Daar ís belangriker goed wat saak maakDie hek van die Pretoria Girls High School. Foto: Twitter Aksie lok reaksie uit. Reaksie lok teenreaksie uit. En só kan ’n saak eskaleer totdat niemand meer onthou waaroor die oorspronklike geskilpunt gegaan het nie. Skoolmeisies se hare by die Pretoria High School for Girls is só ’n saak. Toe die herrie ontstaan, was my eie – en baie ander se – gevoel: Mense, het ons nie belangriker dinge in ons land om ons oor moeg te maak nie? Soos misdaad, gebrekkige of afwesige dienslewering van die staat se kant, korrupsie, politici en amptenare se onbekwaamheid, omgekeerde apartheid in die vorm van die ANC-weergawe van regstellende aksie, die aktiewe en passiewe miskenning van inheemse tale (waarvan Afrikaans een is), ensovoorts. Moet ons nie eerder dááraan aandag gee as om te kere te gaan oor skoolmeisies se hare nie? As ’n mens sien hoe die openlike rassistiese Gautengse LUR vir onderwys, Panyaza Lesufi, die saak uitgebuit het, is dit duidelik. Maar nee, eintlik is ek verkeerd. Daar is ’n goeie saak voor uit te maak om die meisies se hare op dieselfde vlak as die miskenning van Afrikaans en Afrikaners se gevoelens te beskou. Dit gaan naamlik veel dieper as bloot die hare. En, al hou sommige lesers nie daarvan nie, min dinge in die lewe is swart-wit; eerder verskillende skakerings van grys. Want ook dié saak en alles wat daarmee saamhang, kan vanuit verskeie hoeke bekyk word, elk met sy eie waarheid. Die een waarheid is dat skole eenvoudig die reg het om reëls binne redelike perke voor te skryf, oor kleredrag, oor gedrag, ja, ook oor hare. Die minister van basiese onderwys, Angie Motshekga, het dit na aanleiding van die herrie bevestig, en verskeie swart skoolhoofde het saamgestem dat die skool se reëls oor hare redelik is, al kan ’n mens opmerkings maak oor die manier waarop dit toegepas word. Maar ’n mens lees nou dat die skoolmeisies ook minagtend ontmoedig word om swart tale onderling te praat. Daar is na dié tale glo as “foreign languages”, “geraas” en “snaakse geluide” verwys. Waar het ek soortgelyke dinge gehoor? O ja: Ná die Anglo-Boereoorlog is kinders in Transvaal dikwels verbied om Afrikaans te praat. As hulle dié reël oortree het, is hulle in die hoek van die klas gesit met ’n snaakse kontrêpsie op die kop en ’n kennisgewing om die nek: “I am a donkey”, of “I am a dunce”. Vir die Engelssprekende onderwysers was Afrikaans gelyk aan die gebalk van ’n donkie. Soos die huidige Engelssprekende onderwysers aan die Pretoria High School for Girls swart tale as “geraas” en “snaakse geluide” bestempel. ’n Eeu gelede was sulke beskouings in die Engelssprekende pers deel van die hoofstroom. Die historikus Paul Zietsman het dié versameling uitsprake van die eerste jare ná 1902 uit die mond van Engelssprekendes oor Afrikaans opgeteken: “Barbarous tongue, mongrel language, hotch potch taal, awkward unidiomatic speech, ox-waggon vernacular, cacophonous jumble, undignified gabble, a dialect degenerate and decaying, mongrel patois.” Iets soortgelyks geld die hare. Swartes se haartekstuur is nou eenmaal anders as dié van wittes. Dis nie positief óf negatief nie; dis eenvoudig ŉ nugtere, neutrale feit van die lewe. Swart kinders se haardosse lyk – selfs binne redelike perke van netheid – anders as dié van wit kinders. Raak gewoond daaraan, sou ek sê. As jy swart mense dwing om – buite normale perke van netheid – hul hare ánders te dra as wat die natuur aan hulle voorskryf, ontken jy daarmee ŉ belangrike aspek van hul menswees, te wete hul kulturele identiteit. Dis identies aan wat die Engelse ná die Anglo-Boereoorlog met my voorouers gedoen het: Die Afrikaanse taal is minderwaardig en eerder ŉ keelaandoening as ŉ taal; die Afrikaneridentiteit is verwerplik en moet verruil word vir die Engelse identiteit. Soos lord Milner dit gestel het: “The South Africa struggle continues. It has changed character; it is no longer a war with bullets, but it is war still. We must knock the bottom out of the Afrikaner nation for ever and ever. Amen.” Geen wonder nie dat baie swart mense besonder skerp op die skool se dinge gereageer het. Maar ook daardie reaksies moet liefs nugter bly en nie te ver gaan nie. In Sondag se Rapport is berig dat Trude Gunther, ŉ Kaapse aktrise en kunstenaar wat uitgenooi is om haar kuns by ŉ kultuuraand vir feminisme op Stellenbosch aan te bied, deur swart studente verjaag is. Die rede? Haar hare was in Afrika-styl gevleg. Die studenteraadslid vir vrouebemagtiging en Afrika-sake, Farai Mubaiwa, het aan die koerant gesê Gunther het “kultuurdiefstal” gepleeg. Met ander woorde, volgens Mubaiwa mag net swart mense hul hare in Afrika-styl dra. Gunther, ŉ wit vrou, pleeg ŉ kulturele misdaad as sy dit ook doen. Besef Mubaiwa en dié wat Gunther saam met haar van die byeenkoms verjaag het, wat hulle sê? Besef hulle dat hulle net so kolonialisties en kultuurimperialisties optree as die leiding van die Pretoriase meisieskool? Dat daar bitter min prinsipiële verskil tussen hulle en lord Milner is? Daar is nou eenmaal verskille tussen volke en rasse. Let wel, nie wat aanleg of intelligensie betref nie, maar wel betreffende voorkoms en kultuur. Die een is nie beter of slegter as die ander nie. Ek is toevallig ŉ Afrikaner met steil hare (weliswaar nie meer so baie nie, maar tog). As iemand vir my sê die tekstuur van my hare gee hom of haar aanstoot, sê dit níks van my nie en álles van daardie persoon. As iemand vir my sê my taal is gemors, wys dit eenvoudig dat dié mens ’n gebrek aan beskawing het. En as iemand ’n ander persoon wil verbíed om haar hare soos dié van ’n ander kultuurkring te dra, kom dit gevaarlik na aan openlike rassisme. In hemelsnaam, kom ons aanvaar mekaar soos God ons gemaak het. Dis net so goed jy dink ek is minderwaardig oor ek ’n korterige outjie is. Pleks van om my te oordeel oor wat tussen my ore aangaan en hoe ek teenoor my medemense optree. En ja, uiteindelik ís daar inderdaad belangriker dinge om ons oor moeg te maak. Los mekaar se hare en tale uit!