21.2 Leerstellige Oorwegings | Bybelverskille
← 27.1 Intrinsieke kriteria
23.1 Aleksandrynse Tekstipe →
21.2 Leerstellige Oorwegings
6. Veranderinge ter wille van leerstellige oorwegings.
Reeds van die vroeë kerkvaders was bewus van die doelbewuste verandering wat in sommige kopieë gemaak is om hulle eie leerstellings te ondersteun, of om "begronding" in te voeg vir hul eie verkose teologiese gebruike of eise.
In ongeveer 150 n.C. het Marsion byvoorbeeld alle verwysings na die Joodse herkoms van Jesus uit sy kopie van Lukas verwyder.
In Joh.7 het ons 'n interessante probleem. Porfirius (234-305), 'n Griekse filosoof het die Christendom aangeval met 'n beskuldiging dat Jesus inkonsekwent sou wees. In Joh.7:8 sê Jesus: "…Ek gaan nie na hierdie fees toe nie, omdat die tyd vir My nog nie reg is nie ." (ANV). Twee verse verder staan daar egter: "…Hy het self tog ook gegaan ." Sonder enige twyfel moes daar manuskripte in die omgang gewees het wat hierdie lesing ondersteun, anders sou die argument van die tafel gevee kon word op grond daarvan dat Porfirius 'n foutiewe Evangelie gehad het. Kyk ons na die manuskripte tot 500 n.C. vind ons twee Griekse manuskripte, ondersteun deur nie minder as 10 verskillende vertalings wat oor die destydse bekende wêreld versprei was nl. 4 Oud Latyn, 1 Vulgaat, 2 Siriese, 1Koptiese (Egipties) 2 Armeniaanse en 1 Georgiaanse. Nogal oortuigend. Maar daar is ook 'n ander lesing wat sê dat Jesus gesê het:"Ek gaan nog nie na hierdie fees toe nie ." (AOV). Hierdie lesing word ondersteun deur die twee oudste dokumente tot ons beskikking, waarvan een geskrywe was vóór Porfirius se tyd, en die ander een gedurende sy leeftyd. Verder besit ons 'n Koptiese (Egiptiese) vertaling uit dieselfde tyd. Maar tot die jaar 500 n.C. het ons net 'n verdere 3 Griekse manuskripte, asook 'n Siriese en 'n Gotiese vertaling wat hierdie lesing ondersteun. Slegs 8 dokumente teenoor die 12 vir die eerste lesing. Wat het Johannes regtig neergeskrywe? Was dit nie vir hierdie aanval op die Here Jesus nie, kon ons sonder veel twyfel die tweede manuskrip aanvaar, maar dit bly 'n groter moontlikheid dat die teks meesterlik deur 'n kopieerder in daardie tyd aangepas is. Die bekende tekste van daardie dag moes sekerlik die bewoording ondersteun het waarop Porfirius sy beskuldiging gebaseer het.
'n Ander stelling van Jesus in Matteus 24 bring 'n interessante saak na vore. Soos reeds verduidelik, het Matteus van Markus se evangelie gebruik gemaak in die opstel van sy evangelie. Markus skryf dat Jesus gesê het: (Mk.13:32): "Maar van daardie dag en dié uur weet niemand nie, ook nie die engele in die hemel of die Seun nie, maar net die Vader." (AOV)
Kyk ons na die manuskripbewyse vir Mat.24:36 tot die jaar 500 kom 'n besondere senario na vore: Volgens 3 Griekse manuskripte, gerugsteun deur 4 oud Latynse vertalings, 'n Siriese, Koptiese (oud Egipties) en 'n Arameense vertaling, stem Matteus ooreen met Markus. (3+7) Dit word ook ondersteun deur die aanhalings van 6 Kerkvaders, waarvan Origenes (254) en Chrisostomus (407) albei 'n vers vir vers kommentaar geskrywe het.
Tot op dieselfde datum vind ons weer 1 Griekse manuskrip, gerugsteun deur die Vulgaat (amptelike Latyn), 2 Siriese, 2 Koptiese (oud Egipties) vertalings (1+5) en die aanhalings van 5 Kerkvaders wat "…en nie die Seun nie…" doodgewoon uitgelaat het, soos dit in die 1933/53 AOV voorkom. Die meeste later afskrifte steun ook hierdie lesing. Sou dit wees dat die Godheid van Jesus in Sirië (waar Matteus gebruik is) deur die Griekssprekende Jode in gedrang gebring is terwyl dit nie 'n twispunt in Rome was nie? (waar Markus gebruik is)
Nog 'n vorm van leerstellige verandering bestaan in die invoeging van bewyse vir 'n gebruik of verpligting. Om vas as 'n verpligting te beklemtoon, is dit op verskeie plekke bygevoeg, veral in verband met gebed.
As voorbeeld kyk ons na die manuskripbewyse vir 1Kor.7:5:
101-200 p46 Clementus
201-300 Sahidies Origenus, Cyprianus, Dionisius, Metodius Dionisius,
301-400 א , B Vulgaat, Bohairies, Fayumies Ambrosiaster, Epifanius Goties Efraim
401-500 C, D Oud Latyn, Armeniaans, Etiopies Chrysostomus, Augustinus, Eutalius Siries Chrysostomus, Theodoretus
601-700 p11 2 Oud Latyn Siries
701-800 Ψ Oud Latyn Johannes-Damaskus
801-900 Gp Papr 33 4 Oud Latyn Kap , Lap
1000-1500 9 Minuskules 2 Oud Latyn 12 Minuskules
Wanneer ons na die manuskripte kyk, vind ons tot die jaar 500 n.C. vyf Griekse manuskripte en nie minder as sewe antieke vertalings wat slegs "gebed" ondersteun terwyl net twee vertalings "gebed en vas " in het. Die meeste Kerkvaders verwys ook net na alleenlik "gebed". Gevolglik is dit duidelik dat "vas" as 'n latere vereiste bygevoeg is op grond van leerstellige oorwegings.
Dieselfde is die geval met o.a. Markus 9:29 en Handelinge 10:30.Dit is van uiterste belang dat ons leerstellige veranderinge sal identifiseer en sover moontlik uitskakel, of terug verander na wat God aanvanklik vir ons laat neerskryf het. In die meeste gevalle verander hierdie tipe aanpassing of byvoeging 'n klemverskuiwing in die eintlike bedoeling van die oorspronklike perikoop. Heel dikwels het dit die effek dat die werke weereens op die voorgrond geplaas word en verdienste in plaas van genade beklemtoon word.