JY LEES NOU BOEK: Afrikaanse fotograaf se vriendskap met die Russe
Meer as 30 jaar gelede het gimnastiek gelei tot die bekende fotograaf Wessel Oosthuizen se liefde vir Rusland, wat hy nou al 18 keer besoek het. In sy jongste besoek skryf hy oor sy vriendskappe en reise na dié land.
Bekende sportfotograaf Wessel Oosthuizen. Foto: Verskaf
Ek en Wessel ontmoet in Pretoria vir koffie om te gesels oor Persoonlike vriendskappe: Boere en Russe waarin hy en sy medeskrywer, Nico Moolman, meer vertel oor die bande en vriendskappe tussen hierdie twee nasies.
Gevra waarom hy so lief is vir Rusland, vertel hy dit het met gimnastiek begin. Sy dogter, Heidi-Marie, was 'n gimnas en toe sy tien jaar oud was, het Wessel in 1987 die 24ste Wêreldkampioenskap vir artistiese gimnastiek in Rotterdam as persfotograaf bygewoon. "Een van haar gunstelinggimnaste was 'n Rus, Oksana Omelianchik. Sy stuur toe vir haar 'n goue hangertjie as geskenk wat ek by dié byeenkoms vir haar moes gee. Ek kon nie by Oksana uitkom nie en het 'n Oos-Europese joernalis gevra om dit aan haar te oorhandig. By die eerste amptelike oefening van die Russiese span het ek besef net party is Russe en dat die ander van Belarus en die Oekraïne kom. Ek het onder andere vir Tatiana Tougikova (later Denisevich) afgeneem. Dié mooi kind lyk amper soos Heidi. Daar en dan het ek haar Suid-Afrika toe genooi sodat Heidi-Mari haar kon ontmoet. Toe het ek vier jaar gesukkel dat sy Suid-Afrika toe kon kom. Niemand hier wou glo sy is 'n Rus nie. Dit was die begin van 'n lewenslange vriendskap en ek het haar en haar man nou al vier of vyf keer in Voronezh naby Moskou besoek."
Is dit waarom jy dié boek wou skryf?
In 1991 is Heidi-Marie genooi om in Moskou te gaan oefen en die eerste dag toe neem ek 'n foto van haar saam met die negejarige Elena Zamolodchikova. Toe ek in 2000 as fotograaf by die Olimpiese Spele in Sydney was, het Elena twee goue en een silwermedalje gewen. Sy het nie 'n pa of 'n ma nie en het my in die mixed zone om die nek geval. Ek is vir haar soos 'n pa want ek het haar deur die jare help borg. 'n Ander fotograaf het gevra hoe ons vriendskap ontstaan het. Ek het geantwoord dis 'n lang storie. Hy kon net nie verstaan hoe 'n Suid-Afrikaner en 'n Rus sulke vriende kon wees nie. Daar het ek besluit ek wil 'n boek doen oor ons vriendskappe.
Wanneer het Nico Moolman betrokke geraak?
Toe ek begin navorsing doen, het ek agtergekom die Russe was van die eerste mense wat ons in die Anglo-Boereoorlog kom help het. Ek gaan sien toe vir Nico Moolman op Utrecht. Hy het The Boer Whore en etlike ander boeke oor dié oorlog geskryf. Ek het hom gevra of hy nie oor die betrekkinge tussen die Boere en die Russe gedurende die tydperk 1898 tot 1945 wil skryf nie. Hy was so opgewonde en ek is toe so bly. Daar het sulke interessante stories uitgekom. Die Russiese ambassadeur het my gekontak nadat hy gehoor het ons is besig met die boek. Hy het gevra of ek dit in Russies ook sal doen, en toe ek verduidelik dat ek niemand ken wat dit kan vertaal nie, het hy gesê ek moet dr. Monika Urb, dosent by die departement Afrika-studies aan die Moskouse Staatsuniversiteit, kontak. Ek het in Engels vir haar geskryf om te vra of sy met die vertaling kan help. Toe kry ek 'n Afrikaanse boodskap van haar waarin sy my meedeel dat sy en haar studente die projek sal aanpak. Dus is die boek nou in Afrikaans en Russies beskikbaar. Ons gaan dit binnekort op 'n kultuuraand by Afriforum se teater in Pretoria bekend stel.
Wessel Oosthuizen (middel) saam rugbygeesdriftiges in Zelenograd tydens sy besoek daar in 2019. Foto:Verskaf
Vertel meer oor jou liefde vir Rusland.
Soos reeds genoem, het dit begin met gimnastiek. Toe ek en Heidi-Marie die eerste keer Rusland toe was, het ons die ongelooflikste mense ontmoet. Onthou, ons praat nou van die propagandajare, toe daar nog 'n kommunis agter elke bos was. Almal was so vriendelik en as hulle 'n grap met jou maak, al is dit in hul swakste Engels, vang jy dit steeds omdat ons so na aan mekaar is. Boonop is die meisies die mooiste in die wêreld! Sedertdien het ek elke jaar teruggegaan. Drie jaar gelede het ek besluit ek wil daar gaan rugby afneem omdat die Russe so mal is oor die spel. In die boek sien jy foto's waar ek hulle in die sneeu afgeneem het terwyl hulle rugby speel.
Wat was jou beste ervaring in Rusland?
Die mooiste plekke vir my is St. Petersburg, dele van Moskou en dele in Siberië. Eenkeer moes ek lank wag vir 'n trein in Siberië, reg langs die Baikalmeer. Verlede Januarie was ek vir die tweede keer in my lewe by die Bolsjoi-teater. Ek is glad nie into ballet nie, maar ek sal Moskou nooit weer besoek sonder dat ek 'n vertoning bywoon nie. Ek is baie gelukkig, 'n gimnas wat ek in die verlede in Suid-Afrika gehuisves het, se suster is met een van die Bolsjoi se dansers getroud. Hy het vir my en my twee dogters gratis kaartjies gegee, want dis peperduur. Verlede jaar het ek die ballet saam met sy vrou bygewoon. Ná die tyd het ek saam met hulle gaan koffie drink. Weet jy watter ondervinding is dit. Daar sit ek en koffie drink met 'n ou wat ek 'n halfuur gelede op die wêreld se bekendste balletverhoog sien dans het.
Vir jare wou ek ook Tsjernobil besoek en het dit uiteindelik gedoen. Jy kan nie op jou eie daarheen gaan nie, ek moes op 'n toer gaan. Ek het so baie daaroor gelees en wou die plek ervaar. Ook die gimnas Elena Zamolodchikova se pa was een van die mense wat soontoe gegaan het om te gaan help, en hy is op 'n vroeë ouderdom aan kanker oorlede. Die besoek was ongelooflik. Hier is 'n stad en daar is net niemand nie. Alles is so half vervalle. Ons was by 'n merry-go-round en dis net 'n kwessie van tyd voordat die big wheel gaan omval. Daar is woonstelgeboue, waar daar niks is nie. Daar lê speelgoed rond, poppe en vragmotortjies en karretjies. Daar tel jy niks op as soewenier nie, want jy gaan jouself en almal rondom jou doodmaak. Ek het my ou tekkies aangetrek vir die toer en toe ek die aand by die huis kom, trek ek dit uit en gooi dit in die asblik. Dit was 'n ongelooflik interessante ervaring, maar dit was verskriklik emosioneel.
Gaan julle die boek in Rusland bekend stel?
Ons gaan dit heel waarskynlik eerste daar bekend stel voor ons dit hier doen. Op die oomblik is die grense nog toe. Ek het voorgestel dat ons dit by die Staatsuniversiteit doen omdat hulle die vertaling gedoen het.