Hoë slaagsyfer skep verwagtinge by matrieks(Argieffoto) Die matrieks van 2019 het die hoogste slaagsyfer in die land se geskiedenis behaal en 81,3% van die 616 700 voltydse kandidate het die matriekeksamen geslaag. Die meeste matrikulante nóg het boonop vanjaar met matriekvrystelling geslaag, wat beteken dat hulle kwalifiseer om vir ŉ graad te studeer. Volgens die nasionale departement van onderwys kwalifiseer altesaam 186 058 matrikulante vir toelating tot ’n baccalaureusprogram aan ’n universiteit. Luidens ’n verslag deur departement het die getal matrikulante met matriekvrystelling vanaf ongeveer 100 000 in 1994 tot ongeveer 186 058 in die afgelope jaar toegeneem. Dit dui op ŉ toename 86,6% oor die afgelope 24 jaar. Die aantal leerders met universiteitstoelating het net sedert 2018 met 8% gestyg . Dié jong mense sien nou met sterre in hul oë na die toekoms uit. Die realiteit is egter dat baie van dié leerders binne die eerste jaar van hul studies sal uitsak weens ŉ gebrek aan geld óf die akademiese vermoë om hul studies te voltooi. Die gehalte van onderrig aan TVET-kolleges is glo ook so beroerd dat dit nie as ŉ opsie vir verdere studie oorweeg kan word nie, meen kenners. Matrikulante met matriekvrystelling is nie ŉ graad gewaarborg nie, aangesien dit bloot die minimum vereiste vir verdere studie aan ŉ universiteit is, herinner Ahmed Bawa, uitvoerende hoof van Universiteite Suid-Afrika. Hy verduidelik dat net sowat 60% van studente wat verder studeer uiteindelik hul graad behaal. “Baie potensiaal gaan verlore en universiteite werk voortdurend om hierdie uitsakkoers te verbeter,” verduidelik Bawa. (Foto: MD Duran/Unsplash) Tammy Breedt, woordvoerder van die Vryheidsfront Plus, sê minder as ŉ kwart (22%) van studente voltooi ŉ driejaargraad in die aangewese tyd. Melanie Buys, ŉ onderwysspesialis by Helpende Hand se Skoleondersteuningsentrum, meen ŉ vals verwagting word by leerders geskep om verder te gaan studeer, terwyl hulle nie oor die akademiese vermoë hiervoor beskik nie. “Wanneer ons kyk na die deurvloeikoers by universiteite, is dit duidelik dat studente nie voldoende toegerus is om ŉ sukses van hul studies te maak nie. Leerders betree universiteite, terwyl hulle akademies nie bevoeg is vir die uitdagings wat verdere studie inhou nie, en kom gevolglik nie die mas op nie.” Sy wys daarop dat meer matrikulante die afgelope twee jaar toegang tot universiteite gekry het omdat die regering die standaarde verlaag het en nie omdat matrikulante noodwendig beter vaar in die matriekeksamen nie. “ŉ Verwagting word nou by leerders geskep dat hulle ŉ graad sal behaal, maar baie is nie toegerus om verder te kan studeer nie. As jy wiskunde met 30% geslaag het, kan jy nie dink jy gaan ŉ BSc-graad behaal nie. Dit is dán wanneer studente ŉ gevoel van mislukking ervaar,” verduidelik sy. Bawa meen ook dat nie alle matrieks wat met matrieksvrystelling slaag, behoorlik toegerus is om aan ŉ universiteit te studeer nie. Bawa sê universiteite het boonop die afgelope jare ŉ nuwe tendens opgemerk wanneer studente hul studies opskop. “Dit wil voorkom of al meer studente opskop weens die finansiële las van hul studies, eerder as dat hulle nie die akademiese mas kan opkom nie,” sê Bawa. Die nasionale skema vir finansiële bystand vir studente (NSFAS) het aan Maroela Media bevestig dat hulle ŉ rekordgetal van 543 268 aansoeke ontvang het van studente wat finansiering vir 2020 nodig het. NSFAS het verlede jaar net meer as 300 000 studente befonds met ŉ begroting van R30,8 miljard. Dit beteken die skema sal amper dubbeld soveel geld moet uithaal indien hulle vanjaar al die studente wat aansoek gedoen het, wil befonds. Volgens die nasionale tesourie se mediumtermynbegroting in 2018, sal dié organisasie se begroting in die volgende boekjaar met slegs 26% tot R38 miljard toeneem. Dus nie genoeg om al die behoeftige studente te finansier nie. Die welsynsorganisasie Helpende Hand het wel Vrydag aangedui dat hulle deur die Helpende Hand Studiefonds vanjaar R43,7 miljoen beskikbaar stel waarmee ongeveer 1 300 behoeftige Afrikaanssprekende studente 2020 befonds sal word. Dié studente is reeds geïdentifiseer. (Foto: Sol-Tech/Facebook) TVET-kolleges Volgens Breedt is dit kommerwekkend dat sowat 145 000 matriekleerlinge glad nie matriekvrystelling of toelating tot diplomastudies kon behaal nie en net-net deur is, aangesien 58% van die jeug tans werkloos is. Luidens die departement se verslag oor vanjaar se matriekuitslae het 65% van 2019 se matrieks nie matriekvrystelling behaal nie, maar wel vir ŉ diploma gekwalifiseer. Dié leerders sal vanjaar vir ŉ diploma by verskeie TVET-kolleges (Kolleges vir Tegniese Beroepsonderwys en Opleiding) kan studeer. Volgens die Inkatha Vryheidsparty lyk die toekoms egter nie blink vir diegene wat by dié instansies wil studeer nie. Die party het Woensdag in ŉ verklaring gesê die tersiêre opleidingstelsel is grotendeels nie toegerus vir die rekordgetal matrieks wat vanjaar geslaag het nie. “Die werklikheid is dat Suid-Afrika se dosente by TVET-kolleges ondergekwalifiseerd is en die sertifiseringsprogram swak bestuur word. Die meeste leerders wat nié vir graadstudies kwalifiseer nie, skryf by ŉ TVET-kollege in,” sê Mkhuleko Hlengwa, woordvoerder van die IVP. Volgens Buys is daar baie min opsies vir matriekleerlinge wat nie aan ŉ universiteit gaan studeer nie, aangesien baie TVET- kolleges nie op standaard is nie. Ander private instansies is weer peperduur. Kolleges soos Sol-Tech is egter ŉ baie goeie opsie, meen Buys. Bawa glo dit hang af van watter rigting studente hul in wil bekwaam. Volgens Bawa is TVET-kolleges geskik vir diegene wat vorentoe in die arbeidsmag wil werk. Matrikulante wat graag by ŉ universiteit wil studeer, maar nie universiteitstoelating behaal het nie, hoef volgens Bawa ook nie moed te verloor nie, aangesien daar ŉ ooreenkoms tussen sekere kolleges en universiteite bestaan.