Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe - Volume 8, Issue 2, August 2011
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 1 –20 (2011)
Die Nasionale Party se amptelike beleid teenoor die kleurlingstemregkwessie, 1925-1939 : politieke opportunisme of beginselvastheid?
Author Clarence Williams
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 21 –45 (2011)
In 1925 was die Nasionale Party (NP) se amptelike beleid dat die kleurlinge ekonomies en polities by die blankes geïntegreer moes word, maar nie sosiaal nie. Genl. J.B.M. Hertzog, die NP-leier, het gevolglik voorgestel dat die gekwalifiseerde stemreg van kleurlinge in die Kaapprovinsie en Natal behoue moes bly en ook na die noordelike provinsies uitgebrei moes word. Noordelike kleurlingkiesers sou aanvanklik op afsonderlike kieserslyste geplaas word en een blanke verteenwoordiger in die Volksraad kon verkies. Skaars vier jaar later het die NP tot &apos;n subtiele aanslag op die kleurlinge se politieke regte oorgegaan. Vanaf 1934 het die "Gesuiwerde" NP &apos;n onverbloemde aanslag op die kleurlingstemreg geloods. Na hierdie oënskynlik radikale ommeswaai in die NP se beleid word daar in Suid-Afrikaanse historiografie slegs sydelings verwys. Sommige historici beweer selfs dat die NP-beleid &apos;n mate van konsekwentheid getoon het. Die doel van hierdie artikel is om te probeer bepaal of die betrokke NP-beleid vanaf 1925 tot 1939 &apos;n voorbeeld van wispelturige opportunisme of prinsipiële konsekwentheid was. Kleurlinge het tradisioneel vir die Engelsgeoriënteerde partye gestem. Vanaf 1925 tot 1929 het die NP daadwerklik gepoog om die kleurlingstem te werf. Tydens die 1929-verkiesing het kleurlinge egter oorweldigend vir die Suid-Afrikaanse Party (SAP) gestem. Die NP kon dus hierna van sy vryery na die kleurlingstem afsien en selfs daadwerklik tot die aftakeling daarvan bydra. Verder was dit teen 1930 duidelik dat die NP se poging om die kleurlinge as wig teen die bedreiging van die swart oormag te gebruik, misluk het. Na Samesmelting kon die NP alle pretensies staak en openlik vir afsonderlike parlementêre verteenwoordiging van die kleurlinge agiteer. Hierdeur het hulle die kleurlingstem uit die arena van die stryd tussen Afrikaner-nasionalisme en Britse imperialisme en die stryd teen die Swart Gevaar verwyder. Die vernaamste bevinding van hierdie artikel is dat die NP se beleid teenoor die kleurlinge nie beginselvas was nie, maar &apos;n voorbeeld van politieke opportunisme.
The official policy of the National Party with regard to the coloured franchise question, 1925-1939: Political opportunism or consistency?
In 1925 the official policy of the National Party was that the coloureds should be economically and politically integrated with the whites, but not socially. It was thus proposed by Gen. J.B.M. Hertzog, the leader of the National Party, that the qualified franchise of the coloureds in the Cape Province and Natal not only be retained, but extended in a modified form to the northern provinces. The coloured voters in the northern provinces would initially be placed on separate voters&apos; rolls and would be allowed to elect one white representative in the House of Assembly. These proposals were contained in the Coloured Persons&apos; Rights Bill. Barely four years later the National Party embarked on a subtle attack on the political rights of the coloureds. By extending the franchise to white women with the Women&apos;s Enfranchisement Act of 1930 and enfranchising all white adult males in South Africa without qualifications with the Franchise Laws Amendment Act of 1931 the National Party effectively diminished the power of the coloured vote in the Cape Province and to a lesser extent in Natal. This was aggravated by the Electoral Laws Act of 1931 which opened the floodgates for anyone to challenge whether coloureds and blacks fulfilled the franchise qualifications. Subsequently hundreds of coloureds were disenfranchised. With these developments the National Party succeeded in establishing a political colour bar between the whites and coloureds in the Cape Province. This represented a major departure from the stated official policy of the National Party in 1925. The next logical step would be to place the coloured voters on separate voters&apos; rolls.
Die digitalisering van NALN se knipselversameling : Die bemiddeling van 21ste-eeuse navorsing in die Afrikaanse letterkunde
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 46 –65 (2011)
Digitalisering het vele voordele, insluitend die wêreldwye beskikbaarstelling van inligting, die aanvulling van &apos;n museum se bergingsfunksie deur getroue kopieë aan navorsers te verskaf sonder dat die oorspronklike dokumente aan die elemente en slytasie onderwerp word, en tydbesparings vir personeel wat hulle in staat stel om meer aandag aan die versameling, ontsluiting en bewaring van dokumente te bestee. Verder bemiddel digitalisering die gebruik van inligtingstegnologie vir navorsingsdoeleindes, soos reeds in die buiteland onder andere in die leksikografie, linguistiek, historiografie, en heelwat in die letterkunde onderneem is. Sodoende kan die ontleding van datastelle onderneem word wat veel groter is as wat &apos;n menslike navorser kan hanteer, en in die buiteland het navorsers binne wat as die digitale geesteswetenskappe bekend staan, hulself onlangs begin beywer om inligtingstegnologie beter binne geesteswetenskaplike navorsing te integreer. Ten einde gevorderde sagteware te kan benut om hierdie groot hoeveelhede inligting te hanteer, moet &apos;n beduidende korpus analoogdokumente egter digitaal beskikbaar wees. Crane, Babeu en Bamman (2007:120) skryf: "We need to increase physical and intellectual access to every type of content and we need methods that are automated and can be applied to large bodies of content." Die Universiteit van die Vrystaat se digitaliseringsprojek by die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) in Bloemfontein het pas sy voete gevind, maar bo en behalwe die voordele wat dit vir die museum inhou, kan die projek ook daartoe bydra om die Afrikaanse letterkunde stewiger in die globale inligtingsnetwerk te vestig én nuwe moontlikhede vir navorsing binne die Afrikaanse letterkunde skep. Binne die raamwerk van sowel buitelandse digitaliseringsprojekte as die digitale geesteswetenskappe bespreek hierdie artikel die vordering wat binne die eerste jaar gemaak is, die lesse wat geleer is, en die potensiaal wat digitalisering binne die Afrikaanse letterkunde inhou.
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 66 –89 (2011)
Die uitgangspunt van hierdie artikel is dat die sogenaamde middelmoot-literatuur &apos;n problematiese kategorie binne enige literêre veld is. In die eerste plek veronderstel dit &apos;n onderskeid tussen "hoë" en "lae" vorme van kultuur/literatuur - &apos;n onderskeid wat in die postmodernistiese era voorkom. Vervolgens word aangetoon dat smaak in hoë mate sosiaal verankerd in historiese verband is. Die begrip intrinsieke waarde word sterk deur aanhangers van &apos;n funksionalistiese benadering tot tekste bevraagteken. So &apos;n benadering gaan daarvan uit dat die begrip letterkunde histories bepaald is en neerkom op individuele oordele van literatore. In hierdie artikel word so &apos;n benadering as ekstreem bestempel, omdat dit relativisties of "historisisties" (n.a.v. Wellek 1960:10) is. Om die oordeel van wat literêr sou wees totaal oor te laat aan tydgenote, impliseer prysgawe van die eie historiese posisie en veronderstel dat die waarde-oordele van tydgenote aanvaar moet word. In hierdie artikel word &apos;n tussenin-posisie nagestrewe: die begrip literêr is histories verankerd, maar berus telkens ook op intrinsieke eienskappe van tekste. In die Wes-Europese literatuurteorie sedert die Russiese Formaliste het die opvattings oor hierdie intrinsieke eienskappe gestabiliseer. Daarom kan aanvaar word dat die middelmoot-literatuur nie slegs &apos;n kategorie is wat buite &apos;n bepaalde literêre kanon val op grond van ekstrinsieke oorwegings nie, maar ook intrinsiek onderskeibaar is van wat op &apos;n gegewe moment as "literêr" beskou word. In die artikel word uitgegaan van die hipotetiese aanname dat die middelmoot-literatuur nie net die literêre sisteem en kanon wil binnedring deur die volg van bepaalde strategieë nie, maar dat dit ook dikwels vanuit die periferale posisie wat dit binne &apos;n literêre veld inneem, kommentaar lewer op die kanon. Drie Afrikaanse romans uit verskillende historiese periodes word vervolgens ontleed as voorbeelde van sodanige "terugskryf" teen die kanon.
Authors: Nina Botes and Neil Cochrane
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 112 –151 (2011)
Generiese merkers in die kortverhaalsiklus : deel 2 : &apos;n toepassing op Die dag toe ek my hare losgemaak het van Willemien Brümmer
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 152 –187 (2011)
Hierdie artikel vorm die tweede deel van &apos;n studie oor die kortverhaalsiklus in Afrikaans, met spesifieke verwysing na Die dag toe ek my hare losgemaak het (2008) van Willemien Brümmer. In die eerste deel van hierdie studie ("Generiese merkers in die kortverhaalsiklus: Deel 1: Teoretiese uitgangspunte") is aandag gegee aan die onderskeid tussen eenheidsbundels en kortverhaalsiklusse en is daar uitgebrei op die beskouings van Ingram (1971), Mann (1989), Dunn en Morris (1995), Lundén (1999) en Nagel (2004). In hierdie artikel word drie van die koherensiemerkers wat volgens Dunn en Morris (1995) as skakels tussen tekste in &apos;n kortverhaalsiklus kan funksioneer, naamlik die enkele protagonis, ruimte en tekstuele patrone, as vertrekpunt gebruik om te bepaal wat die effek van die spanning tussen die outonome kortverhale en die groter siklus in Die dag toe ek my hare losgemaak het is. Die assosiatiewe verbande tussen die verhale skep "dynamic patterns of recurrence and development" (Ingram 1971:20) waardeur spesifieke temas ontwikkel. Sentraal is die ontwikkelingsproses van &apos;n enkele protagonis, &apos;n verhaalgegewe wat meestal met die romanvorm geassosieer word. Deur tydspronge, ingeperkte vertelde tyd en eenlynigheid van handeling word &apos;n effek verkry wat soortgelyk is aan die kenmerkende organisasie van die kortverhaal in die hantering van &apos;n narratiewe struktuur en inligtingsvolumes wat met die roman geassosieer word. Daar word aangevoer dat Die dag toe ek my hare losgemaak het dus nie bloot as &apos;n afgewaterde vorm van die roman of as &apos;n sterk eenheidsbundel beskou kan word nie, maar as &apos;n tekstuele gegewe wat tot &apos;n afsonderlike genre behoort. Gesamentlik poog hierdie twee artikels om &apos;n bydrae te lewer tot "&apos;n beskrywing van en terminologie vir die genre in Afrikaans" (Snyman 2011) deur eerstens &apos;n kritiese oorsig van internasionale beskouings oor die kortverhaalsiklus-genre te bied en tweedens &apos;n toepassing daarvan aan die hand van &apos;n Afrikaanse voorbeeld te onderneem.
Author Bertha Spies
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 188 –209 (2011)
Hoe kan drie uiteenlopende 20ste-eeuse komposisies verstaan en waardeer word wanneer tradisionele strukturele samehang, funksionele tonale harmonie en tradisionele operahelde respektiewelik ontbreek? Die doel van hierdie artikel is om aan te toon dat die direkte belewing van tematiese fisionomie &apos;n konseptuele raamwerk kan verskaf wat &apos;n mens help om hierdie musiek, wat dikwels as kompleks en ontoeganklik beskou word, beter te verstaan. Om hierdie doel te bereik, word die gestalte en kontoere van melodiese strukture in hulle oorspronklike ritmiese gestaltes ondersoek. Die eerste gedeelte van die artikel is &apos;n historiese perspektief op die melodieleer wat die tradisionele verwaarlosing van melodie in die studie van musiekteorie, asook musikale poëtiek, retoriek en estetiese aangeleenthede, betrek. In die tweede gedeelte word aangetoon hoe die direkte belewing van tematiese fisionomie die verstaan van die individuele werk in die geheel kan bevorder. &apos;n Hermeneutiese benadering neem die veranderende tematiese fisionomie in die loop van drie werke as uitgangspunt. Die komposisies wat in die demonstrasie gebruik word, is Charles Ives se Concord Sonata vir klavier (die eerste maal gepubliseer in 1920), Henri Dutilleux se sonate vir hobo en klavier (1947), en Benjamin Britten se opera Billy Budd (1951). In hierdie artikel word aangetoon dat melodiese strukture &apos;n betekenisvolle rol kan speel in die rehabilitasie van &apos;n musiekestetika wat nie met eksklusiewe teoretiese kennis en klasvooroordele geassosieer word nie. Deur by buitemusikale aangeleenthede en idees aan te sluit, is hierdie benadering &apos;n antwoord, al is dit op klein skaal, op die kritiek teen die tradisionele estetika, naamlik dat dit geneig is om die sosiaal-gesitueerde aard van kuns te ignoreer.
In the absence of traditional structural coherence, functional tonal harmony and traditional operatic heroes, how does one make sense of three divergent 20thcentury compositions in which, respectively, these qualities do not feature? The object of this article is to show that the immediacy of thematic physiognomy can provide a conceptual framework to help understand this music, which is often regarded as complex and inaccessible. Melodies normally speak directly to the listener because they seem to represent the face of the music. Depending on a person&apos;s frame of mind, a particular face may communicate various messages. Although a melodic construct as a static image may signify a specific mood (Affekt), its potential to generate meaning increases dramatically when the lines and contours change in the course of a work. In this article melodic structures are investigated in their original rhythmical state. The article has two main parts, the first dealing with thinking and the second with doing. Firstly, my point of departure is a historical perspective on melody as a field of knowledge, showing the traditional neglect of melody in the study of music theory. In 1989 Carl Dahlhaus regarded the study of melody as the poorest discipline of traditional music theory (1989:66). Nevertheless, Igor Stravinsky, one of the most prominent composers of the 20th century, states that "melody must keep its place at the summit of the hierarchy of elements that make up music. Melody is the most essential of these elements, not because it is immediately perceptible, but because it is the dominant voice of the symphony - not only in the specific sense, but also figuratively speaking" (1947:40).
&apos;n Vergelykende studie van toelatingskriteria van &apos;n seleksie Suid-Afrikaanse universiteite
Authors: Renette Blignaut and Isabella Venter
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 210 –216 (2011)
Die nuwe Suid-Afrikaanse skoolverlatersertifikaat (die Nasionale Seniorsertifikaat) is die eerste keer in 2008 toegeken. Dit het die hersiening van die toelatingsvereistes vir universiteite genoodsaak. Daar is besluit om die toelatingskriteria vir verskeie universiteite te vergelyk. Die data van &apos;n steekproef van studente wat in 2009 by die Universiteit van Wes-Kaapland vir voorgraadse studie aanvaar is, is gebruik om die toelatingskriteria van geselekteerde universiteite te vergelyk. Om die studie te beperk, is die toelatingsvereistes van slegs twee programme vergelyk, naamlik rekenaarwetenskap en wiskundige statistiek. Daar is bevind dat verskillende metodes gebruik is om die toelatingspunttellings te bereken en dat die minimumvereistes vir die onderskeie universiteite aansienlik verskil. &apos;n Gestandaardiseerde metode om &apos;n toelatingspunttelling te bereken kan moontlik help om studente vir verdere studie in spesifieke programme te identifiseer, en ook om studente te identifiseer wat addisionele bystand sal benodig. Die resultate van &apos;n loodsstudie (by die Universiteit van Wes-Kaapland uitgevoer) het getoon dat studente wat &apos;n telling van 30 (die som van ses aangewese Nasionale Seniorsertifikaat-skoolvakke) behaal het vir die toelatingspunttelling, suksesvol was in die voltooiing van hul eerste jaar aan die universiteit.
Toekomsstudie : instrument vir toekomsskepping
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 227 –243 (2011)
Om oor die toekoms te dink, is &apos;n aktiwiteit wat sedert die begin van die beskawing deur die mens beoefen word. Die mens is &apos;n wese vir wie die toekoms &apos;n werklikheid is en gevolglik streef die mens daarna om toepaslike beelde van toekomstige realiteite (futura) te skep. Toekomsstudie as &apos;n transdissiplinêre toekomsgerigte intellektuele oefening is, ten spyte van sy geskiedkundige wortels, &apos;n relatief onlangse verskyning. Heelwat toekomsstudie-instrumente soos scenariobeplanning, omgewingsverkenningnavorsing, tendensontleding, die Delphi-metode en stelseldenke word met sukses deur praktisyns en akademici aangewend. Die toekoms is nie &apos;n statiese gegewe nie. Daar is &apos;n magdom moontlike toekomste waarvan een &apos;n werklikheid kan word. Toekomsstudie moedig denke aan oor hoe vandag se optredes (of die gebrek daaraan) môre se werklikheid word. Dit sluit pogings in om die oorsake, patrone en bronne van verandering en stabiliteit te ontleed, met die doelwit om toekomsinsig te bewerkstellig en alternatiewe toekomste te ontwerp. Die raamwerktoekomsstudie-model wat in hierdie artikel voorgestel word, identifiseer verandering, netwerke en tegnologiese nuwighede as die dryfkragte wat toekomsinsig kan bewerkstellig. Dit voorsien &apos;n raamwerk waarbinne toekomsstudiemetodologieë gebruik kan word om &apos;n positiewe bydrae te lewer tot die soeke na &apos;n beter lewe in Suid-Afrika en Afrika. So byvoorbeeld het die kommunikasie van die scenario&apos;s wat gedurende die laat jare tagtig en vroeë jare negentig deur Anglo American, Nedcor/Ou Mutual en Mont Fleur ontwikkel is, &apos;n wesenlike rol gespeel om die oorgangsonderhandelaars in Suid-Afrika te oortuig om die hoofpad na &apos;n skikking te kies en nie die roete na ondergang nie. Dit lyk tog of dit nou weer &apos;n geskikte tyd is om met toekomsstudietegnieke &apos;n bydrae tot nie net toekomstige volhoubare ontwikkeling in Suid-Afrika nie, maar ook in Afrika te lewer.
Die banale as (rap-) identiteit : Jack Parow se "Cooler as ekke"
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 244 –269 (2011)
"Binne &apos;n halfuur het ek wit geword" : snypunte van gender, ras en klas in Suid-Afrikaanse fiksionele uitbeeldings van voorkoms
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 270 –285 (2011)
Author Pieter Odendaal
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 286 –308 (2011)
Hierdie artikel sal sekere oënskynlik vreemde vertaalkeuses in Breyten Breytenbach se oorblyfsel/voice over (2009) deskriptief ontleed. Reeds met die eerste oogopslag is dit duidelik dat Breytenbach nie met vertaling in die konvensionele sin van die woord besig is nie - so word "donker" en "modder" in gedig 1 byvoorbeeld respektiewelik as "danker" en "madder" vertaal. Die oogmerk van hierdie artikel is om agter die spreekwoordelike kap van die byl van hierdie vertaalkeuses te kom. Jacques Derrida se werk oor vertaling sal as teoretiese raamwerk vir die ondersoek dien. Verder sal oortekening as &apos;n alternatiewe vertaalstrategie in oorblyfsel/voice over geïdentifiseer en deskriptief ontleed word om sodoende die tradisionele opvatting van vertaling as die oordrag van betekendes uit te brei.
Breyten Breytenbach&apos;s collection of poems oorblyfsel/voice over includes what he calls "transformed [Afrikaans] variations" of twelve poems by the Palestinian poet Mahmoud Darwish. Breytenbach "transformed" English and French translations of these twelve poems into Afrikaans "variations", and then proceeded to selftranslate these variations into English. This article attempts to make sense of these seemingly odd selftranslations. Several factors limit the signifying freedom translators have under normal production circumstances: a translator is usually judged on her ability to keep the signifieds of a source text intact in the target text. This is also why meaning equivalence is often used to evaluate a translation&apos;s success. This article challenges the sole use of meaning equivalence as a yardstick for the evaluation of translated texts by investigating the alternative translation strategy which Breytenbach employs in oorblyfsel/voice over, a strategy which I have termed oortekening (retracing). Not only do I argue that Breytenbach&apos;s "odd" translation decisions make sense only when read in terms of this strategy of "oortekening", but I also come to the conclusion that the traditional conception of translation (a conception of translation as the transporting of signifieds from one system of signs to another) should be extended to also accommodate translation strategies such as oortekening.
Source: Litnet Akademies : &apos;n Joernaal vir die Geesteswetenskappe, Natuurwetenskappe, Regte en Godsdienswetenskappe 8, pp 309 –330 (2011)
Ek doen in hierdie artikel verslag van &apos;n ondersoek na die moontlike aanwesigheid van ontronding as fonologiese proses in Kharkamsafrikaans, &apos;n Namakwalandse variëteit van Afrikaans. Die twee vokale /9/ (die SAMPA-ekwivalent van IPA se /oe/-teken) en /y/ is in woordlyste en sinne deur 20 toevallig beskikbare sprekers van die dorpie Kharkams opgeneem en ontleed. Die aanleiding tot die studie is die beskrywing van Links (1989) asook Fritz Ponelis se Voorwoord tot hierdie werk. Links (1989) lig die afwesigheid van ontronding toe in die spraak van persone van 76 jaar en ouer. Ponelis (in die Voorwoord) wys op die tydigheid van die ondersoek, omdat verstedeliking en kultivering besig was om "groot bresse" te slaan, ook in daardie variëteit van Afrikaans. Ontronding sou dus waarskynlik by jongmense van die streek begin posvat het. Hierdie moontlikheid is in hierdie studie getoets. Tien graad 9-leerlinge van die plaaslike hoërskool is betrek, asook tien volwassenes van wisselende ouderdom (30-84 jaar). Ontronding is by almal gevind, die meeste by die jongste groep, en die minste by die oudste groep. In hierdie opsig is daar dus wel aanwysings van waarskynlike beïnvloeding van die kant van verstedeliking en kultivering soos deur Ponelis genoem. Mens sou hier ook kon praat van chronolektiese verskille tussen die oudste en jongste sprekers. &apos;n Aantal aanbevelings word gemaak met betrekking tot die ondersoekmetode wat gevolg is. Daar moet veral gewaak word teen &apos;n te enkelvoudige opset, soos om net van sinne gebruik te maak; lyste woorde gee duideliker resultate. Die tipe vokaal, sinsaksent, leesstyl en -tempo en gebruiksfrekwensie moet ook in ag geneem word. By die interpretasie van bevindinge soos dié moet mens natuurlik steeds in gedagte hou dat sommige prosesse onderhewig is aan meer weerstand teen verandering as ander.