lees reeks by MASKER AF, ANC
Die dokumente verdoem
“ ‘Operasie Mayibuye’ dui vir die toekomstige opstandelinge die basiese stelreël van die guerrillavegter aan: ‘Val die swakke skaamteloos aan en vlug van die sterke! ‘ ... onderwyl die kommunistiese slang sy slagtande van chaos, guerrilla-oorlog, verwoesting en bloedvergieting in sy slagoffer se skene slaan...”
Hierdie plan van die ANC is net uitgestel omdat Mandela en sy terroristebende gevang is. Suid-Afrikaners in 2019 moet vir geen oomblik dink dat hiervan vergeet is nie; talle swartes sing daagliks oor daardie “great day” wat voorlê wanneer hulle die blankes uitgemoor en die land vir hulself het. Dit is dan ook wat die woord Mayibuye beteken: ‘Kom terug’ – die land na die swartes. ‘Operasie Mayibuye’ is nou meer as ooit ter tafel en sal ons in 2019 begin sien hoe blankes se grond en eiendom met geweld gevat word. Die ANC se ideaal stop ook nie by die oorname van die regeermag en die vat van blanke eiendom nie, maar by die totale uitwissing van die blankedom in Suid-Afrika en eindelik die hele Afrika, vandaar hulle slagspreuk “Afrika Mayibuye” .
Vir die gemiddelde Suid-Afrikaner was die openbarings wat die sogenaamde Rivoniaverhoor amper elke dag gebring het, skokkend. En skokkend is die feite wat, in die vorm van dokumentêre bewyse, aan die hof voorgelê is.
Op die dag van die klopjag op die Goldreichwoning in Rivonia het die Veiligheidsafdeling se manne ‘n dokument van ses foliovelle in die grasdakkamer op Lilliesleaf gevind. Die dokument het oop op die tafel gelê in die vertrek waar Hepple, Bernstein, Mhlaba, Sisulu, Kathrada en Mbeki byeen was...
Hierdie dokument handel oor die nou so bekende “Operasie Mayibuye”.
Operasie Mayibuye was ‘n omvattende, fyn uitgewerkte plan of bloudruk vir die oorname van die landsbewind langs die weg van sabotasie en verwoesting, gepaardgaande met guerrilla- oorlogvoering deur die massas wat in vier vooraf uitgesoekte kemgebiede genoeg wapens beskikbaar sou hê om dwarsdeur die land dood en terreur te saai...
Mayibuye is ‘n Zoeloewoord. Dit beteken letterlik “kom terug”. Die woord is ook opgeneem in een van die ANC se slagspreuke: “Afrika Mayibuye” — “Afrika kom terug (na die swartes)”
Hierdie dokument, in sigself plofbaar soos die moordstof waarvan daar hierin ruim melding gemaak is, het uit ses dele bestaan.
In die waardebepaling van die gegewe situasie (deel 1) sê die opstellers dat die militêre feite wat op die beweging self toepaslik is, die moontlikheid van ‘n algemene opstand wat tot ‘n direkte militêre stryd lei, onwaarskynlik maak. “Veel liewer moet, soos in Kuba, die algemene opstand ontstaan uit georganiseerde en goed voorbereide guerrilla-optrede waartydens die volksmassa betrek en bewapen sal word.”
Bewus daarvan dat die stiyd, wat ten doel het die omverwerping van beskaafde en uitgesproke anti-kommunistiese gesag, nie gou gewen sal kan word nie, word tog gesê:
“Ons kom te staan teen ‘n kragtige gewapende moderne staat met geweldige nywerheidsbronne wat ten minste in die aanvangstydperk kan reken op die steun van drie miljoen blankes.
“Terselfdertyd is die staat feitlik van die res van die wêreld geïsoleer en as doeltreffende werk gedoen word, sal dit hoofsaaklik op eie bronne moet steun. Die konsentrasie van nywerhede en kragbronne en die onderlinge afhanklikheid van die verskillende streke is vir die vyand ‘n voordeel en ‘n nadeel. Dit is ‘n nadeel omdat doeltreffende guerrilla-optrede in ‘n betreklike kort tyd veel erger ekonomiese verwoesting en verwarring kan veroorsaak as in ‘n agterlike, gedesentraliseerde land...”
Die proviandering van die guerrillamagte geniet emstige aandag in die dokument.
“Op die lange duur steun ‘n guerrillastryd op die vyand as sy bron van voorrade. Maar om dit te laat slaag, is dit noodsaaklik dat die eerste groepe guerrillabendes doeltreffend toegerus is. Dit is ook allerbelangrik om mense in die veld te stoot wat in die kuns van oorlogvoering opgelei is en wat sal optree as ‘n kern van organiseerders en bevelvoerders van guerrilla-optrede.
“Die afwesigheid van vriendskaplike grense en natuurlike basisse waarvandaan opgetree kan word, is vir die opstandsbeweging albei nadelig. Maar belangriker as hierdie faktor is die steun van die volk wat in sekere omstandighede beter beskerming sal bied as berge en bosse.”
Die hoofteater van guerrilla-optrede sal aanvanklik die plattelandse gebiede wees.
Voorts word gewys op die “aktiewe vyandigheid” van byna die hele vasteland van Afrika en die sosialistiese wêreld. Dit, en Suid-Afrika se isolasie, sê die beplanners, kan sulke massale reaksie en in verskillende vorme tot gevolg hê dat die staatstruktuur veel gouer in duie kan stort “as wat ons op die oomblik voorsien”.
“Direkte militêre ingryping in Suidwes-Afrika, ‘n doeltref­fende ekonomiese en militêre boikot, en selfs gewapende internasionale optrede in ‘n meer gevorderde fase van die stryd, is besliste moontlikhede wat ‘n belangrike rol sal speel.
“In geen ander gebied waar guerrilla-optrede onderneem is, was die intemasionale situasie so ‘n magtige faktor teen die vyand nie. Ons is nie onbewus daarvan dat daar kragtige buitelandse monopolistiese belange is wat sal poog om die wit staat te rugsteun nie. Met doeltreffende werk kan hulle egter geïisoleer en geneutraliseer word...
“Die volgende plan beoog ‘n proses wat gelyktydig in vooraf uitgesoekte gebiede en op ‘n datum wat nou bepaal is, gewapende en opgeleide guerrillabendes in die veld sal plaas wat plaaslike bendes gereed sal vind om by hulle aan te sluit met wapens en toerusting tot hul beskikking.
“Dit sal verder saamval met ‘n grootskeepse propaganda- veldtog binne en buite Suid-Afrika en ‘n algemene oproep vir ongeëwenaarde massastryd — geweldadig sowel as nie-geweldadig—dwarsdeur die land.” Plaaslik word selfs gedink aan die gooi van pamflette uit vliegtuie.
“In die aanvangsfase, wanneer die militêre voordeel vir ‘n kort tydperk ons s’n sal wees, word ‘n massa-aanslag op voorafbepaalde teikens beplan om die grootste moontlike verwoesting en verwarring in die vyandelike kamp te veroorsaak en wat by die volksmassa en vriendskaplike moondhede ‘n gevoel van vertroue sal wek dat hier eindelik ten laaste ‘n bevrydingsleër is wat toegerus en in staat is om hulle tot oorwinning te lei.” “Operasie Mayibuye” dui vir die toekomstige opstandelinge die basiese stelreël van die guerrillavegter aan: “Val die swakke skaamteloos aan en vlug van die sterke!”
Die tweede deel van die dokument dui die vier plattelandse gebiede aan waar die rewolusie moet begin. Die gebiede is:
Port Elizabeth— Mzimkulu
Port Shepstone— Swaziland
Noordwes-Transvaal — Betsjoeanaland en Limpopo
Besonderhede van die plan self word in die derde afdeling van die dokument verstrek:
1.Op grond van die organisasie se beskikbare hulpmiddele moet vier groepe van 30 man elk gelyktydig per skip of vliegtuig (in die gebiede genoem) in die veld gestoot word. Hierdie groepe moet goed bewapen en toegerus wees. Hulle moet ook selfvoorsienend wees om ten minste ‘n maand lank sonder hulp te kan optree.
2.Elke groep moet aanvanklik verdeel word in pelotonne van tien man wat min of meer naas mekaar moet optree en vooraf georganiseerde plaaslike troepe rondom hulle moet saamsnoer.
3.Wapens moet beskikbaar wees wanneer die vier groepe van dertig man begin optree. Daar moet genoeg wapens en oorlogtoerusting wees om die plaaslike bevolking wat met die guerrilla-eenhede saamwerk, onder die wapen te plaas.
4.Wanneer die groepe begin optree, moet dit wees op grond van ‘n fyn uitgewerkte plan en moet die aanvalle op voorafbepaalde teikens gerig wees met die oog daarop “om die vyand te verras, die grootste indruk op die bevolking te maak en soveel chaos en verwarring as moontlik vir die vyand te skep.”
5.Geskikte gebiede moet gekies word met die oog op die stigting van “tydelike basisse waarvandaan ons eenhede kan aanval en waarheen hulle kan terugtrek”.
6.Voordat hierdie optrede plaasvind, moet ‘n politieke owerheid in die geheim in ‘n bevriende gebied tot stand gebring word om oor die stryd toesig te hou sowel in sy binnelandse as sy buitelandse aspekte. Daar word voorsien dat die owerheid mettertyd in ‘n Voorlopige Rewolusionêre Regering sal ontwikkel.”
Die te stigte politieke owerheid het spesifieke take. Nie net moet die wêreld se simpatie met die propagandawapen afgedwing word nie, maar moet ‘n indrukwekkende lys bepaalde oogmerke in die gedagte gehou word. Hierdie spesifieke oogmerke het dit ten doel om die Staat uit ander oorde en met ander middele te verlam onderwyl die kommunistiese slang sy slagtande van chaos, guerrilla-oorlog, verwoesting en bloedvergieting in sy slagoffer se skene slaan...
Die lys van die besondere oogmerke wat die opstandelinge se politieke owerheid met ‘n propagandaveldtog moet bereik, begin met die afdwinging van ‘n totale boikot teen Suid-Afrika. Terselfdertyd moet intemasionale vakbonde se steun verkiy word en moet hulle weier om vir die Suid-Afrikaanse regering oorlogsmateriaal en ander goedere te hanteer.
In die Verenigde Nasies-organisasie moet “‘n storm veroorsaakword en die organisasie moet aangespoor word om militêr in te giyp in Suidwes-Afrika”.
Om oorlog te voer kos geld. Daarom moet die te stigte politieke bewind wat later tot ‘n Voorlopige Rewolusionêre Regering kan ontwikkel, reëlings tref vir soveel krediet as moontlik waarmee die “stiyd” in Suid-Afrika gevoer kan word.
Geen rewolusie kan sonder kommunikasiegeriewe slaag nie en die reëling van radiogeriewe vir daaglikse uitsending aan die wereld en die “volk” van Suid-Afrika word daarom ook as ‘n belangrike taak gesien.
Die versnelling van die opstandelinge se vervoerplanne moet aandag kry, is nog ‘n taak, word in die dokument “Operasie Mayibuye” aangedui. Daar is melding gemaak van ‘n eenmalige of dubbele lugdiens iedere week vir werwelinge om ‘n gereelde vloei van opgeleide personeel te verseker.
En om die militere deel van die plan aan te help, word aanbeveel dat die “National High Command” van Umkhonto We Sizwe personeel in die Ooskus-hawestad Dar-es-Salaam aan- stel in die organisasie se kantoor daar...
Deel vier van die bloudruk vir die moord op Suid-Afrika behandel die opstandelinge se interne organisasie. Die volgende uittreksel is onthullend:
“Ons doelwit is dat die buitelandse mag by aankoms in die vier hoofgebiede minstens 7 000 man gereed moet vind om in die beginaanslag by die guerrillaleer aan te sluit. Hulle sal soos volg toegeken word:
Oos-Kaap — Transkei 2 000
Natal — Zoeloeland 2 000
Noordwes — Transvaal 2 000
Noordwes — Kaapland 1000
Daar word beplan dat in die gebiede buite die vier hoof-guerrillagebiede Umkhonto-eenhede op die been gebring word om die optrede in die guerrillagebiede te ondersteun en om die vyand lastig te val...”
Hoe hierdie plan toegepas kon word, word in die voorlaaste deel van “Operasie Mayibuye” uitgestip. Dit is ‘n plan wat na minstens vyf fronte dui:
‘n Inligtingsdepartement word die eerste genoem. Hierdie komitee moet die volgende bestudeer en onder meer verslag doen oor:
Die presiese omvang van elke gebied.
Daardie dele van die land wat “natuurlik geskik is vir ons optrede en hul ligging in elke gebied.”
Punte langs die kus wat geskik sal wees vir die landing van manne en voorrade en hoe hulle van die landingsplekke na die gebiede van optrede oorgeplaas sal word.
Die ligging van vyandelike magte in elke gebied, soos die soldate en die polisie asook hul sterkte; soldaat- en polisiekampe en dorpe en die afstande tussen hulle; alle vormsvan kommunikasie in die gebied; die ligging van handelsposte en hoofmanne en statte en lughawens en landingstroke in die gebiede.
Teikens wat in die aanvangsfase van guerrilla-optrede aangeval moet. As belangrike teikens word aan die hand gedoen strategiese paaie, spoorlyne en ander verbindingsweë, kragsentrales, polisie- en militêre saamtrekpunte, die belangrikste nywerheidsinstallasies en “Regeringsmarionette” wat nie omgehaal kan word nie.
‘n Studie van die klimaatstoestande in verhouding tot seisoene asook siektes algemeen in die gebied, die bevolkingsverspreiding, die vernaamste oeste en die riviere en damme in elke gebied.
‘n Buitelandse beplanningskomitee kry vervolgens aandag. Die komitee moet wapens, ammunisie, plofstowwe en ander toerusting verkry, reëlings tref om die wapens in die land in te bring en vervoer oor land, see en lug te reël vir “die landing van ons taakmag...”
Die Politieke Owerheid is uiteraard rewolusionêr: “Ons beveel sterk aan dat die organisasies wat die plan gesamentlik van stapel stuur, onmiddellik politieke masjienerie skep vir die leiding van die rewolusionêre stryd en om ‘n spesiale komitee te stig om die politieke opvoeding van guerrillas waar te neem,” word in verband met die liggaam gesê. ‘n Vervoerkomitee het ook sy pligte, en laastens is daar die Logistiese afdeling — die tegniese en voorradekomitee. Sy funksie is:
”Om ‘n vooraad wapens, ammunisie en plofstowwe van binnelandse bronne op te bou
”Om die ontvangs, verspreiding en berging van voorrade uit buitelandse bronne te reël.
”Om die opleiding van personeel in die gebruik van wapens te reël.
"Die verkryging van alle ander voorrade nodig vir ‘n gewapende stryd soos mediese voorrade, kleding, voedsel ensovoorts en die berging hiervan op strategiese punte.
”Die verkryging van toerusting om kommunikasie te bewerkstellig”
In die sesde en laaste deel word aandag gegee aan diverse sake.
Onder meer word dit aan die Nasionale Opperbevel opgedra “om in die volgende twee maande te reël vir die buitelandse opleiding van ten minste 300 man.”
Vir die hoofde van die opstandsbeweging se vyf departemente is daar die spesiale opdragte. Hulle moet naamlik voor 30 Mei 1963 aan die opperbevel rapporteer wat die aard is van elk se organisasiestruktuur, hoeveel personeel en geld vir die werk nodig sal wees en, laastens, ‘n tydtafel voorlê waarvolgens hulle gegewe doelwitte sal kan bereik.
Dit is die dokument waarin “Operasie Mayibuye” uiteengesit is. Die dokument is by die hof as bewysstuk ingelewer en die onthullings wat hierdie stuk bevat, sê dr Yutar later aan die hof, toon groot ooreenkoms met die verloop van die Algerynse opstand en van die rewolusie in Kuba.
Die indeling van die gebiede waar die opstandsbeweging die eerste moet toeslaan, is nogal ‘n goeie militêr-geografiese waardebepaling. Dit verleen onder meer beheer oor die enigste spoorroete na Suidwes-Afrika. Indien die opstandsbeweging die genoemde gebiede kon beheer, sou hy ook die geïndustrialiseerde Witwatersrandkompleks omsingel hê...
‘n Groot aantal dokumente is aan die hof voorgelê wat, na die Staat aanvoer, opgestel is ter uitvoering van die planne in “Operasie Mayibuye” aangestip.
“U is aangestel om die belangrikste taak uit te voer om eenhede van Umkhonto We Sizwe te organiseer” lui die inleiding van “The Speakers’ Notes — A brief Course on the training of Organisers”, byvoorbeeld.
Afskrifte van die dokument is in Goldreich se motor gevind en ook in ‘n buitekamer op Lilliesleaf, Rivonia.
Die “Speakers’ Notes” vervolg:
‘“n Mens moet kennis dra van sabotasie en die doel daarvan en ‘n mens moet kennis dra van guerrilla-oorlog as ‘n besondere vorm van oorlog in teens telling met gewone oorlog...
“Die doel waarvoor die oorlog gevoer word, moet met absolute klaarheid verduidelik word, want dit is gebiedend noodsaaklik dat die volk dit moet begryp en oortuig word van die noodsaaklikheid om hul lewens vir uiteindelike vryheid te waag. Dit is inderdaad die sleutel tot die welslae van jul werwingsveldtog... ” Die gegewens in verband met guerrilla-basisgebiede, en veral die oorskakeling van guerrilla-optrede na uiteindelike openlike krygsverrigtinge, is baie duidelik dit wat in Marokko en veral in Sjina aan onderskeidelik Mandela en Goldreich oorgedra is. Besonderhede vir die stigting en vereistes van ‘n basisgebied kom treffend ooreen met die gegewens opgeteken in ‘n dokument van die samesweerder Mandela na samesprekings wat hy in Kommunistiese Sjina met ‘n amptenaar gehad het.
“Die lesing is voorberei vir die werwing van organiseerders, soos in ‘Operasie Mayibuye’ gestipuleer,” se dr Yutar aan die hof.
“Dit bevat die nodige gegewens om hierdie mense in staat te stel om guerrillabendes te werf en te organiseer ter afwagting van die opgeleide saboteurs wat hierdie bendes dan die nodige militêre opleiding sal kan gee.
“Die doel van die lesing is om die organiseerders (tien in elkeen van die vier basisgebiede, soos voorgeskryf in ‘Operasie Mayibuye’) met die nodige kennis te onderlê sodat hulle die swart massas kan organiseer en opsweep sodat hulle (met behulp van blankes, soos duidelik uit die dokument blyk) deur middel van wapengeweld en bloedige rewolusie die Regering van Suid-Afrika kan omverwerp.”
In die lesing kom onder meer die volgende onderhofies voor: “Waarom het dit begin met sabotasie?” — “Daar is twee soorte sabotasie” — “In elke sabotasie-optrede word die stelsel van tref-en-trap toegepas” — “Voorbereidings vir guerrilla-optrede” — "Wat is die toestande wat vir guerrilla-oorlog nodig is?”
Dit is “‘n weloorwoe, goed beredeneerde lesing wat na deeg- like studie voorberei is. Die detail en logiese uiteensetting spreek baie duidelik hiervan,” is dr Yutar se aanklag.
Nog ‘n dokument is: Organisasie van Plaaslike Produksie. Verslag van Logistiese Departement aan Opperbevel.
“Dit word sterk gevoel dat die veldmagte selfvoorsienend moet wees in hul wapenbehoeftes as die optrede eers begin het. Die doel van die optrede is juis om ‘n chaotiese toestand in die landsekonomie te veroorsaak en dit kan voorsien word dat die Regering alle produksiebronne vir sy eie voordeel sal mobiliseer...
“Warm hoede en balaclavamusse kan maklik gemaak word deur die nie-vegtende vroue wat sekerlik in die veldtog by die mans sal staan. Warm jasse kan gemaak word van gebruikte komberse, moontlik uitgevoer of oordek met ‘n swaar plastiese materiaal. Stewels met motorbandsole word tans in platte- landse gebied van Kaapland gemaak...”
Dr Yutar dien ook ‘n getikte dokument as bewysstuk by die hof in met die opskrif “Verslag van Behuisingskomitee”. Op die agterkant van die dokument het Arthur Goldreich sekere aantekeninge gemaak. Hierdie verslag skryf sekere algemene voorwaardes voor:
1.Die akkommodasie moet afgesonder wees.
2.Daar moet genoeg lees- en werkruimte wees.
3.Die voorgestelde akkommodasie moet van so ‘n aard wees dat dit ‘n wettige ‘dekmantel’ sal verskaf, byvoorbeeld ‘n plaas moet op geboer kan word; ‘n werkswinkel in ‘n nywerheidsgebied moet uiterlik soos ‘n werkswinkel lyk.”
Oor die kwessie van ‘n geskikte dekmantel of ‘dekking’ vir die organisasie se akkomodasie word daar heelwat gesê:
“Uit inligting ingewin blyk dit dat ‘n hoenderboerdeiy die eenvoudigste plaasdekmantel is. Dit regverdig die oprigting van bykomstige skuurruimte en die teenwoordigheid van arbeiders op die plaas.
“Totdat die bestaan van die ondememing as vanselfsprekend aanvaar word — selfs deur moontlike bure (hoe afgeleë hulle ook al mag wees), kan en moet dit nie gebruik word vir enige ander doel as waarvoor dit aanvanklik bedoel was nie; vir vervaardiging en navorsing onder die dekmantel van boerdery. Vir gebruik as ‘n ‘skuilnes’ vir voortvlugtendes en as ‘n opleidingsinrigting moet egter tyd toegelaat word sodat die ‘dekking’ kan insink.” Die verslag handel ook met die vraag oor hoe ontslae geraak kan word van die produkte van die wettige ondememing. Een moontlikheid wat genoem word, is dat die produksie nie deur normale handelskanale verkoop word nie.
“In hierdie geval sal die personeel van die ondememing eiers en hoenders eet totdat hulle self soos hoenders lyk,” is die skertsende kommentaar. Die oplossing is dat die produkte gratis of teen lae piyse aan die plaasbevolking beskikbaar gestel word. Geen boeke word gehou nie.
“‘n Geskikte plaas is gevind; daar is slegs ‘n gebrek aan genoeg akkommodasie vir plaasarbeid. Daar is nietemin slaapplek vir vier tot ses mans,” vervolg hierdie dokumentere bewysstuk.
“Butaangas word hier vir kookdoeleindes gebruik en die butaangas is heeltemal geskik, siende dat ‘n gasvoorraad handig is vir vervaardigingswerk.”
Dr Yutar voer aan dat die eiendom waarna hier verwys word, Travallyn is en dat die plaas die hoofkwartier se produksie- eenheid sou huisves.
Nog ‘n dokument wat, na die Staat aanvoer, opgestel is om uitvoering te gee aan die planne in “Operasie Mayibuye”, is “Produksievereistes”. Afskrifte hiervan is in Goldreich se motor en by Travallyn gevind.
“Produksievereistes” bevat besonderhede wat niksvermoedende burgers verstom laat.
“Die vereistes is soos volg vasgestel”, is die beginwoord van die hierdie stuk, en in ‘n lys wat volg word amper 150 ton ammonium-nitraat genoem, meer as twintig ton aluminium-poeier, amper dieselfde hoeveelheid swartpoeier, 48 000 land- of anti-personeelmyne, 210 000 handgranate en 1 500 vertragingstoestelle vir bomme.
Hierdie program moet in ses maande voltooi word.
“In die lig van die beskikbare tyd word die program dus: meer as vyf ton ammoniumnitraat per week of meer as ‘n ton per dag, nagenoeg ‘n halwe ton swartpoeier (buskruit) per week, 2 182 landmyne per week (of364 per dag), 1 591 handgranate per dag en 12 bomvertragingstoestelle per dag.
“Hier is ongetwyfeld moord en doodslag op groot skaal beplan,” bevind die Staat in ‘n kritiese ontleding van die dokumente.
In verband met die kissies vir landmyne (later kom meer hieroor aan die lig) word op grond van die spesifikasies opgemerk dat dit netjies gemaak sou word en oral die indruk sou kon laat as sou dit kissies wees vir die versending van landbouprodukte. Daar is doelbewus ruimte gelaat vir landbouprodukte of ander materiaal wat die 10 kg plofstof in die kissies sou verberg.
Die myne sou feitlik oral gebruik kan word. Dit kan in ‘n pad teen voertuie begrawe word of invoetpaadjies, private tuine en toegange tot huise teen onbekende of spesifieke mense. Met ‘n bietjie omskakeling kan dit ook as fopmyne gebruik word. Die kissies sou ook opmekaar gestapel kan word en almal gelyk met 'n slagsnoer afgevuur word om hele geboue in die lug te skiet. Plofstof kan in sulke kissies na enige plek in die land versend word...
Die 210 000 handgranate wat volgens die spesifikasies van gietyster gemaak sou word, sou gevaarlike skerwe veroorsaak wat klomp mense op ‘n slag sou dood of beseer.
Die staat het in samewerking met deskundiges van die Suid- Afrikaanse Weermag die wapens ontleed en getoets wat die saboteurs al byna twee jaar lank in hul gepoogde skrikbewind gebruik. Hieronder is onder meer die petrolbom, vlambottel, termietbom, spuitbom en pypbom.
Die petrolbom, met sy lading in ‘n “onskuldige” blik, lyk ‘n heel onskuldige houer voordat hy sy verwoestende werk doen. Die vlambottel kan deur vensters of tussen skares gegooi word en die termietmyn kan soos ‘n petrolbom aangewend word, maar is moeiliker om te blus. Die spuitbom is op sy beurt bedoel as ‘n handgranaat en sal meer skade aanrig. Die pypbom kan as ‘n fopmyn dien as ‘n voorbereide lading om elektriese en sin- jaalkabels, telefoondrade en dies meer te verbreek.
Die organisasies wat aan die sameswering deelgeneem het, voer die Staat aan, is die lede van die Congress Alliance. Hierdie lede is die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty, die African National Congress, die Congress of Trade Unions (Sactu), die Coloured People’s Congress en die Congress of Democrats.
Vir hierdie bewerings steun die Staat op ‘n groot aantal dokumente. Dit sluit in amptelike verklarings en vlugskrifte van die onderskeie organisasies, briewe met en onder skuil- name en gekodifiseerde briewe waarvan lang paragrawe soms net syfers bevat.
Hier is ‘n voorbeeld uit “Speakers’ Notes — A brief course on the Training of Organisers”:
DIE OPSTELUNG VAN DIE MAGTE TEEN MEKAAR.
Wat is die opponerende magte?
1.Aan die een kant is:
a)Verwoerd se Nasionale Regering.
b)Ondersteuners van die beleid van blanke heerskappy.
2.Aan die ander kant is: DieANC
c)Suid-Afrikaanse Indian Congress.
d)Coloured People’s Congress.
In die program van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty, “The road to South African Freedom”, word gesê: Die Kom­munisteparty ondersteun en neem onvoorwaardelik deel aan die stiyd om nasionale bevryding onder aanvoeringvan die ANC in alliansie met die Suid-Afrikaanse Indian Congress, Congress of Trade Unions, Coloured People’s Congress en ander patriotiese demokrate, vroue, boere en die jeug.”
‘n Afgerolde dokument van elf bladsye onder die opskrif “Die Rewolusionêre Uitweg — ‘n Verklaring deur die Sentrale Komitee van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty” is in Goldreich se motor gevind. Hierin word gesê dat daar groot gemeenskaplikheid is in die doelstellings van die Kommuniste­party en die ANC. Die wasvel waarvan die dokument afgerol is, is in die buitekamers op Rivonia gevind.
Dr Yutar steun sy aansprake ook op ‘n dokument in Goldreich se handskrif om die gemeenskaplikheid van doel tussen die verbode ANC en die verbode Suid-Afrikaanse Kom­munisteparty te bewys en om aan te toon hoe die Kommunis­teparty die ANC gebruik het. Daarin skiyf Goldreich onder die opskrif “Bespreking met Nung Nying-Yi”:
Groete van CC, van SACP en alle Kommuniste. Huidige fase van ons stryd, oorgang van nie-geweld tot geweldadige vorms van stryd. Verduideliking van spesiale vorm van kolonialisme, Militêre alliansie. SA Regeringsmagte sterkste in AfrikaSuid van Sahara. Gebruik teen mense en moontlikheid van Burgeroorlog.
Ons is sterk weens steun van nie-blanke leierskap en mense teen wit regering.
Tyd nie net ryp vir meer gewelddadige vorms van stryd nie, maar vir uitreiking van ons partyprogram... Ons invloed deur ANC in konjerensies in die res van Afrika.
Die Staat se “CC” in hierdie dokument staan vir “Central Committee” van die Kommunisteparty in Suid-Afrika.
‘n Verklaring deur die Sentrale Komitee van die Suid-Afri- kaanse Kommunisteparty sê:
Die ANC moet deur die gesproke woord en veral deur die geskrewe woord alles in sy vermoë doen om sy militante beleid voor die volk te plaas in die terme en in die taal wat hulle kan verstaan. Ons doen ‘n beroep op ons lede oral om hul onvoorwaardelike steun en hulp in die taak te gee.
In ‘n ander dokument word onder die sub-opskrif “Die nuwe rigsnoer van Congress,” gesê dat “almal van ons” nou bewus is dat die ANC tot ‘n beleid van geweld oorgegaan het.
“Maar,” vervolg die afgerolde dokument, “die feit bly staan dat die massa van die swartes nie bewus is van die nuwe rigsnoer van die ANC nie. Die baie jare van propaganda van nie-geweld kan nie bloot deur een of twee ietwat dubbelsinnige verklarings tot niet gemaak word nie.”
En verder aan:
“...Dit sou naïewe selfmisleiding wees om aan te neem dat die owerhede nie reeds weet dat die ANC hom gekompromitteer het nie. Vir wie steek ons dit weg? Slegs van die volk.”
Na die Rivoniaklopjag verskyn ‘n vlugskrif: ‘The ANC is Alive. Umkhonto We Sizwe fights on!” Dit lui:
Die polisie se hulle het die African National Congress vernietig — die ANC sal nooit sterf nie. Ons ondergrondse organisasie is aan die werk, hou onvermoeid vergaderings, organiseer, beplan. Ons geheime magte is gedurig onder die mense, in die busse, in diefabrieke, in die dorpe.
Sommige van ons dapperste leiers is gearresteer — die volk sal nooit ‘n tekort aan leiers hê nie. Ons het opvolgers opgelei, nuwe leiers, ‘n tweede golf van militante jong manne. Die polisie weet niks van hulle af nie...
Ons kollegas buite Suid-Afrika, in Afrika en die res van die Wêreld werk met sekerheid om Verwoerd van sy vriende af te sny. Wanneer hy alleen en hulpeloos is, sal ons met hom klaarspeel.
Ons wil een man, een stem hê. Ons wil ons land terughê! Die “grootste vyand op die oomblik,” word gese, is die swartes wat met die polisie saamwerk:
Aan nuusdraers sweer ons: of dit vyfjaar neem of ‘n honderd, ons sal julle opspoor. Daar sal geen genade wees nie. Daar sal geen ontvlugting wees nie.
Die pamflet eis die viystelling van “ons leiers”, en verwys na Mandela, Sisulu, Mbekl, Sobukwe en Kathrada.
Interessante dokumente waaruit besonderhede gehaal kan word oor die opleiding van werwelinge in die buiteland — waar hulle onder meer in militêre tegnieke geskool is — word ook as bewysstukke onder die hof se aandag gebring.
‘n Brief gedateer 15 Mei 1963 en gerig aan “Dear Friend” wat by Travallyn gevind is, lui onder meer :
Dankie vir jou verslag... Ons het aan die weldoeners geskryf om te sê ons dink ons sal teen die laaste week van Junie met die besending van 28 gereed wees. Ons stel voor dat ons hulle so moet toeken:
Transvaal ......... 9
Natal .................. 6
Transkei ............. 1
Oos-Kaap ......... 6
Wes-Kaap ........ 6
‘n Ander brief, gedateer 22 Mei 1963, ook by Travallyn gevind, is op Lusaka, Noord-Rhodesië gepos:
My liewe oom (My Dear Uncle) —Ek skryf om jou in kennis te stel dat van die 19 “parcels” wat jy my gestuur het, twaalf deur die departement van aksyns gekonfiskeer is en die ander sewe is gevang, maar later aan my terugbesorg. Geliewe die aangeleentheid as dringend te behandel. My vriende hier veg hard om die “parcels ” uit te kry om teruggestuur te word maar sal hier gehou word totdat genoeg geld gevind word om vir hul vrylating te vra. Van neef Jack Malobele.
Die einste Jack Malobele skiyf in ‘n ander brief gedateer 25 Mei 1963 van dieselfde adres af:
Liewe Oom — Ek hoopjy het teen die tyd my eerste brief aan jou ontvang. Ek skryf nou om jou volle besonderhede te gee. Eerstens was dinge nie behoorlik gereël nie. Dit is dat ons verteenwoordiger nie behoorlik opdrag gegee en met vervoer toegerus was nie. Gevolglik het ons om 6.30 vm by die afgesproke plek aangekom maar niemand gevind om ons te ontmoet nie. Ons moes toe in die bosse versprei waar ons tot 11 vm gebly het. Toe het ek besluit om dorp toe te gaan om sekere mense op te spoor wat ons kon help. Ek het hulle gevind maar hulle wou nie gaan voor laat in die middag nie. Ons het daarin geslaag om die res te haal en is terug dorp toe. Daarvandaan het ons twintig myI uit die dorp gery om ons trein te haal. Teen die tyd was dit reeds bekend dat ons daar rond is. Die moeilikheid was nou waarheen om te gaan. Ons het nie ons tante daar ontmoet nie. Toe voel ons ons moet liewer voortgaan na Lusaka.
Hulle het ons nie gou opgespoor nie — tot die oggend. Ons is toe gearresteer net ‘n stasie voordat ons Lusaka bereik het. Sewe van ons, insluitend die skrywer, is daarna ‘n polisiestasie geneem. Daarvandaan is ons na die Lusaka-polisiestasie vervoer. Gelukkig vir ons, dit is die sewe, was ons in die hande van die Noord-Rhodesiese polisie. Toe ons in Lusaka kom het die polisieman wat in beheer van ons was, ons in die wagelaat en in die kantoor ingegaan. By sy terugkeer het hy gesê ons kan gaan. Hy het verskoning gevra vir die ongerief en aangebied om ons na Lusaka-stasie te neem. Die ander twaalf is in die trein aangehou en na die polisiestasie op Lusaka geneem en aan die immigrasiebeamptes oorhandig. Sover het drie daarin geslaag om te ontsnap en is veilig by ons. Die res word nog aangehou. Ons broers hier hanteer die saak. Ingesluit is 'n persvrystelling. Jou neef Jack Malobele.
Die persvrystelling is gesamentlik in die naam van die regerende Noord-Rhodesiese (tans Zambiese) United National Inde­pendence Party van eerste minister Kenneth Kaunda en die ANC van Noord-Rhodesië “oor die arrestasie van twaalf swartmense”.
‘n Aanduiding van in hoe ‘n mate die organisasie se web nie net plaaslik nie, maar ook in die buiteland gespin is, kom uit die volgende paragraaf van ‘n brief aan Oliver Tambo. Hier word onder meer na Indonesië verwys:
Ons wil graag ‘n kwartaallikse verslag hê met ‘n opsomming van die bedrywighede van al ons buitelandse kantore. Ons hoop dat na die ontbinding van die Federasie van die Rhodesiese en Njassaland julle reëlings vir ‘n kantoor in Lusaka sal tref. ‘n Tyd gelede is ons te verstane gegee dat Indonesië gretig is om aan ons geriewe vir ‘n kantoor daar te voorsien. Ons dink dit sal ‘n goeie plan wees om ‘n kantoor in Asië te hê. Wat dink julle van die saak?
‘n Brief aan “Geagte ChieF (dr Yutar sË hy is oud-hoofman Albert Luthuli) berig dat die skrywer sekere kwessies met die “Chief” wil bespreek:
U sal onthou dat ons ‘n tyd gelede reëlings getref het om die massa van die volk deur ons eie sender oor die lug te bereik. Weens ‘n aantal tegniese moeilikhede het die plan nie werklikheid geword nie. Hulle word nou uitgestryk en ons hoop om in ‘n baie kort tydjie ons oorspronklike planne uit te voer. Om die skema van stapel te stuur, is ons van plan om dele van Nelson se verdediging in die hof asook ‘n opname van ‘n verklaring deur Walter uit te saat Siende dat u blootgestel is, is besluit dat geen verklaring deur u gedoen behoort te word nie.
Dr Yutar sê aan die hof dat met Luthuli gekorrespondeer is per adres ‘n sekere Indiër van Tongaat, Natal.
‘n Brief van 12 Mei 1963 deur ene “James” aan “Dear Joe” — by Travallyn gevind — lui: ”...as jy sou besluit om by ons buite­landse span aan te sluit wanneer dit voor die VN-apartheids- komitee optree, wil ons graag hê jy moet ons voor jou vertrek spreek.”
Die opstandelinge het woordvoerders, selfs ‘n “buitelandse span”, vir die VN gereed...
Ons het 881 gaste aanlyn