Zimbabwe se tweede dwalingEmmerson Mnangagwa. Foto: ANA. Al die aanduidings is dat Zimbabwe se tweede “bevryding” net so katastrofies gaan wees as die eerste. Die land gaan onder Emmerson Mnangagwa net nog verder terugsak in die moeras van korrupsie, armoede en wanbestuur wat Robert Mugabe geskep het. Premier Ian Smith van Rhodesië was reg toe hy in 1965 noord gekyk en besluit het dat Afrika se regerings nie werk nie. Sy verwysingsraamwerk was die Kongo, Idi Amin se Uganda en die korrupte en gewelddadige bestuur in lande soos Zaïre, Zambië, Malawi en die ander lande waar eksentrieke despote in beheer was. Hoekom sal dit in Rhodesië werk? Smith het net een keer oor sy oordeel getwyfel, maar ná 50 jaar was hy steeds reg. Ná talle vrugtelose onderhandelinge met Brittanje – wat ŉ swart meerderheidsregering as voorwaarde vir onafhanklikheid wou hê – het Smith in 1965 ŉ eensydige onafhanklikheidsverklaring (UDI) verklaar. Die gevolg was ŉ 15 jaar lange bosoorlog. Dit is aangehelp deur kommunistiese magte en het sowat 30 000 lewens geëis, baie deur landmyne van Sowjet-oorsprong. Suid-Afrika het ŉ groot ondersteunende rol vir die Rhodesiese regering gespeel, ook met die verskaffing van doelgerigte voertuie. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die Hippo, Casspir, Mamba en Njala. Premier John Vorster het gaandeweg al minder ondersteuning verleen omdat hy sy eie inisiatiewe met Afrika-lande van stapel laat loop het. Die land moes spoedig ook sy eie bosoorlog in Angola en Namibië veg. Smith het in 1980 bes gegee en die regering aan Mugabe en sy party oorhandig. Dit was die gevolg van die Lancaster House-ooreenkoms met Brittanje. Omdat 70% van die landbougrond deur die wit minderheid van 5% van die bevolking besit is, het Brittanje agt jaar lank vergoeding van $35 miljoen aan boere wie se grond onteien is, betaal, maar dit gestaak toe dit blyk dat baie van die plase aan Mugabe se kaders en nie aan die armes nie oorhandig is. Van 1999 tot 2004 het die mielieproduksie met 74% gedaal. Die ekonomie het ineengestort, inflasie het by tye tot 3 000% gemeet, werkloosheid het tot 70% gestyg en tot die uitvloei van Zimbabwiërs gelei – meestal na Suid-Afrika. Smith se eerste ontmoeting met Mugabe was ŉ dag nadat Mugabe die mag oorgeneem het. Hy is met ŉ warm handdruk gegroet deur ŉ man wat gesê het hy is bewus daarvan dat hy ŉ juweel van ŉ land oorgeneem het. Hy het onderneem om die voortreflike infrastruktuur en voldoende moderne ekonomie verder uit te bou. “Hier was ŉ man,” het Smith gesê, “wat soos ‘n gebalanseerde en gesofistikeerde een gepraat het. Ek het gedink as hy dit in die praktyk toepas, sal dit goed gaan.” Feit is dat Mugabe, warm handdruk en al, reeds besig was om die vernietiging van sy Matabele-teenstanders te beplan. Dit word bereken dat tot 20 000 Matabeles – Zimbabwiese bronne gee ŉ syfer van 100 000 – die lewe gelaat het in die veldtog van moord en marteling wat met die hulp van Noord-Koreaanse, Sowjet- en Chinese troepe gepleeg is. Die nuwe bevryder van 2017 – Mnangagwa – het ŉ sentrale rol in dié operasie teen Mugabe (ŉ Shona) se politieke teenstander, Joshua Nkomo, gespeel. Die Mugabe met die vriendelike handdruk het spoedig die verpersoonliking geword van ŉ korrupte, gewelddadige en amorele Afrika-diktator – net soos Smith aan sy ondersteuners voorspel het. Vrees bestaan tans in Zimbabwe dat “die krokodil met bloed aan sy hande” hierdie optrede sal hervat. Matabeles dring reeds aan op afstigting van Zimbabwe, iets wat nie sonder erge bloedvergieting sal geskied nie. Die Verenigde Nasies se jaarboek van voedsel en landbou het Rhodesië in sy 1975-jaarboek tweede in die wêreld geplaas betreffende die opbrengste van mielies, koring, sojabone en grondbone asook eerste in katoenverbouing. Rhodesië se Virginiese tabak was boaan die wêreldlys vir gehalte en opbrengs. Hy was die grootste verbouer van sitrus en sy mielies is op die wêreldtoneel gereeld onder die voorste drie geplaas. Saam met sy koffie, tee, suiker, vrugte, groente en blomme het sy produksie van beesvleis loshande die grootste bydrae tot die ekonomie gemaak. Daarbenewens het dit werk aan ongeveer eenderde van die totale arbeidsmag verskaf. Vandag is Zimbabwe een van die armste lande ter wêreld. Goed gevaar, ou Bob! En tog was Zimbabwe in 1997 nog die Afrika-ekonomie wat die vinnigste gegroei het. Die geletterdheidsyfer het van 50% tot 85% toegeneem. ŉ Mens sien nog die tekens daarvan in die groot getalle gegradueerde Zimbabwiërs wat tans minderwaardige werk in Suid-Afrika verrig. Die groot agteruitgang het om en by die draai van die eeu gebeur toe Mugabe begin het met die onteiening van honderde wit plase. Hierdie gevallestudie van Pat Ashton van Engeland toon hoe dit gebeur het: Ashton het Mugabe se gematigde retoriek vertrou, ŉ plaas gekoop en sy laaste paaiement in 2001 betaal. Ashton en die meeste van die ander wit boere het 70% van die land se bewerkbare grond besit met titelaktes wat Mugabe se regering uitgereik het. Sy plaas was baie produktief met ŉ opbrengs van $80 000 per jaar. Sy werkers het nie genoeg verdien om hul eie grond te koop nie (“Ek moes waarskynlik meer gedoen het om hulle selfversorgend te maak”), maar hy het vir hulle ŉ blyplek met 90 huise, ŉ ontspanningsaal, ŉ sokkerveld en ŉ kliniek gebou. In Julie 2001 het sowat 50 nabygeleë mense onder leiding van regeringsamptenare besit van sy plaas geneem. Hulle het pondokke in die middel van Ashton se mielie- en tabaklanderye opgerig en sy mielie- en tabaklande vernietig, sy besproeiingspype vernietig en sy werkers aangerand. ŉ Jaar later het ŉ klomp veterane van die bevrydingsoorlog opgedaag, Ashton aangerand en verdryf en besit geneem van die reeds verwoeste plaas. Ondanks al die getuienis van Mugabe se verwoesting – Zimbabwe se geldeenheid het ŉ bespotting geword en hy kon nie eens die ink en papier vir die druk van note invoer nie – is hy op sy besoeke aan Suid-Afrika deur groot skares en presidente Thabo Mbeki en Jacob Zuma soos ŉ held ontvang. Dieselfde verwelkomings wag op Mnangagwa. Westerlinge sal Afrika se solidariteit met muishonde nooit begryp nie.