Afrikaans het baie idiome. Baie van hulle is erfgoed; vertoonstukke in ’n taalmuseum wat vertel van die kultuur van die sprekers van die taal in vroeëre tye, soos wyle Johan Combrink dit gestel het. Gaan kyk ’n mens hoe en waar van dié idiome ontstaan het, verstaan jy hulle ’n bietjie beter; en as jy ’n moedertaalspreker van die taal is, verstaan jy ook ’n klein bietjie meer van jouself.
In ’n vorige blog het ek geskryf oor Afrikaanse uitdrukkings en gesegdes wat na die Griekse en Romeinse mitologie teruggevoer kan word; na fabels, die Bybel, en die Middeleeue; na die natuur, die seevaart en die agrariese leefwyse van ons voorouers. Maar nie al Afrikaans se idiome is ’n skat waarop ek noodwendig trots is nie.
Vanoggend berig Netwerk 24 oor ’n bevinding, Donderdag, van die hooggeregshof in Johannesburg; dat ’n pa wat sy seun geskop en geslaan het, omdat dié glo na pornografie op die internet gekyk het, nie die verweer van “ouerlike tug” kan gebruik nie: “Pak slae [is] nou ’n misdaad,” sê die hof.
Oor “nalatigheid” kan jy iemand afwater; sy/haar agterkant/agterwêreld afborsel, dit (en die lewe) vir hom/haar goed warm maak. Jy kan iemand aan die agtervoet vat en sy/haar agterplaas sonder koek en koffie laat verjaar.
As jy ’n kind is, en “stout”, kan jy maar weet: Kry Ma of Pa jou in die hande, gaan jou duisternis vir jou aangeklam word. As jy ouer is, en ’n “ernstige(r) oortreding” begaan, kan jy jou maar vetsmeer, want dan kry jy dit met die seekoei(sambok) of kats hotagter.
In die sosiale media, in ons kommentaar onderaan koerantberigte, bly ons Afrikaanses mekaar insout; kort-kort vat-vat hulle mekaar aan die hakskeen. Ry weer voor my in, jou bl...; ek gooi jou nie net ’n vinger nie; ek dons jou op; ek maak (van) jou ’n frikkadel; jou (ou)ma sal jou vir ’n eendvoël aansien; ek maak jou ...
Hiervoor kort Afrikaans moderne(r) idiome; ’n nuwe versameling wat die grimmigheid van dié tyd in die taal van die tyd kan help afkeer. Skryf joune in by Varsgebek.