Praat van ’n termiet en jy dink aan ’n gogga wat alles rysmier waarop hy sy kake kan lê! Maar, soos ons in hierdie artikel onthul, beklee termiete die voorste plek onder die sosiale insekte. Hier is ’n pakkende kykie in die verstommende “siel” van die termiet...
Hierdie wesens van die onderwêreld is swak toegerus vir die lewe soos ons dit ken. Die meeste is blind. Hulle het nie die buitenste skelet van die mier nie, omdat hulle weens hul beskermde leefwyse nie ’n harde buitekant nodig het nie. Hul dun kutikel bied weinig beskerming teen hitte en koue.
Tog tel hulle onder ons planeet se onvernietigbare insekte. Die rede is hul verbasende gemeenskapstruktuur, wat hulle in staat stel om hul eie wêreldjie binne-in ’n wêreld te skep.
In sy bekende werk Die Siel van die Mier vergelyk die Suid-Afrikaanse digter-navorser Eugène Marais ’n rysmiernes met ’n dier waarvan die organe "nie verenig is soos by die mens nie". Sommige van die termiete vorm die mond en die spysverteringstelsel, sê hy, ander vervul die rol van wapens soos kloue of horings, en nog ander is die voortplantingsorgane.
DIE koning en koningin is die ouers van die kolonie. Saam met sommige jonger termiete, wat dalk in die toekoms koninklikes kan word, word hulle die voortplanters genoem. Dit beteken dat hulle die liggaamsdele vir voortplanting het.
Die koningin lyk mettertyd soos ’n vet worsie. Dis omdat haar maag vol eiers is, wat haar onbeweeglik maak. Sy is omring deur helpers wat haar versorg en die eiers wegdra wat sy gedurig lê.
Die koning is nie so groot soos die koningin nie. Hy paar gereeld met haar. Hulle is lewensmaats. Altwee is van die werkers afhanklik vir hul kos. Dit is heeltemal anders as in mierkolonies, waar daar slegs ’n koningin is wat een keer met ’n mannetjie (of mannetjies) paar en sy geslagselle haar lewe lank met haar saamdra.
Tydens ’n aanval kan sommige van die kleiner soldate as "verkeerskonstabels" optree om vir die jong werkers wat in veiligheid hardloop of die ouer werkers wat die jonges dra, die pad te wys. Soldate is gewoonlik onvrugbaar.
DIE skielike verskyning van ’n massa vlieënde termiete is iets om te aanskou. Volgens Eugéne Marais is die begin van ’n termietnes die oomblik wanneer die termiete vlieg. (Nadat dit gereën het, gewoonlik teen skemer.)
Skielik vertrek hulle. In hul duisende. Aangetrek deur die lig van die buitewêreld soos motte na ’n kers.
Anders as met ’n swerm bye of miere, is die termietswerm nie ’n paringsvlug nie, maar ’n proses wat die verspreiding van die kolonie verseker. Die voortplanters raak gevestig en maak nes voordat hulle paar.
Voortplanters word egter in yslike getalle afgemaai deur hul talle vyande wat op die groot swerms feesvier.
’N TERMIETHOOP is ’n selfgenoegsame wêreld wat dit vir termiete moontlik maak om selfs in landstreke te leef waar hulle andersins nie sou oorleef het nie.
Die woongebied is in die middel van die nes of ’n entjie ondertoe. Hier is ook die tuine met swamme, wat ’n voedselbron is.