Volg Suid-Afrika in Zimbabwe se ekonomiese voetspore?Verskaf aan Maroela Media Deur Hannes du Preez (Prima Batebestuur) Vlakke van pessimisme oor Suid-Afrika se ekonomiese en politieke toekoms het die hoogte ingeskiet sedert die Nene-debakel, Nkandla en “Zuptagate”. Vergelykings en ooreenkomste van Suid-Afrika met betrekking tot ekonomiese en finansiële verskynsels in Afrikalande wat ekonomies misluk het, geniet daagliks aandag in die media. Zimbabwe word voorgehou as die beste voorbeeld van so ’n mislukte staat wat ons moontlik kan volg. Die resultaat van hierdie vergelykings is ’n sombere en uitsiglose toekomsverwagting wat immigrasie laat versnel, veral van opgeleide en goed geskoolde jong mense, iets wat ons nie kan bekostig nie. Dat daar onheilspellende vroeë waarskuwingseine is wat ons nie moet ignoreer nie is ’n feit. Hoe vergelykbaar is Suid-Afrika se ekonomiese situasie tans met dié van Zimbabwe wat in die tydperk 2000-2009 geheers het? Hiperinflasie Wat die Zimbabwe-ekonomie in duie laat stort het, was hiperinflasie. Hiperinflasie is wanneer prysstyging groot, vinnig en heeltemal buite beheer raak en die koopkrag van jou geldeenheid vernietig. Die bordjies wat Zimbabwiese burgers in Harare opgehou het ten tyde van hiperinflasie verduidelik die verlies aan koopkrag ondubbelsinnig. Grafiek 1 ter voorstelling. Foto: Verskaf Dit word beraam dat Zimbabwe se inflasie in middel November 2009 sy hoogtepunt van 79,6 miljoen persent bereik het. Dit ten spyte daarvan dat die owerheid inflasie onwettig verklaar het in 2007. Ondernemings en mense wat pryse verhoog het, is vervolg toe die inflasiekoers 50% was. Dit komend van die owerheid wat deur vrot beleidsbestuur die inflasie geskep het! Die hiperinflasie het 53 jaar lange inkomstegroei in Zimbabwe binne agt jaar vernietig, soos getoon deur die per capita-VSA-dollar-inkomste (inkomste per kop van die bevolking) in die onderstaande grafiek (Grafiek 1). Vir ’n land om hiperinflasie ’n werklikheid te maak moet die fiskale beleid (owerheidsfinansies) én die monetêre beleid (sentrale bank se bestuur van die geldvoorraad) die pad byster raak. Zimbabwe was genoodsaak om oor te skuif na die VSA-dollar as betaalmiddel vanaf 2009 wat inflasie gestabiliseer het (Grafiek 2). Grafiek 2 ter voorstelling. Foto: Verskaf Fiskale beleid en bestuur Aan die fiskale kant was die volgende sake verteenwoordigend van Zimbabwe se mislukte owerheidsfinansies: Dit is waar dat van hierdie fiskale vergrype tans in Suid-Afrika aanwesig is, veral korrupsie, nepotisme en selfverryking wat veroorsaak dat broodnodige dienste nie op plaaslike vlak gelewer word nie. In mindere mate is die volgende ook teenwoordig in Suid-Afrika: ’n styging in die vlakke van staatskuld, skerp stygings in lone en salarisse van staatsamptenare, swak beheer en kontrole oor uitgawes op provinsiale en plaaslike vlak en te min besteding op fisieke infrastruktuur. Suid-Afrika het op fiskale kant nog nie die vlakke van wanbestuur gesien wat in Zimbabwe gegeld het nie. Mislukte owerheidsfinansies kan stagflasie veroorsaak, oftewel hoë inflasie met lae ekonomiese groei. Dit gebeur gewoonlik as geadministreerde pryse (petrolheffing, elektrisiteit, water, minimum loon, en so meer) deur die staat verhoog word, terwyl die belastinglas verhoog word wat ekonomiese groei aan bande lê. Die aanstelling van Pravin Gordhan as minister van finansies gaan heel moontlik sorg vir beter dissipline en beheer in owerheidsfinansies wat positief is, iets wat nie in Zimbabwe gebeur het nie. Vir hiperinflasie om te ontstaan is dit nodig dat monetêre bestuur ook klaaglik moet misluk. Monetêre beleid en bestuur Die algehele mislukking van monetêre bestuur in Zimbabwe is veroorsaak deur onbeheerste geldskepping deur hul sentrale bank wat sy onafhanklikheid verloor het en ’n politieke lakei geword het. Die Zimbabwiese Sentrale Bank se beleidsoptrede is bepaal deur politici wat geen benul van ’n losse monetêre beleid se ekonomiese implikasies gehad het nie. Grafiek 3 ter voorstelling. Foto: Verskaf Groot hoeveelhede geld is gedruk/gemaak en krediet geskep wat veroorsaak het dat ’n vloedgolf van geld beperkte goedere en dienste gejaag het. Die netto resultaat was hiperinflasie wat die Zimbabwe-dollar vernietig het. Sien onderstaande grafiek vir die verband tussen groei in geldvoorraad en inflasie in Zimbabwe in die gegewe tydperk. Wat betref die toepassing van monetêre beleid is daar inderdaad groot verskille tussen Zimbabwe en Suid-Afrika. Die positiewe verskille is: Samevatting Vir Suid-Afrika se ekonomiese toestand om dié van Zimbabwe te volg moet monetêre beleidsbestuur populisties raak vir sowel die publiek as politici deur goedkoop geld in oormaat beskikbaar te stel. Soos hierbo bespreek, doen die SARB tans die teenoorgestelde. Gevolglik volg ons nie in Zimbabwe se ekonomiese voetspore nie, ten spyte daarvan dat daar op die fiskale kant elemente van wanbestuur bestaan wat ooreenstem. Die gesonde monetêre beleid wat tans gevolg word, is die beste finansiële versekering teen ’n soort “Zimbabwiese” ekonomiese verkrummeling. Daar is vier sake waarvoor ons verantwoordelikheid kan aanvaar sodat ons lewens, geliefdes en bates beskerm is: