LUISTER: Daar ís blydskap in die grysskap! | Netwerk24
Ek was 35 jaar oud toe ek dit die eerste keer oorgekom het. 'n Mens vergeet daai dag nooit.
Ek het die oggend niksvermoedend opgestaan, my tande geborsel, netjies aangetrek.
Ek moes die Universiteit van Pretoria besoek. Dis waar dit gebeur het. Op die plein voor die universiteitsbiblioteek se ingang. Daar waar al die mure van rooi baksteen gemaak is.
Dis een van die belangrike oorgange in 'n mens se lewe, so ek onthou daai Hoëveldse wintersoggend byna fotografies, al was dit tien jaar gelede.
'n Jong meisie het van voor aangestap. Sy het jeans gedra, en 'n pers truitjie. Haar hare was in 'n poniestert. Sy het sonder ooglopende rede geglimlag, my amper eerbiedig aangekyk. En toe sê sy dit.
Asof dit die normaalste ding op aarde is.
Meteens was ek 'n oom.
Ek het daardie aand van naby in die spieël gekyk en die grys hare in my baard die eerste keer opgelet.
"Ai, Oom," het ek vir myself gesug.
Sedertdien drink ek Diet Coke eerder as Coke en flos ek my tande. Ek het daardie dag besef ek loop die gevaar om 'n pens en vals tande te kry.
Kan jy onthou waar jy was toe jy die eerste keer "Oom" of "Tannie" genoem is?
Dis oukei as 'n kindjie jou dit noem, maar dis anders as 'n jong volwassene jou so aanspreek.
Party mense weier om dit te aanvaar. Hulle sê goed soos "Ek is niemand se Tannie nie" of "Is ek miskien met jou oom getroud?" Hulle dring daarop aan dat jong mense hulle op hul voorname aanspreek. Dit self is effens pateties. Ou mense wat aandring dat jy hulle op jou voornaam noem, is 'n bietjie soos ou mans wat hul hemde te laag oopknoop of ouer vroue wat by hul seuns se mansvriende aanlê as hulle 'n drankie te veel in het. Mens wil jou hand om hul skouer sit en hulle vertel die tyd het aangebreek om waardig aan te beweeg.
Onlangs moes ek vir werk deur al die ou Huisgenote vanaf 1916 tot 2016 lees. Dit was opvallend hoe mooi Afrikaanse mense in die ou dae oor die ouer geslag gepraat het.
Hulle het 'n enorme klomp woorde vir ouer mense gehad - "oom", "tannie", "grysaard", "oue". Dit was nooit smalend bedoel nie.
Soms is foto's in ou tydskrifte geplaas van 'n ou man met 'n baard wat tot by sy gordel hang, 'n wilde kyk in sy oë en dan is hy respekvol as 'n "oudstryder" (oorlewende van die Anglo-Boereoorlog) beskou. Soms is ouer vroue in kombuisrokke, met grys bollas, sonder ironie as 'n "volksmoeder" beskryf.
Dis opvallend dat Engels nie woorde soos "oom" en "tannie" het nie. Hulle het "sir" en "madam", maar dit kan nie gelyk ontsag en respek uitdruk soos wat Afrikaans kan nie. Ons voorgeslagte was meer soos die Japannese en Chinese wat byna van ontsag begin fluister as hulle oor ou mense praat.
Navorsing deur positiewe sielkundiges het al getoon in kulture (soos China en Japan) waar mense meer respekvol oor ouderdom praat, kry ou mense minder geheueverlies en demensie. As ons die ouderdom as 'n seën beskou, raak ons blykbaar ook gesonder oud.
Ek wonder: kan ons weer soos in die ou dae die aanspreekvorme "Oom" en "Tannie" as 'n kompliment beskou? Ek vermoed as ons dit doen, gaan ons nie net meer waardig in ons ou dae wees nie, maar ook gesonder.