Voortrekkermonument steeds ŉ trekpleister vir jonk en oudDie Voortrekkermonument in Pretoria. Foto: Carla van der Spuy Nadat die bekende Voortrekkermonument in Groenkloof in Pretoria onlangs om die verkeerde redes in die nuus was weens misdaadvoorvalle op die terrein, het die bestuur alles in sy vermoë gedoen om die veiligheid by dié onmisbare erfenisbaken op te skerp. Nie net word daar daadwerklike pogings aangewend om besoekers se veiligheid te verseker nie, die bestuur is ook hard aan die werk om deurgaans die geriewe uit te brei en die monument ŉ trekpleister vir Suid-Afrikaners én toeriste te maak. In Mei vanjaar is ŉ groep gr. 7-Voortrekkermeisies en ŉ vroue-offisier by die Voortrekkermonument aangeval en beroof nadat hulle die aand laat op die terrein gestap het. Net die volgende oggend is die wagte by die hoofingang na die monument deur gewapende rowers beroof. In Junie vanjaar het nóg ŉ misdaadvoorval by die monument plaasgevind nadat ŉ jong vrou na bewering verkrag is in een van die badkamers op die terrein. “Ondanks die voorvalle wat hier plaasgevind het, bly die Voortrekkermonument ŉ veilige bestemming,” sê Cecilia Kruger, besturende direkteur van die Voortrekkermonument en die Erfenisstigting. “Ná die voorvalle het AfriForum gekom om die terrein te ‘vee’. Daar kon egter geen sluipslapers gevind word nie. ŉ Onafhanklike ondersoek na die bestaande veiligheidstelsel word tans uitgevoer, en talle maatreëls is reeds ingestel om die veiligheid op te skerp. Ons het ook nou ŉ kontantlose rigting ingeslaan,” sê sy. Fort Schanskop by die Voortrekkermonument. Foto: Carla van der Spuy Sy verwys na die misdaadvoorvalle op die terrein as “toevallige misdade”. “Daar is ŉ plakkerskamp reg langs ons en dan is daar mense wat vanaf die stasie se kant af onder die heining in die beboste gebied deurkruip.” Wanneer jy op die terrein stap, is daar egter om elke hoek en draai ŉ veiligheidswag te sien. “Ons sekuriteitsbegroting is seker tien keer groter as ons bemarkingsbegroting wat ŉ jammerte is aangesien ons nie ŉ sent van die staat ontvang nie,” verduidelik Kruger. Hulle sal graag wil toesien dat die Tshwane-stadsraad ŉ palissadeheining om die terrein van 250 ha oprig, maar só ŉ heining sal 8 km lank en peperduur wees. Die kanse daarvoor is dus skraal. Die Voortrekkermonument se legio bedrywighede en besienswaardighede hou dus aan om voete te lok. Kruger sê die monument het hom nog altyd van enige politieke ideologie gedistansieer en onder die grootste aantal besoekers is leerders van swart skole en Chinese toeriste. ŉ Eerlike erfenis In die jaar wat die 80ste herdenking van die hoeksteenlegging van die Voortrekkermonument plaasvind, word nog talle planne beraam om hul dienste en besienswaardighede uit te brei. “Iets moet gedoen word om die monument relevant te hou. In 1999 was dit glad nie ‘cool’ om met die monument verbind te word nie en ons het eers in 2011 Graad I- nasionale status verkry. Dit beteken vir ons baie, want dit kom daarop neer dat die monument in die nuwe Suid-Afrika erken word,” verduidelik Kruger. ‘n Ossewa by die Voortrekkermonument. Foto: Carla van der Spuy “Die Groot Trek het die verloop van die geskiedenis van die land en geografiese grense verander – of jy nou daarvan hou of nie. Ons probeer om so eerlik moontlik te wees,” sê sy. Dit is ooglopend maklik om sommer ŉ hele dag by die monument deur te bring. Die monument het in 2001 Fort Schanskop op die terrein by die stadsraad gekoop. In 2001 het die monument ook die Bloedrivier-slagveldterrein in KwaZulu-Natal oorgeneem wat verdere bestuursuitdagings bied, maar die twee terreine kan moeilik afsonderlik hanteer word. “Nêrens in die wêreld is erfenisbewaring selfonderhoudend nie. ŉ Mens kan nie ŉ onderneming daarvan maak nie. Daarom is jy baie afhanklik van en dankbaar vir skenkers. Mens moet ook voortdurend bemark,” sê Kruger. “Die geriewe is uitgebrei sodat hulle vir verskeie funksies uitverhuur kan word. Ons woon talle toerismeskoue en -vergaderings by en lewer verslag aan verskillende toerisme-organisasies om te verseker dat die monument as niewinsgewende organisasie ingelig bly rakende toerisme-aangeleenthede – dit is ons grootste bron van inkomste. “Die monument is my werk en die Erfenisstigting is my passie,” sê sy. “Die ongeveer 100 personeellede is hier vir die liefde van die saak, want ons kan nie met die salarisse daar buite meeding nie. Deur die genade het albei ons maatskappye 20 jaar lank oorleef.” ‘n Standbeeld van Danie Theron by Fort Schanskop by die Voortrekkermonument. Foto: Carla van der Spuy Permanente huurders van die restaurant en die winkeltjie help ook met inkomste. Die perderitte is geprivatiseer en daar is fietsroetes, drafroetes en buitemuurse kompetisies. Met die gospelsanger, Dr Tumi, se vertoning op 1 September vanjaar was die groot amfiteater weer met derduisende aanhangers volgepak. Nagenoeg 80% van die besoekers besoek die monument self. Toegangsgeld sluit ŉ hele dag se vermaak en leersame ervarings in. Nuusbriewe word ook maandeliks na die organisasies, Vriende van die Monument en Lede van die Erfenisstigting, gestuur om hulle op die hoogte van die aktiwiteite te hou. Die Vryheidspark Museum, wat volledig deur die staat gesubsidieer word, het al by Kruger-hulle kom kers opsteek. “Ons help graag,” sê sy. ŉ Leersame én prettige uitstappie “Ons probeer om die monument veeldoelig te maak,” sê Kruger. “Bring jou kind hierheen om fiets te ry. Dan sien hy die monument toevallig en so word ŉ saadjie geplant. Emosioneel gesproke is dit tog ook ŉ stukkie van ons identiteit. Dis belangrik dat mense weet wie en wat hulle is.” Opvoedkundige programme word by leerprogramme en sillabusse aangepas. Vandeesmaand is byvoorbeeld ŉ kunsuitstalling, met werk van gr. R- tot gr. 11-leerders van sowat 20 skole wat onder meer Atteridgeville en Eersterus in die Tshwane-Suid-distrik insluit, in Galery 20/20 opgerig. Dit is ŉ jaarlikse instelling. Christo Rabie en Karen Damond by ‘n kunsuitstalling by die Voortrekkermonument. Foto: Carla van der Spuy ŉ Nuwe opvoedkundige sentrum word in Oktober geopen waar kinders van die Steentydperk en rotskuns tot broodbak in buite-oonde kan leer. Daar is ook uitstallings oor voedsel en voedselpreservering. Nasionale simbole word in ŉ aangrensende gebou uitgestal. Fort Schanskop wat gedurende die Anglo-Boereoorlog beman was, word nou vir Park Acoustics-opelugmusiekkonserte gebruik. Al die oorspronklike vertrekke (kasematte) by Fort Schanskop het behoue gebly met ingangsaanwysings in Nederlands soos: Officieren en Hospitaal. In dié klein museum word portrette en borsbeelde van die Boeregeneraals ŉ diorama van ŉ konsentrasiekamp, ŉ hospitaal uit daardie tydperk en gebruiksartikels wat deur krygsgevangenes gemaak is, uitgestal. ŉ Kanon word een keer per maand tot groot vermaak van besoekende kinders afgeskiet. Kruger vertel bewaringswetgewing wat in 1999 uitgevaardig is, maak voorsiening daarvoor dat privaat individue of organisasies bedreigde erfenisse mag bewaar. Daarom het die Monument in 2002 die Erfenisstigting gestig wat ŉ museumdiens, biblioteek en argief in die Erfenissentrum op die terrein gevestig het. Die Erfenissentrum by die Voortrekkermonument. Foto: Carla van der Spuy Die Hervormde Kerk het onlangs sy argief na die Erfenissentrum verskuif en die Afrikaanse boekwinkel in die Erfenissentrum onder beheer van Hannetjie Gerber spog met ŉ groot verskeidenheid geskiedkundige boeke soos Dankie Generaal en Geliefde Verraaier, versboeke en boeke oor die Anglo-Boereoorlog. “Mense weet waar om hulle geskiedenisboeke te kom haal,” sê sy. Johan Nel, senior bestuurder: erfenishulpbronbestuur, neem besoekers op ŉ toer deur die Afrikanerbakens-uitstalling waar die politieke en kulturele geskiedenis van die Afrikaner vanaf die Anglo-Boereoorlog tot 2007 met swart-en-wit foto’s en klank weergegee word. Daar is ook foto’s van kunstenaars, skrywers, musici en feeste. Van die treffendste foto’s sluit in vyf “orrelpypies” – vyf honger armblanke Afrikaanse kinders en foto’s van die opening van die monument. Nel som dit so op: “Om jou erfenis te bewaar, moet jy jou erfenis gebruik.” Die volgende geleenthede word nog vanjaar by die Voortrekker Monument aangebied: 24 September – Erfenisfees en Antiek- en Versamelaarsmark 5–9 November – Handwerkuitstalling November tot Januarie 2019 – 1938- en 1949-memorabilia 24 November – VTM 80-padwedloop 29 November – Aandtoer deur die Voortrekkermonument Om aan te sluit en ŉ verskil te maak, skakel Vriende van die Voortrekkermonument en Bloedrivier by 012 326 6770 en die Erfenisstigting by 012 325 7885 vir meer inligting. Besoek ook die webblaaie by www.vtm.org.za en www.es.org.za.