Re se ke ra lebala gore bolemi ka kakaretšo bo nepiša tlholo ya poelo. Go bjala sonoplomo go ja tšhelete ye ntši kudu mme kakanyo ya ditshenyegelo tše di sepelelanago le tšweletšo ya peu ya sonoplomo ke ntlha ye bohlokwa kudu ya taolo ya tšweletšomabele.
Pele ga ge o bjala dibjalo o swanetše go akanya ditshenyegelo gammogo le poelo yeo e kgonagalago. Lenyaga ditshenyegelo tša pšalo ("input costs") mabapi le tšweletšo ya mabele di nameletše godimo kudu mme go tloga go le bohlokwa gore balemi ba di akanye ka kelohloko.
Ditshenyegelo di ka arolwa magoro a mabedi - ditshenyegelothwii ("direct/variable costs") goba tšeo di ka fetogago, le ditshenyegelotii ("over-head/fixed costs") goba tšeo di sa fetogego.
Tše ke ditshenyegelo tšeo di amanago le tshepedišo ya mešomo yohle ya temo - ke ditshenyegelo tšeo di sa sepelelanego thwii le pšalo ya dibjalo tše di itšego. Ditshenyegelo tše ka tlwaelo di tšwela pele ka ge di sa sepelelane le nako ya ngwaga goba sehla. Tšona di akaretša tefotšhupatlotlo, tefo ya tirelopanka, meputso le ditefo tša badiredi, go goga tšhelete, mohlagase, dilaesense le dilevi ("levies"), tokišo le tlhokomelo ya didirišwa, tswalo ya dikadimo, ditshenyegelo mabapi le dinamelwa le dingwalelo. Ditshenyegelo tše di ka fapana kudu go tloga go molemi go ya go yo mongwe go ya ka bogolo bja polasa, bokaakang bja sekoloto, le mokgwa wa taolo le ditshenyegelo mabapi le yona.
Tše ke ditshenyegelo tšeo di sepelelanago thwii le pšalo ya dibjalo tše di itšego. Di akaretša tša go swana le tisele, monontšha, peu, dikhemikhale, puno, papatšo le mošomo wa sewelo ("casual labour"). Gantši ditshenyegelo tše di ka bapišwa ka dihektare go ya ka mohuta wa temo le kgonagalopoelo ya dibjalo tše di tlogo bjalwa.
Go bohlokwa kudu gore ditaba tšeo di amago tšhelete di beakanywe gabotse pele ga ge go bjalwa dibjalo dife goba dife. Go kaone go lema le go bjala tšhemo ye nnyane ka tshwanelo go ipha sebaka se sebotse sa go ba le poelo. Dikgonagalokotsi mabapi le tšweletšo ya lehea ke tše kgolo kudu, ka fao di swanetše go phengwa ka maatla - boso bo hlola dikgonagalokotsi tše mmalwa ka ge bo sa laolege, ka fao molemi a se ke a hlola tše dingwe gape ka go šoma ka moo go sa nyakegego. Gantši go na le ditshenyegelo tšeo di sa naganwego ka nako ya go beakanya pšalo - mo tlase re fa mohlala wa mekgwa ya go lema yeo e ka nyakegago tshepetšong ya go tšweletša dibjalo.
Phatlalatšo ya kalaka.
Go lema mašemo ka mogoma wa dipapetlasediko.
Go phatša mašemo ka sephatšammu ("ripper").
Go lema ka mogomapetlwa/mogomatšhisele.
Go lema ka mogoma (wa ka mehla).
Peakanyo ya seloto.
Kgašetšo ya dibolayangwang le dibolayasenyi.
Go tšhela monontšha wa ka godimo ("top dressing").
Poeletšo ya kgašetšo ya dibolayangwang le dibolayasenyi.
Thwalo ya mabele.
Lenaneo la 1: Mohlala wa ditshenyegelothwii malebana le pšalo ya sonoplomo. Diriša dithekišo tša gonabjale ge o akanya mabaka a gonabjale.
Lenaneo la 2: Poelo ye e ka kgonagalago le ditseno/hektare go ya ka dithekišo/tone tša go fapafapana.
Mo lebakeng la gonabjale tšweletšo ya sonoplomo e kgahliša go fetiša - gopodišiša taba ye o bone ge eba go ka se be kaone go bjala sonoplomo bakeng sa dibjalo tše dingwe tšeo di tšweletšwago tikologong ya gago.