Kuba: Fidel Castro, einde van ŉ eraArgieffoto: Fidel Castro Een van die langblywendste leiers van die 20ste eeu, Fidel Castro, is verlede Saterdag in die ouderdom van 90 oorlede. Hy was amper 50 jaar aan bewind, van die gewelddadige magsoorname in 1959 tot sy aftrede in 2008. Fidel Castro is in 1926 gebore as die buite-egtelike kind van ŉ welvarende grondbaron en ŉ huishulp (met wie Fidel se pa ná sy geboorte getrou het). Castro het skoolopleiding by ŉ Katolieke skool ontvang, maar dit het geen indruk op hom gemaak nie en hy is later, op universiteit in Havana, waar hy in die regte studeer het, deur kommunistiese denke beïnvloed. Hy het ook deelgeneem aan studentebetogings teen die korrupte destydse bewind. Hoewel Castro met ŉ vrou uit die elite getrou het en probeer het om met ŉ regspraktyk ŉ goeie bestaan te voer, was hy in wese ŉ politieke aktivis en het al meer betrokke geraak by kommunisme. Hy het ondergronds te werk begin gaan en ŉ beweging gevorm met die doel om die regsgesinde bewind van die diktator Fulgencio Batista gewelddadig omver te werp. Sy eerste poging in 1953 het misluk en hy is veroordeel en toegesluit, maar reeds twee jaar later is hy weer vrygelaat as deel van ŉ algemene amnestie. Castro het intussen van sy vrou geskei en heeltemal op die kommunistiese revolusie gefokus. Hy het na Meksiko uitgewyk en daar saam met Che Guevara en ander die omverwerping van Batista beplan, wat in 1959 ná ŉ lang uitgerekte stryd geslaag het. Castro se magsoorname word gereken as klassieke revolusionêre oorlogsvoering, en die toeval was verskeie kere aan sy kant. Sy geheime vaart met ander mede-revolusionêre op die nou legendariese motorjag “Granma” (“Ouma”) van Meksiko na Kuba, waar hy die leiding oor die verflenterde guerrillamagte in die Sierre Maestra-bergreeks oorgeneem, hulle tot ŉ gedissiplineerde strydmag omvorm en tot ŉ oorwinning oor die troepe van die VSA-gesteunde diktator Fulgencio Batista gelei het, lees vandag soos fantastiese fiksie uit ŉ ander era. Castro was egter ŉ genadelose oorwinnaar en het talle Batista-aanhangers tereggestel en opgesluit, vele ander moes na die VSA vlug. Hy het onverpoos voortgegaan om Kuba volgens die kommunistiese lees te omvorm: nasionalisering van die ekonomie en verandering van vrye mark na ŉ plan-ekonomie, onteiening en opheffing van persoonlike grondbesit, verbod op enige politieke party behalwe die kommunistiese een en beheer van elke aspek van die samelewing. Euwels van die vorige bewind, soos korrupsie, misdaad en prostitusie, is tydelik uitgeroei (maar veral korrupsie en prostitusie vier vandag weer hoogty in Kuba). Toe in 1961 ŉ aanval van uitgewekene, anti-kommunistiese Kubane vanaf die VSA (en met logistieke steun deur die VSA), die sogenaamde Varkbaai-inval, afgeweer kon word, was Castro se posisie nasionaal en internasionaal sterk gevestig. Die mislukte Varkbaai-inval is nes die vaart met die “Granma” deel van Kuba se revolusionêre mitologie. Dit was nie vir Castro genoeg om sy eie land totaal te omvorm volgens ortodokse kommunisme nie, hy wou ook meedoen aan die wêreldrevolusie. Castro was ŉ gedugte teenstander van die VSA, ŉ belangrike eksponent van internasionale kommunisme en ŉ getroue bondgenoot van die Sowjetunie. As enigste volwaardige kommunistiese land in die westelike hemisfeer was Kuba van onskatbare waarde vir die kommunistiese blok tydens die Koue Oorlog. In 1962 het Castro amper ŉ wêreldoorlog ontketen, toe hy Russiese kernwapens op Kuba wou laat stasioneer, in die VSA se agterplaas. Die Amerikaanse president John F Kennedy het egter ŉ spreekwoordelike streep in die sand getrek en die skema is laat vaar. Daarna het Castro hom in die 1960’s en 1970’s veral op die verspreiding van kommunisme in die Derde (oftewel Ontwikkelende) Wêreld, spesifiek in Afrika, toegespits. Angola het sy basis geword, nadat daar in 1975 ŉ kommunistiese regering aan bewind gekom het, van waar hy Suidwes-Afrika (nou Namibië) en uiteindelik Suid-Afrika wou oorneem en daar was ook pogings om Kongo deur kommunistiese guerrillas oor te neem. Dit is ook in daardie tyd waar die noue bande tussen Kuba en die ANC gevorm is, wat maak dat Suid-Afrika Kuba vandag nog op talle maniere ondersteun. Die hervormings van Mikhail Gorbatsjof in die Sowjetunie in die laat 1980’s en die afskaf van kommunisme in die hele Oos-Europa het Kuba onkant betrap. Sonder die ondersteuning van die Oosbloklande sou Kuba lankal onder die ekonomiese druk van die VSA geswig het, en toe die internasionale kommunistiese steun weggeval het, het Kuba bitter swaar gekry. Uithouvermoë, die onderdrukking van enige opposisie, ook in eie geledere, en terugval op eie hulpbronne, asook nuwe buitelandse vriende soos Venezuela, Sjina en Suid-Afrika, het gesorg dat Kubaanse kommunisme in die era ná die Koue Oorlog kon oorleef. Saam met Noord-Korea is Kuba die enigste land waar kommunisme nog feitlik onveranderd voortduur. Toe Fidel Castro in 2008 uitgetree het en die mag aan sy jonger broer Raoul oorhandig het, het die nuwe leier ŉ paar klein toegewings op ekonomiese terrein gemaak, sonder om die wese van die kommunistiese bewind enigsins aan te tas. By alle respek vir sy leierskap-eienskappe en sy langdurigheid moet egter nie vergeet word nie dat Fidel Castro ŉ genadelose diktator was, sy land ekonomies geruïneer het en tot die laaste oomblik aan ŉ uitgediende ideologie vasgeklou het, toe feitlik alle ander voormalige kommunistiese lande tot almal se voordeel polities en ekonomies hervorm het. Ook die onderdrukking van Christene en van enigiemand wat nie die ortodokse kommunistiese partylinie wou volg nie, en die opsluiting, selfs martelings en teregstellings van teenstanders moenie vergeet word nie. Dit is gevaarlik om die beeld van Kuba as gasvrye, sonnige en pragtige land met mooi, vriendelike en vrolike mense, wat deesdae miljoene toeriste trek met sy strande, musiek, ou geboue en so meer (en prostitusie) op gesigwaarde te vat en te vergeet watter prys die Kubane moet betaal vir die obsessie van die Castro-familie met ortodokse kommunisme asook hulle eie magsbehoud. Castro se dood sluit ŉ era af, maar omdat hy reeds geruime tyd nie meer polities aktief was nie, afgesien van ŉ onderhoud of koerantartikel so nou en dan, behoort dit min invloed op die land se politiek te hê. Eers wanneer sy broer Raoul sterf, sal daar waarskynlik politieke skommelinge kom wat die huidige stelsel drasties kan verander.