Olga Kirsch gehuldig in biografie | Netwerk24
Deur AJ Opperman 26 Julie 2018 05:00
'n Nuwe biografie oor Olga Kirsch verskyn binnekort.
Die ontslape digter Olga Kirsch se vermoë om oor kultuurgrense te beweeg sowel as haar veeltaligheid het tot 'n nuwe biografie gelei.
Olga Kirsch – 'n Lewe in gedigte deur dr. Egonne Roth word deur Naledi uitgereik en word in September in Stellenbosch en in Oktober tydens die Aardklop Nasionale Kunstefees bekend gestel.
"Haar Afrikaanse poësie as Joodse digter is op 'n sekere vlak nog steeds 'n enigma," sê Roth wat tans in Berlyn, Duitsland, gesetel is.
Kirsch was Joods en die dogter van 'n Jiddisjsprekende pa wat van Litoue na Suid-Afrika geëmigreer het, maar met bundels soos Die soeklig (1944), Mure van die hart (1948) en Negentien gedigte (1972) was sy veral om haar Afrikaanse poësie bekend.
Sy is in 1997 dood en het die grootste deel van haar lewe in Israel gewoon.
"Kirsch het lank vir 'n gehoor geskryf wat sy nie self geken het nie. Dit is ongelooflik belangrik om te kyk na Afrikaanse digters wat ook in ander tale skryf en sodoende ander mense en kulture bereik. Dit is nie sommer toevallig dat hulle in meer as een taal geskryf het nie. Kyk byvoorbeeld na oudpres. Nelson Mandela se voorlesing van 'n Ingrid Jonker-gedig in die parlement."
Kirsch was een van min vrouedigters toe Roth op skool was.
"Sy was as 'n mens geweldig kwesbaar en sy wou in 'n taal skryf wat vir haar huismense vreemd was."
Kirsch het ook in Engels en Hebreeus geskryf.
Dr. Egonne Roth Foto: Dishen Govender
In Roth se navorsing, wat talle onderhoude en briewe ingesluit het, het baie mense aan haar genoem dat hulle Kirsch baie lank geken het, maar nooit werklik goed geken het nie.
Kirsch se familie was aanvanklik skugter om sekere goed te deel.
"Hulle het wel later gesê dat hulle glo indien Olga ooit sou instem tot 'n biografie, sou sy verkies het dat 'n vrou dit doen. Die meeste van haar gedigte is gekoppel aan iets of iemand en die meeste mense in haar familie kon nie Afrikaans lees nie."
Roth was bevriend met John Kannemeyer, biograaf en letterkundige, wat een aand by 'n kuier aan haar genoem het dat sy 'n biografie oor Kirsch moet skryf.
" 'Jy ken haar wêreld, jy is in Israel,' het hy gesê. Ek het gedink hy maak 'n grap. John was toe besig met 'n baie groot projek wat hy nie op die naam genoem het nie, maar dit was die biografie oor J.M. Coetzee. Hy het by 'n volgende geleentheid my daaraan herinner. Ek het aanvanklik baie op John gesteun." John is einde 2011 dood.
Kirsch, wat in 1924 in Koppies in die Vrystaat gebore is, het in 1948 haarself in Israel gaan vestig en uiteindelik eers in 1975 Suid-Afrika weer besoek.
Sy was getroud met 'n man van Israel en die ma van twee dogters. Haar man en oudste dogter is al dood.
Roth het die jongste dogter ook gekontak.
"Toe ek met die projek begin het, was daar min akademiese artikels oor haar beskikbaar. Haar broer se vrou was my ook van groot hulp. Dikwels het een mens na die volgende mense gelei."
Olga Kirsch saam met die digter Elisabeth Eybers.
Roth het groot steun van prof. Jerzy Koch van die Adam Mickiewicz-universiteit in Poznan, Pole, gekry.
Daniel Hugo, digter en vertaler wat 'n bloemlesing van Kirsch se gedigte – Nou spreek ek weer bekendes aan –saamgestel het, en die digter Lina Spies, wat Kirsch by die inhuldiging van die Taalmonument in 1975 ontmoet het, was ook van groot hulp.
Hugo het die biografie se vertaling gedoen, wat Roth in Engels geskryf het.
Baie inligting is ook van die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum in Bloemfontein sowel as die Letterkundemuseum in Makhanda (Grahamstad) verkry.
Talle van Kirsch se gedigte is in die boek ingesluit.
* Roth het in 2009 begin navorsing doen oor Kirsch en twee jaar later aan haar PhD begin werk. Sy het van 2012 tot 2016 befondsing van die Presidentsfonds van die Universiteit van Bar-Ilan-Universiteit in Ramat Gan, Israel, gekry en in 2016 haar graad verwerf.
* Roth is op 8 September in die Protea-boekwinkel in Stellenbosch met prof. Lina Spies in gesprek oor die boek. Die gesprek begin om 11:00. Stuur 'n e-pos na stellenbosch@proteaboekwinkel.com vir meer inligting.