Ek wonder hoeveel keer het ek myself al voorgeneem ek koop nooit weer ’n vleispasteitjie wanneer ek op die langpad is nie. Nooit. Ooit. Weer. Nie.
Ek het eenkeer selfs in die ongevalleafdeling van die hospitaal op Vryburg beland, nadat ek ’n steak and kidney pie by ’n kafee op die dorp gekoop het.
Maar, ai, as ek my kom kry, staan ek maar wéér in ’n kafee iewers op ’n dorp voor ’n glasoondjie vol pasteitjies en beduie vir die een agter die toonbank na daardie hoenderpasteitjie derde van links in die agterste ry. Of ek staan in een van hierdie nuwe garage-winkels met ’n silwer tangetjie in die hand, besig om vir myself een uit te soek.
Miskien is dit omdat ’n pastei die perfekte langpadkos is, veral as jy haastig is. Dit is klaar gaar. Jy hoef nie daarvoor te wag nie. En, baie belangrik, jy hoef nooit lank na ’n pastei te soek nie.
Ek weet nie van ’n dorp of ’n gehuggie in Suid-Afrika waar jy nié vinnig ’n pasteitjie kan koop nie: Makwassie, Davel, Dundee, Hotazel – oral kry jy hulle.
In die laaste 20 jaar het baie dinge in die wêreld verander: Die ou Sowjet-Unie het tot ’n val gekom, Pietersburg is nou Polokwane, die Toyota Cressida en Gold Dollar-sigarette het van die mark verdwyn en daar was meer as 10 Springbokafrigters.
Jy kry selfs ’n pizzapastei. Wat sou die sin daarvan wees? As jy lus is vir pizza, waarom koop jy nie ’n pizza nie? Wat is volgende? ’n Pasteipizza?
Die probleem is net, daar is nie eenvormigheid nie. Byna elke bakkery of plek waar pasteie gebak word, het sy eie simbole: Diamantjies, vierkantjies, sirkeltjies… asook so ’n driehoekige simbooltjie met ’n kolletjie binne-in wat onrusbarend baie lyk na daardie een wat jy op ’n Amerikaanse dollarnoot kry, wat volgens party mense ook die simbool is van die Illuminati, ’n organisasie wat glo die wêreld in die geheim beheer.
Ja, pasteitjies word toenemend ’n soort lucky packet vir grootmense. Jy koop hom deesdae sonder om regtig te weet wat jy daarin gaan kry.
Het dit nie tyd geword dat ’n na sionale beheerraad gestig word om die vleispasteitjiebedryf in Suid-Afrika tot orde te roep nie?
Maar aan die ander kant, soms het ’n onwel vleispastei onverwagse voordele: Vir slegs R6,95 kan jy ’n volledige cleansing en detox in ’n openbare toilet op Trompsburg beleef – iets wat jou ’n paar duisend rand in ’n private spa in die Boland sou kos.
Al die lekker pasteie wat ek al geëet het, was ’n bietjie soos ouma Swannie s’n: Die vleis was geurig en die deeg was ’n bietjie soos die versiersuiker op ’n troukoek, net souterig pleks van soet.
Sy het die deeg met ’n koekroller op die kombuistafel platgerol. Dan het sy sulke vorms uit die deeg gesny, die vleis met ’n lepel daarin geskep en dit met die hande toegevou.
Dis vreemd, selfs slegte pasteie ruik lekker – behalwe pasteie wat jy in so ’n plastieksakkie kry. Hulle ruik jy glad nie.
Terloops, ek glo nie ek het al ooit ’n lekker pastei geëet wat in ’n plastieksakkie was nie. Dié sakkies lê mos dikwels daar eenkant in die kafee se yskas. Jy neem een en dan sit die kassier dit in die mikrogolfoond agter die toonbank.
Dan, terwyl ’n Celine Dion-liedjie sag in die agtergrond speel, staan jy daar deur die mikogolfoond se deurtjie en staar asof dit ’n TV-skerm is.
Ook nie lank nie, dan is daar aksie daar binne: Terwyl die sakkie onrusbarend swel, plof die middelste gedeelte van die pasteitjie na binne, amper soos ’n hoë gebou wat met plofstof gesloop word.
Buite in die motor kry jy dan gewoonlik met een van drie situasies te doen: Jy skeur die pakkie gulsig oop, hap deur die koue kors maar verbrand amper jou mond, want die vulsel van die pasteitjie is lawa-warm; of die pastei tjie se kors is koolwarm, maar die binnekant is nog half gevries; of die plastieksakkie self is so warm dat jy dit met jou tande moet oopskeur, maar die pasteitjie – kors én binnegoed – is yskoud.
Ja nee, die mensdom het ’n man op die maan geplaas, maar skynbaar is dit tegnologies onmoontlik om ’n plastieksak-pasteitjie egalig warm te kry.
Daar was baie van hulle. En ek onthou hulle almal. Daar was die worsrolletjie die middag op Grünau in Namibië. O, en daardie wildspastei op Boshoff in die Vrystaat sal ek nie vergeet nie. Dit was koedoe. Die tante wat dit aan my verkoop het, het my persoonlik die gemerkte pakkie in haar vrieskas gewys.
Dan was daar ook daardie cornish pie die nag in 1995 nadat die Springbokke die Wêreldbeker gewen het. Ek het dit by die Rio-kafee in Pretoria gekoop. Puik. (Toegegee, die euforie van die oomblik het dalk my oordeel aangetas. Daardie aand sou ’n hondebeskuitjie ook puik geproe het.)
Wat is die lekkerste pasteitjie wat ek nog geëet het? Miskien was dit daardie hoenderpastei wat ’n vrou verlede jaar spesiaal vir my gebak het, maar ek dink net so, omdat ek nogal baie van die vrou gehou het.
Soms kry jy die lekkerste pasteie op die mees ongewone plekke. Dit was ’n gewone weeksoggend. Ek het deur die Vrystaat geswerf en het by ’n kafee op Petrusburg stilgehou. Ek het uitgeklim en die plek ingestap. Die pasteie het soos kleinerige skilpaaie daar in die glasoondjie gelê, goudbruin van kleur.
“Oe, my kind,” het die tante agter die toonbank gesê, terwyl sy vir my twee worsrolle uithaal. “Die mense staan tou vir hierdie pasteie.”
Met pasteie gaan dit min of meer soos met die lewe: Op die ou end onthou jy die lekkerte langer as die onaangename.