10Ek het in U bly glo,
11en toe ek in my vertwyfeling besef het:
Johannes 13:1-17, 31b-35
13 Voor die viering van die paasfees het Jesus reeds geweet dat die tyd vir Hom gekom het om van hierdie wêreld af na die Vader oor te gaan. Hy het sy eie mense wat in die wêreld is, liefgehad, Hy het hulle tot die uiterste toe liefgehad.
2Jesus en sy dissipels was aan tafel. Die duiwel het toe al klaar vir Judas seun van Simon Iskariot op die gedagte gebring om Jesus te verraai. 3Jesus het geweet dat die Vader alles in sy hande gegee het en dat Hy van God gekom het en na God teruggaan. 4Toe het Hy van die tafel af opgestaan, sy bokleed uitgetrek en 'n handdoek gevat en om Hom vasgemaak. 5Daarna het Hy water in 'n wasskottel gegooi en begin om sy dissipels se voete te was en dit dan af te droog met die handdoek wat Hy omgehad het.
7En Jesus antwoord hom: "Wat Ek doen, begryp jy nie noú nie, maar later sal jy dit verstaan."
12Toe Hy hulle voete klaar gewas en sy bokleed aangetrek het en weer aangesit het, sê Hy vir hulle: "Verstaan julle wat ek vir julle gedoen het? 13Julle noem My julle Leermeester en Here, en julle is reg, want Ek is dit. 14As Ek, wat julle Here en julle Leermeester is, dan julle voete gewas het, behoort julle ook mekaar se voete te was. 15Ek het vir julle 'n voorbeeld gestel, en soos Ek vir julle gedoen het, moet julle ook doen. 16Dít verseker Ek julle: 'n Slaaf is nie belangriker as sy eienaar nie, en 'n gesant ook nie belangriker as die een wat hom gestuur het nie. 17Julle weet dit nou; gelukkig is julle as julle dit ook doen."
19Broers, ons het dus nou deur die bloed van Jesus vrye toegang tot die heiligdom, 20en dit op 'n weg wat nuut is en na die lewe lei. Hierdie weg het Hy vir ons gebaan deur die voorhangsel heen, dit is deur sy liggaam. 21En terwyl ons Hom ook as groot priester oor die huis van God het, 22laat ons tot God nader met 'n opregte hart en met volle geloofsekerheid. Ons harte is immers gereinig van 'n skuldige gewete, en ons liggame is gewas met skoon water. 23Laat ons styf vashou aan die hoop wat ons bely, want God is getrou: Hy doen wat Hy beloof het. 24Laat ons ook na mekaar omsien deur mekaar aan te spoor tot liefde en goeie dade. 25Ons moenie van die samekomste van die gemeente af wegbly soos party se gewoonte is nie, maar mekaar eerder aanmoedig om daarheen te gaan, en dit des te meer namate julle die oordeelsdag sien nader kom.
Die brief is gerig aan huisgemeentes in Italië
Die brief-boodskap aan die Hebreërs word geskrywe aan huisgemeentes in 'n stad in Italië, waarskynlik Rome. Dit is 'n "Boodskap van aansporing" of 'n "Boodskap van bemoediging" (hfst. 13:22) aan 'n diverse groep gelowiges wat onder baie druk verkeer.
Hierdie gelowiges het tot bekering gekom deur die werk van eerstehandse getuies van die boodskap van Jesus (hfst. 2:3;13:7). Hulle was veral Jode (vgl. die titel: "Aan die Hebreërs", hoewel dit eers later bygevoeg is), goed bekend met die Joodse geloof en tradisies, maar het waarskynlik ook gelowiges uit die heidene in hulle geledere gehad ("dié wat van Italië is" – hfst. 13:24).
Die gelowiges het traag geword om te luister weens teenstand
Hoewel hierdie gelowiges die verligting van die Heilige Gees en die "goeie woord van God gesmaak het" (hfst. 6:4-5), het hulle ironies genoeg "traag geword om te luister" (hfst. 5:11) en onder andere 'n "behoefte aan melk en nie vaste kos nie" (hfst. 5:12) gehad.
Hoekom? Dit is duidelik dat hulle baie teenstand in die gemeenskap ervaar het: 'n "geweldige stryd van lyding". Hulle is nie net "deur beledigings en verdrukking openlik bespotlik gemaak" nie, maar daar is ook vroeër op hulle besittings beslag gelê (hfst. 10:32-36 – keiser Claudius het in 49 n.C. Joodse Christene uit Rome verdryf). Baie van die gelowiges het dus die gevaar geloop om weens hierdie volgehoue druk uit die publieke gemeenskap van die geloof en die geloofsgemeenskap afvallig te raak.
Een van hulle geestelike leiers bemoedig hulle met die skrywe
Die skrywer, wat een van hulle eie leiers was (vgl. die "ons" in hfst. 13:17-19 en dat hy binnekort na hulle teruggebring wil word), kom sy pastorale en geestelike verantwoordelikheid teenoor hulle na met dié brief-boodskap, soos dit uit die slotgedeelte blyk ("aanvaar hierdie boodskap van aansporing, want ek het maar kortliks vir julle geskryf" – hfst. 13:22). Dit is egter só goed saamgestel dat dit eintlik die karakter van 'n goed uitgewerkte preek of selfs teologiese bydrae aanneem.
Nie dat ons weet wie dié skrywer-prediker was nie of waar hy op dié stadium was nie. Dit kon nie Paulus gewees het nie, hoewel die skrywer wel met Paulus se werkkring bekend was. Hy ken bv. vir Timoteus (hfst. 13:23). Benewens die feit dat Paulus nie 'n leier van een van die gemeentes in Rome/Italië was nie, verskil die taal, woordeskat, styl en teologiese beklemtonings van hierdie brief net te veel met dié van Paulus se ander briewe. Dit bevat bv. van die beste Grieks in die hele NT en het 169 woorde wat nét hier in die NT voorkom (Lane, Word kommentaar). Hy haal ook meer letterlik uit die OT (LXX – Griekse vertaling) aan as wat Paulus doen. Die skrywer het verder volgens eie getuienis nie eerstehands na die Here Jesus geluister nie (hfst. 2:3) waarvan Paulus wel getuig het (Gal. 1:11-17).
Die name van onder andere Barnabas, Apollos (Luther se voorkeur), en Silvanus (Paulus se medewerker) word deur van die ou kerkvaders en geleerdes deur die eeue voorgestel as skrywers, maar geen historiese sekerheid is daaroor moontlik nie. Sommige stel ook Paulus se medewerker Priscilla voor (Hand 18; Rom 16:13; 1 Kor. 16:19; 2 Tim. 4:19 – in die laaste drie tekste word sy eintlik Prisca genoem; Priscilla was 'n verkleinwoord van haar naam). Maar, volgens hfst. 11:32 was die skrywer manlik, afgelei uit die manlike vorm van die deelwoord: "om te vertel" in Grieks wat na die skrywer verwys.
Moenie vasgevang word deur buitengewone of basiese dinge, ook nie deur Joodse gebruike nie
Hoe dit ook al sy, uit hierdie skrywer se boodskap blyk dit dat sommige van die gemeentelede hulle toevlug begin soek het in óf:
buitengewone ervarings, waarskynlik in hulle geval veral rondom die verering van engele – daarom die beklemtoning van Jesus se uitsonderlike posisie "hoog bo die engele verhef". Hy is immers nie een van hulle nie, maar een met God: "U troon, o God, is vir ewig en ewig." (hfst. 1-2);
die grondbeginsels van die Christelike prediking: die basiese dinge, ironies genoeg hier as "melk" beskryf – daarom die afwysing van 'n vassteek by bv. dinge soos die doop en handoplegging, en die aanmoediging om eerder op geestelike volwassenheid in terme van leer en lewe te fokus (hfst. 6), d.w.s. "vaste kos";
die Joodse gebruike van die wet – daarom die afwysing van bv. die reinigingsrites en reëls rondom kos en drank en die aanmoediging om eerder op die lewende verhouding met God te fokus (hfst. 9-10; 13:9).
Moenie afvallig word nie
Die grootste probleem was egter dat sommige van hulle doodgewoon afvallig begin word het, en in ongeloof (hfst. 3:12 – "'n bose hart van ongeloof"), sonde (hfst. 3:13), ongasvryheid (hfst. 13:2), seksuele wanpraktyke (hfst. 13:4), geldgierigheid (hfst. 13:5), en nog allerlei vreemde leringe (hfst. 13:9) verval het. Hierdie mense het daarom hulle leiers teengestaan (hfst. 13:7,17) en onbarmhartig teenoor die wyer gemeenskap geraak (hfst. 13:16).
Fokus op God se werk in julle lewe
Daarom lê die skrywer van Hebreërs daarop klem dat hulle weer die werk van God in hulle lewe moet erken:
die lewende verhouding met Jesus Christus, die Leidsman en Voleinder van die geloof (hfst. 1:2; 2:1; 10:19-22; 12:2),
die dinamiese werk van die Heilige Gees (hfst. 2:4; 3:7),
die krag van die Woord van God (hfst. 4:12),
die aanmoediging van hulle onderlinge byeenkomste (hfst. 10:23-25), en
die inspirasie van hulle onderlinge aansporing (hfst. 3:13: "elke dag"!; 12:14-17; 13:1-6), sowel as
die boodskap en werk van hulle leiers (hfst. 13:7-9,17).
Dít is die dinge waarop elke gelowige in hierdie gemeente moet fokus, sê die skrywer. Daarin lê die krag van God opgesluit. Daardeur word sy krag in hulle lewe oopgesluit. Dit is die geloofsbeginsels waaraan hulle hul moet hou.
Luister na die Skrif en die prediking
Met talle aanhalings en voorbeelde uit die skat van die Ou Testament boodskap – 'n boodskap waarmee hulle duidelik bekend was – begrond die skrywer sy boodskap en bemoedig hulle met die evangelie van Jesus as die Leidsman van ons verlossing sowel as die Apostel en Hoëpriester van ons belydenis. Daarmee word hulle aan die Skrif verbind soos dit deur die prediking aan hulle voorgehou word.
Hulle word opgeroep om almal saam te waak daarteen dat geeneen van hulle van die lewende God afvallig word nie. Hulle moet styf vashou aan hulle belydenis en hulle verlossing – leer en lewe – en voortdurend met vrymoedigheid in gebed die troon van genade nader.
Fokus op geestelike volwassenheid
Hulle word dus opgeroep tot geestelike volwassenheid, om nie langer te fokus op die eerste beginsels van die geloof in Christus nie – "die bekering van dooie werke, van geloof in God, van dooponderrig, oplegging van hande, opstanding uit die dood en van ewige oordeel" (hfst. 6:1-3) – maar die wedloop wat vir hulle voorlê met volharding te hardloop, hul oog gevestig op Jesus die Leidsman en Voleinder van hulle geloof (hfst. 12:1-2). Gasvryheid, meelewendheid, mededeelsaamheid, gehoorsaamheid en onderlinge onderdanigheid moet hulle gemeentelike lewe kenmerk. God belowe immers dat Hy hulle sal toerus met alles wat goed is, sodat hulle sy wil kan doen (hfst. 13).
In die vorige perikoop het die skrywer gefokus op Jesus wat ons heilig maak eens en vir altyd. Die skrywer het aangehak by wyse van vergelyking aan by die offerkultus van die OT wat sy waarde gehad het, maar nooit die aanbidders tot volmaaktheid kon bring nie. Die offers van die OT kultus kon nie die besef van sonde uitwis nie, iets wat inderdaad moontlik is in die nuwe bedeling wat Jesus gebring het.
Die besef van sonde is dus uit God se geheue weggeneem deur die offer van Jesus … dit is die omvattende betekenis van hierdie boodskap. Dít is waarom daar ook nie meer 'n offer vir ons sondes nodig is nie, want die vergifnis wat Jesus gebring het, het God se geheue vir ons sonde uitgewis: "Ek sal glad nie meer aan hulle sondes en aan hulle wettelose dade dink nie."
Laat ons die heiligdom ingaan met vrymoedigheid
Die skrywer rond dan die tema af wat hy in hfst. 5 begin het deur die geloofsgemeenskap op te roep om nie vas te val by die basiese prediking oor Christus nie – die "melk" van "die bekering van dooie werke, van geloof in God, van dooponderrig, oplegging van hande, opstanding uit die dood en van ewige oordeel" (6:1-2) – en eerder te fokus op die "vaste kos" van onder andere "die boodskap van regverdiging", "die aanvoeling, deur gewoonte geoefen, om te kan onderskei tussen goed en kwaad" (5:13-14) en "die volle sekerheid van die hoop" op God se beloftes (6:11).
Laat ons tot God nader met vrymoedigheid
Die onderwerp wat hy nou aanraak, is die feit dat ons vrymoedigheid het om met God gemeenskap te hou: "ons het dus vrymoedigheid deur die bloed van Jesus om in te gaan na die heiligdom langs 'n nuwe en lewende weg wat Hy vir ons geopen het." Soos Paulus op soortgelyke wyse aan die Efesiërs skryf, het ons dus in Jesus Christus "deur ons geloof sekere en vrymoedige toegang tot God" (Ef. 3:12).
Dit is dus nie genoeg om mense by geloofsekerheid uit te bring nie, hoe belangrik dit ook al is by die begin van die pad met God. Geestelike groei kom wanneer ons vrymoedigheid voor God eksponensieel toeneem soos ons al hoe meer die voorreg om met Hom gemeenskap te hou, benut (10:22), in alles fokus daarop om sy wil te doen (10:36) en so te groei in die geloof wat lei tot behoud van die lewe (of "siel" – 10:39).
Die volwasse wordende geestelike lewe bestaan dus uit 1) persoonlike toewyding, 2) aansporing en bemoediging van medelowiges tot liefde en goeie dade, sowel as 3) gereëlde samekomste as geloofsgemeenskap. Dít is die dinge wat ons vrymoedigheid in die teenwoordigheid van die Here bevorder en ons in staat stel om die beloftes wat Hy vir ons in vervulling wil laat gaan, in ontvangs te neem.
In die lig van die omvattende voorsiening wat Jesus Christus vir elkeen van God se kinders gemaak het om gemeenskap met God te geniet, is dit geen wonder dat die skrywer hulle oproep om met vrymoedigheid self die heiligdom van God in te gaan. Die pad is oop en niks moet ons verhinder om in hierdie gemeenskap te volhard nie. Trouens, ons moet mekaar voortdurend daartoe aanmoedig. Enigiets minder sal dislojaal wees aan dié Een wat sy lewe daarvoor gegee het.
Toetrede: Lied 379 of VONKK 28 of F207
Kruiswoorde van Jesus
Lied 384 of VONKK 14
Slotsang: Lied 391 of VONKK of F91.
F207. U Het U Heerlikheid, O Heer
Voorganger (V): Psalm 22:2-6.
V: Psalm 22:7-9.
V: Psalm: 22:10-16.
V: Psalm 22:17-22.
V: Psalm 22:23-32.
Lied 383 "Die Heiland sterf; die dag word duister"
(RUBRIEK: Flam – Lydenstyd / Lof) Oorspronklike titel: You laid aside Your majesty Teks en musiek: Noel Richards
Afrikaanse vertaling: Hanneke en Faani Engelbrecht © 2006 © 1985 Thankyou Music (Fil 2:5-11)
1 Petrus 2:24 Teks: Jannie Hougaard 2003 © Melodie: JOANIE – Francé Ludik 2003 © © 2009 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media)
RUBRIEK: Meditatief – Skuldbelydenis en Genadeverkondiging / Nagmaal / Lydenstyd
Betrek mense van verskillende ouderdomme deur die hele diens, om bv. van die skriflesings te doen, aan die Nagmaalstafel te sit, die tekens uit te deel, ens.
Gebruik hierdie tyd om die verhaal van Jesus se kruisiging te vertel. Jy kan videos gebruik, soos:
Wild Bible vertelling van kruisiging.
Die pragtige "Jesus Storybook Bible" (beskikbaar op Kindle) is aangrypend en heeltemal die moeite werd om aan te skaf! Daar is ook video-weergawes van elke hoofstuk beskikbaar. Jy kan Hoofstuk 39 "The Sun stops shining" vir $1.99 aankoop.
Hier is 'n inkleurprent wat kinders kan inkleur tydens die preek. Jy kan hulle dalk vra om dit na die preek vir die gemeente te kom wys. Moedig hulle aan om na die preek te luister terwyl hulle inkleur – dis nie toestemming om nie te luister nie!
"Jong held wen talle harte!" As daar ten tye van Jesus se dood koerante in Jerusalem was, sou dit die opskrif wees wat mens nié op koerante se voorblaaie sou sien nie. Só skryf die teoloog NT Wright. Toe Jesus van Nasaret die verskriklike dood deur kruisiging aan die hand van Romeinse soldate gesterf het, het niemand gedink Hy is 'n held nie. Niemand het gedink sy dood is 'n oorwinning, of dat hy 'n heldhaftige martelaar was uit wie se sterwe goeie gevolge vir die wêreld sou spruit nie.
Sy volgelinge was ook nie 'n dinamiese beweging nie. As hy 'n beweging wou begin, is dit saam met Hom dood. Nog 'n voortvarende jong leier het hom teen Rome vasgeloop. Ja, dis waarmee Rome so goed was. Om moeilikheidmakers wreed te laat sterf en bewegings in die kiem te smoor.
Behalwe, in Jesus se geval, was die kruis die geboorte van 'n nuutgemaakte wêreld. Toe Jesus se volgelinge in die lig van wat kort na die kruis gebeur het, op die kruisgebeure terugkyk, het hulle met 'n skokkende aanspraak gekom. Die aanspraak was, soos teoloog NT Wright skryf, dat Jesus se kruis 'n revolusie ontketen het. Jesus het die wêreld verander. Teen sononder, op Goeie Vrydag, nadat Jesus sy laaste asem uitgeblaas het, was die wêreld 'n ander plek. Niks sou weer dieselfde wees nie.
Dit was omdat God in Jesus, en in sy sterwe, aan die werk was. "Goeie Vrydag," sê NT Wright, "is die dag waarop God se wêreldwye revolusie begin."
Waarom dink die skrywers van die Nuwe Testament met soveel vreugde aan Jesus se dood? Waarom is dit vir mense 'n bron van lewe? Omdat Jesus se dood die versoening tussen God en wêreld is, en die pad na God se volkome herstel van God se skepping, mense ingesluit, moontlik maak.
Vandag gaan ons nie op al die fasette van hierdie wonderlike boodskap ingaan nie. Ons gaan veral fokus op die aspekte van die vreugde oor Jesus se dood soos ons spesifieke teks dit uitlig.
'n Volkome offer vir ons sonde
Ons teks beklemtoon in vers 17 dat God, op grond van Christus se offer aan die kruis, nooit meer aan ons sondes en oortreding dink nie. Dit is omdat Christus se offerdood die volkome versoening vir ons sondes is. Vers 18: "Waar die sondes vergewe is, is geen offer daarvoor meer nodig nie."
Waarom is dit goeie nuus? Verbeel jou jy is 'n Joodse man of vrou wat in die Ou Testament, ten tye van die tempel, leef. Jy gaan vandag weer tempel toe, weer om 'n offer te bring vir jou skuld. Jy hoor weer die offerdiere, jy betaal weer verhoogde pryse vir 'n geskikte offerdier en dan stap jy vorentoe. Jy sien weer die priesters wat reeds by die altaar staan met ander offerdiere, wat weer vir jou en ander se skuld gegee word. Jy sien weer hoe die priester jou offerdier verbrand en hoor weer hoe jou skuld vergewe is.
Dan stap jy weg. Maar weer met die gevoel dat alles nog nie heeltemal pluis is nie, dat wat hier gebeur het net gedeeltelik was, voorlopig. Met die wete dat jy waarskynlik weer binnekort deur die ritueel moet gaan, want om een of ander rede bly jy sukkel om te doen wat God wil, sukkel jy om Hom te volg. Asof wat God vra net nie wil insink in jou hart nie.
Geen gerusstelling nie
Vanaf hoofstuk 10:11 vertel die Hebreërbriefskrywer hoe hierdie ou offerstelsel geen finale gerusstelling vir mense kon bring nie. Hy wys op die duidelike verskil tussen die priesters en offers van die ou verbond en Jesus Christus, die Priester van die nuwe verbond. Een van die verskille is dat die priester staan en offer, terwyl Jesus sit nadat Hy Homself geoffer het (verse 11-12). Die priesters se werk moet daagliks voortgaan, terwyl Jesus se werk (sy offer) klaar en afgehandel is.
Die priesters bring daagliks dieselfde offers, oor en oor, offers wat nie werklik effektief is nie. Jesus het egter net een offer gebring, wat volkome effektief en finaal is.
Goeie Vrydag is dus die goeie nuus dat Christus ons wat Hom volg vir eens en altyd volkome met God versoen het. Die goeie nuus is dat niks verder nodig is nie, dat mens nooit weer deur die herhaling van een of ander offerstorie hoef te gaan nie. Ons is werklik vergewe en vry is, vir altyd.
Hierdie boodskap kan vir ons so bekend raak, dat ons die radikale aard daarvan mis. Op 'n eenmalige manier, op 'n Vrydag in Jerusalem, toe almal teen die Gesalfde van God saamgespan en Hom gekruisig het, het God se Gesalfde 'n volkome en finale offer vir ons sonde gebring.
Die geloof in Jesus, wat God in ons werk, is die leë hande wat ons uitsteek om hierdie volkome verlossing te omhels en 'n werklikheid in ons lewens te laat word. Ons hoef dit nie te verdien nie, dit word gegee. Ons hoef God nie eers te plesier om dit te ontvang nie. Ons hoef onsself nie eers te verbeter nie. Ons steek net ons sondige hande uit.
Die vrug van Christus se volkome offer is dat ons die heiligdom, dit is die teenwoordigheid van God, met "vrye toegang" (vers 19) kan betree. Die Ou Afrikaanse vertaling vertaal met "vrymoedigheid". Die Griekse woord is "parrésia"
Prof. Dirkie Smit verduidelik dat parrésia 'n objektiewe en subjektiewe betekenis het. Ons het – objektief – vrye toegang tot God, die deur staan in Christus oop. Niks verhinder meer dat ons by God kan uitkom nie. Subjektief moet ons dan vrymoedigheid neem om deur daardie deur te gaan, in gemeenskap met God te lewe.
Vir Hebreërs is die objektiewe betekenis verskriklik belangrik. Christus se offerbloed het die deur oopgemaak. Christus is ons vrymoedigheid. Ons het in onsself geen regte of gronde om op te steun nie. Ons verkry hierdie toegang op grond van Christus se volmaakte offer aan die kruis.
Hebreërs moedig ons aan om hierdie reg – subjektief – te gebruik. In vers 22 sê hy: "Laat ons tot God nader…"
Moenie wegbly nie
Aangesien Christus ons volkome vergifnis en vrye toegang tot God skenk, moet ons nie laks wees nie. Ons moet dit toe-eien en dit gebruik. Daarom bestaan die laaste gedeelte van ons teks aan aanmoedigings om dit wat aan ons geskenk is, te gebruik:
Laat ons tot God nader met 'n opregte hart en met volle geloofsekerheid. Ons harte is immers gereinig van 'n skuldige gewete, en ons liggame is gewas met skoon water. (22)
Laat ons styf vashou aan die hoop wat ons bely, want God is getrou: Hy doen wat Hy beloof het. (23)
Laat ons ook na mekaar omsien deur mekaar aan te spoor tot liefde en goeie dade. (24)
Ons moenie van die samekomste van die gemeente af wegbly soos party se gewoonte is nie, maar mekaar eerder aanmoedig om daarheen te gaan, en dit des te meer namate julle die oordeelsdag sien nader kom (25).
Dit is soos 'n lewe lyk wat gebou is op die Rots, Jesus Christus. Dit is 'n lewe wat gebou is op gemeenskap met God, en ook gemeenskap met medegelowiges. Christus red immers nie net individue nie, maar bind deur sy redding individue saam tot familie van God en familie van mekaar.
Mag ons vandag opnuutversterk word deur wat Christus vir ons gedoen het, en leer om vanuit Christus se groot verlossingsdade te lewe.
Só word ons deel van die lewensvernuwende revolusie wat die jong held, Jesus Christus, een maal op 'n Goeie Vrydag begin het.
OF voorbidding aan die hand van die kruiswoorde – sien Woord en Fees.
VONKK 14 Hy Het Self Ons Sondes
Lied 391 "Vervul, o Heer, my hart" of
VONKK 55 Jesus, Toe U Mens Geword Het of
F91. U Genade Vir My Is Genoeg
V: Dit is volbring!
V: Ons gaan hiervandaan in stilte huis toe. [Die stilte is 'n herinnering aan die onvoltooidheid – ons het vandag Jesus se kruisdood herdenk, maar dit is nie die einde nie. Sondag lê voor!]