Praat oor generaal Koos de la Rey!
January 20, 2013 in Uncategorized Liewe genade! So kyk ek toe hierdie DVD. Van generaal de la Rey. Die DVD is getiteld: "Die leeu van die Wes-Transvaal: Generaal Koos de Rey". Dit is geen nuwe ding op die mark nie. Dit blyk dat hierdie DVD alreeds in 2008 vrygestel is. En, nou moet ek miskien net noem, dat die onderwerp van die Anglo-Boereoorlog (1899 – 1902) nie my heel grootste area van belangstelling is nie. En ek weet ook nie alles daaroor soos sommige mense nie. Ek weet hier en daar iets. Ek ken die buitelyne van die konflik. Ek weet van die wreedaardige en onmenslike kampstelsel van die Britte, waar veral kinders maar ook vroue en bejaardes onder die mees onmenslikste omstandighede en teen hulle sin in, in Britse interneringskampe aangehou was en by die tienduisende gesterf het. En ek weet dat die oorlog 'n enorme bloedvlek op die politieke landskap van Suid-Afrika gelaat het. Dit trauma van die ABO het die politiek vir dekades later nog beïnvloed.
En dit is wat ek in breë trekke weet van die ABO. Ek weet dus min, maar ek weet die basiese wat ek dink belangrik is om te weet.
En ek weet natuurlik ook van generaal Jacobus Herkulaas 'Koos' de la Rey. Ek weet die man is 'n absolute legende. Sy militêre vernuf word vandag nog geloof en hy word steeds beskou as een van die slimste krygskundiges ooit.
Maar hierdie DVD, hierdie "Die leeu van die Wes-Transvaal" –dit wys jou dinge van de la Rey wat jy nie sal weet tensy jy dikke boeke gaan lees nie. Die DVD begin met hierdie baie treffende woorde: "Hierdie is die verhaal van 'n vredemaker wat 'n oorlogsheld geword het." En dit hou jou aandag regdeur.
In die daaropvolgende 45 minute van pure hemel, word generaal de la Rey se herkoms kortliks bespreek voor daar oorgegaan word na die nare ABO en de la Rey se enorme rol daarin.
Ek was veral beïndruk met die aanbieding van spesifiek professor Fransjohan Pretorius. Pretorius vertel die verhaal deur die verloop van die DVD telkens op die historiese tonele self. En hy hou sommer sy lyf akteur in die proses. So wys hy byvoorbeeld hoe staatsekretaris FW Reitz dramaties opgestaan het by die vrede van Vereniging en verklaar het dat hy "teken as staatsekretaris van die Zuid-Afrikaanse Republiek, nie as FW Reitz nie".
Die DVD word ook aangevul deur die insette van ander gerekende kenners van die ABO soos die professore Andre Wessels en Andries Raath, advokaat Colin Steyn, mnr. Steve Lunderstedt en me. Zelda Rowan.
Maar die ding waarop ek wil afstuur is dit. De la Rey was baie meer as net 'n merkwaardige generaal. Sy besondere menswees word ook in kleurryke terme gewys in hierdie DVD. Vir my bou hierdie hele DVD op na 'n klimaks, en vir my is die klimaks die dag wat de la Rey een van die groot Britse bevelvoerders, lord Methuen, as gyselaar geneem het. Nou, in hulle pogings om vir de la Rey te stuit, het die Britte die een na die ander bevelvoerder op de la Rey losgelaat. Maar sonder sukses. Die veldslag waarin de la Rey vir Methuen gevange geneem het, was een van de la Rey se roemrykste laaste oorwinnings in die ABO. Na afloop van die slag, het de la Rey op die swaar gewonde Methuen afgekom. En toe het hulle woorde gewissel. Ek haal Pretorius se verslag van dié gesprek, soos gehoor kan word op die DVD, hier verbatim aan:
"Toe de la Rey na die geveg, by Methuen aankom, het hy in groot simpatie oor hom gebuk, sy hand uitgesteek, en gesê dat hy jammer is, om hom onder hierdie omstandighede aan te tref. Methuen het geantwoord, dat dit maar die verloop van oorlog is, en het na die welstand van mevrou de la Rey verneem. Generaal de la Rey het gesê dat dit onder omstandighede met haar goed gaan, en dat sy nog veilig in die veld is."
En toe doen de la Rey die ondenkbare. Hy laat vir Metuen vry, en stel selfs 'n wa tot sy beskikking, sodat Methuen beter mediese behandeling kan kry as wat hy as krygsgevangene sou kon.
Koos de la Rey was 'n GROOT man.
Ek wens sommige mense van vandag wil iets hiervan leer by generaal de la Rey! Dit vat 'n buitengewone man om hierdie grootsheid van karakter te kan wys. 'n Man wat sy eie seun in die konflik teen die Britte verloor het. Hoeveel van hierdie sogenaamde 'Boeremag' manne van vandag sal sulke grootsheid kan wys teenoor hul 'vyand'? Want nee, teen sy wil was de la Rey ingesleep by daardie oorlog. En hy het 'n grootse sukses daarvan gemaak as krygskundige, maar dit was nooit sy wil nie. Hy was ook 'n slagoffer, hoewel die oorlog van hom 'n held gemaak het wat vandag nog op baie mense se lippe is.
Ja, dit is vandag nogal redelik bekend dat de la Rey die oorlog tot die laaste probeer verhoed het. Ook hierdie feit word bespreek in hierdie DVD. In die DVD sien mens hier vir professor Pretorius in die ou 'raadzaal' van die ZAR op die stoel waarop de la Rey sou gesit het in sy hoedanigheid as volksraadslid. Volgens die bekende skrywer Percy Fitzpatrick was daar baie spanning tussen die lede van die raad wat oorlog wou hê, onder wie president Kruger, en dan dié wat oorlog wou vermy, onder wie de la Rey. En dan staan prof. Pretorius dramaties op en mimiek vir de la Rey, soos de la Rey na bewering sou gedoen het in die heel laaste sitting van die volksraad voor die uitbreek van die oorlog, met sy woorde gerig aan president Kruger – "Indien ek bly lewe, sal ek in die veld aangetref word, vegtende vir ons onafhanklikheid, lank nadat u ons verlaat het."
Hierdie was natuurlik profetiese woorde van die enigmatiese de la Rey, wat in sy lewe nie net moes veg vir sy mense se vryheid nie, maar ook moes veg om die mening te kan dra dat die oorlog vermy moet word . . .
Ja, ek dink dit is joernalis Max du Preez, in een van sy boeke, wat iewers geskryf het dat daar Afrikaner helde is wat opgeneem behoort te word in ons kollektiewe Suid-Afrikaanse erfenis. du Preez het dit gehad oor generaal de Wet, ook 'n merkwaardige man. Maar waarlik, Koos de la Rey is vir my ook een van daardie mense. Nie net omdat hy geveg het teen Britse kolonialisme nie, dit óók, natuurlik, maar verál omdat hy 'n vredemaker was. Hy was 'n leier. Hy was 'n man wat mense hoop gegee het, wat mense inspireer het. Hy was 'mensch'. Hy was, om nou die rooitaal in te span, 'n "mountain of a man."
En ja, de la Rey se vreemde verhouding met die Boereprofeet 'Siener' van Rensburg kom ook ter sprake. Hierdie is een van die mees bisarre dele van die hele verhaal van de la Rey vir my. En ek weet te min om my daaroor uit te laat.
Hy het tot die dag van sy ontydige dood, toe 'n opslagkoeël hom getref het kort voor die uitbreek van die Afrikaner rebellie, bly glo en hoop dat die Boererepublieke herstel sou word. Sy begrafnis was net so 'n dramatiese gebeurtenis. Sy dood, waar skynbaar waarlik net 'n ongeluk was, het die gemoedere erg laat opvlam teen die destydse eerste minister Louis Botha en sy adjunk Jan Smuts, wat beide ook op die begrafnis was, maar wat vyandig begroet is deur talle van hulle eertydse kamerade.
Ek sal nooit weer presies dieselfde dink oor die naam Koos de la Rey nadat ek hierdie DVD gesien het nie.