“Van Venus af. Ons is mos altyd in verbinding met hulle. Maar dit sal op die beste, teen waar Venus nou op sy baan loop, ’n vier en ’n halfjaar duur voor die ondersoektog op die maan kan aanland. Maar ons is nou lank aan die gang. Laat ons ’n stukkie eet en dan slaap.”
Die sfeer het op die sand tot rus gekom aan die oewer van ’n meer waarin ’n entjie van ons af ’n kabbelende bekie tussen varings en blomme deur afrol om hom te ontlas. Statige bome groei in die rond; tussen hulle rys suile van stalagtiete wat in die hoogte verlore raak. Festoene van blomme is om hulle gevleg. Oor die toneel lê ’n sagte lig versprei; en van alle kante kom die geruis van vallende waters.
“Nee, Engela; ons is nog altyd binne in die maan in ’n ontsaglike grot. Ek het gesoek so lank as julle geslaap het.”
“Ja, natuurlik,” sê Loeloeraai. “Op die oppervlakte van die maan is die swaartekrag maar ’n sesde van wat hy op die aarde is; in die middel is hy natuurlik nul – en ons is halfpad tot daar. Ons is ’n vyfhonderd myl diep.”
“Verskoon my tog, my vriend Neelsie. Jy weet dat ek nie wetenskap gesels nie buiten die dinge wat jy net so goed weet as ek. Tussen hakies – is jy ’n plantkundige en dierkundige ? Hier is snaakse lewensvorms wat jy kan beskryf. Dit sal die aardse geleerdes baie interesseer.”
“Omdat daar nie vir nog ’n passasier plek was nie, Pappa. En omdat ons vir ’n vakansie gekom het en nie om ons hier met geleerdheid te laat belol nie. Kom ons loop rondom die meer. Net waar ’n mens kyk, net waar jy ’n hoekie omkom of ’n nuwe klofie inkyk, sien jy weer ’n ander skoonheid. Is dit nie ’n toorland nie ? Ons kon gerus maar hier gebly het...”
“Wag, Lenie,” sê ou Stoffel; “gee tog vir my die vurk aan en bly jy doodstil sit. Ek sal die vleis omdraai. Hierdie maanse brandhout maak darem gawe kole. Enige dag net so goed soos Karoo-pruim.”
Ons sit almal tussen die varings aan die voet van ’n pilaar op die wal van ’n borrelende waterstroom wat met sy pêrels wedywer teen die diamante wat van die klip in duisende ligstippels glinster. ’n Hier ewig onbekende wasem van soutribbetjie meng met die geur van die blomme. Eén kant op die vuur staan ons keteltjie. Heeltemal ’n huislike toneeltjie. Solank as die kos aan die gaar word was, het ek aarde toe gesels.
“Neelsie,” sê oom Stoffel, “my grote ontsag wat ek vir jou geleerdheid gehad het begin te verminder, ’n Takhaar soos ek – nou ja, hy’s ’n takhaar. Jy verwag niks van hom nie buiten gesonde verstand. Maar jy is nou die eerste geleerde man om hier op die maan aan te land – en soos dit vir my lyk die laaste. En jy kan nie eens die rente op jou verpligting aansuiwer – om nie van die kapitaal te praat nie. Wat sal jou kollegas sê as jy op die aarde terugkom sonder rekenskap ?”
“Oom Stoffel, hulle sal ons almal uitmekaar skeur. Maar dit help nou eenmaal niks. Ons is nes ’n klomp doofstom mense op ’n konsert, wat gevra word om die musiek te beskrywe.
“Oom Stoffel, jy het die opmerking gemaak dat daar nie mense hier kan wees nie omdat ons nie bouwerke of paaie hier sien nie. As hier ook redelike wesens was – of is – dan sou hulle geen wonings nodig hê lyk dit nie. Hier in die grot kan daar geen wind of reën kom nie . . .”
“Op groter liggame,” gaan ek voort, “kan die vermoë om te vlie nie hoog ontwikkel nie. Deur die hewige swaartekrag wat oorwin moet word, kan alleen klein diertjies vlieg – nie volstruise byvoorbeeld nie. En dan geskied dit teen so ’n hoë prys van fisiologiese energie dat ontwikkeling in ander rigtings gestrem word. Maar hier op die maan het Engela ons gewys dat sy al byna kan vlie sonder vlerke.”
En toe eet ons maar. Daar was nie so iets as gesels by so ’n maaltyd nie. Toe ons klaar was en die gereedskap gewas en weer weggepak, vervat Loeloeraai die gesprek.
“Ek voel skaam,” sê hy. “Hier op die onbeduidende ou maantjie verteenwoordig ons nou die hoëre moederwêrelde. Ons kom hier as meerderes. En wat het ons gedoen ? Heiligskennis gepleeg. Ons is niks beter nie as vandale, slange in die paradys.”
“Ons het hier gekom nes die wilde kannibale wat Robinson Crusoe se eiland besoek het.” (Loeloeraai het verbasend baie gelees in die tydjie wat hy daarvoor had.) “Dit lyk my baie hier is vandag in die geskiedenis van die maan die eerste vleis wat van ’n lewende, besielde organisme kom, verslind.”
“Het jy opgemerk, Kerneels, dat geen lewende ding ons hier ontvlug nie ? Die voëls en die insekte kom op ons skouers en op ons knieë sit. Kyk hoe geniet daar die dingetjie wat ek maar ’n papegaai sal noem, Engela se liefkosing. Ons het nog nie ’n lewende ding hier aangetref wat van vrees weet nie. En op die aarde ? Julle sal dit honderdmaal beter opgemerk het as ek. Wanneer jy ’n dier op sy gelukkigste sien – die bokkie wat ’n nuwe weelderige weiplek aangetref het, die duifie wat vir sy maat so soet en liefies koekroekoe: almal van hulle is altyd aan’t rondkyk of daar nie ’n vyand nader nie. Die aarde word geregeer onder ’n wrede skrikbewind. En die grootste roofdier van almal is die hoogste van almal – die mens.”
“Nee, Lenie.” En hy sit sy hand op hare soos ’n ou man met ’n kind sou doen. “Daar is ’n onverbiddelike prys vir al wat verwerf word; daar is tolgeld op die pad na elke bestemming; daar is ’n opdraand na elke hoogte. Kerneels en Stoffel het hier geredeneer of daar menslike of vernuftige wesens hier kan wees. Hoe kan dit wees ? Die paradys moes sy boom van die dood hê en sy boom van die lewe. Die prys van ontwikkeling is oneindige pyn en lyding.”
“Miskien het hulle tot die punt ontwikkel waar alleen die onsterflikes oorgebly het en die voortplanting opgehou het. In alle geval het ons hier die uiteindelike langslewendes van ’n sterwende wêreld. Die lewe het gekrimp soos die lewensgeleenthede gekrimp het. Water en lug en warmte en lewe is teruggetrek tot in die ingewande van ’n liggaam wat van buite dood is. En nog gedurig word die oorblyfsel van lewenshulpbronne minder en minder. Die atome van water en lug raak nog gestadig weg deurdat die swaartekrag nie genoeg is om hulle te hou nie. Ons het hier gekom op die laaste stadium voor die uiteindelike ondergang.”