Suid-Afrikaanse Akademie gestig – Afrikanergeskiedenis
Die taalbepaling is op 20 September 1909 vasgelê in die "South Africa Act / An Act to constitute the Union of South Africa", 'n wet van die Britse Parlement. Artikel 137 van die Uniegrondwet lui dat "both the English and Dutch languages" offisiële tale is. In die amptelike vertaling van die "Zuid-Afrika Wet" is "Dutch" met "Hollands" vertaal: "De engelse alsmede de hollandse talen zijn officiële talen van de Unie".
Waarom het daar in die taalartikel Hollands gestaan en nie Nederlands nie? Die woordkeuse was die gevolg van 'n kompromis wat aangegaan is in die stryd oor 'n groot vraag vir Afrikaners. Dit is ook gestel in die titel van 'n lesing van professor WJ Viljoen van Stellenbosch in Oktober 1906: "Wat is nu eigenlik onze taal?" Moet Afrikaans of Nederlands die kultuurtaal wees? President Steyn en generaal Hertzog het nie direk aan die stryd hieroor deelgeneem nie, maar hulle het aan die hand gedoen dat 'n Akademie gestig moes word om leiding op die gebied van taal en kultuur te gee.
Sewentien prominente Afrikaners het op 5 Januarie 1909 in Kaapstad byeen-gekom 'n paar dae voordat een van die sittings van die Nasionale Konvensie in Kaapstad gehou is. Onder hulle was voorstanders van Afrikaans soos WA Hofmeyr, doktor DF Malan en JHH de Waal, asook vegters vir Nederlands, professors A Moorrees en WJ Viljoen, advokaat FS Malan en doktor GG Cillié. Die betekenis van die benaming Hollands is deeglik bespreek en daar is ooreengekom dat Hollands die regte term is omdat dit sowel Afrikaans as Nederlands insluit. Hertzog het voorgestel – en dis gesekondeer deur Viljoen – dat 'n liggaam vir die bevordering van die "Hollandse taal en letterkunde" gestig word.
So 'n sentrale organisasie is ook die vorige jaar bepleit deur dominee Willem Postma, wat as dr O'kulis bekend was vir sy pleidooie vir Afrikaans in De Vriend des Volks. Hy het ook 'n leidende rol gespeel in die vereniging Onze Taal. Op 'n byeenkoms wat op 1 Julie 1909 in Bloemfontein begin het, is De Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst op 2 Julie gestig. Die doel daarvan was die bevordering van die "Hollandse Taal en Letteren" en die Suid-Afrikaanse geskiedenis, oudheidkunde en kuns. In die statute is verklaar dat onder Hollands verstaan word "de beide taalvormen gebruikelik in Zuid-Afrika". Die Akademie het so gehelp om die twee taalpartye te versoen.
Die benaming "Hollands" het soms verwys na Nederlands (of "Hooghollands"), soms na Afrikaans, soms na albei. Tot in die jare veertig het party leiers en koerante van Hollandssprekende en Engelssprekende Afrikaners gepraat. Afrikaner het dan beteken blankes wat in Suid-Afrika gebore is. Maar daarby kon Afrikaners ook verwys na Afrikaanssprekende blankes, 'n gebruik wat ná die 1940erjare toegeneem het. Die rasseteenstelling was aan die begin van die twintigste eeu nog skerp, en bowendien was daar tussen wit en bruin Afrikaanstaliges soveel politieke verskille dat min wit Afrikaanstaliges die bruin Afrikaanstaliges as Afrikaners sou beskou het.