40 maniere waarop skrywers skop skep – retoriese middeleGrafika: pencil parker/Pixabay Ek kry dikwels navrae oor retoriese middele (op die trant van: “Tannie, wat noem ŉ mens dit as skrywers verkeerde goed met mekaar vergelyk?” en wat ek dan moet vertaal na “‘n uitspraak wat aanvanklik lyk of dit ‘n teenstrydigheid bevat, maar by nader beskouing tog versoenbaar is”), wat my gewoonlik in ŉ koue sweet laat uitslaan. Sien, ek is ŉ taalkundige van opleiding en ŉ taalpraktisyn van nering. Letterkunde het my nog altyd ore aangesit. Ek het waardering vir die kuns – baie – maar min vaardigheid om dit te ontsyfer. Linkerbreindilemmas. Om dié rede het ek nie aandag gegee in die lesings waarin retoriese middele bespreek is nie. Tot my skande en my spyt is ek dus deesdae net so in die donker as die jong navraers, en ek moet altyd naarstig begin rondsoek na hulp. Dit kom onder andere in die vorm van ŉ gratis bron wat in VivA Woordeboekportaal (toeganklik via ons slimfoontoepassing op Google Play en iStore) beskikbaar is, naamlik Literêre Terme en Teorieë (LTT hierna), waaruit ek die definisie hier bo verbatim aangehaal het. Die bron het aanvanklik in 1992 onder die redaksie van die befaamde prof TT Cloete by HAUM-Literêr verskyn, maar dit is intussen deur die kopiereghouer, Maskew-Miller Longman, gedigitaliseer, en dit word deesdae voortdurend bygewerk. Die teks van die 2007-uitgawe van Van Gorp et al. se Lexicon van literaire termen is ook bygevoeg met die goedgunstige toestemming van die outeurs, wat dit ŉ formidabele en uiters bruikbare teks maak. Die enigste “probleem” is dat die soekfunksie so opgestel is dat ŉ mens eintlik reeds moet weet waarna jy soek as jy by die bron aankom. Gebruikers spoor naamlik die definisies net met trefwoorde op, en die trefwoorde is die antwoord waarna ons jong navraer hier bo gesoek het. “Skrywers wat verkeerde goed met mekaar vergelyk” gaan nie bevredigende resultate oplewer nie. Die lys hier onder is ŉ poging om dit vir ons navraer en sy genote makliker te maak om by antwoorde uit te kom. Dit is nie ŉ poging om inligting oor retoriese middele op te som nie, dis ŉ poging om die inligting in die bronne in Woordeboekportaal meer toeganklik te maak. Dit is dus uiters noodsaaklik dat hierdie inligting saam met die definisies in Literêre Terme en Teorieë en ander betroubare naslaanbronne soos die WAT gebruik moet word en nie as ŉ gesaghebbende bron op sy eie beskou moet word nie. Kom ons begin darem net eers, soos dit goeie navorsing betaam, by wat ons onder retoriese middele verstaan: Retoriek, sê LTT is die teorie van versorgde en oortuigende taalgebruik. Die woord is afgelei van die Griekse woord rètor vir spreker, en die studieveld handel oor die tegnieke tot ‘n spreker/outeur se beskikking waarmee die boodskap van ŉ teks so doeltreffend moontlik aan ŉ hoorder/leser oorgedra word. Een van dié tegnieke is retoriese middele. Dit sluit in: Mag dié kullysie my in staat stel om my jong navraers in die toekoms met meer selfvertroue te help! VivA-groete Sophia