Die Meester leer met satire sy les
Drama deur MM Walters
Regie Juanita Swanepoel
Met Johann Nel en Pieter Retief
Ook by die afgelope KKNK
Satire is die kuns om deur middel van humor op ernstige sosiopolitieke kwessies kritiek te lewer. Wanneer dit slaag, word 'n belangrike boodskap op so 'n wyse oorgedra dat dit ook vermaak. Mimesis, hiperbool en ironie is die liter�re werkesels wat hiervoor moet sorg. MM Walters, digter, dramaturg, en oudonderwyser en -dosent, word alom gereken Afrikaans se grootste satirikus te wees. Gewoonlik het hy sy po�tiese mes vir die dogmatiese en georganiseerde godsdiens in bundels soos Cabala (1967) en Apocrypha (1969) geslyp.
In Die Meester is die onderwerp van sy spot egter die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel oor die dekades heen. Hierin trek Johann Nel binne die bestek van omtrent 'n uur die mantels van 'n hele aantal karikature in die Suid-Afrikaanse onderwysgeskiedenis aan. Daar word heerlik die spot gedryf met die belaglikhede en verwronge waardes van ons onderwysstelsel, terwyl bytende kommentaar gelewer word op die heersende ideologie� wat die jeug van ons land se gedagtes oor die afgelope eeu gevorm het.
Di� stuk het dit oor min of meer twee tydvakke. Eers is daar die Afrikaner-nasionalisme se obsessie met die "volk": die volk se geskiedenis, die volk se taal, die volkskultuur. En dan die huidige ministerie se beter deursetsyfers-geori�nteerde beleid wat lei tot rekordgetalle eersteklas-matrikulante, maar eerstejaars op varsity wat nie behoorlik kan lees, skryf en reken nie.
Uiteindelik l� die swaartepunt van die stuk in die hede. 'n Satire se trefkrag maak daarop staat dat dit relevant en aktueel is. Dit is ook in die tweede helfte waarin 'n ernstiger toon bespeur kan word: dis nie meer maklik om 'n grap te maak oor die krisis waarin die onderwys verval het nie. Leerlinge word in die steek gelaat deur impotente uitkomsgebaseerde onderrig, onderwysers voel ontnugter in 'n ondankbare beroep en verlaat die land om dieselfde ondankbare werk ten minste vir beter vergoeding elders te gaan doen.
Hier het ek gevoel raak die stuk amper-amper prekerig, maar oor die algemeen is Walters se waarneming sekuur, sy vernuf met taal virtuoos: met 'n geoefende po�tiese hand word rym dikwels ingespan om belaglikhede te ontbloot. Dis voorwaar 'n uitstekende teks, maar sonder die speeltalent van Nel (�n Swanepoel se regie), vermoed ek, sou dit nie naastenby so effektief gewees het nie.