Taaloord - Geskiedenis
Jan en Maria van
Riebeeck Gedagtig aan 6 April 1652
ABO-lesing - 18 Mei 2012
Jan Gerritze Bantjes se joernaal oor die Slag van Bloedrivier
Die Franse Hugenote
en die vroeë Kaapse wynbedryf
Kaapstad: Argeologiese opgrawings � Jan van Riebeeck se Fort
Aan Die Kaap
Uit Die Geskiedenis Van Die Kaap De Goede Hoop
C.A.M. de Vleeschauwer
1. FRANKRYK, GISTER EN VANDAG
Frankryk soos ons dit vandag ken, is die produk van �n voortdurende politiek van gebiedsuitbreiding deur die drie opeenvolgende Franse koningshuise: die Capetingers, die Valois en die Bourbons voortgesit deur die Jacobyne van die Franse Rewolusie en Napoleon I.
Vanuit die Ile de France, die hartland rondom Parys, het die konings deur huwelike, oorlo� en kuiperye hul mag oor steeds groter dele van die land uitgebrei. Buite hierdie kern het Baske, Bretoene, Normandi�rs, Vlaminge, Boergondi�rs, Savojards en Occitade gewoon: volksgroepe wat tot vandag toe deur hul taal of gebruike, hul tradisies of hul kultuur van mekaar verskil.
Baie van hierdie volkere het eeuelank vry en onafhanklik onder hul eie feodale, regionale adel in hul stede en dorpe gewoon. Die Franse konings het in hul veroweringspolitiek hierdie gebiede �n betreklike kulturele vryheid gelaat maar �n steeds groter wordende administratiewe sentralisasiepolitiek gevoer. Gevolglik het die inwoners wel onder die gesag van die koning gestaan, maar hulle kon, binne hul eie gemeenskappe, hul tradisionele lewe voortsit. Hulle was dus onderdane van die koning, maar geen Franse nie.
Die Franse Rewolusie se Jacobyne, met hul obsessie van �la France une et indivisible� het aan hierdie etniese en kulturele verskeidenheid �n einde probeer maak.
Hulle het Parys met Frankryk vereenselwig en Frans tot die enigste taal van die administrasie, die le�r en die skole verklaar en so probeer om nasie en staat een te maak.
Dit het tot opstande teen die republikeinse Jakobyne gelei maar in naam van �Vryheid, Gelykheid en Broederskap� het die Rewolusie in bloedige burgeroorlo� die eeue-oue vryhede van die gemeenskappe binne die Franse gebied vernietig.
Parys het Frankryk geword.
Jan en Maria van Riebeeck Gedagtig aan 6 April 1652
Tot nie so lank gelede nie, was die 6e April �n openbare vakansiedag in Suid-Afrika en het as Van Riebeeck- en later Stigtingsdag bekend gestaan. In nakoming van �n eeue oue gelofte deur Jan van Riebeeck, wat die VOC-nedersetting aan die Kaap de Goede Hoop op 6 April tot stand gebring het, is die aankoms van hom en sy geselskap vir baie dekades jaarliks paslik in die land gevier. Hoewel die datum reeds geruime tyd as vieringsdag uit die amptelike landskalender geskrap is, is daar nogtans groot getalle mense wat in goedgesindheid hierdie stigtingsdatum en die gebeure daaromheen in ere hou en paslik gedenk.
Die inligting wat in die onderhawige dokument datumgewys aangebied word, is uit die volgende bronne verwerk: die gedigitaliseerde Resolusies van die Politieke Raad (1651-1795), asook Van Riebeeck se Daghregister (1651-1662 wat sy ampstermyn dek), A.J. B�eseken se Jan van Riebeeck en sy Gesin (1974), die S.A. Biblioteek se Almanach der Africaansche Landbouwers en Hoveniers (1984) en Gwen Fagan se Roses at the Cape of Good Hope (1988) in gedrukte formaat.
Die doel van di� kort mededeling is om vanuit �n persoonlike oogpunt te wys op enkele hoogtepunte tydens sy ampstermyn as eerste kommandeur en stigter van �n Europese vesting aan die Kaap: hy het aan die hoof gestaan van die bou van die Fort, was in �n sekere opsig Eerste Tuinier hier en het ook �n gelofte, die eerste, op hierdie bodem afgel�. Di� drie aspekte was volgens my rigtinggewend in die groei en ontwikkeling van hierdie vesting en ook van besondere simboliese belang.
Reis en aankoms
Met die doel om �n verversingstasie en �n milit�re teenwoordigheid aan die Kaap te vestig, vertrek Jan van Riebeeck vergesel van sy gesin en grotere geselskap aan die einde van 1651 met drie klein skepies, die Drommedaris, Reijger en Goede Hoope uit Texel, �vande Camer Amsterdam�. Sy vertroueling en geliefde �huijsvrouw� Maria de la Queillerie wat van Hugenote-herkoms was, het �n geweldige groot en ondersteunende rol aan die sy van haar man gespeel [Lees oor die Hugenote in Taaloord onder Stamboomboord: �Is ons van mistieke herkoms?�]. Die Franse biskop Nicolaes Etienne wat die Kaap besoek het, beskryf haar in 1661 as een van die wysste vroue wat hy ooit ontmoet het. �Sy word deur almal bemin,� skryf hy. �Sy is onbevooroordeeld, selfbeheersd, goed bekend met die Heilige Skrif en nie styfhoofdig nie.� Minder selfgenome skryf hy daarna dat hy hom as Rooms-Katoliek eintlik skaam om soveel goeds van �n Hugenoot te skryf (B�eseken, bl. xvi-xvii).
�Ons was daar� � �n Boerefamilie se oorlogs- en kampervarings deur die o� van �n kind
voordrag gelewer op 18 Mei 2012,
tydens die viering van Internasionale Museumweek
Die Tweede Vryheidsoorlog, ook genoem die Engelse Oorlog en Driejarige Oorlog deur die Boeremense wat daardeur geraak is, het vernietigende gevolge gehad vir die volk waaruit ek stam. Die oorlog is gevoer tussen die twee klein Boererepublieke met die republikeinse ideaal, naamlik die Zuid-Afrikaansche Republiek onder presidentskap van S.P.J. Kruger en die Vrijstaatse Republiek onder presidentskap van M.T. Steyn aan die een kant, en die magtige Britse Ryk as aggressor met die imperiale ideaal aan die ander kant.
Ek het �n onblusbare trots vir my volk en my voorgeslagte. Vandag wil ek u graag vertel van my ouma wat haar kinderherinneringe aan die oorlog vir haar kinders en kleinkinders in boekievorm nagelaat het. In slegs 67 A5-bladsye vertel sy �n roerende verhaal oor di�
Waar kom die Boeremense van die twee Boererepublieke vandaan?
Die meerderheid van hulle was nakomelinge van die Voortrekkers, en indien hulle reeds bejaard was, was hulle waarskynlik nog self Voortrekkers, soos my oorgrootoupa. Ons herkomsspoor lei een of ander tyd terug na die Kaap de Goede Hoop waar ons stamvaders, meestal Nederlanders, Hugenote of Duitsers per skip aangeland het. Die Du Plessis- en Malan-familie wat deel van my konsentrasiekampverhaal is, val in die Hugenoot-kategorie.
Jan Gerritze Bantjes se joernaal
oor die Slag van Bloedrivier
Journal der Ekspeditie van de uitgewekene Boeren, onder hunnen Hoofd- Kommandant ANDREAS WILHELMUS JACOBUS PRETORIUS, (voormaals van Graaff-Reinet), tegen DINGAAN, Koning der Zulus, in de maand(en) November en December 1838; - ondernomen met oogmerk om wraak te nemen, wegens den wreedaardigste en onmenselikste moord van het gewezen Hoofd der Uitgewekenen, Pieter Retief, en zyne zestig medgezellen) en de daarop gevolgde onmenselike slagting, van mannen, vrouwen en kinderen, gepleegd door DINGAAN, en zyn volk; - alsmede ter herovering der goederen en bezittingen, by die gelegenheid door hen
Het Journaal is gehouden door de Hr. J.G. Bantjes, de Klerk des Volksraads, die gedurende de ekspeditie als Secretaris van den Hoofd-Kommandant, heeft geageerd:-
Jan Gerritze Bantjes, penvoerder van die Voortrekkers
’n Besoek aan
die Stedelijk Museum
Lakenhal in Leiden enkele jare gelede was ’n vanselfsprekende
keuse nadat ek sedert 2001 vir twee jaar aan Kaapse VOC-dokumente
‘blootgestel’ was. Dié dokumente stel
aan ’n vroeërtydse wêreld bekend en
verleen aan jou
toegang tot die rykdom wat in die wye rompe van die retoerskepe tussen
Europa en die Verre-Ooste verseil is. Veral die stowwe soos armoesijn,
baftas, bethille, gilang, karsaai, salampoeris en ander kosbare
Oosterse sy en satyn het in my verbeelding uit die skeepsvraglyste
afgerol in kleurvolle massas mooi. Wat die kleurvolheid betref, het ek
’n soortgelyke gevoel in die Lakenhal ervaar hoewel met
ordelike verskil, aangesien die tekstielsoorte daar in netjiese en
hanteerbaare stroke en lengtes uitgestal word.
die Museum se inligtingsblad staan die volgende:
Deur Daniel Pieter Bezuidenhout
op 19 November 1813, op die plaats Bakfontein,
Uitvlugt, tusschen Winterveld en Nieuwveld, district Graaff-Reinett,
Kaap-Kolonie en thans woonachtig in het district Bethlehem, O.V.S.
naam van mijn vader was Wijnand Frederik
Bezuidenhout. Hij was een neef van Bezuidenhout
van Slagtersnek. Wij
zijn ingetrokken met 110 man, en hadden als Hoofdkommandant Gert
Maritz, en als tweede Kommandant Hendrik Potgieter. Eerst zijn wij
gegaan naar Marico om Selikatz te straffen voor moorden die hij
gepleegd had overkant Vaalrivier. Hij heeft de Liebenbergs en Erasmus
vermoord. Wij hebben Selikatz verdreven, en Lindley, de Amerikaanche
zendeling uitgebragt. Ook Dr. Adams, en nog een man, en twee wit