instroming van klassieke idees, was die uitvinding van drukwerk wat die verspreiding van die gedrukte woord vergemaklik en die demokratisering van leer moontlik gemaak het. Hierdie twee dinge sou tot die Protestantse Hervorming lei. Europeërs het ook nuwe handelsroetes ontdek, soos die geval was met Columbus se reis na die Amerikas in 1492, en Vasco da Gama se omseiling van Afrika en Indië in 1498. Hulle ontdekkings het die ekonomie en mag van Europese nasies versterk.
Teen die einde van die 15de eeu het die Ottomaanse Ryk oral in Suidoos -Europa gevorder, uiteindelik die Bisantynse Ryk verower en die beheer oor die Balkanstate uitgebrei. Hongarye was die laaste bastion van die Latyns -Christelike wêreld in die Ooste, en het geveg om sy heerskappy oor 'n tydperk van twee eeue te behou. Na die dood van die jong koning Vladislaus I van Hongarye tydens die Slag van Varna in 1444 teen die Ottomane, is die koninkryk in die hande van graaf John Hunyadi, wat die regent-goewerneur van Hongarye geword het (1446-1453). Hunyadi word beskou as een van die mees relevante militêre figure van die 15de eeu: Pous Pius II het hom die titel van Athleta Christi of kampioen van Christus omdat dit die enigste hoop was om die Ottomane te weerstaan ​​om na Sentraal- en Wes -Europa te vorder.
Hunyadi slaag tydens die beleg van Belgrado in 1456 teen die Ottomane, die grootste oorwinning teen daardie ryk in dekades. Hierdie stryd het 'n ware kruistog teen die Moslems geword, aangesien die kleinboere gemotiveer is deur die Franciskaanse monnik Sint Johannes van Capistrano, wat uit Italië afkomstig was van die Heilige Oorlog. Die effek wat dit in daardie tyd geskep het, was een van die belangrikste faktore wat gehelp het om die oorwinning te behaal. Die voortydige dood van die Hongaarse Heer het Pannonia egter weerloos en in chaos gelaat. In 'n uiters ongewone gebeurtenis vir die Middeleeue, is Hunyadi se seun, Matthias, deur die adel tot koning van Hongarye verkies. Vir die eerste keer is 'n lid van 'n aristokratiese familie (en nie uit 'n koninklike familie nie) gekroon.
Koning Matthias Corvinus van Hongarye (1458–1490) was een van die prominentste figure van die tydperk en het veldtogte na die Weste gerig en Boheme verower in antwoord op die pous se oproep om hulp teen die Hussitiese protestante. By die oplossing van politieke vyandighede met die Duitse keiser Frederik III van Habsburg het hy ook sy westelike gebiede binnegeval. Matthew het die Swart leër van huursoldate gereël wat as die grootste leër van sy tyd beskou is. Met behulp van hierdie kragtige instrument het die Hongaarse koning oorloë teen die Turkse leërs gelei en die Ottomane tydens sy bewind gestop. Na die dood van Matteus, en met die einde van die Swart Leër, het die Ottomaanse Ryk sterk geword en was Sentraal -Europa weerloos. In die Slag van Mohács vernietig die magte van die Ottomaanse Ryk die Hongaarse leër en Louis II van Hongarye verdrink in die Csele Creek terwyl hy probeer ontsnap. Die leier van die Hongaarse weermag, Pál Tomori, is ook in die geveg dood. Dit word beskou as een van die laaste gevegte van die Middeleeue.
Ku Klux Klan Geweld in die Suide
Vanaf 1867 het swart deelname aan die openbare lewe in die suide een van die mees radikale aspekte van heropbou geword, aangesien swart mense verkiesing gekry het vir suidelike staatsregerings en selfs vir die Amerikaanse kongres. Die Ku Klux Klan het hom toegewy aan 'n ondergrondse veldtog van geweld teen Republikeinse leiers en kiesers (beide swart en wit) in 'n poging om die beleid van radikale heropbou om te keer en wit oppergesag in die Suide te herstel. Soortgelyke organisasies soos die Knights of the White Camelia (wat in 1867 in Louisiana van stapel gestuur is) en die White Brotherhood is in hierdie stryd aangesluit.
Ten minste 10 persent van die swart wetgewers wat tydens die grondwetlike konvensies van 1867-1868 verkies is, het tydens heropbou slagoffers geword van geweld, waaronder sewe wat dood is. Wit Republikeine (bespot as "petpetgers " en "scalawags ") en Swart instellings soos skole en kerke — simbole van Swart outonomie — was ook teikens vir Klan -aanvalle.
Teen 1870 het die Ku Klux Klan takke in byna elke suidelike deelstaat. Selfs op sy hoogtepunt, spog die Klan nie met 'n goed georganiseerde struktuur of duidelike leierskap nie. Plaaslike Klan -lede dra gereeld maskers en geklee in die handtekening van die lang wit mantels en kappies van die organisasie en doen gewoonlik hul aanvalle snags, op hul eie, maar ter ondersteuning van die algemene doelwitte van die verslaan van radikale heropbou en die herstel van wit oppergesag in die Suid. Klan -aktiwiteit floreer veral in die streke van die Suide, waar swart mense 'n minderheid of 'n klein meerderheid van die bevolking was, en in ander lande relatief beperk. Onder die berugste gebiede van die Klan -aktiwiteit was Suid -Carolina, waar 500 gemaskerde mans in Januarie 1871 die gevangenis van die Unie -land aanval en agt swart gevangenes lynch.
Die Poitiers -veldtog (1355–56)
Vyandighede tussen Frans en Engels het weer uitgebreek in 1355. Edward die Swart Prins, oudste seun van Edward III, het in September in Bordeaux geland en Languedoc verwoes tot by Narbonne. In Oktober het 'n ander Engelse leër by Artois ingeloop en John se leër in Amiens gekonfronteer. Geen verlowing het egter plaasgevind nie.
Die Swart Prins verlaat Bordeaux weer in Julie 1356 en marsjeer noordwaarts tot by die Loire met Engelse troepe onder Sir John Chandos en met Gascon -troepe onder die captal de Buch, Jean III de Grailly. Edward se mag het minder as 7 000 man getel, maar hy was besig om die waarskynlik superieure magte van Johannes II te volg. Om hierdie bedreiging die hoof te bied, het John Normandië verlaat, waar hy besig was om Navarrese vestings te verminder. Aanvanklike kontak tussen die vyandelike leërs is op 17 September 1356 oos van Poitiers gemaak, maar 'n wapenstilstand is verklaar vir 18 September, 'n Sondag. Dit het die Engelse in staat gestel om hulself te beveilig op die Maupertuis (Le Passage), naby Nouaillé suid van Poitiers, waar ruigtes en moerasse die samevloeiing van die Miosson- en Clain -riviere omring het. Vergeet van die lesse van Crécy, het die Franse 'n reeks aanvalle geloods waarin hul ridders, vasgeval, 'n maklike doelwit geword het vir die boogskutters van die Swart Prins. Johannes II self het die laaste Franse aanklag gelei en is saam met duisende van sy ridders gevange geneem (19 September 1356). Hy is in stadige ritte na Bordeaux vervoer, waar hy aangehou is tot met sy verplasing na Engeland (April - Mei 1357).
Die einde van die Italiaanse Renaissance
Teen die einde van die 15de eeu word Italië deur die een oorlog na die ander verskeur. Die konings van Engeland, Frankryk en Spanje, saam met die pous en die Heilige Romeinse keiser, veg om die beheer van die ryk skiereiland. Terselfdertyd het die Katolieke Kerk, wat self onder skande en korrupsie beland het, 'n gewelddadige stryd teen andersdenkendes begin. In 1545 het die Raad van Trente die Romeinse Inkwisisie amptelik gestig. In hierdie klimaat was humanisme verwant aan kettery. Die Italiaanse Renaissance was verby.