Mufumakadzi wa munna wa vhaṋe vhe vha vha vha tshi shuma kha Tshikwama tsha Ndiliso vho wana mbuelo dzoṱhe dza phensheni dza munna wavho nga murahu ha ṅwedzi musi Mutsireledzi wa Tshitshavha Vho Lawrence Mushwana vho dzhenelela.
Ofisi ya Mutsireledzi wa Tshitshavha 'The Office of the Public' Protector (OPP) yo thoma ṱhoḓisiso dzayo yone iṋe malugana na mahumbulelwa a u lenga hu songo teaho malugana na u dzudzanya mbadelo dza mbuelo dza phensheni nga Tshikwama tsha Phensheni tsha Vhashumi vha Muvhuso 'Government Employees Pension Fund (GEPF) na Tshikwama tsha Ndiliso kha muhweleli Mufumakadzi Vho M du Toit.
Izwi zwo bvelela nga murahu ha musi OPP o pfa nga ha uri Mufumakadzi vho Du Toit vhe na vhone vha vha vha tshi shuma kha Tshikwama tsha Ndiliso, a vha athu u wana mbuelo dzavho nga murahu ha miṅwedzi miraru munna wavho vho lovha.
Mbuelo a dzi athu badelwa naho hu uri vho rumela maṅwalo oṱhe e a vha a tshi ṱoḓea sa zwe zwa vha zwo randeliswa zwone nga Mulayo wa Phensheni ya Vhashumi vha Muvhuso na Milayo ya GEPF na kha Tshikwama tsha Ndiliso.
Mbuelo dzine vha tea u badelwa dzone ho vha hu phensheni ya GEPF na mbadelo ya ḽivi u bva kha Muhasho wa zwa Mishumo, zwine Tshikwama tsha Ndindakhombo tsha wela nga fhasi hazwo.
Musi hu tshi itwa ṱhoḓisiso, ho wanala uri u lenga ho itiswa nga uri mufu vho vha vha songo ḓiṅwalisa sa mutheli wa muthelo u ya nga Mulayo wa Muthelo wa Mbuelo wa 1962. Mulayo u ṱoḓa uri muthu muṅwe na muṅwe ane a wana muholo une wa tea u badela muthelo une wa fhira R120 000 nga ṅwaha wa u sedzulusa a badele muthelo wa mbuelo. Vhuimo ha mufu na tshikeili tsha muholo zwo vha zwi tshi fhira itshi tshikalo.
Hezwi zwo ita uri ndaela dza muthelo malugana na mbuelo dza mbulungo dzi haniwe musi dzi tshi iswa kha Tshumelo ya Zwa Muthelo ya Afrika Tshipembe South African Revenue Service (SARS) nga GEPF, naho zwo ralo, hu khou humbulelwa uri muhweleli ho ngo vhuya a vhudzwa nga ha zwithu zwi no khou bvelela GEPF.
Malugana na mbuelo dza mbadelo ya maḓuvha a ḽivi a songo shumiswaho, Muhasho wa zwa Mishumo wo wanala u songo tevhedzela ndaela dza Tsheo ya Khoro ya Nyambedzano ya u Konanya ya Tshumelo ya Muvhuso ya 7 ya 2000. Malugana na mbadelo ya maḓuvha a ḽivi a so ngo shumaho, ho wanala uri Muhasho wa zwa Mishumo na wone a wo ngo tevhedzela dzindaela dza Tsheo ya Khoro ya Nyambedzano ya u Konanya ya Tshumelo ya Muvhuso ya 7 ya 2000.
Tsheo yo ta uri musi mushumi o lovha, mbadelo kana tshelede ya ḽivi i tea u badelwa vhathu vho tiwaho, arali hu si na muthu o tiwaho, i tea u badelwa mufumakadzi wa mufu.
Nga murahu ha musi OPP yo dzhenelela, SARS yo ṱangana na mufumakadzi Vho Du Toit. Hu sa athu fhela awara dza 24, Vho Du Toit na mufu munna wavho vho vha vho no ṅwaliswa sa vhatheli vha muthelo nahone ho vha ho no rumelwa na tsedzuluso dzavhuḓi, dzi no khou lugisela uri vha kone u wana mbadelo dza mbuelo dzine vha tea u badeliwa dzone.
Mbuelo dza phensheni dzo mbo ḓi dzheniswa kha akhaunthu yavho uri vha kone u dzi bvisa na mbadelo dza ḽivi na dzone dzo mbo ḓi dzheniswa kha akhanthu ya ndaka ya mufu.
"Hune ndaela dza tshiofisi dza muthelo dza haniwa nga SARS, GEPF i tea u khwaṱhisedza uri vhavhuelwa vha a ḓivhadzwa nga u ṱavhanya uri vha kone u kwama ofisi ya SARS nga u ṱavhanya malugana u tandulula thaidzo," Adv. Vho Mushwana vho amba kha themendelo dzavho.
Vho dovha hafhu vha ṱuṱuwedza Muhasho wa zwa Mishumo u khwaṱhisedza uri ndaela dza tshiofisi dza Tsheo ya 7 ya 2000 malugana na mbadelo ya mbuelo dza ḽivi dza mufu dzi a tevhedzelwa.