Ramaphosa reageer ná debat oor staatsredePres. Cyril Ramaphosa tydens sy repliek op die debat oor sy staatsrede (20 Februarie 2018) Foto: Elmond Jiyane, GCIS Grondhervorming Pres. Cyril Ramaphosa het Dinsdag die land se burgers gemaan om die beplande grondhervorming te beskou as ŉ geleentheid om “wonde te genees en nie as ŉ bedreiging vir hulle of hul eiendom nie”. “Ons moet dit beskou as ŉ geleentheid en nie ŉ dreigement nie,” het Ramaphosa gesê tydens sy repliek op die debat op sy staatsrede waar verskeie LP’s argumente ten gunste van en teen grondonteiening sonder vergoeding gelewer het. “Ons moet dit beskou as iets wat ons almal kan bevry van die bitterheid en pyn maar ons die geleentheid bied om vorentoe te beweeg na die wonderlike geleenthede wat die land inhou.” Ramaphosa, wat Dinsdagoggend van Gugulethu na Athlone gestap het as deel van ŉ veldtog om ŉ gesonde leefstyl onder Suid-Afrikaners aan te moedig, het Kapenaar Cedric Alberts ontmoet. “Ek het vanoggend ŉ man ontmoet toe ek van Gugulethu na Athlone gestap het. Hy is 73 jaar oud. Hy het gesê hy en sy gesin is uit Distrik Ses verskuif en sy huis is verwoes. Tot vandag toe het hy nie ŉ huis nie, hy moet huur. Hy het gesê hy het alles verloor wat hy gehad het. Dit is ŉ pyn wat aangespreek moet word. Dit is verdeling wat genees moet word.” Ramaphosa het gesê dis ŉ pyn wat talle Suid-Afrikaners nie kan of wil vergeet nie. “Hy het al sy waardigheid verloor. Wat moet ons vir hom sê? Sy storie is ŉ duidelike voorbeeld van die pyn en skade wat deur die voormalige leiers van die land veroorsaak is. Die onteiening van grond sonder vergoeding is een van die maatreëls wat ons sal gebruik om die verspreiding van grond aan swart Suid-Afrikaners te bespoedig.” Die president het benadruk dat grondonteiening sonder vergoeding sal plaasvind op só manier dat werk, landbouvervaardiging en die ekonomie beskerm word. Op ŉ retoriese vraag van Mosiuoa Lekota, leier van die Congress of the People (Cope), oor hoe die regering sal bepaal wie “ons mense” is, teenoor die res van wie grond afgeneem sal word, het Ramaphosa na arm Suid-Afrikaners verwys. Hy het verwys na die haweloses wat op sypaadjies slaap buite die parlement en ander wat hul werk verloor het. “Dit is ons mense.” Nuwe nasionale eenheid Ramaphosa het ook ŉ beroep gedoen op nasionale eenheid om die ekonomie te laat herleef en die las van Suid-Afrika se armes te verlig. “Een ding wat ons sal verenig, is om die belang van ons mense te bevorder,” het hy gesê. Hy het alle partye wat in die parlement verteenwoordig word, gemaan om saam te werk om die swak ekonomie, armoede en werkloosheid te takel. “Daar sal groot debatte hieroor wees, maar ek benadruk dat ons moet saamstaan om hierdie doelwit van ŉ ontwikkelende staat en inklusiewe ekonomie te ondersteun.” Hy het kritiek van opposisiepartye, dat hy verlede week se staatsrede gebruik het om talle berade aan te kondig, verwerp. Die opposisiepartye het aangedui dat dié berade, insluitend een oor werkskepping, aangekondig is omdat Ramaphosa nie ŉ duidelike plan het hoe om die land te bestuur ná Jacob Zuma gedwing is om te bedank nie. Ramaphosa het aangedui het hy ŉ bloudruk in die vorm van die Nasionale Ontwikkelingsplan en gesê dis ŉ demokratiese tradisie in Suid-Afrika om ŉ groter dialoog te hê oor elke kwessie wat van kritieke belang is. Hy het gesê daar was byna 2 miljoen bydraes van die publiek toe die Grondwet twee dekades gelede opgestel is. “Dis hoe ons mense betrokke wil wees.” Berou oor Marikana Hy het ook beskuldigings, dat hy gedeeltelik verantwoordelik is vir die afsterwe van stakende myners tydens ŉ skietery by Marikana vyf jaar gelede, direk aangespreek. Hy het gesê hy sal alles in sy vermoë doen om te vergoed daarvoor. “Ek is vasberade om alles in my vermoë te doen en ek word gelei deur die wense van die gemeenskap.” Dit is die eerste keer dat Ramaphosa die kwessie in die parlement aangeroer het, alhoewel hy al vantevore in die publiek om verskoning gevra het. Die Farlam-kommissie van Ondersoek het hom skerp veroordeel vir sy rol in die slagting. Hy was nie-uitvoerende direkteur by Lonmin se platinummyne tydens die uitgerekte staking. Hy het ŉ reeks e-posse geskryf waar hy sterk optrede versoek het. Ramaphosa het in ŉ e-pos tussen Lonmin en staatsamptenare, die aand voor die slagting, die geweld by die staking as “lafhartige kriminele dade” beskryf en gesê dit moet ook só hanteer word. Hy het later verduidelik hy het dié e-pos geskryf in die lig van 10 mense wat reeds tydens die staking dood is en hy wou verdere bloedvergieting voorkom. Die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) het Ramaphosa reeds herhaaldelik veroordeel vir sy optrede tydens die staking. Die party meen hy het bloed op sy hande. Leefstyloudits op staatsamptenare Toetse om te bepaal of die leefstyl van politici en staatsamptenare met hul inkomste ooreenstem, sal binnekort algemene praktyk wees, het Ramaphosa bygevoeg. Hy het gesê die oudits sal met homself en lede van die kabinet begin. “As daar enigiets is wat talle Suid-Afrikaners graag wil sien gebeur, is dat daar leefstyloudits gedoen word op hul verteenwoordigers. Dit is iets wat ons sal doen en dit sal by die uitvoerende raad begin. Polisiehoës sal ook leefstyloudits ondergaan.” Die ANC het in 2016 gesê leefstyloudits sal gedoen word op ministers, staatsamptenare en diegene wat verantwoordelik is vir openbare ondernemings om bewerings aan te roer dat die regering versuim om op te tree teen diegene wat van korrupsie beskuldig word. Daar was sedertdien nog nie enige teken of ŉ enkele oudit gedoen is nie. Ramaphosa het ook reageer op versoeke uit die opposisie dat hy verskeie lede van die kabinet moet afdank wat hy van sy voorganger, Jacob Zuma, oorgeërf het. Verskeie kabinetslede word geïmpliseer dat hulle staatshulpbronne geplunder het. Die president het gesê indien daar ŉ kabinetskommeling is, sal dit nie in opdrag van die opposisie geskied nie. “ŉ Aankondiging sal op ŉ behoorlike tydstip gemaak word, so kom ons loop nie die pad vooruit nie. Die kwessie sal aangeroer word en ek kan julle verseker dat wanneer dit aangeroer word, sal dit baie versigtig geskied sonder enige inmenging wat ek hier aan my linkerkant hoor.”