Versindaba » Mary Oliver
In 1984 word die Pulitzerprys aan Mary Oliver (gebore, 1935) toegeken vir haar seminale American Primitive, wat onder andere Indiaanse (Native American) motiewe inkorporeer met legendes van dié soos ene John Chapman wat as ‘primitive’ in die woude van Ohio oorleef het.
Blue Horses wat in Oktober 2014 vrygestel is, is Mary Oliver se vyf-en-twintigste digbundel. Daarbenewens het sy ook drie boeke met essays gepubliseer, waarin sy onder andere haar grootste invloed, Walt Whitman, bespreek. Verder het sy twee boeke oor prosodie die lig laat sien. Sy is ’n bewonderaar van Keats en Shelley en ’n vurige aanhanger van Schubert se musiek.
Oor die jare het Oliver se poësie oënskynlik eenvoudiger geword, minder literêr en meer toeganklik vir die breë Amerikaanse publiek. Die afgelope paar jaar het haar poësie so gewild geword dat sy gereeld gevra word om poësievoorlesings te hou en elke lesing word byna onmiddellik uitverkoop. Vroeër sou dit nie moontlik gewees het nie, want Oliver is essensieel ’n kluisenaar, wat byna geen onderhoude toestaan nie. Sy voel dat haar poësie die praatwerk moet doen, nie sy nie. Tog, na die dood van haar geliefde Molly, wie haar lewensmaat vir veertig jaar was en saam met wie sy in Provincetown, Massachusetts, gewoon het, het sy haarself meer toeganklik vir die publiek gemaak alhoewel sy steeds verkies om vir lang tye slegs aandag aan haar poësie te skenk.
Blue Horses se voorplat bevat ’n skildery van Franz Marc (Turm der blauen Pferde), wat in 1880 in München gebore is. Marc was lid van die groep Der Blaue Reiter, wat Wassily Kadinsky ingesluit het. Marc het die liefde vir blou en perde gekoester en byna al sy skilderye inkorporeer hierdie twee elemente. Die groep was egter kortstondig en het net drie jaar geduur (1911-1914). Marc sterf ’n tragiese en jong dood (hy was maar 36 jaar oud) in die Eerste Wêreldoorlog in 1916 toe hy noodlottig deur skrapnel verwond is. ’n Moontlike seëning was dat Marc dus nie die verbanning van sy kuns gedurende die Nazi-tydperk meegemaak het nie. Ekspressionisme is as dekadent en afvallig beskou en as iets wat uitgeroei moes word.
Blue Horses is ’n voortsetting van Oliver se topos van verwondering en aandagtigheid. Die bundelmotto kom uit Kabir:
In “What I can do” (3), skryf Oliver oor die tegnologiese wêreld wat allesoorheersend is. Die eenvoud van die gedig weerspieël die spreker se versugting na ’n nie-verwikkelde wêreld:
O yes, and I can strike a match and make a fire.
Oliver skryf ook oor haar nuwe tuiste, Florida, wat die teenoorgestelde klimaat van die koue winters van Provincetown het in “The Mangroves” (35). “Blueberries” (27) lewer kommentaar oor die vervreemdingseffek van globalisasie op die individu wat noodgedwonge aan produkte van ander lande blootgestel word. In die eerste stanza beskryf die spreker die ‘blueberries’ van Suid-Amerika wat te koop is in Florida en die feit dat jy dit die hele jaar kan koop:
outside of Provincetown, they’re
edge of the woods […]
Try packing that
Oliver ontgin ook in hierdie bundel die meditatiewe aspekte van die alledaagse, soos gesien in “First Yoga Lesson” (7) en “On Meditating, sort of” (47). Ook humor voer die botoon hier en ontmasker konsepte soos meditasie of joga wat soms verkeerdelik as slegs hoë spirituele praktyke beskou word. Altyd word daar na die alledaagse teruggekeer in ’n Oliver-gedig, asook na die natuur. Die eerste strofe van “On Meditating, Sort of”, lui:
Verdere gedigte wat by die meditatiewe tematiek aansluit is “Such Silence” (39) en “Rumi” (5).
Daar is ook ’n gerf gedigte met ’n liefdestema, iets wat Oliver eers in haar later jare as digter begin ontgin het soos “Little Lord Love”(29), “Little Crazy Love Song” (31). “I woke” (33) sluit die volgende roerende strofes in:
[…] to look
sprayed on the pillow,
and my doors
shut for your safety
and your comfort […]
“To be human is to sing your own song” (49) blyk oor familieverhoudings te wees, maar soos altyd verras Oliver se gedigte deur van afwisseling en ’n skielike wending van onderwerp of beeld gebruik te maak. Hierdie jukstaposisie word ook gevind in “Drifting”(53) en “I don’t want to be demure or respectable”(9). Met “On not mowing the lawn” (59) utiliseer Oliver anaforiese herhaling, ’n poëtiese tegniek wat Walt Whitman dikwels gebruik het: “Let the grass spring tall, Let the roots sing/[…]Let the weeds rejoin and be prolific throughout./ Let the noise of the mower be banished[…] Die laaste reël verwys dan ook na Whitman: “Or, if you want to be poetic: the leaves of grass”.
Oliver se poëtika van aandagtigheid van die alledaagse en Zen eenvoud staan in kontras met hedendaagse poësie wat soms te verwikkeld raak en te veel voetnote aan die leser bied. Met die lees van Oliver kan die leser eenvoudige waarhede herontdek wat nie deur ’n dik laag van intertekste toegeverf word nie.
Ek sluit af met “Franz Marc’s Blue Horses” (43) ter aansluiting by die voorplat van die bundel:
Oliver, M. 1983. American Primitive. New York: Little, Brown and Company.
Oliver, M. 2014. Blue Horses. New York: The Penguin Press.
Tags: American Primitive, Blue Horses, Der Blaue Reiter, Franz Marc, Mary Oliver
Posted in Binneblik, Blogs, Gisela Ullyatt | 3 Kommentare »
’n Digter wat redelik onbekend is aan Suid-Afrikaanse poësieliefhebbers is Mary Oliver. Sy is tans een van die gewildste digters in Amerika en elke voorlesing van haar trek vol gehoorsale. Dit was egter nie altyd so nie, omdat sy die grootste gedeelte van haar digterslewe byna geen onderhoude toegestaan het nie (wat steeds die geval is) en grotendeels in anonimiteit geleef het. Die rede vir haar gewildheid is die toeganklikheid van haar verse, alhoewel dit nie beteken dat haar gedigte simplisties is nie. Sy wen die Pulitzerprys in 1984 vir haar digbundel, American Primitive, en tot op hede publiseer sy nagenoeg vier-en-twintig digbundels, drie essay-bundels en twee boeke oor prosodiese digvorme.
Oliver is ’n boorling van Ohio (gebore in 1935) en het in Cleveland grootgeword. Sy het van kindsbeen af haar toevlug in die natuur geneem en skool gebank om Walt Whitman in die woud te lees. In die sestigerjare vestig sy haar in Provincetown, Massachusetts, en meeste van haar digbundels handel oor dié gebied se natuurskoon wat woude, die see en ’n aantal kleinerige mere insluit. Provincetown is ’n magneet vir skrywers en kunstenaars wat soos sy, ook spirituele asiel daar gevind het.
Haar oeuvre omvat ’n diepgaande konneksie met die alledaagse, soos veral sigbaar in die natuur. Die uitbeelding van die alledaagse is veral merkbaar in die volgende versreëls in haar gedig, “Mindful”:
about the exceptional
Aandagtigheid (‘mindfulness’) sluit aan by die ervaring van die alledaagse en is die kern van haar boodskap aan lesers: skenk aandag aan die hede. Sonder aandagtigheid gaan die wêreld jou verby. Daar is dus ’n groot mate van Zen-belewenis wat deur haar digkuns vloei, ’n ervaring van kenshō wat ’n skielike deurbraak of verhelderende ervaring – veral gedurende meditasie – beteken. Oliver het Japan in die vroeë tagtigs besoek en akademici daar het haar gedigte in ’n Oosterse konteks geplaas, alhoewel sy dit nie altyd op ’n frappante wyse gebruik wanneer sy skryf nie:
I think sometimes my poems have a sort of Eastern circularity – the sense of seeing something, the epiphany, and making something of it which is news for oneself.
Die epifanie, of skielike insig waarvan sy praat, is veral opmerklik in die laaste drie strofes van “When Death Comes” (Wild Geese:73):
I don’t want to find myself sighing, and frightened,
Dis hierdie verwondering wat sy aan haar lesers – of hulle na ’n voorlesing luister of haar digbundels lees – oordra. In een van die seldsame onderhoude wat met haar gevoer is deur die jare, haal sy Flaubert aan waarmee sy die konsepte van verwondering en aandagtigheid illustreer:
“Flaubert says something wonderful: ‘Talent is long patience, and originality an effort of will and of intense observation.’ I lived for years with that, trying for intense observation, believing in it. Well, I still do!” (Oliver in Swanson 1990:7).
Vir Oliver is verwondering ook deel van die natuurlike vloei van alles, die lewe sowel as verganklikheid/dood. “In Blackwater Woods” besin sy oor hierdie kerntema:
Die laaste deel van dié gedig kommunikeer direk met lesers (deur die imperatiewe opdrag) deur drie prinsipes te omskryf wat hulle help om verlies te verwerk. Die motief is eenduidig wat sy hier oordra: die ondraaglikheid van verganklikheid word draagliker wanneer jy dit aanpak sonder aanklewing. Dit is verknogtheid aan vergane dinge wat emosionele lyding in die individu veroorsaak:
Dus maan Oliver haar lesers om selfs oor die dood verwonderd te wees, juis omdat dit so onlosmaaklik is van alles wat leef; daarom sal opmerksame lesers bestek neem van hul eie lewens:
En hiermee word Mary Oliver die “bride of amazement” soos vroeër gesien in “When death comes”. Só oorbrug sy as bruid van die digkuns twee skynbare dualistiese begrippe: lewe en dood. En albei verdien ’n kans tot besinning en verwondering.
Oliver, M. 1983. American Primitive. Boston:MA, Little, Brown.
Oliver, M. 1990. House of Light. Boston, MA:Beacon.
OLiver, M. 2004. Why I Wake Early. Boston, MA: Beacon.
Oliver, M. 2006. Wild Geese: Selected Poems. Tarset, Northumberland: Bloodaxe Books.
Ratiner, S. 2002. Mary Oliver – A Solitary Walk. In Ratiner, S. ed. 2002. Giving Their Word: Conversations with Contemporary Poets. Amherst and Boston, MA: University of Massachusetts Press, 39-65.
Swanson, E. 1990. The Language of Dreams: An Interview with Mary Oliver. Bloomsbury Review Mei/Junie, 10(3),1-6.
Tags: aandagtigheid, Mary Oliver, Zen