Belastingvryheidsdag om die draai!Deur Garth Zietsman Die Suid-Afrikaanse Reserwebank. (Argieffoto: ANA) Die geskatte belastingvryheidsdag is die dag nadat burgers genoeg geld verdien het om die regering deur middel van belasting te befonds. Dit sal vanjaar op 14 Mei wees. Dit is twee dae later as verlede jaar se voorspelling. Die voorspelling is gebaseer op die beoogde vlak van belastinginvordering vir die sentrale regering wat in die Begrotingsrede genoem is. Tipies blyk die werklike syfer – wat die algemene staatsinkomste as ŉ persentasie van BBP is – 30% meer te wees as die beoogde syfer vir die sentrale regering. Terwyl die toename vanaf verlede jaar redelik beskeie lyk, is dit hoër as die langtermyn opwaartse neiging van 1,12 ekstra dae per jaar, oor die afgelope 23 jaar. Teen dié langtermynkoers van verhoging kan elke nuwe generasie ‘uitsien’ na ŉ ekstra maand waarin die belastinglas afgewerk moet word. Volgens internasionale standaarde is Suid-Afrika se belastinglas uiters hoog; dit is van die heel ergste vir ekonomieë op ons inkomstevlak. Daar is baie bewyse dat ŉ hoë belastinglas beide ekonomiese groei belemmer en werkloosheid verhoog. Die belastingbasis is ook baie klein, so die groot belastinglas val baie swaar op die minderheid en daar is die baie wesenlike risiko dat hulle die pad sal vat. Daar is baie redes waarom ons belastinglas hoog is. Een groot rede is die enorme aantal staatsondernemings in Suid-Afrika en die relatiewe disfunksionaliteit en gebrek aan produktiwiteit wat tipies is van mense wat oral binne staatsburokrasieë werk. ŉ Veel groter faktor is egter die grootskaalse korrupsie en misdadigheid wat endemies is aan ons staatsondernemings. Baie van hulle moet op ŉ gereelde basis teen aansienlike openbare uitgawes met reddingsboeie gered word. Eskom, byvoorbeeld, het reeds sedert 2008 sowat R256,9 miljard se reddingsboeie gekry. In die jongste begroting het die regering hom daartoe verbind om tweederdes van Eskom se skuld, oftewel R281,37 miljard, af te betaal. Saam is dit gelykstaande aan 32% van vanjaar se hele begroting! Eskom is nie ŉ geïsoleerde geval nie. Elke ander staatsonderneming is ook ŉ miernes van rampokkers wat uiteindelik op ŉ gereelde basis ‘geborg’ word. Onthou jy die SAL? Die enigste oplossing is om die skelms te verwyder deur hierdie ondernemings geheel en al te sluit en hulle te vervang met vryemarkondernemings of ŉ ander instelling heeltemal onafhanklik van staatsinmenging, soos die sentrale bank of die Konstitusionele Hof. Die grootste item in die begroting is maatskaplike besteding en dit is nog ŉ groot rede vir hoë belasting. Maatskaplike besteding is nodig, wenslik en goed bedoel, maar die omvang daarvan is buite die vermoë van ŉ ekonomie met Suid-Afrika se vlak van ontwikkeling. Deur beleggings weg te lei en groei te belemmer, veroordeel dit die armes onbepaald tot hierdie afhanklikheid. Anders gestel, sosiale besteding voed mense tot ŉ mate vandag met volgende jaar se opbrengste. Dit is ook waar dat alle regerings eiebelang het – ons s’n meer as die meeste – en daarna streef om tot hul eie voordeel te groei. Hulle kan uiteindelik parasities eerder as probleemoplossers wees en hierdie neiging moet weerstaan word! Hierdie artikel is met toestemming van die Vryemarkstigting gepubliseer.