2. Tenderpreneurskap - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Korrupsie › 2. Tenderpreneurskap
Maandag | 21 September | 2015
Tenderpreneurskap, versluier as ‘n manier om voorheen benadeelde sakelui te bemagtig, het een van die verderflikste vloeke van die nuwe Suid-Afrika geword. Dit is geheel en al sistemies, dit het ontaard in onverdunde baantjies vir boeties en kos die ekonomie elke jaar miljarde. In sy mees basiese vorm behels tenderpreneurskap staatswerknemers wat met polities gekonnekteerde mense asook familielede en vriende van politici saamspan ten einde verskaffingskettingbestuur (VKB)-prosedures te omseil met die doel om tenders van die staat te kry. Die prys van die tender word gewoonlik erg opgeblaas en is beslis nie die mededingendste nie. Gewoonlik vind albei partye baat by hierdie hoogs onreëlmatige en korrupte praktyk, omdat diegene wat die tenders toeken, gunslone ontvang van diegene aan wie dié hoogs winsgewende kontrakte toegeken word. Die grootste verloorders is die belastingbetalers, wat deurgaans heeltemal te veel betaal vir minderwaardige produkte en dienste wat deur omkoopbare tenderpreneurs gelewer word. Soms word hierdie produkte en dienste glad nie eers gelewer nie.
Die Ouditeur-generaal (OG) meld sommige van die flagrante misbruike wat op provinsiale en munisipale vlak plaasvind onder die vaandel van tenderpreneurskap. Byvoorbeeld, onreëlmatige uitgawes van R2,429 miljard is gedurende 2013-14 deur 17 geouditeerdes in die Vrystaat aangegaan. Die hoofoorsaak was nienakoming van VKB-vereistes. In KwaZulu-Natal is onreëlmatige uitgawes van R4,32 miljard aangegaan deurdat goedere en dienste ontvang is sonder dat VKB-prosesse gevolg is. In Limpopo het onreëlmatige uitgawes tussen 2012-13 en 2013-14 bykans verdubbel van R2 miljoen tot R3,5 miljoen, en die vernaamste bydraer was nienakoming van VKB-prosedures. Elke provinsiale administrasie in die land het gedurende 2013-14 die voorgeskrewe VKB-prosedures oortree.
Vyf en veertig persent van munisipale geouditeerdes het gedurende 2013-14 nie drie skriftelike kwotasies vir verkrygings van minder as R200 000 ingewin nie, en die afwyking is nie goedgekeur nie, of die goedgekeurde afwyking was nie redelik of geregverdig nie. Byna 60% van die geouditeerdes het wesenlike bevindings rakende onmededingende en onbillike verkrygingsprosesse gekry, en hierdie bevindings was ook die hoofoorsaak van die onreëlmatige uitgawes van R11 351 miljoen.