JY LEES NOU Onteiening kan voedselsekerheid knou
Verlede jaar se Indeks vir Internasionale Eiendomsregte toon dat 'n sterk stelsel van eiendomsreg help met die bevordering van ekonomiese groei, menslike vermoëns en die skep van maatskaplike kapitaal. Eiendomsreg is 'n sleutelbestandeel vir die vooruitgang van die samelewing. Die versuim om eiendomsreg aan die meerderheid landsburgers oor te dra, is wat ongelykheid in die land vergroot het, en nie eiendomsreg as 'n beginsel nie.
Moreel en tegnies onregverdigbaar
Prof. Cyril Mbatha van Unisa se sakeskool sê die staat kan nie van sy verantwoordelikhede wegloop nie, selfs al het hy nie tans die geld om vergoeding te betaal aan diegene wat hul grond onregverdig verloor het nie.
Hy sê as iemand se private of gemeenskaplike eiendom gesteel word, moet dit sonder twyfel aan die regmatige eienaar terugbesorg word sonder dat vergoeding aan die "dief" betaal word of die een wat beweer dat dit sy eiendom is.
Die probleem ontstaan as die staat die diefstal gewettig het deur self daaraan deel te neem. Die sekondêre probleme kom ná die wettiging van die diefstalproses deur die staat, met verdere transaksies wat ook deur die staat gewettig word. Die titelakterekords lieg nie oor die staat se skuld of verantwoordelikheid in die prosesse wat die huidige patrone van grondeienaarskap in Suid-Afrika moontlik gemaak het nie.
Mbatha redeneer daarom dat die staat moreel verplig is om die grondeienaars te vergoed, veral eienaars wat hul grond wettig gekoop het van diegene wat dit in die eerste plek "gesteel" het. Dit sluit in baie gevalle die staat in.
Hy stel voor dat 'n geskikte optrede – moreel en wetlik – kan wees dat eienaars ingevolge 'n hofproses van grond verwyder word as hulle weier om gewillig die grond aan die staat te verkoop teen 'n markverwante prys wat deur 'n "bevoegde grondwaardeerder" bepaal is.