You are here: Home » Content » Verskillende ekostelsels
VERSKILLENDE EKOSISTEMEOns land is ryk aan wyduiteenlopende soorte ekosisteme.Jou onderwyser sal julle waar moontlik na een of meer van hierdie ekosisteme neem.AKTIWITEIT 1: Om die nut van ’n grasveld-ekosisteem te bespreek
[LU 1.3]In groot dele van ons land vorm gras die grootste deel van die ekosisteme. Ons kan ook die term BIOOM gebruik om na die dele van ’n land wat min of meer dieselfde ekologiese kenmerke toon, te verwys. So kry ons byvoorbeeld ’n grasveldbioom. ’n Grasveldbioom kan as ’n groot ekosisteem beskryf word of dit kan in kleiner grasveld-ekosisteme verdeel word.Kennis van die grasveldbioom en -ekosisteme is belangrik in Suid-Afrika, aangesien groot dele van die land vir veebeweiding benut word.Wildsboksoorte soos impala, buffels en springbokke is ook grasvreters.Die tipe gras in ’n ekosisteem word hoofsaaklik deur die aard van die grond bepaal.Grasveldbiome word in terme van die dominante grassoort wat daarin voorkom, benoem.Die hooftipes grasveld-ekosisteme (eintlik biome) is:1. soetveld – lae reënvalgebiede; goeie voer vir vee;2. suurveld – hoë reënvalareas; nie baie goeie weiding nie;3. gemengde veld.Rooigras Themeda triandra is ’n welbekende grassoort wat baie voedsaam is vir vee.Oorbeweiding is die boer se grootste oortreding, want dit lei op sy beurt tot erosie, woestynvorming en gevolglik hongersnood.Voer ’n klasdebat oor die volgende vraag:Is die gereelde brand van gras goed of sleg vir die omgewing?Dui die voor- en nadele soos wat dit uit die debat voortspruit in die kolom hieronder aan.Table 1
VOORDELE VAN BRAND
NADELE VAN BRAND
Assessering van DEBAT:Het jy ’n waardevolle bydrae tot debat gelewer?[LU 1.3]AKTIWITEIT 2: Om ’n woud/boomekosisteem te bespreek
[LU 1.2; 1.3; 2.4]Bome is nie net produseerders nie, maar vorm as gevolg van hul grootte ook die habitatvan verskeie spesies.Dier- en plantspesies bewoon bome.Die blaarbedekking van bome verskaf skuiling vir voëls. Die bas en skeure in die boom verskaf ’n habitat vir ’n menigte insekspesies. Die blaarbedekking vorm ook ’n skaduryke omgewing vir skaduliewende, laaggroeiende plante.Die blomme en vrugte wat bome in sommige gevalle voortbring, is ’n kosbron vir baie.Die hars wat sommige bome afgee, is ook belangrik vir sekere diere.Wanneer blare of vrugte van die bome afval en op die grond om die bome lê, kan ’n ander reeks organismes intree. Die ontbinderssoos mikro-organismes wat die dooie materiaal laat verrot en ontbind, dra by tot die afbreek van die voedingstowwe sodat hulle teruggeplaas word in die grond. So word humus gevorm. Humus is dooie organiese materiaal. Ander diertjies wat ook van verrotte organiese materiaal lewe, nl. die detrivore, bevorder ook hierdie ontbindingsproses.Plakkaat om die Rolspelers in ’n Boom-ekosisteem te illustreerBring prente van diere, bome en ander plante na die klas. Die onderwyser sal julle in groepe verdeel. Elke groep berei ’n plakkaat voor om die onderlinge afhanklikheid van die bome, ander plante en diere te illustreer. Elke groep dra uiteindelik sy plakkaat aan die res van die klas voor. Beantwoord die volgende vrae na aanleiding van die klasbespreking:VRAE1. Gestel die boom in jou plakkaat val om.1.1 Watter organismes sal doodgaan?1.2 Watter organismes sal wegtrek?1.3 Watter organismes sal in getalle toeneem?2. Beskryf die rol wat bome in ’n ekosisteem speel.3. Waarom is dit ekologies gesien sleg om blare rondom bome weg te hark?4. Noem nog drie voorbeelde waar die mens ekosisteme benadeel.Assessering van PLAKKAAT en interpretasie van vrae daarom:Kon jy die gesamentlike inligting gebruik om die vrae te beantwoord?[LU 1.2; 1.3; 2.4]AKTIWITEIT 3: Om rotspoel-ekosisteme te bespreek
[LU 2.1; 2.2; 2.3]Hierdie ekosisteme is uiters sensitief. Die belangrikste faktor wat hier ’n rol speel, is GETYE.Getye wissel twee keer elke 24 uur. Deur branderaksies word vars, koue suurstofryke seewater oor die rotspoelgemeenskappe gespoel. Tydens laaggetye is daar weer verhitting van die water in die rotspoele en verdamping vind plaas. Hierdie veranderinge dra daartoe by dat die organismes wat in rotspoele bly, aangepas moet wees om verskeie aanslae van die natuur die hoof te kan bied.1. Beskryf wat jy verstaan onder “’n rotspoel”.2. Maak ‘n lys van al die abiotiese faktore wat ’n inpak op rotspoele het:Plante in RotspoeleDie algemeenste plante is seewier of see-alge. Hulle is rooi, groen of bruin.Alhoewel hulle nie altyd groen is nie, kan hulle voedingstowwe deur fotosintese vervaardig. Dus is hulle ook produseerders.Hulle is ook voedsel vir ’n wye reeks ander organismes wat op hulle teer, soos platmossels en sommige slakke.Diere in RotspoeleDoen naleeswerk en beskryf wat elkeen van die volgende is:(a) filtreervoeders: (b) aasvreters: 2. Wat sou die doel van tentakels by see-anemone wees?3. Watter onderlinge afhanklikheid bestaan tussen die organismes in ’n rotspoel?Assessering van interpretasie van SKETSEKon jy basiese rotspoelkomponente onderskei?[LU 2.1; 2.2; 2.3]
MemorandumMODULE 2AktiwiteitTable 2
Sade se harde saadhuide bars oop
Lugbesoedeling – rook
Spesies word herontdek soos vleiroos
Diere en mense beseer of gedood
Aggressiewe groeiers ingeperk
Maak grondorganismes dood – humus verminder
Vars plante voedsaam (groen gras na ’n strawwe winter)
Verswak grasse indien teen verkeerde tyd gebrand
AktiwiteitVrae 1. Gestel die boom in jou plakkaat val oma. Plante wat in die skaduwee gegroei het en nie bestand is teen direkte sonlig nie b. Sommige diertjies soos voëls en eekhorinkies c. Ontbinders soos bakterieë en fungi2. Aanvaar leerders se antwoorde, maar sorg dat die volgende genoem word: habitat, skuiling, voedselbron, skadu3. Verrotting en humusvorming word belemmer: grondstowwe keer nie terug na grond nie en die grond verarm4. Oorbeweiding, inbring van uitheemse plante, besoedelingAktiwiteit1. Aanvaar leerders se beskrywings. Die volgende moet figureer: soutwater, vlak water, hoogety en laaggety, abiotiese toestande wissel drasties.2. Branderaksie, wind, uitdroging, sonverhitting, besoedeling deur mensDIERE IN ROTSPOELEVrae1. Naleeswerk(a) Filtreervoeders: mossels: water word deur fyn strukture gespoel en fyn kosdeeltjies word uit die water gefiltreer(b) Aasvreter: eet dooie diere bv krappe2. Tentakels: gryp kosstukkies uit alle rigtings omdat daar geen oë of reuksintuie is nie, en druk dit in die mond in3. Voedselverwantskappe soos in vorige vrae aangeroer4. Skuiling: plante bied skuiling teen predatore
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Mar 24, 2009 10:15 am -0500. Add to a lens