2 IPHE NAKO YA GO NAGANIŠIŠA. Beibele e re: “Pelo ya moloki e a naganišiša gore e kgone go araba, eupša molomo wa ba kgopo o bolela tše mpe.” (Die. 15:28) Ge re ka bolela re sa galefile, re ka bolela mantšu ao re tlago go itsholela ona. Lega go le bjalo, ge re ka nagana goba ra naganišiša pele re bolela, re tla kgona go beakanya dikgopolo tša rena, ra araba ka boleta, gomme ra boloka khutšo. Noage o be a na le barwa ba bararo, e lego Seme, Jafete le Hama. Nimirode ke setlogolo sa Hama. Hama e be e le morwa wa mafelelo wa Noage (9:24), gomme go tšewa gore Seme e be e le leitšibolo la Noage mola Jafete e be e le morwa wa gagwe wa bobedi (Mathews 2001:439; Jamieson et al, 1997). Thogako godimo ga Hama le moloko wa gagwe (go balwa le Nimirode) e hlatholotšwe gore e ra le thogako ya Bathobaso le meloko ya bona lehono. Tlhalošo ye e bile le ditlamorago tša go sekgahliše go Bathobaso. Kanegelo ya thogako go Hama e ngwadilwe ka go Genesi 9:18–29. Noage o ile a robala a sa apara selo ka tenteng ya gagwe, ka lebaka la go tagwa ke morara wa gotšwa tšhemong ya gagwe. Hama ‘o bone gore tatagwe o hlobotše a tšwela ka ntle go yo botša barwarragwe’ (9.22). Seme le Jafete ba ile ba apeša Noage kobo ka go šia. Noage o ile a bolela thogako go morwa wa Hama, Kanana, mola a ile a šegofatša moloko wa Seme le wa Jafete (Willington 1997:13 ). Go ya ka Gen. 10:21–32, Seme o tsebja e le tatagoBahebere bohle, ka lebaka la gore ditšhaba tše pedi di tšwele go Ebere ka Pelege le Jokotane, e lego ba leloko la Aborama, gape le setšhaba sa Baarabia ba leloko la Jokotane (dit. 26 go ya pele) (Keil &Delitzsch 2002:107; Willington 1997:13; Hughes et al 2001:14; Mathews 2001:439). Bohlokwa bja leloko la Seme ke ge e le lešika leo Aborama le Kriste ka boyena, ba tšwago go lona (Richards 1991:31). Bao ba gopolelwa go ba batho basetšo sa Semitiki go ya bohlabela bja Palesetina bao Bahebere ka bobona ba hlolegilego magareng ga bona (Gibson 2001:201). Moloko wa Jafete o tšweleletšwa mo go Gen.10:1–5. Mo temaneng ya 1, maina a barwa ba bararo a tšweletšwa go ya ka tatelano ya bogolo bja go tliša phethego le thumo go Tholedoth (Keil and Delitzsch 2002:102). Leloko la Jafete le amanywa kudu le dikarolo tša Palestina, e lego Asia Minor le Yuropa (Mathews 2001:431, 442; Gibson 2001:201; Keil & Delitzsch2002:104; Hughes et al 2001:14; Jamieson et al 1997). Go ya ka Genesi 9:18–27 bobedi Seme le Jafete ba be ba šegofaditšwe, mola Hama a be a rogakilwe go ba lekgoba la bona. Bjalo ka ge re šetše re boletše, kanegelo ya bana ba Noage e laodiša thogako ye e beilwego godimo ga Hama (Kanana). Go laetšwa gore sebe sa Hama e bile sa go se laetše tlhompho go tatagwe, Noage. Basekaseki ba bangwe ba nganga ka go re thogako ya morwa wa Hama, Kanana, gabotse ke thogako go moloko ka moka wa Hama, go balwa le Nimirode, motlogolo wa gagwe (Hughes et al 2001:14). Banyakišiši ka kakaretšo ba dumelelana gore barwa ba Hama (10:6–20) ba ile ba hudugelaseleteng sa borwa gomme go tšewa gore e be e le Maafrika le ditšhaba tša go fapana tša Babelone, Asiria le Palestina (Hughes et al 2001:14; Gibson 2001:201; Mathews 2001:431; Keil & Delitzsch 2002:104). Keil le Delitzsch (2002:104) ba bolela tše di latelago malebana le tswalano ya moloko wa Hama le Maafrika: Kuše: Baetopia ba bogologolo, bao ba sa dulego Afrika fela, eupša ba bego ba phatlalatše le borwa bja Asia ka moka, gomme mathomong, ka mo go laetšago, ba ile ba dula Arabia, fao ditšhaba tše di šetšego, di tswakatswakanego le Bašamaete di šomišago polelo ya Sešamaete. Mizraim ke Egepita: go laetša sebopego sa bobedi se ile sa tlošwa nageng go ya go batho, eupša re sa re go setereke sa bobedi, e lego, dikarolo tše pedi tša naga tšeo noka ya Naele e arolago naga ka gona eupša dinaga tše peditša Egepeta, ya Godimo le ya Fase, dikarolo tše pedi tša naga tšeo di fapanago kudu ka boso le tikologo ka bophara. Leina la kgale la Seegipeta ke Kemi (Copt. Ch�mi, K�me) leo Plutarch a rego le hlamilwe go mobu wa go teba wa go swana le molora wo o apešitšwego ke maraga anoka ya Naele; eupša go lego maleba kudu go o latišiša go Hama, le go laetša gore badudi ba yona ba pele e be e le Baitamitiki. Put o laetša Balipia ka kgopolo ya go phatlalala (Egipeta ya kgale: Phet; Copt. Phaiat), bao ba bego ba sabaletše le Leboa la Afrika go fihla ka Muritania, nakong ya Jerome (noka ye e bapile le tikologo ya boagišane, ye e bego e se na le leina la Phut) bona Bochart, Phal.iv.33 (Keil & Delitzsch 2002:104). Taba ye ya kamano magareng ga Hama/Nimirode le batho ba setlogo sa Afrika e tlo tšwetšwa pele ka botlalo ka morago mo taodišwaneng ye. Go na le dihlopha tše nne magareng ga barwa ba Hama: Kuše, Mizraim (Egipeta), Put le Kanana.1 Ditšhaba tše šupa di bitšwa meloko ya Kuše (tem. 7) gomme tše šupa di tšwa go Mizraim (dit. 13 -14, go sa balwe “Bafilisita”) (Mathews 2001:443; Jamieson et al. 1997; Carson 1994). Eupša go bohlokwa go swaya gore šedi ye kgolo ya mongwadi wa Genesi 10 ke Mohamaete “Nimirode”, yo a tanyago šedi e le mmuši wa mathomo le moagi wa mafelo a ditoropo tša Mesopotamia (Mathews2001:443).