Industriële Revolusie - Wikipedia
'n Watt-stoomenjin. Die stoomenjin het Industriële Revolusie in Brittanje en elders aangedryf.
Die Industriële Revolusie (ook bekend as die nywerheidsomwenteling) het omstreeks 1750 in Engeland, toe nog die magtigste ryk op aarde, begin. Hierdie gebeurtenis het behels dat goedere ál hoe minder met die hand gemaak word, maar eerder deur middel van masjiene in groot fabrieke. Die Industriële Revolusie het later ook na baie ander lande versprei, en kon uiteindelik 'n "revolusie" (massiewe veranderings) genoem word omdat dit die gesig van die aarde en die doen en late van alle mense op aarde permanent verander het.
Die Industriële Revolusie het Engeland só sterk gemaak dat dit ekonomies, en soms ook militêr, 'n stewige greep op Europa gekry het. Engeland se militêre mag was gegrond op 'n ontploffende ekonomie en het onder andere daartoe gelei dat die land 'n reuse voorloper in die stryd om kolonies was. Die Industriëele Revolusie het ook Engeland gehelp om die Franse, onder beheer van Napoleon Bonaparte, militêr teen te staan.
'n Geïndustrialiseerde gemeenskap is deur hierdie revolusie geskep — 'n gemeenskap waarin ’n gemeganiseerde vervaardigingsbedryf die landbou van sy troon gestoot het as die primêre verskaffer van werksgeleenthede. Menigte mense het na geïndustrialiseerde gemeenskappe verhuis in die soeke na 'n werk wat met bevredigende lone vergoed wat hulle in staat sou stel om kos en ander noodsaaklikhede te koop. Hierdie migrasieverskynsel het gelei tot enorme stedelike ontwikkelings en die wegkwyning van die plattelandse gemeenskappe.
Sedert die Industriële Revolusie die wêreld begin verander het, het tegnologiese ontwikkelings en nywerheidsgroei feitlik nooit stoom verloor nie. Trouens, sedert 1900, en veral sedert die Tweede Wêreldoorlog, het dit hand oor hand toegeneem. In ’n sekere sin het die revolusie wat teen nagenoeg 1750 begin het, nog nooit geëindig nie.
1 Algehele begrip
2 Gevolge van die Industriële Revolusie
4 Die industrialisasie van Engeland
5 Begin van die fabriekstelsel
6 Die stoommasjien
7 Yster en steenkool
8 Vervoer en kommunikasie
9 Politieke en maatskaplike veranderings
10 Londen en die "Groot Stank"
11 Die verspreiding van die Industriële Revolusie
Wanneer daar in die breë sin na die "Industriële Revolusie" verwys word, is dat gerieflik om dit in 'n aantal "eeue" in te deel. Die datums is by benadering, en verskeie van die tydvakke oorvleuel mekaar. Elk is genoem na die vernaamste soort brandstof, produk of kragbron wat dit gekenmerk het of nog steeds kenmerk.
Só is daar onder meer die houteeu (1750-1840), die stoomeeu (1769-1900), die eeu van steenkool en yster (1840-1860), die eeu van staal (wat in 1860 begin het), die atoomeeu (beginnende in 1942), en die satellieteeu (wat in 1957 begin het met die eerste satelliet in ’n wentelbaan om die aarde).
Die Industriële Revolusie kan ook ingedeel word in die "eerste" revolusie (1750-1860) en die "tweede revolusie" (wat in 1860 begin het). In die tweede tydperk het groot ontwikkelings plaasgevind; soos die moderne proses van staalvervaardiging, elektriese masjinerie en toestelle vir kommunikasie, binnebrandmasjiene, outomatisasie, transistors, rekenaars, atoomkrag en die verowering van die ruimte met al die geweldige tegnologiese vorderings wat daarmee saamgaan.
In 'n meer beperkte sin verwys die term "Industriële Revolusie" na ’n land se verandering van ’n landbou- en handelsekonomie na ’n nywerheidsekonomie. Hierdie proses is omstreeks 1850 in Engeland voltooi. In ander lande het die proses later begin en later geëindig. Trouens, dit het in sekere plekke, soos lande in Afrika, eers in die middel van die twintigste eeu begin.
Die meer beperkte betekenis van die term is die een wat gebruik is deur J.A. Blanqui, die negentiende-eeuse Franse ekonoom wat met die term vorendag gekom het, en deur Arnold Toynbee, die Engelse ekonoom wie se boek The Industrial Revolution (1884) die term gewild gemaak het.
Gevolge van die Industriële Revolusie[wysig]
Die Industriële Revolusie het mense in hul menigtes van die plattelandse gebiede na die stede laat stroom. Dit het tot hoër lewenstandaarde gelei deurdat goedkoop fabrieksgoedere te koop aangebied is. Die Revolusie het ook in sy vroeë jare die uitbuiting van werkers veroorsaak, asook die ontstaan van krotbuurte en groot armoede weens periodieke werkloosheid.
Die wondere van die moderne wetenskap is die gevolg van die Industriële Revolusie, maar daarteenoor ook die verskrikkings van moderne oorlogvoering. Op die ekonomiese terrein het die Industriële Revolusie tot die totstandkoming van kapitalisme gelei — asook van sosialisme en kommunisme. Vakbonde en landswette vir die beskerming van werkers is ook uitvloeisels van die Industriële Revolusie.
Die terrein vir die Industriële Revolusie in Engeland is oor 'n lang tyd voorberei. Ten tyde van die Kruistogte (±1100 - 1200) is handelsroetes na verre lande oopgestel en het 'n handelsklas ontwikkel. In die sewentiende eeu het oorsese handel grootliks toegeneem vanweë ontdekkingsreise en die kolonisasie van die Amerikas. Handelaars het welvarend geword en 'n groot middelklas het ontwikkel, wat 'n hoër lewenstandaard tot stand gebring het.
Engeland het uitgemunt in die vervaardiging van wol- en katoenmateriaal, en die nuwe vraag in die land self asook in die kolonies het die Engelse tekstielbedryf bestendig laat groei. Aan die vooraand van die Industriële Revolusie was 'n stelsel in swang waarvolgens handelaars onverwerkte wol of katoen opgekoop en dit aan werkers voorsien het wat dit tuis in hul kothuise tot draad gespin en tot materiaal geweef het.
Met die verval van die feodale stelsel en die opbloei van die sogenaamde "kothuis"-stelsel van vervaardiging, het kleinboerdery afgeneem. Wette het dit vir welgestelde mense moontlik gemaak om verspreide lappies grond op te koop waarop dorpenaars voorheen geboer het en dit in groot plase te konsolideer. Baie dorpenaars moes hulle tot die stede wend om werk te probeer vind.
Teen die middel van die agttiende eeu het die kothuis-stelsel begin verdwyn as gevolg van 'n reeks belangrike uitvindings. Handtoerusting kon nie meeding met duur, nuwe masjiene nie, wat kragaangedrewe was en in groot geboue/fabrieke geïnstalleer moes word. Spinners en wewers is aangestel om in die fabrieke te werk, pleks van tuis. Die fabriekstelsel met sy kapitalisme was aan die ontwikkel, met werkers wat deur fabrieksbase gehuur is.
Die industrialisasie van Engeland[wysig]
Die eerste van die ontwikkelings wat die tekstielbedryf totaal sou verander, was John Kay se uitvinding in 1733 van die flying shuttle, 'n toestel wat die weefproses opmerklik bespoedig het. Dit het egter nog nie werklik vinniger produksie beteken nie, want die wewers moes steeds wag vir die gespinde drade, wat nog net so stadig as voorheen vervaardig is.
Omstreeks 1764 het James Hargreaves met 'n toestel vorendag gekom wat hy The Spinning Jenny genoem het (na sy vrou Jenny). Hiermee kon een mens soveel spin as agt mense op die ou manier. Sir Richard Awkright het die spinnery nog verder bespoedig deur waterkrag te gebruik vir die aandrywing van sy Spinning Frame, wat in 1769 gepatenteer is.
Toe Samuel Crompto