In die dertig jaar sedert hierdie roman vir die eerste keer verskyn het, het dit die gunstelingwerk van menige leser geword.
Marié Heese se karakters leef. Dit is die lotgevalle van mense waarmee die leser hom volkome kan vereenselwig. En waar daar raakpunt met die hoofmomente in die Suid-Afrikaanse geskiedenis aangesny word – die Tweede Vryheidsoorlog, die griepepidemie van 1918, die twee wêreldoorloë, die politieke stryd rondom ’48 – word dit met kundigheid en insig gedoen. Dit is selde dat ’n mens ’n roman opneem en weet: hier is ’n werk, lewenswaar en eg, groots van opset, maar tog onpretensieus, met ’n eenvoud wat dit ’n genotvolle leeservaring maak.
Sy steek ’n oomblik vas. Dan storm sy verwoed in die rigting van die kombuis en stamp die onderdeur oop dat hy klap teen die muur. Agter die witgeskropte kombuistafel staan Trui, besig om die glibberige vlees met haar sterk, besproete hande aan stukke te sny. Kraak! breek sy ’n boud los.
“Kind, maar jy laat ’n mens skrik! Dis maar net … ek maak maar net gestoofde hoender vir vanaand. Dominees Van Heerden kom hier eet.” Sy vryf senuweeagtig oor die gestyfde voorskoot wat haar lang rok beskerm. Nou lê daar twee smeersels bloed oor die skoon wit.
“Jou pa het gesê, slag die grootste hoenderhaan. Hansie was die grootste. Genade, kind, daar is mos kort-kort ’n broeis hoender op die erf. Maak vir jou ’n ander kuiken groot.”
Agter haar verdonker ’n skaduwee die streep wit sonlig wat by die oop deur inval. “Gertruida!” sê haar pa se diep stem. “Wat gaan hier aan? Hoekom huil die kind?”
’n Frons trek sy dik wenkbroue bymekaar. Hy steek sy hand uit. “Kom,” sê hy, en loop vooruit na sy studeerkamer toe. Maria loop blindelings agterna, terwyl sy probeer om die trane met haar verfrommelde kappie af te vee. Vader hou nie daarvan as kinders huil nie.
Hy gaan sit in die regop stinkhoutstoel wat oupa Johannes s’n was, en sy kom staan traag voor hom, voete bymekaar soos sy altyd moet maak as sy raas kry. Hy kyk haar ’n lang oomblik met sy grysblou oë aan, maar sy mond is nie kwaai nie.
nog altyd was dit ek wat Vader om verskoning moes vra vir lelik praat of vir lastig wees by huisgodsdiens nou vra hy verskoning van mý
Sy maak haar mond oop om te praat, maar daar sit nog steeds ’n klip in haar keel. “Goed, Vader,” is al wat sy kan sê. Sy knip haar oë vinnig om nie weer voor hom te huil nie.
Skielik is daar ’n klop. Die deur vlieg oop en daar staan dominees Van Heerden, breed in sy rybroek, bruin gebrand van die son.
“En hoe oud is jy nou, meisie? Wêreld, maar jy word groot!” Maria se stem wil nog nie maak soos sy wil hê nie. Sy steek haar hand in die lug op, vyf puntige vingers uitgestrek.
Met vrees en ontsetting staar sy na die hand wat oopgesprei op die wit deken lê. Haar hand het skielik groot geword, en krom, en vol bruin kolletjies op die agterkant … en die naels … is geel …
“Ek is vyf,” sê sy vir die vreemde vrou met die gestyfde wit kappie op haar kop. “Ek is vyf.” Sy herken nie haar stem nie.
“Dis my sjamaniese lewensuitkyk. Vir my begin die skeppingsproses soos die kook van consommé. Mens kook dit mos met al die onaansienlike dele wat die beste geur het.”
Lees die Versindaba-artikel om meer uit te vind oor Bekker en die wêreld waaroor sy skryf – “klein en bekend, maar magies en wyd”:
Die wêreld waaroor jy skryf is klein en bekend, maar magies en wyd – saamgesnoer die heelal wat in sterre lag en die klein messie wat ŉ roos uit die radys ontsluit. Blomme, kruie, groente en kwantumfisiese partytjiediere vertoon die digter se heerlike algemene kennis en organiese belangstelling in ŉ fisiese wêreld. Is jou kombuis ŉ laboratorium? Is daar planete in jou tuin?
En dan: “laat my omkom soos kom wees” sê die ek-spreker in ŉ vitale gedig wat die sirkelgang van lewe en dood besing. Word die skrynende en die pyn wat byvoorbeeld in die kinderonkologiesaal voorkom, of in Darfoer plaasvind, hierdeur besweer? Of is dit die sjamane se werk; hulle wat “ander se siektes eet”? Die gedig oor die San Ignacio ruïnes is aangrypend, soos ook die lelike hande in ŉ ander helende gedig. Emma, hoe het jy loflied en treurlied so knus in dieselfde kissie gepak?
Hierdie antwoord bring my terug na my verknogtheid aan ironie. Ons menslike liggaam is vol teenstrydighede: ons skei uit wat ons inneem en breek af wat ons opbou. Vir die liggaam om gesond te bly, moet al hierdie prosesse in wans bly. Dit is vir my belangrik om daardie soort balans in alles wat ek doen te probeer handhaaf. Ek soek die pole naby mekaar, want ek is nuuskierig om te sien watter soort stroom hulle gaan opwek. Ek wil hê hierdie ongemaklike dinge wat so teenaan mekaar ingepas is, moet ‘n stroom van gesprek ontketen. Dis waar die sjamaniese proses van transformasie begin: die gesprekke rondom die skrynende.