Begrotingsrede: Mboweni moet haas uit hoed rukTito Mboweni. Foto: Elmond Jiyane, GCIS Woensdag is begrotingsdag en gegewe die land se ekonomiese toestand en politieke werklikhede moet die minister van finansies, Tito Mboweni, dringend ŉ haas uit die hoed pluk, maar geen haas of hoed is op die oog af beskikbaar nie. Fiskale werklikhede soos stygende staatskuld en ŉ dikwels te hoë begrotingstekort is op die oog af onmoontlik om op te los. Met die gevolglike ekonomiese afplatting wat dit onmoontlik maak vir staatsinkomste om deur ekonomiese aktiwiteit betekenisvol te groei en die verswakte vermoë van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens om die belastinginkomste wat daar wel is, in te vorder, moet die minister na ander maniere kyk om die staatskas ŉ bietjie voller te kry. Een daarvan is die verkoop van staatsbates, maar ondanks die Suid-Afrikaanse staat se absolute en herhaaldelike onvermoë om enigiets van saakmakende omvang finansieel suksesvol of volhoubaar te bestuur, word so ŉ logiese stap gekortwiek deur twee luukshede – nasionalisme en onpraktiese ideologie. Dié sienings verhoed dat sukkelende nasionale bates soos SAL verkoop word. (Argieffoto: Henk Kruger/ANA) Nasionalisme is uit ŉ liberale hoek alte dikwels die skuilplek van die swakkeling, maar die ergste van hierdie spesifieke SAL-siening is dat dit bykans ondenkbaar siek en immoreel is om soveel geld te vermors op lugvervoer terwyl mense in armoede krepeer. Juis daarom vra die Transvaalse Landbou-unie (TLU) in sy voorskou tot die begroting dat die ekonomie die politiek moet troef vir ŉ goeie begroting om beslag te kry. ŉ Ander manier om geld vir die staat in te kry is deur direkte en indirekte belasting. In hierdie verband is dit ŉ onverstaanbare sneller vir jaarlikse gelag in die parlement wanneer die sogenaamde sondebelasting op byvoorbeeld sigarette aangekondig word. Ekonomies en juridies gesproke is dit egter Suid-Afrika wat vir die gelag betaal, want dit is die oordadige belasting van sigarette wat die ruimte bied vir tabaksmokkelaars om soos paddastoele op te skiet, met gevolglike verlies aan belastinginkomste en ŉ omvattende las op die regstelsel. Die ander belasting wat elke jaar werktuiglik tot die punt van ekonomiese ongeletterdheid opgestoot word, is die petrolheffing. In hul voorlegging wys die Automobiel-Assosiasie (AA) uit wat die gevolge van só ŉ verhoging op die pryse van vervoer en wesenlik alle verbruikersgoedere sal wees, en vra vir groter deurdagtheid wanneer belasting hierop oorweeg word. Dat Mboweni op ŉ verhoog staan sonder sigbare hoed en vermoedelik sonder ŉ haas om daaruit te pluk, is waar. Die aanvanklike en onmiddellike sukses van die begrotingstoespraak sal gemeet word daaraan of die krediteringsagentskap Moody’s Suid-Afrika se soewereine welstandstatus na rommelstatus afgradeer. As dit vermy kan word, sal Mboweni stellig met reg kan beweer hy het ŉ veldslag gewen. Dit sal ŉ prestasie wees, maar dan lê ŉ lang en taai stryd voor om Suid-Afrika weer op die ekonomiese wenpad te kry.