Enorme tariefverhogings kan Goudstad-skole knouArgieffoto bloot ter illustrasie. (Foto: Unsplash) Talle skole in Johannesburg sal van Vrydag 1 Julie astronomiese rekeninge van die Johannesburgse metroraad ontvang nadat dié metro aanpassings aan sy beleid op eiendomsbelasting gemaak het. Die gevolg is dat spesiale belastingvergunnings wat voorheen aan onderwysinstellings gemaak is, nou van die baan is. Dít glo sonder die wete van onderwysgroepe en belanghebbende organisasies. In die nuwe beleid word openbare skole nou as ŉ eiendom ten bate van die publiek gekategoriseer, terwyl onafhanklike skole as sakeondernemings aangeslaan word. Dít sal beteken dat openbare skole en onderwysinstellings tot ses keer meer gaan betaal, terwyl private skole soveel as tien keer meer sal moet opdok. Volgens Morné Mostert, bestuurder van plaaslike regeringsake by AfriForum, is ŉ openbare skool volgens die nuwe kategorie nou aan ŉ ratio van 1:1,5 onderwerp (teenoor 1:0,25 verlede jaar), wat die skool se maandelikse tarief van ongeveer R12 073 tot R75 952 sal opstoot. Die ratio verteenwoordig ŉ persentasie van die bedrag waarvoor die skool gewaardeer is. Hoe groter die skoolgebou dus is, hoe meer sal die bestuur moet opdok vir eiendomsbelasting. Private skole wat voorheen R12 073 betaal het, is nou aan ŉ ratio van 1:2,5 onderwerp, wat dié skole se rekeninge tot ŉ allemintige R94 941 sal opstoot, nadat ŉ afslag van 25% boonop ingereken is. Hoewel private skole, kolleges en universiteite moontlik vir ŉ afslag van 25% kan kwalifiseer, is dié afslag nie gewaarborg nie. Sonder die afslag kan private instellings rekeninge van meer R120 000 per maand verwag. AfriForum eis antwoorde AfriForum het ŉ aanmaningsbrief aan die metro gestuur waarin dié burgerregteorganisasie dringend skriftelike verduidelikings van die metro eis. Luidens die brief wil die organisasie weet waarom die kategorie waaronder skole nou val, anders lyk as die voorlegging wat tydens die openbare deelnameproses gebruik is – wat sou beteken dat skole in die nuwe finansiële jaar onder dieselfde kategorie as die vorige jaar sal val. AfriForum wil weet waar die skielike verandering van tariewe vir skole vandaan kom, wanneer dit besluit is en wie dit goedgekeur het. Die redes vir die goedkeuring word ook versoek. Die metroraad moet ook kan verduidelik waarom die tariewe vir skole in die finale beleid so drasties van die vorige jaar verskil en wat die rasionaal en verduideliking agter die besluit is aangesien dit verband hou met die grondwetlike reg tot basiese onderrig. Indien die tariewe nie formeel goedgekeur is nie, versoek AfriForum dat die metro nie met die instelling daarvan voortgaan nie en dieselfde kategorie as die vorige jaar toepas, slegs met die goedgekeurde 4,85% verhoging. Die organisasie sê dat hy die munisipaliteit se terugvoer teen Donderdag verwag. Tariewe kan onderrig knou Die Skoleondersteuningsentrum (SOS) het intussen gesê hy is bekommerd dat duur munisipale dienste gehalte onderrig by skole knou en dat besluite soos dié tot nadeel van onderwys in Suid-Afrika is. “Die regering (plaaslik en nasionaal) is verantwoordelik om die ideale omstandighede te skep waarbinne gehalte onderwys kan plaasvind. Munisipaliteite versuim lank reeds hul plig teenoor onderwys deur suksesvolle skole (met of sonder winsoogmerk) te teiken om te probeer vergoed vir hul eie swak finansiële bestuur. Die SOS doen ’n ernstige beroep op plaaslike regerings om skole se munisipale tariewe te sny, en gehalte onderwys op dié manier te ondersteun,” het Melanie Buys, hoof van ontwikkeling by die SOS, gesê. Navorsing wat die SOS in Augustus 2019 onderneem het, wys dat skole toe reeds onder geweldige finansiële druk verkeer het weens die koste van water en elektrisiteit, wat jaarliks vinniger as inflasie styg. Hierdie druk lei direk tot die jaarlikse styging in skoolfonds. “Weens astronomiese munisipale rekeninge bestee skole minder geld aan noodsaaklike uitgawes soos leerhulpbronne, addisionele onderwysers en die opknapping van infrastruktuur.” Die SOS het sy navorsing by 156 Afrikaanse skole reg oor die land gedoen. Meeste skole wat die vraelys voltooi het, is in Gauteng en die Wes-Kaap geleë waarvan die meeste kwintiel 4 en 5 skole is. Die navorsing het onder meer bevind dat skole gemiddeld tussen R40 000 en R70 000 per maand aan munisipale uitgawes bestee, en een uit elke tien skole se munisipale rekeninge was toe reeds meer as R100 000 per maand. Byna 14% van skole het in 2019 meer as 10% van hul bruto inkomste bestee om munisipale rekeninge te vereffen terwyl munisipale uitgawes vinniger as inflasie gegroei het. Die SOS sê uit sy navorsing is dit duidelik dat munisipale tariewe ernstige gevolge vir skole se finansiële vooruitgang het.