Ons sit met ’n president teen wie 783 klagte van korrupsie en rampokkery gelê is, maar teen wie die ondersoek weens politieke oorwegings nie vlot nie. ’n President wat byna die helfte van sy kabinet – die eerliker helfte – afdank omdat hulle hul verset teen die weggee van die staat aan die rampokkerfamilie Gupta, ’n president wat die armes se geld steel en aan sy eie paleiskompleks bestee.
Dis ’n man by wie eienskappe soos eerlikheid en bekwaamheid nie tel wanneer belangrike aanstellings gedoen word nie. Wat vir hom wel tel, is net een vraag: Staan jy aan my kant of nie? Gaan jy jou teen my geplunder verset of nie? Indien wel, is jy uit. Indien nie, kan jy ook ’n deel van die buit kry.
Laat ek onmiddellik ’n deurslaggewende nuanse aanbring. Vergéét geweld. Geweld is soos ’n klip wat jy gooi – solank hy nog in jou hand is, kan jy hom rig; die oomblik as hy jou hand verlaat, volg hy sy eie kop.
Suid-Afrika het nou nog te make met die oop wonde wat die ANC se gewelddadige opstand teen die Nasionale Party-regering veroorsaak het. In die townships het dit ’n kultuur van wetteloosheid en minagting vir die reg en owerheid teweeg gebring. Dit is een van die belangrikste oorsake – daar is meer – van die misdaadgolf wat al sedert die vroeë jare negentig oor ons land spoel.
Bowendien, met die swaardmag tot sy beskikking – die polisie en selfs die weermag – is dit ’n geveg wat eenvoudig nie van onder gewen kan word nie. Dit gaan baie bloed laat vloei, en die kans op mislukking is oorweldigend. Dit sal veel meer probleme as oplossings bring.
Dit gee ons terselfdertyd die geleentheid om te werk aan die verbetering van die Grondwet. Flip Buys het verlede week tereg geskryf oor die afskeidstoespraak van adjunk-hoofregter Dikgang Moseneke verlede jaar, waarin dié gewys het op die feit dat die Grondwet te veel magte aan die president gee om sleutelposte te vul.
Moseneke het bygevoeg dat dié mag gegee is in ’n tyd toe die presidentskap vervul is deur Nelson Mandela, een van die mees gerespekteerde mense in die land, iemand van wie nie verwag is dat hy dié mag sou misbruik nie. Maar dit was ’n fout: Grondwetlike magte ken jy nie toe aan ’n spesifieke individu nie, maar aan ’n amp – en dié amp kan vorentoe deur ’n oneerbare persoon oorgeneem word.
Wat ook hier van belang is, is die ANC se Marxisties-Leninistiese agtergrond. Die ANC hang nie meer die kommunisme aan nie, maar dié ideologie het ’n totalitêre refleks by die party agtergelaat wat op beslissende oomblikke weer gevaarlike stuiptrekkings vertoon.