Mohammed Anwar el-Sadat (محمد أنور السادات) Muḥammad as Anwar-Sādāt, Egipties:[muħæmmæd ˈʔɑnwɑɾ essæˈdæːt] (* 25 Desember 1918 – † 6 Oktober 1981) was die derde President van Egipte, 'n amp wat hy vanaf 15 Oktober 1970 tot en met die sluipmoord op hom deur fundamentalistiese offisiere op 6 Oktober 1981, beklee het. Sadat was 'n senior lid van die Vrye Offisiere-beweging wat Koning Farouk in die Egiptiese Revolusie van 1952 onttroon het, en 'n vertroueling van President Gamal Abdel Nasser, onder wie hy tweekeer as vise-president gedien het, en wie hy in 1970 as president opgevolg het.
3.2 Jom Kippoeroorlog
Vroeë lewe en revolusionêre aktiwiteite[wysig | wysig bron]
Anwar Sadat is op 25 Desember 1918 in Mit Abu El Kom, Monufia, Egipte, gebore in 'n arm Nubiese familie, een van 13 broers en susters. Een van sy broers, Atef Sadat, het later 'n vlieënier geword, en het tydens die Oktoberoorlog van 1973 gesneuwel. Sy vader, Anwar Mohammed El Sadat was van Bo-Egipte, en sy moeder, Sit Al-Berain, se vader was Soedanees. Sy teenstaanders het gesê dat sy ma nie "Egipties genoeg" gelyk het nie, en sommige het hom "Nasser se swart poedel" genoem.
Hy het aan die Koninklike Militêre Akademie in Kaïro in 1938 gegradueer, en is aangestel in die seinkorps. Hy het sy weermagloopbaan as 'n onderluitenant begin, en is in Soedan geplaas, wat op daardie tyd deel van Egipte was. Daar het hy Gamal Abdel Nasserontmoet, en saam met 'n paar ander onderoffisiere, het hulle het die geheime beweging "Vrye Offisiere" gestig om Egipte en Soedan van Britse oorheersing en koninklike korrupsie te bevry.
Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is hy deur die Britte in hegtenis geneem vir sy pogings om hulp van die Spilmoondhede te kry om die Britse besettingsmagte te verdryf. Anwar Sadat was aktief in baie politieke bewegings, insluitend die Moslem-Broederskap, die fascistiese Jong Egipte, die pro-koninklike Ystergarde van Egipte, en die geheime militêre groep genaamd die Vrye Offisiere. Hy het deelgeneem aan die militêre staatsgreep deur die Vrye Offisiere wat die Egiptiese Revolusie van 1952 ontlont het, waarin Koning Farouk op 23 Julie onttroon is. Sadat is aangewys om die nuus van die rewolusie oor die radionetwerke aan die Egiptiese volk aan te kondig.
Tydens Nasser se presidentskap[wysig | wysig bron]
Tydens die presidentskap van Gamal Abdel Nasser is Sadat in 1954 aangestel as staatsminister. Hy is ook aangestel as redakteur van die nuutgestigte dagblad Al Gomhuria. In 1959, het hy die Sekretaris aan die Nasionale Unie geword. Sadat was die President van die Nasionale Vergadering (1960-1968) en daarna die visepresident en lid van die presidensiële raad in 1964. Hy is in Desember 1969 heraangestel as vise-president.
Sadat het na Nasser se dood in Oktober 1970 vir hom as president opgevolg. Die aanname was dat Sadat se presidentskap van korte duur sou wees. Nasser se ondersteuners in die regering het Sadat as 'n marionet van die vorige president gesien, en geglo dat hulle hom maklik sou kon manipuleer. Sadat het almal verras met 'n reeks van slim politieke skuiwe waardeur hy in staat was om die presidentskap te behou en as 'n leier in eie reg na vore te kom. Op 15 Mei 1971, het Sadat sy Korrektiewe Revolusie aangekondig, waarin hy die vurigste Nasseriste uit hulle poste in politieke, regerings- en sekuriteitsinstellings verwyder het. Sadat het 'n Islamitiese beweging aangemoedig, wat deur Nasser onderdruk was. Aangesien hy geglo het dat Islamiete sosiaal konserwatief was, het hy vir hulle aansienlike kulturele en ideologiese outonomie toegestaan in ruil vir hulle politieke ondersteuning.
Korrektiewe Revolusie[wysig | wysig bron]
Jom Kippoeroorlog[wysig | wysig bron]
Op 6 Oktober 1973, in samewerking met Hafez al-Assad van Sirië, het Sadat die Oktober-oorlog, ook bekend as die Jom Kippoeroorlog, en minder algemeen as die Ramadaan-oorlog, van stapel gestuur. Dit was 'n verrassingsaanval teen die Israeliese besettingsmagte op die Egiptiese Sinaï-Skiereiland en die Siriese Golanhoogtes in 'n poging om hierdie onderskeie Egiptiese en Siriese gebiede terug te wen, wat ses jaar tevore in die Sesdaagse Oorlog deur Israel ingeneem is. Die Egiptiese en Siriese sukses in die beginstadiums van die oorlog het beide Israel en die Arabiese Wêreld verras. Die mees opvallende prestasie (Operasie Badr, ook bekend as Die Kruising) was die Egiptiese weermag se opmars tot ongeveer 15 km in die besette Sinai Skiereiland, nadat hulle die Bar Lev-lyn deurdring en grotendeels vernietig het. Hierdie lyn is voorheen algemeen as 'n ondeurdringbare defensiewe ketting gesien.
Soos die oorlog voortgesleep het, het drie afdelings van die Israeliese weermag onder Generaal Ariel Sharon die Suezkanaaloorgesteek, en eers probeer om die Egiptiese Tweede Leër te omsingel. Alhoewel dit onsuksesvol was, het 'n ooreenkoms tussen die VSA en die Sowjetunie daartoe gelei dat die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad op 22 Oktober 1973 Resolusie 338 aanvaar het, waarin 'n onmiddellike skietstilstand geëis is. Hoewel dit uitgeroep is, is die skietstilstand onmiddellik verbreek. Alexei Kosygin, die voorsitter van die Sowjetunie se Raad van Ministers, het 'n amptelike vergadering met die Deense Eerste Minister Anker Jørgensen gekanselleer om na Egipte te reis, waar hy probeer het om Sadat te oorreed om 'n vredesverdrag te onderteken. Dit is onseker of Kosygin en Sadat tydens sy twee dae lange besoek ooit persoonlik ontmoet het. Die Israeliese weermag het voortgegaan in hulle pogings om die Egiptiese leër te omsingel. Die omsingeling is op 24 Oktober voltooi, drie dae na die verbreking van die skietstilstand. Hierdie ontwikkeling het spanning tussen die supermoondhede teweeg gebring, maar 'n tweede skietstilstand is samewerkend op 25 Oktober opgelê om 'n einde aan die oorlog te bring. Teen die einde van die oorlog, was die Israeliese magte 40 km vanaf Damaskus en 101 km vanaf Kaïro.
Vrede met Israel[wysig | wysig bron]
Sadat het ook die media gebruik om sy doelwitte te bevorder. In 'n onderhoud wat hy aan die Libanese koerant El Hawadeth in Februarie 1976 gegee het, het hy beweer dat hy 'n geheime verbintenis van die Amerikaanse regering gekry het om druk op die Israeliese regering uit te oefen vir 'n groot onttrekking uit Sinai en die Golanhoogtes. Hierdie verklaring het hoofbrekens vir die Israeliese regering besorg, maar Kissinger het ontken dat so 'n belofte ooit gemaak is.
In Januarie 1977 het 'n reeks van sogenaamde "Broodonluste" uitgebreek, waarin teen Sadat se ekonomiese liberaliseringsbeleid geprotesteer is, veral 'n regeringsbesluit wat prysbeheer op basiese noodsaaklikhede soos brood opgehef het. Die onluste het vir twee dae geduur, honderde duisende het in Kaïro daaraan deelgeneem. 120 busse en honderde geboue is alleen in Kaïro vernietig. Die onluste het geëindig met die inset van die weermag en die her-instelling van die subsidies en prysbeheer. Gedurende hierdie tyd, het Sadat ook 'n nuwe benadering tot die verbetering van betrekkinge met die Weste ingeneem.
Die Verenigde State en die Sowjetunie het op 1 Oktober 1977 ooreengekom op die beginsels waaronder 'n Geneefse konferensie oor die Midde-Ooste sou plaasvind. Sirië het het egter steeds so 'n konferensie teengestaan. Aangesien hy nie wou hê dat Sirië of die Sowjetunie die vredesproses moes beïnvloed nie, het Sadat besluit om 'n meer progressiewe houding teenoor 'n omvattende vredesooreenkoms met Israel in te neem.
Op 19 November 1977 het Sadat die eerste Arabiese leier geword om Israel amptelik te besoek toe hy die Israeliese Eerste Minister, Menachem Begin ontmoet het en voor die Knesset in Jerusalem gepraat het oor sy sienings oor hoe om 'n omvattende vrede na die Arabies-Israeliese konflik te bereik, wat die volledige implementering van die VN-resolusie 242 en 338 ingesluit het. Hy het tydens sy besoek gepraat van sy hoop dat die momentum in Genève behou kon word, asook die groot behoefte vir harde en drastiese besluite.
Die verdrag was uiters ongewild in die meeste van die Arabiese Wêreld en die res van die Moslem Wêreld. Sy voorganger Nasser het Egipte 'n toonbeeld van Arabiese nasionalisme gemaak, 'n ideologie wat oënskynlik deur 'n eerder Egiptiese oriëntasie opsy geskuif is na die 1973 oorlog. Die Arabiese buurlande het geglo dat Sadat, deur die ooreenkomste te teken, Egipte se belange bo die doel van Arabiese eenheid gestel het, Nasser se panarabisme verraai het, en die beeld van 'n verenigde "Arabiese front" vir die ondersteuning van die Palestyne teen die "Sioniste Entiteit" vernietig het. Sadat het egter vroeg al besluit dat vrede die enigste oplossing was. Sadat se skuif na 'n strategiese verhouding met die VSA is ook deur baie Arabiere as verraad gesien. In die VSA het sy pogings tot vrede vir hom gewildheid in sommige Evangeliese kringe gewen. Hy is by voorbeeld deur Pat Robertson bekroon met die "Prins van Vrede" Toekenning.
Verhouding met Mohammad Reza Shah Pahlavi van Iran[wysig | wysig bron]
In 1971 het Sadat die Iranse parlement in Teheran in vlot Persies toegespreek, en die 2500-jaar-oue historiese bande tussen die twee lande beskryf. Oornag het die Egiptiese en Persiese regerings van verbete vyande in hegte vriende verander. Die verhouding tussen Kaïro en Teheran het so vriendelik geword dat die Sjah van Iran, Mohammad Reza Pahlavivir Sadat sy "liewe broer" genoem het.
Na afloop van die oorlog met Israel in 1973, het Iran 'n leidende rol in die skoonmaak en aktivering van die geblokkeerde Suezkanaalaanvaar, en beduidende beleggings daarin gesteek. Die land het ook die onttrekking van Israel uit die besette Sinai Skiereilandgefasiliteer deur te belowe om die verlies aan olie wat die Israeli's deur hulle onttrekking van die Egiptiese olieputte in die wes-Sinai sou lei, met gratis Iranse olie te vergoed.
Al hierdie aksies het nog bygedra tot die persoonlike vriendskap tussen Sadat en die Sjah van Iran. Die Sjah se eerste vrou was Prinses Fawzia van Egipte, die oudste dogter van die Sultan Fuad I van Egipte en Soedan (later Koning Fuad I) en sy tweede vrou Nazli Sabri.
Die laaste maande van Sadat se presidentskap is deur interne opstand gekenmerk. Sadat het bewerings verwerp dat die onluste deur binnelandse gebeure aangevuur is, en het geglo dat die Sowjetunie deur sy bondgenote in Libië en Sirië 'n opstand aanvuur om hom uiteindelik uit sy amp te dwing. Na 'n mislukte militêre staatsgreep in Junie 1981 het Sadat 'n sterk ingryping beveel waarby talle figure van die opposisie gearresteer is. Alhoewel Sadat steeds in Egipte baie gewild was, word beweer dat hy op die hoogtepunt van sy ongewildheid vermoor is.
Vroeër in sy presidentskap het Islamiete voordeel getrek uit die "regstellende rewolusie" en die vrylating van aktiviste wat onder Nasser toegesluit is, maar Sadat se Sinaiverdrag met Israel het Islamiete woedend gemaak, veral die radikale Egiptiese Islamitiese Jihad. Volgens onderhoude en inligting wat versamel is deur die joernalis Lawrence Wright, was die groep besig om militêre offisiere te werf en wapens te versamel, en het gewag vir die regte oomblik om die bestaande orde in Egipte omver te werp. Die hoofstrateeg van El-Jihad was Abbud al-Zumar, 'n kolonel in die militêre intelligensie wie se plan was om die belangrikste leiers van die land dood te maak, beslag te lê op die hoofkwartier van die leër en sekuriteitsmagte, die telefoonsentralegebou, asook die uitsaaigebou, waar die nuus van die Islamitiese revolusie dan uitgesaai sou word, wat volgens sy verwagting 'n populêre opstand teen sekulêre gesag oor die hele land sou ontlont.
In Februarie 1981 het die Egiptiese owerhede, deur die arrestasie van 'n lid van El-Jihad wat kritieke inligting gedra het, bewus geraak van die planne. In September het Sadat 'n baie ongewilde aksie beveel waar meer as 1500 mense gearresteer is, insluitend baie Jihadlede, maar ook die Koptiese Pous en ander Koptiese geestelikes, intellektuele en aktiviste van verskeie ideologië. Alle nie-regerings pers is ook verban. Die aksie het egter 'n sel van die Jihad in die weermag onder leiding van Luitenant Khalid Islambouli gemis, wat die sluipmoord op Anwar Sadat in Oktober sou uitvoer.
Ten spyte van hierdie feite, het Sadat se neef, Talaat Sadat, beweer dat die moord 'n internasionale sameswering was. Op 31 Oktober 2006 is hy tot 'n jaar tronkstraf gevonnis weens laster teen Egipte se weermag, minder as 'n maand nadat hy 'n onderhoud gevoer het waar hy Egiptiese generaals daarvan beskuldig het dat hulle sy oom se moord beplan het. In 'n onderhoud met 'n Saoedi televisiekanaal, het hy ook beweer dat beide die Verenigde State en Israel betrokke was. Hy het beweer dat geen lid van die spesiale persoonlike beskermingsgroep 'n enkele skoot tydens die aanval afgevuur het nie, en nie een van hulle verhoor is nie.
Media-uitbeeldings van Anwar Sadat[wysig | wysig bron]
In 1983 is Sadat, 'n minireek oor die lewe van Anwar Sadat, op Amerikaanse televisie uitgesaai, met Oscar-bekroonde akteur Louis Gossett jr. in die titelrol. Die film, asook alle ander films wat deur Columbia Pictures vervaardig en versprei is, is dadelik verban deur die Egiptiese regering, weens bewerings van historiese onakkuraathede. 'n Siviele regsgeding is deur Egipte se kunstenaars en film vakbonde in 'n Egiptiese hof gebring teen Columbia Pictures, asook die film se regisseurs, vervaardigers en draaiboekskrywers, maar die saak is ontslaan aangesien die beweerde laster buite Egipte plaasgevind het, en dus nie binne die hof se jursidiksie geval het nie.