(Aangestuur vanaf Canis lupus familiaris)
Honde is die vroegste diere in mensgeskiedenis wat makgemaak is en is die mees gebruikte troeteldier, jagter en werkdier in die wêreld. In 2001 was daar ongeveer 400 miljoen honde in die wêreld.
Meeste honderasse is nie veel ouer as 'n honderd jaar nie, aangesien hulle kunsmatig geteel word vir spesifieke biologiese eienskappe en gedrag. As gevolg van kunsmatige en selektiewe teling, is daar vandag honderde verskillende tipes honderasse, wat meer diverse biologiese- en gedragseienskappe vertoon as enige ander soogdier op aarde.
Die hand (familie Canidae) is waarskynlik die oudste huisdier, maar is ook 'n roofdier (orde Carnivora). Die mens is besonder geheg aan die hond van wee die voortreflike eienskappe wat hy van sy voorouer, die wolf, geërf het. Talryke rasse het deur die eeue deur selektiewe teling en kunsmatige seleksie ontstaan.
Daarom word daar algemeen aanvaar dat die wolf die enigste stamouer van die hond is. Bewyse hiervoor is die groot verskeidenheid in die tekstuur van die hare, die kleur, grootte en gebit by die verskillende subspesies van die wolf. Daar kan ook maklik deur kruisteling nuwe vorme uit die wolf ontwikkel. Huishonde is reeds sedert die Steentydperk bekend. Dit is nie bekend of mak wolwe aanvanklik as slagdiere aangehou is en of hulle vir jagdoeleiendes gebruik is nie. Dit is egter bekend dat hondevleis in die Asiatiese Iande en in Mexiko as 'n lekkerny beskou word. In China word die Chinese keeshond spesiaal vir die doel vetgevoer.
Die hond het 'n sterk sosiale instink waarmee hy 'n hegte band vorm met die mense saam met wie hy woon. Hy sal sy baas nie net gehoorsaam nie, maar hom ook verdedig. Die eienskappe het hy van die wolf, 'n baie sosiale dier, geërf. Wolwe jag in groepe en vir so 'n bestaan is samewerking tussen die lede van die groep asook gehoorsaamheid aan die tropleier baie belangrik.
Gedragsnavorsing het getoon dat die hond die mens as rasgenoot beskou. Gevolglik vertoon hy gedragspatrone teen oor sy baas wat onderling tussen honde of wolwe voorkom. So is die vreugdeplassie wat 'n jong hond maak by die tuiskoms van sy baas, 'n normale gedragspatroon wat hy openbaar wanneer hy sy ouers groet. Die meeste honde, selfs wanneer hulle volwasse is, gedra hulle teenoor hul eienaars soos 'n jong hond hom teenoor sy ouers sal gedra. Die gedrag berus op instinkte en ervarings, en binne die perke kan die eienaar sy hond sekere dinge leer.
Omdat die hond 'n tropdier is, aanvaar hy sy baas as sy leier en gehoorsaam hy hom. Hy toon sy toegeneëndheid teenoor die mens deur hom te lek. Hoewel dit onhigiënies is, moet 'n hand wat sy gehegtheid op die manier toon, nooit verstoot word nie. Dit sal takties beter wees om die dier te leer om sy vriendskap op 'n ander manier te betoon. Oor die duisende jare wat die hond getem is, het hy nie net uiterlik verander nie, maar het gedragsafwykings ook voorgekom. Die neiging om in trappe te leef, het byvoorbeeld verdwyn en plek gemaak vir die drang om hom by een mens of 'n groep mense aan te sluit.
Oor die algemeen vind hewige gevegte om die sosiale rangorde te bepaal, soos by die wilde hondagtiges, nie meer plaas nie. Mannetjies en wyfies baklei selde met mekaar, maar oor die algemeen is die tewe die aggressiefste.
Die teef kom gewoonlik twee maal per jaar op hitte, meestal in Augustus en in Desember en Januarie. Terwyl sy hitsig is, word die band met haar eienaar losser en begin sy rondloop. Die reun is in elk geval minder huisvas as die teef. Die neiging word verskerp wanneer daar 'n hitsige (bronstige) teef in die omgewing is. Die tewe toon 'n duidelike voorkeur vir bepaalde reuns en spesifiek vir groot diere. Rasegte tewe sal ook 'n stewige basterhond bo 'n opregte rasgenoot verkies.
Na die gebruiklike rituele vind paring plaas. Die werpsel, wat meestal wissel tussen 3 en 10, word na sowat 63 dae gebore. Hulle is blind en het donserige hare wat eers later deur 'n permanente pels vervang word. Die teef versorg haar kleintjies besonder goed. Haar moederinstink is so sterk dat sy kleintjies van ander honde of selfs van ander diersoorte sal aanneem. Die jong honde word na 6 weke gespeen. Die diere is op die ouderdom van ongeveer 10 maande geslagsryp. Honde word oor die algemeen nie ouer as 12 tot 14 jaar nie, maar daar is tog uitsonderings.
Na hul twaalfde jaar toon honde dikwels allerhande ouderdomskwale wat die dier baie ergenis kan besorg, en dit is dikwels mensliker om so 'n dier van sy lyding te verlos. Jong hondjies is meer vatbaar vir die sogenaamde hondesiekte (siekte van Carré). Dit is 'n ontstekingsiekte waartydens die dier feitlik niks eet nie en 'n hoë koors het. Soms word die ontlasting vertraag en kom diarree voor. Die slymvliese van die neus en oë word ontsteek en 'n veluitslag kom dikwels op die maag voor.
Die beste tyd om 'n dier teen die siekte in te ent, is op die ouderdom van 1 maand. Besmetting deur wurms (onder meer lintwurms), miet, bosluise en vlooie kom ook voer. 'n Besonder gevaarlike siekte is hondsdolheid. Dit is 'n aansteeklike virussiekte wat oorgedra word wanneer 'n besmette dier 'n ander een byt. Hondsdolheid word veral deur wilde jakkalse oorgedra. Volgens die wet moet honde wat aan hondsdolheid ly, van kant gemaak word omdat die siekte 'n gevaar vir die samelewing is. Daarom word die meeste honde teen die siekte ingeënt. In baie lande is inenting teen hondsdolheid vir honde sowel as mense verpligtend.
Daar het reeds in prehistoriese lye verskillende honderasse bestaan. Die ongeveer 400 bestaande rasse, wat as gevolg van selektiewe teling ontstaan hel, kan in 'n aantal groepe verdeel word. Kenners meen dat die hand uit 4 basiese wolfsoorte (die Noord-Amerikaanse, die Chinese, die Indiese en die Europese wolf) ontwikkel het. Die indelings van honderasse is egter geen uitgemaakte saak nie omdat die verwantskap en afstamming van baie rasse nie met sekerheid vasgestel kan word nie.
Die oudste honde is die sogenaamde turfhonde; hulle oorblyfsels mis saam met die reste van menslike nedersettings van die paalwoningbouers uit die Steentydperk van Europa in turflae ontdek. Van die turfkese of paalwoningspitshonde stam alle keeshonde, schnauzers, pinschers en terriërs af. Honde soos die laika, die sleehond (huskie), die Laphond en die Eskimohond is almal sleehonde. Die honde, wat uit die Bronstydperk stam, is waarskynlik die stamouers van die herders- en skaaphonde.
'n Rasegte hond is 'n hond wat rassuiwer geteel is en 'n stamboom het. 'n Rasegte hand het bepaalde kenmerke wat sy uiterlike en karakter betref en wat tiperend is vir die ras waartoe hy behoort. Die besondere eienskappe het vanweë seleksie ontstaan en word deur kunsmatige seleksie verder ingeteel en veredel. Die stamboom gee 'n oorsig van die lyn waarlangs die teling plaasgevind het. Die beskrywing "raseg" is egter geen aanduiding van die dier se voorkoms of geaardheid nie.
Die siektes kan met welslae deur 'n veearts behandel word indien die hond betyds aandag kry. Minder ernstige wonde kan tuis behandel word deur dit skoon te hou. 'n Gesonde hond het helder oë, sy neus is nat en koel sy tandvleise is skoon en hy is op en wakker. 'n Teef moet toegelaat word om minstens 1 werpsel in haar leeftyd te hê. Indien 'n teef gesteriliseer word voordat sy kleintjies gehad het, kan haar gesondheid later daaronder ly. 'n Teef wat haar kleintjies speen, het 3 goeie maaltye per dag nodig. Hulle is gewoonlik goeie moeders, maar dit is soms nodig om die jong hondjies bykomstige voeding te gee.
↑ Spady TC, Ostrander EA (Januarie 2008). "Canine Behavioral Genetics: Pointing Out the Phenotypes and Herding up the Genes". American Journal of Human Genetics 82 (1): 10–8. doi:10.1016/j.ajhg.2007.12.001.