Die Britse primatoloog Jane Goodall. Foto deur Sumy Sadurni / AFP / Getty
'Hypersanity' is nie 'n algemene of aanvaarde term nie. Maar ek het dit ook nie opgemaak nie. Ek het die eerste keer op die konsep afgekom terwyl ek in psigiatrie opgelei is Die Politiek van ervaring en die voël van die paradys (1967) deur RD Laing. In hierdie boek het die Skotse psigiater 'waansin' aangebied as 'n ontdekkingsreis wat uitloop op 'n vrye staat van hoër bewussyn of hipersaniteit. Vir Laing kan die afdaling na waansin lei tot 'n afrekening, tot 'n ontwaking, tot 'deurbraak' eerder as 'afbreek'.
'N Paar maande later lees ek CG Jung se outobiografie, Herinneringe, Drome, Refleksie (1962), wat 'n aanskoulike saak verskaf het. In 1913, aan die vooraand van die Groot Oorlog, breek Jung sy beslissing af vriendskap met Sigmund Freud, en die volgende paar jaar in 'n onrustige gemoedstoestand deurgebring wat hom tot 'n 'konfrontasie met die onbewuste' gelei het.
Terwyl Europa homself uitmekaar skeur, het Jung eerstehandse ervaring opgedoen van psigotiese materiaal waarin hy 'die matriks van 'n mitopoë verbeelding gevind het wat van ons rasionele tyd verdwyn het'. soos Gilgamesh, Odysseus, Herakles, Orfeus en Aeneas voor hom, Jung reis diep onder in 'n onderwêreld waar hy met Salome, 'n aantreklike jong vrou, gesels, en met Philemon, 'n ou man met 'n wit baard, die vlerke van 'n visvanger en die horings van 'n bul . Alhoewel Salome en Philemon produkte van Jung se onbewuste was, het hulle hul eie lewens gehad en dinge gesê wat hy nie voorheen gedink het nie. In Philemon het Jung eindelik die vaderfiguur gevind wat sowel Freud as sy eie pa nie kon wees nie. Meer as dit, Philemon was 'n ghoeroe en het vooraf bepaal wat Jung later later sou word: die wyse ou man van Zürich. Terwyl die oorlog uitgebrand het, het Jung weer in die geestelikheid opgekom en beskou dat hy in sy waansin 'die' gevind het primo materia vir 'n leeftyd se werk '.
Die Laingiaanse konsep van hipersaniteit, hoewel modern, het ou wortels. Nadat hy gevra is om die mooiste van alle dinge te noem, het Diogenes the Cynic (412-323 BCE) geantwoord parrhesia, wat in Antieke Grieks iets beteken soos 'ongeïnhibeerde gedagte', 'vrye spraak' of 'volle uitdrukking'. Diogenes het vroeër in Athene rondgeloop in Athene met 'n brandende lamp. Wanneer nuuskieriges ophou om te vra wat hy doen, sou hy antwoord: 'Ek is net op soek na 'n mens' - en sodoende aangehou dat die mense van Athene nie hul volle menslike potensiaal uitleef of selfs baie bewus was daarvan nie.
Anadat hy uit sy geboorteland Sinope verban is omdat hy die muntstuk ontheilig het, emigreer Diogenes na Athene, neem die lewe van 'n bedelaar op, en maak dit sy missie om hierdie keer - metafories - die muntstuk van gewoonte en konvensie te verower, het hy volgehou, die valse geldeenheid van moraliteit. Hy het die behoefte aan konvensionele skuiling of enige ander soort 'lekkernye' minag en verkies om in 'n bad te gaan woon en uie te oorleef. Diogenes het tot die bevrediging van die Stoïese bewys dat geluk niks met die materiële omstandighede van 'n persoon te doen het nie, en dat mense baie te leer gehad het uit die bestudering van die eenvoud en kunsloosheid van honde, wat, anders as mense, nie gekompliseer het nie eenvoudige gawe van die gode.
Die term 'cynicus'is afkomstig van die Grieks kynikos, wat die byvoeglike naamwoord van Kyon of 'hond'. Nadat Diogenes een keer uitgedaag is omdat hy in die mark masturbeer het, betreur dit dat dit nie so maklik was om honger te verlig deur 'n leë maag te vryf nie. By 'n ander geleentheid waar hy vandaan kom, het hy gevra: 'Ek is 'n burger van die wêreld' (cosmopolites), 'n radikale eis destyds, en die eerste aangetekende gebruik van die term 'kosmopolities'. Toe hy die dood nader, het Diogenes gevra dat sy sterflike oorblyfsels buite die stadsmure gegooi moet word vir die wilde diere. Na sy dood in die stad Korinthe het die Korintiërs 'n pilaar opgerig wat deur 'n hond van Parian-marmer oorgesteek is.
Jung en Diogenes kom volgens die standaarde van hul dag net so kranksinnig voor. Maar albei mans het 'n diepte en skerpte visie gehad wat hulle tydgenote ontbreek, en wat hulle in staat gestel het om deur hul fasades van 'geestelikheid' te sien. Beide psigose en hipersaniteit plaas ons buite die samelewing, wat ons 'mal' laat lyk vir die hoofstroom. Albei state lok 'n bedompige mengsel van vrees en fassinasie. Maar hoewel geestesversteuring ontstellend en ongeskik is, is hipersanaliteit bevrydend en bemagtigend.
Na gelees Die Politiek van ervaring, die konsep van hipersaniteit sit vas in my gedagtes, nie die minste as iets waarna ek self kan streef nie. Maar as daar iets soos hipersaniteit is, is die implikasie dat blote gesonde verstand nie al is wat dit is nie, 'n toestand van sluimering en dofheid met 'n minder belangrike potensiaal selfs as waansin. Dit is volgens my die duidelikste in mense se dikwels suboptimale reaksies, beide verbaal en gedrag, op die wêreld rondom hulle. Soos Jung dit stel:
Die toestand van vervreemding, om aan die slaap te raak, om bewusteloos te wees, om buite u gedagtes te wees, is die toestand van die normale man.
Die samelewing waardeer sy normale man. Dit leer kinders om hulself te verloor en absurd te raak, en dus normaal te wees.
Normale mans het in die laaste 100,000,000 jaar miskien 50 van hul medemens doodgemaak.
Baie 'normale' mense ly daaraan dat hulle nie hipersane is nie: hulle het 'n beperkte wêreldbeskouing, verwarde prioriteite en word deur spanning, angs en selfbedrog gewikkel. As gevolg daarvan doen hulle soms gevaarlike dinge, en word hulle fanaties of fasciste of andersins vernietigende (of nie opbouende) mense. In teenstelling hiermee is hipersane mense kalm, vervat en opbouend. Dit is nie net dat die 'sane' irrasioneel is nie, maar dat hulle nie omvang en omvang het nie, asof hulle gegroei het tot die gevangenes van hul arbitrêre lewens, opgesluit in hul eie donker en eng subjektiwiteit. Nie in staat om van hulself afskeid te neem nie, hulle sien skaars om hulle heen, sien skaars skoonheid en moontlikheid, bedink selde die groter prentjie - en alles uiteindelik, uit vrees om hulself te verloor, om af te breek, mal te raak, een vorm te gebruik uiterste subjektiwiteit om teen 'n ander te verdedig, aangesien die lewe - raaiselagtige, magiese lewe - deur hul vingers gly.
Ons kan almal mal raak op 'n manier wat ons al is, minus die belofte. Maar wat as daar 'n ander weg na hipersaniteit was, in vergelyking met waansin, minder vreesaanjaend, minder gevaarlik en minder skadelik? Wat as daar 'n koninklike weg met soetgeurige blare is, sowel as 'n agterdeur? Per slot van rekening het Diogenes nie juis mal geword nie. Ook nie ander hipersane mense soos Sokrates en Confucius nie, hoewel die Boeddha in die begin wel gely het met wat vandag as depressie beskou kan word.
Is daar, naas Jung, moderne voorbeelde van hipersaniteit? Diegene wat uit die grot van skaduwees van Plato ontsnap het, was huiwerig om terug te kruip en hulself by die sake van mans te betrek, en die meeste hipersane mense, eerder as om die kollig na te gaan, verkies om in hul tuine weg te kruip. Maar 'n paar mense kom veral na vore met die verskil tussen mense soos Nelson Mandela en Temple Grandin. En die hipersane is nog steeds onder ons: van die Dalai Lama tot Jane Goodall is daar baie kandidate. Alhoewel dit lyk asof hulle in 'n eie wêreld leef, is dit net omdat hulle dieper ondersoek ingestel het na die manier waarop dinge is, as die 'sane' mense rondom hulle.
Neel Burton is 'n psigiater en filosoof. Hy is 'n genoot van die Green Templeton College aan die Universiteit van Oxford en sy mees onlangse boek is Hipersanity: Thinking Beyond Thinking (2019).
Jy is hier: Tuis > Persoonlike > Geluk en Sukses > Prestasie > Die hipersane is onder ons, as ons net bereid is om te kyk