Lesse vir beleggers: Wat om te weet én te verwag in die huidige ekonomieFoto: Stevepb/Pixabay.com In Dinsdag se artikel het Hannes du Preez van Prima Batebestuur vir beleggers ŉ blik gegee op die gebeure wat gelei het tot waar die ekonomie homself vandag bevind. Vandag se artikel fokus op die Zuma & Ramaphosa-era en hoe die belegger op die ekonomiese omstandighede van die dag moet reageer. Die Zuma & Ramaphosa-tydperk word sover deur kwantumspronge in sosialisties-kommunistiese beleidsrigtings gekenmerk. Daar word obsessief gefokus op gelyke uitkomste deur die herverdeling van produksiefaktore en inkomste in elke samelewingsterrein, vanaf arbeid tot sport. Gesien saam met die skerp toename in nepotisme, bedrog, korrupsie en selfverryking in die owerheidsektor, skep dit ŉ ekonomiese omgewing en gevolglike beleggingsomgewing wat toksies is vir groei en werkskepping. Jaarlikse verdienstegroei van genoteerde maatskappye sover in hierdie periode was 3,7% p.j. – beduidend minder as die gemiddelde inflasiekoers van 6,2%, soos verteenwoordig deur die produksieprys-indeks. Die aandelebeurs het 6,2% p.j. opbrengs in die tydperk sedert 2009 gelewer. Ten spyte van die trae verdienstegroei was die prysprestasie van genoteerde aandele baie hoër as die verdienstegroei. Die gevolg is ŉ duur binnelandse aandelemark. Sien die onderstaande grafiek vir die duur p/v-verhouding van die Indeks van Alle Aandele. Grafika: Verskaf. Een positiewe beleidsaspek van hierdie periode is dat monetêre beleid steeds konserwatief en met dissipline toegepas word, met die gevolg dat die inflasiekoers onder beheer gebly het. Die geluide wat gemaak word oor die afskaffing van die Suid-Afrikaanse Reserwebank (SARB) se onafhanklikheid en gevolglike nasionalisering is kommerwekkend. Sou die staat beheer van die SARB oorneem en begin om meer geld te druk as wat die reële ekonomie benodig, soos wat die geval in Zimbabwe en Venezuela was, sal Suid-Afrika ŉ periode van hiperinflasie ingaan met katastrofiese gevolge vir ekonomiese groei en werkloosheid. Dit, saam met die grondbeleid van onteiening sonder vergoeding, sal veroorsaak dat dekades se welvaart in ŉ oogwink vernietig word deur finansiële en ekonomiese wetmatighede wat hulle op die Suid-Afrikaanse ekonomie sal wreek. Dit is ŉ bewese feit dat skaars produksiefaktore, soos landbougrond wat ŉ beperkte natuurlike hulpbron is, onder die beheer en besit van ŉ kundige boer (entrepreneur) moet wees om arbeid en kapitaal in kombinasie te bestuur om sodoende die maksimum produksie van goedere en dienste uit hierdie grond te put. In so ŉ scenario, waar die SARB genasionaliseer word met sy noodwendige nuwe invalshoek van goedkoop geld, en landbougrond sonder vergoeding gevat word, is ŉ Arabiese lente ook ŉ moontlikheid vir Suid-Afrika. Van die 9,2 miljoen werkloses (28%) in Suid-Afrika is 63% jeugdiges (5,8 miljoen). Hierdie werkloosheidsyfers is baie slegter as wat dié in lande wat deel van die Arabiese lente was. Die instelling van globale sanksies teen Suid-Afrika vanaf sekere G20-lande in hierdie scenario word weer ŉ moontlikheid. Gemiddelde ekonomiese groei was sover 1,81% per jaar in die Zuma & Ramaphosa tydperk. Die ekonomiese groei sover in hierdie periode is nou selfs marginaal minder as in die sogenaamde “donker dae van apartheid”, toe ekonomiese sanksies deur die buiteland toegepas is. Die realistiese toekomsverwagting oor ekonomiese groei is tans uiters negatief. Tensy die regerende party ŉ Damaskus-oomblik beleef en na die GEAR-beleid terugkeer, gaan ekonomiese groei ŉ hersenskim in hulle toekomstige beleidsdoelwitte wees. Geen wonder dat maatskappye, boere en besigheidmense, veral in die primêre sektor, nie kapitaal in toekomstige uitbreiding belê nie. Die resultaat hiervan is dat, voordat die populistiese beleidsaksies soos onteiening sonder vergoeding, die mynbouhandves en nasionalisering van die SARB geïmplementeer word, dit klaar ŉ negatiewe invloed op ekonomiese groei uitoefen omdat beleggingsvertroue besig is om te taan. Soos Neal Froneman, hoof uitvoerende beampte van Sibanye-Stillwater dit stel: “SA will reach a point of no return if the government enacted damaging populist policies that destroyed hope of restoring investor confidence.” Die een beleidsaksie wat deur die regerende party van stapel gestuur is wat blyk wringkrag te kry, is die poging om bedrog uit te roei. Vir doeleindes van ons groei-argument, kom ons aanvaar dat hulle 100% suksesvol daarmee is. Dit sal nie die ekonomiese groeikoers noemenswaardig verhoog nie, omdat fondse wat deur tenderpreneurs en diesulkes op Range Rovers en ŉ glanslewensstyl verkwis word, se bestedingsaard net na besteding op basies dienste vir armes sal verander. Geen nuwe produksiekapasiteit gaan in die binnelandse ekonomie geskep word nie. Die positiewe gevolg van die bekamping van bedrog en diefstal van staatsfondse sal wees dat arm en lae inkomste mense ten minste basiese dienste op voetsoolvlak ontvang om hul lewensstandaard te verhoog. Op ŉ indirekte manier sal hierdie beter allokasie van staatsfondse deur die vermenigvuldigers in die ekonomie ŉ klein bydra tot ekonomiese groei maak. Sou die regerende party die moontlike bestedingsbesparings wat uit bekamping van bedrog en/of groter finansiële dissipline kan voortvloei in belastingverlagings en/of vermindering van staatskuld en gevolglike laer rentelas omskep, kan ekonomiese groei volhoubaar verbeter. Prima besef dat beleggers dit moeilik sal vind om punt 1 tot 6 hierbo te implementeer, omdat beskikbaarheid van fondse en historiese besit van eiendomme nie oornag kan verander nie. In sulke omstandighede is ons boodskap eenvoudig – maak net ŉ begin hiermee!