WGO sê pandemie-sterftes is veel hoër(Argieffoto: Ronny Hartmann / AFP) Tot drie keer meer mense het gesterf weens die pandemie as wat deur amptelike Covid-19-sterftes aangedui is, het die Wêreldgesondheidsorgorganisasie (WGO) Vrydag gesê. Tot dusver is meer as 3,4 miljoen sterftes wêreldwyd amptelik toegeskryf aan Covid-19 sedert die siekte vir die eerste keer in laat 2019 in China aangemeld is. Volgens ŉ wêreldgesondheidstatistieke-verslag van die WGO het meer mense egter gesterf as wat andersins sou, as dit nie vir die pandemie was nie – óf weens Covid-19 óf omdat hulle nie behandeling kon kry vir ander siektes nie. “Die totale sterftes is minstens twee of drie keer hoër as wat amptelik aangemeld is,” het Samira Asma, assistent- direkteur-generaal in bestuur van data by die WGO, aan verslaggewers gesê. Die verslag het in 2020 bevind daar was minstens drie miljoen bykomende sterftes direk of indirek weens Covid-19, terwyl die amptelike syfer vir Covid-19-sterftes op sowat 1,8 miljoen gestaan het aan die einde van die jaar. Op ŉ streekvlak staan bykomende sterftes vir die Amerikas op sowat 1,46 miljoen, en tot soveel as 1,21 miljoen in die Europese streek in 2020 – dit verteenwoordig 60% en 50% meer as die Covid-19-sterftes wat hier aangemeld is, het die verslag bevind. Op ŉ vraag oor hoeveel bykomende sterftes vandag wêreldwyd aan die pandemie toegeskryf moet word, het Asma gesê “na raming sowat ses tot agt miljoen sterftes”. Die WGO werk met lande “om ŉ begrip te kry van die werklike menslike tol van die pandemie sodat ons beter kan voorberei vir die volgende noodgeval”, het sy gesê. Die teenstrydigheid word toegeskryf aan verskeie faktore, insluitend agterstallige aanmelding van Covid-19-sterftes in verskeie lande en dat talle mense vroeg weens Covid gesterf het sonder dat hulle getoets is. “Dit het daartoe gelei dat talle van die amptelike Covid-19-statistieke laer is as die werklike syfer,” het WGO-data-analis William Msemburi aan verslaggewers gesê. “Daar is ook sterftes wat toegeskryf kan word aan die moeilike omstandighede waaronder baie mense wêreldwyd leef weens die pandemie.” Baie mense ly aan chroniese siektes of akute siektes en hulle kon nie behandeling ontvang nie of het nie toegang gehad tot gesondheidsorg nie, weens maatreëls wat ingestel is om die pandemie hok te slaan. Die sosioekonomiese tol van afsonderingsperiodes en ander maatreëls het ook gelei tot ŉ beduidende toename in depressie en die WGO sê daar is tekens van hoër selfmoordsyfers in sommige dele van die wêreld. “Deur te erken dat die Covid-19-syfers net ŉ breukdeel is van die volle impak, kyk ons na bykomende sterftes wat aan Covid-19 toegeskryf kan word vir die jaar 2020,” het Msemburi bygevoeg. Dit is grootliks die verskil tussen die getal sterftes wat daardie jaar plaasgevind het en die sterftes wat na verwagting sou plaasvind as daar nie ŉ pandemie was nie. “Bykomende sterftes gee vir ons ŉ beter prentjie, omdat dit albei dié direkte en indirekte gevolge insluit.” Dit is nog nie duidelik hoeveel van die bykomende sterftes van verlede jaar direk toegeskryf kan word aan die Covid-19-pandemie nie en die WGO probeer bepaal watter metode die beste sal wees om Covid-19-sterftes te identifiseer wat uitgelaat is. Die WGO sê sy beramings is gebaseer op data-analise waar moontlik, maar ook statistieke modellering weens ŉ “kritieke datagaping” in talle lande, veral wat betref sterfteregistrasie. Alhoewel meeste lande goed vaar daarin om geboortes te registreer, registreer slegs 40% van lande wêreldwyd minstens 90% van alle sterftes, het Asma bygevoeg. Daar is ook groot streek-teenstrydighede. Alhoewel 98% van sterftes in Europa geregistreer word, word slegs 10% van sterftes in Afrika jaarliks geregistreer, aldus die verslag. Asma doen ŉ beroep op lande om daarin te belê om hul data- en inligtingstelsels op te knap. “Ons kon beter voorbereiding getref het met beter data,” het sy gesê.