PressReader - Sarie: 2018-09-01 - Wa­ter­wê­reld
Die see maak hul kop skoon, in­spi­reer hul­le en kom al­tyd met ’n ver­ras­sing vo­ren­dag. Drie top-sport­vroue ver­tel hoe­kom hul­le nie ge­noeg van die oseaan kan kry nie
Sarie - 2018-09-01 - Contents - DEUR SUZETTE TRU­TER
Vry­dag­mid­dae ná skool was die Bui­ten­dags se blou Kom­bi reeds ge­pak. Dan skiet “ma, pa, boe­ties, sus­sie, hond en surf­bo­ards” deur na S­til­baai of die Wes­kus, of waar ook al die bes­te bran­ders is. Maan­dag­og­gend vier­uur vat die ge­sin weer die pad te­rug . . .
“Ek was se­ker so ne­ge, tien, maar ek ont­hou dit só goed,” ver­tel Bi­an­ca Bui­ten­dag, die sus­sie in die prentjie. “As ons dan Maan­dag­og­gend so ef­fe oes by die skool in die Strand aan­kom en juf­frou wil weet hoe­kom so laat, dan sê ons: Maar Juf­frou, die swell het eers gis­ter­aand ge­kom!”
Dees­dae is Bi­an­ca ’n pro­fes­si­o­ne­le bran­der­plank­ry­er. Sy het kort ná ma­triek in 2012 vir die Wê­reld bran­der­ry­li­ga( WSL) se kam­pi­oen­skap stoer ge­kwa­li­fi­seer; een van net 17 vroue wê­reld­wyd wat jaar­liks aan tot 16 by­een­koms­te deel­neem. Van­jaar is sy be­sig met haar graad in fi­nan­sies en re­ke­ning­kun­de, en neem sy net op uit­no­di­ging deel. Sy was juis in Ju­lie op Jef­freys­baai vir ’n by­een­koms.
Van­dat sy kan ont­hou, was die oseaan deel van haar le­we. Haar in­ge­ni­eur­pa, Co­lin, het vir Suid-a­fri­ka bran­der­plank ge­ry en haar ma, Y­vet­te, ’n ar­gi­tek en kra­ni­ge ten­nis­spe­ler, het gou die boog­ie bo­ard be­mees­ter toe sy be­sef dat haar kê­rel geen ball sen­se het nie. Op drie was Bi­an­ca tuis in die see en op ses het sy be­gin bran­der­plank ry. Toe die ge­sin eers in haar ho­ër­skool­ja­re na Vic­to­ri­a­baai in die Suid-kaap ver­huis, let­ter­lik tien me­ter van die see, was daar geen keer aan haar nie. Sy’t in die wa­ter ge­boer en van der­tien af drie keer per jaar in Eu­ro­pa deel­ge­neem.
Sy’s eint­lik am­fi­bies, sê sy. “Ek is meer ge­mak­lik in die see as op land. Ná ’n week son­der see­wa­ter voel ek as­of ek nie a­sem kan kry nie. Net tien mi­nu­te se s­wem in die gol­we, dan is ek reg. On­der wa­ter ver­dwyn die he­le wê­reld. In ’n swem­bad voel ek in­ge­hok, ek hou van die vry­heid en wild­heid van die oseaan.”
Deur die ja­re het Bi­an­ca al van Ha­waii tot Aus­tra­lië se bran­ders aan­ge­durf. Sy het ’n paar guns­te­lin­ge. Soos S­wa­kop­mund. “Dis so op­win­dend om daar te kom – jy land in die woes­tyn met jou pro­pel­ler- vlieg­tui­gie. En men­se kom van o­ral­oor vir daai ron­de, sterk bran­ders wat twee ki­lo­me­ter ver aan­me­kaar breek. Jou be­ne brand la­ter van die in­span­ning!”
Fidji is al­tyd spe­si­aal, dis nog pri­mi­tief en tra­di­si­o­neel, ver­tel sy. “Dis in die uit­hoe­kie van die wê­reld, vier vlug­te tot daar. Jy vaar 45 mi­nu­te met ’n boot­jie tot jy af­spring in die see . . . Jy kan dwars­deur die bran­ders sien, tot die vis­sies on­der jou.”
En sy was net so uit­ge­boul deur die nuut­ge­bou­de reu­se-poel met kuns­ma­ti­ge bran­ders in die woes­tyn in Ka­li­for­nië. Dit voel nes ’n reg­te bran­der, dank­sy tien jaar se teg­no­lo­gie­se ont­wik­ke­ling. “Jy het al­tyd die per­fek­te wave. Dis nie­te­min stres­vol, want jy kan niks bui­ten jou­self bla­meer nie!” In Mei was sy deel van ’n wê­reld­span van vyf wat daar teen top­span­ne van A­me­ri­ka, Aus­tra­lië en Bra­si­lië ge­wen het.
Bi­an­ca is dees­dae vier maan­de van die jaar in Suid-a­fri­ka en agt maan­de op die dorp Cap­bre­ton in die suid­wes­te van Frank­ryk, waar sy vir haar ’n hui­sie ge­koop het.
In die be­gin was die le­we oor­see eg­ter ’n groot aan­pas­sing. “My ou­ers se in­ge­steld­heid was al­tyd dat sur­fing ’n lek­ker stok­perd­jie is, ons moet steeds ’n A-ge­mid­del­de op skool kry, gaan stu­deer. Toe ek so goed vaar dat ek op 19 kwa­li­fi­seer vir die wê­reld­toer, moes ons her­be­sin. En daar is ek toe, in ’n pro­fes­si­o­ne­le om­ge­wing met ’n streng, ge­fo­kus­de pres­ta­sie-in­ge­steld­heid. Ek moes vin­nig groot­word, leer om on­af­hank­lik te wees. Jy mis uit op stu­dent­wees of nor­ma­le goed soos ver­jaar­dae of om in jou eie bed wak­ker te word.”
As jy so baie toer, ver­an­der jou kul­tu­re­le i­den­ti­teit ook. Jy is Afrikaans, “maar jy voel nie soos die ti­pie­se A­fri­kaan­se mei­sie nie”. Sy het ter­self­der­tyd baie as mens ge­groei en ge­leer.
Ná haar ge­lief­de pa se dood in 2015 het Bi­an­ca as’t wa­re in die see ont­vlug. “Die see is baie he­lend, en jy voel na aan jou S­kep­per.” Sy het ook daar­die jaar nom­mer vier op die wê­reld­rang­lys ge­haal – haar bes­te po­si­sie nog.
Sy sal al­tyd mal wees oor die s­port, maar sy weet ’n pro­fes­si­o­ne­le loop­baan is be­perk. “Dit raak la­ter her­ha­lend. Die­self­de plek, die­self­de doel­wit. Nou mik ek vir die gro­te: Die S­pe­le in To­kio in 2020; dis vir die eer­ste keer as O­lim­pie­se s­port in­ge­sluit.” >
‘Ek is eint­lik am­fi­bies’ Bi­an­ca Bui­ten­dag, pro­fes­si­o­ne­le bran­der­plank­ry­er
‘’n Ses­sie op die wa­ter maak my kop skoon’
Wa­ter én wind – het­sy ’n brie­sie of storm­sterk. Ka­ro van Ton­der van Lan­ge­baan kan nie ge­noeg kry nie.
Dis él­ke keer an­ders, dis wat seil­plank­ry so verslawend maak, sê sy. “Soms loop die wind en ge­ty saam en die strand­meer by ons is blink­glad . . . Jy kan jou oë toe­maak ter­wyl jy oor die wa­ter vlieg en na die see­meeue luis­ter. An­der dae s­teek so ’n sterk noord­wes­ter op dat jy met jou seil­plank soos ’n co­w­boy oor groot gol­we spring ter­wyl die a­dre­na­lien pomp!”
Op die wa­ter is Ka­ro al­tyd ge­luk­kig, en as dit boon­op met ’n uit­da­ging ge­paard­gaan, s­kop haar kom­pe­ti­sie­in­stink en dryf­krag in.
Ver­le­de jaar op Mau­ri­ti­us het sy die eer­ste vrou ter wê­reld ge­word wat op die oop see ’n 80 km-re­sies op haar seil­plank af­lê. Met ons ter per­se gaan was sy weer daar­heen op pad – dié keer om 100 km aan te pak.
Sy het hard aan haar sta­mi­na ge­werk en e­mo­si­o­neel goed voor­be­rei, ver­tel Ka­ro. “Ver­le­de jaar was die eer­ste 20 km op die wa­ter fan­tas­ties. Die see was diep­blou, ek kon my ver­kyk. La­ter het dit so­veel in­span­ning ge­verg, ek moes nét fo­kus. Ek het heel­te­mal al­leen ge­voel, al­mal was ki­lo­me­ters uit­me­kaar. Jou kop moet sterk wees, want jou lig­gaam raak on­ein­dig moeg. Ek het nie eens by die wa­ter­pun­te af­ge­spring om iets te drink nie, want ek het ge­weet ek sou kwa­lik die krag hê om weer op te klim.”
So­wat die helf­te van die deel­ne­mers het voor die eind­punt tou op­ge­gooi, maar Ka­ro het deur­ge­druk, ver­al toe sy haar pa doer op die strand sien wag. “Ons het al­bei in tra­ne uit­ge­bars toe ek klaar­maak!”
Haar pa, Joos Be­ster, het sy spor­tie­we tom­bo y-dog­ter al­tyd De­sem­ber­va­kan­sie s op Lan­ge­baan op die wa­ter tou­wys ge­maak. (Die ge­sin het op Ge­or­ge ge­woon.) Ka­ro se man, C­harl, was aan­vank­lik haar seil­plank­ry-af­rig­ter toe hul­le al­bei nog tie­ners was. Ná hul troue het die twee op Lan­ge­baan kom woon. “Ons is se­ker van die min in­wo­ners wat hier is vír die wind!” sê Ka­ro.
C­harl is ’n in­ge­ni­eur en sy het ’n be­si­ge trou­koek-on­der­ne­ming, maar as hul­le ’n na­week oop het, gaan die twee soms by E­lands­baai, so ’n uur van daar, seil. “Die berg daar maak dat sterk win­de deur­war­rel wan­neer daar nie eens op Lan­ge­baan wind is nie. Soms is die bran­ders so groot, jou a­dre­na­lien skiet deur die dak. Ek is mal daar­oor om saam met my man dié a­von­tu­re aan te pak.”
Dis ’n an­der wê­reld. “Jy hoor die ge­klots van die wa­ter, jy voel jy lé­we, jy is na aan die na­tuur . . . As ek te­rug­kom aar­de toe ná so ’n ses­sie, voel el­ke pro­bleem wat ek ge­had het, klei­ner. Ek sal aan­hou tot ek stok­oud is, hoe­wel dalk nie meer vyf uur el­ke dag nie!”
Ka­ro het al­tyd aan pret-re­sie­se deel­ge­neem, maar eers in­ter­na­si­o­naal be­gin mee­ding na­dat die SA a­gent van Se­ver­ne, ’n top- in­ter­na­si­o­na­le seil­ver­vaar­di­ger, haar toe­val­lig twee en ’n half jaar te­rug op die strand­meer raak­ge­sien het. “As jy op daar­die vlak wil deel­neem, moet jy dié bes­te sei­le en bor­de hê. Nou het ek. Ek is be­voor­reg dat din­ge vir my in plek ge­val het.”
Dit verg steeds in­tén­se oe­fe­ning, ver­al om­dat sy in Suid-a­fri­ka meest­al teen mans mee­ding. “Ek is soms gaar om­dat ek twee keer so hard moet oe­fen. Maar te­rug op land is al­mal bes­te vrien­de. Hul­le is soos my wind­surf- fa­mi­lie.”
Haar vol­gen­de doel­wit is die L­ü­de­ritz S­peed C­hal­len­ge in Ok­to­ber, waar die voor­ste seil- en vlie­ër­plank­ry­ers van oor die wê­reld by­een­kom. Sy het ver­le­de jaar daar­die eer­ste amp­te­li­ke A­fri­kas­poed re­kord vir vroue op­ge­stel.
Ge­trou aan haar aard – daar is ál­tyd nog ’n uit­da­ging – werk Ka­ro nou ook aan’ n nu­we loop­baan ge­leent­heid, waar sy haar graad in voed­sel­we­ten­skap kom­bi­neer met haar er­va­ring as sport­vrou. Sy het reeds ’n blog, en brei dit nou uit met ’n fo­kus op voe­ding, soos om die reg­te di­eet vir ’n spe­si­fie­ke leef­styl of sport­pro­gram te ont­wik­kel. Soos e­nig­iets wat sy aan­pak, het­sy ’n reu­se-dei­ning of in­ge­wik­kel­de trou­koek, is dit mind o­ver mat­ter: Ka­ro doen dit net. Be­soek ka­ro­li­fe.com.
seil­plank­ry­er Ka­ro van Ton­der
Dit het al­les een dag in Ok­to­ber 2011 op Ha­waii be­gin. Die dag toe swem­mer Sa­rah Fer­gu­son van Dur­ban op die oseaan ver­lief ge­raak het.
Sy het vir die pret aan ’n re­sies in die oop see deel­ge­neem, ver­tel sy. “Ek het twee jaar te­vo­re my swem­bril­le­tjies op­ge­hang na­dat ek 12 jaar lank me­de­din­gend [in die swem­bad] ge­swem het, maar ek was da­de­lik dol op dié re­sies oor twee ki­lo­me­ter. La­ter die dag het ek in die ver­te ’n ei­land ge­sien en ge­dink: Een­dag wil ek soon­toe s­wem.”
Dit was die be­gin van ’n ses jaar lan­ge reis vir Sa­rah, op pad na haar groot doel­wit: om die eer­ste vrou van A­fri­ka te word wat die Ka’iwi-ka­naal (42 km), of­te­wel die C­han­nel of Bo­nes, met sy reu­se-bran­ders, gif­ti­ge blou­bla­sies en on­voor­spel­ba­re see­stro­me kruis. En om ter­self­der­tyd haar swem­ver­nuf in te span om men­se van die im­pak van plas­tiek be­soe­de­ling op die oseaan be­wus te maak. Op 23 Ju­lie 2017, ná ’n e­pie­se tog van by­na 18 uur en 60 km in die see, was die ti­tel ha­re.
Dis van­dag vir Sa­rah steeds on­werk­lik as sy dink wat sy op Ha­waii ver­mag het. Dit was ’n on­ge­loof­li­ke er­va­ring, ver­tel sy. “Ver­al fan­tas­ties was om in die nag in die flu­weel­swart wa­ter te wees, met al hier­die fos­for-ag­ti­ge plank­ton soos vuur­wer­kies om my. Nog ’n hoog­te­punt was toe ek swart­tip-haaie te­ë­ge­kom het. My af­rig­ter, ook Sa­rah [Hou­ston], het som­mer in­ge­spring en ’n ruk­kie saam met my en die haaie ge­swem. In ’n sta­di­um was ek vir drie en ’n half uur in ’n see­stroom vas­ge­vang. Eers toe ek la­ter die vreug­de op my on­der­steu­ning span se ge­sig­te sien, het ek be­sef hoe be­kom­merd hul­le oor my was. Be­hal­we vir twee, drie uur wat ek ge­wel­dig naar was, was dit net pu­re ge­not. Ek het 18 km ver­der ge­swem as wat ek moes, en op ’n an­der strand klaar­ge­maak! Op­hou was nooit eens ’n oor­we­ging nie. Ek het ver­skrik­lik hard ge­oe­fen en met ’n sport­siel­kun­di­ge ge­werk aan my e­mo­si­o­ne­le krag.”
Sa­rah se eer­ste amp­te­li­ke uit­hou­swem in die oop see was in 2014, toe sy die 18 km van Umhlanga na Dur­ban af­ge­lê het – die eer­ste vrou wat dit kon reg­kry. Se­dert­dien het sy won­der­li­ke din­ge in die wa­ter be­leef ter­wyl sy haar aan ver­skil­len­de om­stan­dig­he­de bloot­stel ter voor­be­rei­ding van die Ha­wai­i­swem. Sy het al saam met dol­fy­ne in die wa­ter “rond­ge­hang”, haar ver­won­der aan wa­ter­skil­paaie, en skaars rooi jel­lie­vis­se en pyl­ster­te het haar pad ge­kruis.
Dis ver­al die ver­ras­sings­e­le­ment in die see wat haar be­koor. “Ek het nog nooit uit die see ge­kom en sleg­ter ge­voel nie. Daar is die ruim­te, ’n ver­skei­den­heid see­le­we en na­tuur­lik, so­veel waar­oor jy nie be­heer het nie. Ek is mal oor die vry­heid. Jy s­wem in on­ge­loof­li­ke mooi ver­ras­sings vas, maar on­ge­luk­kig ook teen plas­tiek . . .”
Die s­wem op Ha­waii was die i­de­a­le plat­form om haar be­wus­ma­king s veld­tog vir die be­wa­ring van die oseaan mo­men­tum te gee. Vroe­ër van­jaar het sy op Mau­ri­ti­us in die see deel­ge­neem en praat­jies ge­hou. En ein­de Ju­lie was sy in Mo­sam­biek om haar bood­skap aan die jeug oor te dra.
Sy is pas­sie­vol oor die be­wa­ring van die oseaan. “Na­dat ek des­tyds as na­si­o­na­le swem­mer uit­ge­tree het, het ek doel­loos ge­voel. Ek het ’n goeie werk as fi­si­o­te­ra­peut en ’n won­der­li­ke vrien­de­kring, maar ek het by­na ’n i­den­ti­teits­kri­sis be­leef. Ek wou meer be­te­ken, deel wees van iets gro­ters as net my­self. Om­dat ek van kleins af lief is vir die na­tuur, het ek ge­weet ek wil op die om­ge­wing fo­kus. Ná my uit­tre­de het ek in In­dië ge­werk – die be­soe­de­ling in die stra­te en ri­vie­re was skok­kend. Ek dink die saad­jie is daar ge­plant. Ek put ook baie in­spi­ra­sie uit swem­mers soos Le­wis Pugh en Pen­ny Heyns.” (Sien bl. 64 en 26 on­der­skei­de­lik.)
Vol­gen­de jaar be­plan sy ’n groot swem­tog wat nog nooit voor­heen aan­ge­pak is nie. “Ek hoop my bood­skap sal weer só bloot­stel­ling kry. Die win­kel­groep S­par is ge­luk­kig as borg be­trok­ke. Ek pro­beer men­se met my sto­rie in­spi­reer en hul­le leer om meer mind­ful te wees in hul daag­li­ke keu­ses. Een min­der strooi­tjie. Een min­der plas­tiek­sak. Stu­dies wys teen 2050 sal daar meer plas­tiek as vis­se in die see wees. Ons kán dit ver­an­der.” Be­soek www.bre­at­he­con­ser­va­ti­on.org vir meer oor B­re­at­he, ’n or­ga­ni­sa­sie son­der wins­oog­merk.
‘Jy s­wem in die see in die mooi­ste ver­ras­sings vas . . . maar ook plas­tiek’ lang­af­stand­swem­mer Sa­rah Fer­gu­son