‘Hof moet sê oor omvang van Dlamini-Zuma se mag’Argieffoto Die hoogste hof van appèl moet uitspraak lewer oor die wetlikheid van die verbod op tabakverkope, en die beperkings uitstippel van die mag waaroor minister Nkosazana Dlamini-Zuma beskik, het die Fair-Trade Independent Tobacco Association (Fita) Dinsdag in hofdokumente gesê. Fita doen aansoek om verlof tot appèl teen die Pretoriase hooggeregshof se uitspraak in Junie teen die verbod, waartydens die regering aangevoer het die verbod is noodsaaklik in die stryd teen Covid-19. “Die minister [van samewerkende regering en tradisionele sake] is bemagtig om beduidende openbare mag uit te oefen vir die afsienbare toekoms. Die omvang van dié mag moet deur die hof bepaal word en die uitslag van die aansoek om verlof tot appèl sal ŉ direkte invloed het op die ekonomie en lewens van miljoene Suid-Afrikaners,” voer die organisasie aan. “Die hof moet oor dringend duidelik rigting gee om te verhoed dat uitvoerende magte oorskry word. Die betrokke verbod en die omvang van die ministeriële bevel is ongekend in Suid-Afrika.” Fita het dié verweer aangevoer in reaksie op ŉ repliek wat die minister Vrydag ingedien het en waarin sy enige oorskryding ontken. Dlamini-Zuma is in haar amp verantwoordelik daarvoor om die regulasies in die Staatskoerant te publiseer wat met die ramptoestand verband hou in die stryd teen die Covid-19-pandemie. Sy is dus die wettige borg van die tabakverbod wat reeds 138 dae lank voortduur en tot grootskaalse woede gelei het oor die regering se benadering tot die krisis. Die kern van die organisasie se aansoek om verlof tot appèl is die argument dat die Gautengse afdeling van die hooggeregshof versuim het om die behoorlike toets van noodsaaklikheid toe te pas, kragtens artikel 27 van die Wet op Rampbestuur, toe die verbod ingestel is. Dit vorm ook een van die pilare van die parallelle hofsaak deur British American Tobacco SA, die land se grootste sigaretvervaardiger, wat verlede week in die Wes-Kaapse hooggeregshof aangehoor is. Die twee organisasies voer aan dat ŉ volbank regters van die Pretoriase hooggeregshof, toe hulle Fita se aansoek in Junie van die hand gewys het, effektief Dlamini-Zuma toestemming gegee het om die administratiewe wet van noodsaaklikheid te omseil. Die hof het aangevoer die minister het redelike stappe gedoen om lewens te red te midde van ŉ gesondheidskrisis. Sinenhlanhla Mnguni, voorsitter van Fita, het Dinsdag in ŉ beëdigde verklaring die minister daarvan beskuldig dat sy die laer toets van rasionaliteit gebruik om die ongetoetsde feit te omseil dat die verbod daartoe gelei het dat rokers in groot getalle ophou rook het. Rokers het egter in miljoene eerder die swartmark genader om sigarette te koop. Die organisasie voer aan die minister moet bewys dat die verbod absoluut noodsaaklik is om haar doelwit te bereik om die land se rokers te dwing om op te hou rook om te voorkom dat hulle ŉ las plaas op gesondheidsdienste as hulle erger simptome sou opdoen. As rokers nie opgehou het om te rook nie, het die verbod geen basis in rasionaliteit of noodsaaklikheid nie, het die organisasie gesê. Adv. Alfred Cockrell, vir Batsa, het in die Kaapstadse hooggeregshof aangevoer die minister het self erken dat die mediese dokumente, waarop sy steun, toon nie ŉ beslissende verband tussen rook en die erns van Covid-19-simptome nie, en sy kan dus nie die hof oorreed dat die verbod noodsaaklik is nie. Die Kaapstadse hooggeregshof het uitspraak voorbehou. Die hoogste hof van appèl sal na verwagting binne dae bepaal of Fita se aansoek om verlof tot appèl goedgekeur sal word of nie. Die minister beskuldig die tabakbedryf daarvan dat hy sy eie finansiële belang probeer verdedig, eerder as regsbeginsels.