ANC onverdraagsaam en kortsigtig oor taalOnverdraagsaam en kortsigtig – dit is hoe die ANC-fraksie se houding in die portefeuljekomitee oor die talewetsontwerp beskryf kan word, aldus die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns. Die portefeuljekomitee het gister met meerderheid van stemme, gedryf deur die ANC-fraksie, besluit om ‘n taalklousule wat bepaal dat nasionale entiteite, soos provinsies en departemente, in drie tale moet diens lewer, te handhaaf. Die negatiewe aspek van die bepaling is dat twee van die drie tale sogenaamde voorheen gemarginaliseerde of benadeelde tale moet wees. Die ANC-fraksie besef maar al te goed dat hulle daarmee Afrikaans ernstig kan benadeel. Die konsekwensies van die taalklousule is dat provinsies, munisipaliteite en nasionale departemente noodwendig Engels as hooftaal sal kies en Afrikaans, wat nie as ‘n benadeelde of gemarginaliseerde taal beskou word nie, buite rekening laat. Die demografie van Pretoria met ‘n sterk aanwesigheid van Afrikaanssprekendes asook in gebiede van die Noord-Kaap en die Wes-Kaap hoef so glad nie in ag geneem te word nie. Pleidooie van opposisiepartye en groeperings uit die Afrikaanse kultuurhuishouding dat vier tale in ag geneem word sodat Afrikaans darem ‘n redelike kans het in gebiede waar die taal sterk staan, het op dowe ore geval. Die ANC-fraksie se houding dui allesbehalwe op versoening. ‘n Toegewing ten opsigte van vier tale sou juis die gemoedere gekalmeer het en uiteindelik bygedra het tot versoening rondom een van die grootste twisappels in die land, het die hoof uitvoerende beampte van die SA Akademie, prof. Jacques van der Elst, gesê. Afrikaanse organisasies is ‘n ruk gelede by die eerste sitting van die portefeuljekomitee se openbare besprekings oor die wet met groot welwillendheid ontvang met die versekering dat “Afrikaans niks te vrese het nie”. Gister se besluit kom eintlik as ‘n skok en ‘n beroep word op die Staatspresident gedoen om tussenbeide te tree. Indiwidue – in hierdie geval Afrikaans-sprekendes – se grondwetlike regte word eintlik aangetas. ‘n Gesprek op kort termyn met die ANC is reeds deur die Akademie in samewerking met die Afrikaanse Taalraad aangevra. Die ANC-fraksie is in werklikheid kortsigtig in die opsig dat hulle vaskyk teen die vermeende politieke bagasie van Afrikaans, maar geen begrip toon vir die feit dat meer mense van ander kulture, anders as blankes, Afrikaans praat. Die ekonomiese waarde van Afrikaans ook as wetenskapstaal word eweneens onderskat en geminag. Die vraag kan ook gestel word wat dan presies ‘n gemarginaliseerde of benadeelde taal is. Wat het daardie tale se sprekers die afgelope 18 tot 20 jaar self gedoen aan die opheffing van hulle taal? Sal die uitreiking van ‘n amptelike verklaring of selfs ‘n kragrekening in daardie taal werklik bydra tot die opheffing van daardie taal? Die drastiese agteruitgang van akademiese Departemente Afrikatale by universiteite en die afname van studentegetalle getuig nie van eie taaltrots nie. Dit is ‘n simptoom van die feit dat baie sprekers van die sogenaamde gemarginaliseerde tale hulle eie taal en kultuur ten gunste van Engels versaak. Die ANC-fraksie se meerderheidsbesluit is ‘n opportunistiese leë gebaar teenoor die gemarginaliseerde tale, maar ‘n geniepsige en byna wraaksugtige poging om Afrikaans ‘n uitklophou toe te dien. Koelkoppe is in hierdie spannende situasie nodig. Redelike gesprekvoering moet steeds nie uitgesluit word nie, het prof. Van der Elst gesê. (*persverklaring deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns)