Hiervandaan: Baie meer as 'n road movie | LitNet
Harry Kalmer 2011-11-24
Die ooms wat nooit oorsee gegaan het nie.
Die ooms wat hulle Joseph Rodgers-knipmesse se lemme smal geslyp het. (Vir 'n slypsteen was hulle beslis nie bang nie.)
Meer as drie honderd jaar na die geboorte van die eerste Snyman in Afrika wonder Dana of hy nog hier hoort.
Die meeste Suid-Afrikaners ken daardie gevoel en vra hulleself dikwels saam met oorlede Bernoldus James Niemand-Philips af: "How do I live in this strange place?"
Vladisivic word ingespan met die motto "How much past can the present bear?". Schoeman se roman word erken in die subtitel "Op reis in die geliefde land"; en beskrywings van verval op die platteland dra eggo's van Schoeman se apokaliptiese meesterstuk. FA Venter word deel van die storie terwyl die verteller probeer om Werfjoernaal te lees en ook sy plaas besoek. Etienne le Roux se plaas word besoek en 'n paragraaf deur die meester oor verandering op die platteland word woordeliks aangehaal. Paton word vereer word met die "onthou" van die beroemde openingsin uit Cry the beloved Country,en JM Coetzee se versugting uit Boyhood, "En as hy hulle nie onthou nie, wie sal?" kom in verskillende gedaantes dwarsdeur die boek voor.
Snyman is 'n waardige "hy"as dit by die onthou van "hulle"kom. En tussenin doen hy steeds alles wat sy lesers van hom verwag, briljant. Niemand skryf soos hy oor die koddige, die menslike en dit wat verby is nie. Maar terwyl hy dit doen, ondergrawe hy met 'n gemoedelikheid, moedswilligheid, die erg Afrikaanse verlange na "goeie ou dae". Want die verlede, soos wat seun Snyman keer op keer tevergeefs vir pa Snyman probeer sê, was glad nie so fantasties soos hulle dink nie.
Die krag en fokus van die laaste deel van die boek besweer egter hierdie enkele voorbehoud met 'n kragtige en liriese emosionele uitklophou.
Uit 'n besoek aan Memel (waar die nou gestorwe ds Snyman kind was), Bloedrivier, Jacob Zuma se homestead in Nkandla en die Geloftekerk in Pietermaritzburg, komponeer Snyman 'n roerende requiem vir sy pa.
In die "nuwe" (Zoeloe-) museum by Bloedrivier besluit hy watter vier dinge hy in 'n (figuurlike) memory box sal plaas om sy pa te onthou: "'n Geel Eveready Flits, 'n Bottel Old Spice naskeerroom, 'n knipmes waarvan die lem al smal geslyp is, 'n los papiertjie waarop staan: Museum in Pietermaritzburg" (bl 163). En beantwoord met 'n ompad dalk die vraag wat Vladislavic aan die begin van die boek vra: "How much past can the present bear?".