Op soek na Richardsbaai | LitNet
Johann Rossouw Seminare en essays 2016-12-12
My ouers is in Julie 1978 geskei en ons is terug na die destydse Transvaal, waar my ma begin werk het by 'n semi-staatsinstelling. Ondanks die enorme trauma van my ouers se egskeiding, het dit minstens twee positiewe gevolge vir my gehad – ek is nie so blootgestel aan patriargie in die huis soos baie seuns van my portuur nie en danksy gereelde vakansiebesoeke aan Richardsbaai tot met my pa se aftrede en verhuising op 60 na Namibië, was Richardsbaai naas Verwoerdburg steeds my tuisdorp.
Om 16:15 bereik ons Dundee, die laaste dorp voor die Bloedrivier-terrein. Met 'n skok verneem ek die GPS voorspel 'n reis van nog drie ure oor Nqutu, Babanango en Melmoth voor Eshowe. Ek weerhou die vooruitskatting van my vrou en bereken dat as ek teen my grein in 'n 130, 140km/h ry, ons dalk net-net die laaste ent in die donker op die enkelpaaie tussen plantasies en suikerrietlande sal vryspring. Twintig jaar later het ek in elk geval geen idee wat die toestand van die pad sal wees nie, wat nog 'n rede is om ten alle koste voor donker by Eshowe te probeer wees.
Ons vind die SASOL, maar dit blyk nóg wors, nóg wyn te verkoop. "Die vrou hierbinne sê ons sal wors by die BP kry," sê my vrou as sy terugkom. Ons vind die BP verder aan in die straat, en dit is toe so. Dankbaar vir die pak wors volg ons die GPS se aanwysings verder na die gastehuis.
Die verkeer op die pad is steeds baie meer as wat ek ooit kan onthou dit was. Dalk oor dit 'n Vrydagmiddag is? wonder ons. Met moeite vind ons die Boardwalk waarvan Eben gepraat het. Ons ry oor 'n brug van hout en staal wat ek nie van voorheen kan onthou nie. Anderkant die brug op linkerhand is 'n aantal groot, luukse huise in 'n nuwerige kompleks op die oewer gebou. Anderkant hierdie kompleks vind ons oplaas die Boardwalk, verder aan die hawegebied self, volgens my geheue altesaam 28 kilometer lank en destyds die grootste in- en uitvoerhawe in die suidelike halfrond.
Ons eet heerlik aan die vis, deel 'n ekstra glas wyn. Oorkant ons kom sit drie wit mans in oorpakke, twee dalk laat vyftigs, een miskien vroeë dertigs. Al drie vroetel met hulle selfone terwyl hulle vir hulle kos wag. Nuuskierig google ek die naam van die firma op hulle oorpakke en stel vas dis 'n multi-nasionale maatskappy wat masjinerie aan die nywerheid verskaf. Die drie werkers lyk vir my vaagweg Brits.
Ons kom tot stilstand by 'n rooi verkeerslig, 'n kruising wat bekend lyk. Ek eien dit as die kruising waar die munisipale kantore was, maar waar die onopgesmukte modernistiese gebou met sy ligte sierstene eens gestaan het, is nou 'n klein winkelsentrum met Pick 'n Pay as die ankerhuurder. "It was the nearest thing to hip in this shithole/ Now it's gone," sing Mike Scott van The Waterboys in my geheue.
Eben beduie waar ons voor die dubbelmotorhuis moet parkeer. Ons gesinne ontmoet mekaar. Sy vrou is klein gebou, hartlik. Dis minute voor ons seuns aan die speel raak. Met ons goed in die spaarkamer op die boonste vloer bied hulle ons iets te drinke op die dek by die swembad aan. Agter die swembad, anderkant die heining, is die bosse wat hulle van die Mzingazi skei.
Voor ons, laer af in die straat, is 'n brug oor die spruit. Hier het ek en Eben een middag na skool paddavissies uitgehaal, die tyd wat 'n storie oor 'n gaboenadder by die spruit die ronde gedoen het. My ma was beangs toe ek uiteindelik salig onbewus van dit alles by die huis opdaag. Toe het ons nog fiets gery skool toe. Die spruit, sien ek nou, is so dig begroei dat dit onsigbaar is. Waar is dan die bospaadjies waar ek en Eben fiets gery het? Was dit nie miskien verder aan, in Veld-en-Vlei nie?
Dan onthou ek van die geskenk wat die Richardsbaai Filosofieklub my gegee het. "Bokka, wil jy nie kyk wat dit is nie?" vra ek my vrou.
Lees nog van Rossouw se oorspronklike skryfwerk by johannrossouw.co.za
2016-12-13 at 10:53
Ah! So lekker saamgereis - Richardsbaai toe en na die 70's toe. Ook bietjie saamgehuil en getimmer aan my toekomsverwagtinge, verder of wyer as the end of the world.
2016-12-14 at 17:11
Meesleurend: al is die verlede 'n ander land, kan ons, veral soos ons ouer word, die versoeking nie weerstaan om daarheen te reis nie. Jy kan ook nie help om te wonder of die land uiteindelik vir almal wat kan, sal krimp tot die Wes-Kaap nie?
2016-12-14 at 18:20
Baie diep herinneringe wat hier vloei saam met jou verhaal. 1977 toe is my pa Johann se ma Rina se ouboet oorlede. Johann was vyf toe ons laas as kinders kon saamkuier voor ons Kaap toe is na pa se dood. Het nog kontak met tannie Rina, haar boet Martin en sus Martha. Ons neefs en niggies aan die gedeelte van die familie begin mekaar nou opspoor en kommunikeer soos 'n familie moet; dit laat my skatryk voel. Johann ek geniet jou skryftrant en gaan beslis navorsing doen na al jou skryfwerk en jou boeke aankoop. Liefde, nig Corrie.
Derick van Rensburg
2016-12-15 at 03:01
Ja, wonderlike dae, ek het die voorreg gehad om saam met jou pa te werk, sy bynaam was "Velle", weet tot vandag nie waar dit vandaan kom nie. Was in Richardsbaai van 1988 tot 2002.
2016-12-15 at 08:24
Hallo Johann ... My naam is Seun Joubert en ek is van Rbaai. Ek het in 1997 geïmmigreer Kanada toe. Ek het in 1980 Rbaai toe getrek vanaf die Rand af. Ek het jou pa geken ... ek ken jou heel moontlik maar ek kan nie 'n gesig onthou nie. Ek het lank vir die Baai se eerste rugbyspan gespeel ... ken die wêreld daar om die ou klubhuis. Ek wil net sê, ek was drie jaar terug in SA ,ek het toe so 'n trip gemaak soos jy ... terug na die Rand, daar na Carletonville se wêreld om soos jy terug te stap op die pad waar ons vandaan kom. Ek weet nie of mense weet waarvan jy praat as jy se jy huil as jy van die plekke sien nie, daar waar jy grootgeword het. ... jou eerste skooldae, eerste liefde ... al die goeie herinneringe en nie so goed nie. In my geval was die plek (myn-village) letterlik plat ... swembad was swart met vrot water, rugbyveld bestaan nie meer nie, die huis waar ek grootgeword se grasperke is weg, 'n massiewe wilgerboom wat my pa geplant het vanaf 'n stok so dik soos my duim was afgekap en brandhout van gemaak ...
Ja, soos jy het ek en my suster gehuil ... ek sien myself nie 'n emosionele mens nie, maar ek moes aftrek langs die pad want ek was letterlik siek. Soos ek nou hier sit en skryf kan ek nie glo hoe 'n emosionele skok dit was nie.
Ek is nou hier in Kanada en ek probeer om terug SA toe gaan meer gereeld, net om my ou vriende te gaan groet ... baie van hulle is al reeds weg. Die tyd stap aan.
2016-12-17 at 09:24
Tag Johann, jy het my nou heeltemal onverwags weer in Richardsbaai laat beland, waar oom Bill en ek in die diep uitgebaggerde nuwe hawe visgevang het, by Johan en Linda Meyer gaan kuier het, partytjies gehou het, maar waarvan ons in 1975 afskeid geneem het. Saam met die Universiteit van Zululand en Mtunzini, waar ons sewe jaar lank gewoon het. Hoekom voel dit nog steeds asof Zoeloeland toe 'n paradys was?
Dr JC van der Walt
2016-12-28 at 12:03
Ek het Johann Rossouw goed geken in my kapasiteit as Raadslid en later as die heel eerste onafhanklike burgemeester van Richardsbaai. Gelukkig het ek nie aan politiek deelgeneem nie en is vir 1981, 1982 en 1983 onbestrede as Burgemeester verkies.
Johan was 'n diep filosoof met 'n grenslose algemene kennis soos blyk uit sy herhaalde optredes op die TV program, Flink Dink. Hy het my vertel van sy groot armoede tydens sy jeug met swart koffie vir middagete. Hy het besluit om hard te studeer en hard te werk om armoede te ontsnap. Hy was absoluut eerlik in sy werk en was besonder netjies op sy tuin, huis en reeks Jaguar Motors wat altyd glinster blink was. Dr JC van der Walt, inwoner vir 46 jaar in Richardsbaai.
2016-12-30 at 14:43
Wat 'n belewenis, kom ek per a buis op die skrywes af. Woon sedert 1977 in Richardsbaai. Ken van die name en mense wat julle noem. Groot belangstelling in die dorp se geskiedenis en mense. Het in 2014 reünie gehou van al die oud-inwoners BAYSIDERS FB groep gestig ens. Sal graag met julle wil korrespondeer en meer skrywes, foto's en info kry. DV 2017 weer 'n geleentheid hou en Johan, dalk stem jy in om gasspreker te wees! Ander wil dalk saam kom kuier. Het ook by Raad gewerk en onthou vir Velle goed.
Alta de Wet
2017-01-13 at 10:10
Saam met julle gereis! Ken al die plekke so goed. Gebore in Empangeni, op Melmoth en Babanango gebly as kind. My ouma op Nkandla gebly. My pa op Eshowe skoolgegaan. Bly weer die afgelope vier jaar in Empangeni. Dink ook met heimwee terug aan hierdie wêreld met sy golwende suikerrietlande. Ek het wyd gereis die vakansie, maar as ek die suikerriet sien en die Zoeloe hoor, voel ek weer tuis! Ongelukkig nie meer die plek van jare terug nie😪