Anders as op die meeste feesdae in die kerkjaar, is die kleure van Pinksterdag nie wit nie, maar rooi. Die tradisionele simbole is vlamme, water en 'n duif. Die sleutelteks in Johannes gaan oor die Gees as Voorspraak en Waarheid. Die Gees kom leer ons van Jesus as die Seun van God. Handelinge 2 vertel die verhaal van Pinksterdag. Esegiël 37 is die bekende gedeelte van die Gees wat lewe gee aan droë bene. Romeine 8 vertel dat nie net die gelowiges deur die Gees vernuwe word nie, maar die ganse kosmos. Psalm 104 is 'n skeppingspsalm. Die Gees word wel nie direk genoem nie, maar word geïmpliseer in die psalm. Die Gees is hier die fokus as die Lewegewende God.
sal gered word. c
Psalm 104:24-34, 35b24U het baie dinge geskep, Here,
18Ek is daarvan oortuig dat die lyding wat ons nou moet verduur, nie opweeg teen die heerlikheid wat God vir ons in die toekoms sal laat aanbreek nie. 19Die skepping sien met gespanne verwagting daarna uit dat God bekend sal maak wie sy kinders is. 20Die skepping is immers nog aan verydeling onderworpe, nie uit eie keuse nie, maar omdat God dit daaraan onderwerp het. Daarby het Hy die belofte van hoop gegee: 21die skepping sal self ook bevry word van sy verslawing aan die verganklikheid, om so tot die vryheid te kom van die heerlikheid waaraan die kinders van God deel sal hê.
22Ons weet dat die hele skepping tot nou toe sug in die pyne van verwagting. 23En nie net die skepping nie, maar ook ons wat die Gees ontvang het as die eerste gawe van God, ons sug ook. Ons sien daarna uit dat God sal bekend maak dat Hy ons as sy kinders aangeneem het: Hy sal ons van die verganklikheid bevry. 24Ons is immers gered, en ons het nou hierdie hoop. Wat 'n mens al sien, hoop jy tog nie meer nie. Wie hoop nog op wat hy reeds sien? 25Maar as ons hoop op wat ons nie sien nie, wag ons daarop met volharding.
18"As die wêreld julle haat, onthou: Hy het my voor julle gehaat. 19As julle aan die wêreld behoort het, sou die wêreld julle as sy eiendom liefgehad het. Omdat julle egter nie aan die wêreld behoort nie, maar Ek julle uit die wêreld uitgekies het, daarom haat die wêreld julle. 20Onthou wat Ek vir julle gesê het: 'n Slaaf is nie belangriker as sy eienaar nie. As hulle My vervolg het, sal hulle julle ook vervolg. As hulle my woorde ter harte geneem het, sal hulle julle s'n ook ter harte neem. 21Maar hulle sal dit alles aan julle doen omdat julle my Naam bely en hulle Hom nie ken wat My gestuur het nie.
22"As Ek nie gekom en met hulle gepraat het nie, sou hulle nie skuldig gewees het nie; maar nou het hulle geen verskoning vir hulle sonde nie. 23Wie My haat, haat ook my Vader. 24As Ek nie by hulle die werke gedoen het wat niemand anders gedoen het nie, sou hulle nie skuldig gewees het nie; maar nou sien hulle dit, en tog haat hulle My en my Vader. 25Maar die woorde wat in die Skrif geskrywe staan, moet vervul word: 'Hulle het My sonder rede gehaat.' p
16 "Hierdie dinge sê Ek vir julle sodat julle nie afvallig word nie. 2Die mense sal julle uit die sinagoges ban. Daar kom selfs 'n tyd dat elkeen wat een van julle doodmaak, sal dink dat hy 'n diens aan God bewys. 3En dit sal hulle doen, omdat hulle die Vader nie ken nie en My ook nie. 4Maar Ek sê dit nou vir julle, sodat wanneer die tyd daarvoor aanbreek, julle daaraan moet dink dat Ek dit vir julle gesê het.
Ek het dit egter nie van die begin af vir julle gesê nie, omdat Ek nog by julle was."
Jesus gebruik beeldspraak om sy opstanding na 'n "klein rukkie" te voorspel wat tot groot blydskap vir hulle sal lei asook vrymoedigheid in gebed – 16:16-24;
Let op dat die Gees nie net 'n interne private funksie in die gelowiges het nie, maar ook 'n publieke funksie. Maar Hy lei ook elke gelowiges in die volle waarheid deurdat alles wat Jesus vir die gelowiges verwerf het, deur die Gees aan hulle gegee sal word.
16:16-24: In 'n stuk beeldspraak praat Jesus dan van sy opstanding na 'n "klein rukkie" wat die dissipels egter nie mooi begryp nie. Dan brei Jesus verder daarop uit en praat van hulle hartseer oor sy dood, wat egter net die geboorte van die nuwe koninkryk sal wees. Hulle droefheid sal in blydskap verander. En dié blydskap sal hulle 'n nuwe vrymoedigheid gee in hulle gebede. In Jesus se naam sal God hulle gebede verhoor.
Toetrede: Flam 58 of Lied 436 of Lied 444 of hierdie video
Seëngroet (op grond van Nicea) (responsories)
Gebed: VONKK 24 of Flam 450 of Lied 442
(Uit Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle)
Skriflesing: Johannes 15:26-27, 16:4b-15
Voorbereiding van die Tafel
Litanie – by die Nagmaalstafel: VONKK 27 en responsoriese gebed
Instelling en gebruik van die tekens
Gebed: Almal bid saam die Onse Vader
Geloofsbelydenis: ('n lidmaat lees dit voor)
Slotsang: Lied 440
Seën: in al die tale wat in die gemeente bekend is
Respons: Flam 302 of VONKK 144 of Lied 433
Flam 58 Skepper Gees of
Lied 444 "Kom kyk! Kom kyk!" of
Wys hierdie video – "Come alive"
(Uit Cas Wepener se Soos 'n Blom na die Son draai, Bybel-Media 2011)
Lofsang: Lied 439 O Heil'ge Gees, o God in ons
F450." Gees Van God, Praat Met My (Praat Met My)"
(RUBRIEK: FLAM – Gebed voor Skriflesing) Teks en musiek: Nico Bezuidenhout Kopiereg: © 2011 Urial Publishing
Flam 450 "Gees Van God, Praat Met My (Praat Met My)" of Lied 442 "Gees van God wat in my woon"
Hierdie is 'n spesiale feesdiens. Kinders kan lekker deelneem as jy vooraf vlam-kleurige "streamers" maak van sagte lap wat aan 'n stokkie vasgemaak word. Laat die kinders (en 'n paar volwassenes) dit tydens die lofsang swaai.
The Day When God Made Church deur Rebekah McLeod Huttois 'n pragtige storieboek wat Pinkster verduidelik. Jy kan die hele boek hier lees – klik op "click to read" om dit vol-skerm te lees.
Hier is 'n mooi inkleurprent wat kinders kan inkleur terwyl hulle na die preek luister.
Bybel-Media se Woord-en-Fees stel voor:
Voer 'n kort toneelstuk met die kinders op. Hulle berei nie vooraf voor nie. Verduidelik julle gaan die verhaal van Pinksterdag opvoer. Hulle moet hulle nie bekommer nie, jy gaan vir hulle die heeltyd sê wat hulle moet sê en waar hulle moet staan. Jy is hulle souffleuse. Dit beteken jy sê saggies vir hulle wat hulle moet sê en hulle herhaal dit hardop vir die mense.
Gebruik die teks van Handelinge 2 uit die Bybel vir kinders. Na die toneelstuk verduidelik jy dat die Heilige Gees 'n geskenk van Jesus is. Hierdie geskenk is ons Souffleuse in die lewe.
[Nota: Dit word aanbeveel dat die prediker al die Leesroostertekste vir hierdie Sondag kortliks noem. Al die tekste dra by om iets van die wonder van hierdie dag te beliggaam en vertolk. Die preek kan korter wees, en die verskillende tekste kan voorgelees word waarna 'n kort inset – sien hieronder – oor elkeen gelewer word. Die prediking kan langer stilstaan by Johannes 15, ons primêre teksgedeelte.]
Pinksterdag word nie verniet die geboortedag van die kerk genoem nie. Op hierdie dag word die Heilige Gees, die belofte van die Vader wat oor soveel eeue verwag is, uitgestort.
Die Bybel pols van verwagting en vreugde wanneer dit oor die Heilige Gees gaan. Op 'n dag soos vandag dink mens aan 'n verskeidenheid tekste wat hierdie wonder verwoord.
Handelinge 2: Oesfees
Handelinge 2:1-21 vertel van die Pinksterfees in Jerusalem, vyftig dae na Paasfees. By hierdie geleentheid was die groot groep navolgers van Jesus bymekaar en is die Heilige Gees uitgestort. Hulle het iets soos vuurtonge gesien wat op elkeen neergedaal het.
Die Pinksterfees of "fees van die weke" was die tweede groot jaarlikse fees op die Joodse godsdienstige kalender. Die voorskrifte hiervoor is op verskeie plekke in die Ou Testament opgeteken. (Eksodus 23:16 en 34:22, Levitikus 23:15-21, Numeri 28:26-31 en Deuteronomium 16:9-12.)
Pinksterfees was 'n dankdag vir die oes en is om hierdie rede ook "die fees van die eerstelinge" en "die fees van die oes" genoem. Dit het slegs een dag geduur. Pinksterfees is die fees van die volheid, waartydens die gerwe van die laaste oes aan die Here gebring word. Die latere Jode het dié fees ook beskou as fees ter herinnering aan die wetgewing op die berg Sinai.
Op hierdie feesdag word die Heilige Gees uitgestort, die Gees wat 'n heerlike oes vir God se koninkryk inbring. Vanaf hierdie dag is die kerk met Goddelike krag vervul, en lees ons verder in Handelinge hoe die boodskap van Jesus ten spyte van teenstand oor die wêreld spoel. Die Heilige Gees skep die kerk.
Esegiël 37: Doodsheid oorwin
Die krag wat die kerk in Handelinge 2 ontvang, is die vervulling van God se beloftes oor baie eeue.
God het 'n volk gekies om Hom te getuig, die nageslag van Abraham wat vir die nasies tot seën moes wees. Israel het deur die eeue dikwels misluk, en het in die ballingskap byna tot niet gegaan. Die ballingskap was God se opvoedingsmaatreël vir 'n volk wat hardkoppig hul eie koers ingeslaan het.
Tog maak God telkens weer 'n nuwe begin. Esegiël 37:1-14 vorm deel van die groter eenheid (33:1-37:28) wat handel oor God wat van heel voor af met sy volk begin. Die profeet word na 'n laagte geneem vol bene van mense wat lankal dood is. Esegiël ontvang opdrag om die bene in die Naam van die Here profeties aan te spreek om lewendig te word. Die bene simboliseer Israel wat hulle ballingskap as dood beleef. Die Here sal op sy tyd die ballingskap ophef en die "dooie ballinge" laat lewe as Hy Israel na hulle eie land laat teruggaan. Die Gees van die Here sal hulle dan laat lewe. Hulle sal besef Hy is die Here.
Die Gees van die Here laat die volk lewe.
Op Pinksterdag, Handelinge 2, gaan hierdie belofte volledig in vervulling.
Romeine 8: Die Gees staan ons by
In Romeine 8:22-27 praat Paulus van die Gees as die eerste gawe van God (22). Verder stel Paulus dat die Gees ons bystaan in ons swakheid en pleit self vir ons wanneer ons nie weet wat om te bid nie (26). Verder weet God wat die bedoeling van die Gees is. Die Gees pleit immers volgens die wil van God vir die gelowiges (27).
Stephan Joubert stel dit soos volg:
Van sy kant af tree die Gees ook as die groot Voorbidder vir sy aardse kerk op. Wanneer gelowiges, wat reeds die Gees as eerste vrugte van die hemelse oes ontvang het (8:23), sug en swaarkry, ondervang die Gees, as Trooster, hierdie sugte deur sy eie gebed. In sulke tye is die Gees steeds aan die werk om hierdie hulpeloosheid en biddeloosheid aan God bekend te maak in sy hemelse woonplek (8:26-27).
Johannes 15: Ons Trooster wat ons in die waarheid lei
Johannes 15:26-27; 16:4b-15 vorm deel van 'n groter eenheid, Johannes 13-17. Stephan Joubert skryf die tema is: toerusting vir die dissipels
In hoofstuk 13-17 gee Johannes sy lesers toegang tot Jesus se laaste ete met sy dissipels, voor sy kruisiging. Al vier evangelies is dit eens dat Jesus en sy dissipels op die Donderdagaand saameet en dat die Vrydag sy sterfdag was. Met Jesus se groot uur wat aangebreek het, is hierdie ete ook die geleentheid om die dissipels vir hulle eie sending voor te berei wanneer Jesus binnekort terugkeer na die Vader toe. Die ete begin met die voetwassing (hfs 13). Op simboliese wyse illustreer Jesus hoe sy navolgers voortaan moet leef, in selflose diens en opoffering teenoor mekaar.
Die tweede deel van die toerusting vir die dissipels is die koms van die Heilige Gees, die Trooster of Parakleet (van die Griekse woord Parakletos – 14:26). God stuur die Heilige Gees (Trooster of Parakleet) na alle gelowiges (14:16) om die kinders van God na hulle ewige woonplek te begelei. Die Heilige Gees waarborg Jesus se teenwoordigheid by sy volgelinge nadat Jesus na die hemel opgevaar het (16:7).
As Parakleet is Heilige Gees Bemiddelaar van Jesus en die Vader. Stephan Joubert skryf as volg:
Saam met die Vader vorm die Seun en die Parakleet die hemelse eenheid wie se missie dit is om mense hier op aarde te verlos en deel te laat hê aan hierdie ewige Goddelike familieverwantskap.
Die Johannes-evangelie noem drie aspekte van hierdie bemiddelende teenwoordigheid:
Die Gees is die Agent/Spreekbuis/Advokaat van God en Jesus hier op aarde (16:2-15). Die Gees sit Jesus se werk om die eenheid tussen die Seun en die Vader aan mense bekend te maak voort, ná Jesus se hemelvaart. Die Gees werk tussen/onder/in die gelowiges hier op aarde (16:14);
Die Gees sit tweedens Jesus se werk onder die gelowiges voort deur die Vader en Jesus voortdurend in die gelowiges se lewe teenwoordig te stel (14:20). Die Gees is self binne die geloofsgemeenskap kenbaar (14:17b), terwyl die Gees, in navolging en voortsetting van Jesus, die gelowiges onderrig in die waarheid (14:26). Nog 'n kenmerk van die Gees se teenwoordigheid by die gelowiges, is die profetiese funksie om Jesus nuut in die kerk aan die woord te stel (16:12-14). Die Gees maak slegs dit wat Hy van Jesus ontvang aan die gelowiges bekend (16:15);
Die Parakleet het derdens 'n taak in die niegelowige wêreld, en sluit in: getuienislewering (15:26) oor Jesus as die vleesgeworde Geregtigheid en Waarheid van God (16:8-11), asook om die wêreld aan te kla en te oortuig van sonde.
Jesus leef uit die Gees
Van die kerk word nou waar wat in die eerste plek van Jesus waar was. Jesus het uit die krag van die Heilige Gees geleef. By sy doop in die Jordaan daal die Gees van God op Hom neer. Van daardie moment af speel die Gees 'n deurslaggewende rol. Die Gees bekragtig Jesus na sy mens-wees in die woestyn om versoeking te oorwin, die Gees skenk lewe en genesing, die Gees bekragtig alreeds Jesus se woorde.
Vanaf Pinksterfees word hierdie werklikheid ook vir die kerk – vir ons – beskikbaar.
Op die eerste Pinkster
Ons verbeelding help ons om die gebeure van die dag voor oë te roep, terwyl ons opgewonde word wanneer ons oor die ervaring van die uitstorting van die Gees op Pinksterdag reflekteer. Ons sou wat wou gee om te kon ervaar wat die mense op daardie dag in die eerste eeu nC ervaar het; om te voel hoe die mense bewus word van die Heilige Gees. Dink aan die opgewondenheid en emosie van uitbundigheid – mense wat sing en juig, wat lag en praat. Dit moes chaoties gewees het – soveel geraas!
Vandag vereenselwig ons ons opnuut weer met hierdie wonderlike dag. Ons stel ons ook oop vir Gees en leef in bewussyn van die leiding van die Gees. Ons gee onsself daagliks oor in die hande van die Gees sodat die Gees ons lei.
Herwaardering van stilte
Hierdie prentjie is in skerpe kontras met byvoorbeeld Thomas Merton se prentjie van stilwees in God se teenwoordigheid. God is natuurlik ook in opgewonde geraas, maar God is eweneens teenwoordig in absolute stilte.
Ons het egter oor die jare heen ontwikkel in 'n samelewing wat baie besig is. Om besig te wees, word gesien as 'n aanduiding dat ons hard werk – mense werk al hoe meer van hulle huise af en die spasie tussen werk en huis word al kleiner. Ons tydjies weg of los van die beroepslewe en werksplek, word al minder. Verder is ons te alle tye met ander mense in kontak deur ons sosiale media (facebook, twitter, WhatsApp)
Ons word omring en gevul met "geraas" – van taal, van woorde. Ons fone is gedurig besig en daarom is ons besig, want ons wil op hoogte bly van alles en almal. Dalk wag die Gees van Waarheid vir 'n geleentheid waar ons stil word om ons te ontmoet – 'n geleentheid waar ons kan luister en nie praat nie, waar ons harte stil genoeg is om die hartklop van Jesus (die Waarheid) te hoor.
Die viering van die Pinksterfees daag ons ons uit om tot stilstand te kom sodat ons die unieke stem van die Gees as Bemiddelaar van die Vader en die Seun kan hoor. Die Gees verteenwoordig Jesus op aarde. Die Gees sit Jesus se werk onder gelowiges voort. Ons word opgeroep om stil te raak – daagliks – sodat ons die stem van die Gees kan hoor.
Reageer op die Gees
Soos wat die Gees die ballinge in Esegiël 37 tot lewe roep om te besef Hý is die Here, roep Pinksterfees ons op om in die volheid van die oes te reageer op die Gees wat die Waarheid aan ons openbaar dieper insig in die besef dat God die Skepper en Onderhouer van die ganse skepping is. Pinksterfees herinner ons steeds deur die getuienis van Paulus in Romeine 8, dat die Gees vir ons intree by God, as die Voorbidder vir die aardse kerk.
Dit is tyd om op ons knieë te gaan en onsself oop te stel vir die Gees wat van ons mense na die beeld van Jesus maak.
Ontvang en omhels Jesus se heerlike belofte in Johannes 16:13-14 (NAV):
Wanneer Hy kom, die Gees van die waarheid, sal Hy julle in die hele waarheid lei. Wat Hy sal sê, sal nie van Homself kom nie: Hy sal net sê wat Hy hoor, en Hy sal die dinge wat gaan kom, aan julle verkondig. Hy sal My verheerlik, want wat Hy van My ontvang, sal Hy aan julle verkondig.