Troukoors — alternatief
June 17, 2016 by Nico de Wet in Judy-Ann Cilliers
Ek bevind myself in 'n vreemde posisie: ek is 'n (soms radikale, soms rustige, soms passive aggressive militante) feminis ... met troukoors. Ernstige troukoors.
Dit het begin met my vriende wat soos vlieë begin val het. Binne twee jaar het 'n hele paar van hulle diamante, en uiteindelik wit rokke, begin dra. Ek moes natuurlik dikwels help paartie beplan. Ure lank het ek trou-blogs deursnuffel opsoek na die perfekte blommerangskikking vir een se troue, of 'n strooimeisierok vir my vir 'n ander een s'n. Soms het ek dit gedoen al is ek nie gevra nie. Ek hou van paarties reël. Ek hou van droom en beplan oor kos en dekor en verrassings. Eers het ek myself oortuig dat ek dit net vir my vriende doen, maar na al die troues vir eers verby is, kan ek myself nie meer bluf nie. Ek begin droom oor my eie paartie.
Natuurlik gaan dit nie net oor die paartie nie. Ek is redelik seker (my tipe persoonlikheid is nooit doodseker nie) dat ek iemand gevind het saam wie ek wil kussings koop en kinders kry en avonture hê en oud word. So dis sy skuld ook, want hy is so vrek wonderlik en ek kan nie meer my lewe sonder hom indink nie. Nevermind dat ek vir die meeste van my lewe heel gelukkig op my eie was.
'n Ander deel van my voel egter heel anders oor die saak. Ons is nog te jonk (die gemiddelde Suid-Afrikaanse vrou trou eers op 30, man op 35), en ons ken mekaar nog nie lank genoeg nie (die eerste twee jaar van 'n verhouding is mos maar 'n bemarkingsfase; navorsing dui daarop dat mense wat drie jaar in 'n ernstige verhouding is voordat hulle verloof raak'n 40% minder kans van skei het as mense wat mekaar net 'n jaar geken het). En dan natuurlik die vraag: móét 'n mens trou? Meer en meer mense kies om nie te trou nie, vir verskeie redes. Ek het vrae hieroor juis omdat ek 'n feminis is. Glo wat jy wil, maar die huwelik is 'n patriargale instelling. Die verruiling van eiendom en besittings – die vrou en bruidsprys of trousseau – vir ekonomiese en/of politieke gewin. Vir meer land, vir sterker diplomatiese bande, vir manlike nasate.
Selfs toe dit verander het, en mense vir meer romantiese redes begin trou het, was die huwelik steeds aansienlik meer van 'n bonus vir mans as vir vrouens (ten spyte van die grappies oor die verlies van vryheid wat mense by rampartye vertel). Vrouens moes eers heeldag by die huis werk (en dit is harde werk) en dan in die aand as die man by die huis kom nog boonop vir hom 'n toebie maak. Nou neem ek waar dat baie getroude vrouens werk, maar steeds die toebies moet maak.
Dikwels moet vrouens baie van die emosionele werk ook doen. Nou, voor ek op tone trap – ek weet nie alle huwelike is so nie. Ek weet dat daar van julle is wat hard werk aan 'n gelyke huwelik. My eie ouers is vir my 'n voorbeeld van só 'n huwelik. Tog verander dit niks aan die feit dat dit histories nie die geval was nie, en dat dit in vreeslik baie huwelike steeds nie die geval is nie. My pa, wat al honderde paartjies getrou het, is verras hoeveel jong vrouens nou nog dink dit is hulle lewensmissie om te trou. Van my getroude kennisse belowe dat hulle onderdanig sal wees aan hulle mans. Hulle skryf op Facebook hoe jy altyd ʺregʺ moet wees vir jou man, altyd ʺbeskikbaarʺ moet wees op alle maniere (en as jy nie is nie, moet jy jouself gereed kry deur 'n warm bad te vat). Die man het skynbaar geen plig om die vrou plesier te verskaf nie, net om haar te lei.
Verder het navorsing in Amerika gewys dat dit nadelig is vir 'n vrou – ekonomies, en in terme van haar loopbaan – om vroeg te trou. Hoe later, hoe beter. Vir mans is dit andersom – hoe vroeër, hoe beter. 'n Getroude vrou is 'n gevaarlike persoon om aan te stel, want een of ander tyd gaan sy 'n kind kry en dan sal sy wil betaalde kraamverlof hê en al sulke dinge. 'n Getroude man is duidelik oor sy katjie-van-die-baan-streke. Hy is verantwoordelik en kan dus meer verantwoordelikheid by die werk dra. (En wat as hy ook kraamverlof wil hê, soos baie mans wil? Wat as hy 'n stay at home dad wil wees? Binne die patriargale sisteem en die gepaardgaande genderrolle is daar nie altyd ruimte hiervoor nie.)
Hierdie goed grief my. Diep. Laat ek dit maar sê: ek het nie tyd vir sulke strooi nie. Die vraag is: moet ons enigsins nog deelneem aan hierdie speletjie? Selfs al probeer ons meer gelykheid in die huwelik bereik, koop ons nie in 'n sin steeds in die patriargie in as ons trou nie?
My tweede probleem met trou is die troues self. Ons is besig om die hol heeltemal uit die hoender te ruk. Die gemiddelde troue in Suid-Afrika kos R80 000. Dit is verseker nie die gemiddelde onder my kennisse nie. Dié draai rondom R100 000. Vir een aand! Mense. The wedding industrial complex is real, en dit vat ons almal vir 'n pop. Ons dink dat ons al hierdie goed nodig het. Ons soek daai instagrammable troue. Gaan lees maar self oor die WIC op – as ek eers begin praat daaroor kry ek nie einde nie. Weet wel dat nog navorsing bewys dat daar 'n direkte korrelasie tussen hoe duur 'n mens se troue is, hoeveel die verloofring gekos het, en hoe vinnig 'n mens skei. Dit kan wees omdat 'n mens te veel fokus op die uiterlike, omdat verhoudings piek op dié dag (#bestdayever), of omdat baie paartjies onder meer finansiële druk is as gevolg van skuld wat hulle gemaak het vir die troue.
Steeds wonder ek wat nou gemaak? Ek kan 'n goedkoop troue doen, maar dit help my steeds nie met die vraag oor of dit vir my sin sal maak om te trou nie. Daar is natuurlik dié wat sê nee, 'n mens (veral 'n feminis) behoort nie te trou nie. Ons moet nie patriargale strukture en instansies ondersteun nie, maar eerder ander, meer opbouende, gesonde, en inklusiewe strukture bou. Maar dan is daar weer mense wat dit van die ander kant af benader. Ek lees onlangs 'n persoonlike blog van iemand wat so verras soos ek was dat sy wou trou. Sy maak die interessante punt dat dié wat sê 'n mens behoort nie te trou nie eintlik maar dieselfde siening van die huwelik het as hulle teenstanders (behalwe dat hulle meer krities daaroor is). Hulle neem ook aan dat 'n vrou in 'n huwelik (of dan, een individu in 'n huwelik) altyd onderdruk word en onderdanig moet wees. Dis juis oor hierdie siening wat sy oraait was daarmee om te trou, radikale feminis wat sy is. Sy wil vir die wêreld wys dat daar 'n ander manier is – dat die huwelik ook iets anders kan wees as wat dit deur die eeue heen was. Dat sterk, onafhanklike individue met mekaar kan trou en dat daar ruimte vir beide is. Geen onderdanigheid nie. Almal maak toebies.
Die punt word ook gemaak dat dit waarvoor die feminisme beweging veg onder andere is om vrylik keuses te maak. Dat ons geslag of seksualiteit nie 'n beperking moet wees nie. Dat ons kan trou met die persoon wat ons liefhet, ongeag; dat ons nie hoef te trou nie; dat ons lewenslange verhoudinge kan bou; of kan kies om enkellopend te wees. Solank hierdie keuse ingelig en vrylik gemaak is.
As 'n mens verantwoordelik wil kies moet 'n mens ernstig en krities gaan dink oor die institusie van trou en die tradisies wat daarmee saamgaan. Ek sal nie wil hê dat ons tradisies skrap nie. Ek is nie 'n charismaat nie. Ek dink tradisies kan waardevol wees. Sommige tradisies verdien om geskrap te word, sommiges om gehou te word, sommiges kort 'n make-over. (Hieroor sal ek in my volgende stuk skryf.) Dit verstom my dat mense goed doen net omdat dit is hoe dinge gedoen word. Dit verstom my, byvoorbeeld, dat vrouens nie eers twee keer sal dink om hulle van te laat gaan en 'n mevrou te word nie. Dat dit vanselfsprekend is. Soms kies mense natuurlik, na baie dink en wonder en argumenteer daaroor, om wel die naamverandering te ondergaan. En dis fine, solank dit jóú keuse was en jy mooi daaroor gedink het. (My vriende sê ek dink te veel oor goed en maak my lewe onnodig moeilik. Dan sê ek hulle moet Hannah Arendt se Eichmann in Jerusalem gaan lees en sien wat kom van nie dink nie.)
Die punt is dat 'n mens moet weet wat jy kies, wanneer jy dit kies. 'n Mens kan nie, en behoort ook nie, jou heeltemal los te maak van die samelewing nie, maar dit beteken ook nie dat ons nie soms skepties moet wees oor wat die samelewing van ons verwag nie.
Waar laat dit my dan? Miskien vra ek hom môre om te trou, of hy my. Miskien gebeur dit nooit nie. Wie weet? Een ding is wel seker: come what may, ek sal Me. Cilliers bly.