Met: Jana Cilliers, Antoinette Kellermann, Floyed de Vaal
HB Thom Teater, Stellenbosch
4 tot 7 November.
1975 l� iewers tussen memory and desire en ignorance is bliss. Saartjie Botha en Marthinus Basson (twee-derdes van Rys, Vleis en Aartappels) se nuwe produksie, wat wel al n draai by Aardklop gemaak het, vra wat Afrikaanse mense onthou van n betreklik onbelangrike jaar soos 1975. 1976 was mos eintlik die groot jaar: Ons het televisie gekry, net betyds vir die beelde van die Soweto-onluste. Dit bring ook die generasiegaping aan die bod: Die kinders van vandag vra ongemaklike vrae oor wat hul ouers en h�lle tydgenote geweet het, en wat hulle gedoen het met di� kennis.
Saartjie Botha se teks speel met die gehoor, met begrippe soos eerste indrukke en blywende indrukke en waarheid, en met geheue, kort- en langtermyn. Eers dink jy die opset werk s�: n Jong (joernalistiek-?) student (De Vaal) voer n onderhoud met twee veteraanjoernaliste (Cilliers en Kellermann) oor 1975. Die twee vroue het vir n tyd saam by dieselfde dagblad gewerk, die een as nuusverslaggewer, die ander op die kunsredaksie.
Saam-saam probeer hulle 1975 onthou: Ryg name van bekendes in die klein Suid-Afrikaanse mediaw�reld in, skinder n bietjie, verwys na internasionale gebeure, en vul mekaar aan en verskil oor insidente soos n ou-getroude couple. Dis juis die verskil oor een bepaalde persoonlike insident wat die agterdog oor onthou-vermo�ns laat posvat: Jy onthou die rooi rok wat jy daai tyd gehad het, maar jy onthou nie die keer toe jy so kwaad was vir jou redakteur dat jy jou tikmasjien by die venster uitgesmyt het nie. So hoe goed onthou jy dan wat jy geweet het van wat in die land aangaan?
Earth in forgetful snow ...
Die voortvarendheid van die jeug konfronteer die gemak waarmee die ouer garde n holte vir die voet uitgeskrop het in die post-alles Suid-Afrika. Wat het julle geweet? En  belangriker nog  wat het julle gedoen toe julle geweet het? Die feit dat die twee ouer karakters juis joernaliste is maak dit vir hulle moeiliker as vir die gewone Jan Alleman en sy gedienstige vrou om te skerm: Ons het nie geweet nie.
Maar die oumense kry ook hulle kans: Die jeug word berispe oor laksheid, oor die feit dat hulle dit soveel makliker het, soveel gemakliker nou as toe. En die wysvinger word gewaai: Daar was nie destyds soveel kommunikasiemiddele soos nou nie, ons het nie die internet gehad waar ons kon gaan leer het om bomme te maak nie.
Dan begin die speletjie: Dele van die teks kom n tweede keer verby. Die lig gaan geleidelik op: Dis akteurs wat repeteer aan n stuk oor 1975. Hulle sukkel om die (te lang) teks te onthou; hulle sukkel ook om die regte emosionele pitch te kry. Dis juis hier waar die slim teks se lekkerte in die gehoor se tone krul. Onthou jy die gebare, die stemtoon, die tempo toe hulle die eerste keer hierdie woorde ges� het? En hoe verskil dit nou? Hoe goed is j�� geheue? Dit word n woordsirkel, n wentelbaan van onthou rondom die kern van vergeet, met af en toe n poging om aan die noodwendige gravitasie te ontsnap: n droom, n persoonlike herinnering  ek en Regardt is in 76 getroud s� Jana.
Ek kan nie onthou wanneer laas ek dit so geniet het om teater toe te gaan nie. Juis dalk ook omdat hierdie nie n poging is om nog n waarheidskommissie te wees nie. En wat n plesier om twee van die grootste Afrikaanse aktrises saam op die verhoog te sien! En hoe gemaklik is hulle nie met mekaar en die teks nie. Daar is oomblikke wat my nog lank sal bybly: Floyed de Vaal se venster-monoloog, Jana se droom, Antoinette se klein oorwinning oor die jeug met haar spraakoefeninge. Sulke dinge vergeet mens nie maklik nie. Of hoe?
Shanti shanti shanti ...