JY LEES NOU Ferm oor daai skerm
Kinders wat baie skermtyd kry - of dit nou voor die TV, tablet of slimfoon is - trek swaarder as kinders wat minder tyd voor 'n skerm deurbring, wys navorsing. Waar moet jy die streep trek?
Baie ouers erken ruiterlik dat hulle hul kinders – van peuters tot jong skoolgaandes – ure lank los voor ’n toestel met sogenaamde opvoedkundige en oulike toeps. Is dit reg? En maak dit saak met watter toeps hulle speel? Ontneem jy jou kind van tegnologiese intelligensie as jy hom van die skerm probeer wegkry, of beskerm jy hom teen ’n gevaar waarvan ons die omvang nog nie verstaan nie?
Dieselfde reël geld as wat in oupa en ouma se tyd al vir tydverdrywe gegeld het, sê die kundiges: Matigheid is koning. Die goue middeweg bly maar altyd die beste weg.
Die Amerikaanse Akademie van Pediatrie het onlangs weer verklaar dat hulle besorg bly oor bewyse dat elektroniesemediagebruik ’n skadelike uitwerking op jong kinders kan hê. Ja, hulle weet daar is positiewe gevolge ook, maar hulle maan pediaters oor die wêreld heen steeds om met elke ondersoek met ouers oor hul kind se mediagebruik te praat.
Hulle stel veral twee vrae voor:
1. Hoeveel tyd bring jou kind daagliks voor die skerm van ’n TV, slimfoon en/of tablet deur?
2. Is daar ’n TV of internet-gekoppelde toestel in sy kamer?
Dr. Chris Diffenthal, ’n pediater van Bloemfontein, sê hierdie vrae is baie belangrik omdat daar ’n verband gevind is tussen ’n TV-stel in ’n kind se kamer en die gevaar van latere vetsug en dwelmmisbruik.
Kirsty Chadwick, stigter van The Training Room Online, ’n e-leer-ontwerp en -ontwikkelingsmaatskappy, reken dis baie belangrik dat ons kinders aan tegnologie blootgestel word.
“Teen die tyd dat vandag se peuters en kleuters by ’n preprimêre skool instap, gaan hulle waarskynlik tegnologie in hul klaskamer gebruik,” sê sy.
Die besondere skerp styging in e-boekverkope die afgelope jaar is nog ’n bewys van die tegnologie-gesentreerde wêreld waarin ons kinders grootword, en “ons moet ons kinders grootmaak om in dié wêreld te kan funksioneer”.
Maar hoe? Volgens Kirsty beteken dit ons moet ons kinders toegang tot tegnologie gee, maar betrokke wees by die toeps wat vir hulle afgelaai word. “Doen eers deeglik navorsing voor jy ’n toep vir jou kleuter a¬aai,” is haar raad. “Sodra die toep beskikbaar is, laat jou kleuter dan toe om self daarmee te eksperimenteer en pret te hê.”
Beskerm só teen die skerm
Kinders onder twee moet glad nie TV kyk of met ander mediatoestelle speel wat op vermaak ingestel is nie, sê die gesiene Amerikaanse Pediatriese Vereniging.
Dis omdat ’n kind onder twee se brein teen ’n geweldige spoed ontwikkel en jong kinders nog steeds op hul beste leer deur interaksie met mense, nie skerms nie.
Die probleem met tyd voor ’n skerm is nie soseer wat met kinders gebeur terwyl hulle dit doen nie, maar wat nie met hulle gebeur nie. Ná hul tweede verjaardag kan hulle een tot twee uur skermtyd per dag toegelaat word, sê die vereniging.
Doen dit só, sê Chris:
Beperk die totale skermtyd vir kleuters en voorskoolse kinders tot een tot twee uur per dag, maar breek dit op in korter sessies van 20 minute elk.
Monitor jou kind se mediagebruik. Weet jy wat hy speel wanneer hy in sy toegelate uur of ure op die tablet of foon besig is?
Stel vir jul gesin ’n mediaspyskaart op waarvolgens die spesi¬eke dae, die duurte en dalk selfs die soort skermtyd bepaal word. Die spyskaart kan dalk ook uitstippel waar in die huis jou kind op ’n tablet of slimfoon mag speel.
Tyd voor ’n skerm behoort ’n beloning vir kinders te wees. Sê dat as hulle ’n uur lank buite gespeel het, of hul kos klaar geëet het, kan hulle ’n kort tydjie voor die skerm deurbring.
Speel en kyk vir ’n wyle saam met hulle. Hoewel ouers dit gereeld hoor, kan dit nie genoeg benadruk word nie: Die heel belangrikste ding vir ’n kind is tyd saam met sy ma of pa. Dit is ongewens dat ’n tablet of slimfoon dié kosbare tyd vervang.
Stel ’n goeie voorbeeld deur nie self te veel tyd op jou foon of tablet deur te bring nie.
Dis al oor en oor bewys dat vrye, onafhanklike spel onder toesig die heel meeste voordele vir jou baba en kleuter
inhou. ’n Kind wat byvoorbeeld koppies bo-op mekaar stapel of jou kombuiskas herorganiseer terwyl jy aandete kook, leer baie meer as een wat kleure op ’n tablet sorteer.
Daarby het navorsing ook gewys dat gereelde tyd voor die skerm onder twee jaar oud, ’n slegte invloed het op kinders se taalontwikkeling, leesvermoë en korttermyngeheue. Te veel tyd voor die skerm dra ook by tot slaap- en aandagprobleme. Dink so daaraan: Alewige blootstelling aan televisie, slimfone en tablette is vir babas en peuters se brein wat gemorskos vir hul lyf is.
Tyd voor die skerm beroof jou kind ook van belangrike ¬sieke ontwikkelingsgeleenthede, soos wat hy sou kry as hy op ’n klimraam gespeel het.
As ’n mens buite speel leer jy daarby om na ’n verskeidenheid verskillende geluide te luister, en ontdek jy nuwe teksture, soos die growwe gevoel van ’n boomstam. Dit alles bevorder sensoriese ontwikkeling, sê Chris.
Leer deur self te ervaar bly die beste manier waarop jou kind ontwikkel.
Kan skerms jou kind se oë beskadig?
Mense meen al baie lank dat ’n te kort afstand tussen jou en ’n toestel (soos rekenaar- en televisieskerms, slimfone en tablette, en selfs boeke) kan lei tot bysiendheid of miopie.
Maar volgens dr. Cor van Zyl, ’n oogspesialis van Bloemfontein, is dit nie die volle waarheid nie. Verskeie studies het al gewys dat naby werk ’n baie klein invloed op die ontwikkeling van bysiendheid het, sê hy. Te min tyd buite die huis is ’n veel groter risikofaktor vir bysiendheid.
Een studie in 2008 in Australië het byvoorbeeld ’n sterk verband gevind tussen bysiendheid en meer tyd binne-in die huis.
Jy moet jou kind dus soveel moontlik buite laat speel, sê Cor. Moenie bekommerd wees dat hulle ’n tegnologie-agterstand gaan kry omdat hulle nie so baie ervaring met slimfoonspeletjies het nie.
“Tabletgebruik is vir ons kinders soos skryf met ’n potlood vir vorige geslagte was,” meen hy.¬ “Dit is (of gaan) deel word van hul¬natuurlike ontwikkeling, net soos skryf en lees.¬
“Daar is baie belangriker dinge waaraan ouers met klein kindertjies aandag behoort te gee. Genoeg tyd buite die huis – dit hoef volgens navorsing nie eens buitespel te wees nie, maar bloot buite wees – is een daarvan.”
Is toeps almal ewe goed?
Die meeste kundiges glo dat opvoedkundige programme ontwerp is om deur die kind én ’n ouer of oppasser gekyk te word, aangesien iemand die leerproses moet aanhelp. Of dit werklik gebeur, is te betwyfel. Te veel studies toon dat ouers en oppassers tegnologie as kinderoppasser inspan, aldus inligting op die webtuiste van die Amerikaanse Pediatriese Vereniging.
In navorsing wat ook op dié vereniging se webblad verskyn, is gevind dat sekere opvoedkundige programme van ’n hoër gehalte wel kinders se sosiale en taalvaardighede en soms selfs skoolgereedheid kan bevorder.
Daar is egter geen bewys dat sogenaamde opvoedkundige programme en toeps enige voordeel vir kinders jonger as twee jaar inhou nie. Kinders moet verstaan wat hulle sien en doen om enigsins opvoedkundig voordeel te trek uit ’n opvoedkundige toepassing.
Daar is ook studies onderneem wat bevestig dat kinders tussen 12 en 18 maande meer geneig is om iets te leer en te onthou as iemand dit ¬siek vir hulle wys of vertel as wanneer hulle dit op ’nskerm sien. Kinders ouer as twee sal egter dit wat hulle op die skerm sien begin onthou as hulle herhaaldelik daarna kyk.
Ondanks al die beloftes wat sommige opvoedkundige programme en toepassings maak, is dit nog onseker of kinders jonger as twee jaar enigsins iets daaruit kan leer. Daar moet egter nog baie navorsing gedoen word om vas te stel presies wat die uitwerking van vroeë blootstelling aan al die nuwe media is.