Chiapas - GESKIEDENIS - Inligting - 2022
Beboste Chiapas is die plek van sommige van die mees skouspelagtige Maya -ruïnes in Bonampak, waar ingewikkelde muurskilderye bewaar word, en in Palenque, wat in 'n nasionale park geleë is. Chiapas is die tweede plek onder die Mexikaanse state in die produksie van kakao, die produk wat gebruik word om sjokolade te maak, en is verantwoordelik vir 60 persent van die totale koffieproduksie in Mexiko. Ander belangrike gewasse is suikerriet, piesangs en ander vrugte. Die jaarlikse melkproduksie in Chiapas beloop ongeveer 180 miljoen liter (47,5 miljoen liter).
Chiapa de Corzo, 'n Maya -nedersetting in die middel van Chiapas, toon bewyse van menslike besetting sedert 1400 v.C., hoewel min bekend is oor die inwoners van daardie gebied. Omstreeks 600 nC is die Maya -stad Palenque gestig en die eerste groot strukture is begin. Baie van die vroeë geskiedenis van die stad - soos dié van die staat - bly egter 'n raaisel vir argeoloë.
Chiapas verteenwoordig 'n klein gedeelte van die streek wat eens deur die Maya -Indiane bewoon is. Die Maya -kultuur het ten minste 2 000 jaar lank in Meso -Amerika floreer. Vaardige wewers en tempelbouers het 'n magdom argeologiese skatte agtergelaat vir latere geslagte om te ontdek en te bewonder.
Die Maya's wat die streek oorspronklik beset het, is later deur die Chiapa -Indiane verower. Bewyse dui daarop dat die Asteke gedurende die 15de eeu in die gebied verskyn het, hoewel hulle nie die Chiapa -stam heeltemal kon verdring nie. In Náhuatl, die taal van die Asteke, Chiapas beteken die plek waar die chia salie groei.
In 1522, nadat hy die Asteke -ryk verower het, stuur Hernán Cortés tollenaars na die gebied wat nou Chiapas is. Kort daarna stuur Cortés sy afgesant, Luis Marín, na die streek om die inheemse Tzotzile -Indiane te onderwerp. Marín was hewig teengestaan ​​in die hooglande, en versterkings is gestuur om die inboorlinge te help beheer, van wie baie selfmoord gekies het as om verower te word.
Alhoewel die formele geveg in 1528 geëindig het, het die inboorlinge tot in die 17de eeu steeds weerstand gebied teen die Spaanse heerskappy.
Terwyl baie Mexikaanse state gedurende die Spaanse koloniale tydperk floreer het-grotendeels as gevolg van hul natuurlike hulpbronne-het arm mense in armoede en ontevredenheid verswak. Die samesmelting van Indiese en Spaanse bloed wat die mestizopopulasie veroorsaak het, was in Chiapas minder uitgesproke as elders in die land. Gevolglik is die identiteit van die Chiapas -Indiane beter bewaar as die van naburige kulture. Selfs vandag het baie van die etniese groepe van Chiapas hul ou kulture, tradisies en gebruike gehandhaaf.
Onder leiding van die Katolieke priester Matías Antonio de Córdoba verklaar Chiapas in 1821 onafhanklikheid van Spanje; in 1824 het die staat by die Mexikaanse alliansie aangesluit. Die grondwet van Chiapas is in 1826 opgestel, en die staat is in 1841 volledig by Mexiko opgeneem.
Konflikte tussen koloniale grondeienaars en die inheemse bevolking het gedurende die 19de eeu voortgeduur. Die Mexikaanse rewolusie, wat in 1910 begin het, het Chiapas egter grootliks onaangeraak gelaat.
In die jare na die rewolusie het die Institusionele Revolusionêre Party (PRI) vinnig 'n dominante politieke mag geword. Deur hulle in te skakel met PRI -leiers, het die bevoorregte grondeienaars van Chiapas grondhervormings geblokkeer wat bedoel was om die groot inheemse bevolking te bevoordeel. As gevolg hiervan het Chiapas onder die armste state in Mexiko gebly.
In 1994 het die Noord -Amerikaanse vryhandelsooreenkoms (NAFTA), wat bedoel is om handel tussen die Verenigde State, Kanada en Mexiko aan te moedig deur tariewe uit te skakel en baie beperkings op verskillende kategorieë handelsgoedere op te hef, in werking getree. In Chiapas het die afsterwe van die ooreenkoms 'n gewapende opstand ondergaan deur die Zapatista Army of National Liberation (EZLN). Alhoewel die opstand aandag gegee het aan die behoeftes van die inheemse bevolking, kon die rebelle nie die PRI -regering oorkom nie.
Die Zapatiste soek voortdurend regeringsoutonomie vir hul gemeenskappe en bevorder sosiale en politieke hervorming. Ondanks so 'n aktivisme is die bevolking van Chiapas vandag nog een van die mees gemarginaliseerdes in Mexiko.
Die primêre nywerhede in Chiapas sluit in produksie van ru -olie, vervaardiging, landbou en koffie -uitvoer. Chiapas het sy eerste monteeraanleg in 2002 geopen, 'n feit wat die historiese gebrek aan industrie in hierdie gebied beklemtoon. Toerisme, 'n ander belangrike bedryf, bring elke jaar talle besoekers na die staat om Tuxtla Gutiérrez, San Cristóbal en ander besienswaardighede te besoek.
Hoofstad: Tuxtla Gutiérrez
Groot stede (bevolking): Tuxtla Gutiérrez (503,320) Tapachula (282,420) Ocosingo (170,280) San Cristóbal de las Casas (166,460) Las Margaritas (98,374)
Grootte/oppervlakte: 28,653 vierkante myl
Bevolking: 4,293,459 (Sensus van 2005)
Die wapen van Chiapas is ryk aan historiese betekenis. Die rooi lug staan ​​vir die gevare wat die staat gedurende sy geskiedenis oorkom het, en die rivier wat uit verre groen heuwels vloei, verteenwoordig stewigheid en geregtigheid. Die kasteel is 'n simbool van sterkte, rykdom, lig en wysheid, en die nabygeleë goue leeu dui op heldhaftigheid. Op die teenoorgestelde krans simboliseer die palm oorwinning en vrugbaarheid, en die leeu roep San Cristóbal op, beskermende heilige van die ou Real Villa van Chiapa. Die kroon wat op die toneel voorsit, weerspieël die edele erfenis en tydlose gesag van die staat.
Chiapas se reënwoude huisves duisende unieke diere en plante, waarvan sommige nêrens anders ter wêreld gevind kan word nie. Die El Triunfo Biosfeerreservaat in Chiapas, byvoorbeeld, huisves ongeveer 400 voëlspesies, waaronder verskeie skaars spesies, soos die horing-guan, die quetzal en die asuurblou tanager.
Die staat het een van die grootste en mees diverse inheemse bevolkings in Mexiko, met ongeveer 959,000 moedertaalsprekers ouer as vyf jaar, wat 'n kwart van die staat se bevolking verteenwoordig.
Conservation International en Starbucks Coffee werk saam met boere in Chiapas om die biodiversiteit te bewaar deur koffie onder die baldakyn te verbou.
Digter Jaime Sabines (1926-1999), algemeen beskou as die invloedrykste kontemporêre digter in Mexiko, is gebore in Tuxtla Gutiérrez, Chiapas. Sy werk vier alledaagse mense in algemene omgewings. Octavio Paz, die gevierde Mexikaanse skrywer, noem Sabines 'een van die grootste hedendaagse digters van ons tong'.
Emiliano Zapata, 'n leidende figuur in die Mexikaanse revolusie van 1910, is gebore in Morelos, Chiapas. Zapata het 'n kulturele ikoon geword waarvan die prestasies in strokiesprente, historiese en fiktiewe literatuur, musiek en films verskyn het. In 1952 is sy bydraes tot die Mexikaanse geskiedenis vasgelê in die Amerikaanse film, Viva Zapata, wat Marlon Brando in die hoofrol vertolk het. Talle Mexikaanse dorpe, skole en ander plekke is vernoem na Zapata.
Argeologiese terreine en ruïnes
'N Belangrike toeristebestemming in die omgewing is Palenque, 'n Maya -argeologiese terrein naby die Usumacinta -rivier. Alhoewel Palenque baie kleiner is as die groot terreine in Tikal of Copán, bevat dit 'n paar van die beste argitektuur, beeldhouwerk en pleisterwerk wat die Maya's ooit gemaak het.
Chinkultic is nog 'n matige grootte argeologiese ruïne in die staat. Hierdie voor-Columbiaanse Maya-stad floreer in die Maya Classic Era, wat die 3de tot 9de eeu strek.
Die Sumidero Canyon
Die Sumidero -canyon was eens die plek van 'n epiese geveg tussen die Spanjaard en die Chiapaanse Indiërs. Die Chiapanecans het gekies om hulself van die hoë rande van die canyon af te gooi eerder as om deur die Spaanse magte verslaan te word.
Vandag is die canyon 'n gewilde bestemming vir ekotoerisme. Besoekers onderneem gereeld bootritte langs die rivier wat deur die canyon loop en geniet die natuurskoon van die omgewing, insluitend die vele voëls en die oorvloedige plantegroei.
Ruïnes van Bonampak
Die Maya -ruïnes van Bonampak in die Lacandon -reënwoud (La Selva Lacandona) bevat 'n paar van die beste Maya -muurskilderye. Die realisties weergegee skilderye beeld menslike offers, musikante en tonele van die koninklike hof uit.
Chiapas: 'n kort geskiedenis
Chiapas is die mees suidelike deelstaat van Mexiko, op die grens van Guatemala. Die hoofstad is Tuxtla Guti & eacuterrez. Chiapas het 'n oppervlakte van 28,528 vierkante myl. 'N Verslag in 2003 het beraam dat die bevolking van Chiapas 4,224,800 mense was (Wikpedia, 2006, paragraaf 2). Chiapas het oor die algemeen vogtige, tropiese weer wat vog verskaf vir verskillende plantegroei en reënwoude, maar hierdie plantegroei is byna heeltemal vernietig vir landbou en boerdery (Wikpedia, 2006, paragraaf 3). Histories was Chiapas 'n arm en onderontwikkelde streek. Die ekonomie is lankal op landbou gebaseer, en meer as die helfte van die ekonomies aktiewe bevolking werk in landbou, vissery en bosbou (Encarta 2005, Chiapas, paragraaf 3). As 'n staat voer Chiapas landbougoedere uit soos koffie, sjokolade, katoen, vis en piesangs (Wikpedia, 2006, paragraaf 3). Baie van die boerdery wat deur die mense gedoen word, is egter net genoeg vir hulself en hul gesinne om te lewe. 'N Groot deel van die boerdery word uitgevoer op klein stukke grond wat aan inheemse mense gewaarborg is as gevolg van die Mexikaanse grondwet wat in 1917 geskep is. In 1992 is die artikel wat die grond aan inheemse mense waarborg gewysig, sodat die lande toeganklik is vir korporasies (Shapiro, paragraaf 19).
Mexikaanse Chiapas -rok
Die tipiese Chiapas -rok is afkomstig van die stad Chiapa de Corzo en beskryf die blommeverskeidenheid van die streek. Die bloes is gemaak van satyn (sygevoel) met 'n sirkelvormige skouerbloes en 'n rits met blomme geborduur. Die romp is lank en vol, gemaak van satyn en bestaan ​​ook uit 'n reeks plooie met geborduurde kleurvolle blomme.
Die volledige Chiapas -vroue -uitrusting is die bloes, romp, skoene, en#xa0pikseltjie, en vlegsels, oorbelle en krae. Die xicalpextle is 'n tipiese kunsvlyt uit die staat met gestempelde blomme. Die rokstof is gewoonlik swart, maar hulle het ook 'n weergawe met die wit satynstof.
Die blomme op die rok word met die hand geborduur deur die plaaslike vroue in Chiapa de Corzo, en meer as werk beskou hulle die maak van rokke as 'n tyd.
Folkloriese dans met tipiese Chiapas -rok
Geskiedenis van die Chiapas -rok
Die rok het in die vroeë twintigste eeu verskyn, en dit het deur die jare ontwikkel.
Oorspronklik het die rok 'n vou van vrye handborduurwerk in die bloes en die romp, en later is daar ekstra flounces en 'n voller romp bygevoeg.
Daar is 'n teorie wat deur die media ondersteun word dat 'n teatergeselskap in 1920 deur die streek getoer het. Tydens hul optrede in die stad Chiapa de Corzo sing hulle 'n liedjie wat hulle 'Las Chiapanecas' noem, wat 'The Women from Chiapas' beteken. Ter waardering het die stad 'n weergawe van die tipiese Chiapas -rok van vandag aangebied. Die rok wat aangebied is, was 'n skepping van Otilia Grajales de Cuesta, en sy word nou erken as die oorspronklike ontwerper van hierdie ikoon uit die staat Chiapas.
Ongeveer dieselfde tydperk is die tipiese dans vir die lied geskep en is dit vandag deel van die repertoire van Mexikaanse folkloriese ensembles.
Die rok is moeilik om te vervals omdat die oorspronklike Chiapas -rok met groot lusse met die hand geborduur is, en daarom sal die kwaliteitverskil duidelik wees.
Die oorspronklike eenvoudiger weergawe van die rok is deur die vroue in die omgewing as 'n alledaagse kledingstuk gebruik. Aangesien dit meer gesofistikeerd geword het, word dit deur vroue in Mexiko gebruik vir spesiale geleenthede, soos vierde verjaardagvieringe vir jong meisies, troues en ander spesiale geleenthede. Die rok word ook wyd gebruik tydens die Groot Fees van Chiapa de Corzo. Die verstommende ontwerp het die internasionale toneel bereik waar dit in alle lande erkenning verwerf het.
Die ontwerpers en vervaardigers van hierdie pragtige rok het nou hul winkels naby die pleine in die tradisionele dorpe in die staat Chiapas, wat hul produk kommersialiseer.
Die rebellie in Chiapas
Die rebellie van die Maya's in Chiapas is voorgestel as 'n inheemse opstand teen die ongelykhede van die behandeling van Chiapas deur die sentrale regering. In werklikheid was dit meer 'n reklame -stunt wat deur radikale aktiviste van die Autonomous Metropolitan University of Mexico in Mexico -stad gereël is. Hierdie marxisties-maoïste was deel van die National Liberation Forces (NLF), 'n ou radikale linkse guerrillagroep, wat moeg was vir hul gebrek aan sukses om 'n massabeweging in die stad op te wek. In die vroeë 1980's het hierdie Maoiste na Chiapas verhuis om soldate te vind wat hulle kon lei. Hulle het Chiapas gekies omdat die mense wat geïsoleer was, naïef was oor die vooruitsigte vir die sukses van 'n guerilla -opstand. Dit was nog 'n geval van die uitbuiting van die inboorlinge van Chiapas deur mense uit Mexico -stad. In hierdie geval is die uitbuiting van die Maya's deur die radikale aktiviste uit Mexikostad betrokke by die gebruik daarvan om dood te maak en vermoor te word, 'n nog gruwelike uitbuiting as dié van regeringsamptenare wat die Maya -fondse eerder as hul lewens geneem het.
Die radikale aktiviste het hul organisasie die Zapatista National Liberation Front genoem. Die naam, sowel as alles oor die organisasie, is gekies vanweë die publisiteitswaarde daarvan. Na tien jaar waarin hulle hulself as kommer oor die welsyn van die Maya's voorgehou het, het die aktiviste die lojaliteite van verskillende stamgroepe in Chiapas verkry. Toe het die aktiviste besluit om die vertroue wat hulle opgedoen het, te ontgin deur 'n opstand teen publisiteit op die dag dat die wêreld se aandag op Mexiko sou val as gevolg van die aktivering van die Noord-Amerikaanse Vryhandelsooreenkoms, 1 Januarie, 1994.
Onder leiding van Rafael Sebastian Guillen Vicente het die Maya -milisie beheer geneem oor verskeie stede in Chiapas. Terwyl die oorname oor die algemeen sonder bloedvergieting plaasgevind het, is daar verskeie mense dood. Sodra die oorname voltooi was, was die plan om 'n groep Maya's voor te stel as die leiers van die opstand, maar die versoeking van die publisiteit was te groot en Guillen Vicente kon die kollig nie weerstaan ​​nie. Hy oorheers gou dat hy homself noem Onderbevelvoerder Marcos. Hy het 'n swart skimasker gedra om sy identiteit te verberg terwyl hy die Maya's laat fotografeer het vir toekomstige identifikasie.
Die vermeende leierskap van die opstand is die Clandestine Committee genoem. Andres Oppenheimer, 'n joernalis wat 'n onderhoud met onderbestuurder Marcos sowel as met die lede van die Clandestine -komitee gevoer het, het opgemerk dat hy uitgebreide sekuriteitsprosedures en meervoudige liggaamsoektogte moes ondergaan, maar om met lede van die Clandestine -komitee te gesels. net om na hulle te stap, selfs van agter af, en hulle op die skouer te tik.
Dit is opmerklik dat die aanvanklike aksie nie volksopstande in Chiapas veroorsaak het nie. In plaas daarvan is slegs vier dorpe oorgeneem en almal is oorgeneem deur die troepe wat opgelei en gelei is deur die linkses van die Mexikostad. In die dorpe Altimirano en Ocosingo het die linksgesinde rewolusionêres beveg. In die stad Oxchuc het die inwoners die linksgesinde revolusionêre gekeer om terug te keer.
Die aard van die Chiapas -guerrilla -optrede as 'n linkse optog in Mexico -stad word onteenseglik onthul in die slagspreuk dat dit 'n stryd is neoliberalisme. Alhoewel dit iets vir stedelike linkses kan beteken, is dit heeltemal vreemd vir die situasie in Chiapas. Hierdie onvanpaste slagspreuk herinner aan die slagspreuke wat die Skitterende pad leierskap in Peru wat verwys na elemente van die kulturele revolusie in China, iets wat in die Peruaanse konteks heeltemal betekenisloos was.
Die Maya's van Chiapas, Guatemala, Yucatan en elders het sterk, wettige griewe teen hul plaaslike en nasionale regerings. Het plaaslike rebellies iets anders as die dood en ontbering aan die onderdrukte mense? Nee, die sogenaamde rebellie skep ten beste 'n terroriste-organisasie wie se optrede geen militêre waarde het nie, slegs 'n publisiteitswaarde. Die publisiteit kan 'n politieke waarde hê as dit toegewings en kompromie van die Mexikaanse regering tot gevolg het, maar die linkse leiers in Mexiko -stad is voorspelbaar nie op die punt om die toegewings te neem wat die nasionale regering bereid is om te bied nie. Dit sou hul klein rewolusie afsluit. Die liggaamstelling van die Maya's word steeds groter namate paramilitêre eenhede wraak neem op die Maya's. En die rangorde van die linkse weermag sal waarskynlik nooit hul siel herstel nadat hulle gruweldade gehad het soos die doodmaak van ander Maya's wat geweier het om by hulle aan te sluit nie.
Chiapas: ewig inheems
In die afgelope dekades is die staat Chiapas - lankal 'n verwaarloosde en onderdrukte gebied van die Mexikaanse Republiek - op die wêreldverhoog en in die media se aandag gesit. Die aandag wat aan die politieke situasie in Chiapas gegee word, het 'n groot belangstelling in die lot van die inheemse bevolking van die staat veroorsaak. Maar om die huidige situasie in hierdie suidelike staat te verstaan, moet die geskiedenis en komplekse etniese diversiteit daarvan hersien word.
Terwyl baie Mexikaanse state gedurende die Spaanse koloniale tydperk floreer het, het Chiapas - ver na die suide en skynbaar sonder minerale bronne - grootliks weens hul minerale rykdom of landboupotensiaal flou geword in armoede en ontevredenheid. Die mestizaje en assimilasie wat in die meeste Mexikaanse state plaasgevind het, het die identiteit van die Mexikaanse Indiër in die Mexikaanse mestizo verander. En met onafhanklikheid het die Mexikaanse mestizo die burger van die Mexikaanse Republiek geword.
Die proses van mestizaje was egter nie so wydverspreid of algemeen in Chiapas as in die noorde nie. As gevolg hiervan het die inheemse identiteit van die Chiapas -Indiër - hoewel dit verander - nie op dieselfde manier ontwikkel as in die meeste dele van Mexiko nie. Terwyl baie van die ander Mexikaanse state getuie was van die assimilasie, uitbuiting en kulturele ondergang van hul inheemse groepe, het baie van die etniese groepe van Chiapas hul ou kulture, tradisies en gebruike gehandhaaf. As sodanig het Chiapas sy posisie as deel van Mexiko bevraagteken, maar nooit sy buurman in die suide, Guatemala, heeltemal omhels nie. In wese het die staat een onbetwisbare identiteit behou: Chiapas is vir ewig inheems.
Beskrywing van die staat
Die staat Chiapas is in die mees suidelike deel van Mexiko geleë en deel sy grense met die state Tabasco in die noorde, Veracruz-Llave in die noordweste, Oaxaca in die weste en die land Guatemala in die suidooste. Chiapas deel ook 'n lang kuslyn met die Stille Oseaan in die suidweste.
As die tiende grootste staat in die Mexikaanse Republiek, beslaan Chiapas 73,311 vierkante kilometer, wat 3,7% van Mexiko se nasionale grondgebied beslaan. Die staat is verdeel in 'n totaal van 111 munisipaliteite (die Mexikaanse ekwivalent van graafskappe), met sy hoofstad in Tuxtla Gutiérrez
In 2010 het Chiapas - die sewende mees bevolkte Mexikaanse staat - 'n bevolking van 5.217.908. Die hoofstad, Tuxtla Gutiérrez, het 'n bevolking van 537,102, wat 10,3% van die totale staatsbevolking verteenwoordig, geglo dat Chiapas vernoem is na die antieke stad Chiapan, wat waarskynlik afgelei is van die Náhuatl -woorde, "Chia" ('n vorm van salie) en "apan" (in die rivier), wat, in kombinasie, "Chia -rivier" beteken.
Die oppervlak van die staat Chiapas is deel van die volgende drie fisiografiese provinsies, soos hieronder bespreek en in die onderstaande kaart geïllustreer:
Llanura Costera del Golfo Sur (kusvlakte van die Suid -Golf)beslaan 5,87% van die staat. Die kusvlakte word verteenwoordig deur die Northern Alluvial Plains in die uiterste noorde van Chiapas. Die terrein is plat, maar het holtes waarin water gedurende die reënseisoen ophoop.
Sierra de Chiapas y Guatemala beslaan 63,02% van die staat se gebied:Parallel met die vlakte loop die Sierra Madre de Chiapas, waarop die hoogste hoogtes van die staat is, soos die Tacaná -vulkaan, die Mozotal -heuwel en die Tres Picos -heuwel.
Die Cordillera CentroamericanasDie provinsie beslaan 31,11 van die gebied en bevat die sentrale depressie van Chiapas, die sentrale massief, sowel as die berge van die noorde en ooste. Die sentrale depressie is in die middel van die staat geleë en vorm 'n uitgebreide semi-plat gebied waar verskillende valleie gedefinieer word. Die sentrale massief, ook bekend as Central Altiplano, is 'n gebied met hoë berge. Die terrein van die Oostelike berge bevat verskeie parallelle bergreekse.
Die Maya -wêreld
Die naam Chiapas is vermoedelik afgelei van die ou stad Chiapan, wat in Náhuatl die plek beteken waar die chia -salie groei. Chiapas self is slegs 'n deel van die groot gebied wat deur die Maya -Indiane bewoon is. Die antieke Maya-kultuur floreer oor 'n groot deel van die huidige Guatemala, Belize, El Salvador, Wes-Honduras en die vyf Mexikaanse state Yucatán, Quintana Roo, Tabasco, Campeche en Chiapas. In totaal was die gebied wat die Maya beset het, waarskynlik ongeveer 500 000 vierkante kilometer groot en word dit soms gesamentlik na verwys as El Mundo Maya (Die Maya -wêreld).
Die kultuur van die Maya -Indiane het ten minste tweeduisend jaar lank in Meso -Amerika floreer. Die Maya's het 'n bestaan ​​gemaak deur landbou, jag en visvang. Hulle was ook vaardige wewers en tempelbouers wat 'n skatkamer van argeologiese terreine vir latere geslagte nagelaat het om te bewonder. 'N Kaart van die Maya -kultuurgebied vanaf Maggie Rost se webwerf "Mayan Civilization"
Die Maya -tydperke
Die "klassieke periode" van die Maya's het plaasgevind tussen 300 en 900 nC en het die grootste deel van die gebied beslaan wat tans as El Mundo Maya erken word. Dit is gevolg deur die 'na-klassieke periode' wat van ongeveer 1000 nC tot 1500 nC geduur het. Vanaf ongeveer 500 v.C. het die Maya -nedersettings 'n bevolkingsuitbreiding ondergaan wat meer as 'n millennium voortgeduur het. Gedurende hierdie tyd vestig Maya-nedersettings in 'n wye gebied, insluitend die hele huidige Yucatán-skiereiland sowel as Chiapas, Tabasco en noordelike Sentraal-Amerika.
Die Maya -tale
Die Maya -taalgroep is in verskillende groepe verdeel: die Huastec, Yucatec, Western Maya en Eastern Maya taalgroepe. Die Huastecos verteenwoordig 'n noordelike uitbreiding van die Maya-mense wat hulle in die huidige Veracruz gevestig het. Die Wes -Maya Die taalgroep bestaan ​​uit verskeie belangrike taalgroepe (Tzeltal, Tzotzil, Chol, Tojolabal, Chuj, Kanjobal, Jacalteco, Chontal en Motozintlec), waarvan die meeste in Chiapas en Guatemala gepraat word.
Die Yucatec taal is en word gepraat in die grootste deel van die Yucatán -skiereiland, wat tans drie Mexikaanse state (Yucatán, Campeche en Quintana Roo) en die noordelike dele van beide Belize en Guatemala insluit.
Verspreiding van die Maya -tale
Taalkundige studies het voorgestel dat daar 'n punt van verspreiding was van die vroegste protogemeenskap van Maya-sprekers in die huidige departement van Huehuetenango in noordweste van Guatemala omstreeks 2600-2400 v.C. Daar word geglo dat die Huastec -migrasie die protokommuniteit ongeveer 1300 v.C. en noordoos beweeg. Die migrasie van Yucatec het omstreeks 1400 v.C. plaasgevind en ook noordwaarts beweeg.
Die onderstaande kaart toon die Maya-taaldifferensiasie wat begin met die Proto-Maya-taal in Guatemala, aangesien dit vertak het in die Huasteco (1300 vC), Yucateco (1400 vC) en Tzeltalano-takke (200 nC) [Wikipedia, "Mapa de la Migración de las Lenguas Mayenses. " Aanlyn: https://es.m.wikipedia.org/wiki/Archivo:Mapa_Migracion_Lenguas_Mayenses.svg.]
Die Westerse Maya -tale
Die mees algemene van die Westerse Maya -tale is die Tzeltal en Tzotzil. Ander Westerse Maya -tale wat in Chiapas gepraat word, sluit egter Chontal, Chol, Tojolabal, Chuj, Kanjobal, Acatec, Jacaltec en Motozintlec in.
Inheemse Chiapas by Contact
Die onderstaande kaart is 'n rowwe illustrasie van die talle stamgebiede in Chiapas gedurende die 1520's toe die Spanjaarde die eerste keer die staat binnegekom het:
Die eerste kontak tussen Spanjaarde en die mense van die Chiapas -mense het in 1522 gekom toe Hernán Cortés tollenaars na die gebied gestuur het nadat die Asteekse Ryk verower en afgebreek is. Kort daarna, in 1523, het Luis Marín, een van Cortés se offisiere, in Chiapas aangekom om die Spaanse verowering in daardie gebied te begin. Alhoewel Marín sommige van die inheemse groepe kon kalmeer, het sy magte hewige weerstand ondervind van die Tzotzil -Indiane in die hooglande.
Marín kon die inboorlinge van Chiapas na drie jaar nie heeltemal onder beheer bring nie. Om die taak te voltooi, het die Spanjaarde 'n nuwe militêre ekspedisie gestuur onder bevel van Diego de Mazariegos. Maar, gekonfronteer met gevangenskap en slawerny, verkies baie inheemse krygers die dood bo die verlies van vryheid. In die Slag van Tepetchia het baie Indiërs in Cañon del Sumidero na hul dood gespring, eerder as om hulle aan die buitelandse indringers te onderwerp.
Geleidelik het die inheemse weerstand egter verswak en is Spaanse beheer deur die grootste deel van Chiapas gevestig. Teen die einde van 1528 was die verowering van Chiapas voltooi, met sowel die Tzotzil as die Tzeltal Indiërs. Op 31 Maart 1528 stig kaptein Mazariegos die Ciudad Real in die Jovel -vallei. Ciudad Real - wat was later herdoop tot San Cristóbal de las Casas - sou die hoofstad van die provinsie vir 364 jaar wees.
Die Tzotzil -Indiane - soms genoem Quelene en Chamula - hoofsaaklik besette streke langs die Río Grande in die middel van Chiapas, oos van die Chiapanec -Indiane.Volgens Peter Gerhard, in sy boek Die suidoostelike grens van Nieu -Spanje, was daar "ten minste sewe politieke eenhede van Tzotzil, elk met 'n liniaal (aghauh) wat, met priesters en mindere adel, in 'n sentrale nedersetting gewoon het wat dikwels 'n versterkte landtong beset het, was die kleinboere se huise onder hulle lande versprei. "
'N Belangrike handelsgemeenskap naby die sentrum van die Tzotzil -gebied, Zotzlem (Zinacantán), was waarskynlik 'n Asteke -garnisoen ten tyde van die Spaanse kontak.
By kontak was die Tzeltal (of Tzental) Indiërs geleë in die ooste van Chiapas, noordoos van die Chiapanecs en tussen die Río San Pedro en die Río Grande. Ook bekend as Zendal, was die Tzeltal in tot vyf-en-veertig outonome state verdeel en het 'n 'politieke organisasie- en nedersettingspatroon' wat soortgelyk was aan die Tzotzil.
Die Chol Lacandon -Maya, wat as primitiewe boere gewoon het, het gebiede langs die Río Usumacinta in die ooste van Chiapas beset. Gerhard skryf dat die "verspreide dorpe" van die Chol Lacandon "noordwaarts kon strek tot 'n gemeenskaplike grens met die Zoque en die Chontal in die omgewing. van Palenque, "naby die grens met Tabasco.
In die suidweste woon die Chol-sprekende Lacandon en die Acala ('n dialek van Chol). Die Chol het oorspronklik die klein dorpies in die Lacandon -omgewing naby San Quintin bewoon, maar in 1564 het Katolieke sendelinge hulle na Ocosingo, Bachajon, Tila, Tumbala en Palenque verhuis. In die daaropvolgende jare het die meeste Chol in die bergagtige streke gebly.
In die suide en ooste van die Tzeltal -streek woon 'n volk wat die Coxol -taal gepraat het. Daar word vermoed dat die Coxol-taal verband hou met die moderne Tojolabal-taal, wat deel uitmaak van die Kanjobalan-Chujean-taalfamilie van die Maya-taalgroep. Chol en Coxol wat in die agtiende eeu op Comitán woon, moes kommunikeer.
Die Chiapanec-stamme wat ten tye van kontak in die noorde van Chiapas gewoon het, het 'n Oto-Mangueaanse taal gepraat en volgens Peter Gerhard '' 'n diskrete politieke eenheid gevorm wat deur 'n priesterlike oligargie beheer word, waaruit twee hoofmanne met administratief-militêre funksies jaarliks ​​gekies is . " Hulle sentrale nedersetting (Chiapan) was naby die huidige terrein van Chiapa de Corzo geleë. Gerhard verduidelik dat "die Chiapanecos 'n strydlustige volk was wat oor die algemeen sleg was met hul bure aan alle kante."
Daar word geglo dat die Chiapaneco iewers na 500 nC hulle in die sentrale vallei en die westelike punt van die Grijalva -vallei gevestig het, moontlik uit Sentraal -Mexiko. Teen die laat vyftiende eeu het die Chiapa de Indios 'n streeksmoondheid geword danksy hul handel met die groeiende Asteke -ryk. Vanaf 1552 het Chiapas de los Indios bekend gestaan ​​as Chaia de la Real Corona, en vandag staan ​​dit bekend as Chiapa de Corzo. Die staat Chiapaneco het dorpe in die omgewing van Zoque onderwerp en was besig om hul jurisdiksie uit te brei na die hoë lande, veral oor die soutbeddings wat deur Zinacantán beheer word.
Die Zoque -mense woon in die noordweste van Chiapas en in die naburige gemeenskappe Tabasco en Oaxaca. Die Zoques het, net soos die Chiapaneco, nie 'n Maya -taal gepraat nie. In plaas daarvan praat hulle 'n taal van die Mixe-Zoque Linguistic Group. Vanaf die Chiapanec-invalle in die pre-Spaanse periode, is die Zoque-gebied deur die eeue aansienlik verminder. Toe die Spanjaarde kom, het die Zoque aangepas by die Spaanse beheer met minimale weerstand.
Peter Gerhard sê dat "polities was die Zoques verdeel in baie outonome state van verskillende omvang, elk met 'n seremoniële-administratiewe sentrum met verspreide ondergeskikte nedersettings." Terwyl die Zoque-gemeenskappe naby Chiapan "óf beheer was óf in oorlog was met die Chiapanecos", was die suidelike gemeenskappe (Sayula, Ixtapangajoya) "onder die politieke invloed van die Náhuatl-sprekende staat Cimatán in Tabasco."
Die Spaanse koloniale administrasie het vinnig die encomendero stelsel in Chiapas, wat die inheemse bevolking feitlik verminder tot slawerny en slawerny. Die inboorlinge van Chiapas was gedwing om twee keer per jaar hulde te bring, en het 'n onderstroom van wrok van die een geslag na die ander gelei, wat gelei het tot die opstand van die Tzeltal -gemeenskappe in Los Altos in 1712. Binnekort het die Tzoltziles en Choles by die Tzeltales aangesluit in opstand, maar binne 'n jaar kon die regering die rebellie blus.
Chiapas, Mexiko en Guatemala
Volgens 'n sensus van 1814 het ongeveer 130 000 mense in Chiapas gewoon. Hierdie bevolking bestaan ​​uit 105 352 Indiane, 21 477 mestizos en 3 409 Spanjaarde. Gedurende die laat agtiende eeu het 'n aantal Spaanse en mestizo -boere en -boere na Chiapas gegaan. Hierdie nuwelinge het 'n elite -groep van welgestelde landebesitters geword wat hul besittings geleidelik uitgebrei het en die Indiese gemeenskappe geleidelik van hul tradisionele lande ontneem het voor en na onafhanklikheid.
In 1821 het México 'n onafhanklike land geword. Op 1 September 1821 verklaar Chiapas sy aanvaarding van México's Plan de Iguala en verwag dat die naburige Guatemala dieselfde sal doen. En op 3 September 1821 verklaar Chiapas amptelik sy skeiding van die Spaanse ryk. However, during 1823, Guatemala became part of the United Provinces of Central America, which united to form a federal republic that would last from 1823 to 1839. With the exception of the pro-Mexican Ciudad Real, many Chiapanecan towns and villages favored a Chiapas independent of México and some favored unification with Guatemala. At the same time, the elite classes of Chiapas openly pushed for incorporation into México. In July 1824, the Soconusco District of southwestern Chiapas split off from Chiapas, announcing that it would join the Central American Federation.
In education, Chiapas' indigenous youth trail behind their non-indigenous peers. In 2010, just 72 percent of 20 to 24-year-olds living in indigenous municipalities had completed primary school compared to 85 percent of those in the remaining municipalities. But education het improved. In 1990 just 31 percent of indigenous 20 to 24-years-olds had completed primary school.
With the many pre-Hispanic and European ingredients that produce such a wide variety of dishes, it is worth noting that, unlike other regional Mexican cuisines, this one does not rely heavily on chiles as an integral part of its recipes. Instead, they are normally served as condiments. The Chiapan chile de siete caldos, named for the fact the just one is enough to season seven pots of soup, and the tiny, dried red chile simojovel, are both far too hot to be used in quantity while cooking the food itself. In plaas daarvan, chiapanecos much prefer a combination of slightly sweet seasonings in their main dishes. Cinnamon, plantains, prunes and pineapple are often used to flavor meat and poultry dishes.