Luxemburg - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Luxemburg (land))
Hierdie artikel handel oor die land in Europa. Vir ander gelyknamige gebruike, sien gerus Luxemburg (dubbelsinnig).
Groussherzogtum Lëtzebuerg (Luxemburgs)
Grossherzogtum Luxemburg (Duits)
Grand-Duché de Luxembourg (Frans)
Nasionale leuse: Mir wëlle bleiwe wat mir sinn
(Luxemburgs vir: "Ons wil bly wat ons is")
Volkslied: Ons Heemecht
Luxemburgs, Duits, Frans
• van die Eerste Franse Keiserryk
• 1ste Verdrag van Londen
• 2de Verdrag van Londen
• Einde van die persoonlike unie
9 Junie 1815
11 Mei 1867
2 586,4 km2 (179ste)
- Januarie 2013-skatting
537 853 (170ste)
194,1 / km2 (60ste)
501,3 / myl2
$42,225 miljard (94ste)
$79 785 (1ste)
$56,738 miljard (69ste)
$107 206 (1ste)
0,875 (26ste) – baie hoog
27,2(6de) – laag
Die Groothertogdom Luxemburg is op een na die kleinste staat van die Europese Unie, met 'n oppervlakte van 2 586 km² en 'n bevolking van 537 039 (soos op 1 Januarie 2013). Dit word begrens deur België in die weste en noorde, Frankryk in die suide en Duitsland in die ooste.
Die geskiedenis van Luxemburg is onskeibaar verbonde met dié van sy buurlande. Vanweë sy sentrale ligging in Europa was die land van groot strategiese belang vir 'n verskeidenheid moondhede. Die geskiedenis van versterkings en kastele, wat in Luxemburg gebou is, strek terug tot in die antieke tydperk toe hier 'n Romeinse fort ontstaan het. Later, in die vroeë middeleeue, is 'n belangrike Frankiese kasteel hier gebou, en tussen die 16de en 17de eeu was dit 'n vesting langs die Spaanse Pad, 'n Europese roete van militêre en ekonomiese belang.
Luxemburg is in sy geskiedenis deur 'n verskeidenheid state en dinastieë geregeer, maar vorm sedert die 10de eeu 'n eie politieke entiteit, al was dit nie steeds onafhanklik of outonoom nie. Vandag is Luxemburg, 'n land van saggies golwende heuwellandskappe en bosse met matige winters en warm somers, 'n erflike konstitusionele monargie met 'n eenkamerparlement - en die laaste onafhanklike groothertogdom ter wêreld.
Danksy die politieke onafhanklikheid het die groothertogdom sy plaaslike dialek, Luxemburgs of Lëtzebuergesch, tot nasionale taal uitgebou. Dit is nou verwant aan die Moeselfrankiese dialekte wat oorkant die grens in Duitsland gepraat word, terwyl Duits ook die eerste vreemde taal en die medium van die mediabedryf is. Frans dien as administratiewe taal.
Die Luxemburgse ekonomie word veral deur die bank-, assuransie- en staalbedryf oorheers. Maar ook die plaaslike landbousektor en wynbedryf speel 'n belangrike rol. Die Moeselvallei, 'n vallei wat oor Luxemburgse en Duitse gebied strek, lewer witwyne van gehalte op. Net soos in ander Europese lande noord van die Alpe is ook bier baie gewild. Die inheemse bosse, mere en rivier lewer 'n verskeidenheid eersterangse produkte op, waaronder haasvleis (Hasenpfeffer of haasbredie is een van die nasionale geregte van die land), Ardenne-ham en forelle.
Luxemburg is 'n stigterslid van die Europese Unie en van die NAVO. In 1999 is die Euro-geldeenheid ingevoer en in 2002 die Eurobanknote en -muntstukke.
1.1 Keltiese en Romeinse tydperk
1.3 Vroeë moderne tyd
1.4 Volledige onafhanklikheid
1.5 20ste eeu
Keltiese en Romeinse tydperk[wysig]
Die vroegste nedersettings in die gebied van die huidige Luxemburg is deur Kelte gestig en dateer uit die 2de eeu v.C. Sowat honderd jaar later het die Romeine die streek binnegedring toe Julius Caesar met sy troepe tussen omstreeks 58 en 52 v.C. op 'n veroweringsveldtog in Gallië en Germanië was. Dit het vervolgens deel van die Romeinse Ryk (Imperium Romanum) geword.
In die 5de eeu, die tydperk van die volksverhuising, is die Romeine deur Germaanse Franke teruggedring. Rondtrekkende monnike het die bewoners in die gebied tot die Christendom bekeer en kloosters opgerig. Die beroemde Klooster Echternach is in 698 deur die Angel-Saksiese sendeling Willibrord gestig.
Koning Lotharius II van Lotaringe (omtrent 835-869) het die gebied van Luxemburg as leen aan die abdy van Sint Maximinus van Trier (Duitsland) gegee. Die owerstes van die klooster het Luxemburg as leenhere in die 9de en 10de eeu geregeer. Die burg wat tot beskerming van die streek opgerig is, het sy naam ook aan die omliggende gebied verleen. Die vroegste dokument waarin die naam Luxemburg verskyn dateer uit die jaar 963 toe graaf Siegfried Lucilinburhuc, die "klein burg" op die rotse van die huidige stad gekoop het.
Luxemburg was tot 1443 'n onafhanklike graafskap en later 'n hertogdom binne die verband van die Heilige Romeinse Ryk. Tydens die Middeleeue het vier Duitse keisers, vier Boheemse en een Hongaarse koning vanuit Luxemburg gekom; die bekendstes was Hendrik VII, hertog van Luxemburg en keiser van die Heilige Romeinse Ryk (1308-1313); Johan die Blinde, graaf van Luxemburg en koning van Boheme; Karel IV, Wenceslous II en Sigismond, keisers van die Heilige Romeinse Ryk en konings van Boheme. In sy bloeitydperk het die magsgebied van die Huis Luxemburg van Duitsland tot by die Russiese grens gestrek. Keiser Karel IV (1347-1378) het Luxemburg in 1354 tot hertogdom verhef.
Vroeë moderne tyd[wysig]
Tydens sy geskiedenis het Luxemburg groot dele van sy grondgebied aan België, Pruise en Frankryk afgestaan
Tussen 1443 en 1815 is Luxemburg deur buitelandse magte regeer: Deur die Boergondiërs (1443 tot 1506), deur die Spanjaarde (1506 tot 1684), deur die Franses (1684 tot 1697), deur die Oostenrykers (1714 tot