> NL Amsterdam NIEUWE KERK 1408
Royal Palace (1648-1665) and National Monument WW2 (1956) on Dam Sq in counterlight, Amsterdam.
Mozes en Aäronstraat, between Nieuwe Kerk and Royal Palace; Amsterdam.
Nieuwe Kerk (1408), Dam Amsterdam.
Exhibition in 2011 at Nieuwe Kerk, Amsterdam.
Zonnewijzer Nieuwe Kerk; Amsterdam
Nieuwe Kerk, Amsterdam.
Nieuwe Kerk en Dam thv Nieuwendijk, Amsterdam.
Koninklijk Paleis en de Nieuwe Kerk in Amsterdam LitNet | Vervreemding in die ekstreem: ’n Oorsig oor normloosheid en sosiale isolasie in Afrikaanse ekstreme metal
Burgert A Senekal 2011-02-07
Druk dit/Print it Vervreemding in die ekstreem: ’n Oorsig oor normloosheid en sosiale isolasie in Afrikaanse ekstreme metal Burgert A. Senekal, Departement Afrikaans en Nederlands, Duits en Frans, Universiteit van die Vrystaat
Opsomming Terwyl industriële metal, punk en ander vorme van rock alombekend geword het in Afrikaans, bly ekstreme metal oorwegend ’n ondergrondse genre, en afgesien van K.O.B.U.S.!, Mind Assault en Insek is daar nog min in hierdie genre in Afrikaans geskryf. Die term ekstreme metal word hier in navolging van Kahn-Harris (2007) gebruik om kollektief te verwys na sg. death, doom, black en thrash metal, aangesien dit juis hierdie vorme is wat gemarginaliseerd is, selfs binne die metal-genre. Hier word ondersoek ingestel na hoe dié genre in Suid-Afrika, en veral in Afrikaans, ontwikkel het deur die ontwikkeling van metal en die gebruik van ’n moedertaal in metal teen ’n globale agtergrond te ondersoek. Voorts word eerste- en tweede-generasie ekstreme-metal-groepe onderskei: eersgenoemde het op ’n paar uitsonderings na in Engels gesing ten spyte daarvan dat hulle oorwegend Afrikaanssprekend was, terwyl laasgenoemde heelwat meer Afrikaanse lirieke ingesluit het. Tematiese ooreenkomste met internasionale groepe word aangedui, veral hoe die lirieke bydra tot die skep van hul identiteit in teenstelling met die betrokke milieu. Seeman (1959) se vervreemdingsteorie, spesifiek ten opsigte van normloosheid en sosiale isolasie, word aangewend om te bepaal hoe die lirieke van ekstreme metal ’n identiteit in opposisie teenoor die hoofstroom-gemeenskap formuleer deur die dominante norme van die samelewing te verwerp. Identiteitskepping behels altyd insluiting én uitsluiting – die afbakening van grense deur middel van merkers – en hier word gewys op hoe ekstreme metal tematiek en algemene uitsprake benut om ’n alternatiewe identiteit te help skep. In ooreenstemming met sosiologiese navorsing word daar gevolglik aangetoon dat normloosheid in Afrikaanse en internasionale ekstreme metal nie bloot die verwerping van dominante norme behels nie, maar ook die skep van alternatiewe norme, wat ook sosiale kohesie tot gevolg het.
Trefwoorde: vervreemding, normloosheid, sosiale isolasie, Afrikaanse musiek, subkultuur, rock, metal Abstract
Key words: alienation, normlessness, social isolation, Afrikaans music, subculture, rock, metal 1. Inleiding
Kids (and often adults) are almost automatically ostracized when they are into music of an extreme or alternative nature, and choose not to be on the rugby team. But, this marginalization is also a bonding factor tying likeminded music lovers together – one can even say it is a global brother- and sisterhood. Nie alleen is dié musiek dus self gemarginaliseerd nie, maar ook figureer baie van hierdie genre se luisteraars op die rand van die gemeenskap, en vind hierdeur die geleentheid om hul identiteit te herdefinieer (sien ook De Klepper, Molpheta, Pille en Saouma 2007:10). F.B. Blom (2010) meen dat ’n (internasionale) gemeenskapsin deur metal gevorm word:
2. Die oorsprong en kenmerke van metal4 Daar word algemeen aanvaar dat metal in die laat sestigerjare en vroeë sewentigerjare in die VSA en Brittanje ontstaan het. Die oorsprong van metal kan volgens Pareles (1988) teruggevoer word na Link Wray se treffer uit die laat vyftigerjare, “Rumble”, en The Kinks se 1964-liedjie “You really got me”, maar veral was dit groepe in die laat sestigerjare, soos The Yardbirds, Blue Cheer, The Who en The MC5, en individue soos Jimi Hendrix, wat ’n groot rol gespeel het in die ontwikkeling van metal. In Duitsland is die Scorpions in 1965 gestig, en twee jaar later is Steppenwolf in Los Angeles gevorm. Van die bekendste Britse groepe uit hierdie tydperk is Led Zeppelin, wat in 1968 in Brittanje gevorm is (aanvanklik as The New Yardbirds), en Black Sabbath (ook in 1968 en aanvanklik onder die naam Earth), en in 1973 is AC/DC in Australië gestig.
3. Die globale konteks: van Engels tot moedertaal In die laat sewentigerjare het ’n metal-beweging ontstaan wat as die “new wave of British heavy metal (NWOBHM)” (De Klepper e.a. 2007:19) bekend was en groepe soos Diamond Head, Judas Priest, Raven, Motörhead, Iron Maiden, Def Leppard, Sweet Savage en Saxon ingesluit het.
4.1 Die eerste-generasie-groepe Soos in die res van die wêreld is daar in Suid-Afrika ’n crescendo in die ontwikkeling van ekstreme metal te bespeur, maar ook kan ’n onderskeid getref word tussen ’n eerste generasie wat oorwegend in Engels gesing het, en ’n tweede generasie wat ook Afrikaans gebruik. Baie van die tweede-generasie-groepe het ontstaan uit die eerste-generasie-groepe, soos uit die volgende bespreking blyk. Hierdie afdeling is egter slegs oorsigtelik; die aantal ekstreme-metal-groepe wat in die laat negentigerjare aktief was in Suid-Afrika, is veel groter as wat hier bespreek kan word.
4.2 Die tweede-generasie Afrikaanse groepe K.O.B.U.S.! is in November 2000 deur Theo Crous, voorheen van Springbok Nude Girls, en Francois Breytenbach Blom, voorheen van onder andere V.O.D., gestig. In 2002/2003 het Huyser Burger van Battery9 met optredes gehelp, hul debuut-album Kobus! is vrygestel en benoem as SA Rock Digest se album van die jaar, en hulle het ’n Kanna gewen by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK). In 2004 het hulle 100% Skuldgevoelvry vrygestel, en is op die verhoog vergesel deur Rob Nel (B-World) op baskitaar en Paul André Blom (V.O.D.) op tromme. In Januarie 2007 het Pierre Tredoux van Raaskopleef vir Nel op baskitaar vervang, en in dieselfde jaar is Swaarmetaal by Bellville Studios opgeneem en deur Rhythm Records vrygestel. In Maart 2008 het Werner von Waltsleben vir Paul André Blom op tromme vervang, en in Julie het hulle op uitnodiging van Manowar by die Magic Circle Festival in Bad Arolsen in Duitsland opgetree. Swaarmetaal het die SAMA-toekenning vir beste rock-album in 2008 verower, en Sadler (2008) glo die produksie self is van hoë gehalte: “[T]heir production compares favorably with many overseas releases in this style, and blows most SA metal CDs out of the water.” Anoniem (2007) skryf dat K.O.B.U.S.! “Afrikaans swaarder en in dieselfde uitasem puiker laat rock as wat enigiemand, selfs die Polisiekarre, nog probeer het”, en teen 2009 sonder Klopper (2009:15) dié groep uit as die belangrikste Afrikaanse metal-groep. Een van die liedjies vanaf Swaarmetaal, “TienerAngs”, is ook op die Kopskoot!-kompilasie ingesluit. (Klik hier om na die liedjie “TienerAngs” te luister.)
Met ander woorde: aangesien ekstreme metal gemik is op ’n oorwegend Afrikaanssprekende teikenmark, aangesien hulle voel dat hulle hulself beter uitdruk in hul moedertaal, en aangesien Afrikaans as ’n oorwegend Germaanse taal growwer op die oor val as Engels (wat ’n groter Romaanse invloed het), glo Fourie Afrikaans is ’n sinvolle taalkeuse. F.B. Blom sluit aan by laasgenoemde stelling van Fourie; hy sê hy kry heelwat kommentaar vanuit Europese lande “oor hoe heavy en rou dit klink”, maar meen “daar is beslis sekere woorde en klanke [in Afrikaans] wat vermy moet word, dinge wat net nie sal werk nie” (2010:3), wat in ander opsigte die skryf van lirieke bemoeilik.
5. Die verwoording van normloosheid en sosiale isolasie in Afrikaanse ekstreme metal Wêreldwyd het die verbrokkeling van die Oos/Wes-digotomie wat met die beëindiging van die Koue Oorlog gepaard gegaan het, asook die internet en ander tegnologiese veranderings, die identiteitsproblematiek verskerp (sien bv. Geyer 1996, Peet 2002 en Kaldor 2006). Suid-Afrika is nie slegs deur hierdie globale verwikkelinge geraak nie, maar ook word jong Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika gekonfronteer met ’n herdefiniëring van hul identiteit in die lig van ’n gekriminaliseerde geskiedenis, ’n verlies aan politieke mag, en ’n hede waarin hul soms uitgesluit word deur regstellende aksie en Swart Ekonomiese Bemagtiging (sien bv. Hermann 2006). Klopper (2009:118) voer aan:
5.1 Teenoor die establishment Hermann (2006:49) voer aan: “Indien ’n individu ontdek dat ’n sosiale struktuur verantwoordelik is vir die dwarsboming van sy ideale, sal hy gealiëneer raak van hierdie sosiale struktuur en gevolglik gedrag van rebelsheid begin openbaar.”
Are we not the undisputed prodigies of warfareFearing all the mediocrity that they possess Should we not hunt the bastards down with our might Reinforce and claim the throne that is rightfully ours.
’n nuwe rewolusie, nuwe lofgesange om te sing [...] die hemel kraak, die wolke brand, jou hart lê bloeiend in jou hand konings oor besete uitverkore sielestaan in die vlamme van swaar metaal.
Ek is honger, honger, ek is honger vir versoek, ek is honger vir vervloek Ek is honger vir adrenalien, spoed se warm gloed Ek is honger vir Gehenna, Kuzimu en Tartarus Ek is honger vir die vuur, ek is honger soos ’n dier, ek is honger vir die doodskreet Honger vir ’n Mammon, honger vir ’n Babilon. Honger vir die nag se koue vingers om my keel.
Hoërskool onderwyser – jou ma se poesChristen vingerwyser – jou ma se poesJy staan in my straat, jy maak ’n groot lawaaiJy lyk soos ’n poes, ek wil jou sommer naai.
(Klik hier om na die liedjie te luister.) Tradisionele waardes en opvattinge, veral soos vervat in die Christelike geloof, is wêreldwyd ’n bekende teiken van ekstreme metal. Wanneer Francois Breytenbach Blom (Klopper 2008) daarop let dat mense met lirieke identifiseer, skimp hy na die Christendom: “As die lirieke jou emosies verwoord of jou opinies deel, is die kans groter dat jy van die song gaan hou. Dis hoekom liefdesliedjies so populêr is en lofgesange aan Satan minder gewild is.”
Ons word stadig verblindDie ketting is vasgebind Dit begin by jou as kindOns word stadig verblind.
soos jou ouers sal jy wees,slawe sonder keusebiddend op hul knieë,voor die valse ligselfgevangenes vanvrees en bygeloofhaal af jou oogklappe,jou kerk het jou beroof.
(Klik hier om na “Satan is liefde” te luister.) Wat bostaande aanhalings veral illustreer, is ekstreme metal se uitdrukking van mag. Die styl van die musiek, die lirieke, die kleredrag en selfs die name van groepe is ontwerp om ’n gevoel van mag oor te dra (sien Walser 1993:1–3 en Kahn-Harris 2007:27–49). As gevolg hiervan word die vroulike vermy: ekstreme metal het min vroulike aanhangers en groeplede;15 streng beheer word oor die liggaam uitgeoefen, wat beperkings op seks16 en dwelmmisbruik plaas (Kahn-Harris 2007:443–4); en homoseksualiteit is meesal slegs teenwoordig in lesbiese tonele in musiekvideo’s en op album-omslae (Kahn-Harris 2007:73).
Bly weg van my donker Dit sal jou verteerWaarheid is in my sielNiemand breek my nie.
(Klik hier om na die liedjie te luister.) En in “Veroordeel” stel hulle hul reaksie nóg duideliker:
Kom stenig my terwyl ek reeds dood isKrap my wonde oop en julle sal sienMy are is ’n pad van haat.
Aan marsjeer die kinders, nimmereindigende nag. Geen oë in hul koppe nie, donker holtes soos die graf. Swart onder hul vingernaels, maaiers in die mond. Velle flap om enkels en verslete voete vlek die grond.
(Klik hier om na die liedjie te luister.) In Insek se “Terug van die dood” impliseer die sprekers dat hulle zombies is (“uit ons ewige slaap ontwaak”), en sing: “[O]ns kan nie dink en voel absoluut fokkol, ons enigste doel om jou bloed af te gorrel.” (Klik hier om na die liedjie te luister.) K.O.B.U.S.! se “Honger” dra rebelsheid meer pertinent deur donker beelde oor:
Ek is honger vir venyn, die ongoddelike pynEk is honger vir die marteling, koue en geweenEk is honger vir die waansin, sweet en bloed wat oor my reënEk is honger vir minagting, blindelingse slagtingHonger vir ’n vlammevloedHonger vir ’n Mammon, honger vir ’n BabilonHonger vir ’n avondmaal van vlees en warm bloed.
I cut myself to sleepI close my eyes for a secondAnd curse my fragile soulI scream to hide that I’m lonelyThe echo calls my name.
It’s not worth the time to try, to replenish a rotting lifeI’ll end the problem, facing nothing, fuck you off, fuck you all.
Are you forever – loss of purpose in a passive lifeare you forever – pale, regarded as a waste of time?
Blameer jou ma, blameer jou pavir die eiebelang wat jy saam met jou ronddraVoel jammer vir jouself elke fokken dagSkree as jy moet stilbly en huil as jy moet lagSkryf ’n morbiede bundel oor jou tieneragtige angsen dra jou las soos ’n eremedalje, verwyt soos ’n kroonSkryf ’n ballade van wanhoop oor jou tienerangsen sê Fok jou.
This fucking country’s lost its grip […] The legal system has no spine It’s corroding from inside.
A smack on the wrists is the words from the mouthof the outsiders, lawyers, policeA small price to pay for the dope and the gunsand the rape, it should all be O.K.Your father is rich, he’s the judge, he’s the man,he’s the God that got your sentence reducedBut in the back of his mind, he well knows whathe’d find if he looked a little deeper in you.
6. Gevolgtrekking Ekstreme metal is steeds ’n klein genre in die Afrikaanse musiekbedryf, en sal dit altyd wees, om demografiese redes én weens die feit dat dit per definisie ’n gemarginaliseerde genre is. Terwyl industriële metal, punk en ander vorme van rock in Afrikaans alombekend gemaak is deur groepe soos Battery9, Fokofpolisiekar en Van Coke Kartel, bly ekstreme metal oorwegend ’n ondergrondse genre, en afgesien van K.O.B.U.S.!, Mind Assault en Insek is daar nog min in hierdie genre in Afrikaans geskryf. Ook is daar bykans geen akademiese studie tot op hede oor hierdie genre in Afrikaans onderneem nie, en hopelik kan hierdie artikel as wegspringplek vir verdere navorsing dien. Hierdie studie dui byvoorbeeld aan dat persepsies rondom die gebruik van Afrikaans oor die afgelope twee dekades verander het, en is ook ’n klinkklare bewys dat sprekers van Afrikaans ’n uiters heterogene gemeenskap is.
Bibliografie Ali.20 2010. Groinchurn. www.metallian.com/groinchurn.php (23 Julie 2010 geraadpleeg). Anoniem. 2002. Kobus!. www.musiek.co.za/modules.php?name=News&file=print&sid=1 (7 Julie 2010 geraadpleeg).
Campion, C. 2005. In the face of death. The Observer, 20 Februarie.http://www.guardian.co.uk/music/2005/feb/20/popandrock4?INTCMP=SRCH (28 Januarie geraadpleeg).
Kalis, Q. 2007a. Kobus! – Swaar metaal. www.chroniclesofchaos.com/reviews/albums/2-4736_kobus!_swaar_metaal.aspx (7 Julie 2010 geraadpleeg).
—. 2007b. The voice of destruction. CoC chats with François Breytenbach Blom of Kobus!. www.chroniclesofchaos.com/articles/chats/1-1006_kobus!.aspx (7 Julie 2010 geraadpleeg).
— . 2008. Liriekfabriek: Francois Blom. http://litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=47116&cat_id=235 (7 Julie 2010 geraadpleeg).
Senekal, B.A. en C. van den Berg. 2010. ’n Voorlopige verkenning van postapartheid Afrikaanse protesmusiek. LitNet Akademies, 7(2):98–128. http://www.oulitnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=87963&cat_id=1905 (27 Januarie 2011 geraadpleeg).