Grondonteiening: Is dit herwaarts of derwaarts?Foto: Magda Ehlers/Pexels.com Dit is die jaar 1913, en die sogenaamde “Natives Land Act” is pas deur die Suid-Afrikaanse parlement aanvaar. Dit was ’n wet wat hoofsaaklik daarop gemik was om aan die een kant swart besit van grond te beperk. Let wel, dis lank voor apartheid op die wetboek geplaas is en lank voor ’n demokratiese regering in Suid-Afrika verkies is, maar dit het die grondslag gelê vir wat ons vandag as die verskillende tuislande ken. Op ’n stuk grond in Limpopo, aan Suid-Afrika se noordergrens, word ’n swart boer in die middel van die nag wakker gemaak. Dis die polisie, en hy word hardhandig van sy grond verwyder. Hy weet nie waarheen nie en hoor eers later dat ’n wit boer nou daar gevestig is. Dieselfde wit boer se seun is egter later dood toe hy ’n landmyn op hul plaaspad afgetrap het. Dis die ANC, sê die Suid-Afrikaanse regering. Vandag, sê hulle, gaan die familie hul grond verloor. Sonder vergoeding, want hulle het die grond gesteel. Die “hulle” is die ANC en veral Julius Malema, ook ’n boorling van Limpopo. En hy sê: ons kom om jou keel af te sny. Omdat jy wit is. Dis vandag die werklikheid in Suid-Afrika. Gaan die boer een van die statistieke van plaasmoorde word, of gaan daar vir hom ’n ander uitweg wees, soos om in Australië te gaan boer? Hy is selfs bereid om sy plaas weg te gee, solank hy net aan die lewe kan bly. Dis die dilemma waarin duisende boere vandag sit. Is dit herwaarts of derwaarts, of na die naaste stukke begrafnisgrond wat nog oor is? Die ANC het op sy onlangse kongres “grondhervorming” een van die hoekstene van sy verkiesingsveldtog vir volgende jaar se algemene verkiesing gemaak. Die rede is dat hy, net soos Robert Mugabe, baie steun in veral stedelike gebiede verloor het en gevaar loop om nog munisipaliteite aan opposisiepartye af te staan. Nou kom Cyril Ramaphosa op die toneel, met die goeie bedoelings, maar met ’n gedugte, indien nie geslepe nie, teenstander in die persoon van Jacob Zuma. Al waarin laasgenoemde belangstel, is om sy hande so lank as moontlik in die geldlaai te hou. Sy hande en sy meelopers s’n. By die kongres maak Zuma grondvergrype een van die hoekstene van sy veldtog om dr. Dlamini-Zuma sy opvolger te maak. Ramaphosa word in ’n blik gedruk om dit te aanvaar, maar kry dit darem reg om ŉ caveat, of voorwaarde daar te stel: solank voedselsekerheid nie daaronder ly nie. Hy hou egter nie rekening met die nar van Suid-Afrikaanse politiek, Julius Malema nie. Ja, ’n mens kon vir hom lag as hy nie so gevaarlik was nie. Malema het sy vyand, Jacob Zuma, verloor en in ’n poging om nog politiek relevant te bly, meer militant as selfs Mao Zedong in die destydse China geword. Ons kom vat julle grond, sê hy, of dit nou plaasgrond of stedelike grond is. Julle het dit gesteel, sê hy vir wit Suid-Afrikaners. En ja, ons kom vir julle, ons kom om julle kele af te sny. Omdat julle wit is. Nie ver van die wit boer se plaas in Limpopo nie gebeur juis dit: ’n wit boer en sy vrou word oorval. Hulle word vasgebind en die vrou word verkrag. Dan word albei met strykysters onder hul voetsole gemartel voor hulle keelaf gesny word. ’n Gewone rooftog? Nouliks, waarom dan al die wreedheid? Intussen sit Ramaphosa met ’n krisis: hy het twee moontlikhede: laat Malema vervolg of kry hom weer terug in die kraal. Is hy weer lid van die ANC, kan hy in toom gehou word. Bly hy buite, hol hy sonder ’n toom rond. Malema, slinks soos hy is, weet dit, en hy probeer so radikaal moontlik wees. Vergete is nasiebou, vergete is doodgewone menslikheid. Om sy punt tuis te bring, word lede van die EFF aangemoedig om oral wanorde te saai en EFF-leiers kan die pers letterlik aan die keel gryp. Hoe die stryd tussen die EFF en die ANC uiteindelik gaan uitkristalliseer is iets waarop die hele Suid-Afrika met ingehoue asem wag. Die groter vraag is egter wat is beter: om in die middel van die nag jou grond te moet ontruim, of om in die middel van die nag gemartel te word. Kyk, nie een van die twee is goed nie en nie en van die twee is beter nie. Maar kan ons ’n boer kwalik neem wat met sy gesin na Australië of een van Suid-Afrika se buurlande wil verhuis? Lindiwe Sisulu, minister van buitelandse sake, dink blykbaar so. Sy eis ’n verskoning van Australië omdat die betrokke minister nie eers met die Suid-Afrikaanse regering oorleg gepleeg het om te hoor presies hoe dit met grondhervorming staan nie. Natuurlik het sy egter nie vertel hoeveel plaasmoorde daar in Suid-Afrika gepleeg word nie. Of van die wreedhede nie. Of dat dit amper net so sleg in sommige stedelike gebiede gaan nie. En daar is ’n skare liberales wat nou swyg soos die graf. En nie gewillig is om ’n week of wat gratis en alleen op ’n naburige plaas in dieselfde Limpopo te gaan bly nie. Dat die grondkwessie opgelos moet word, is seker, maar as die ANC nou die Grondwet verander, kan hy dit weer doen. Malema het in Port Elizabeth bewys dat hy hom by geen ooreenkoms hou as hy wittes kan bykom nie. Was diegene wat in 1994 gewaarsku het dat jy nooit die ANC kan vertrou nie, dan reg? Wat van Ramaphosa, hy was dan daar? Kan jy ooit die ANC vertrou?