Die swanesang van die liberalisteFoto: AP Photo/Paul Sancya Donald Trump gaan dalk nog vir baie onbesonnenheid sorg. Hy gaan moontlik etlike van die doelwitte wat hy voor die verkiesing gestel het, laat vaar en sodoende baie ondersteuners teleurstel. Selfs al gebeur dit, doen dit geen afbreuk aan die feit dat die wêreld, met Trump se verkiesing en met die Republikeine se grootste kongres-oorwinning in meer as tagtig jaar, die getuie is van ŉ skynbaar besonder belangwekkende historiese kentering nie. Ek maak eers enkele opmerkings oor die uitslae, die persoon van Trump en die meningspeilings, voordat ek my fokus verskuif na die implikasies van die uitslae vir die VSA. Enkele van my opmerkings het op die Westerse Wêreld in die geheel betrekking. Teenstanders van Trump troos hulle daaraan dat, ofskoon Trump die meerderheid in die kieskollege behaal het, Clinton darem die populêre stem met ŉ kortkop gewen het. Dis om twee redes geen troos nie. Eerstens: Indien die uitslae van California en New York met hul besonder onverteenwoordigende bevolkingsamestellings afgetrek word, is Trump inderdaad ook die wenner van die populêre stem. Tweedens, die gesamentlike stemtotaal wat vir die kandidate van die Republikeinse Party vir die nuutverkose Huis van Verteenwoordigers uitgebring is, is drie miljoen meer as dié vir die Demokrate. Myns insiens is daar ŉ regstreekse verband tussen Trump se persoonlikheid, soos ten tye van die verkiesingsveldtog tentoongestel en sy oorwinning. Trump was, om die minste te sê, uiters selfgeldend. Hy het bykans uitspattige selfvertroue uitgestraal. Hy was deurlopend aggressief en dikwels kwetsend en bombasties. Na die oordeel van talle “deskundige” waarnemers, moes dit hom benadeel. Dié dinge het toe in alle waarskynlikheid ŉ voordelige uitwerking gehad. Die rede is dat talle konserwatiewe en meer nasionalisties-ingestelde Amerikaners, wat jare lank onder die intimidasie van die arrogante, beterweterige en voorskriftelike liberale media deurgeloop het, se selfvertroue daardeur aangevuur is en hulle laat besluit het om vir Trump te stem. Ironies genoeg sou ŉ meer besadigde en beter beredeneerde kandidaat waarskynlik nie hierdie uitwerking gehad het nie. Die meningspeilings, wat Clinton deurlopend as wenner aangewys het, was verkeerd. Die verkeerde voorspellings is klaarblyklik ook te wyte aan die intimidasiefaktor. Die hoofstroom liberale media maak mense al dekades lank wys dat hul konserwatiewe sentimente onaanvaarbaar, onverdedigbaar en oplaas eintlik ietwat eienaardig is. Gevolglik skep ’n beduidende aantal van hierdie mense bloot ŉ wanindruk oor hul sienswyses wanneer hulle deur die meningspeilers genader word. Wanneer hulle gaan stem, is dit egter ŉ ander saak. Dis natuurlik ook ŉ ander saak wanneer hulle in sosiale media gemakliker is om hulself meer openlik uit te laat. Juis daarom was peilings oor die tendense in die sosiale media ŉ meer betroubare aanduiding van die werklike kiesersentimente as die meningspeilings. Die aard van die Amerikaanse staat – ŉ eenheid uit ŉ veelheid; nie ŉ eenheid uit alles nie. Die Amerikaanse staatsgemeenskap – en die Amerikaanse politieke identiteit – word as ŉ hutspot (melting pot), ŉ eenheid uit ŉ wye verskeidenheid, beskryf. Aanvanklik het die verskeidenheid slegs betrekking gehad op mense van Brittanje en Wes-Europa (White Anglo Saxon Protestants – WASPs). Mense van Oos-Europa is later bygevoeg. Afro-Amerikaners moes natuurlik noodwendig ook as ŉ bestanddeel van die Amerikaanse eenheid bygevoeg word. Hulle is per slot van sake teen hul wil na Noord-Amerika gebring en kultureel, taalkundig en godsdienstig staan daar niks tussen hulle en die wit Amerikaners nie. Hierdie uiteenlopende bestanddele van die hutspot doen egter nie afbreuk daaraan dat die VSA steeds ŉ grootliks Westerse staat is met ŉ hoofsaaklik, dog nie uitsluitlik, Christelike karakter nie. Die bestanddele van die hutspot was derhalwe nie onbeperk nie. Dit was ŉ eenheid uit ŉ verskeidenheid; dit was egter nie ŉ eenheid uit enigiets en alles nie. Volgens ŉ ongebonde liberale sienswyse kan mense van Oos-Asië, Moslems van die midde-Ooste en mense van Latyns-Amerika egter ook onbeperk by die mengsel gevoeg word, aangesien die verskeidenheid bestanddele van die Amerikaanse eenheid totaal onbeperk en ongekwalifiseerd is. Hiervolgens is die VSA eintlik ŉ kultuurlose mikrokosmos van die wêreld as geheel. Presies dié soort eenheid uit alles, wat die Demokrate oplaas eintlik voorstaan. Die verkiesing toon dus die kernkwessie van die Amerikaanse politiek het op identiteit betrekking. Dit plaas die wesensaard van die VSA onder die soeklig. Onderliggend aan die uitslag en meer bepaald aan die Republikeinse stem, is die standpunt dat die VSA inderdaad tog ŉ duidelike kulturele identiteit het. As ŉ mens die eienskappe daarvan moet artikuleer, sou ŉ mense kon sê dit is toonaangewend Westers en hoofsaaklik Christelik. Dit is ŉ eenheid uit ŉ verskeidenheid, maar die verskeidenheid kan nooit so wyd wees dat dit die twee gemelde eienskappe van die staat en die staatsbevolking aantas nie. Die meerderheid Amerikaanse kiesers het pas aangedui hulle beskou die VSA inderdaad as wesenlik ŉ Westerse land met ŉ toonaangewende Christelike karakter. Dit beslis egter nie noodwendig finaal die geskil oor die kulturele identiteit van die VSA nie. Die stryd oor hierdie vraagstuk het eintlik maar pas begin. In tye wat kom, is dit hierdie identiteitskwessie wat beslis sal moet word. Uiteenlopend beslis? Hierdie vraag gaan egter nie noodwendig eenduidig vir die geheel van die VSA beslis word nie. Die kaart van die verkiesingsuitslae vertel ŉ verhaal van skerp territoriale verdeeldheid, met veral enkele groot stedelike sentra, veral in Kalifornië, New York en enkele ander plekke in die noordooste en teen die weskus, wat hulle skerp van die res van die VSA onderskei. Waar die grootste deel van die VSA Republikeins is en die toonaangewend Westers-Christelike karakter van die staat onderskryf, verwerp hierdie ander streke die enige kulturele identiteit en is hulle, daarenteen, bloot voorstanders van ŉ identiteitlose samelewing van individue. (Dié beskouing staan dikwels as multikulturalisme bekend.) Dit is moontlik of dalk eerder waarskynlik dat hierdie uiteenlopende strominge mekaar glad nie sal vind nie. Trouens, die aanduidings is dat hierdie onderskeid en stryd meebring dat Amerika vandag bykans so skerp verdeeld is soos bykans nooit tevore in sy geskiedenis nie. Die aangewese wyse om die konflik tussen die twee strominge te besleg, is bes moontlik dat die VSA homself gewoon territoriaal-kultureel onderverdeel, dit wil sê, dat daar uiteindelik op vorme van sesessie besluit word, hetsy in die vorm van algehele afskeiding of in nog meer outonomie vir bepaalde state (of dele van state). (Gedeeltes van) Kalifornië is veral in hierdie konteks ter sprake en kan eerste aan die beurt kom. Die ideologies-kulturele breuklyne rondom die kwessie van identiteit kan derhalwe mettertyd ook konstitusioneel – deur territoriale partisie – voltrek word. Dit is tans nog onwaarskynlik, maar stemme daarvoor het geruime tyd reeds begin opgaan. Die Amerikaanse konserwatiewe beweging Die hedendaagse Amerikaanse konserwatiewe beweging, wat in die 1950’s ontstaan het, het oor dekades gesukkel om sy voete te vind. Ofskoon uitstekende akademiese werk gedoen is, met dekade-oue werke soos dié van Russel Kirk, Richard Weaver, Robert Nisbet en talle ander, kon die konserwatiewe beweging polities nooit ŉ behoorlike omvattende samehang ontwikkel nie. Die beweging was polities versplinter en het oor die jare onder andere in die volgende deel-bewegings uiteengeval, wat nie een die vermoë gehad het om ŉ omvattende kultuurpolitieke antwoord op die na-oorlogse liberalisme te bied nie. Daar was onder andere die volgende deelbewegings: Eerstens die anti-kommunistiese beweging, wat gewoon te eng en soms te ekstreem was om ŉ breë kultuurpolitieke beweging te word. Bowendien was die beweging na die val van die Sowjet-Unie uitgedien. Tweedens is daar die libertariese beweging, wat ongekwalifiseerd op ŉ vrye ekonomie ingestel is en enige vorms van regeringsinmenging as onaanvaarbare sosialisme afwys. Watter meriete daar ookal hiervoor mag wees, is dit tegelyk so dat ŉ gemeenskap sy swakkes en behoeftiges het, wat juis om vorme van oënskynlike sosialistiese ingryping vra. Net so is daar ook mense in ŉ (kultuur)gemeenskap vir wie die libertariese idee nie aantreklik is nie. Die libertariese beweging kan derhalwe ook nie die grondslag vir ŉ omvattende kultuur-politiek bied nie. Dieselfde geld vir die derde en die vierde sub-bewegings wat met die konserwatiewe beweging verbind word, naamlik die (Christelike) Religious Right en die sosiaal-konserwatiewe beweging. Die Religious Right en die sosiaal-konserwatiewe beweging is Christelik, onderskryf gesinswaardes, koester ŉ sterk pro-lewe (eerder as pro-keuse) neiging in die voortslepende aborsie-omstredenheid en is in die algemeen sterk afwysend teenoor die (juridiese) erkenning van nie-hoofstroom seksualiteit soos vergestalt in die GLBT (gay, lesbiese, biseksuele en transseksuele)-groepering. Laasgenoemde twee sub-bewegings is, vanweë elkeen se besondere beperktheid, ook nie in staat om die grondslag vir ŉ samehangende kultuur-politieke beweging te bied nie. Die feit is dat sommige mense, wat hulle heg verbind ag tot ŉ bepaalde kultuurgemeenskap, nogtans eenvoudig nie Christelik is soos wat die Religious Right vereis nie. Ander mense, hoe heg hulle ook aan ŉ kultuurgemeenskap verbonde mag wees, is ook eenvoudig nie sosiaal-konserwatief nie, of hulle bevind hulself in die kategorie van gay, lesbiese, biseksuele en transseksuele mense. Sosiaal-konserwatisme of godsdiens deug dus eenvoudig nie as ŉ basis (en maatstaf) vir samehangende kultuurpolitiek nie. ŉ Westerse, hoofsaaklik Christelike, kultuurpolitiek in antwoord op die liberalisme Iets anders, wat hierdie sub-bewegings insluit, maar hulle terselfdertyd te bowe gaan, is nodig. Daar is ŉ behoefte aan ŉ breër geformuleerde grondslag vir ŉ omvattende kultuur-politieke beweging. Sonder dat dit beplan is, het hierdie breër basis skynbaar nou in die VSA beslag gekry. Dié basis is ŉ vervat in waarna hierbo verwys is as ŉ Westerse en hoofsaaklik Christelike grondslag. Hiervolgens is die antwoord op die liberale dominasie ŉ kultuurpolitiek wat sy wortels onteenseglik in die Westerse kultuur het en hoofsaaklik, maar nie uitsluitlik nie, Christelik is, wat hoofsaaklik maar nie uitsluitlik nie, sosiaal-konserwatief is en wat ekonomies gekwalifiseerd eerder as ongekwalifiseerd in die vrye ekonomie inplant maar tegelyk ŉ sorgsaamheid teenoor die gemeenskap openbaar (iets wat tegelyk in pas met die hoofsaaklik Christelike karakter van hierdie kultuurpolitiek is). Hierdie kultuurpolitiek skroom nie om homself te definieer nie. Hy trek dus onteenseglik grense. Geen gemeenskap kan uiteindelik daarsonder bestaan nie. In dieselfde asem is hy egter ook demokraties, aangesien hy in eie geledere met gemak verskeidenheid en openheid verwelkom. Die slagspreuke “Blacks for Trump” en Gays for Trump” (en dergelike ander soortgelyke betuigings) is die sprekende en klinkende voorbeelde hiervan. Die kern van die saak is dat die kultuurpolitiek in antwoord op die liberalisme sy basis in ŉ omvattende Westerse, hoofsaaklik Christelike gemeenskap of kommunitarisme vind. Myns insiens kom hierdie antwoord op die heropneem en voortsetting van die lang Westerse tradisie neer, wat ofskoon hy dikwels verkeerdelik te eng en uitsluitend te werk gegaan het, wesenlik op die ewewig tussen die afbakening van grense en die akkommodering van verskeidenheid in eie geledere geskoei was. In Europa is voltrek dieselfde proses hom. Daar is dit sogenaamde populistiese partye wat die leiding neem. Ofskoon die partye en leiersfigure van hierdie partye in Frankryk en Nederland tans die meeste aandag kry, verdien naam van Victor Orban, eerste minister van Hongarye, wat eintlik die voorloper in hierdie beweging is, besondere vermelding. Die beweging bied terselftertyd ook ŉ voorbeeld aan Afrikaners. Trouens, Afrikaners is eintlik reeds geruime tyd deel van hierdie beweging, met denkers en doeners in Afrikaner-geledere wat aktief hier te lande aan die beweging meedoen. In mensehande kan dinge natuurlik steeds skeefloop. Dit wil egter lyk asof die Weste in antwoord op die Westers-vyandige liberalisme op grond van ŉ Westerse, hoofsaaklik Christelike kultuurpolitiek, uiteindelik weer besig is om sy voete te vind. Onvoorspelbaar en ironies soos die verloop van die geskiedenis is, is dit toe die Republikeinse oorwinning onder die onstuimige Donald Trump, wat die hierdie aankondiging van goeie hoop vir die Westerse Wêreld maak.