Suidelike Afrika moet hom staal vir erge orkane‘n Satellietbeeld van orkaan Florence oor die oostelike kus van die VSA (14 September 2018). Beeld: NOAA via AP ŉ Nuwe navorsingsverslag dui daarop dat daar die afgelope 30 jaar ŉ styging was in die aantal hoë kategorie orkane. Suidelike Afrika het nog nie veel orkane beleef nie en voor 1994 was daar nog nooit ŉ kategorie 5-orkaan in die suidelike Indiese Oseaan gewees nie. Jennifer Fitchett, senior lektor in Fisiese Geografie aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits), se nuwe navorsing het egter bevind die tendens is besig om te verander en dat al hoe meer kategorie 5-orkane ook nou in die suidelike Indiese Oseaan voorkom. Orkane in dié gebied is gewoonlik laag in intensiteit op die Saffir Simpson-skaal. Dié skaal word gebruik om ŉ kategorie aan tropiese siklone toe te ken gegrond op die storm se windsterkte en -druk. Storms van lae intensiteit word as kategorie 1 ingedeel terwyl kategorie 5-orkane geklassifiseer word as die mees intense en skadelikste storms. Kategorie 1-storms is kleiner in deursnit (50-100 km) en het ŉ minimum windsterkte van 119 km/h terwyl kategorie 5-storms windsterkte van 252 km/h of meer het en tot 500 km in deursnit kan wees. Daar het in 2018 talle kragtige tropiese storms voorgekom. Meeste van dié ontstaan in die Noord-Atlantiese Oseaan waar dit deur die warm Golfstroom voortgehelp word. Satellietbeelde van orkaan Irma (Foto: NOAA/AP) Volgens Fitchett sal die frekwensie van kategorie 5-orkane in die suidelike Indiese Oseaan waarskynlik steeds toeneem gegrond op die progressiewe tendens oor die afgelope drie dekades. Fitchett meen die rede hiervoor is die styging in die temperatuur van die see-oppervlak. Tropiese siklone benodig ŉ see-oppervlaktemperatuur van 26 ˚C om te kan vorm. Fitchett meen regerings in Suidelike Afrika moet proaktief optree rakende die nuwe bedreiging. Fitchett het vir haar studie die wêreldwye historiese databasis van tropiese siklone bestudeer. Die eerste aangetekende kategorie 5-orkaan in die suidelike Indiese Oseaan was in 1994. “In die afgelope 30 jaar was daar ŉ progressiewe styging in die aantal hoë kategorie tropiese storms. Die studie dui aan dat die suidelike Indiese Oseaan se see-oppervlaktemperatuur van 29˚C tropiese storms aanhelp na ŉ hoër kategorie. Hierdie baie warm oseaantemperature word nou ook oor ŉ veel groter gebied aangeteken, wat die waarskynlikheid van hierdie hoë intensiteitstorms verhoog. Verwoesting wat deur orkaan Irma gesaai is (Foto: Gerben Van Es/Dutch Defense Ministry via AP) Volgens Fitchett het kategorie 5-storms in die suidelike Indiese Oseaan ook verskuif en beweeg dit nou nader aan landmassas as voorheen en hou dit ŉ bedreiging in vir veral Madagaskar, Mosambiek, Réunion en Mauritius. Suidelike Afrika is in April 2016 die laaste keer deur ŉ kategorie 5-orkaan getref. Orkaan Fantala het deur die suidwestelike Indiese Oseaan beweeg en noord van Madagaskar verbybeweeg voordat dit die eiland van Farquhar in die Seychelle getref het. Hoewel dit die sterkste storm nog in die suidelike Indiese Oseaan was, is daar nie soveel skade aangerig nie en was daar geen lewensverlies nie. Dit is in skrille kontras met orkaan Gafilo wat Madagaskar in 2004 getref het en minstens 250 mense dood gelaat het. Volgens Fitchett sukkel Suidelike Afrika selfs om net die gevolge van ŉ kategorie 1-storm te hanteer en beteken dit regerings is nie voldoende toegerus om kategorie 5-storms te hanteer nie. Fitchett sê daar is egter voorsorgsmaatreëls wat getref kan word. Dit sluit in dat geboue, paaie en brûe aan die kus gebou word om hoë windsterkte en stormweer te trotseer sonder dat daar grootskaalse skade aangerig word. “Beter weervoorspellingstelsels moet ingestel word sodat stede en dorpe effektief ontruim kan word voordat ŉ storm land bereik om verlies aan menselewens te voorkom,” het Fitchett gesê.