Hoor hier, stel sagter daai musiek!(Foto: iStock) ’n Mens merk dit al meer op, van winkelsentrums tot skole, in verbygaande motors en selfs in ons eie huise: jongmense wat hulle weg van die wêreld se gewoel in ’n gedagtewolk toewikkel, hetsy met reuse-, kleurvolle oorfone of die nuutste piepklein toestelletjies wat byna onsigbaar in hul oorskulp skuil. Vir alles van musiek luister tot die jongste reekse stroom, of om speletjies te speel. Die frases: “Hoe sê jy nou?” en “Askuus?” is lankal nie meer beperk tot Oupa wat nie meer so lekker kan hoor nie. Trouens, gehoorverlies word as ’n stil pandemie beskou wat ál meer en al jónger mense raak. Meer as 1 miljard jongmense staan die gevaar om hul gehoor as gevolg van langdurige luistertyd of onveilige volume-instellings te verloor, waarsku die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO). Dié syfer sluit nie die sowat 1,5 miljard mense in, wat reeds met ’n mate van gehoorverlies te kampe het nie. Boonop, sê die WGO, gaan dié syfer oor die volgende drie dekades verdubbel met tot 700 miljoen mense wat behandeling vir gehoorprobleme of -verlies gaan benodig. Wêreldgehoordag, wat tot 2016 bekend was as Internasionale Oorsorgdag, word sedert 2007 jaarliks op 3 Maart gedenk, en is daarop gemik om bewustheid te skep oor oud én jonk se gehoor wat enersyds in gevaar is en andersyds beskerm moet word. Vanjaar se veldtog maak veral voorspraak vir die vroegtydige toetsing vir en behandeling van gehooruitdagings, terwyl ’n pleidooi reg oor die wêreld weerklink dat gehoorsorg deel moet vorm van primêresorgdienste, binne die breër konteks van gesondheidsdienste. Slegs 10% van die wêreldbevolking (en ’n skamele 1% van mense in Afrika) het toegang tot behoorlike behandeling. Volgens die WGO is ’n belegging van minder as R25 per persoon nodig om oor- en gehoorsorg oor die volgende tien jaar vir almal wêreldwyd te verseker. Ouderdomsverwante gehoorverlies ŉ Swakker gehoor is deel van die natuurlike oudwordproses wat in ons veertigerjare begin en langsamerhand verswak tot ernstig in meer as die helfte van mense teen 80-jarige leeftyd. Die vroeë intrede van gehoorverlies, dit wel sê op ’n baie vroeër ouderdom, word al meer opgemerk. Ouderdomsverwante gehoorverlies raak meestal ons vermoë om klanke met hoë frekwensies te hoor, soos vroulike of babastemme. Wanneer laas het jy soggens die voëls hoor sing, of die mikrogolfoond se piepgeluid, die yskas se sagte dreuning of selfs water wat uit ’n kraan loop? As jy sulke klanke “mis”, is dit tyd om ’n oudioloog te besoek om vir ouderdomsverwante gehoorverlies te toets. (Grafika: Janice du Plessis/Maroela Media) Ouderdomsverwante gehoorverlies, oftewel Presbyacusis, kan nie genees word nie, maar kan wel behandel word met moderne, digitale gehoortoestelle en in baie ernstige gevalle, met kogleêre inplantings. ’n Kogleêre inplanting is egter nie ’n gewone gehoortoestel nie. Dit word chirurgies ingeplant en help die gehoorsenuwee om die beskadigde deel van die binneoor te omseil en impulse direk na die brein te gelei. Oorsake en vroeë tekens by kinders Luidens ‘n verslag van die Internasionale Tydskrif vir Pediatriese Otorinolaringologie word drie tot ses uit elke duisend baba’s in Suid-Afrika met ’n vorm van gehoorgestremdheid gebore. Oorsake by kinders kan insluit: otitis media (infeksie van die middeloor), genetiese afwykings, blootstelling aan harde geraas, en sekere siektes soos meningitis (breinvliesontsteking). (Foto: iStock) Gehoorverlies kan kinders op verskeie maniere benadeel: As jy enige tekens van gehoorverlies by jou kind waarneem, moenie huiwer om hulp in te roep nie, want vroeë ingryping is die enigste uitweg na normale ontwikkeling vir dowe of gehoorgestremde kinders. As jy “nee” op enige van die volgende vrae antwoord, word ’n dringende oorondersoek aanbeveel: Maak jou kind koer- of gorrelgeluide? Eksperimenteer jou kind met klanke? Maak jou kind spraakagtige klanke? Gebruik jou kind sinne met twee tot drie woorde? (Foto: iStock) Dit is raadsaam om jou kind se gehoor verskeie keer te laat toets, veral op die ouderdomme van ses, agt en tien jaar, of minstens een keer op laerskool, en een keer op hoërskool. Daar is verskeie maniere hoe jou kind vir gehoorverlies getoets kan word: ’n Baba kan om genetiese redes, of as gevolg van breinvliesontsteking of ’n oorinfeksie doof gebore word. Om dít te verstaan, is dit belangrik om te onthou dat die oor uit drie dele bestaan: Oorsake van gehoorverlies word bepaal deur vas te stel in watter deel van die oor ’n probleem voorkom. ’n Eiesoortige kultuur Horende persone is soms verbaas om uit te vind dat dowe of gehoorgestremde mense na hulself as lede van die dowekultuur verwys. Dit is ’n eiesoortige kultuur wat gebaretaal as primêre medium vir kommunikasie gebruik en hulself as ’n hegte en verweefde groep beskou wat mekaar se geselskap opsoek. As hulle mekaar vir die eerste keer ontmoet, is die eerste prioriteit om uit te vind waar hulle vandaan kom en of hulle enige dowe of gehoorgestremde vriende met mekaar gemeen het. Wanneer ’n persoon ’n byeenkoms van dowes of gehoorgestremdes verlaat, kan die proses nogal lank en uitgerek wees. Openlike kommunikasie is uiters belangrik in dié kultuur, en die weerhouding van inligting en bewaring van geheime word as verdag en teenproduktief beskou. (Foto: iStock) Moets en moenies Mites en wanopvattings Daar bestaan talle wanopvattings en mites oor dowe en gehoorgestremende mense, wat doodgewoon onwaar is: Hoewel die meeste lande bestuurslisensies met voorwaardes aan dowe of gehoorgestremde persone uitreik, is daar slegs 26 lande wat dit geheel en al verbied. Dit is slegs die geval met been-geankerde gehoortoestelle wat klank deur die skedel herlei. Terwyl sommige individue wel só voel, beskou ander hulself as ’n unieke minderheidsgroep in die breër samelewing, eerder as ’n gestremde. Danksy moderne selfoontegnologie soos video-oproepe en teksboodskappe is dit vir dié groepering moontlik om moeiteloos met mekaar, asook met horende mense te kommunikeer. In Suid-Afrika kom dit in minder as 4% van gevalle voor. Variasies (of dialekte) is nouliks verwant aan die gesproke tale wat in spesifieke gemeenskappe voorkom; daar is dus geen enkele, formele gebaretaal nie. Bykomende bronne: National Today, The Lancet, Speech, Language & Audiology Canada, WHO, Hear-it.org.