Volkskunde | minderheidsverslag - Part 2
Illustrasie: Boerekommando op Spionkop tydens die Tweede Boereoorlog (Foto: Howard C. Hillegas / Wikimedia Commons)
Die kommandostelsel is eie aan ons volk en is deel van ons kultuur. Die woord "commando" in Engels is 'n leenwoord uit Afrikaans. In die militêre magte van die meeste lande is kommando's eenhede wat spesialiseer in aanvalle op onkonvensionele teikens. Ons Boerekommando's was iets heel anders, dit was altyddeur 'n doeltreffende metode van plaaslike beveiliging.
Die VOC kon nie 'n groot garnisoen aan die Kaap bekostig nie. Die garnisoen is toe aangevul deur 'n Burgermilisie. Die Burgermilisie moes die garnisoen aanvul in geval van buitelandse aanvalle en plaaslike misdade soos veediefstal. Reeds in 1658 is die weerbare burgers in 'n kompanie skutters met dieselfde struktuur as die garnisoen georganiseer. Die Burgermilisie het sy eie offisiere gehad maar was onder die beheer van die kaptein van die garnisoen. Die Burgermilisie het bestaan uit dragonders (berede soldate) en infanteriste (voetsoldate). Simon van der Stel het 'n jaarlikse kermis op Stellenbosch ingestel. Die papegaaiskiet item was om die burgers aan te moedig om met hulle wapens te oefen. Vir die duur van die kermis moes die hele Burgermilisie op die dorp wees om militêre oefeninge te doen. Die Politieke Raad het gratis ammunisie verskaf.
Toe die vryburgers al verder die binneland intrek, het die behoefte verander na meer dragonders en minder infanteriste. Later het die burgers net as perderuiters opgetree. Hulle het verskil van die tradisionele kavallerie in ander lande. Hulle was eintlik berede infanteriste want hulle het te perd rondbeweeg en te voet geveg. In 1676 word die naam "kommando" vir die eerste keer gebruik. In 1715 word die Burgermilisie afgeskaf en die kommandostelsel ingestel. In 1739 word kommandodiens verpligtend vir almal in die buitedistrikte. In 1774 word 'n hoër offisiersrang ingestel, naamlik die veldkommandant (of veldkornet) wat bevel voer oor die veldkorporale. In 1795 met die Eerste Britse Besetting en in 1806 met die Tweede Britse Besetting was kommando's opgeroep om die Kaap te help verdedig.
Na die Tweede Britse Besetting het die Britte steeds die kommandostelsel gehandhaaf en is kommando's saam met Britse troepe en hulle Burgermag in die grensoorloë gebruik. Die Burgermag het uit vrywilligers bestaan. Die ligte, beweeglike Boerekommando's was meer geskik vir plaaslike oorlogvoering as die stadig bewegende Britse Troepe.
Tydens die Groot Trek was kommando's steeds in gebruik. Met die stigting van die Boererepublieke is die kommandostelsel gereguleer met kommandowette. Alle mans tussen 16 en 60 was verplig om kommandodiens te doen. Elke kommando was verbonde aan 'n dorp, elke dorp was verantwoordelik vir 'n distrik en elke distrik was verdeel in wyke. Die wyk het bestaan uit korporaalskappe van omtrent 20 burgers. Die kommando van die distrik was onder die bevel van 'n kommandant en elke wyk was onder die bevel van 'n veldkornet. Elke burger was verplig om wanneer hy vir kommandodiens opgeroep was, homself met perd, saal, geweer, ammunisie en proviand aan te meld. Kommandolede het nie uniforms gedra nie, hulle was in hul eie burgerlike drag geklee.
Die republikeinse stelsel wat in die Boererepublieke gegeld het, was soortgelyk aan die Amerikaanse republikeinse stelsel van daardie tyd. Daar was 'n sterk beginsel dat die staat nie 'n sterk staande weermag mag hê nie. Die rede was dat die staat dit teen sy eie burgers kan gebruik. Deur die kommandostelsel was die burgers medeverantwoordelik vir die handhawing van veiligheid en orde. Die Veldkornet was verantwoordelik vir die oproep van burgers, die polisiëring van sy wyk, vordering van belastings en uitreiking van wapens en ammunisie. Die Veldkornet was onder die bevel van die Kommandant, die Kommandant was onder die bevel van die Generaal, die Generaal was onder die bevel van die Hoofkommandant (Vrystaat) of Kommandant-Generaal (Transvaal). Die Hoofkommandant of Kommandant-Generaal het direk aan die President gerapporteer.
Die kommando se offisiere is verkies deur die lede van die kommando en is nie deur die regering aangestel nie. Dit het soms gebeur dat onbekwame persone as offisiere verkies is. Aan die anderkant het dit ook gebeur dat bekwame leiers, wat nie bekend was vir leierseienskappe nie, ontdek is en groot roem behaal het. Dissipline was moeilik afdwingbaar en leiers moes opgewasse wees om dit te hanteer.
Net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog is die range van offisiere verander. In die ZAR was daar assistent-veldkornet, veldkornet, kommandant en kommandant-generaal. Daar is ook as oorlogsmaatreël assistent-kommandante-generaal aangestel vir die verskillende gevegsfronte. Daar is ook veggeneraals aangestel in gevalle waar verskillende kommando's as 'n leërafdeling moes optree. In die Vrystaat kon elke leërafdeling sy eie kommandant-generaal kies wat sy opdragte van die Staatspresident sou ontvang. Die Staatspresident was die opperbevelvoerder. Die ander range was assistent-veldkornet, veldkornet en kommandant.
Na die Vrede van Vereeniging in 1902 is die kommandostelsel afgeskaf. In 1912 is die Burgermag ingestel as 'n komponent van die Unie-Weermag. Die Unieweermag was die staande professionele weermag. Die Burgermag was die voortsetting van die Britte se vrywilliger mag. Vorige lede van die Boerekommando's kon by skietverenigings aansluit. In 1940 het die kommando's onder beheer van die Vrywillige Reserwemag gekom. In 1948 is die Kommando's weer geaktiveer as 'n onderdeel van die Suid-Afrikaanse Weermag.
Onder beheer van die Suid-Afrikaanse Weermag, was die kommando's nie meer selfstandig nie. Hulle het SAW uniforms en kentekens gedra en het ander range gekry. Die SA Leër was saamgestel uit 'n voltydse mag en 'n deeltydse mag. Die Voltydse Mag was die Staande Mag en Dienspligtiges. Die Deeltydse Mag het bestaan uit die Burgermag en die Kommando's. Die Gebiedsmag was 'n samestelling van gebiedsgebonde Kommando's en die Burgermag wat operasioneel aangewend kon word. Die Kommando's is as ligte infanterie toegerus en is opgelei vir teeninsurgensie. Dit het ingesluit die voorkoming van insypeling deur terroriste en gebiedsbeskerming teen terreur en sabotasie. Hulpverlening in tye van nood en na natuurrampe was ook deel van hulle verantwoordelikhede.
In 1960 was die bevelvoerder van 'n plaaslike kommando 'n kommandant. Hy was bygestaan deur 'n kaptein / adjudant en 'n administratiewe sersant. Daar was twee of meer veldkornetskappe in elke kommando, elk onder die bevel van 'n kaptein. Die sterkte van 'n veldkornetskap was 6 offisiere en 205 onderoffisiere en burgers. Kommando's was in groepe ingedeel op grond van geografiese gebiede. Die aanvoerder van 'n groep was 'n groepkommandant. Die rang van groepkommandant is later verander na kolonel.
Onder die ANC bewind is die Kommando's in 2003 afgeskaf. Dit sou vervang word met gespesialiseerde polisie eenhede.
Die Boerekommando's was ons volksweermag en kon vinnig plaaslik optree indien ons veiligheid bedreig word. Vandag is daar baie van ons volksgenote wat meen dat ons weer kommando's benodig. Dit wil voorkom asof hulle die SAW se kommandostelsel met Boerekommando's verwar.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 6 Julie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Anglo-Boere Oorlog, Boerevolk, Etnologie, Geskiedenis, Volkskunde, VryheidsoorlogLewer kommentaar op Ons Volksweermag
Indien jy 'n geleentheid moet bywoon geklee in tradisionele drag, wat gaan jy aantrek?
Kakieklere is nie tradisioneel nie, kort broeke en lang kouse ook nie, tweekleurhemde ook nie. Ontspanningsdrag is ook nie tradisionele drag nie.
Daar is skynbaar geen konsensus oor wat ons volksdrag is nie. Sommiges sê Voortrekkerdrag is tradisioneel, ander sê die drag tydens die Anglo-Boereoorlog is tradisioneel, en daar mag nog ander menings ook wees. Tradisionele drag is dit wat tydens 'n heroïese tydperk in 'n volk se geskiedenis gedra is.
Die Volkspelebeweging se kleredrag is gebaseer op die kleredrag van die Voortrekkers, maar is nie identies daaraan nie. Omdat dit gedra word by opvoerings is dit meer swierig as wat gewone drag sou wees. Volkspele was in 1938 gewild, maar belangstelling het sedertdien afgeneem. Die drag van volkspelers het ook nie algemene inslag by die volk gevind nie.
Een beskrywing van kleredrag direk na die Groot Trek vertel dat daar twee soorte kleredrag was: Kisklere en alledaagse klere. Kisklere was spesiale drag vir kerk en spesiale geleenthede, alledaagse klere was vir werk. Daar was verskille tussen persone en hulle kleredrag het van mekaar verskil volgens vermoë en smaak. Dorpe is min besoek en baie klere was tuisgemaak.
Mans se kisklere het bestaan uit broeke met 'n groen- of donkergeelbaadjie met 'n ry knope van bo tot onder. saam met 'n onderbaadjie. Daarmee saam het hulle kouse en handgemaakte velskoene gedra, met 'n smalrand bolhoed op die kop. Hulle het ook molvelpakke, velpakke en fluweelpakke met velskoene of velstewels gedra. Vrouens se kisklere was tabberds met wye moue en wye rompe wat versier was met valletjies. Rokke was lank met net die skoene wat wys. Tjalies en mantels was gewild en skoene was netjiese velskoene. Vir handskoene is moffies gedra. Hare was lank en is met houthaarnaalde of skilpaddopkamme vasgesteek. Vir hoofbedekkings het hulle veelkleurige kappies gedra. Seuns- en dogtersklere was soortgelyk aan die klere van volwassenes.
Daar is ook beskrywings van die kleredrag wat net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog gedra is. Die burgers van die republieke het 'n beter lewenstandaard as die Voortrekkers gehad en kon ook beter aantrek as voorheen. Party was meer welgesteld as ander en gevolglik het kleredrag verskil van persoon tot persoon. Plaaslike kleremakers en winkels se klere was volgens die heersende Europese modes.
Die snit van manspakke en baadjies was eenvoudig. Manspakke het bestaan uit 'n baadjie, 'n onderbaadjie en 'n langbroek. Baadjies was langer en het geronde punte voor gehad. Die dra van kruisbande was algemeen. Hemde was van eenvoudige snit met hoë, gestyfde boortjies. Strikdasse of wye losgeknoopte dasse is gedra. Bykomstighede was horlosiekettings, wandelstokke en sambrele. Mans het gewoonlik hoed gedra: strooihoede, panamas, stetsons en pette. Fabrieks en ingevoerde skoene was geredelik beskikbaar, maar velskoene was ook populêr. Meeste mans se hare was kort en hulle het 'n snor of baard gedra. Seuns onder tien het kniebroeke gedra, daarna dieselfde klere as volwassenes. Al die klere was in 'n verskeidenheid van gedempte kleure, effe en gestreep, beskikbaar. Formele klere vir spesiale geleenthede het van deftige drag verskil.
Dames wou graag mooi aantrek en het oorsese tydskrifte geraadpleeg. Die tydskrifte was al oud toe dit die republieke bereik het, en was eintlik reeds oudmodies. Damesklere kon in winkels gekoop word of dit kon by 'n kleremaakster laat maak word. Die rompgedeelte van die rok het uit 'n aantal bane bestaan, nousluitend om die middel en heupe, en het uitgeklok tot op die grond. Die lyfie is versier, dit was nousluitend en die neklyn was hoog. Die fokus was op die dame se dun middel en dit is deur 'n gordel of versiering beklemtoon. Die rok is dikwels vervang met 'n afsonderlike romp en bloes in dieselfde styl as die rok. Moue was groot en gepof van die skouer tot die elmboog en van elmboog tot pols nousluitend. Strooihoede met 'n wye rand of kleiner hoede met 'n smal rand was gedra. (Kappies is meestal tuis gedra as beskerming teen die son.) Die hoede is versier met 'n lint of veer. Dames het meestal swart kouse onder die rokke gedra met stewels wat met veters of knopies vasgemaak word. Bykomstighede was serpe, handskoene en juweliersware. Dogters het jurkrokke met 'n voorskoot gedra.
Die drag tydens die Anglo-Boereoorlog was onderhewig aan spesiale omstandighede. Burgers op kommando se drag was skynbaar die beter drag wat hulle sou gedra het in vredestyd, maar dit moet in gedagte gehou word dat klere verslete geraak het en nie behoorlik versorg kon word nie. Op 'n stadium het hulle die Britte se klere gebuit omdat hul eie klere nie meer geskik was nie. Die vrouens in die konsentrasiekampe het slegs die klere gehad wat hulle kon saambring. Vrouens wat in swart geklee was, kon moontlik in rou gewees het.
Daar is talle swart-en-wit foto's uit die tydperk voor en na die oorlog. Daar is tans 'n persoon wat die ou foto's op 'n professionele manier inkleur. Dit gee aan ons pragtige voorbeelde van die tipe drag wat in daardie tyd gedra is.
In die besluit oor wat tradisionele volksdrag moet wees, sal die volgende riglyne van hulp kan wees. Dit moet die volkskarakter weerspieël, dit moet nie duur spesiaal gemaakte klere wees nie (dit moet bekostigbaar wees), dit moet daarvoor voorsiening maak dat elke persoon ook sy eie smaak kan volg, dit moet aantreklik lyk en dit moet aanpasbaar wees. Moontlik kan moderne klere relatief maklik aangepas word na die styl en voorkoms van volksdrag.
Wat dink jy? Hoe gaan jy aantrek?
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 28 Junie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Anglo-Boere Oorlog, Boerevolk, Etnologie, Geskiedenis, VolkskundeLewer kommentaar op Tradisionele volksdrag
Sedeloosheid by ons volk
Na die Tweede Wêreldoorlog het daar sedelike verval in die Westerse wêreld ingetree. Dit was 'n geleidelike proses en vooroorlogse sedes is stuk-stuk afgebreek. Dit het oor die wêreld versprei deur publikasies, rolprente en musiek. Ons volk was nie immuun daarteen nie en het dit mettertyd nagevolg.
In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar om ons sedes te beskerm. Die doel was om publikasies ongewens te verklaar wat onbetaamlik of onwelvoeglik is, godslasterlik is of enige godsdiens aanstoot gee, wat enige bevolkingsgroep belaglik of veragtelik maak en wat nadelig is vir veiligheid of vrede. In 1974 is hierdie wet vervang met 'n nuwe wet. Die redes vir die nuwe wet was dat die publiek nie meer vertroue in die bestaande stelsel gehad het nie en dat die vervlakking van die volk se moraal en goeie sedes kommunisme kon bevorder. Hierdie wet was drakonies en is veral deur Afrikaanse skrywers en kunstenaars gekritiseer. In 1995 is weer 'n nuwe wet aanvaar wat groter verdraagsaamheid wou skep vir sedeloosheid. Die wet het die begrip sosiaal aanvaarbaar vervang met die begrip skadelik. Met ander woorde, dit maak nie saak of iets sosiaal onaanvaarbaar is nie, solank dit net die skadelik is nie. Of enige van hierdie wette tot verbetering van sedes gelei het, is te betwyfel. Ten spyte van sensuur, het die algemene sedes vervlak en verval. Verder het sensuur tot inperking van vryheid van spraak, wat 'n hoeksteen van republikanisme is, gelei.
Ons sedelike verval hou ook verband met die ideologiese veranderinge tussen 1948 en 1994 binne die regerende Nasionale Party. Die tydperk van 1948 tot 1966 was gekenmerk deur die ideologie van Afrikaner-Nasionalisme, die jare van 1966 tot 1979 was gekenmerk deur Verligtheid, van 1979 tot 1989 was gekenmerk deur Hervorming en van 1989 tot 1994 was gekenmerk deur Magsdeling.
Tydens die tydperk van Afrikaner-Nasionalisme het ons steeds die tradisionele sedes van ons voorgeslagte gevolg. Tydens Verligtheid het ons geleidelik moderne Westerse liberalisme begin navolg. Hierdie soort liberalisme moet nie met klassieke liberalisme verwar word nie. Gedurende die tydperk van Hervorming was daar groot druk en protes om toe te gee aan moderne Westerse liberalisme. Onder Magsdeling is toegegee aan al die eise wat gestel is. Die volk het die owerheid gekies wat oor hom regeer het. Gevolglik is ons self medeverantwoordelik vir ons sedelike verval. Ons het veranderinge goedgekeur en sonder kritiek nagevolg, die minderheid het probeer wal gooi maar kon nie daarin slaag om die hele volk te oortuig nie.
Suid-Afrika het in 1976 televisie gekry. Aanvanklik was goeie programme uitgesaai, maar in later jare het dit verswak en uiteindelik net dit 'n wegbereider vir moderne Westerse liberalisme geword. Televisie het so populêr geword dat mense hulle aandetes voor die televisie genuttig het. Dit het die samesyn en gemeenskaplikheid van die gesin grootliks vernietig. Indirek het dit ook die gesin se godsdiensbeoefening laat skipbreuk lei. Dit het ook sosiale verkeer benadeel, soveel so dat jy amper 'n tyd moes bespreek om vir vriende en familie te gaan kuier.
'n Baken in ons sedelike verval was die Egskeidingswet van 1979. Van antieke tye af, was die basiese regsbeginsel die skuldbeginsel: in geval van egskeiding was een party skuldig en die ander party was onskuldig. (Dit was ook moontlik dat albei partye skuldig was). Onder die ou egskeidingswet was die hoofgronde van egskeiding owerspel en kwaadwillige verlating. Regsgeleerdes, predikante en sosioloë het gemeen dat die ou wet hervorm moet word. Die 1979 wet het die skuldbeginsel afgeskaf en vervang met 'n moderne beginsel: onherstelbare verbrokkeling van die huwelik (niemand het skuld daaraan nie, dit is 'n normale ding dat huwelike misluk). Die gevolg was nie dat egskeidings verminder het nie, maar dat egskeiding makliker geword het en vermeerder het. Die verandering in die wet het verder veroorsaak dat die huwelik self nie meer so belangrik is nie, en beslis ook nie heilig is nie. Mense het, in navolging van Westerse tendense, begin om saam te woon sonder dat hulle getroud is. Hele gesinne het verbrokkel en kinders het sonder een ouer grootgeword. Die gesin en gesinslewe het in baie gevalle in duie gestort en dit het ook godsdiensonderrig benadeel.
Binne 'n betreklike kort tyd het daar by ons 'n toegeeflikheid en verdraagsaamheid ten opsigte van seksuele sake ingetree. Kinders en jongmense het meer selfstandig teenoor hulle ouers geword en respek vir hulle meerderes, ook buite die gesin, het verdwyn. Skoolgaande kinders het swanger geword en buite-egtelike kinders het algemeen geword. Die vrou het geëmansipeerd geword, baie moes weens ekonomiese behoeftes voltydse betrekkings aanvaar. In vaderlose gesinne het die vrou die broodwinner geword. Dit alles het die rol van die vader afgebreek en die tradisionele gesinslewe benadeel.
Wanneer is goed goed en sleg sleg? Die moderne mens vind dat hy nie 'n vaste fondament het waarop hy die vraag kan beantwoord nie en dit skep by hom verwarring en onsekerheid oor sy sedelike oortuigings en oor die goed-of-kwaad van sy doen en late. Die resultaat is dat hy sy sedelikheid of onsedelikheid as sy private saak beskou en dat hy kan doen wat hy wil. Sy standpunt is dat hy nie skuldig aan enige iets is nie, want sedes is in die moderne lewe nie meer geldig nie, goed en kwaad bestaan nie meer nie.
Die werklikheid is egter dat goedheid, geregtigheid en liefde wel bestaan, maar dat boosheid, haat en wreedheid ook bestaan. Daar is 'n inherente boosheid in die mens wat hom die kwade laat doen. Dit is nie God wat boosheid pleeg nie, dit is die mens wat dit doen. Die mens is nou eenmaal 'n sedelike wese en word gekonfronteer met die keuse tussen wat sedelik goed en wat sedelik sleg is.
Die mens wat dink dat sy onsedelikheid en losbandigheid sy private saak is, maak 'n fout. Sy doen en late het gevolge vir ander mense. Dit is nie net dat hulle sy gedrag afkeurenswaardig vind nie, dit het 'n praktiese uitwerking op hulle eie, hul gesinne en hul gemeenskap, se lewens. Dit is opmerklik dat etniese en godsdienstige gemeenskappe nie sulke gedrag spontaan goedkeur nie maar dat hulle op een of ander manier gedwing moet word om dit te doen.
Dit is verblydend dat nie almal van ons volk die hedendaagse sedeloosheid aanvaarbaar vind nie. Daar is nog van ons mense wat sedelik leef en wil leef. Die probleem is daardie lede van ons volk wat sedeloos geword het. Kan dit omgekeer word?
Dit is duidelik dat die agteruitgang van sedes saamgaan met 'n oortuiging van skuldloosheid. Dit lei daartoe dat mense verskonings gebruik om hulleself te regverdig. Dit is iemand of iets anders se skuld, almal doen dit en daarom is dit nie verkeerd nie, dit is die moderne manier, teenstaanders is net veroordelend, ensovoorts. Om sedes te herstel sal mense 'n skuldbesef moet ontwikkel. Sonder erkenning van skuld is vergifnis onmoontlik en kan die kwade nie oorwin word nie. As iemand skuldloos is, het hy nie vergifnis en verlossing nodig nie en het Christus tevergeefs vir hom gesterf.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 22 Junie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Christen, Etnologie, Geskiedenis, Lewenswyse, VolkskundeLewer kommentaar op Sedeloosheid by ons volk
Een van die gevolge van die 1994 oorgawe was dat al die openbare vakansiedae wat op ons volksfeeste betrekking het, afgeskaf is. Slegs 16 Desember het as openbare vakansiedag bly voortbestaan, maar nie meer as Geloftedag nie.
Die eiesoortigheid van ons volksfeeste voor 1994
Daar is 'n merkwaardige eiesoortigheid in ons volk se gebruike met feeste. Daar is sekere elemente wat by elke volksfees voorkom. Verder is dit merkwaardig dat hierdie gebruike regdeur die land voorkom het.
Daar is altyd 'n godsdienstige element by volksfeeste. Opening word met skriflesing en gebed gedoen en op dieselfde manier afgesluit. Baie feeste het ook 'n soort kerkdiens as 'n belangrike item op die program. Meestal was dit susterkerklik van aard met 'n preek en godsdiensliedjies.
Toesprake by 'n volksfees bring 'n boodskap wat gepas is by die geleentheid. Dikwels is die spreker welsprekend en praat op 'n hoogdrawende manier. Ons as volk het 'n neiging om van 'n leier te verwag om 'n goeie spreker te wees en om van 'n goeie spreker te verwag om 'n goeie leier te wees. Daar het ook 'n gewoonte ontstaan dat politici gekies word as sprekers en dat politiek ingesleep word by suiwer kultuursake.
'n Tekortkoming van ons volk is dat ons stilbly en luister en dit wat ons hoor as reg en goed aanvaar. Ons praat nie terug nie en vra ook nie vrae nie. Ons is deur die kerk, politiek en kultuur gekondisioneer om so te wees.
Musiek en sang het nog altyd gesukkel om by volksfeeste 'n regmatige plek te kry. Ons mense het nie 'n spontane sanglus nie en verkies om luisteraars te wees.
Feeskomitees streef daarna om feeste by monumente en gedenktekens te hou. 'n Monument of gedenkteken is 'n sigbare teken van dit waaroor die fees gaan. Ons het twee soorte monumente en gedenktekens: eerstens die wat ons herinner aan belangrike geskiedkundige gebeurtenisse en tweedens die wat ter ere van "groot manne" opgerig is.
Feeste wat in 1994 afgeskaf is
Majubafees op 27 Februarie. Nadat Brittanje die ZAR beset het, was daar groot ontevredenheid onder die burgers van die ZAR. Daar is 'n groot vergadering by Paardekraal gehou en op 16 Desember 1880 het hulle die Bloedrivier Gelofte herbevestig en trou aan mekaar gesweer. Die burgers het 'n groot klipstapel daar opgerig as getuienis van hulle erns.
Op 27 Februarie 1881 het hulle met die Britse magte slaags geraak by die berg Majuba. Die Slag van Majuba was die grootste nederlaag tot daardie datum toe in Groot Brittanje se militêre geskiedenis. Op 31 Mei 1882 het die nuwe Volksraad van die ZAR die erkenning vir die oorwinning aan ons hemelse Vader te gee. Hulle het ook onderneem om dit aan die nageslag bekend te maak en om die dag as 'n openbare vakansiedag te proklameer. Sedert1888 is Majubadag op groot skaal gevier. In 1994 is hierdie herdenking deur die nuwe regering afgeskaf. Sedertdien word dit nog deur kultuurorganisasies gevier en daar is elke jaar 'n fees by Majubaberg.
Die feesprogram kan bestaan uit die sing van volksliedere, vlaghysing, optogte en vlae, godsdiens oefening, toespraak, boeresport en skyfskiet.
Stigtingsdag op 6 April. Met die opkoms van Afrikaner-Nasionalisme is daar doelbewus gesoek na geskiedkundige gebeure wat feestelik herdenk kon word. Jan van Riebeeck het op 6 April 1652 aan wal gestap. Die eerste herdenking van 6 April was in 1933 en dit is in 1938 as volksfees aanvaar.
Op 6 April 1952 was dit die 300-jarige herdenking van die van Riebeeck landing. Die hooffees was in Kaapstad, maar daar was ook kleiner feeste in talle dorpe regdeur Suid-Afrika. Hierdie herdenkings het geskiedkundige opvoerings en godsdienstige byeenkomste ingesluit. Van Riebeeckdag het van 1952 af 'n openbare vakansie dag geword.
In 1980 is die naam van die fees verander na Stigtingsdag. Dit is in 1994 deur die nuwe regering afgeskaf. Die sogenaamde van Riebeeck gelofte was 'n voorgeskrewe gebed van die VOC wat deur van Riebeeck gelees was. Daar was op daardie stadium geen gedagte aan volksplanting nie.
Hemelvaart, gewoonlik in Mei. Hemelvaart is 'n kerkfees wat in verskeie lande gevier was. Dit herdenk die hemelvaart van Jesus Christus, toe Hy opgevaar het na die hemel om aan die regterhand van die hemelse Vader te gaan sit. Volgens die berekeningsmetode wat in Westerse kerke gebruik word, val Hemelvaart veertig dae na Eerste Paasdag en 10 dae voor Pinkster. Hemelvaart val altyd op 'n Donderdag.
In baie lande is dit 'n openbare vakansiedag wat met 'n kerkdiens gevier word. In Suid-Afrika is hierdie vakansiedag in 1994 afgeskaf. Hemelvaart word nog hier en daar as 'n kerkdiens gehou.
Republiekdag op 31 Mei. Daar het drie belangrike gebeure op 31 Mei plaasgevind: Op 31 Mei 1902 het die Bittereinders vrede met Groot Brittanje gesluit, op 31 Mei 1910 het die Unie van Suid-Afrika ontstaan en op 31 Mei 1961 het die Republiek van Suid-Afrika ontstaan. Op 1 Mei 1994 het Suid-Afrika weer tot die Statebond toegetree en is die 1961 uittrede ongedaan gemaak.
31 Mei 1902 kan Bittereinder-dag genoem word. Aangesien slegs Bittereinders betrokke was, sluit dit hanskakies en hensoppers uit. Dit was 'n droewige geleentheid, want toe het ons ons vryheid en eie vaderland verloor. (Dit is in 1994 weer verloor.) Dit was nie 'n openbare vakansiedag nie en sou dit gevier gewees het, sou dit vir ons volk 'n dag van hartseer gewees het.
Op 31 Mei 1910 is verskeie lande en gebiede wat deur Brittanje verslaan is, saamgevoeg in 'n nuwe Britse kolonie, die Unie van Suid-Afrika. Daarmee het 'n multi-etniese staat tot stand gekom wat meer probleme geskep het as wat daar voorheen was. Uniedag was 'n openbare vakansiedag tot en met 1960. Die dag was 'n feestelike geleentheid vir Engelse en die hanskakies en hensoppers.
Die Republiek van Suid-Afrika het in 1961 ontstaan en geduur tot 1994 toe. Die koms van 'n republiek was 'n blye dag en is op groot skaal en met groot vreugde gevier. Ons volk het gemeen dat dit die verlies van 1902 sal herstel en 'n nuwe toekoms sal inlei. Hierdie dag was gevier as Republiekdag en was 'n openbare vakansiedag. Die ouer garde onthou nog die Republikeinse Ideaal en het dit aan hulle nasate oorgedra. Dit was 'n minder gelukkige dag vir Britsgesindes. Ongelukkig was die Republiek steeds 'n voortsetting van die multi-etniese Unie en het daar geen Volksrepubliek tot stand gekom nie.
Skynbaar word hierdie dag nie meer gevier nie.
Heldedag op 10 Oktober. In die Boererepublieke was daar feesdae op die President se verjaardag. Dit is sedert 1861 in die OVS gedoen en vanaf 1874 in die ZAR (met President Burgers se verjaardag). Op so 'n dag was daar vlae, saluutskote, partytjies en danse. In 1882 is daar begin met die viering van Paul Kruger se verjaardag en 'n vakansiedag is ingestel. Paul Kruger was toe nog nie president nie maar was toe reeds 'n besondere simbool vir sy volk. Die dag was bekend as Landsvaderfees. In 1888 was daar 'n groot fees met boeresport en toesprake.
Na 1902 was daar pleidooie om 10 Oktober 'n openbare vakansiedag te maak, dit het eers in 1948 gebeur. Die dag was eers bekend as Krugerdag en later as Heldedag ter ere van alle volkshelde van die verlede. President Steyn en genl. Christiaan de Wet het ook in Oktober verjaar. 10 Oktober 1899 was die datum waarop die Anglo-Boereoorlog begin het.
Die Krugerfees van 1949 het saamgeval met die vyftigjarige herdenking van die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog. In 1994 is hierdie dag afgeskaf en word tans nog steeds onder ons volk gevier. 'n Onlangse fees het die volgende items ingesluit: verootmoedigingsdiens, toesprake, boeresport, skyfskiet en tradisionele eetgoed.
Al hierdie feeste was belangrik vir ons volk. Dit was nie belangrik vir die ander etniese en multikulturele mense in Suid-Afrika nie en is gevolglik afgeskaf as openbare vakansiedae. Om nog steeds ons volksfeeste te handhaaf hang nou van onsself af. Ons kan kies tussen die voortbestaan van feeste of ons kan dit ook in die asblik gooi. Volksfeeste kan 'n goeie geleentheid wees om ons as volk bymekaar te bring.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 10 Junie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Etnologie, Kultuurfeeste, Volkskunde1 Kommentaar op Afgeskafte feeste
Die ware Boerekerk
Toe die VOC moes besluit wie Vryburgers mag word, is daar gelet op goeie sedelike gedrag, voorbeeldige karakter en Protestantse christelikheid. Hierdie kriteria is streng toegepas tot en met 1806, toe die Britte die Kaap beset het. Dit was die karakter van ons voorgeslagte en hierop is ons volk gebou.
Ons stamouers was baie gesteld op 'n christelike leefwyse en het 'n patroon ontwikkel waar daar binne die gesin 'n tafelgebed met elke ete was. Toe hulle na 1715 begin het om die binneland in te trek, het dit moeilik geword om gereeld kerkdienste by te woon. Dit is waar Boekevat en Huisgodsdiens begin het.
Elke aand, na die aandete, was die hele gesin, die kuiermense en huisbediendes teenwoordig. Die vader van die huis het dan die Familiebybel geneem en oopgemaak by 'n gedeelte wat hy wou lees. Van die kinders is verwag om op te let en na die voorlesing vrae daaroor te kan antwoord. Daarna sluit die vader dit af met gebed en 'n paar godsdiensliedere word gesing. Dit is wat Boekevat genoem word. Boekevat was tot in die 20ste eeu nog op plase gehou, maar nie meer in die stede nie.
Op die voorposte het die werksweek omstreeks 12 uur op die Saterdag geëindig. Die boerderywerk word gestaak, die gereedskap word gebêre en die werf word skoongemaak. Die week se roetine is verbreek, daar word gebad en skoon klere aangetrek. Teen 4 uur drink die gesin koffie. Saterdagaand word daar gekuier of die gesin vermaak hulleself. Indien daar 'n dans in die omgewing is, was dit bygewoon. Die kinders kon tot donker speel. Die Sondagoggend word begin deur noodsaaklike take te doen, dan word Sondagdrag aangetrek en om 10 uur die oggend kom die gesin bymekaar in die voorkamer vir Huisgodsdiens en die voorlees van 'n preek. (In later jare kon na 'n preek oor die radio geluister word). Die res van die dag was rustig, die kinders moes stil wees. Daar was 'n groot middagmaal en daarna word daar eers gerus. Later die middag word saam met bure en ander mense gekuier. Almal dra hul Sondagklere, drink koffie en gesels.
Mense wat ver van die naaste dorp was, kon maar selde 'n kerk besoek. Hulle het moeite gedoen om minstens 1 nagmaal per jaar by te woon. Hierdie was 'n groot geleentheid, die wa moes in gereedheid gebring word, kos moes voorberei word vir die reis en die beddegoed en klere moes nagesien word. Daar moes voorberei word vir alle sake wat op die dorp gedoen moet word. Produkte om verkoop te word (huide, velle, kerse en seep) moes reggekry en gelaai word. Alle kerklike sake sal op die dorp gedoen moet word (soos doop, katkisasie, aanneming, voorstelling en huwelik). Die waens en tente is op die kerkplein opgeslaan. By die nagmaal was daar 'n blye weersiens van familie en vriende. Jongmense kry kans om lede van die teenoorgestelde geslag te leer ken. In die 20ste eeu het hierdie manier van nagmaalviering verander weens beter vervoer en verstedeliking. Vandag is nagmaal deel van die gewone eredienste en is dit vir almal moontlik om dit gereeld by te woon.
In die 20ste eeu kon selfs die mense op plase Sondae die kerk besoek. Saterdag het 'n dag van inkopies en georganiseerde sport geword. Voor 1994 was daar Sondagwette wat bepaal het dat slegs noodsaaklike werk op Sondae gedoen mag word. Die meeste mense het nie op Sondae gewerk nie en was tuis by hulle gesinne. Hulle kon nie op Sondae gaan inkopies doen nie want die winkels was toe. Dit was 'n goeie geleentheid om dorp toe te gaan en te sien wat in die winkelvensters uitgestal word. Voor die koms van televisie was kuier by vriende en familie gewild. Daar was parke waar mense kon gaan piekniek hou en ontspan. Aangesien die regering al die burgers van die land se belange moes behartig en godsdiensvryheid moes waarborg, was wetgewing nie gemik daarop om gewetensvryheid te beperk nie. Sport op Sondae is toegelaat ten spyte van die teenkanting van kerke. Vandag is dit iemand se eie keuse hoe hy Sondae wil deurbring.
In die 20ste eeu het ouers die volle godsdienstige opvoeding van hulle kinders in die hande van die kerk en skool geplaas. Kinders het voor 1994 'n Bybelperiode in die skool gehad, Sondae is die kinders Sondagskool en kategese toe. Daar was ook die kinderkrans en KJV. In later jare het kerke jeugbedienings ingestel. Kinders en jongmense is nie meer slegs in die ouerhuis opgevoed nie. Daar was bitter min gesinne wat nog Boekevat gehou het, en nog minder wat Huisgodsdiens gehou het.
Weens die huidige omstandighede is die christelike opvoeding van kinders terug in die ouers se hande, soos dit hoort. Baie mense het die kerkgenootskappe verlaat, baie kerke verkondig dwalinge en die staatskole bied nie 'n christelike opvoeding aan nie.
Die ware Boerekerk was die gesin wat hulle godsdiens saam tuis of op die wapad beoefen het. Die gesin is die beginpunt waarop ware christelike gemeentes vandag gebou kan word. Verskillende gesinne wat Huisgodsdiens hou kan periodiek bymekaarkom en as 'n Bybelse gemeente funksioneer, onafhanklik van kerk en staat.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 3 Junie 2019 3 Junie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Bybel, Christen, Geskiedenis, Lewenswyse, Volkskunde2 Kommentare op Die ware Boerekerk
2019 Verkiesing – 'n Raaisel
Waar ek woon is 'n 95% (ek skat) wit woonbuurt. Hoeveel Afrikaanssprekend is weet ek nie, maar dit moet by ver die meerderheid wees. Die meeste Engelssprekendes kan Afrikaans praat. Verder val ons onder 'n DA munisipaliteit. Ons het gevolglik baie beter dienslewering as wat die naburige ANC munisipaliteit lewer. Met die laaste munisipale verkiesing was die blankes se argument dat hulle DA stem ter wille van munisipale dienste.
Op 'n plaaslike geselsgroep spog 'n DA-ondersteuner vanoggend dat 79% van die wyk DA gestem het. Die goeie nuus is dat 21% nie vir die DA gestem het nie. Ek vra toe hierdie persoon of hulle AA, BEE, EWC ondersteun. Die persoon se antwoord was: "He?". Ek antwoord dit is mos DA beleid? Ek het nie eers aborsie genoem nie.
Wat kan mens hieruit leer? Hoekom dink hulle die uitslag in die wyk is belangrik? Dink hulle dit het iets met plaaslike regering te doen gehad? Tweedens weet hulle skynbaar nie wat hulle party se beleid is nie. Hierdie wit mense stem vir wit werkloosheid, wit besighede se ondergang, wit mense se besittings wat sonder vergoeding afgevat gaan word. Ek dink nie dit is wat hulle regtig wil hê nie.
Wat is fout met hierdie witmense wat DA stem? Is dit 'n kwessie van ondergemiddelde IK? Weet hulle nie wat om hulle aangaan nie? Stel hulle nie belang om te weet wat om hulle aangaan nie? Is hulle gebreinspoel?
Nog iets wat ek agterkom is dat van hierdie mense bang is om uit te vind wat om hulle aangaan. 'n Paar weke terug was daar twee ontploffings hier naby. 'n Paar mense het paniekerig geword. Die snaakse is dat niemand verder probeer uitvind het waar dit was en wat dit was nie. As jy probeer vra kry jy die antwoord dat dit verby is en dat jy nie ou koeie uit die sloot moet grawe nie. Die ander populêre antwoord is dat hulle nie politiek praat nie.
Wat dink jy? Hoe verstaan mens die witmense en hoe gaan hulle ooit bykom?
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 10 Mei 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Volkskunde2 Kommentare op 2019 Verkiesing – 'n Raaisel
Die Boerevolk se eie wetenskap
Kultuur kan ook die beskawingstoestand van 'n volk beskryf. Volkswetenskap beskryf hoe ons volk sy eie natuurkunde ontwikkel het voordat die moderne wetenskap tot stand gekom het. Dit beskryf die kennis en kundigheid wat tradisioneel eie aan ons volk is en van een geslag na die ander oorgedra is. Volkswetenskap kom tot stand uit waarneming van die natuur. Die moderne wetenskaplike metode gebruik waarneming, eksperimentering, meting, wiskunde en herhaling om kennis te verkry.
Ons stamouers kon nie die waarnemings en kennis wat hulle in Europa gehad het, gebruik nie want die omstandighede in die Kaap was baie anders. Hulle was wel goeie waarnemers van die natuur. Hulle het die grond, die plante, die insekte en die diere se aard en gedrag geken. Die moderne wetenskap het toe nog nie bestaan nie. Natuurlik is daar foute gemaak, maar daar was ook baie korrekte gevolgtrekkings gemaak. Die moderne wetenskap kon van dit later bevestig, alhoewel die metode om daarby uit te kom verskil het.
Ons voorouers was oplettende mense. Jy moes weet wat in die natuur om jou aangaan en dit wat jy oplet, moes jy onthou. Mettertyd kom jy agter dat iets wat jy opgelet het by herhaling gebeur. Jou waarneming is dan dat indien een saak teenwoordig is, dit beteken dat iets anders daarmee verbind kan word. Die versameling van al hierdie gegewens gee dan aan jou natuurkennis wat jy dan weer aan jou kinders kan oordra.
Hulle moes hulle goggas ken. Wat is hulle funksies, veroorsaak hulle peste en plae, kan hulle jou wys waar water is en of dit gaan reën? Wat van die voëls? As jy hulle dophou sal een jou wys waar daar heuning is en die kwêvoël sal jou waarsku. Jy moes die wilde diere se gewoontes ken as jy gaan jag vir die pot. Party wilde diere se gedrag kan jou waarsku dat dit gaan reën. Die veeboer moes natuurlik ook sy eie vee goed ken. Hy moes ook veesiektes ken en behandel.
Die beskikbare weiding kan goed of sleg wees vir jou vee. Een soort grond is goed vir 'n sekere gewas maar sleg vir 'n ander gewas. Plante kan ook aandui waar daar ondergrondse waterare is. Jy moet weet watter bome se hout jy kon gebruik en natuurlik ook waarvoor jy dit kan gebruik.
Daar was ook 'n geloof dat vure rondom gesaaides en binne vrugteboorde beter oeste tot gevolg het. Die rook het blykbaar teen ryp en insekte gehelp. Daar word gesê dat muggies nie tussen bloekombome voorkom nie en dat kakiebos ook goggas verdryf.
Die maan speel 'n belangrike rol in die natuurmens se lewe. Daar word geglo dat die maan alles op aarde beïnvloed, ook die plante, diere en mense. Een waarneming het te doen met die beste tye om te plant, 'n ander met wanneer die beste snoeityd is. Daar word ook geglo dat die maan 'n invloed uitoefen op die bloedsomloop van lewende wesens. Met volmaan is die bloed glo op "hoogwatermerk" en met nuwemaan op "laagwatermerk". Hiervolgens moes jy nooit vee kastreer met volmaan nie en was dit beter om met nuwemaan te slag. Daar is ook geglo dat die maan ook die beste visvangtye aandui.
Die natuurmens glo dat die maan 'n invloed het op die weer. Kennis van maansveranderinge help met die voorspelling van weersveranderinge. Daar word gelet op die fases van die maan. Sommiges meen dat die halfmaan wat "skep" beteken dat dit nie gaan reën nie en dat die halfmaan wat "gooi" beteken dat dit gaan reën. Daar word geglo dat dit die meeste ryp op maanligaande.
Vir die pioniers in die binneland was die beskikbaarheid van water krities. Die Karoo is droë wêreld, en noord van die Oranje is daar ook dikwels droogtetoestande. Die pioniers het die weer dopgehou en dan waarnemings gemaak. Een metode is om die gesteldheid van die lug waar te neem. Kennis van die wolke is belangrik want dit dui op watter weer later verwag kan word. Hoe hoog die wolke is kan toon of die wolke naby 'n versadigingspunt is en of reënweer verwag kan word. Die kleur van die hemelruim is ook belangrik. Indien die lug in die oggend rooi is, kan reënweer dieselfde dag verwag word. Indien die lug met sononder rooi is, kan mooiweer verwag word. Weerlig in die middel van die nag voorspel reën vir 'n paar dae.
Die voorkoms van droogtes het ons protestantse voorouers leer bid vir reën, want hulle het hulle totale afhanklikheid van God besef. Biddae en dankdae is steeds deel van ons kultuur.
As daar nie genoeg bogrondse water beskikbaar is nie, en die reën bly weg, dan moet daar gesoek word na ondergrondse water. Dit word gedoen deur waterwysers. Sommige persone, miskien een uit honderd, het die vermoë om ondergrondse water op te spoor. Daar word gemeen dat die beweging van die water wrywing veroorsaak. Die wrywing veroorsaak dan 'n magnetiese of elektriese uitstraling wat deur sensitiewe persone aangevoel word. Die waterwyser moet ook kennis van waterare en kruispunte hê.
Meeste waterwysers gebruik apparate in hul soeke na water. Meestal word 'n mikstok gebruik, die mikstok beweeg wanneer oor die aar geloop word. 'n Ander apparaat is L-vormige drade wat ook in die waterwyser se hande beweeg wanneer daar oor are geloop word. Nog 'n apparaat is om 'n bottel vol water op die handpalm te dra. Daar is ook sekere persone wat met die blote oog water kan opspoor.
Om ondergrondse water op te spoor is reeds 'n groot hulp. Dit is 'n verdere hulp om te weet hoe diep en sterk die water is. Sommige waterwysers het vir hulleself tegnieke ontwikkel waarmee hulle diepte en sterkte kan bepaal.
Daar is 'n minderheid mense wat waterwys as towery of iets dergeliks beskou. Ondervinding toon egter dat waterwysers meer betroubaar is as geoloë.
Die moderne stedeling het nie die voorgeslagte se natuurkennis meer nodig nie want hy het toegang tot die moderne wetenskap. Landbouers het ook toegang tot die moderne wetenskap en gebruik dit ook. Nogtans is daar nog steeds mense wat natuurkennis gebruik om te weet wat die weer gaan doen. Daar is nog steeds waterwysers wat gebruik word.
Die voorgeslagte se natuurkennis is nie vergete en verlore nie, dit word nog steeds oorgedra en gebruik.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 9 Mei 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Droogte, Europese herkoms, VolkskundeLewer kommentaar op Die Boerevolk se eie wetenskap
Wat is Volksgeloof?
Volksgeloof en kerkgeloof is twee heeltemal verskillende sake. Volksgeloof is nie 'n godsdienstige of wetenskaplike oortuiging nie. Sommige mense verkeer onder die indruk dat iets deur bonatuurlike magte of kragte veroorsaak word. Hierdie mense poog dan om hierdie magte of kragte te benut of teen te werk. Meestal is dit om geluk te bekom en ongeluk te vermy.
Baie lank gelede was ons Germaanse voorgeslagte heidene. Nadat hulle gekersten is, was hulle vir eeue Christene, waarskynlik Rooms-Katoliek. Ons direkte voorgeslagte het, as Protestante, met die Rooms-Katolieke Kerk gebreek. Ons stamouers was stoere Calviniste wat hulle nie met òf heidense òf katolieke praktyke opgehou het nie. Ons sou dus kon dink dat ons geen volksgeloof erfenis het nie.
Het jy al gehoor dat die getal 13 ongelukkig is? Dat 'n gebreekte spieël sewe jaar van ongeluk veroorsaak? 'n Hoefyster aan die deur is 'n gelukbringer? 'n Swart kat bring ongeluk en 'n molpootjie bring geluk? Al hierdie goed is bygelowe wat ons vandag nog teenkom. Waar kom dit vandaan as dit nie van ons stamouers af kom nie?
Almal het seker gehoor van dwergies, feetjies, kabouters en elwe. Ook van meerminne en weerwolwe. Dwergies is aardmannetjies wat snags uitkom. Feetjies is vriendelik en beskerm mense. Kabouters bly in die dakstrooi en is aan daardie huis verbonde. Elwe is die siele van afgestorwenes wat in bosse, berge en riviere woon. Dan is daar is ook nog Klaasvakie, die tandemuis en die ooievaar wat babas bring. Vandag weet ons van hulle uit kinderstories. Ons weet hulle bestaan nie regtig nie.
Paaiboelies (kinderskrikke) se doel is om kinders se gehoorsaamheid te bevorder of om hulle van gevaarlike plekke af weg te hou. Paaiboelies kan mense, halfmense, diere of leweloses wees. Antjie Somers is een.
Die moderne wetenskap het betreklik onlangs tot stand gekom. Voor dit was daar geglo dat die aarde plat is, dat die maan geestesversteurings veroorsaak, dat die sien van 'n verskietende ster jou wense sal bewaarheid. Die eet van geelwortels gee krulhare, klawervier is 'n gelukbringer. Daar was geglo in fabelagtige diere soos die griffioen en eenhoring – dit word nog steeds in heraldiek gebruik. 'n Uil is 'n onheilsbode en vlermuise sit vas in mens se hare. Vandag is daar beter kennis beskikbaar en is hierdie gelowe net vir vermaak.
Die geloof in spoke is oeroud en kom voor in meeste kulture. Die mens se gees is 'n aparte innerlike wese wat met iemand se dood sy liggaam verlaat. 'n Spook is dan hierdie gees van 'n afgestorwene wat nie tot rus kom nie en ronddwaal. Spookgestaltes is soms sigbaar en soms onsigbaar. Hulle is plekgebonde en moet 'n mens kry om hulle te help. 'n Hemeling is 'n plaagsugtige of bose gees. 'n Goeie spookstorie is goeie vermaak. Maar wie weet verseker dat daar nie spoke is nie?
Hekse ken ons net uit storieboeke en flieks. Blanke towenaars is hoofsaaklik daar om siektes te genees of boosdoeners aan die pen te laat ry. Hulle word "besprekers" genoem. Goëlery is waar een persoon deur 'n ander geteister word deur bonatuurlike magte. Afweermiddels wat gebruik word is 'n perdeskoen, knoffel, 'n Bybel, ensovoorts. Die dinge is vreemd aan ons Protestantse erfenis en het vanuit ander oorde by ons aangekom. Tog is daar individue wat dit glo en beoefen. Spiritisme kom nie in ons kultuur voor nie. Hierdie goed is nie onskuldig nie en moet vermy word.
'n Nagmerrie in volksgeloof is iets anders as 'n slegte droom, dit is 'n nagbeklemming wat feitlik tasbaar is. Soms word 'n gestalte gesien, die gestalte beklem die bors en asemhaling word berem. Dit is 'n boosaardige aanval en bestaan regtig en kan ook as geestelike oorlogvoering gesien word. Daar word gemeen dat iemand van gedaante verander om snags boosheid te pleeg. Perde word ook aangeval en is die volgende oggend natgesweet en ontsteld.
Mense wil graag weet wat in die toekoms gaan gebeur. Gaan die ongetroude 'n lewensmaat vind, gaan die sieke genees word, gaan geldsake verbeter? Waarsêers gebruik die sterre, die lees van handpalms en tarot kaarte om die toekoms te voorspel. Swart toordokters gooi dolosse. Protestante keur hierdie praktyke af, en meeste mense dink dit is bog. Nogtans is daar tog mense wat hulle hiermee ophou.
Voorbodes of voorspooksels is 'n aanvoeling van naderende onheil, byvoorbeeld sterftes. Drome word gesien as boodskappers van God. Hemelse gesigte se doel is bekering of 'n boodskap aan iemand wat op sterwe lê. Daar is ook persone wat as "eie profete" beskou word. Hierdie sake kom ook in 'n Christelike konteks voor maar is nie noodwendig deel van kerkgeloof nie. Ons volksgeskiedenis het verskeie voorbeelde van besluite wat geneem is op sterkte van drome en die woorde van profete. Maak seker dat dit eg is voor jy keuses maak en besluite neem.
Daar is ook "christelike" bygelowe. Die duiwel word voorgestel met bokhorings, bokpote, drietand vurk en 'n pylstert. Engele word voorgestel om soos mense met vlerke te lyk. Die vrug wat Adam en Eva geëet het was 'n appel. Vermoedelik is hierdie van Rooms-Katolieke oorsprong. Hierdie sienings is foutief, maar daar is tog mense wat dit glo.
Kersfees en Paasfees is oorspronklik nie deur ons stamouers gevier nie. Dit het eers na die Britse besetting in 1806 ingesluip. Albei feeste bestaan gedeeltelik uit Bybelse en gedeeltelik uit heidense gebruike. Dit is nie suiwer Christelike of Bybelse feeste nie en behoort gesien te word as volksfeeste.
Ons Protestantse voorouers was sterk gekant teen onbybelse gelowe en praktyke, hulle het dit as afgodery gesien. Nogtans het sommige van hierdie bygelowe oorgebly uit die Oud-Germaanse tyd, miskien omdat dit hoofsaaklik vir kindervermaak is. Die Engelse kultuur was minder streng en ons het van die Oud-Germaanse gelowe by hulle oorgeneem. In 'n minder mate, maar meer skadelik, het ons sommige gelowe en praktyke by Maleiers en Bantoes geleer.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 2 Mei 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Etnologie, Geesteskultuur, VolkskundeLewer kommentaar op Wat is Volksgeloof?
Word die Boerevolk deur God gestraf?
Ek het die afgelope week vir die eerste keer gehoor van 'n prediker met die naam Roger Teale. Daar word gesê dat hy 'n profeet is. Hy het Suid-Afrika in 1993 of 1994 besoek en voorspel dat daar groot moeilikheid kom. Sy besoek was dus tussen die 1992 ja-stem referendum en die 1994 "eerste demokratiese verkiesing". Die ja-stemmers sou beslis nie met hom saamgestem het nie, hulle het toe vertel van die groot voorspoed wat kom, die regverdigheid wat kom, en sulke dinge.
Roger Teale het twee punte gemaak in sy voorspelling. Eerstens het hy gesê dat die moeilikheid wat kom God se oordeel oor ons is. Tweedens het hy twee tekens gegee wat sal gebeur: alles sal brand en niemand sal kan vlug nie want binnelandse vliegtuie sal nie vlieg nie. Deesdae sien ons heelwat brande orals.
Wat my pla is die stelling dat dit God se oordeel is. Veral ten opsigte van die Boerevolk. Kan dit wees dat God die Boerevolk straf? Indien wel, waarvoor?
Blykbaar is daar baie mense wat nie daarvan hou as mens sulke vrae vra nie. Hulle voel ongemaklik daarmee. Daar is ook baie mense wat meen dat dit vanselfsprekend is dat God aan ons kant is. Dit is ondenkbaar dat God teen ons is. Nog 'n standpunt is dat God die wat Hy liefhet, tugtig. Dit is waar, God dissiplineer die wat aan Hom behoort, maar tugtiging en straf is twee heeltemal verskillende sake. Tugtiging is om op te voed, om reg te stel, dit is dissipline. Straf is oordeel en wraak.
Die wat bekend is met die Ou Testament, sal weet dat God die "uitverkore volk" Israel eers getugtig het en uiteindelik gestraf het. Vir tugtiging het God droogtes en ander rampe gebruik om hulle na Hom toe terug te bring. Hy het ook profete gestuur, maar hulle is doodgemaak. Om hulle te straf het Hy hulle land en eie regering weggevat, Hy het hulle in ballingskap laat wegvoer, net die heel armstes het in die land oorgebly. God het hulle oorgegee in die hande van hulle vyande. Hy het toegelaat dat hulle vyande, heidene wat afgode dien, sterker en ryker kan word sodat hulle Israel kan verpletter. Israel het hulle taal, Hebreeus, verloor en Arameessprekend geword.
As ek hieraan dink, kry ek 'n hol kol op my maag en 'n koue rilling gaan langs my ruggraat af. Word ons, die Boerevolk, deur God gestraf? Is dit wat aan die gang is?
Ek kan niks sê oor Roger Teale nie want ek weet niks van hom af nie. Maar indien God ons straf, moet ons weet waaroor ons gestraf word. Dan was daar sekerlik ook waarskuwings aan ons gerig waarna ons nie geluister het nie.
Daar mag dalk nog 'n verdwaalde linkse wees wat sal sê dat Apartheid ons groot sonde was. Maar ek dog dan ons het amper 30 jaar gelede dit self afgeskaf. Dit kan nie die groot sonde wees nie. Dalk was die afskaffing van Apartheid die groot sonde? Dit kan wees dat God ons wou straf en toe iemand gestuur het om ons te mislei sodat ons aan ons vyande oorgelewer kan word. In hierdie geval sou ons sonde verder terug in die geskiedenis moet wees.
Ons kan met veiligheid sê dat God by Bloedrivier met ons was en ons gehelp het. Ons sonde of sondes moes dan iewers tussen 1838 en 1990 plaasgevind het. Ons weet dat die kerk niks met die Voortrekkers te doen wou hê nie en gevolglik niks met Bloedrivier of die Gelofte te doen het nie. Dit is eers nadat die Voortrekkers 'n eie land kon bekom dat die kerk in hulle begin belangstel het. Dalk was dit ons sonde dat ons kerke toegelaat het om hulle neuse in volksake te steek.
Ek het ook al gewonder oor die Anglo-Boereoorlog. Het ons die oorlog verloor weens sonde by ons? Tot dusver kon ek geen inligting kry wat aantoon dat daar so 'n groot sonde by ons aanwesig was nie. Sover ek kan sien moes dinge tussen 1902 en 1990 verkeerd gegaan het.
Die Afrikaner-Broederbond het in 1918 ontstaan in Johannesburg. Dit is nie vir my duidelik of hulle 'n afdeling van die Vrymesselaars is en of hulle 'n losstaande organisasie is nie. Ek het ook al gewonder oor die stigters se herkoms. Meeste van ons mense was erg verarmd en ook nie geleerd nie. Die meer welvarendes was dikwels die Hensoppers en Joiners. In ieder geval, die Broederbond het ongelooflike groot invloed binne ons volk verkry en hulle tentakels was orals.
Daar word vermoed dat die Broederbond 'n leidende rol gespeel het in die verandering van die bewoording van die Gelofte, die ontwerp van die Voortrekkermonument as 'n tempel, die moord van Dr. Verwoerd. Wat waar is en wat nie, weet ek nie. Hulle het sedert 1968 beheer oor die regering gekry en selfs beleid begin bepaal. Die eerste daarvan was die nuwe sportbeleid. (Dit moet in gedagte gehou word dat die Apartheidswandade wat tussen 1968 en 1990 plaasgevind het, die Broederbond se eie beleid en wandade was.) Hulle het ook die Nasionale Persgroep help opbou. Verder het hulle agter die skerms gewerk vir die afskaffing van Apartheid en om van PW Botha ontslae te raak. Dit was hulle, dit was nie ek nie en miskien ook nie jy nie. Word ons gestraf vir al die sondes van die Broederbond?
Wat ek wel van kan praat is dat ons volk sedert 1968 sportbeheb geword het. Ek weet nie presies hoe dit gebeur het nie. Voorheen was sport ontspanning, toe word dit vermaak en nou gaan dit oor geld. Na my mening het sport 'n afgod geword, sportliefhebbers is bereid om enige iets op te offer vir die behoud daarvan. As dit nie 'n afgod is nie, moes sportliefhebbers lankal 'n streep getrek het en gesê het: tot hiertoe en nie verder nie.
Ek en my tydgenote kan nog ons ouers en grootouers se doen en late onthou. Hulle was eerlik, jy kon hulle woord neem, moraliteit was hulle riglyn in hulle daaglikse omgang met ander. Egskeidings en buite-egtelike kinders was skaars. Ons geslag was nie meer so nie. Die geslag na ons het nog verder verval. Daar is 'n reg en verkeerd en dit word nie meer toegepas nie.
Dan is daar die liefde vir geld. Ons voorouers was arm in wêreldsgoed en het geld en besittings nie te hoog geag nie. Die Voortrekkers het dit wat hulle nie op 'n wa kon laai nie, so te sê verniet weggegee. Met die Anglo-Boereoorlog was die makliker en meer voordeliger weg om nie oorlog te verklaar teen die magtige Britse Ryk nie. Maar vryheid en onafhanklikheid was vir hulle meer werd. Sedert ons verstedelik het, is ons nie meer so nie. Geld gee aan ons goeters en gerief, maar dit gee ook aan ons aanvaarding en status. Maar dit is nie die besit van geld wat ons probleem is nie, die probleem is dat ons nie bereid is om daarvan afstand te doen nie. Nie vir vryheid nie, nie vir selfbeskikking nie, nie vir moraliteit nie, nie vir dit wat reg is nie.
Die ergste is die afvalligheid van God af. Ja, daar is kerke en daar is mense op die kerkbanke, maar kerke is nie God nie. In plaas van "wat moet ek vir God doen?" vra ons "wat kan God vir my doen?". God vra jou alles, jy kan nie met Hom onderhandel nie, jy kan nie met Hom redeneer nie. Jy kan Hom vra, maar Hy kan jou weier. Solank ons saak met Hom nie reg is nie, gaan Hy ons nie help nie. Hy sal ook nie Sy straf opskort nie.
Is die Boerevolk voor 1992 gewaarsku? Ek meen so. Die meerderheid het nie geluister nie Maar daar was tog ander wat gehoor het en magteloos moes toekyk hoe ons die afgrond ingelei word. Die wat ons gewaarsku het, was dikwels Engelssprekendes wat Afrikaans met 'n Engelse aksent gepraat het. Onder ons eie mense is die wat gewaarsku het, verguis. Wie was toe uiteindelik reg: Terre'Blanche of de Klerk?
In die lig hiervan, wat is jou gevolgtrekking? Is dit God wat die Boerevolk straf? Of is dit iemand anders se skuld?
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 28 Februarie 2019 12 April 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaans, Afrikaner, Anglo-Boere Oorlog, Boerevolk, Gelofte, Geskiedenis, Lewenswyse, Volkskunde, Vryheidsoorlog2 Kommentare op Word die Boerevolk deur God gestraf?
Wanneer is Kersfees vir die eerste keer in Suid-Afrika gevier? Tussen 1652 (toe Van Riebeeck geland het) en 1806 (toe die Britse Besetting plaasgevind het), was almal in die Kaap van Goeie Hoop salig onbewus van iets soos Kersfees. Hulle het nog nooit daarvan gehoor nie, Kersfees het glad nie bestaan nie.
Met die Slag van Bloedrivier het die Volksraad 'n Joernaal laat hou van daaglikse gebeure. Hierdie Joernaal (gehou deur die Volksraad se Sekretaris) strek van 3 tot 27 Desember 1838. Die inskrywing vir 25 Desember 1838 lui soos volg: Des anderen daags, zynde de 25e, werd er 'n kapitein van Dingaan, deur de kafferspioenen gevangen opgebracht. Deze verhaalde veel; doch men kon maar weinig geloven. Hy verhaalde echter van de marteling, evenals de vorige. Daar is geen melding van Kersfees, rusdag, godsdiens of iets anders nie.
Hierdie onkunde oor Kersfees was algemeen by Protestante in die Kaap, Skotland en die VSA. Die Protestantse leiers (soos Calvyn en Knox) was heftig teen hierdie fees gekant. Op plekke is dit selfs verbied. Na die Amerikaanse Rewolusie is Kersfees as 'n Engelse tradisie gesien en ontmoedig.
Wat het gebeur dat ons vandag wel Kersfees vier? Ons voorgeslagte het nie Kersfees gevier nie, hulle was daarteen gekant. Die aanvaarding en instelling van Kersfees was 'n ernstige afwyking van die Protestantse leer. Dit het reguit ingedruis teen Johannes Calvyn se standpunt daaroor.
Dit is duidelik dat Kersfees saam met die Britse Besetters na die Kaap gekom het. Die bevordering van Kersfees het blykbaar sedert die 1820's plaasgevind. Die Kaapse Kerk (NG Kerk) was groot bewonderaars van alles wat Brits was en het reeds in 1824 gepraat van Kersfees as 'n godsdienstige dag. Aangesien hulle die Voortrekkers onder tug geplaas het, was hulle invloed in die Vrystaat en Transvaal beperk. Sedert die 1850's is daar in die Kaapkolonie begin met Kersfeesviering en is Kersdag tot vakansiedag verklaar. Sedert die 1890's het Koningin Victoria se oproep om Kersfees te vier, steun in die Kaapkolonie gekry.
Die viering van Kersfees het mettertyd ook die Boererepublieke ingedring. Die Suid-Afrikaanse Republiek (ZAR) het in 1865 dit goedgekeur dat burgers op 25 Desember tuis mag bly en dit as 'n godsdienstige rusdag mag gebruik. Die Vrystaatse Republiek het dit in 1891 nagevolg. Kerke het die dag vir nagmaal aangewend, die burgers het dit gebruik vir piekniek en vermaak.
Die kommersialisasie van Kersfees het eers later in die 20ste eeu stoom begin optel. Winkelsentrums het met uitstallings, plakkate, die speel van kersliedere en spesiale aanbiedings die publiek se belangstelling geprikkel. Dit is ook nie net die gee van geskenke waarop geld spandeer word nie. By ons val Kersfees binne die somervakansie en selfs die wat nie verlof neem nie maak 'n mini-vakansie daarvan. Gevolglik word geld ook spandeer op kampering, ekstra kos en drank. Daar is glo ondernemings wie se verkope oor Kersfees meer as 50% van hulle jaarlikse verkope is.
Kersfees word algemeen as 'n christelike fees beskou. Moslems in Westerse lande beywer hulle vir die afskaffing daarvan. (Hoewel die meerderheid Westerlinge nie meer Christene is nie, vier hulle nog steeds Kersfees!). Die naam is afkomstig van die Middelnederlandse woord Kerst wat Christus beteken.
Wanneer is Kersfees vir die eerste keer gevier? In die eerste eeue van die Christendom was daar nie so 'n fees nie en was Christene gekant teen alle praktyke, ook geboortedag herdenkings, wat in paganisme voorgekom het. Nadat die Rooms-Katolieke Kerk ontstaan het, is Kersfees binne die Kerk toegelaat. Christene buite die Kerk het nie Kersfees gevier nie.
Oor die paganistiese herkoms van Kersfeesgebruike is heelwat geskryf. Die datum 25 Desember is dieselfde as die Romeine se Dies solis invicti nati (dag van die geboorte van die onoorwinlike son). Baie nuwe lidmate van die Katolieke Kerk het volgehou met hulle paganistiese feeste. Die Kerk kon nie daarin slaag om hierdie fees uitgeroei te kry nie en het dit toe oorinterpreteer as die geboorte van Christus. Dit is gedoen deur die geboorte van die son gelyk te stel met die geboorte van Christus.
Die tradisies van die kersboom, Kersvader, liggies, kleure, geskenke ensomeer is alles vanuit die paganisme. Niks daarvan is christelik of Bybels nie. Kerkgenootskappe probeer al vir eeue om Kersfees christelik te maak deur dit as die geboortedag van Christus voor te stel. Hulle het tradisies geskep met 'n baba, skaapwagters en wyse manne. Die gee van geskenke word dan gekoppel aan die Wyse Manne uit die Ooste wat aan Christus geskenke gebring het (die wyse manne het eers 'n geruime tyd na die geboorte opgedaag). Ook hiervan is niks christelik of Bybels nie. Die kerklike Kersfees is 'n mensgemaakte tradisie.
Waarom vier Christene nog steeds Kersfees? Dit is tog duidelik dat daar niks Bybels daaraan is nie, inteendeel alles daaraan is onbybels. Elke keer wanneer daar in die geskiedenis 'n terugkeer na die ware Christelike leer was, is Kersfees ook verwerp.
Is daar 'n soort "groepsgees" wat mense laat voel hulle moet meedoen met die wêreld? Is dit die kommersiële opwinding wat almal saamsleur? Of is dit die skyn van christelikheid wat mense oortuig?
Uiteindelik maak dit nie saak wat ek of jy daarvan sê nie, of wat ek of jy wil glo of nie wil glo nie. Elkeen sal self besluit of hy Kersfees wil vier, of nie. Die reg of verkeerd word deur Christus self besluit. Ons moet voor Hom staan en aan Hom rekenskap gee.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 14 Januarie 2019 Kategorieë VolkskundeSleutelwoord Afrikaner, Boerevolk, Bybel, Christen, Etnologie, Geskiedenis, Lewenswyse, Nuwe Testament, VolkskundeLewer kommentaar op Kakiebos Kersfees