Kha vha vhe na zwine vha amba.
Hei bugupfarwa yo vha hone nge ha vha na tshivhalo tsha phurogireme na nyito dzi re nga fhasi ha Muhasho wa Mavunḓu na Muvhuso wapo (une wa ḓivhea nga u pfi dplg), dzangano a Australia South Africa Local Governance Partnership (ASALGP) na a German Agency for Technical Cooperation (GTZ) ane ndivho dzao ha vha u ṱuṱuwedza u shela mulenzhe kha dimokirasi na kuvhusele kha masipala ya Afrika Tshipembe?
Masipala Wapo wa Matjhabeng na komiti dza dziwadi dzi welaho nga fhasi ha uyu masipala dzo nea tshenzhemo i si na vhukono na ngudo dze dza vha mutheo wa hei bugupfarwa. Mueletshedzi wa Australia ane a vha mufumakadzi Vho- Pauline Peel vho shuma na Muofisiri Mukonanyi wa Tshitshavha a bvaho kha masipala, Vho- George Moahloli, na Tshiambi tsha ha Masipala, Vho- TV Matsepe tshifhinga tshine tsha lingana vhege dza 10 u itela u wana zwithu zwine zwi nga ṱuṱuwedza vhathu vha tshitshavha u shela mulenzhe kha komiti dza dziwadi. Miraḓo ya komiti yone ine yo shela mulenzhe kha zwi re ngomu khathihi na kuvhekanyele kwa hei Bugupfarwa.
Ri o dovha hafhu ra tama u livhuha dzangano i ḓivheaho nga u pfi Strengthening Local Governance Programme kha u bveledzwa ha hei Bugupfarwa?
Musi ri tshi thoma maitele maswa a muvhuso wapo nga 2000, ro vhea muvhuso kha nyimele yavhuḓi i vhonalaho na tshivhumbeo tshi sumbedzaho u ḓiimisela siani a poḽotiki, zwi sumbedzaho uri nga ngoho Vhathu vha o Vhusa. Ro ri kha vhathu vhashu, nga kha muvhuso wapo, khathihi na vhone, ri o ḓisa dimokirasi hune vha dzula hone. Kha kupfesesele kwashu kwa muvhuso wapo, ro vhea mafhungo a u dzhiela nzhele zwithu zwi fanaho na khaedu dza lushaka, mveledziso ya hu sa athu bveledziwaho, u shaea ha mishumo, u sa tshimbila ha zwithu na vhushai?
Komiti dza wadi dza ha masipala ṱhukhu dzo vhumbiwaho dzi ita mushumo wa ndeme kha u swikelelwa ha zwo bulwaho afho nṱha. Sa tshiimiswa kana dzangano a tshitshavha na vhadzulapo, tshi fanela u ḓivhadza masipala nga ha madzangalelo, khonadzeo na thaidzo dza vhathu. Dzi fanela u vha muratho nga u pfukhisa vhudavhidzano vhukati ha khoro ya masipala na vhadzulapo vhane vha imela vhone. Milayo ya muvhuso wapo i tendela u vha hone ha komiti dza wadi dzine dza shuma sa zhendedzi i pfukhiselaho maitele ashu a muvhuso kha vhathu vha re fhasi. Komiti dza wadi dzi vhumba tshipiḓa tsha ndeme kha u ḓidzhenisa na u vha tshithu tsha ndeme kha maitele a ha masipala, sa kha Pulane ya Mveledziso ya ṱhanganelano, mugaganyagwama wa ha masipala na ndangulo ya vhubveledzi ha masipala. Nga nnḓa hadzo, maitele a muvhuso wa dimokirasi na mveledziso ya muvhuso wapo zwi nga si kone u pfi zwi zwanḓani zwa vhathu sa vhuḓifhinduleli havho?
Komiti dza Wadi dzo no vhumbwaho kha wadi dzi fhira 80%. Komiti dza Wadi hedzi dzo ya nga mishumo yo fhambanaho. Nga u sedza tshiimo tsha mishumo ya hedzi komiti dza wadi khathihi na mushumo wa u vhumba dziṅwe komiti dzo salaho, ri ovha ri tshi khou pfukhisela mbuelo dza vhudzulapo kha vhunzhi ha vhathu?
Bugupfarwa iyi yo livhiswa kha u bveledza maga a shumiseaho, mihumbulo i vhonalaho na tsumbanḓila i tshimbidzaho komiti dza wadi. Zwitshavha zwi o kona-ha u shela mulenzhe kha tsheo dza khoro ya masipala u itela uri komiti hedzi dzi tshimbile nga ngona?
Ofisi ya Minisa na Muhasho wa Mavunḓu na Muvhuso Wapo vha tama u livhuwa thuso ya madzangano a ḓivheaho nga u pfi Australia South African Local Governance Partnership (ASLGP) na a vha German Agency for Technical Cooperation (GTZ) kha u ita uri hei bugupfarwa ya ndeme i kone u bveledzwa?
komiti dza wadi.
ngeletshedzo kha murado wa khoro ya wadi.
iga 9 Mu?
dzi bvelele musi dzi tshi shuma.
iga 11. U tshimbidza mu?
iga 13. ho?
Liga 14. U bveledza mbonalelo ya wadi?
iga 15. U bveledza pulani ya kushumele ya ṅwaha ya komiti ya wadi.
Liga 16. Ndi thikhedzo-e ine masipala u ngai nea dzikomiti dza wadi?
iga 17. Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ndi mini?
iga 18. Mugaganyagwama wa ṅwaha.
iga 19 Sisiteme ya Ndangulo ya Kushumele.
iga 21. Thandela na vhurangeli ha Masipala.
Nḓivhadzo ya Mi?
na Dzikomiti dza Wadi.
Tshiwe tsha ndeme vhukuma afha hu?
u dzhielwa nṱha, mihumbulo i shumiseaho na u sumba nḓila siani a u tshimbidza komiti dza wadi. Zwitshavha zwi o kona u shela mulenzhe kha tsheo dza khoro arali komiti dza wadi dzi tshi khou shuma zwi vhonalaho. Ngauralo hei bugupfarwa i fhedza yo angaredza u ḓidzhenisa ha tshitshavha kha tsheo dzine khoro na masipala vha dzhia?
Phuresidennde Vho - Thabo Mbeki, Maipfi a u vula Muṱangano wa Vhuraru wa Khoro ya Vhukati ya COSATU, Ekurhuleni, 15 Ṱhangule 2005.
Phuresidennde Vho - Thabo Mbeki, Maipfi a u vula vhuṱambo ha Voutu ya Mugaganyagwama wa Phuresidennde, Vhusimamilayo ha Lushaka, Cape Town, 23 Fulwi 2004.
Bugupfarwa iyi yo dzudzanywa hu tshi itelwa miraḓo ya khoro ya masipala kana vhakhantseḽara na miraḓo ya komiti dza wadi u ya nga zwiteṅwa zwa maga ane a fanela u tevhedzwa musi vha tshi khou shuma kha komiti wadini dzavho.
kha mafhungo a kwamaho muvhuso wapo?
Bugupfarwa iyi i fanela u vhaliwa khathihi na ṱhoḓea dza vhusimamulayo, sa Tsumbanḓila dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi dza Masipala, 2005 na Bugu ya Tshiko ya Komiti ya Wadi ya Lushaka (dplg na GTZ 2005).
Khaidzo: Kha vha humbule misi yoṱhe u dzhiela nzhele nyimele ya vhukuma ya masipala wavho na wadi phanḓa ha musi vha tshi shumisa mihumbulo hei na ngeletshedzo dzo newaho kha iyi bugupfarwa. Miṅwe mihumbulo i nga oa u shandukiswa kana u dzudzanywa hafhu u itela u ri i elane na nyimele dza masipala na wadi yavho?
Afha hu tevhela mutevhe wa zwipiḓa zwa mulayo zwa ndeme zwine zwa ṱoḓea uri vha pfesese na u ḓivha zwine vha fanela u zwi ita sa muraḓo wa komiti ya wadi. Milayo iyi na tsumbanḓila zwi dovha zwa thusa-vho u pfesesa tshaka dza zwithu zwine komiti ya wadi ya nga ita u thusa zwitshavha zwayo na khoro dza masipala.
U vha thusa u kona u tevhela zwe vha vhala, kha vha swaye kha zwibogisi musi vha tshi khou vhala.
Ndayotewa ya Riphabuliki ya Afrika Tshipembe, 1976- Ndima ya 7 Khethekanyo 152-Ndivho dza muvhuso wapo. Hezwi zwi o vha tsivhudza nga zwipikwa zwa muvhuso wapo?
Muvhuso wapo: Mulayo wa Madzangano a Masipala wa1998-Khethekanyo 73 na 74. Hafha vha o wana milayo na ndaulo dza nga ha u thoma komiti dza wadi?
Muvhuso wapo: Mulayo wa Siseme dza Masipala wa 2000. Tshipiḓa itshi tsha mulayo tshi vha tsivhudza nga ha nḓila dza nnyi na nnyi dzine tshitshavha tsha nga kona u wana tshifhinga tsha u shela mulenzhe nga ha zwo lavhelelwaho u bva ha masipala?
Tsumbanḓila dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi dza Masipala, 2005. Hafha hu ambiwa nga vhuḓalo nga ha u vhumbiwa na u tshimbidza komiti dza wadi.
Tsheo dzine dza swikelelwa nga masipala wa havho, u bveledza siseme ya komiti ya wadi. Hei i o sumbedza u ḓiimisela ha masipala kha siseme ya komiti ya wadi?
Phoḽisi ya u shela mulenzhe ha Nnyi na Nnyi kha Masipala wa havho (arali i hone). Hei phoḽisi i o thusa vhone na tshitshavha tsha havho u ḓivha u ri vha ṱangana hani na masipala wavho u amba nga ha zwithu zwa ndeme zwi vha kwamaho?
Nea khophi dzo teaho dza mulayo na tsumbanḓila.
Musi vho no wana khophi yo teaho ya ḽiṅwalo iwe na i?
nga kona u a engedza kha hei bugupfarwa.
Komiti dza wadi ndi iṅwe ya nḓila dzine vha nga kona u shela mulenzhe kha tsheo dze muvhuso wa dzi swikelela.
u swikisa mafhungo a kwamaho wadi yapo kha muraḓo wa khoro ya masipala.
fhasi ha khoro kana masipala, ine ya vha ya na zwine ya o bveledza kha wadi?
Muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara ndi mudzulatshidulo wa komiti ya wadi, ngauralo u vha muraḓo wa ndeme wa komiti. Muimeleli ndivhanele wa muraḓo wa khoro ya masipala (ane a ḓivhea hafhu sa PR) ene u newa mushumo nga khoro wa u tikedza muraḓo wa khoro ya wadi.
tshadzo ndi u engedza u izhenisa ha vhadzulapo kha u dzhia tsheo hune ha itwa nga masipala, sa izwi vhe vhone vha re na vhukwamani na vhushaka na khoro ya masipala?
ndi vhaimeli vha wadi yapo, na uri a vha ḓibaḓekanyi na zwa poḽotiki.
dzi tea u ḓidzhenisa kha mafhungo a kuitele kwa Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (ine ya ḓivhea sa IDPP), ndangulo ya vhubveledzi ya masipala, mugaganyagwama wa ṅwaha, thandela dza khoro, na miṅwe mishumo ya ndeme na mbekanyamushumo dzine na dzone dza vha na zwine zwa kwama vhadzulapo.
dzi nga alutshedza na u thoma thandela dzine dza khwinisa vhutshilo ha vhadzulapo vha wadi?
dzi nga tikedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara kha u hanedza tsheo dzi kanganyisaho, u nea nḓivho nga ha kushumele kwa masipala.
dzi nga sedzesa kushumele kwa masipala na u amba mafhungo a kwamaho wadi.
dzi nga thusa nga u ita mafulo a u ḓivhadza tshitshavha, tsumbo, alawa, maḓi na siseme ya tshikha kana malaṱwa sa a bungani, nz, u badela mbadelo sa izwi vha miraḓo ndi vhone vha ḓivhaho zwitshavha zwa havho na ṱhoḓea dzazwo?
ḽiga 3: Kha vha pfesese mushumo wa muraḓo wa khoro ya wadi kana mukhantseḽara.
Kha vha humbule uri muraḓo wa khoro ya masipala u fanela u kona u shuma a tshi imela ndavhelelo dza wadi yawe na dza ḽihoro ḽawe a poḽotiki. Hezwi zwi mu vhea kha vhuimo vhu konḓaho. Ndi zwa ndeme uri ri pfesese hezwi, na u ri vha pfesese tshiimo tsha muraḓo wa khoro ya masipala u ri vha o kona u ḓivha zwine vha fanela u amba kha komiti. Arali tshiimo na kushumele kwa muraḓo wa khoro ya masipala zwi nga vha khagala, miṱaṱisano i songo teaho khathihi na phambano na uyo muthu zwi nga thivhelea?
u na vhuḓifhinduleli ha u lugisa mbekanyamushumo dza miṱangano, hu tshi katelwa miṱangano ya komiti ya wadi, miṱangano ya vhathu vha wadi na miṱangano i si ya misi.
u shuma na komiti ya wadi u vhona uri hu na pulane ya mishumo ya ṅwaha.
u na vhuḓifhinduleli ha u vhona uri komiti ya wadi i khou shuma zwine muḓivhi wa masipala a khou zwi lavhelela u ya nga maitele a u vhiga.
u na vhuḓifhinduleli ha u fhindula mbudziso na mbilaelo dza wadi.
u na vhuḓifhinduleli ha u tandulula thaidzo na u fhirisela mafhungo a sa tandululei phanḓa kha masipala.
u fanela u ḓidzhenisa tshoṱhe kha mishumo yoṱhe ya tshitshavha ine komiti ya wadi ya khou i shuma.
u na vhuḓifhinduleli ha u ḓivhadza mishumo na mbekanyamushumo ya miṱangano kha muraḓo wa muimeli wa ndivhanele wa khoro ya masipala(PR).
mafhungo a kwamaho wadi kana komiti ya wadi.
u shumana na mbudziso na mbilaelo a tshi kwamana na muraḓo wa khoro.
u tea u dzhenela miṱangano ya komiti ya wadi, miṱangano ya uri vhathu vha e vha khethe na miṱangano i si ya misi?
a nga thusa u tandulula thaidzo na u fhirisela mafhungo phanḓa.
a nga thusa kha u thoma thandela.
u tikedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara, fhedzi ha imi vhuimoni ha muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara.
Mbudziso: Naa muraḓo wa khoro a nga kona u rumela muimeleli wa ndivhanele wa khoro uri a vhe mudzulatshidulo musi ene e siho sa muraḓo wa khoro?
nga u tou ṅwala, uri a range phanḓa muṱangano musi ene a siho.
ya uri hu vhe na muthusa mudzulatshidulo u ya nga mulayo.
ḽiga 5: Kha vha pfesese mishumo ya miraḓo ya komiti ya wadi.
Miraḓo ya komiti ya wadi i nangwa nga wadi dzavho uri vha imele mihumbulo ya vhathu.
na mushumo wa ndeme une vha u ita kha tshitshavha.
eletshedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara u ṱalutshedza ṱhoḓea na zwililo zwa wadi, na u zwi swikisa kha khoro.
vha muraḓo a vhonalaho a na zwine a ita kha komiti ya wadi na u ṱanganedza vhuḓifhinduleli vhu no nga u langa muhasho kana tshipiḓa tshiwe-vho tshine a nga vha na dzangalelo khatsho?
thusa muraḓo wa khoro u vhudza tshitshavha nga ha pfanelo dzavho na zwine vha tea u zwi wana musi vha tshi shuma sa tshigwada na u amba nga ipfi ḽithihi.
thusa muraḓo wa khoro u ṱanganedza zwililo na mbilaelo dzi bvaho kha tshitshavha.
u vha na mishumo ine vha i ita lwa tshiofisi musi vhe kha komiti sa u vha muṅwaleli.
sumbedza vhuranganphana nga u thoma thandela dzine dza nga khwinisa vhutshilo ha vhathu ngomu wadini?
bveledza mbonwasia kana mbonalelo ya wadi u itela uri komiti i vhe na ndivho nga ha wadi (sedzani ḽiga 13).
thusa muraḓo wa khoro kha u davhidzana na vhathu vhane vha vha na zwine zwa vha kwama na u vha vhashumisani kha tshitshavha u itela u vhuedza mushumo wa komiti ya wadi.
ḓidzhenisa kha zwiwo zwa tshitshavha sa dzimbulungo na mishumo ya mvelele. Hezwi ndi zwa ndeme sa izwi zwi tshi sumbedza u dzhiela nṱha na u pfesesa mafhungo a tshitshavha.
Mbudziso: Naa hu na vhugudisi ha miraḓo ya komiti ya wadi na miraḓo ya khoro ya masipala?
kwa masipala na mugaganyagwama.
Mbudziso: Naa komiti dza wadi dzi imelela mahoro a poḽotiki.
Phindulo: Hai. Komiti dza wadi dzo ḓiimisa nga dzoṱhe, a dzi imeleli mahoro a poḽotiki. Heyo ndi mbetshelo ya mulayo. Komiti dza wadi dzo itelwa u imelela tshitshavha nga u angaredza, hu si ḽihoro a poḽotiki ḽithihi.
Mbudziso: Naa tsheo dzo dzhiiwaho nga komiti dza wadi dzi a vhofha kha khoro ya masipala?
khoro na masipala. Naho zwo ralo, nga nṱhani ha u ḓiimisela u itela uri hu vhe na u shela mulenzhe ha nnyi na nnyi, mihumbulo ya komiti dza wadi I o tea u dzhielwa nṱha.
Mbudziso: Naa miraḓo ya komiti ya wadi i a badelwa kha tshumelo dzine ya ita?
Vha ṱangana nadzo, sa mbadelo dza nyendo na zwiḽiwa dzi tea u lifhiwa.
Mbudziso: Naa komiti dza wadi dzi a kona u isa zwililo zwadzo ha masipala nga dzone dzine?
masipala kha ofisi ya Mulangadzulo.
Mbudziso: Naa hu itea mini arali muraḓo wa khoro a songo vhudza Muambeli wa ofisi zwine komiti ya wadi ya oa a tshi zwi ḓivha.
Phindulo: Kha nyimele hei, komiti ya wadi i nga o?
Muambeli wa ofisi thwii nga ha u shaea ha thikhedzo u bva kha mura o wa khoro ya masipala. Muambeli wa ofisi u?
swika hune muraḓo wa khoro a o tea u pfesesa vhuimo hawe kha u dzulela u ḓivhadza Muambeli wa ofisi na phindulo dzi yaho kha komiti ya wadi?
zwine tsha amba siani a tsheo dzo dzhiwaho nga khoro?
Phindulo: Hai. Hu na dziṅwe nila-vho sa u thetsheleswa ha nnyi na nnyi nga ha mafhungo o fhambanaho, u fana na mugaganyagwama wa ṅwaha.
vha nga a shumisa u itelwa u thetsheleswa.
mbudziso na mbilaelo kana phambano vhukati ha tshitshavha?
pfesesa mafhungo a kwamaho tshitshavha.
Muambeli wa ofisi khathihi na muraḓo wa khoro ya masipala vha na mushumo wa ndeme hafha. Ndi vhuḓifhinduleli ha muraḓo wa khoro u vhidza mu angano wa u khetha miraḓo ya komiti ya wadi. Hoyu ndi muṱangano u vhidzwa muangano wa vhathu vhane vha wela nga fhasi ha wadi. Muambeli wa ofisi u o tshimbidza khetho u itela uri a vhe na vhuṱanzi uri khetho ndi dzo vhofholowaho?
Komiti dza wadi dzi nga i vha na miraḓo i swikaho 10. Afha hu vha na mutevhe wa zwine zwa fanela u itwa hu tshi lugiselwa khetho dza miraḓo ya komiti ya wadi?
wadi, kha vha vhale Muvhuso Wapo: Mulayo wa Madzangano a Masipala wa 1998 na Tsumbanḓila dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi wa 2005 sa izwi bugu idzi dzi dzoṱhe dzi na zwinzhi zwine zwa amba nga ha maitele a khetho. Bugu ya Tshiko tsha Lushaka ya Komiti ya Wadi (dlpg na GTZ, 2005) I o vha nea-vho thuso ya mihumbulo nga ha u ri vha dzhena hani kha maitele a u khetha kana u ta?
u shuma na Muambeli wa ofisi u ta Ḓuvha o teaho a muṱangano wa u khetha miraa?
u ta datumu, tshifhinga, na fhethu ha muṱangano wa vhathu vha wadi.
u vhona uri miraḓo ya tshitshavha i o kona u swika fhethu afho nga u dzudzanya zwiendedzi zwine zwa nga swikisa vhaḓwe vha vhathu. Arali zwi songo ralo, kha hu wanale fhethu hune ha nga vha tsini kha vhunzhi ha vhathu. Kha vha humbule-vho nga vhathu vha lwalaho na vhaholefhali, u ri afho fhethu hu a swikelelea nga vhoṱhe naa?
u vhona uri hu na zwidulo zwo dzudzanywaho hu tshi itelwa muṱangano, nga maanḓa ho sedzwa vhaaluwa.
u ḓivhadza muṅwe na muṅwe (vhakhethi) datumu, tshifhinga, fhethu na ndivho ya muṱangano: kha vha humbule u vhea n ivhadzo ḽaiburari yapo, kiliniki na zwikoloni, kha vha bvise nḓivhadzo kha gurannḓa yapo na u hasha nḓivhadzo dza tshitshavha kha tshiṱitshi tsha radio tshapo. Muambeli wa ofisi u fanela u badelela na nḓivhadzo idzi?
u vhona u ri u a ḓivha nga ha matshimbidzele a khetho ane masipala a a shumisa khethoni. Muambeli wa ofisi u o tshimbidza khetho fhedzi, muraḓo wa khoro ya masipala na miraḓo ya komiti ya wadi vha fanela u vha vhe na nḓivho nga ha maitele a khetho?
u dzudzanya ane a o ḓologa arali zwi tshi o ṱoḓea.
Zwino ndi tshifhinga tsha ofisi ya Muambeli wa ofisi tshine a?
u vhona uri hu na redzhisiṱara ya vhathu vha wadi vho ḓaho muṱanganoni na u vhona uri yo sainiwa u itela uri maitele a khetho a kone u ḓolwa.
u ṱalutshedza mishumo na vhuḓifhinduleli ha dzikomiti dza wadi na miraḓo yadzo kha muṱangano.
u ṱalutshedza maitele a khetho kha vhane vha khetha. Mulayo u nea mbetshelo ya kudzulele na zwigwada musi hu tshi o tea u khethwa miraḓo, ndi uri khetho dzi fanela u angaredza zwigwada zwoṱhe sa vhaswa kana mafhungo a kwamaho zwa mutakalo. Komiti i fanela u vha na mbeu dzoṱhe, 50% ya miraḓo i fanela u vha vhafumakadzi. Masipala muṅwe na muṅwe u vha na maitele awo u ya nga zwine wa vha wo nanga u shumisa zwone?
u fanela u humbela u ri hu thome u tiwa miraḓo ya komiti na vhane vha o tikedza u tiwa honoho?
Hu vhalwa ha voutu na u ḓivhadzwa ha mvelelo.
u vhona uri vho tiwaho na vhe vha tikedza vha a saina fomo dzo teaho.
u vhona uri miraḓo ya komiti yo khethwaho i a ḓivha mishumo na vhuḓifhinduleli hayo na u saina fomo dzo teaho.
NGELETSHEDZO: Ngeletshedzo kha muraḓo wa khoro ya masipala- kha vha vhidze muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi ntswa ine ya kha?
phanḓa ha musi miraḓo i tshi bva kha muṱangano wa u khetha.
fanela u kwamiwa muthu muṅwe na muṅwe.
shumisi itshi tshifhinga tsha u vha hone ha vhathu u dzudzanya muṱangano u tevhelaho?
Mbudziso: Naa hu na maitele a ḓadza zwikhala kha komiti ya wadi?
Phindulo: Ee. Maitele a a fhambana u ya nga lushaka lwa tshikhala. Tsumbanḓila dza Lushaka kha uvhu na Kushumele kwa Komiti dza Wadi ya 2005 kana Muvhuso Wapo: Mulayo wa Madzangano a Masipala wa 1998 u sumbedza maitele aya.
Mbudziso: Naa hu na nyimele dzine dza nga ita uri muraḓo wa komiti ya wadi a bviswe?
wadi lwa rathi kana u fhira zwi tshi khou tevhekana a nga bviswa.
Mbudziso: Hu iteani arali muraḓo wa komiti ya wadi a tshi nga pfulutshela kha iṅwe wadi?
Phindulo: Muraḓo u fanela u ḓivhofholola sa izwi a tshi vho?
kha iṅwe wadi i re fhasi ha iṅwe komiti ya wadi.
miraḓo ya komiti ya wadi.
Musi miraḓo yoṱhe ya komiti ya wadi yo no nangiwa, vha fanela u pfumbudziwa. Sa mudzulatshidulo wa komiti, muraḓo wa khoro ya masipala u fanela-vho u dzhenela u pfumbudziwa uhu. Kha vha kwamane na Muambeli wa ofisi u itela u wanisisa nga ha u pfumbudziwa uhu na uri hu o vha hone lini?
vha o guda nga ha mulayo theo wo livhanaho na komiti dza wadi. Arali vha sa ḓivhi mulayo theo vha nga ḓiwana vha tshi khou ita zwithu zwi siho mulayoni?
Vha o wana-vho na uri hu na milayo na ndaela dzo dzulaho dzo tou ralo zwine zwa o vha thusa u ḓivha zwinzhi nga ha mishumo ya komiti ya wadi?
Vha o wana uri khoro i shuma hani?
Vha o wana uri muṱangano u tshimbidziswa hani, zwine zwa vha zwa ndeme kha uri vha kone u dzhenelela kha muṱangano.
Vha o wana zwinzhi nga ha vhuḓifari ha miraḓo ya komiti ya wadi zwine zwa o vha sumbedza uri vha fanela u ḓifara hani sa muraḓo wa komiti ya wadi?
Vha o wana vha tshi fanela u ḓivha uri maanḓa na mishumo ya komiti dza wadi ndi zwifhio?
Vha o iiwana vha tshi khou ḓivhana lune vha vho o thoma u vhumba tshigwada tsho khwaṱhaho.
ḽiga 8: Ndugiselo dza muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi-dzi?
ngeletshedzo kha muro wa khoro?
Hafha hu na mutevhe wo dzudzanyelwaho u thusa muraḓo wa khoro ya masipala, ane a vha mudzulatshidulo wa komiti ya wadi, u lugisela mu angano wa u thoma. Komiti ya vhuya ya angana ya nanga muṅwaleli, hoyu muthu u o thusa muraḓo wa khoro kha mushumo wawe wa u langa mu angano. Arali muraḓo wa khoro o dzudzanyea zwavhuI sa mudzulatshidulo, zwiṱo leluwa u nea vhuḓifhinduleli na mishumo kha miṅwe miraḓo ya komiti, na muṱangano wa hone u o tshimbila zwavhuḓi.
o Vho no ṱalutshedza na u humbela fhethu hune muṱangano wa komiti ya wadi wa o farelwa hone Kha vha humbule uri hafha hu fanela u vha fhethu ha nnyi na nnyi hu si fhethu ha phuraivete sa ha vhudzulo ha muthu. Hei ndi ṱhoḓea ya Mulayo?
o Vho no lugisa naa mbekanyamushumo ya miṱangano ya ṅwaha, ine ya vha mutevhe wa miṱangano yoṱhe ya ṅwaha i re na datumu, tshifhinga na fhethu Mutevhe uyu u fanela u katela miṱangano ya komiti ya wadi na miṱangano ya vhathu vha wadi na uri zwi a thusa u ita uri miraḓo ya komiti ya wadi i pulane zwifhinga zwavho lwa ṅwaha.
o Vho no wana zwine vha fanela u zwi shumisa zwi bvaho kha Muambeli wa ofisi naa Hezwi zwi fanela u katela mulayo wo teaho na tsumbanḓila, khathihi na ṱhoḓea dza u vhiga na maga o dzulaho o vhewa sa tsumbo: redzhisiṱara ya madzhenele a madzulo?
o Vho no lugisa naa adzhenda ya muṱangano une wa khou ya u vha hone kha vha sedze maga 10 na 11 o ḓisendekaho kha mushumo wa muṅwaleli na ngeletshedzo dza nga ha u tshimbidza muṱangano. Maga a dzulaho o lugiswa a adzhenda o katelwa kha khethekanyo 4?
o Vho no ita mutevhe wa vhuḓifhinduleli ha mihasho (kana zwikhala zwa tshipentshele zwa mishumo) u itela nyambedzano na komiti ya wadi naa?
o Vho no anganya nga ha datumu ya muṱangano wa u ita kana u bveledza pulane ya ṅwaha ya mishumo kha vha sedze ḽiga a 14 u wana uri vha nga ita hani pulane yavho ya ṅwaha.
Mbudziso: Ndi tshaka-e dza miṱangano dzine komiti dza wadi dza i ramba kana u i fara?
lavhelelwa u i dzudzanya.
wa khoro ya masipala.
Miṱangano ya komiti ya wadi: hei ndi mi angano ya nga misi ya miraḓo ya komiti ya wadi?
zwine ya o bveledza. I fanela u farwa lu siho fhasi ha 6 kha ṅwaha.
fhambanaho zwine dza fanela u ita.
na vhakhethi vhawe, hafha hu katelwa na vhadzulapo vha wadi yavho. Miṱangano hei i o thusa muraḓo wa khoro na komiti ya wadi u pfesesa ṱhoḓea dza tshitshavha?
sa tshipiḓa tsha mbekanyamushumo dza miṱangano ya ṅwala.
kana u amba mafhungo nga ha nḓila ine masipala a shuma ngayo.
na fhungo ḽine tshitshavha tsha khou vhilaela ngaḽo ngeno tshi tshi tama uri hu ambiwe ngaḽo na muraḓo wa khoro na masipala.
Hu na zwithu zwa tshivhalo zwine zwa fanela u bvelela kha muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi.
U khethiwa ha miraḓo i tshi newa maimo-hu fanela u vha na muuwaleli na uri vha tea u sedza arali hu tshi o ṱoḓea mufaragwama kha vha sedze ḽiga 10?
Komiti kha i ḓiḓivhadze na u kovhekana zwine vha tea u zwi swikelela sa komiti ya wadi.
Kha vha humbele muṅwaleli uri a bveledze mutevhe wa vhukwamani ha miraḓo ya komiti ya wadi na uri muṅwe na muṅwe a wane khophi ya uyo mutevhe.
Kha vha ambedzane vha dovhe vha tendelane kha milayo ya vhuḓifari muṱanganoni, hu tshi katelwa na ṱhoḓea ya u fara mafhungo sa tshiphiri. Tshiṅwe tshifhinga hu o ambiwa nga mafhungo a tatisaho kha komiti ya wadi. Miraḓo yoṱhe i fanela u tenda na u wana nḓila ine mafhungo ayo a nga pfukhiselwa ngayo kha vhathu vha wadi. A si tshifhinga tshoṱhe tshine zwithu zwoṱhe zwa sokou vhudzwa muṅwe na muṅwe.
Kha vha ambe nga ha mbekanyamushumo ya miṱangano ya ṅwaha vha vhone arali vha tshi nga swikelela thendelano nga ha kufarele kwa miṱangano na uri i nga farwa lini.
Kha vha dzudzanye muṱangano wa u bveledza pulane ya ṅwaha. Hoyu u nga i vha muṱangano u si wa misi wa komiti kana wa vha muṱangano u tevhelaho wa nga misi wa komiti?
Kha vha neane mihasho sa tsumbo: dzinnḓu, mutakalo na vhundola vhathu, mveledziso ya ikonomi. Muhasho zwi tou amba vhuḓifhinduleli, ho newaho muthu muthihi u itela u vhiga, u pfesesa, vhudavhidzano na u shuma kha tshiteṅwa tshikene tshine wa vha na dzangalelo khatsho?
u thusa u lugisa adzhenda- muṅwaleli u fanela u vhudzisa miraḓo ya komiti ya wadi zwiteṅwa zwine zwa nga dzheniswa kha adzhenda ya miṱangano yoṱhe.
u amba nga ha adzhenda na mudzulatshidulo uri vha pfane nga zwi re ngomu phanḓa ha musi I tshi rumelwa kha miṅwe mirado. Kha vha humbule, mudzulaphanḓa wa komiti ndi muraḓo wa khoro ya masipala. Hezwi zwo rali, hoyu ndi muthu ane a vha ene amba dzi fhele kha zwine zwa fanela u vha kha adzhenda.
nga murahu ha musi adzhenda yo ṱanganedzwa, i fanela u newa miraḓo ya komiti ya wadi muṱangano u sa athu vha hone.
u dzhia maambiwa a miṱanganoni yo rambiwaho nga mudzulaphanḓa na nga komiti ya wadi. Maambiwa zwi tou amba rekhodo ya zwo iteaho muṱanganoni; zwi katela na nyambedzano nga ha tshiteṅwa tshiṅwe na tshiṅwe, tsheo dzo swikelwaho nga komiti, na zwine zwa fanela u itwa u bveledza idzo mbofho?
u vhona uri maambiwa a newa miraḓo, u a faela na u a vhea fhethu ho tsireledzeaho. Kha vha humbule, maambiwa ndi rekhodo ya muṱangano lwa mulayo. Hezwi zwo rali, ndi zwa ndeme uri a vhewa fhethu ho tsireledzeaho. Vhathu vha anzela u sedza maambiwa a miṱangano na u ḓola tsheo dze dza itwa.
ḽiga 11: U tshimbidza muṱangano.
Kha vha sumbedze tshifhinga na fhethu hune muṱangano wa o farelwa hone hu tshee na tshifhinga. Sa zwe zwa bulwa afho n ha, ndi vhuḓifhinduleli ha muṅwaleli hovhu?
Kha vha dzudzanye adzhenda phanḓa ha muṱangano. Hoyu ndi mushumo wa mudzulaphanḓa na muṅwaleli. Kha vha sedze ḽiga a 10 nga ha mushumo wa muṅwaleli.
Kha vha neea miraḓo ya komiti adzhenda phanḓa ha musi muṱangano u tshi vha hone uri vha ḓivhe uri muṱangano ndi wa nga ha mini na uri vha kone u ḓilugisa. Tshiṅwe tshifhinga zwi nga ṱoḓea uri hu vhe na mivhigo ya tshipentshela ya muhasho mukene, arali mune wa muhasho a tshi zwi ḓivha a nga i kwama tshitshavha nga ha iḽo fhungo uri a vhige zwavhuḓi kha komiti?
Mudzulatshidulo u o vula muṱangano na u vhala adzhenda ḽiga nga ḽiga,
Kha hu rekhodwe vho dzhenelaho muṱangano.
Kha hu rekhodwe milaedza ya vho kundwaho u vha hone. Mirao ya komiti i fanela u ḓivhadza muṅwe a re kha komiti musi vha tshi o kundelwa u swika muṱanganoni; Hezwi zwi pfi ndi u swikisa mulaedza?
Kha vha sedzuluse maambiwa-vha ṱole arali o dzula nga ngona sa rekhodo ya muṱangano wo fhelaho. Muṅwe na muṅwe u fanela u tenda uri maambiwa o dzula nga ngona sa izwi e rekhodo ya mulayo ya miṱangano.
Zwi bvaho kha maambiwa a muṱangano wo fhelaho-tshitewa itshi tshi katela mafhungo o ambiwaho muṱanganoni wo fhelaho hune miraḓo ya komiti ya tea u vhiga murahu. Zwo leluwa u ṱavhanya u vhona uri zwi bvaho kha maambiwa nga u tou sedza uri ndi zwifhio zwe vhathu vha pfi vha zwi ite u ya nga tsheo dzo dzhiiwaho?
Maṅwalwa- aya ndi marifhi a ḓaho kha komiti, kana marifhi o rumelwaho nga komiti. ḽiṅwalo iwe na iwe i fanela u ḓivhiwa nga komiti sa izwi zwoṱhe zwi tshi itwa tshiimoni tsha komiti?
Zwiṅwe zwiteṅwa zwa adzhenda, tsumbo: Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP), mugaganyagwama, ndangulo ya vhubveledzi ya masipala, thandela dza mveledziso dza ikonomi dzapo. Muraḓo muthihi wa komiti u fanela u ḓisa fhungo na u thoma u amba ngaḽo. Muvhigo u nga oa u vha na mvulatswinga nga ha fhungo (ndi fhungo-e, ni kwamea hani, ndi ngani ni tshi kwamea) na uri ho no dzhiiwa vhukando-e na uri ndi mini zwine zwa kha i tea u itwa?
Kha vha humbule uri ndi zwa ndeme kha miraḓo yoṱhe ya komiti u dzhenelela kha muṱangano. Mudzulatshidulo ha tei u vha ane a ambesa musi ho farwa nyambedzano. Mushumo wa mudzulatshidulo ndi u langa miraḓo nga kha adzhenda uri hu kone u swikelelwa zwipikwa zwa komiti. Mudzulatshidulo u tou nga sa mulauli wa bennde u fhirisa u vha muimawoga.
Nga murahu ha nyambedzano, mudzulatshidulo u fanela u vhona uri ho swikelelwa tsheo na uri arali zwo tea hu fanela u vha na muthu ane a newa vhuḓifhinduleli ha u shuma zwo swikelelwaho tshiimoni tsha komiti.
Nga ndivhuho dza ḽiṅwalo a Kushumelwe kwa Wadi?
ḽiga 12: U ranga phanḓa muṱangano, dziṅwe ngeletshedzo dza mudzulaphanḓa.
Kha vha ite manweledzo a zwithu zwa ndeme fhasi ha tshiteṅwa tshiṅwe na tshiṅwe tsha adzhenda.
Kha vha ite uri hu vhe na u tevhekana ha zwithu- hezwi zwi amba u vhona uri vhaambi vha a ṱhonifhiwa, vhathu a vha sei na u sokou amba muṱangano u tshi khou tshimbila, kana u vha na nyambedzano nga tshavho.
Kha vha tevhele tshifhinga tsho vhewaho u ya nga zwiteṅwa zwa adzhenda.
Kha vha lingedze u fhedza muṱangano nga tshifhinga.
Hu o ṱoḓea uri vha kwame Muambeli wa ofisi ya masipala wa havho uri vha ḓivhe nga ṱhoḓea dzo teaho dza u vhiga, hu tshi katelwa na zwifhinga zwa u guma zwa mivhigo. Hezwi kanzhi zwi o vha zwa ṅwedzi muṅwe na muṅwe, kanzhi zwi fanela u vha zwo swikiswa nga Ḽavhuṱanu a u fhedza a ṅwedzi.
Muambeli wa ofisi a nga i vha na nḓila yo dzulaho yo dzudzanywa ya u vhiga. Nḓila ine ya ḓivhea nga u pfi phuro foma ya u vhiga ndi fomo yo dzulaho yo ṅwaliwa, ine ya tou ḓadziwa u fhirisa uri muthu a e na nḓila yawe. Zwi a thusa nga uri u vha u tshi ḓivha uri o katela zwoṱhe zwine zwa ṱoḓea.?
Arali hu si na mbetshelo i dzulaho yo itwa sa phuro foma?
hafha hu na iṅwe yo vhekanywaho kha siaṱari ḽine a tevhela?
Fomo ya u vhiga?
Muvhigo kana wadi kha vha ḓadze dzina?
Muraḓo wa khoro kha vha ḓadze dzina?
Dzina a masipala kha vha ḓadze dzina?
Muṅwaleli wa komiti ya wadi kha vha ḓadze dzina?
misi- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro.
Khonadzeo dza thasululo na themendelo- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro.
Pulane ya miṅwedzi miraru i ḓaho- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro..
ḽiga 14: U bveledza mbonalelo ya wadi.
Hetshi tshi nga vha tshiṅwe tsha zwithu zwa u thoma zwine komiti ya wadi ya nga ita sa tshigwada. Zwi nga thusa u bveledza tshigwada na u thusa kha u pfesesa nga ha wadi yavho.
U bveledza mbonalelo ya wadi zwi nga vha zwithu zwi takadzaho.
Hafha hu na zwithu zwine zwa nga ita uri vha thome.
uri vha nga kona u kuvhanganya mafhungo a ndeme ane a vha mutheo vha dovha hafhu vha engedza zwiṅwe henefha vhukati ha ṅwaha.
Zwigwada u ya nga vhukale, mbeu, zwiimo zwavho siani?
Mbilaelo dza Ḓuvha iwe na i?
Madzangalelo a vhathu siani?
2 Ndi wana hani aya mafhungo?
Masipala a nga kona u vha nea mafhungo sa zwithu zwi kwamaho vhukale ha zwigwada. Muraḓo wa khoro ya masipala a nga kha i zwi humbela nga kha ofisi ya Mulangadzulo?
Vha nga wana kuhumbulele kwa vhathu nga kha miṱangano ya vhathu vha wadi kana nga kha miṱangano ya zwigwada nga zwiṱuku kha wadi yoṱhe kana nga u ita ṱhoḓisiso i sa konḓi ya tshitshavha kana nga u ita nyambedzano na dzikhonani.
Ndi tshomedzo-e dzine wadi ya vha nadzo?
ambuḽentsi na zwiṅwe.
Ndi mini zwiṅwe zwine zwa khou bvelela kha tshitshavha?
Kha vha ite mutevhe wa madzangano a tshitshavha-haya ndi a ndeme ngauri ndi one zwiko zwa ndeme kha miraḓo ya komiti ya wadi. Zwiko hu ambiwa vhathu kana vhaimeleli vha bvaho kha zwigwada zwine zwa vha na dzangalelo kana vhathu vha re vhomakone kana vhathu vhane vha kwamea nga ha zwine vha khou ita kha komiti ya wadi?
Naa hu na Vhashumi vha Mveledziso vha Tshitshavha wadini yavho?
Kha vha te Vhashumi vha Mveledziso vha Tshitshavha wadini yavho vha dovhe vha ite miṱangano navho u itela u o ita mbambedzo ya zwine vha ita, hu tshi katelwa u ri vhashumi avha vha a kona u nekedza thuso ya mushumo kana ya vhuṅwaleli kha komiti ya wadi?
Mbudziso: Ndi ngani zwi zwa ndeme u bveledzwa mbonalelo ya wadi?
Phindulo: Sa muraḓo wa khoro ya masipala na komiti ya wadi, vha a kona u shuma zwavhuḓi musi vha tshi ḓivha tshitshavha tshavho zwavhuḓi. Kha vha humbule, hafha vha kha komiti ine ya imela wadi. Vha nga si kone u shuma vha sa ḓivhi vhathu vhane vha dzula kha wadi yavho hu tshi katelwa ṱhoḓea dzavho na mafhungo avho. Hafha hu dohwa ha sedzwa zwine vha oa kha komiti yavho sa zwifhaṱo, dzibada na zwiṅwe zwithu zwine zwa farea zwine zwa vhumba wadi yavho. Hezwi zwi katela u ivha-vho zwinzhi nga ha madzangano a tshitshavha na zwiko zwapo sa mabindu apo na kiḽabu dza mitambo. Vha o mangadzwa nga zwine vha o wana?
Mbudziso: Komiti ya wadi i nga shumisa hani mafhumgo aya?
Phindulo: Komiti ya wadi i nga shumisa haya mafhungo u bveledza pulane ya ṅwaha. Vha?
mbekanyamushumo kana thandela ngauri vha a ḓivha zwinzhi nga ha tshitshavha tshavho u fhira muwe-vho muthu?
Komiti ya wadi i tea u vha na pulane ya ṅwaha i sumbedzaho zwavhuḓi uri ndi zwifhio zwithu zwine zwa tea u dzhielwa tha na uri ndi zwifhio zwine ya tama u zwi swikelela. Hezwi zwi o thusa u vhona uri yo kona u swikelela zwe ya ri i o ita. Zwi o thusa u vhiga kha masipala sa izwi hu tshi fanela u vhigwa ṅwedzi muṅwe na muṅwe u ya nga pulane ya kushumele?
Ndi muhumbulo wavhuḓi u pulana muṱangano u si wa nga misi nga u ṱavhanya u itela u bveledza pulane ya kushumele ya ṅwaha. Kha vha vhe na vhuṱanzi uri pulane ye vha ita i vhe ya vhukuma nahone i vhe i swikeleaho.
datumu dzine masipala a o fara ngadzo miṱangano ya u vhudzisa ine na nga tama u i dzhenela sa ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP) na mugaganyagwama wa ṅwaha.
mafhungo a ndeme a tshitshavha Komiti ya wadi i nga ita mini u thusa Ndi lini hune vha nga thusa?
ndi thandela dzifhio dzine komiti ya wadi ya tama u dzi thoma Kha vha dzhiele nzhele zwithu zwi ngaho thandela dzapo dza mveledziso ya ikonomi, u gudisa vhathu vha u londa vhaawe miḓini Naa ri nga kona u shuma idzi thandela na maṅwe madzangano a tshitshavha?
ndi foramu dzifhio, tsumbo: mutakalo kana madzangano a tshitshavha, foramu dzine komiti ya wadi ya oa dzi tshi imelelwa?
ndi madzangano afhio a tshitshavha kana mihasho ya masipala ine ra tama u i ramba uri I ḓise makumedzwa kha komiti ya wadi kana kha muṱangano wa vhathu vha wadi?
ndi miraḓo ifhio ya komiti ya wadi ine ya fanela u dzhia vhuḓifhinduleli ha u ita mishumo?
ndi maḓuvha afhio ane mishumo ya fanela u vha yo fhela ngao?
ndi ifhio mishumo ya tshihaḓu kana ya ndeme ine ra fanela u thoma ngayo Ndi zwifhio zwine zwa nga lenganyana u shumiwa?
NGELETSHEDZO! Pulane i fanela u tenda u shandukisea nga nḓila yo leluwaho u ya nga t.hoea.
umana na Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP).
Mveledziso zwi nga itea tshitshavha tsha vha tshi sa dzi o?
masipala a si dzi tikedze. (Kha vha sedze ḽiga 17 u wana zwinzhi nga IDP).
Kha vha humbule-pulane i fanela u bveledzea.
nḓila i si yavhuḓi.
Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ine ya ḓivhea sa IDP ndi maitele a poḽotiki ane a rangwa phanḓa nga Raorobo khathihi na miraḓo ya khoro ya Masipala ya Ḓorobo kana vhakhantseḽara vha tshi khou tikedzwa nga vhaofisiri vha ndaulo. Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i kona u bveleda khagala zwine Ḓorobo khulwane ya tea u zwi swikelela, khaedu hu tshi katelwa na mveledziso dza tshifhingani tshi ḓaho yo ḓisendekaho nga vhubindudzi na ṱhoḓea dza tshitshavha ho sedzwa nḓisedzo ya tshumelo na mveledziso ya ikonomi?
Tshipiḓa tsha Pulane ya ṱhanganelano Mveledziso ndi vhukwamani ho anavhuwaho vhukati havho na vhane vha shela mulenzhe uri vha vhe na vhuṱanzi ha u kona u ḓidzhenisa kha u dzhia tsheo ya vhumatshelo ha mveledziso ha Ḓorobo ya Joburg?
Miṱangano ine ya o tou tevhekana ya Wadi na Dzingu i o farwa kha Ḓorobo yoṱhe u itela u netshedzwa zwe zwa swikelelwa na u sumbedza uri masheleni a ṱhoḓea na ndavhelelo o gaganyelwa hani. Hafha hu vha hu tshi khou katelwa ha thandela dzo fhambanaho na dziphurogireme kana mbekanyamushumo?
Ri a vha ṱuṱuwedza sa mudzulapo wa Ḓorobo ya Joburg u itela u shela mulenzhe kha maitele a vhukwamani nga u dzhenela miṱangano na u vha na zwine vha amba. U shela havho mulenzhe ndi zwavhuḓi ngauri zwi fana na u vouta u itela u vhona uri ṱhoḓea dzavho dza nḓisedzo ya tshumelo dzi a swikelelea.
Rine hafha kha Ḓorobo khulwane, ro ḓiimisela u ṱuṱuwedza vhutsireledzi, mutakalo wapo, nyaluwo ya ikonomi, u lwa na dwadze a HIV na AIDS, u fhungudza ṱhahelelo ya disedzo ya muḓagasi na maḓi, u khwinifhadza siseme kana maitele a u badela, u shumiswa ha milayo yapo na u vhona uri zwi a leluwa kha nḓisedzo ya tshumelo ya dzinnḓu,
Kha vha rwele luṱingo kha (011) 375 5555 kana vha engedze nga u nanga 7, vha nga dovha hafhu vha dalela senthara ine ya ḓivhea sa Peoples Centre kana vha loga kha www.joburg.org.
U shuma rohe u itela nḓisedzo ya tshumelo?
ḽiga 16: Ndi thikhedzo-e ine masipala a nga i nea komiti ya wadi?
Thikhedzo ine ya nga newa nga masipala i o fhambana u ya nga zwiko zwa masipala. Miṅwe masipala i na tshelede nnzhi u fhira miṅwe ngauralo na zwine vha nga zwi swikelela zwi a kwamea. Muambeli wa ofisi a nga vha vhudza nga ha zwiko zwi re hone fhedzi-ha kha vha sedze mutevhe uyu u re afha fhasi?
o Khophi ya mafhungo a nzulele tshitshavha, wadi, u thusa u bveledza mbonalelo ya wadi.
o Khophi ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ya masipala.
o Siseme ya Ndangulo ya Vhubveledzi ha masipala?
o Manweledzo a mugaganyagwama wa masipala.
o Mafhungo nga ha maitele a u vhiga na dila dza hone?
o Datumu na zwifhinga zwa u pfumbudziwa.
o Mafhungo a kwamaho huṅwe u gudiswa hune ha itelwa komiti dza wadi.
o Mafhungo nga ha dila ine mugaganyagwama wa kovhiwa ngaho kana maṅwe maitele a u badela tshelede dze komiti dza wadi vha dzi shumisa?
ḽiga 17: Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ndi mini?
Masipala yoṱhe i oiwa uri i vhe na Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP). I bvisela khagala zwiteṅwa zwine zwa fanela u thoma u shumiwa. Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i itwa lwa tshifhinga tsha miṅwaha miṱanu nahone i sedzuluswa ṅwaha muṅwe na muṅwe. Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i thusa uri zwiko zwiṱuku zwi re hone zwa masipala zwi shumiswe zwavhuḓi, i dzhiela nṱha zwiteṅwa zwa ndeme (tsumbo, u thusa vhupo vhu shaesaho), u dzhenisa tshelede u bva kha maṅwe maimo a muvhuso na u khwaṱhisedza u shela mulenzhe ha tshitshavha?
nga dzheniswa hani kha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso?
Vhaimeleli vha komiti ya wadi vha nga i vha kha Foramu ya Vhaimeleli kha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso?
vhathu vha wadi yavho.
maitele a u vhona uri zwithu zwi khou itwa nga komiti ya wadi siani a Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso?
hani khophi ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso?
Muraḓo wa khoro ya masipala a nga?
a nga kwamana na Muambeli wa ofisi ya masipala kana ofisi ya Mulangali.
Masipala u fanela u nea vhugudisi nga ha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso.
havho i nga wana vhuṱanzi ho ḓalaho nga ha izwi nga kha Muambeli wa ofisi.
Mugaganyagwama ndi pulane ya tshelede.
mishumo ya hone ya o fanela u bva hone?
ṅwaha wa muvhalelano wa masipala ya Afrika Tshipembe u thoma nga a 1 Fulwana ṅwaha muṅwe na muṅwe u swika 30 Fulwi ṅwaha u tevhelaho?
u fanela u shumisa vhugai nahone kha thandela dzifhio, hezwi zwi?
yavho i nga vhuelwa thwii.
dzhena na ine ya khou shumiswa ho sedzwa mugaganyagwama.
zwo anganywa, tshelede ya u shumiswa i o tea u vha fhasi?
miangano i fariwa lini?
thusa uri vha kone u dzhenelela nga nḓila yavhuḓi kha mugaganyagwama.
ḽiga 19: Sis?
Kha vha wane arali masipala wa havho o bveledza siseme ya ndaulo ya maitele?
Vhupulani: Kha vha vhe tsini na muraḓo wa khoro wa masipala na maṅwe madzangano a tshitshavha, u ta ṱhoḓea dza u thoma na u vhona uri hedzi ṱhoḓea dzi a dzheniswa kha ḽikumedzwa na pulane dza mugaganyagwama.
Kha hu vhe na vhutevheleli na u vhiga murahu nga ha muvhigo: Kha vha luse u wana mivhigo misi yoṱhe ya thandela dza masipala na tshumelo kha komiti ya wadi na kha miṱangano ya nnyi na nnyi wadini yavho uri vhadzulapo vha dzule vha tshiivha nga ha mvela phanḓa kana nga thaidzo. Kha vha swikise mahumbulwa o bveledzwaho u itela u khwinisa na uri arali zwo tea, vha dzudzanye na vhadzulapo uri vha thuse kha u ita uri mushumo u itwe?
U sedzulusa maitele nga ṅwaha: Khoro ya masipala i tea u vhiga misi yoṱhe kha komiti dza wadi na zwitshavha nga ha mugaganyagwama wavho na u sedzulusa maitele sa tshipiḓa tsha miṱangano ya tshitshavha. Nṱhani ha hezwi, arali komiti yavho i sa wani muvhigo wa nga maitele misi yoṱhe u bva kha khoro ya masipala, kha vha ḓivhadze raorobo uri komiti ya wadi i lavhelela kushumele kwavhuḓi u bva kha muvhuso wapo wa dimokirasi?
Kha vha kwame ofisi ya Mulanguli wa Masipala u itela u wana mutevhe wa vhane vha tea u kwamiwa, vha dovhe hafhu vha u dzhenise kha hei bugupfarwa.
thandela na mivhigo ya mihasho.
Muraḓo wa Khoro ya wadi:.
Nomboro ya lu?
Komiti ya Wadi i tea u nea muvhigo nga ha pulani i tevhelaho ṅwedzi muṅwe na muṅwe.
Hezwi zwi thusa uri vha ḓivhe uri vho kona u swikelela zwe vha vha vha tshi khou oa u ya nga pulani. Zwi thusa-vho na Muambeli wa ofisi u ḓivha arali hu na mafhungo ane a fanela u a shuma?
Ngade dza zwi?
Muraḓo wa komiti ya wadi a kwameaho u fanela u vhiga tshiimo tsha thandela kha komiti ya wadi miṱanganoni.
Dzina a muthu a re na vhu?
U vula na u ṱanganedza,
Milaedza ya vho kundwaho.
Maambiwa a muṱangano wo fhiraho na zwi bvaho kha maambiwa.
Mafhungo maswa (kha a dodombedzwe).
wadi .. ri khou ta Vho- ?
Dzina: Tsaino. Datumu.
Dzina: Tsaino. Datumu.
Nnendo sainaho, Nomboro ya Bugundaula..a dzulaho na/kana o ḓiṅwalisaho sa mukhethi kha wadi ., ndi khou ṱanganedza u tiwa hanga sa nkhetheni o teaho u khethiwa sa muraḓo wa komiti ya wadi kha wadi.
Muraḓo wa muimeli wa khoro (PR):..
Voutu dzo vhalwaho:.
Mabambiri o tshinyalaho:..