Die Nuwe Testamentiese gegewens oor Maria is karig. Slegs in die Evangelies en in een vers in Handelinge (1:14) word sy by die naam genoem. En dit is te verwagte. Die vroegste ‘kerk’ het nie veel in Jesus se geboorte belang gestel nie. Vir sy eerste volgelinge was sy aardse bediening en die misterie van sy Opstanding die belangrikste gebeure, en dit was die kern van hul verkondinging waardeur hulle die heidene tot bekering gebring het.
Aan die ander kant was die Dosetiste, ‘n sekte binne die Gnostici. Die Gnostici het geglo dat kennis van goddelike geheimenisse die ‘siel’ nader aan God sal bring. Geestelike of mistieke eenwording met God is ‘n geestelike ervaring wat deur middel van kennis verkry word. Gevolglik, vir die Gnostici is die materiële wêreld en die liggaam ondergeskik aan die spirituele wêreld en die siel. In lyn hiermee, redeneer die Dosetiste dat Jesus tot die spirituele wêreld behoort, en daarom kan Hy slegs die voorkoms van ‘n mens hê. Hulle ontken dus Jesus se menslikheid en leer dat Hy ‘n volledig geestelike wese was, en dat Hy nie ‘n regte liggaam gehad het nie, maar slegs ‘n skyn-liggaam.
Dít was dan van die eerste probleme wat die vroeë kerkvaders moes hanteer: was Jesus net ‘n mens, of was Hy net God in ‘n skyn-liggaam? En uiteraard, in die nadenke oor Jesus se goddelike/menslike natuur, kom sy geboorte ook ter sprake. Hy is gebore uit ‘n mens, ‘n vrou met die naam Maria.
Maar ook hier moes die kerkvaders versigtig formuleer. Want benewens die Ebioniete en die Dosetiste, moes hulle hulself ook teenoor die Grieks-Romeinse wêreld verwoord. Dit was die magtige wêreld-kutuur van die tyd, en die vele religieuse en filosofiese denke het reeds die Christendom binnegedring. Die kerkvaders moes keer dat die Chistelike ‘teologie’ nie van sy inhoud en transendente waardes gestroop word nie. Want daar is ooreenkomste wat, as dit nie reg hanteer word nie, die Christene heeltemal op ‘n dwaalspoor kon lei. Feitlik al die heidense religieë van daardie tyd het godinne gehad en kultusse wat rondom ‘n moeder-godin gewentel het. Vir die Romeine was daar ‘n Magna Mater; vir die Frigiëers, Cebele; die Palestyne het Astarte gehad; die Egiptenare Isis; en die Efesiërs het Diana aanbid. Daar was ook die ewig maagdelike godinne, soos Athena en Artemis van die Grieke. Die kerkvaders moes ten alle koste waak dat Maria op dieselfde vlak as die moeder- maagdgodinne van die antieke wêreld geplaas word.
Justinus die Martelaar (110/110) is waarskynlik die bekendste en eerste kerkvader wat meer breedvoerig oor Maria uitwei. In sy tyd het die Jode die Christene daarvan beskuldig dat hulle stories uit die Griekse mitologie naboots, en hierdie kerkvader wou die historiese en die messiaanse aard van die Christus-gebeure duidelik maak. Sy ‘Eerste Apologie’ is gerig aan keiser Antonius Pius en Marcus Aurelius. Daarin skryf hy oor die maagdelike geboorte. Oppervlakkig beskou, sê hy, het hierdie misterie nogal baie in gemeen met die heidense mites. In werklikheid egter, is dit die finale vervulling van ‘n noukeurige goddelike plan. Verder leun hy ook sterk op die profesieë in die Ou Testament want dit bevestig vir hom dat die Evangelies die ware feite vertel.
Justinus is waarskynlik die eerste outeur wat ‘n parallel tussen Eva en Maria trek. Hieroor skryf hy in sy ‘Dialoog met Trypho’. Trypho was ‘n geleerde Jood wat beweer het dat die Christene die Joodse wet verbreek deur ‘n mens te aanbid. Justinus skryf dan nie soseer oor die maagdelike geboorte nie, maar oor die soteriologiese rol wat Maria in verhouding tot Christus speel. Eva het gekies om aan God ongehoorsaam te wees en eerder na die slang te luister, en Adam het ook saamgespeel. So het die sonde in die wêreld gekom wat die hele menslike geslag in die verderf gedompel het. Nou moet daar ‘n tweede Adam kom om die mensdom te verlos, maar dit is nodig dat die nuwe Adam deur ‘n mens – ‘n vrou – gebore word. Maria word teenoor Eva gestel as die maagd wat gekies het om gehoorsaam te wees, en deur haar gehoorsaamheid word Eva se ongehoorsaamheid uitgewis. Justinus maak dit egter baie duidelik dat Maria, alhoewel sy ‘n besondere rol speel, geen verlosser is nie, sy is volledig ondergeskik aan Jesus Christus, die enigste Verlosser.
Die bekende Maria-gebed, die sogenaamde ‘Sub tuum praesidium’ (Onder U beskerming), word vir die eerste keer in Egipte gebid. Ons kry ‘n aanduiding van die geloof wat die vroeë Cristene gehad het dat Maria vir hulle kan intree uit die term ‘Theotókos’ (Moeder van God) wat ook hier vir die eerste keer voorkom.
Clemens noem die kerk Maagd-Moeder. Die misterie van Maria, maagd en moeder, word vir hom ‘n metafoor vir die misterie van die vroeë kerk. Hy skryf dat die kerk, deur die verkondiging van die Woord, soos ‘n moeder geboorte aan haar eie kinders skenk, terwyl die maagdelikheid van haar geloof in die Here ongeskonde bly.
Hippolitus (170-236) is bekend vir sy werke teen ‘ketterye’ en in sy verset teen pous Callixtus, word hy ook die eerste ‘anti-pous’ in die geskiedenis. Wat Maria betref, beklemtoon hy die misterie van die inkarnasie. God, die Woord het uit die hemel neergedaal in die liggaam van die maagd Maria. Sy menslike vlees asook sy menslike siel het Hy van haar aangeneem. Hy was alles wat ‘n mens was, behalwe vir sonde, sodat Hy die gevalle mens kon red en die ewige lewe skenk aan almal wat in Hom glo. Die misterie van die inkarnasie en die redding van die sondige mens hou dus direk met mekaar verband.