Markte juig ook saam met ANC | Netwerk24
Deur Riana de Lange, Liesl Peyper en Antoinette Slabbert 12 Mei 2019 00:01
Beleggers en die rand juig saam met die ANC oor die party se besliste meerderheid in die afgelope verkiesing, maar ekonome sê die hout vir die vreugdevure is net genoeg vir die volgende paar weke.
ANC-ondersteuners in vrolike luim Woensdag buite ’n stempunt in Khayelitsha, Kaapstad. Foto: Halden Krog, AP
Hulle is dit eens: Ondanks die stewige mandaat van kiesers, moet pres. Cyril Ramaphosa gouer eerder as later sy erns wys met hervormings by sukkelende staatsbeheerde entiteite soos Eskom, ’n kleiner kabinet sonder onbeholpe ministers, en beleidsekerheid wat sake- en beleggersvertroue sal herstel.
Johann Els, hoofekonoom van die Old Mutual Investment Group, sê dis letterlik Ramaphosa se laaste kans. Buitelandse beleggers en kredietgradeerders sal Suid-Afrika nie verder blaaskans gee nie.
Moody’s is die enigste van die drie groot kredietgraderingsagentskappe wat Suid-Afrika nog op beleggingsgraad gradeer. Hulle het hul volgende graderingsbesluit vroeër uitgestel tot ná die verkiesing.
Dit beteken nie beleggers is pro-ANC nie, maar eerder dat hulle pro-stabiliteit is. Beleggers hou van bestendigheid.
Hugo Pienaar van die Buro van Ekonomiese Ondersoek
Hugo Pienaar, hoofekonoom by die Buro vir Ekonomiese Ondersoek, sê die ANC se gemaklike meerderheid is goed vir beleggersvertroue en bring die stabiliteit waarvan markte hou.
“Dit beteken nie beleggers is pro-ANC nie, maar eerder dat hulle pro-stabiliteit is. Beleggers hou van bestendigheid.”
Hy meen egter beleggers sal hulle eerder laat lei deur hoe die kabinet daar uitsien. “Gaan die president faksies moet tevrede stel? Wat is die kaliber van die ministers wat hy gaan aanstel?”
Indien Ramaphosa in die komende weke oor die eerste hekkies struikel, sal hy sukkel om beleggers te oortuig dat dié termyn van die ANC-regering regtig anders gaan wees as die voriges.
die onsekerheid oor onteiening sonder vergoeding maak beleggers senuagtig. Dit kan toekomstige belegging in veral eiendom in die land benadeel.
Pienaar sê die verkiesingsuitslae sal nie onmiddellik regstreekse buitelandse belegging (FDI) beïnvloed nie, maar eerder kapitaalvloei op kort termyn.
In die week tot 3 Mei was daar ’n uitvloei van R1 miljard aan die aandelekant. Vir die jaar tot op hede was die netto uitvloei R26,9 miljard. “Dis ’n aansienlike ommeswaai van verlede jaar se R32,7 miljard kapitaal-invloei.”
Buitelanders koop wel staatseffekte. Vir die jaar tot nou was die netto invloei R23,9 miljard.
Pienaar wys daarop dat beleggers staatseffekte as ’n aantreklike beleggingsopsie beskou omdat dit op kort termyn gunstige opbrengste lewer ondanks Suid-Afrika se fiskale probleme. “Aandele is egter minder aantreklik omdat Suid-Afrika se BBP so vrot is. Dit beteken maatskappye wat op die JSE genoteer is, lewer swak opbrengste vir beleggers – vandaar die kapitaaluitvloei.”
Prof. Raymond Parsons van die Noordwes-Universiteit se sakeskool stem saam dit is ’n sleuteltoets vir Ramaphosa of hy geloofwaardige ministers aanwys wat vertroue by die markte en sakeleiers inboesem, en of hy die kabinet verklein soos hy vroeër aangedui het. Hy sê ’n duidelike ekonomiese rigting is nou nodig om beleidsonsekerheid uit die weg te ruim, sakevertroue te herstel, beleggersentiment te versterk en groei te bevorder.
“ ’n Week is dalk ’n lang tyd in die politiek, maar vyf jaar is ongelooflik kort om te bewys jy kan die nodige doen.”
Dr. Christie Viljoen, ekonoom by PwC, sê dit is ook belangrik of die nuwe ministers Ramaphosa se hervormings steun en of diegene wie se name in verband met staatskaping genoem is, deel is van die nuwe kabinet.
Els glo nie veranderinge sal oornag gebeur nie, maar dat vertroue stelselmatig sal toeneem. Wanneer dit gebeur en ekonomiese groei teen 2020-’21 begin herstel, is Ramaphosa se teiken van $100 miljard in nuwe beleggings oor die volgende vyf jaar maklik haalbaar.
Uiteindelik sal die volgende drie tot vyf jaar ’n veel beter omgewing vir die Suid-Afrikaanse ekonomie wees as die afgelope vyf tot agt jaar.
“Uiteindelik sal die volgende drie tot vyf jaar ’n veel beter omgewing vir die Suid-Afrikaanse ekonomie wees as die afgelope vyf tot agt jaar.”
Viljoen sê die onsekerheid oor onteiening sonder vergoeding maak beleggers senuagtig. Dit kan toekomstige belegging in veral eiendom in die land benadeel.
Hy meen ook die moontlikheid dat die ANC met kleiner, radikale partye soos die EFF kan saamwerk om ’n tweederdemeerderheid in die parlement te verkry om beleid deur te voer, kan beleggers laat regop sit.
“Die ANC regeer reeds met twee alliansievennote, die SAKP en Cosatu. Nóg rolspelers in die mengsel wat eise stel en tevrede gehou moet word, kan probleme afgee.”
Parsons sê as Suid-Afrika ’n afgradering deur Moody’s later vanjaar wil vryspring, moet probleemareas soos Eskom se fiskale volhoubaarheid dringend aandag kry. “Dit beteken moeilike ekonomiese besluite vir die nuwe ANC-regering.”
Shaun Nel, woordvoerder van die energie-intensiewe verbruikersgroep (EIUG), sê dis tyd vir ’n radikale ingryping by Eskom.
Die EIUG se lede sluit onder meer smelters en myne in. Gesamentlik gebruik hulle 40% van die land se elektrisiteit en dra 20% by tot die bruto binnelandse produk (BBP).
Volgens Nel moet Eskom as’t ware in sakeredding geplaas word en die regering moet die nasionale energiereguleerder (Nersa) se Eskom-reëls opskort.
Dit sal Eskom die ruimte bied om ooreenkomste met EIUG-lede aan te gaan waarin hulle hulself verbind tot ’n sekere volume kragverbruik teen ’n sekere tarief.
Só sal Eskom sy vraag en dus sy inkomste vasknoop. Of die klante inderdaad die krag verbruik of nie, hulle sal moet opdok in pas met die ooreenkomste, sê Nel.
Met ’n beduidende deel van die vraag na elektrisiteit gewaarborg, sal Eskom se hand gesterk wees in onderhandelings met finansiers, sê hy.
Lukman Otunuga, navorsingsontleder by FXTM, sê die verkiesingsuitslae wat dui op ’n voortsetting van ’n stabiele politieke omgewing het die rand ondersteun. Maandag het die geldeenheid teen R14,49 teenoor die dollar verhandel en stelselmatig versterk tot R14,21 teen middagete Vrydag toe die ANC se meerderheid reeds duidelik was.
Meer oor: Eskom | Cyril Rama­Phosa | Ekonomie | Ekonomiese Groei | Staatskuld | Staatsondernemings | Verkiesing 2019 | Rommelstatus | Kredietgradeerders | Kredietgradering