Sabinet | Willens en wetens : perspektiewe op die Afrikaanse werkwoord wil : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
n Tydskrif vir Geesteswetenskappe - Willens en wetens : perspektiewe op die Afrikaanse werkwoord wil : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Author C. Jac Conradie1
Source : Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Volume 56 Number 1-0, Mar 2016, p. 7 - 24
Keyword(s) : Binneperspektief, Buiteperspektief, Continuum, Double displacement, Dubbelverplasing, Epistemic, Epistemies, External perspective, Grammaticalization, Grammatikalisering, Internal perspective, Kontinuum, Modal verb, Modale werkwoord, Observational perspective, Passief, Passive, Projection, Projeksie, Reduplication, Reduplikasie, Speech act, Taalhandeling, Volitive action, Waarnemingsperspektief, Wil, Will and Wilsaksie
Willing and knowing: Perspectives on the Afrikaans verb wil
The Afrikaans verb wil, a cognate of English will but closer in meaning to "want to", is usually employed as an auxiliary rather than a main verb and is defined, inter alia, as "to wish, desire, intend, be able, resolve, be prepared, be willing, be on the verge of", and is used to express wishes and as a reduplication form (wil-wil). This paper endeavours to show that most of these nuances of meaning and usages are derivable from a core meaning of "preparatory action" and two perspectives on this. If wil is compared to other modal verbs, it appears that though it has certain syntactic and semantic features in common with them, it nevertheless differs greatly from them in many other respects.
Die Afrikaanse modale werkwoord wil (en sy imperfekvorm wou), wat meestal as hulpwerkwoord gebruik word, kan verskillende betekenisskakerings aanneem, onder meer "begeer", "onderneem", "wens", "bereid wees", "neig", "dreig" en "op die punt wees"; dit maak ook deel uit van taalhandelinge, byvoorbeeld om wense uit te druk en is die enigste modale werkwoord wat reduplikasie kan ondergaan (wil-wil, wou-wou). Die meeste van hierdie betekenisse en gebruike word ondervang deur aan te neem dat wil in wese 'n handelingswerkwoord is wat op "voorbereidende aksie" dui en waarop die spreker 'n interne of eksterne perspektief kan hê.
Die interne perspektief (wat ons wil1 kan noem) gaan uit van taalgebruikers se vermeende vertroudheid met wil as psigiese of mentale handeling, wat egter op nie-menslike lewensvorme en selfs nie-lewende entiteite geprojekteer kan word. 'n Tipiese gebruik is byvoorbeeld Ek wil wen, waar die uitspreek van 'n begeerte om te wen (die wilsaksie) deur 'n persoon geïnisieer word, met My kar wil nie vat nie as moontlike projeksie.
Die eksterne perspektief (wil2) berus op die waarneming van byvoorbeeld natuurkragte, waar die aksie weens die taalgebruiker se onvermoë om die onderliggende kragte regstreeks waar te neem slegs gekonstateer kan word as dit op die punt is om te gebeur, byvoorbeeld Dit wil reën, as dit "dreig" om te reën. Omdat reduplikasie in Afrikaans onder meer kan dui op herhaalde - maar ongeslaagde - pogings om 'n doel te bereik, kan dit in Dit wil-wil reën aangewend word om die onmiddellike moontlikheid van 'n reënbui te beklemtoon. Sodoende kan die modale hulpwerkwoord wil(-wil) vanuit die eksterne perspektief deur 'n verdere proses van grammatikalisasie die aspektuele funksie van anterioriteit aanneem, wat dan selfs op menslike gemoedsaandoeninge van toepassing gemaak kan word.
Omdat die interpretasie van 'n uiting deur 'n perspektiefwisseling verstel kan word van interne wilsaksie na anterioriteit en omgekeerd, kan aangeneem word dat daar 'n kontinuum tussen die twee perspektiefpole bestaan. Grammatikale kenmerke wat met die twee perspektiewe korreleer, is dat die interne wilsaksie ontken kan word (behalwe in taalhandelinge) en reduplikasie uitgesluit is, terwyl die ekstern waargenome aksie vanweë sy onmiddellike konstatering nie ontken kan word nie, maar dan juis deur reduplikasie beklemtoon kan word.
Persistent Link : https://hdl.handle.net/10520/EJC186553
DOI : 10.17159/2224-7912/2016/v56n1a2