Sunday, August 22nd, 2010 | Artikels, essays, e.a., Onderhoude.
August 24th, 2010 at 08:08
'n Resensie van my het gister op die boekeblad van Die Burger verskyn. Dis 'n knap bundel. Joan
Sedert sy debuut, Die somer is 'n dag oud, wat bekroon is met die ­Ingrid ­Jonker-prys, het die digter ­Johann ­Lodewyk Marais ­om­gewingspoësie ­begin ontgin en 'n bundel ter viering van Marais se "Winternag" ­gepubli­seer, naamlik ­Honderd jaar ­later.
Hy skryf gereeld oor die figuur ­Eugène Marais, veral op die ­Vers­indaba-webruimte. Hy het 'n dokto­rale proefskrif oor ­Marais se wetenskaplike en natuurprosa voltooi.
(Terloops, op die publisiteitspamflet word na "Wintersnag" verwys). Daar was ook 'n reisboek oor Mosambiek en ver­samel­bundel oor ekologiese ­gedigte: Ons klein en silwerige planeet (saam met Ad Zuiderent).
Die jongste bundel heet Diorama en is 'n voortsetting van die bundel Aves wat oor voëls ­gehandel het.
Die outydse voorblad is deur ­Thomas Baines (Herd of buffalo, ­opposite Garden Island, Victoria Falls, 1862).
"Diorama" dan in die sin van die skaalmodel van 'n landskap of ­historiese momente. Die digter nooi dan ook die leser in die ­programgedig uit: "Ek wil in my gedig 'n wildtuin skep // en jou uitnooi om 'n besoek te kom bring".
En wat 'n uitnodiging is dit nie! Die leser beleef 'n springhaas, maar terself­dertyd word dit 'n ­meditasie oor die skryf van 'n ­gedig. In die vers oor 'n "Streepmuis" word die onmoontlikheid van die proses vergelyk met die vang van 'n streepmuis en die bladsyverwysings na die boek waarin jy moet blaai, dui op die ­intertekstuele proses van sowel die skryf as die lees van 'n ­gedig. (In "Rooiduiker" byt die ­gedig in die stof!)
Soos dit 'n goeie digter betaam, is die gebruik van ou patrone nie aan hom onbekend nie, soos in die voortreflike, "Gevlekte hiëna", 'n soort villa­nelle, met sy ­herhaling van twee reëls en die ­gebruik van twee rymklanke. Heel vlot beweeg hy dan na die ­kwatryn met "Luiperd".
Later is daar 'n handvol ­hai­koes. ­Marais se digterlike ­hand­tekening is om met die ­gestroopte vers te eksperimenteer en "Wildehond" bewys hoe goed hy dit kan doen. Die "fyn besonder­­hede" van die optekening is op­vallend en die digter maak opwindende ­poësie oor wilde diere en plante.
Daar is ­toespelings op bekende ­­­ge­digte en 'n grappie oor die "Okapi" wat bloot as "Aha!" aangegee word. Met die konkrete voorstelling word ook ge­eksperimenteer in "Riet­duiker" waar die uitgespreide vlerke oor die bladspieël staan.
Marais het in sy debuut, Die ­somer is 'n dag oud, aangrypende verse oor sy jeug geskryf.
In hierdie bundel keer hy terug na die landskap van sy jeug: Nou is daar plaasmoorde en aanvalle. Die tuin van Eden is aangetas. Só ­beskou word die dioroma dan verteenwoordigend van sy digkuns én persoonlike ­ontwikke­ling. Die beeldgedigte is ­suiwer: 'n Mens kry 'n portret van 'n bekende soos Jan Smuts, ­Richard E. Leakey, ­Jane Goodall en andere. Dit word ­egter nie ­dordroë navorsings­gedigte nie, maar verse wat ­ontroer en tref. ­Tobias maak ook 'n draai hier en selfs Saartje ­Baartman is ver­ikoniseer.
Daar is uitstekende verse in die bundel, soos "Die brein" en "Springhaas".
Die gesprek met Van Wyk Louw, soos die debuuttitel en die bundel oor die omgewingsgedigte ­sug­gereer, word in die gedig "Ex unguine ­leo­nem" voltrek. Daar is gestaltes en ­diere in hierdie voortreflike, netjies ­afgewerkte ­bundel.
Die spel tussen verhulling en onthulling word deurgaans goed hanteer.
PROTEA BOEKHUIS, PRETORIA. (SAGTEBAND, 88 BLADSYE.)
Joan Hambidge is 'n professor in ­kreatiewe skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad.
August 24th, 2010 at 09:00
Dankie, Joan. Inderdaad 'n knap bundel. So ook die resensie.
September 2nd, 2010 at 17:25
"Waar my mede-Tagtigers veral oor mense in die vermaaklikheidswêreld geskryf het (Johann de Lange het weliswaar uitstekende gedigte oor diere in sy oeuvre)…"
Dit is nogal 'n kwaai veralgemening dié, Johann Lodewyk. Dit geld sekerlik nie vir die poësie van Lucas Malan, Etienne van Heerden, Peter Snyders, André Letoit, Louis Esterhuizen en ander nie. Eintlik is dit maar net Joan Hambidge en T.T. Cloete wat oor vermaaklikheidsmense geskryf het, en dan maak dit ook nie eens die meerderheid van hulle gedigte uit nie. Dit is waar dat die groen gedagte maar stadig posvat by ons digters – maar weer wil ek vir Lucas Malan uitsonder. Net soos Johann de Lange het hy lieflike gedigte oor diere (en plante) geskryf.
September 2nd, 2010 at 18:07
Net so, Daniel. Maar ons moet ook nie vergeet van Stephan Bouwer nie. Hy was by uitstek die digter van die vermaaklikheidswêreld. En Hennie Aucamp? Is hy 'n tagtiger?
Hennie Aucamp word soms die "vader van die Tagtigers" genoem. (Soos wat Uys Krige bekend staan as die "vader van die Sestigers".) Dankie vir die belangrike byvoeging van Stephan Bouwer en Hennie Aucamp (vir sover hy dan wel deur Johann Lodewyk as "mede-Tagtiger" beskou word).
Daniel, net soos jy het ek 'n probleem met hierdie stelling van Johann Lodewyk Marais. Ek vermoed darem dat hy dit tong-in-die-kies bedoel het. Die hele groen-kwessie is tog 'n baie ou ding in ons digkuns. Dink maar aan Leipoldt, Van den Heever en Watermeyer.
September 2nd, 2010 at 18:53
Ja, veral Watermeyer met "Ballade van die bloedorstige jagter". Saam met "Tram-ode" van Uys Krige was dit my gunstelinggedig op skool.
September 2nd, 2010 at 22:06
(1)Ja, Daniel, ek het veralgemeen. Die saak het nuanses. Ek is egter steeds van mening dat my mede-Tagtigers dikwels oor skrywers, skilders, vermaaklikheidskunstenaars en ander openbare figure geskryf het. Dit is goed so. Ek het geen probleem daarmee nie.
In die betrokke gedeelte van die onderhoud het ek dit nie uitsluitlik oor die "groen" gedagte gehad nie. Francois le Vaillant en Charles Darwin was/is nie "groen" nie.
(2) Dis interessant dat C. Louis Leipoldt en G.A. Watermeyer nou skielik "groen" is. Ek dink nie hulle was nie. Die gesprek oor die omgewing, wat veral sedert die 1960's wereldwyd gevoer word, het bepaalde intellektuele en ideologiese inhoude. (Terloops, Stephan Bouwer het 'n keer 'n omgewingsonvriendelike resensie oor een van my omgewingbloemlesings geskryf.)
(3) Ek het nie 'n "bee in the bonnet" oor die "groen ding" en veral oor my eie bydrae nie. Soos die ander Tagtiger, Koos Prinsloo (ten opsigte van die sogenaamde grensliteratuur), verkies ek om nie gestereotipeer te word nie.
September 2nd, 2010 at 23:10
Die groot geweerkenner, Lucas Potgieter, skryf in die skets, "Sy ander kant", in die bundel Fonteintjies langs my geweerpad (1976) insiggewend oor G.A. Watermeyer, "die mens, die jagter en die liefhebber van pragtige gewere" (p. 135).