Versindaba » Blog Archive » Digstring: Nini Bennett. Da Capo
Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig.
Van al die relieke, uitgestrooi met afskeid
is min dinge so leeg en eensaam soos ’n hoed;
dit reis tussenwêrelds na niks of na rus
en die kapstok sê: jy het gearriveer of gegaan.
Daar is min dinge so aanwesig soos ’n hoed.
Op al die haltes van aankoms en vertrek
was jou swaar kop die mooiste; groot
met skedelnate broos om die kroonare
wat roosrank deur jou brein. Jou hoed
was trots, maar hang nou verslae
aan die kapstok – sal dit ons haltes
van vergeet onthou as ek inboek
in die eensaamheid van dié vers?
’n Kapstok tel die ure se loopgang,
die kopskuiwe van hier en ver.
Uit: Boekstaaf. Nini Bennett. Cordis Trust, 2015.
Ek het die gedig iewers in Mei 2013 geskryf. Dit was een van die eerste verse wat ek na ’n langerige stilte geskryf het, en dit sou later die openingsgedig van Boekstaaf vorm. Ek het intuïtief beplan dat dit die eerste gedig in die bundel sal wees, en dat die musiekterm: “herhaal vanaf die begin/kop” ’n sikliese bundeleenheid sou bewerk.
Die eerste pogings het redelik vinnig verloop. Op aanbeveling van my keurder het ek teruggesnoei aan die gedig en van die versreëls verkort. In totaal was daar ongeveer ses herskrywings van die betrokke vers.
Die vers het relatief glad gevloei. Die slotreël, “Ek het jou liefgehad/soos ‘n hoed of ’n eenvoudige profesie” het ek eers heelwat later bygevoeg. Ek het geweet die gedig kort iets, soos ’n spesery. Ek het my onderbewussyn opdrag gegee (letterlik) om fyn te luister en te wag: dit sal na my toe kom. Ek doen dit as ek vashaak of wag op ’n gedig – die brein is na alles ’n moederbord wat ’n mens kan programmeer om instruksies uit te voer; ’n rekenaar wat deur derduisende stukkies data skandeer vir die regte ‘antwoorde’.
Ek wou ’n sangerige vrye vers skryf, en by gebrek aan formele ordeningsmeganismes soos met vaste versvorme, het ek gesteun op ‘interne bindingsmeganismes’. Ek wou die waarde van klank benut met assonansie en alliterasie, asook die enjambementsfunksie, herhaling, en kontraswerking wat die beweging van die hoed voorstel. Terwyl ek aan ’n gedig werk, ontleed ek dit parallel met die skeppingsproses met die hoop dat dit darem ’n bietjie literêre pitkos sal bied. Ek het my eie “shorthand” ontwikkel as ek skryf. Ek werk met ’n potlood, want ’n potlood krabbel vinniger as ’n pen. Deur hakies, numering en pyle te gebruik, skep ek soms tot drie weergawes van ’n gedig in een rofwerkpoging, waarna ek die verskeie pogings toets en kombineer totdat die finale gedig uitkristalliseer.
Ek het die gedig vir my lewensmaat, Mellet Moll, en vir my ma gewys. Mellet is ’n goeie analitiese klankbord, terwyl my ma ’n fyn intuïtiewe leser van poësie is. Tussen dié twee vind ek gewoonlik ’n middeweg. Ek het die gedig ook op die sosiale media geplaas, maar laasgenoemde is nie ’n goeie barometer vir die waardebepaling van poësie nie.
Die vers het twee jaar sedert ek dit die eerste maal geskryf het, verskyn in Boekstaaf (2015:2).
Die vers is fiktief. Dit staan universeel as liefdesgedig, of as ’n gedig oor ’n hoed, of as ’n hoed wat ’n persona voorstel. Die vers is “emosioneel die waarheid”, om Jeanne Goosen aan te haal. Binne die groter bundelkonteks kan die vers inspeel op die werk van Milan Kundera, Caspar D. Friedrich en René Magritte as feitelike verwysingspunte.
Nie heeltemal nie, maar dit beskik wel oor narratiewe eienskappe.
Dit is ’n liedagtige vers waarin musikaliteit geaktiveer word deur die titel, ’n musiekterm wat beteken “herhaal vanaf die begin/kop”, soos reeds genoem. Die hoed vertrek en gaan uit in die wêreld, reis deur tyd en ruimte, maar keer telkens terug na die kapstok. Die hoed is ook ’n persona wat identiteit opeis en eindelik die sikliese gang van die lewensreis en dood voorstel. Binne die bundelgeheel is dit die poëtikale vertrekpunt of vehicle.
Ek het die vers geskryf direk na aanleiding van die film Modigliani (2004). Veral een toneel het my bygebly: Modigliani en Picasso ruil hoede op ’n speelse wyse, maar dié spel blyk ’n dodelike magspel tussen die twee skilders te word. Die ryk simboliek rondom ’n hoed het my dadelik aan die dink gesit.
Dis ’n plesier om te skryf vir ingeligte lesers van poësie. Ek probeer om nie my lesers doelbewus te vervreem nie, en verkies om “helder” te skryf. En om ook my tematiek uit te werk dat die verse eindelik tydloos of universeel kan staan, ongeag die verwagtingshorison of verwysingsraamwerk.
“Da Capo” was ’n waterskeidingsoomblik nadat ek gedink het ek poësie vaarwel geroep het – ’n waterskeidingsoomblik wat ironies genoeg sigbaar geword het ná die skilder, Liekie Fouché, se vertolking van die verse in ’n skildery, Another world is calling, op die omslagontwerp. Met die skryf van hierdie vers het ek geweet my skrywersdroogte is gebreek.
Alhoewel die vers universeel is, kan dit ook as tipies Suid-Afrikaans gesien word. Daar is baie kapstokke met hoede in Suid-Afrikaanse huishoudings – iets wat bekend is en waarmee lesers kan identifiseer.
Ek verlaat verse met die geloof dat daar hopelik nuwes (of beter verse) iewers wag. Ek sukkel om ’n vers te lees wat uiteindelik in sy gietvorm rus – ek troetel nie ou werk nie. Met “Da Capo” was ek redelik tevrede.
Ek was dankbaar vir ’n gunstige reaksie. Lesers het die hoedkodes raakgelees, asook die intratekstuele spel met ander verse, en die intertekstuele en metatekstuele spel met Kundera, Friedrich, Magritte, en ander werk.
In 1977, aan die einde van my vyfde jaar nadat my ouma my leer lees en skryf het. Ek het vinnig drie rympies na mekaar neergekrabbel: een oor ’n huis, een oor ’n feëtjie in ’n vyeboom, en een oor ’n spoorlyn. Dit kwalifiseer nie werklik as gedigte nie – maar in my jong gemoed dit het so gevoel.
Bennett, Nini. Boekstaaf. 2015. Pretoria: Cordis Trust-Publikasies.
Die konsep van “Digstring” is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.
Tags: Nini Bennett Da Capo
Wednesday, April 13th, 2016 | Digstring.
4 Kommentare op “Digstring: Nini Bennett. Da Capo”
Besonders:”Ek het my onderbewussyn opdrag gegee (letterlik) om fyn te luister en te wag: dit sal na my toe kom.”
April 16th, 2016 at 10:21 pm
Hoe die gedig “gebeur” het, is pitkos vir enige leser.
Omdat dit duidelik is dat die inhoud wel menslike lewensreis en afskeid voorstel, maak die twee reëls (“Van al die relieke, uitgestrooi met afskeid
is min dinge so leeg en eensaam soos ’n hoed”)
die gedig selfbepeinsend vir die leser, want hoe leeg is `n graf ook dan nie vir die wat afskeid neem nie? Die gedig praat `n taal en net mense wat melankolie ken,sal die hoed kan pas.
Mens kan leer uit die selfdissipline (en antwoorde) hier, Nini. Dis verfrissende inligting!
Dankie vir die mooi kommentaar, Sigeuner!