You are here: Home » Content » Afrikaans Eerste Addisionele Taal Graad 8 » Hulpwerkwoorde in sinne
HULPWERKWOORDE EN SINNEAKTIWITEIT 1Omhulpwerkwoorde in beleefde versoeke korrek te gebruikLU 6.4Wat is 'n beleefde versoek? Ons het vroeër van lewenswaardes gepraat. Om beleefd te wees, beteken om beskaafd en ordentlik op te tree. 'n Mens stel 'n versoek wanneer jy iemand vra om iets te doen. Ons gebruik dikwels hulpwerkwoorde in beleefde versoeke. ('n Hulpwerkwoord is presies wat die naam sê: dit help die werkwoord.) Kyk na die volgende voorbeelde:Ek kan Afrikaans praat. : kan = hulpwerkwoord (hele werkwoord.= kan praat) Wil jy nou slaap? : wil = hulpwerkwoord (hele werkwoord = wil slaap) Ek moet nou loop. : moet = hulpwerkwoord (hele werkwoord = moet loop) Mag ek jou help? : mag = hulpwerkwoord (hele werkwoord = mag help) Ek sal more Kaap toe gaan. : sal = hulpwerkwoord (hele werkwoord = sal gaan)'n Mens gebruik dikwels 'n hulpwerkwoord soos "mag" en "kan" in versoeke (bv. wanneer jy iemand beleefd vra om iets te doen).1. Voltooi nou die volgende beleefde versoeke in jou eie woorde:1.1 Sal julle asseblief 1.2 Mag ons 1.3 Mevrou Smith, mag Jan 1.4 Mamma, mag ek maar 1.5 Sipho, sal jy Table 1
AKTIWITEIT 2Omalledaagse bywoorde in die korrekte volgorde te gebruikLU 6.4'n Bywoord is 'n woord wat iets meer omtrent die werkwoord sê. Kyk na die volgende voorbeelde:Mary rus nou. (Die bywoord nou vertel jou wanneer Mary rus. Dis 'n bywoord van tyd.) Die kinders hardloop vinnig. (Die bywoord vinnig vertel jou hoe die kinders hardloop. Dis 'n bywoord van wyse.) John sit binne. (Die bywoord binne vertel jou waar John sit. Dis 'n bywoord van plek.)In Afrikaans moet 'n mens bywoorde altyd in 'n sekere volgorde in 'n sin plaas: TYD, WYSE, PLEK.KYK: Die hond speel altyd heerlik buite. (altyd = tyd; heerlik = wyse; buite = plek)LET WEL: Die "bywoord" kan uit meer as een woord ('n sinsnede) bestaan, bv.Die mense stap elke oggend vinnig stasie toe.1. Maak sinne deur die woorde in die regte volgorde te plaas:1.1 pligsgetrou ons by die huis doen ons skoolwerk saans 1.2 per bus ek gaan volgende week Kaapstad toe1.3 speel ons span elke jaar teen hulle baie hard…in Pretoria1.4 elke dag werk toe gaan per trein die man1.5 baie vinnig ons pap ons eet soggens altydTable 2
AKTIWITEIT 3Omskryftekens korrek en doeltreffend te gebruikLU 6.1Ons gaan nou kyk hoe sekere skryftekens in Afrikaans gebruik word.In hierdie module is daar woorde wat met die volgende skryftekens geskryf word:die kappie ( bv. ê) die deelteken, (bv. ë) die aksentteken (bv. é, á, ó) die afkappingsteken (bv. 's) die koppelteken (bv. twee-uur)1. Kyk na die volgende sinne wat op die werk in Aktiwiteit 1 gebaseer is. Die skryftekens in die vetgedrukte woorde het 'n sekere funksie (of werk). Die funksie word elke keer kortliks verduidelik. Jul onderwyser sal verder verduidelik.1.1 Die bose fee het iets gesê toe sy na die baba gekyk het. Die kappie op die e wys dat 'n mens dit op 'n sekere manier uitspreek sodat "sê" anders klink as "se".1.2 Daar is 12 feë na die partytjie genooi.Die deeltekens wys dat die woord uit twee dele (lettergrepe) bestaan: fe/e.1.3 Die hoofkarakter is óf 'n mens óf 'n dier.Die aksentteken op die letter "o" wys dat 'n mens die letter 'n bietjie harder of duideliker uitspreek om klem daarop te lê.1.4 Die prinses het eers ná 100 jaar wakker geword.Die aksentteken op die letter "a" wys dat 'n mens die letter 'n bietjie harder of duideliker uitspreek om klem daarop te lê. Kyk hoe verskil die volgende twee sinne en hoe die aksentteken gebruik word:a) Ons het eers ná agtuur by die huis gekom. ("Ná" het altyd met tyd te doen.)b) Ek moet eers na my ma toe gaan voor ek na die winkel toe kan stap.1.5 Alle ma's vertel vir hulle kinders sprokies.Die afkappingsteken wys dat dit 'n "lang" a-klank is. 1.6 Ons sal om sewe-uur skool toe gaan.Die koppelteken wys dat dit eintlik een woord is, maar dit help jou om die woord makliker te lees en te verstaan.2. Voeg die nodige skryftekens in die volgende sinne in. Skryf met 'n helder ink en onderstreep die woorde waarin die leestekens voorkom:2.1 Ons het almal tot na tweeuur die oggend gesit en gesels, maar toe kom roep ons pas ons om na ons huis te gaan.2.2 Mag ek maar hierdie lee blikkie kry2.3 Die skoolhoof dink of Piet of Jan het die ruit gebreek, maar ek se vir jou, dit was nog Piet, nog Jan.2.4 My ouma dink ek en my susters is nog babas en sy maak baie reels waaraan ons gehoorsaam moet wees.2.5 Daar is geen water in die lee dam nie. Dis 'n baie droe jaar vanjaar.Table 3
AKTIWITEIT 4Omalledaagse voor- en agtervoegsels te gebruik om woordeskat uit te breitelwoorde te herkenTable 4
1. Kyk na die vetgedrukte woorde:Dit was 'n dramatiese affêre toe die dertiendefee begin praat. Die ongeluk het die arme prinses getref. Die bakker het doodstil gaan staan. Sy was die mooiste meisie in die hele land.In sommige van hierdie woorde is daar AGTERVOEGSELS, bv. dramatiese, dertiende, prinses, mooiste.Daar is ook 'n VOORVOEGSEL in die woord ongeluk.Kan jy sien dat 'n voorvoegsel vooraan 'n woord staan en 'n agtervoegsel agteraan 'n woord? Kan jy ook sien dat dit die woord se betekenis verander?Dit beteken dat 'n mens meer woorde kan vorm deur van voor- en agtervoegsels gebruik te maak. So brei jy jou woordeskat uit.JOU ONDERWYSER SAL JOU 'N BIETJIE MEER HIEROOR VERTEL2. Maak nou van elk van die volgende woorde nog een woord deur 'n voor- of agtervoegsel by te voeg. Skryf dan 'n sin waarin jy die nuwe woord gebruik, en onderstreep die nuwe woord:2.1 vriendelik 2.2 koning 2.3 tuin 2.4 boos 2.5 speel 3 Weet jy wat 'n telwoord is? Dis maklik: 'n telwoord is 'n woord wat jy gebruik as jy tel. Dit is dus die naam van 'n getal. Onderstreep die telwoorde in die volgende sinne:3.1 Daar is vyftien spelers in 'n sokkerspan, maar net elf in 'n netbalspan.3.2 Die dertiende fee was 'n bose fee.3.3 Ons klas het ses-en-twintig leerders en een onderwyser.3.4 My pa kry op die dertigste dag van die maand sy geld.Table 5
AKTIWITEIT 5Omalledaagse afkortings korrek te gebruikLO 6.1Ons sluit hierdie module met 'n kort leesstukkie af wat oor die omgewing handel. Een van ons verantwoordelikhede is om die omgewing met respek te behandel.1. Kyk na die onderstreepte woorde en gee die korrekte afkorting vir elk. Nommer hulle 1.1 tot 1.5.Respekteer WATER – SPAAR dit!Suid-Afrika is 'n droë land waar ons versigtig met ons water moet werk. Ons moet goed sorg vir ons riviere deur hulle skoon te hou. Ons moet byvoorbeeld nooit papiere , bottels, blikkies ensovoorts in 'n rivier stort nie.Ons behoort krane altyd styf toe te draai. Een kraan wat drup kan 60 liter water per dag mors. Meneer Jacobs, ons onderwyser, sê daar is baie mense in ons land wat nie eers 'n kraan in hul huis het nie.Water is baie kosbaar.2. Gebruik elkeen van die volgende afkortings in 'n kort sinnetjie om te wys dat jy weet hoe om dit te gebruik: (Indien nodig, en waar gepas, kan jy dit met 'n hoofletter begin.)2.1 asb. 2.2 bl. 2.3 dr. 2.4 m.a.w. 2.5 str. Table 6
MemorandumAKTIWITEIT 21. Sinne:1.1 Ons doen ons skoolwerk saans pligsgetrou by die huis.1.2 Ek gaan volgende week per bus Kaap toe.1.3 Ons span speel elke jaar baie hard teen hulle in Pretoria. (OF: … in Pretoria teen hulle.)1.4 Die man gaan elke dag per trein werk toe.1.5 Ons eet altyd soggens ons pap baie vinnig. (OF: Ons eet ons pap altyd soggens baie vinnig.)AKTIWITEIT 31. Skryftekens2. 2.1 ná twee-uur pa's2.2 leë ?2.3 óf óf sê nóg nóg2.4 reëls2.5 leë droëAKTIWITEIT 41. Voor- en agtervoegsels2. Eie sinne met gekose voor- en agtervoegsels3. 3.1 vyftien, elf3.2 dertiende3.3 ses-en-twintig een3.4 dertigsteAKTIWITEIT 51. Afkortings:1.1 S.A.1.2 bv.1.3 ens.1.4 l1.5 Mnr.2. Afkortings in eie sinnetjies:2.1 asseblief2.2 bladsy2.3 dokter OF doktor (verduidelik verskil)2.4 met ander woorde2.5 straat
« Previous module in collection Dink en praat oor waardes
Next module in collection » Luister vir bepaalde inligting
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 25, 2009 6:22 pm -0500. Add to a lens