Die gesegde: 'n kattekoor
Geplaas deur	Cecilia Erasmus Donderdag, 26 November 2020
Voor ek my ouers hulle dit laat berou dat hulle hulle 'n kat in die sak gekoop het met my duur opleiding, laat ek liewers die kat ... nee, die aap uit die mou laat!
VivA se onderneming om die grammatika van Afrikaans volledig en korrek te beskryf (dit lê in Taalportaal en Taalonderrigportaal) het primêr gespruit uit die magdom uiteenlopende opvattings oor wat die term gesegde behels. Die verwarring in skoolgeledere was veral 'n kwelling, want as onderwysers nie eenstemmigheid het oor wat dit is nie, hoe billik is dit om kinders almal dieselfde vraestel te laat skryf en hulle dan te penaliseer omdat die onderwyser en die eksaminator nie dieselfde onder die term verstaan nie?
Goed, die gesegde. Die term kan natuurlik gewoon na 'n sêding verwys, soos die soort fraaihede hier bo waarmee ek die blog afgeskop het. Maar dit is ook die naam van 'n sinsfunksie (verwys na hierdie blog om te begryp wat ons met dié term bedoel), en dis hierdie sinsfunksie, en veral die definisie daarvan, wat die krisis veroorsaak.
Hier is die korrekte beskrywing in 'n neutedop, met die vriendelike komplimente van die span by VivA, en die span internasionale navorsers by Taalportaal:
In eenvoudige wiskunde druk ons hierdie aftreksom soos volg uit: gesegde = [sin] - [subjek]
Die gesegde bestaan minstens uit 'n hoofwerkwoord. Sonder 'n hoofwerkwoord is daar nie 'n gesegde nie, en sonder 'n gesegde is daar nie 'n sin nie. Kyk weer na die voorbeelde hier bo. In elke sin is daar ten minste 'n hoofwerkwoord.
Daar kan natuurlik 'n swetterjoel ander bousels saam met die hoofwerkwoord in die gesegde optree. Ons sal elkeen afsonderlik in hierdie reeks blogs oor sintaksis bespreek, maar in hierdie blog is dit nodig om reeds kennis te neem van die konsep van noodsaaklike en nienoodsaaklike sinsdele.
Die gesegde moet ten minste 'n hoofwerkwoord hê, anders is die sin nie grammatikaal nie: My boetie jaag is grammatikaal 'n sin. My boetie is nie 'n sin nie. Dit het betekenis, ja, maar dit word nie in die sintaksis as 'n sin beskou nie.
Benewens die hoofwerkwoord wat noodsaaklik is, is daar dele van die gesegde wat as gevolg van die aard van die hoofwerkwoord noodsaaklik is om die sin grammatikaal te hou: In My boetie doen sy huiswerk is sy huiswerk 'n noodsaaklike element. *My boetie doen is nie 'n sin nie.
Die dele van die gesegde wat weggelaat kan word sonder dat dit 'n ongrammatikale sin tot gevolg het, is nienoodsaaklik. Weereens: Dit gaan nie hier oor die belangrikheid van die inligting nie. Al is die betekenis van die sinsdeel kernbelangrik, gaan dit hier net oor hoe noodsaaklik die sinsdeel is om die sin grammatikaal te hou. In die sin My boetie doen sy huiswerk net voor die klas is net voor die klas nie noodsaaklik om die sin grammatikaal te maak nie. Dis betekenisgewys (semanties) belangrik, maar sintakties kan dit weggelaat kan word sonder om die sin grammatikaal te ontspoor.
Die laaste woord oor die gesegde en wat alles in die gesegde kan gebeur, is nog nie gespreek nie. In 'n volgende blog sal ek die sinsfunksies bespreek wat in die gesegde kan voorkom, en gee ek 'n "resep" wat 'n mens vir kinders kan gee om sinne mee te ontleed.
Lees 1426 tye	Laaste modifikasie op Donderdag, 26 November 2020 10:36
Meer in hierdie kategorie: « Woordsoorte: Wetenswaardighede oor die werkwoord I	Woordsoorte: Wetenswaardighede oor die werkwoord II – soorte hoofwerkwoorde »