Nuuskommentaar: Hoe kan SA herbou word?ANC se logo op ‘n muur in Soweto, Johannesburg. Foto: Ben Sutherland/Flickr.com Terwyl die ANC die draaiboek van sy “goeie storie” vir die komende verkiesing skryf, skryf skrywers, ondersoekende joernaliste, gewone joernaliste, ontleders, die ouditeur-generaal, graderingsagentskappe en waarnemers flink aan boeke, artikels, rubrieke en vele meer – ja, die publiek self op die sosiale media – aan verhale wat Suid-Afrika as ramp, of op die randjie daarvan, beskryf. As die teendeel van die goeie storie dan die waarheid blyk te wees, hoe kan die land herbou word? Toesmeerdery blyk nie ’n opsie te wees nie. Voordat die vraag beantwoord kan word oor hoe Suid-Afrika herbou kan word, moet daar op saakmakende vlak konsensus wees oor die vraag of dit dan nodig is om die land te herbou. Nie lank gelede nie was dit erg polities niekorrek om die vraag hoegenaamd te vra, en om iets daadwerkliks daaraan te doen is dikwels met subversie en selfs hoogverraad vergelyk. So is daar by geleentheid vanuit regeringsgeledere gekla dat die wyse waarop na die onbevoegdheid van ministers verwys is, dié mense as narre voorstel, en dus die land voorstel as ’n land wat deur narre regeer word. Beleggers hou nie veel van narreregerings nie, en kan wyd hou, tot skade van die land – dus verraad. Dit vergelyk met die boodskapper van slegte tyding onder die klippe steek en by wyse van spreke, sommer necklace. Kort voor die komende verkiesing word die galg vir hierdie “verraaiers” soos Haman se galg sommer baie hoog opgerig. Twee onlangse voorbeelde is die skreiende aanval van Jesse Duarte, een van die ANC se “topses” en Zuma-genoot, op ’n joernalis se vrae ná die NUK-vergadering. Dié joernalis sou met sy vrae aan Duarte hom aan ’n “uitbarsting” skuldig gemaak het. Skynbaar weet net Duarte van die uitbarsting – al die ander wat teenwoordig was, weet net van haar eie vloermoer. Sanef het haar erg gestriem oor haar stellings en houding. Nog ’n voorbeeld van volstruispolitiek is die reaksie op die boek waarin ’n lang lys van die ANC se sekretaris-generaal van die ANC, Ace Magashule, se “beweerde” misstappe terwyl hy Vrystaatse premier was, met bewyse geboekstaaf is. Die “ANC” het met ’n mediaverklaring sterk vir sy kameraad in die bresse getree. Waarnemers het van die staanspoor geglo daar is ’n slang in die gras, en dat die topses Maandag groter duidelikheid sou bring. Toe nou nie, maar dit wil in breë trekke voorkom asof daar binne die NUK, wat wel vergader het, ontevredenheid is dat Magashule sy posisie as sekretaris-generaal “misbruik” het om namens die ANC te reageer, en dat gevoel word Magashule moes nie die ANC vir die hantering van sy eie moeilikheid misbruik het nie. Hy is hieroor glo ook deur pres. Cyril Ramaphosa vermaan. Oor die vraag of Suid-Afrika herbou moet word, is die maklike antwoord om bloot te kyk na die SA Inkomstediens se onvermoë om sy insamelingsteiken te bereik. Dis nou as ander tekens van verval vir sommige bewindhebbers niks van verval sê nie, soos beurtkrag, treinongelukke, paaie van die dood, plaasmoorde, verkragtings, begrote geld soos die geld wat vir droogtehulp in KwaZulu-Natal bewillig is, bloot tussen neus en ore verdwyn het en onopspoorbaar is. Of deur ’n woongebied te stap waar die vullis weke laas verwyder is, daar nie water in die krane is nie (ook al vir weke, wat die enigste rede is waarom daar nie in daardie stadium riool in die strate afstroom nie), en waar die strate vol slaggate is, maar die trotse politikus meen hy sien net groot suksesse deur die regering. “Watter verval? Dis net die media wat dinge skeefgetrek voorstel, en sommer nog blatant lieg ook.” Heel pikant is juis die naweek berig dat Magashule tydens die toespreek van ’n vergadering gevra het dat die SAUK onder die ANC se beheer geplaas moet word. Dr. Blade Nzimande, SAKP-grootbaas, het iets soortgelyks in ’n toespraak gevra. Soos die boer uit die Molopo wat tydens ’n provinsiale landboukongres gevra het: “Wat het Suid-Afrika voor grondpaaie gehad?” Sy antwoord: “Teerpaaie.” Die lewensverhaal van Magashule het ’n taamlik ander paadjie as dié van byvoorbeeld Julius Malema geloop, maar toon uiteindelik soveel parallelle dat sekerlik gekyk moet word waar dinge skeefgeloop het. Magashule het ná matriek ’n BA-graad aan die Universiteit van Fort Hare verwerf. ’n Wit egpaar wat hulle oor die jongeling ontferm het, het hiervoor betaal. Sy lewe tydens en ná die verwerwing van sy graad het van rewolusionêre optredes getuig, waarvoor hy ook agter tralies beland het. Met die aanbreek van die nuwe bedeling het hy skynbaar ’n versoenende houding ingeneem. Hy, en premier Lekota, was die enigste twee ANC-lede van die Vrystaatse Wetgewer wat hul inhuldigingseed in Afrikaans afgelê het. Magashule is vlot in Afrikaans. Op die oog af het dit gelyk of Lekota van die staanspoor soveel hy kon Magashule gerysmier het, en so ’n wig tussen Magashule en die Vrystaatse Afrikanergemeenskap, wat byna met Lekota gedweep het, ingedryf het. Later, toe Magashule LUR vir landbou geword het, het Vrystaat-landbou probeer om die lug te suiwer en so goedgesind moontlik na hom uitgereik. Tydens ’n provinsiale landboukongres het sake aanvanklik ook positief gelyk, maar in dieselfde naweek reeds het Magashule bloot van ’n geleentheid weggebly wat hy die vorige dag nog hand en mond beloof het hy sou bywoon. By terugskoue wil dit voorkom asof skynbare brugbou-aksies bloot rookskerms was om die Vrystaat te plunder en in ’n erg agtergeblewe provinsie te omskep. Daar is weinig spore meer van ’n tydperk toe die Vrystaat ’n modelrepubliek genoem is, en die vrugte daarvan wat sowat ’n eeu later nog op verskeie terreine gepluk kon word. In ’n stadium, toe daar openbare vrae was oor luukse huise wat Magashule in Kaapstad aangekoop het, en waaroor die lig maar met moeite begin skyn het, het hy teenoor die media verklaar: “Ek is ryk.” Nou blyk dit dat die manier waarop hy aan sy selferkende rykdom gekom het na bewering nie altyd so onkreukbaar was nie. Die indruk word egter gewek dat daar meer ontsteltenis oor die tydsberekening van die boek is, as oor die beweerde onjuisthede van die inhoud. Soos die skrywer, Pieter-Louis Myburgh, dit ook stel, die boek se inhoud was wesenlik reeds in die openbare domein. Lees maar Wikipedia se inskrywing oor Magashule waar sekere aspekte al lankal op skrif was. Wanneer ’n beduidende gebou opgerig word, maar brouwerk aan die orde van die dag was, moet die gebou ten spyte van sy blink voorkoms tot op die fondamente gesloop word. En as daar boonop met die fondament gekonkel is, moet dit ook verwyder en behoorlik oorgedoen word. Kortpaaie met die oprigting kan tot rampe lei. En wat doen verskeie invloedryke faksies binne die ANC? Hulle toon hul solidariteit met die regering van pres. Maduro van Venezuela, wat lank reeds enige aanspraak op demokrasie verbeur het. Afvaardigings word na die land gestuur asof Suid-Afrika enigsins iets kan leer van ’n staat wat Suid-Afrika selfs met beurtkrag en ekonomiese disintegrasie die loef afsteek. En voor dit was daar enduit solidariteit met Mugabe. Die beste bouplanne en instruksies vir bouwerk word eenvoudig nie in sosialistiese sprokiesverhale en bendemanifeste geput nie. Soos die ou mense gebid het: “Help ons op die smalle pad wat uitloop op die Hemelestad.” Kortpaadjies sonder verkeersreëls? Nie sommer nie.