Hierdie teo-artikel gaan van agter die skerms kyk hoe die groot drama wat in die Ou Testament afspeel, moontlik op die planke gebring is.
In 2 Konings 22 word vertel dat die ‘Wetboek’ gedurende sy regering ontdek is. Die Wetboek was vir baie lank weg en vergete, en die hoëpriester Gilkia het dit toevallig in die tempel ontdek. Hy het dit vir die staatsekretaris Safan gegee, en op sy beurt het Safan dit vir die koning voorgelees. Toe Josia besef hoe ver die volk van die Here se Wet afgedwaal het, het hy sy klere geskeur en ‘n grootskaalse godsdienstige hervorming op tou gesit (2 Kon 23), onder andere het hy al die afgodsbeelde laat vernietig en die paasfees weer ingestel.
In 605 vC oorwin Nebukadneser, op daardie stadium die Galdese kroonprins, die Egiptiese leër by Karkemis. In 612 word Nineve, die hoofstad van die Assiriërs deur geallieerde magte, onder andere die Galdeërs, die Mede, die Skithe en Kimmeriane, in puin gelê. Dit beteken die einde van die magtige Assiriese Ryk, Babilon word die sentrum van die ou Nabye Ooste met Nebukadneser as koning van die neo-Babiloniese Ryk, die nuutste wêreldmoondheid in die ou Nabye Ooste.
‘n Ander verklaring was dat die gode hul volk doelbewus in die hande van die vyand oorgegee het. Die mense, of eintlik meestal die koning en die leiers het iets gedoen wat die gode kwaad gemaak het, daarom het die gode hul rug gedraai, die volk verlaat en toegelaat dat hulle in die hande van die vyand val.
Al drie hierdie reaksies kan in die Hebreeuse Bybel waargeneem word. Die ‘profeet’ se stem hoor ons baie duidelik in Deuterojesaja (Jes 40-55) se tekste. ‘n Nuwe utopie word as’t ware in die vooruitsig gestel, en die ballingskap was nodig om die oorgang na ‘n nuwe bedeling en ‘n herskepping van Israel deur JHWH te bewerk: ‘Maar moenie net aan die vroeëre dinge dink en by die verlede stilstaan nie. Kyk, Ek gaan iets nuuts doen, en dit staan op die punt om te gebeur … omdat Ek water gee in die woestyn, riviere in die droë wêreld om my volk, my uitverkore volk se dors te les … die volk wat Ek vir My geskep het en wat my lof sal verkondig’ (Jes 43:18-21). Vir Deuterojesaja was die vernietiging van Jerusalem en die ballingskap nie die gevolg van JHWH wat te swak was om sy volk te beskerm nie, maar dit moes gebeur sodat Hy ‘n nuwe Israel vir Hom kon skape.
Die ‘priester’ se stem hoor ons die duidelikste in die sogenaamde ‘Priesterdokumente’ in Genesis en Eksodus. Hier kom verhale en geslagsregisters voor wat vertel van die skepping van die wêreld en die mens, Israel se voorouers, die onderdrukking in Egipite, JHWH se mag teenoor die farao, sy verlossing en die uittog, die aankoms by die heilige berg, die gee van die tien gebooie en die oprigting van die tabernakel in die woestyn. Al die belangrikste institusies van Judaïsme word in hierdie verhale uitgespel. Die sabbat word reeds met die Skepping ingestel; ‘rein’ en ‘onrein’ diere, die basis van dieet, word in die ark opgeneem; Abraham voer die besnydenis uit; die pasga word met die uittog verbind; en die offerkultus vind alreeds in die woestyn plaas. Die ‘priester’ vind die oorsprong van die volk voor die totstandkoming van die monargie en die staat, en selfs al het die ballingskap dit vernietig, word die stabiliteit van die wêreld en die volk deur die godgegewe oergeskiedenis verseker. Die ineenstorting van die koninkryk raak nie die verering van JHWH deur kultus en rituele nie.
Die Deuteronomiste vertel die geskiedenis op ‘n baie spesifieke manier. In Deuteronomium praat Moses met die tweede geslag Israeliete. Hul voorouers het reeds in die woestyn omgekom, en Moses verduidelik opnuut vir hulle die Wet, al die gebooie wat hulle moet nakom voordat hulle die land binnegaan. Maar soos wat die geskiedenis ontvou, blyk dit dat die leiers, die volk en die konings hulle nie meer aan JHWH steur nie, toenemend ontrou raak, en ‘doen wat verkeerd is in die oë van die Here’. Daarom het JHWH sy rug op hulle gedraai en hulle aan vreemde volke oorgegee. Die ramp wat eers die Noordryk en toe die Suidryk getref het, was nie omdat JHWH swakker as die ander gode was nie, maar omdat die leiers en die volk gefaal en die toorn van hul God laat ontvlam het.