Jansen Familie | Stamland / Hollands Oos-Indiese KOmpanje (H.O.I.K.)
Hollands Oos-Indiese KOmpanje (H.O.I.K.)
skrywer en outeur - Ferdie Jansen
opgedateer deur Simon Jansen
Inhoud 1	Ontstaan en geskiedenis 2	Monopolie 3	Organisasie 4	Finansiering 5	Bemanning 6	Die buitegewestes 7	Handelsprodukte 8	Verval en ondergang 9	Verowerde gebiede 10	Bronne Ontstaan en geskiedenis Tot 1595 was handel met Oosterse speserye volledig in die hande van Portugal, wat vanaf 1498 seevaartroetes na Asië ontdek het. Kaarte en roetes is streng geheim gehou sodat Portugal in wese 'n monopolie op die handel behou het. Eers in 1592, met die terugkeer van Jan Huygen van Linschoten vanuit die Ooste, het die inwoners van die Nederlandse Republiek voldoende kennis verkry om self 'n ekspedisie van stapel te stuur. Tussen 1598 en 1601 word daar altesaam 15 ekspedisies met 65 skepe aangepak.
Monopolie Die feit dat al hoe meer skepe Asië aangedoen het, het die vraag na en dus ook die prys van speserye skerp laat styg, terwyl die omvangryke aanvoer die prys in Europa laat daal het. Om drastiese winsvermindering te voorkom, het samewerking tussen die kompanjies wenslik geword. Die owerheid het ook belang daarby gehad dat die seevaart na Asië voortgesit moes word: dit sou 'n ekonomiese en militêre wapen teen die Portugese en hul bondgenote, die Spanjaarde, wees.
Wapens van die kamers van die VOC se bestuur, die kenteken van die VOC en die wapen van die Staten-Generaal van de Nederlanden - bo-op die ingang van die Kasteel die Goeie Hoop In stede waar daar vroeër voorkompanjies was, is 'n afdeling of kamer van die VOC gestig, naamlik in Amsterdam, Seeland (in Middelburg), Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen. Die bewindhebbers wat vir die daaglikse hantering van sake verantwoordelik was, is deur die burgemeesters van die betrokke stede benoem. In die praktyk het dit daarop neergekom dat die bewindhebbers en die plaaslike owerhede dikwels uit dieselfde families gekom het en dus dieselfde belange gehad het.
Finansiering Die VOC het oor 'n kapitaal van byna 6,5 miljoen gulden beskik. Hierdie kapitaal sou nie soos vroeër na een ekspedisie aan die aandeelhouers uitbetaal word nie, maar eers na 'n periode van 10 jaar. Die winste op die kapitaal sou egter so spoedig moontlik uitgekeer word.
Bemanning Die skepe na Asië het Nederland jaarliks in 3 periodes verlaat: om en by September (die kermisvloot, so genoem na aanleiding van Amsterdam se kermis wat in die maand gehou is), om en by Kersfees en in die voorjaar. Die skepe het nie altyd in vlote gevaar nie en die reis het meestal 8 of 9 maande geduur. Die retoervloot, wat Asië tussen November en Februarie in verskillende eskaders verlaat het, het in omstreeks Augustus in Nederland aangekom, en die veiling van die produkte uit Asië kon dan in die herfs plaasvind.
Die buitegewestes Die organisasie in Asië is nie in 'n oktrooi vasgelê nie en die behoefte het spoedig ontstaan aan die totstandkoming van 'n sentrale en permanente bestuur. In 1609 is 'n goewerneur-generaal aangestel (Pieter Both, ca. 1550-1615, was die eerste) wat saam met die Raad van Indië die oppergesag oor al die VOC se besittings in Asië uitgeoefen het. Die Kaap die Goeie Hoop het ook onder die gesag van die regering geval. Nadat Batavia (tans Djakarta) in 1619 gestig is, het dit die setel van die sogenaamde Hoë Regering geword. Batavia het ook as sentrale bergingsplek en versamelpunt van die Asiatiese handelsverkeer gedien.
Handelsprodukte Die Nederlanders in Asië het spoedig ontdek dat hulle aan die tussen-Asiatiese handel moes deelneem om die begeerde speserye in die hande te kry. Die kus van Coromandel (die suidooskus van Indië) het die "linkerarm" van die Molukke gevorm: speserye in die argipel kon net met katoenstof uit Indië gekoop word. Die katoenstof is op 2 maniere bekom. Eerstens is dit gefinansier met behulp van die inkomste uit die monopolie wat die VOC sedert ongeveer 1660 in 'n besondere groep speserye (neutmuskaat, foelie, kruienaeltjies gehad het.
Verval en ondergang In die eerste helfte van die 18de eeu het die VOC se tussen-Asiatiese handel wel ietwat afgeneem, maar die handel tussen Asië en Europa was groter as ooit tevore. Daarna het die VOC steeds meer veld verloor. In Indië het die Britte die oorhand gekry en handelsposte elders het in verval geraak. Van 1780 af het die skuld opgehoop en in 1796 reeds 125 miljoen gulden bedra.