Zimbabwiërs verdien beterŉ Familielid van Kelvin Tinashe Choto in trane by sy begrafnis in Chitungwiza, ongeveer 30km suid-oos van Harare in Zimbabwe. Voordat Choto se familie nog geweet het hy is dood, is ŉ foto van sy verminkte liggaam in ŉ polisiestasie op sosiale media versprei. Foto: Tsvangirayi Mukwazhi/AP Eendag, in 1980, het ek in die berge naby die destydse Umtali in die ooste van Rhodesië, ’n briefie opgetel wat aan een van die Britse sendelinge daar gerig was. Die skrywer in Engeland het die sendeling ’n lang en vrugbare verblyf in die land toegewens. Die briefie is gekry in die puin van ’n verwoeste sendingstasie. Die sendelinge is vermoor deur “vryheidsvegters” van die toe verbode ZANU-PF-party van Robert Mugabe en sy adjudant Emmerson Mnangagwa, vandag president van Zimbabwe. En vandat die Britse regering die land aan sy eie oorgelaat het en sy hande in Londen gaan was het, was Zimbabwe al ’n paar keer op sy sterfbed aan die hande van dié wat hom “gered” het. Die jongste is nou besig om af te speel in die strate van Harare en Bulawayo waar woedende betogers doen wat Suid-Afrikaners ook al hoe meer besig is om te doen: plunder en brand: winkels, voertuie en buitebande. Hul grief is dat die petrolprys verlede week met meer as 130% verhoog is. President Mnangagwa moes inderhaas van ’n besoek aan Rusland en sentraal-Asië terugkeer om vure dood te slaan. Letterlik en figuurlik gesproke. Hy het gewaarsku dat die onluste aangevuur word deur “’n buitelandse mag”, iets wat dalk waar kan wees. Die amptelike opposisie, die Movement for Democratic Change (MDC) word deur Brittanje en Amerika gesteun; ZANU PF tradisioneel deur China – wat terloops nou nêrens te sien is nie. Suid-Afrika is ook by die saak betrek. Zimbabwe wil miljarde van Suid-Afrika leen, wat klaar gesê het hy het dit nie. President Cyril Ramaphosa het egter reeds gesê Suid-Afrika sal doen wat hy kan en ’n beroep op die internasionale gemeenskap gedoen om sanksies teen Zimbabwe op te hef en weer in die land te belê. Die kanse is egter skraal dat dit sal gebeur, want wat die Weste soek, is sogenaamde “regime change”, oftewel ’n nuwe regering (lees MDC) in Zimbabwe. Wat sake nóg verder vertroebel, is dat die Zimbabwiese weermag weer begin het om skerp ammunisie teen betogers te gebruik. Mnangagwa het ook aangedui dat dit is hoe die geweld in Zimbabwe stopgesit gaan word. Alles dui dus daarop dat die vlamme in Zimbabwe al hoe hoër gaan brand. Dis juis waar die gevaar vir Suid-Afrika inkom. Reeds in 1980 was daar planne om ’n verwagte toeloop van vlugtelinge te keer, en met die grens tussen die twee lande wat soos ’n sif lek, is dit nie vergesog om te vrees dat miljoene Zimbabwiërs op Suid- Afrika gaan toesak wanneer hul land verder in chaos gaan verval nie. Daar is reeds ’n paar miljoen Zimbabwiërs in Suid-Afrika en hulle is uitstekende werkers, hoofsaaklik omdat hul land steeds ’n beter onderwysstelsel as Suid-Afrika het. Hulle is egter hoofsaaklik ekonomiese vlugtelinge en Suid-Afrika kan nouliks soos Donald Trump ’n muur probeer bou om politieke vlugtelinge uit te hou. Dink net: miljoene vlugtelinge wat nie werk het nie. Hulle sal gevoed moet word, misdaad kan toeneem, ensovoorts. Maar wat nou gedoen? Die Suid-Afrikaanse ekonomie dans ook rond soos ’n kat op ’n warm sinkplaat; daar is nouliks geld om sy eie skuld te betaal, wat nog van Zimbabwe s’n. Dit sal egter myns insiens nie baat om te sê die Zimbabwiërs moet hul eie probleem oplos nie. Op die ou end gaan Suid-Afrika met die gebakte pere sit. Miskien is die laaste woord wat aan Mthuli Ncube, Zimbabwe se minister van finansies behoort, die beste. Sy land, het hy gesê, is die beste winskoop in Afrika. Min lande en mense wil egter byt aan die nuwe wortel van privatisering wat die afgelope tyd as lokaas gebruik word. Maar ek glo aan die land se toekoms. Wie onthou nog die dae toe Zimbabwe as die broodmandjie van Afrika bestempel is, toe sy tabak die beste pryse op internasionale markte behaal het, toe sy mielies nie net sy eie mense nie, maar ook sy buurlande help voed het. Kom ons hoop dat die msasabome in Harare se strate weer, soos in die ou dae, ál sal wees wat rooi blom, en die bloed van onskuldige mense, anders as in die stryd teen kolonialisme, nie verspil sal word nie. Zimbabwiërs verdien dit.