Bruide-‘gom’ klínk net baie na kleef | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 01 Februarie 2019 00:20
Vra Cules Hammann onlangs in ’n gesels- e-pos: “Waar kom die woord ‘bruilof’ vandaan?” Nie twee dae later nie duik ’n vraag oor die herkoms van “huwelik” iewers op Facebook op.
Vir die geleentheid waar twee mense mekaar trou beloof, het ons in Afrikaans minstens vier sinonieme: “troue”, “egverbintenis”, “bruilof” en “huwelik”. #balketoe!
“Troue” is die maklikste van die klomp, want die wortel wat van dié eeue oue instelling veronderstel word, sit herkenbaar in die afgeleide woord: dat mense trou aan mekaar moet wees. Vertrou mekaar en wees getrou aan mekaar, dan is jy getroud.
Onse “eg” beteken hier nie “onvervals” nie, maar eerder “wettig”. ’n “Egverbintenis” is dus ’n wettige verbintenis van twee mense en jou “eggenoot” is jou wettige, egte lewensmaat.
Waar “bruid” vandaan kom, weet nugter.
“Bruilof” is ’n samestelling van “bruid” en die woorddeel -lof. Waar “bruid” vandaan kom, weet nugter, maar al van die vroegste tye af verwys dit na ’n jong, pasgetroude vrou. Haar manlike eweknie is ’n “bruidegom”, waar die -gom-deel niks met kleefmiddel te doen het nie, maar “mens” of “man” beteken, soos ons ook kry in die Engelse bridegroom.
Die woorddeel -lof hou verband met die Protogermaanse hlaupan- wat “loop” of “dans” beteken het. Is ’n bruilof dan die bruid se dans? #nogbalketoe? Nee, dit het verwys na die stapvoetse optog van die bruid se huis na haar nuwe huis.
Oe! Huwelik ’n bank hê!
Om “huwelik” te verstaan moet ons eers “hu” onder die knie kry – ’n stam wat ons ook kry in woorde soos “ongehude” (“ongetroude”) en “hubare” (“in die mark, nog nie op die rak nie”). Die Protogermaanse wortel hïw- beteken “wat tot die huishouding behoort”. Om iemand dus te hu, is om hom/haar tot die huishouding te voeg.
Die -lik-deel in “huwelik” is oneindig interessant. Dié deeltjie lyk soos die agtervoegsel wat ons kry in ’n woord soos “gruwelik”, maar het niks daarmee te doen nie. Die -lik van “huwelik” (soos ook die -lock van die Engelse wedlock) se verste spoor is die Protogermaanse woord laik, wat “spel, sprong” sou beteken het. Hieruit het die betekenis “dans” in onder meer Goties ontstaan sodat ’n huwelik dus eintlik letterlik beteken “dans wanneer iemand tot jou huishouding toegevoeg word”. #weerbalketoe
(Terloops, dieselfde -lik maak ’n kameeverskyning as -lig in “weerlig”. Daardie -lig verwys nie na ’n uitstraling of so iets nie, maar na ’n dans wat in die lug sigbaar is. O die dans van ons Suster . . .)
Klink dit alles te ingewikkeld? Iemand op Facebook het ’n veel eenvoudiger verklaring vir die herkoms van die woord “huwelik”. Wanneer ’n pasgetroude vrou vir die eerste keer in haar nuwe huis inloop, sê sy gewoonlik goed soos: “Huwelik ’n nuwe yskas hê, huwelik ’n bank hê, huwelik ’n nuwe kamer laat aanbou . . .”
Meer oor: Gerhard Van Huyssteen | Afrikaans | Bruidegom | Huwelik | Woorde | Bruilof