PressReader - Landbouweekblad: 2018-09-14 - Vra vir Faf­fa
Vra vir Faf­fa
Landbouweekblad - 2018-09-14 - Inhoud - FAF­FA MALAN Dr. Faf­fa Malan is be­stuur­der van die Her­kou­er­ve­te­ri­nê­re Ver­e­ni­ging van Suid-A­fri­ka.
OORSAKE VAN STYWESIEKTE Wat ver­oor­saak stywesiekte?
Die be­grip “stywesiekte” in A­fri­kaans word ge­bruik om siek­tes by bees­te te be­skryf wat ver­skeie oorsake het. “Stywesiekte” word ver­al ge­bruik vir ’n sin­droom wat deur ’n fos­faat­te­kort ver­oor­saak word, drie-dae-stywesiekte (wat deur ’n vi­rus ver­oor­saak word) en ’n toe­stand wat deur ’n plant, Cro­to­la­ria
bur­ke­a­na, ver­oor­saak word. Die sty­we­siek­te­bos­sie Cro­to­l­a­rea bur­ke­a­na groei ver­al in be­bos­te gras­veld; oop, san­de­ri­ge ge­bie­de; ou, be­werk­te lan­de; uit­ge­trap­te veld; en ver­steur­de grond.
Die bo­grond­se deel van die plant is baie ge­voe­lig vir ryp en vrek in die win­ter.
Die plan­te is wyd­ver­spreid in M­pu­ma­lan­ga, Noord­wes, Lim­po­po, die Noord-Kaap en Botswa­na.
Die plant be­hoort aan die ert­jie­fa­mi­lie, groei so­wat 400 mm hoog en dra geel blom­me­tjies met ’n paar rooi stre­pies op die ag­ter­kant en peu­le. Soms word die plant ook klap­pers ge­noem. Don­kies en per­de kan ook van die plant ver­gif­tig raak. C. rho­de­si­ae ver­oor­saak stywesiekte in Lim­po­po, en ander Cro­to­la­ria-spe­sies kom in Na­mi­bië en Zim­bab­we voor.
Die plant ver­oor­saak ’n ont­ste­king van die bin­ne­ste ge­deel­tes van die hoef. Dit gaan ge­paard met pyn wat ver­oor­saak dat die bees, perd of don­kie styf, ver­sig­tig en on­ge­mak­lik loop. Die die­re lê meestal, is on­wil­lig om te loop, en druk­king op die hoe­we, by­voor­beeld met die hand, ver­oor­saak pyn.
Ge­woon­lik is die po­te warm. Die die­re ver­ma­er vin­nig. By melk­koeie ver­min­der die melk­pro­duk­sie ook aan­sien­lik. Ná ’n paar dae lyk dit of be­ter­skap in­tree, maar ná ’n paar we­ke be­gin die hoe­we lank uit­groei en vo­ren­toe om­krul. Dit be­moei­lik die loop­ver­moë van die dier ver­der.
Die oor­groei van hoe­we kan ook voor­kom as die­re lank op stal ge­hou word en as hul­le op sand­veld loop en hul hoe­we nie slyt nie. Die hoe­we van bees­te en wild kan ook ver­vorm raak weens bek-en-klou­seer. Die hoe­we van die­re wat hoë-e­ner­gie­rant­soe­ne ge­voer word, groei ook uit weens his­ta­mien-ge­ïn­du­seer­de la­mi­ni­tis.
Geen doel­tref­fen­de ge­nees­mid­del is be­kend nie, maar die vol­gen­de kan ge­doen word so­dra dit lyk of die dier siek word:
Gee ’n groot do­sis van ’n pur­geer­mid­del so­dat die dier goed lak­seer. Laat die dier ’n paar uur el­ke dag in koue wa­ter staan — net die hoe­we hoef on­der die wa­ter te wees. Die lang uit­ge­groei­de hoe­we moet ge­knip word son­der om die le­wen­de weef­sel te be­seer.
Deur goeie veld­be­stuur kan die voor­koms van die plan­te be­perk word, want waar gras­be­dek­king goed is, kom wei­nig pro­bleem­plan­te voor.
In A­me­ri­ka is daar ’n chroniese se­leen­ver­gif­ti­ging wat al­ka­li di­se­a­se ge­noem word. Dit word ver­oor­saak deur die daag­lik­se in­na­me van plan­te of graan met ’n se­leen­in­houd (10-30 dele per mil­joen).
Die die­re toon ge­woon­lik straw­we pi­ka (die­re vreet vreem­de voor­wer­pe) en die ha­re val op plek­ke uit. Die hoef­kroon word pyn­lik en die hoe­we groei lank uit of stuk­ke daar­van kan selfs af­breek. Die die­re is dan ook al­tyd erg krup­pel. By ska­pe sien ’n mens sel­de die hoe­flet­sels. Al­le die­re wat aan­ge­tas is, raak erg bloed­ar­moe­dig. BRON­NE: Kel­ler­man, T.S., Coet­zer, J.A.W., Nau­de, T.W. en Botha, C.J. 2005. Plant­poi­so­nings and My­co­tox­i­co­sis of Li­ves­tock in Sout­hern A­fri­ca. Ox­ford U­ni­ver­si­ty P­ress. M­ön­nig, H.O. en Veld­man, F.J. Hand­boek oor Vee­siek­tes.1975. Ta­fel­berg-uit­ge­wers.
Stywesiekte kan deur die plant Cro­to­la­ria bur­ke­a­na ver­oor­saak word.