NG gemeente Philippolis - Wikipedia
Die NG kerk aan die bopunt van Voortrekkerstraat, Philippolis. Die gebou en perseel is op 18 Julie 1969 as 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar. 'n Suil ter nagedagtenis aan ds. Colin Fraser jr. staan voor die ingang van die kerk waarin hy 44 jaar die Woord bedien het. Dr. Tobie Muller, Philippolis se derde predikant, wat in 1918 ná net twee jaar in die gemeente tydens die Griepepidemie beswyk het, se suil is een van die vier kleineres. Die ander drie is vir di. C.J. van Niekerk, D.N.J. du Toit en Gideon Engelbrecht. Die gebou is omstreeks 1871 ontwerp deur Richard Wocke.
Die NG gemeente Philippolis is die negende oudste gemeente in die Nederduitse Gereformeerde Kerk se Vrystaatse Sinode.
2 Ds.C.M. Fraser (1863–1907)
2.1 Ds. Fraser as Vrystaatse kerkleier
2.2 Optrede teen maatskaplike euwels
2.3 Ywer vir die sending
2.4 Ds. Fraser se skuld
2.5 Die leraar se rytuig
2.7 Reis na Skotland
2.8 Nog geldprobleme
2.9 Deeltydse diens in Kaapstad
2.10 Nog 'n besoek aan Skotland
2.11 Gesondheidsbesoek aan Duitsland
2.12 Tweede Vryheidsoorlog
2.13 Heropbou na dié oorlog
2.14 Emily Hobhouse se bydra
2.15 Die gemeente herstel
2.16 Die nuwe orrel
2.17 Ds. Fraser se aftrede
2.18 Ds. en mev. Fraser se laaste jare
3 Ds. S.J. Perold (1907–1916)
4 Ds. T.B. Muller (1916–1918)
4.1 Dr. Muller se dood
5 Ds. P.S.Z. Coetzee (1920–1925)
5.4 Ná Philippolis
Konsulent[wysig | wysig bron]
Ds. Andries Adriaan Louw van die NG gemeente Fauresmith, onder wie Philippolis voor die gemeente se stigting in Oktober 1862 geval het, was die baanbreker wat die fondamente van die jong gemeente goed en heg gelê het. Die eerste skrede van Philippolis as nuwe gemeente was wankelend en weifelend. Daar was ná al die jare van ongeordende kerklike bestaan 'n gebrek aan gemeentelike tradisie en samehorigheid waarop gebou kon word. Ná die afstigting in Oktober 1862 van dié negende kerk in die Vrystaat, het ds. Louw die eerste konsulent van die nuwe gemeente geword. Dit was dus 'n uitgestrekte gebied wat hy moes bearbei, maar hy het al die gawes besit om in hierdie wye arbeidsveld geestelike baanbrekerswerk te verrig. Hy het 'n kragtige persoonlikheid en 'n diepe menslikheid gehad. In sy omgang was hy baie minlik, waartoe sy geestige en gevatte opmerkings bygedra het. Sy preekstyl was besonders, boeiend: Sy preke was enig in hul soort en het op die gemoed van elke toehoorder 'n onuitwisbare indruk gelaat, volgens J.A. Bosch in Philippolis se Eeufeesgedenkboek.
As konsulent van Philippolis was hy vir dié gemeente in sy vormingsjare 'n besonderse krag en 'n bron van raad. Onder sy bekwame leiding is die jong gemeente se huishoudelike sake soos die beroep van 'n eerste leraar, die verkryging van 'n kerkgebou en pastorie, die kiesing van 'n eerste kerkraad ensovoorts in orde gebring. Ds. Louw het sonder uitsondering die kerkraadsvergaderings kom lei en op die daaropvolgende Sondag die sakramente bedien. Ná die aankoms van ds. Colin Fraser jr., het ds. Louw nog as raadgewer en getroue helper tot in 1867 gedien toe hy 'n beroep na die NG gemeente Murraysburg aanneem. Ná 'n vrugbare bediening van 44 jaar is hy op 24 Junie 1908 oorlede.
Ds.C.M. Fraser (1863–1907)[wysig | wysig bron]
Ds. Colin McKenzie Fraser as jong predikant op Philippolis.
Hoewel die NG gemeentes van die Vrystaat noord van Bloemfontein meer lidmate gehad het danksy 'n digter bevolking as dié suid van die Vrystaatse hoofstad, sou Philippolis as een van die suidelike gemeentes, onder die bekwame leiding van ds. C.M. Fraser, spoedig een van die toonaangewende gemeentes van die Oranje-Vrystaat word. As leraar het hy sy geestelike werk in Philippolis begin en dit tot sy emeritaat in 1907 voortgesit. Omdat Philippolis die enigste gemeente was waarin hy gearbei het, was daar by hom dus geen sprake van 'n eerste en laaste gemeente nie, maar slegs van die enigste gemeente. Sy 44 bedieningsjare het hom in staat gestel om op 'n besonderse wyse met die sake van die Vrystaatse Sinode bekend te word. Dit is dus geen wonder nie dat hy vyf maal tot moderator gekies is, vier maal tot assessor en dat die leraars van die Oranje-Vrystaat tot hom "als hun vader" opgesien het. In die Sinode het hy sy stempel onuitwisbaar afgedruk. Hy was 'n leraar enig in sy soort en voorwaar 'n sieraad vir die kerk, volgens J.A. Bosch. Hy het 18 beroepe ontvang, waarvan agt uit die Kaapkolonie gerig was, waarvan vier deur die Groote Kerk, maar hy het steeds besef dat hy in die Oranje-Vrystaat 'n taak te verrig gehad het. In die Sinodale sittings het hy deur sy welsprekendheid en logiese beredenering van sake roem verwerf, en dit het daartoe gelei dat hy een van die belangrike boumeesters van die vroeë Vrystaatse Kerk geword het.
Nadat die Vrystaatse Kerk in 1864 'n selfstandige Sinode gevorm het, het hy gedurende die eerste Sinodesitting belangrike werk gekry: "Met Di. A.A. Louw, G. van de Wall en den Staatsbeampte, den heer Niele Marais diende hij als commissielid om een concept wet voor de Ned. Geref. Kerk van den Oranje-Vrijstaat op te trekken." In hierdie kommissie het hy besonderse vernuf getoon, sodat in die toekoms op groot skaal van sy dienste gebruik gemaak sou word. Herhaaldelik het hy die Vrystaatse Kerk op belangrike byeenkomste verteenwoordig. In 1869 het hy die groete van die Vrystaatse Kerk aan die Nederduits Gereformeerde Kerk in die Transvaal gebring en in 1873 aan die Moederkerk in Kaapstad. 'n Paar jaar later het hy ook die Vrystaatse Sinode verteenwoordig in "de eerste Pan-Presbyteriaansche Concilie" in Edinburg, Skotland.
In 1871, toe hy 34 jaar oud was en hy slegs agt jaar as leraar in die Oranje-Vrystaat werksaam was, is hy tot moderator van die Vrystaatse Sinode gekies. Drie jaar later is hy herkies. Van besonderse belang vir die Vrystaatse Sinode en kerk in die algemeen was die openingsredes wat hy as moderator gelewer het. In 1877, toe hy as moderator aftree, het hy 'n treffende rede gevoer. Hy het die moeilikhede van die kerk geskilder en daarop gewys dat lidmate meer belangstelling in hul kerk behoort te toon. Hy wou alle lidmate kerkbewus hê. "Wij moeten ons niet alleen verblijden als het in onze gemeente welgaat, maar ook over het goede in andere gemeenten." Hy het vervolgens ernstig gewaarsku teen die groot rol wat bygeloof onder die Christene speel en weer eens op die toename van die Rooms-Katolieke geloof gewys. In dieselfde lig sien hy ook "de Hooge Kerk van Engeland", wat hy "de eenige ware draagster voor zondaren" genoem het. Voorts waarsku die uittredende moderator teen die oprigting van Roomse skole oral in die land en wys daarop dat die geskiedenis van die Protestantisme dit nie kan goedkeur nie, want baie Suid-Afrikaners "zijn afstammelingen van de vrome Hugenoten, die hunne godsdiensvrijheid met hun goed en bloed hebben gekocht". Ten slotte het hy daarop gewys dat daar 'n dure plig op elke NG gemeente rus om hierdie gevare die hoof te bied.
Die herstelde preekstoel soos dit vandag lyk.
Hoewel die Volksraad alreeds in 1890 wetgewing teen loterye in die Vrystaat aangeneem het, het dit gedurende die negentigerjare in Transvaal so erg toegeneem dat ds. Fraser die saak in die Sinodesitting van 1897 aanhangig gemaak en meegedeel het dat die Sinode met droefheid verneem het "uit de verslagen over den staat van den Godsdienst, dat zoo vele leden onzer Kerk deel nemen aan de z.g. 'sweepstakes' te Johannesburg". Met die meeste nadruk waarsku hy teen dobbelary van enige aard "waardoor zoo vele zonden veroorzaakt worden". In Junie 1898 het die Volksraad aanvullende wetgewing teen dobbelary aangeneem wat daartoe gelei het dat Wet No. 17 van 1890 insake dobbelary strenger toegepas sou word.
In 1877 het hy en sy gesin na Skotland vertrek waar hy die Vrystaatse Kerk op die Pan-Presbiteriaanse konsilie moes gaan verteenwoordig. Hulle het met die Dunrobin Castle gereis. Op dieselfde skip was ook die deputasie van die Suid-Afrikaanse Republiek, pres. Paul Kruger, A.J.P. Jorissen en Eduard Bok, wat by die Britse regering moes gaan protesteer teen die proklamasie van Theophilus Shepstone waardeur 'n einde aan die onafhanklikheid van Transvaal gemaak is. Dit was op dié skip waar die jongeheer M.T. Steyn, wat vir verdere studie in die regswese na Europa vertrek het, kennis gemaak het met die 12-jarige dogter van die leraar, Tibbie, wat later sy eggenote geword het en as sy presidentsvrou soveel lief en leed met hom sou deel.
Philippolis se pastoriedogter Tibbie Fraser, wat mev. pres. M.T. Steyn geword het.
In 1882 het ds. en mev. Fraser vir drie maande na Kaapstad vertrek om daar waar te neem terwyl ds. A.D. Lückhoff met vakansie na Europa vertrek het. Ds. Fraser het meegedeel dat hy met graagte 'n tydjie in dié gemeente sou wil werk "die hem tot 4-maal toe beroepen had, maar welk beroep bij ter wille zijner gemeente en der Kerk van den Vrijstaat nooit had kunnen aannemen". Die versoek is toegestaan en in September 1882 het De Fakkel (orgaan van die Vrystaatse Kerk) die volgende beriggie oor Philippolis geplaas wat die gehegtheid aan hul leraar bewys: "Philippolis: Met verlangen ziet deze gemeente de terugkomst van haren herder en leeraar tegemoet."
Die gemeente is in hierdie haglike omstandighede bowendien herderloos gelaat. Ds. Fraser en sy dogter Emmeline is saam met 'n aantal ander republikeine deur die Britse mi1itre owerheid vanaf Philippolis weggeneem. Hy het te voet in Bloemfontein aangekom "en is na die tronk geneem. Emmeline, toe 'n meisie van 21, is in 'n koletrok vervoer. Toe sy op die Bloemfonteinse stasie aankom, moes sy in die brandend hete son drie myl te voet loop na die vrouekamp buitekant die dorp, en self haar bagasie dra, met gewapende soldate agter haar. Een van die soldate het hom ontferm en haar gehelp." Mnr. J.G. Fraser, die broer van ds. Fraser, het van die onsimpatieke behandeling gehoor en gesorg dat laasgenoemde om gesondheidsredes losgelaat word, maar hy moes vir £500 as borg teken vir ds. Fraser. Emmeline is ook uit die kamp gehaal en op dieselfde dag is hulle na die huis geneem waar mev. pres. Steyn op bevel van die Britse regering bedags en snags deur die soldate bewaak is. Ds. Fraser was gekrenk oor die behandeling wat hy van die soldate ontvang het, "maar sy waardigheid was ongeskonde".
Aan die einde van 1900 het lord Kitchener, wat lord Roberts as hoofbevelhebber van die Imperiale troepe in Suid-Afrika opgevolg het, met sy verwoestingskampanje begin. Hy het op groot skaal getrag om die hardnekkige Boere tot onderwerping te dwing deur hul plase te vernietig en hul huisgesinne na konsentrasiekampe te vervoer. Die Philippolis-krygsgevangenes is na die kampe te Norvalspont, Springfontein, Bethulie, Bloemfontein, Kimberley, Heilbron en na die Oranjerivier-kamp, wat tussen Philippolis en Jacobsdal aan die Oranjerivier geleë was, vervoer. Die meeste Philippolis-krygsgevangenes was egter in die eersgenoemde drie kampe. Die grootste aantal was in die Bethulie-kamp, waar 89 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede is. Daar is 21 volwassenes in dié kamp oorlede. In Norvalspont is 41 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede. In die kamp is 10 volwassenes oorlede. In die Springfontein-kamp is 30 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar en sewe volwassenes oorlede. Die totale aantal Philippolis-kinders onder tien jaar wat in al die konsentrasiekampe oorlede is, is 160. Dertig kinders tussen 11 en 20 jaar en 42 volwassenes is in al die kampe oorlede. Die totale aantal oorledenes uit Philippolis, is 232.
Uit 'n brief wat 'n sekere mev. P.J. Botha aan 'n suster in Kaapstad geskryf het, blyk dit duidelik hoe die kamplewe was. In haar brief vertel sy dat 31 gesinne uit Philippolis in die konsentrasiekamp is, te midde van die haglikste omstandighede. Sy en haar vyf kinders is in 'n kloktent, wat totaal ondoeltreffend is, ingeprop: dit is nie net baie warm en bedompig nie, maar wanneer dit reën, stroom die water van alle kante in om alles en almal in 'n ommesientjie te benat. Voorts deel sy mee dat hulle water by 'n waterkar moet kry en dat hulle self vir vuurmaakhout moet sorg. Hulle is verbied om na die dorp te gaan en in die kamp kon hulle ook nie besoek word nie. Hulle kos word gerantsoeneer en geen eetgoed kon van goedgesinde persone ontvang word nie. Sy voel trots om saam met haar volksgenote te ly en sal in hierdie tye van beproewing die geloof behou. Haar seun is reeds as 'n krygsgevangene na Ceylon gestuur en van haar eggenoot het sy maande gelede iets verneem. Al hul aardse besittings is deur die kakies vernietig en as enigste troos besef sy dat die mens nakend die wêreld binnegekom het en weer so sal heengaan.
Emily Hobhouse se bydra[wysig | wysig bron]
Die huwelik van die Fraser-egpaar se dogter Emeline en Johnnie Steytler van Philippolis in Augustus 1906 in die woonhuis Onze Rust. Agter: Evert Fichardt, Hannah Steyn, Harry Fraser en sy vrou, Edith, en 'n man wat doodgeverf is omdat hy 'n verraaier in die Tweede Vryheidsoorlog was. Tweede ry: Mev. Kamfraath, mnr. Kamfraath, Tibbie Steyn, Gordon Fraser, Johnnie Steytler en Emeline, Gladys Steyn, Cornelius du Preez, Koekie Blignaut, Colin Fraser jr. Derde ry: Mev. Nettie Fraser, oudpres. M.T. Steyn, mev. Isabella Fraser (eggenote van ds. Fraser), ds. Colin Fraser, Hannie Blignaut en haar man. Voorste ry: Mauritz Steytler, Tibbie jr., Lincoln Fraser, Emmie Steyn, Colin Steyn.
Ds. S.J. Perold (1907–1916)[wysig | wysig bron]
Nadat ds. Colin Fraser jr. die tuig neergelê het, was die gemeente baie gelukkig om gou weer 'n leraar te kry. Op 5 Julie 1907, onder die voorsitterskap van die konsulent, ds. C.H. Jooste van Trompsburg. is ds. S.J. Perold van Jacobsdal teen 'n salaris van £525 per jaar beroep. Pas twee maande later staan hy in sy nuwe gemeente nadat hy vantevore Dutoitspan, Franschhoek, Murraysburg en Jacobsdal gedien het.
Vanuit die staanspoor het ds. Perold in sy geestelike bearbeiding op Philippolis getoon watter hoë eise hy aan sy kerkraad gestel het. In sy eerste kerkraadsvergadering het hy gemeld dat hy daarvan bewus was dat 'n "broederband hem en al de leden onderling aan elkeen verbinden". Hy het dus op 'n volkome vertroue tussen hom en sy kerkraad staatgemaak. Hieraan moet die sen op sy werk toegeskryf word. Hy het ook 'n beroep op elke kerkraadslid gedoen om in vergaderings openhartig te wees en mekaar se siens-wyses te respekteer. Die kerklike amp van die ouderling en die diaken het hy bo alles gestel. Dit moes hul onverdeelde aandag en beste kragte geniet, want die werk van die Heer was vir hom hoog verhewe en moes nie afgeskeep word nie.
Om die gemeente in 'n groter mate geestelik te verryk, het die kerkraad op sy aandrang besluit om elke Saterdagaand "een weeklikschen dienst — Bijbellezing met gebeden" in te voer. "Hierdie pragtige besluit het onder die seënende hand van die Allerhoogste seer sekerlik sy vrugte afgewerp, want dit was by byeenkomste soos hierdie waar die voorbidding uitsluitlik aan die uitbreiding van Gods koninkryk gewy was," skryf J.A. Bosch. ."  'n Belangrike mylpaal in die bediening van ds. Perold was die bepaling in verband met die kerkraadslede se ampsdrag. Daar is besluit dat hul in die vervolg nie net behoorlik in swart geklee moes wees nie, maar ook "hooge hoeden zullen dragen. Niemand zal anders gekleed in de consistorie mogen verschijnen."
Dit was ook in hierdie tyd dat die vervoer van die leraar, wanneer hy huisbesoek gedoen het, talle interessante besprekings uitgelok het. Omdat die aanhou van die leraar se karperde met hoë onkoste gepaard gegaan het en die kerkkas dit in dié tyd allermins kon bekostig, het ds. Perold aangebied dat die kar en perde verkoop word. Wanneer hy huisbesoek doen, sou gemeentelede hom van plaas tot plaas vervoer. Die Kerkraad was nie met hierdie grootmoedige besluit van die leraar gediend nie. Hulle het besef dat sy arbeid in die gemeente met groter opoffering en moeite gepaard sou gaan. Op grond hiervan is besluit om tot die koop van "eene motorcar" oor te gaan waarvan die voorsitter self die brandstof moes voorsien. Omdat die finansiële sake van die gemeente op dié stadium glad nie na wens was nie, het ds. Perold gevra dat die saak vir 'n onbepaalde tyd uitgestel word. In die tussentyd het hy nog van sy ou kerkkar en perde gebruik gemaak tot die kerkraad aan die einde van 1913 in staat was om vir hom 'n splinternuwe "Fordmotor" aan te koop. Hoe die vervoerkoste van die leraar in toekomstige jare gestyg of gedaal het, het die geskiedenis nie opgeklaar nie. As 'n eerste paaiement op die nuwe motorkar van die leraar kon dadelik £105 afbetaal word. Dit was die bedrag wat vir die ou kar en perde ontvang is.
Ds. T.B. Muller (1916–1918)[wysig | wysig bron]
Dr. Tobie Muller. Hy het die gemeente net van 1916 tot 1918 bedien toe hy 'n slagoffer van die griepepidemie word.
Philippolis se kerkraad het nou 'n beroep uitgebring op die inspirerende studenteleier en gedugte taalstryder ds. Tobie Muller, hulpprediker van die NG gemeente Stellenbosch, waar hy verantwoordelik was vir die bearbeiding van die studente. Onder invloed van professore en studente kies hy aanvanklik die professoraat in die filosofie wat hom op Stellenbosch aangebied is, maar ná 'n feile innerlike stryd neem hy die beroep na Philippolis aan. Dr. Muller, sy vrou, hul seuntjie, Christof, en dr. Muller se moeder (sy vader is dr. Muller Muller se verjaardag in 1915 oorlede), het in Oktober 1916 na Philippolis vertrek waar hy op 14 Oktober 1916 deur ds. J.D. Kestell as leraar bevestig is. Op kerklike en politieke gebied was dit 'n moeilike tyd in die Vrystaat se geskiedenis. Dit was die gevolg van die Rebellie, wat in talle gemeentes aanleiding gegee het tot 'n dreigende skeuring. Philippolis was geen uitsondering nie.
Toe dr. Muller hier aankom, was die gemeente reeds verdeeld en die spanning tussen die twee partye was hoog. Dit was dus by uitstek 'n geleentheid waarop 'n kerklike leier op die proef gestel sou word. Baie gemeentelede het gedink dat sy oortuigings te sterk was om versoenend op te tree en dat hy dus nie in staat sou wees om die eenheid in die gemeente te herstel nie. J.A. Bosch skryf egter: "Hierdie menings het hy gou die nek ingeslaan deur te bewys dat kragtige oortuigings op enige gebied nie 'n hindernis nie, maar juis 'n hulpmiddel is vir die beoefening van die liefde wat bind."
Al sy boodskappe, soos sy intreepreek wat gelewer is na aanleiding van 1 Korintiërs 13:13 ("En nou bly geloof, hoop, liefde — hierdie drie; maar die grootste hiervan is die liefde") het van hierdie verdraagsaamheid en kalmerende liefde getuig. Hy het daarin geslaag om broederlike liefde en samewerking tot stand te bring en sy gemeentelede die kostelike les geleer dat die Christelike liefde nogtans beoefen kan word, ook daar waar mense op politieke gebied ver van mekaar staan. Aanvanklik het sommige lidmate gedink hulle sou moeite hê om hierdie geleerde man, 'n professor in die filosofie te verstaan, maar hy het hulle aangenaam verras. J.A. Bosch skryf: "Sy nederigheid, ongekunstelde natuurlikheid en warme menseliefde het almal na hom gelok. Al sy preke het diep en dringend tot elke siel gespreek en as 'n hoofdoel het hy die opbouing van die geestelike lewe van sy gemeente voorop gestel".
In kerkraadsvergaderings het hy deur beskeidenheid en lewenswysheid die korrekte leiding gegee. Met die ingebore adel van sy siel het hy nie vanweë sy posisie as voorsitter en leraar oorheers nie, maar altyd die nodige respek aan die oordeel van diakens en ouderlinge betoon wat ouer as hy was. Dit was hier dat die gees van broederliefde in dié moeilike tyd op Philippolis ontstaan en gegroei en mettertyd deur die gemeente gewerk het. By die katkisasie, huisbesoek en in al sy werksaamhede as predikant, was hy altyd die deeglike, vriendelike en vertroostende herder en leraar wat niemand weens sy jeugdigheid kon verag nie.
Ook in sy nuwe werkkring was hy nog altyd die kampvegter by uitnemendheid in die taalstryd en het hy byvoorbeeld dadelik Afrikaans by die kerkdienste ingevoer. Volgens dr. P.J. Nienaber was dit vir dr. Muller 'n groot vreugde om sy eie taal van die kansel te kon gebruik in plaas van "amper-Nederlands". Afrikaans is waarskynlik die eerste deur hom gebruik by 'n huweliksplegtigheid in die NG Kerk by geleentheid van die huweliksbevestiging van Gordon Tomlinson toe die predikant en bruidegom gou voor die huweliksbevestiging die huweliksformulier in Afrikaans vertaal het.
Hoewel hy tydens sy bediening nie veel tyd gehad het om aan letterkundige werk te wy nie, het hy tog as lid van die kollege van vertalers van die Bybel in Afrikaans die proefvertaling van Hosea 3 tot 8 voltooi nadat hy benoem is as lid van die eerste kommissie wat aangestel is vir dié taak. Daarbenewens het hy hom aan 'n studie van die sektebewegings in Suid-Afrika gewy.
Behalwe die gewone kerklike byeenkomste soos die erediens, Sondagskool, biduur en ander godsdienstige vergaderings, het die Christelike Jongeliedevereniging hom na aan die hart gelê. Omdat hy graag met jong mense omgang gemaak het, het hierdie vereniging hom die geleentheid daartoe gebied. Dit was dus geen wonder nie dat die jong mense so aan hom geheg geraak het dat hulle gereeld een aand per week aan die pastorie deurgebring het. Hierdie ongekende belangstelling in die jeug het daartoe gelei dat sy invloed oor die hele Vrystaat uitgebrei het. Hy het as 'n Christelike en kulturele jeugleier bekendheid verwerf en 'n leidende aandeel geneem. Hy was 'n gewilde spreker en het die kuns om erns met luim af te wissel op 'n meesterlike wyse beoefen.
Dr. Muller se dood[wysig | wysig bron]
Die portret oor dr. Muller wat voorin die boek oor sy lewe, Tobie Muller – 'n inspirasie vir Jong Suid-Afrika, verskyn.
Sy skielike heengaan in die fleur van sy lewe en ná slegs twee bedieningsjare op Philippolis word as 'n gevoelige verlies vir Kerk en Volk beskou, aldus J.A. Bosch. "Soos 'n meteoor het hy aan die volkshemel verskyn, maar helaas! in die tyd toe sy leiding vir 'n verbrokkelende volk so nodig was, is hy plotseling vir Hoër diens opgeroep." As een van die baie slagoffers van die Spaanse griep is hy ná 'n siekbed van 11 dae op Philippolis oorlede. Tot kort voor sy oorlye was hy en sy gade intensief besig om krankes te besoek en orals in die dorp en distrik aan wit en swart hulp te verleen totdat hy op 13 Oktober 1918, nadat hy sy laaste erediens gelei het, die eerste simptome van die griep begin toon het. Hoewel hy reeds daardie Sondagmiddag koorsig en uitgeput gevoel het, het hy nogtans die landdros van Philippolis na 'n plaas, waar 'n hele gesin aan die griep siek gelê het, vergesel. Maandag het hy gaan lê om nie weer op te staan nie. J.A. Bosch skryf: "Op 25 Oktober was sy worsteling oor en het sy gees teruggekeer tot God om daar die salige rus van ongestoorde en volmaakte aanbidding te geniet."
Die volgende dag het die eenvoudige begrafnisplegtigheid op Philippolis plaasgevind. Alles, selfs die eenvoudige plankkis deur gewillige hande aanmekaargetimmer, was so simbolies van sy lewe. 'n Klein groepie gemeentelede, slegs drie kerkraadslede en vier leraars kon die laaste eer aan hom bewys. Ds. A. Stockenström van die NG gemeente Bethulie het 'n diep roerende rede na aanleiding van Ps. 39:10 (Statebybel: "Ik ben verstomd, ik zal mijn mond niet opendoen, want Gij hebt het gedaan.") gelewer. En so is die silwerdraad van 'n veelbelowende lewe ná slegs 34 jaar afgesny. Ter nagedagtenis van die oorledene is 'n gedenksuil op 26 Oktober 1922 voor die kerkgebou op Philippolis onthul. Die geleentheid is onder meer bygewoon deur sy moeder, eggenote en twee kindertjies wat die toue van die doek om die suil ontknoop het en waardeur die monument, swyend in sy wit reinheid, 'n sinnebeeld van hul edel vader, onthul is. Die gemeente van Philippolis het mev. Muller en haar kinders nie vergeet nie, maar gereeld navraag gedoen of hul wat aardse middele betref, goed versorg is.
Ds. P.S.Z. Coetzee (1920–1925)[wysig | wysig bron]
Ds. P.S.Z. Coetzee, hier afgeneem baie jare nadat hy Philippolis verlaat het.
Nadat die gemeente lank en diep oor dr. Tobie Muller getreur het en verskeie leraars beroep is, het ds. Petrus Stefanus Zacharias Coetzee van Odendaalsrus die beroep aangeneem. Hy is op 25 Desember 1885 op die plaas Blaauwboschfontein in die distrik Boshof gebore. Hy was die tweede seun van 'n gesiene ouerpaar wat ook nog drie dogters gehad het. Terwyl hy op Boshof skoolgegaan en die Tweede Vryheidsoorlog in 1899 uitgebreek het, het hy as veertienjarige penkop by die Boshof-Boerekommando aangesluit. Sy onverskrokkenheid in gevegte het dadelik die oog gevang van genl. C. Badenhorst onder wie se bevel die Boshof-kommando gestaan het. Die generaal het aan hom die belangrike taak van spioen en rapportryer toevertrou. In hierdie hoedanigheid het hy telkemale vertroulike rapporte en boodskappe tussen genls. Badenhorst, Hertzog en De Wet oorgebring. Hierdie kennismaking met genls. Hertzog en De Wet het die grondslag vir 'n hegte vriendskapsband in naoorlogse tye gelê. Tot sy bittere spyt moes hy ook eindelik die wapen op 'n plaas net ten weste van Brandfort neer1ê. Die pynlikheid hiervan, soos hyself vertel het, is in Mei 1961 tot die laaste greintjie toe uitgewis, skryf J.A. Bosch, "toe dit sy heerlike voorreg was om die eerste president van die Republiek van Suid-Afrika. mnr. C.R. Swart, met sy verkiesing op sy plaas net ten ooste van Brandfort te gaan gelukwens".
Ná die vredesluiting in 1902 is hy na Franschhoek vir sy verdere skoolopleiding gestuur. Spoedig was sy skooljare agter die rug en is hy na die Victoria-kollege op Stellenbosch. Ongelukkig moes hy op hierdie tydstip sy studie weens 'n geldskaarste onderbreek en hy het toe op Winburg gaan skoolhou. Daar het hy wiskunde gedoseer en een van sy eerste leerlinge was Charles Robberts Swart, wat op dertienjarige leeftyd sy matriekeksamen geslaag het. Terwyl hy op Winburg onderwys gegee het, ontmoet hy 'n musiek-onderwyseres, mej. Ellen Bredell, met wie hy later in die eg verbind is. Op haar beurt het sy weer musiekonderrig aan 'n minlike dogter, Nellie de Klerk, 'n skoolmaat van C.R. Swart, gegee. Nellie het later die eggenote van mnr. Swart geword. Daar het dus, sedert vroeë tye, 'n hegte vriendskapsband tussen die gesinne Coetzee en Swart bestaan.
Terug op Stellenbosch het student Coetzee met hart en siel sy studie aangepak en sy admissie-eksamen cum laude afgelê. Intussen is diamante op die ou familieplaas ontdek en dit stel hom in staat om na Europa te vertrek waar hy verder aan die Vrye Universiteit van Amsterdam gaan studeer het. Daar was hy met sy doktorale studie in die teologie besig toe die Eerste Wêreldoorlog, ongelukkig 'n einde daaraan gemaak het en hy na Suid-Afrika moes terugkeer.
Ds. P.S.Z. Coetzee en sy eerste vrou, gebore Ellen Bredell. Ná haar dood in 1936 is hy met ds. D.P. Cillié, sy boesemvriend en leraar van die NG gemeente Johannesburg van 1920 tot '26 en '29 tot '33 (toe hy oorlede is in die amp), se weduwee getroud.
Hy is in 1915 gelegitimeer en sy eerste standplaas was Boshof waar hy een jaar as hulpprediker werksaam was. In 1916 het hy 'n beroep na Odendaalsrus aangeneem, waar die roepstem van die gemeente van Philippolis hom bereik het. Aan die begin van 1920 staan hy dus weer in 'n nuwe gemeente. Alhoewel die konsulent, ds. C. Jooste van Trompsburg, in die tussentyd, terwyl die gemeente vakant was, waardevolle geestelike diens verrig het, het ds. Coetzee dadelik na sy aankoms grondige ondersoek na die Sondagskool, katkisasie, Bybelstudieklasse, buitedienste en die onderwys ingestel. Hy het besef dat hierdie terreine die slagaar van sy geestelike bearbeiding was. Onder sy leiding het die kerkraad 'n drastiese besluit na aan-leiding van ontug geneem en pogings in werking gestel om dit uit die gemeentelike lewe te weer. So is byvoorbeeld besluit dat alle persone wat hul aan ontug skuldig maak. voortaan voor die volle Kerkraad sou verskyn. Die sielkundige uitwerking hiervan is deur die afname van ontugsake bewys. Deur sy toedoen is die baie moeilikhede betreffende Waterkloof uiteindelik vreedsaam opgelos.
Ná Philippolis[wysig | wysig bron]
Die Wanda Schweinsberg-tehuis vir bejaardes in Bloemfontein is ds. P.S.Z. Coetzee se skepping.
Ná vyf geseënde bedieningsjare op Philippolis het hy in 1925 'n beroep na Edenburg aangeneem. Hy het in Edenburg gestaan van Januarie 1925 tot Januarie 1934, toe hy 'n beroep na Braamfontein, Johannesburg, aangeneem het. Tydens sy verblyf aan die Rand het hy nader kennis gemaak met die besondere behoeftes van die Afrikaner-intrekkers in hierdie kosmopolitiese stad. In sy pastorie te Braamfontein is onder meer die idee van die Randse Armesorgraad gebore, 'n liggaam jare lank 'n geweldige groot rol gespeel het in die versorging na siel en liggaam van die behoeftige Afrikaners. Tydens sy verblyf daar was hy ook actuaris van die Transvaalse Sinode.
Sy eerste eggenote het hom in 1936 ontval. Dié gesiene herderspaar het een seun en vier dogters grootgemaak en ook verskeie aangenome kinders gehad wat hulle laat leer het en hul pastorie as 'n ouerlike woning aangeneem het. In 1937 is ds. Coetzee weer getroud met die weduwee van sy boesemvriend, ds. D.P. Cillié. In April 1945 is hy van Braamfontein na Edenburg teruggeroep waar hy gearbei het tot Julie 1949, toe hy na sy laaste gemeente, De Bloem, in die Vrystaatse hoofstad vertrek het. In die O.V.S. was hy by uitstek die eerbiedwaardige, geestelike leier van sy Kerk en volk. Hy het lank sitting in die Federale Raad van Kerke gehad en tydens die viering in 1958 van die vyftigjarige jubileum van dié liggaam was hy die voorsitter daarvan. Reeds in 1952 het hy assessor van die Vrystaatse Sinode geword en sedert 1956 beklee hy die belangrike moderatorsamp. Ds. Coetzee het, toe dit nodig was, soms tot vier dienste op 'n Sondag in Bloemfontein gehou. Hiervan was twee in sy eie gemeente en twee vir die gevangenes in die tronk. Die Wanda Schweinsberg-tehuis vir oues van dae in Bloemfontein is ook sy skepping. Hy het die tehuis op Edenburg begin en dit was so geslaagd dat wyle mnr. Schweinsberg van Fauresmith 'n groot skenking aan hom vir die inrigting gedoen het, op voorwaarde dat dit na Bloemfontein verskuif. Ds. Coetzee het C.R. Swart op 31 Mei 1961 in die Grootkerk te Pretoria as eerste staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika in te huldig.
Ds. C. van Niekerk was Philippolis se leraar van 1926 tot sy dood op 12 Junie 1947.
Ds. en mev. D.J. Redelinghuys, pastoriepaar 1948 tot 1961.
Ds. Phil Olivier was leraar van 1973 tot 1976, toe hy 'n betrekking by die Bybelgenootskap in Kaapstad aanvaar het.
(af) Die geskiedenis van die gemeente op Philippolis.org.za Geargiveer 29 Januarie 2014 op Wayback Machine. URL besoek op 2 Februarie 2014.