You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 9 » Die gebruik van 'n verklarende woordeboek
Ons gaan die bogenoemde uitkomstes n.a.v. die onderstaande artikel, Suikerbekkies verfraai tuin
Ek moes daar onder die koraalboom in die snikhete Zimbabwiese lenteson aan die slaap geraak het. Want toe ek opkyk, raas die mees skouspelagtige kleursirkus bokant my asof ek onder ‘n kleuterskoolklimraam lê en die middelpunt van al die gekoggel en gekoes is. Maar eerder as wat ek myself probeer bluf dat dié besonderse spulletjie om my kom koek het, moet ek bieg dat hulle net oë en ore vir mekaar gehad het. Elke parmantige en oordrewe gekleurde mannetjie was besig om kolle koraalboomblomme te monopoliseer. En dit is nie sommer ‘n kwessie van rondstaan en kwaad lyk nie. Daar word gekyk, gefrons, gemik, gejaag en gegluur. Vir ‘n suikerbekkiemannetjie lê die geheim van sukses in die “eienaarskap” van ‘n nektarbron van hoë gehalte waarin die wyfies moontlik sal belang stel. As jy net die ander mannetjies uit jou spens kan uithou, sal die wyfies sommer gou-gou kom toustaan om af te haak.
Suikerbekkiemannetjies is in die meeste gevalle uitspattig in ‘n eksotiese en glansende verekleed uitgetof. Daarteenoor is die wyfies weer onopvallend en vaal en is dit slegs die lang, krom bekkies en die liggaamsvorm wat hul suikerbekkie-“heid” aan ‘n mens verklik. Maar hoekom dan hierdie drastiese verskil in veredrag tussen die geslagte? Soos reeds beskryf, gee die mannetjies mekaar kwaai opdraand voor en gedurende die broeiseisoen. Dit is wanneer die jong wyfies wat vir die eerste keer broei, hul lewensmaat moet kies. En almal weet tog sekerlik dat dit die skoner geslag is wat die keuse doen! Wyfies moet ‘n betroubare manier hê om die gehalte van die verskillende hofmakers te bepaal. Dus word elke mannetjie se veredos en sy territoriale vernuf haarfyn oorweeg. ‘n Mannetjie wat onder voeding- of parasietstres is, het gewoonlik ‘n kleiner of dowwer borslap as gesonde voëls en sing ook minder. Die natuur het sulke verbasend logiese, dog ongelooflike meganismes waardeur daar verseker word dat slegs die beste gehalte-suikerbekkiegene na volgende geslagte oorgedra word. Nou hoekom dra die wyfies dan nie ook ‘n helder verekleed nie? By suikerbekkies is dit slegs die wyfies wat op die eiers sit en broei, en dit is dus noodsaaklik dat hulle so onopvallend moontlik in die omgewing van die nes lyk. Verdere ondersteuning vir hierdie teorie lê daarin dat die neste meestal ‘n fynbeplande gelas en gelap is om die buitelyne van die nes so goed moontlik te kamoefleer. Die nes is ‘n regop en kokonvormige bousel met ‘n sy-ingang en ‘n klein afdakkie oor laasgenoemde. Dit beteken die eiers is nie maklik van buite af sigbaar nie. Terwyl die buitekant van die nes redelik grof met baardmos, droë blare en stokkies afgewerk word – dit is natuurlik deel van die kamoefleerkuns – is die binnekant netjies uitgewerk met wollerige materiaal. Suikerbekkies gebruik ook baie spinnerakke om die verdigting en isolering van die neswand te bewerkstellig. Gewoonlik word ‘n paar los blare onder aan die nes gehang sodat die buitelyne gebreek word, en die nes neem uiteindelik sy roofdier-flousende “opdrifsel-voorkoms” aan. Slegs die wyfie bou aan die nes, maar die mannetjie hou die spulletjie gewoonlik fyn dop en vergesel die wyfie as sy heen en weer vlieg om die nesmateriaal aan te dra. Die nes is eger nie net ontwerp om potensiële nesrowers te flous nie, maar ook om die weerstoestande die hoof te bied. Baie van die suikerbekspesies het die skynbaar eienaardige gewoonte om gedurende die wintermaande te broei. Dit beteken natuurlik dat die eiers warm gehou moet word wanneer die buitetemperatuur gevaarlik naby vriespunt daal. Hoewel suikerbekkies met hul lang, krom bekkies fyn aangepas is om nektar uit blomkelkies op te suig – met suig bedoel ek eintlik dat die nektar deur middel van kapillêre aksie opdraand met die tong langs in die bek in oploop – vreet hulle tog ‘n groot aantal insekte. Met die algemene voorkoms van hierdie voëltjies in ons tuine, en die steeds geredelike gebruik van gifstowwe deur tuiniers, bestaan die geleentheid vir groot konflik tussen mens en voël. En dit is nie sommer ‘n spookstorie nie. Ek het al self ‘n volwassse swart suikerbekmannetjie in die tuin opgetel waar hy ná toediening van mytgif in ‘n roostuin doodstil op die grond bly lê het. Hoewel ‘n ligte dosis mytgif selde die regstreekse oorsaak van so ‘n voël se dood is, het dit ‘n tydelike verlammingseffek wat dit vir die huiskat ‘n goeie dag kan maak.
Suikerbekkies se oorlewing as ‘n groep word nie ernstig deur gifstowwe in tuine bedreig nie. Maar die skade lê egter in wat ons aan onsself doen wanneer individuele tuine suikerbekkiestil raak. Dit is daarom dat ek ‘n stil traan stort omdat oningeligte mense deesdae steeds die pragtige kleurontploffinkies met hul frenetiese vrolike sang uit ons oor-opgepiepte tuine verdryf. Die ironie lê tog sekerlik daarin dat dit die tuinier is wat op die ou end die grootste verloorder is… Uit: Die Burger, 26 November 20021. Gebruik ‘n verklarende woordeboek om die betekenis van die volgende woorde op te soek:1.1 monnik sauna uitspattig eksotiese hofmaker territoriaal kamoefleer potensiële kapillêre aksie geredelike gebruik freneties 2. Verduidelik die volgende idiome en/of uitdrukkings:om af te haak (par.3) om mekaar opdraand te gee (par.5) die skoner geslag (par.5) om iemand te flous (par.9) om jouself te bluf (par.2) kleursirkus (par.1) roofdier-flousend (par.8) Beantwoord nou die volgende vrae in volsinne, tensy anders vermeld:Waar bevind die skrywer hom? Waarmee vergelyk hy dít wat hy in die boom sien? Noem twee dinge wat bepaal of die wyfie in die mannetjie sal belang stel. Waarmee word ‘n goeie nektarbron vergelyk? Waarom is die wyfie nie so kleurvol soos die mannetjie nie? Noem twee aspekte van die wyfie wat verskil van die wyfies van ander voëls, bv. vinke. Watter negatiewe invloed het die mens/tuinier op suikerbekkies? Wat gebeur met die suikerbekkie as hy bv. mytgif inkry? Wat bedoel die skrywer as hy sê ons het “oor-opgepiepte” tuine? Dink aan twee moontlikhede. Noem twee maniere waarop die suikerbekkie roofdiere flous met die voorkoms van hulle neste.Waarvoor gebruik die suikerbekkie spinnerakke?Hoe weet die wyfie as ‘n mannetjie siekerig is en nie ‘n goeie keuse as maat sal wees nie?Is suikerbekkies weens gifstowwe aan die uitsterf? Noem twee maniere waarop jy ‘n suikerbekkiewyfie kan uitken.Noem twee aspekte wat die ontwerp van hul neste beïnvloed.
[LU 5.1, 5.4]1. Groepwerk:Ons het ‘n groot probleem met afvalpapier. Die regering het bv. onlangs aangekondig dat ons nie meer met plastieksakke moet gaan inkopies doen nie. Dit is alles pogings om herwinning en besoedeling aan te spreek. Koos Kombuis sing nie verniet in sy weergawe van die destydse volkslied dat op ons ewige gebergtes waar die kranse antwoord gee, na links en regs, waar jy ookal kyk, net rommel teen die heinings en bosse gewaai lê nie. In die eerste module het ons gesien hoe ‘n matriekmeisie ‘n pragtige matriekafskeidrok van afvalpapier gemaak het.Besin nou oor wat as afvalmateriaal beskou kan word, en hoe elke stukkie afval in iets bruikbaars of kreatief verander kan word.Dink ook oor wat ons uit die natuur kan gebruik om iets “mensgemaak” te vervang.Byvoorbeeld:Kry kleurmiddels van blomme, groente en plante.
6.3.1 wissel die gebruik van kern- en ondergeskikte sinne (soos om die kernsin aan die einde te plaas) om samehangende paragrawe te ontwikkel;
6.3.2 gebruik verbindingswoorde (soos nietemin, verder) om ‘n logiese denkpatroon in ‘n paragraaf te ontwikkel;
6.3.3 verbind sinne in samehangende paragrawe deur voegwoorde, voornaamwoorde en woordherhaling (waar gepas) te gebruik;
6.4.1 gebruik verskillende sinslengtes en sinsoorte;
6.4.2 onderskei tussen formele en informele taalgebruik en verduidelik wanneer dit gepas is;
6.4.3 verstaan en gebruik idiomatiese uitdrukkings en taalidioom gepas en kreatief.
MemorandumAKTIWITEIT 1‘n baie treffende toneel alleenreg oordadig / oordrewe uitheems / vreemd iemand wat by jou vlerksleep Kies en bly in ‘n seker area. Skakel in by omgewing om nie gesien te word nie. moontlike opstoot van vloeistof in dun buisie dikwelse gebruik Gaan mal te kere.om te trou Gee mekaar moeilikheid. vrouens om die bos te lei Flous jouself / lei jouself om die bos. helder klere / kleure van sirkus wat die roofdier flous – sien nie die nes niekoraalboom in Zimbabwe Lê onder kleuterskool-klimraam. Hy moet die beste nektarbron monopoliseer en hy moet die mooiste veredos hê. om ‘n spens vol kos te hê Sy broei alleen en moet haar kan kamoefleer. Sy bou die nes alleen en sit alleen op die eiers. Tuiniers gebruik gifstowwe. nie noodwendig dood nie, maar verlam en dan die kat se prooi Ons wil ‘n té gesonde tuin hê en plant nie goed wat hulle lok nie. Die nes is onopvallend; gekamoefleer; breek buitelyne met los blare wat aan die nes hang. verdigting en isolering van neswand Die voëltjie is kleiner, het ‘n dowwer borslap en sing nie baie nie. nee, word net weggedryf lang, krom bekkie en liggaamsvorm Flous nesrowers en dis aangepas vir weerstoestande.AKTIWITEIT 2As jy klei nodig het, kan jy dit uit kleigrond verkry. Ou krale, knope kan weer op ‘n ander uitrusting gebruik word. Het jy al probeer om jou eie papier te maak? Jy kan kunswerke, soos ‘n “mobile” skep met dryfhout, vere, skulpe, dieregeraamtes, ens. Maak jou eie seep met al die klein afvalstukkies. Maak jou eie kerse met al die afvalstukkies.
« Previous module in collection Om vrae oor nasionale vraagstukke te vra
Next module in collection » Om vrae te stel oor belangrike kwessies
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 27, 2009 1:48 pm -0500. Add to a lens