Chris Chameleon: Die waarde van spaarChris Chameleon (Foto verskaf) My eerste spaarbussie was nie ŉ oulike pienk varkie met ŉ gleufie op sy rug nie. Dit was iets aansienlik meer nugter. In die 1970’s het my ma vir my ŉ spaarrekening by Volkskas Bank geopen, en daarmee saam het ek ŉ spaarbussie gekry. Dit was ŉ bruin, ovaal silindervormige plastiekblikkie met ŉ slotmeganisme en ŉ gleuf aan die kant. Ek het myself ure lank besig gehou met die uitpluis van wat die prentjie daarop moes voorstel en die wonder van die menslike verstand en geheue is dat, hoewel ek destyds nie hond of haar-af kon maak nie, kan ek nou met my geheue van die prentjie min of meer aflei dat dit ŉ voorstelling was van ŉ koringgerf, ŉ ploegskaar en dalk ŉ ding wat soos ŉ vis lyk. Op die spaarbussie het geskryf gestaan: ‘Arbeidsaamheid’. En só het die wonder van geld en die siklus van waarde deur die vryemark kapitalisme hom aan my voorgestel. Ek was ŉ kranige spaarder. Ek het vir my verjaarsdae spesifiek geld gevra (Kersvader het nooit gehoor gegee aan hierdie versoek nie). My stiefoupa het elke jaar vir my op my verjaardag vanuit die Kaap eers ŉ blou R2-noot per pos gestuur, wat later ŉ pers R5-noot geword het en as ek reg onthou, het hy voor sy dood nog ŉ keer of wat ŉ groen tien gestuur. Ek het nie geweet wat ‘inflasie’ beteken nie, maar het agtergekom dat die groter bedrae min of meer konsekwent dieselfde waarde in lekkers of speelgoed kon koop. Van sakgeld was daar in ons huis nie sprake nie. My ma het eenmaal die fout gemaak en ŉ duur les daaruit geleer: Toe ek ses was en my suster agt, het my ma besluit om vir my ses sent per week te gee en vir my suster agt sent. Dit het my twee weke geneem om agter te kom dat my suster een Kojak-suiglekker per week meer as ek kon koop. Ek het gekla en die sakgeld geeëry het gestaak. Ná ŉ rapsie meer as vier jaar op koshuis in ŉ landbouskool, is ek terug stad toe en het ek die Beeld begin aflewer vir sakgeld. Ek moes elke oggend om 04:30 opstaan en 19 km met ŉ pedaalrem BMX die meedoënlose heuwels van Johannesburg trotseer om my geld te verdien, maar die R120 wat ek per maand verdien het, het my ryker gemaak as die arme kinders van die ryk mense. Daarvoor het ek om een of ander rede ŉ nuwe rekening oopgemaak en daardie rekeningnommer is tot vandag toe dieselfde (wanneer ek af en toe by die bank instap i.v.m. navrae, kan ek die verbasing op kundige ABSA-personeel se gesigte sien wanneer hulle aan die rekeningnommer merk dat dit onveranderd vanuit die 1980’s dateer!) En hier sit ek nou met ŉ ander mensie, ŉ dogtertjie, in ŉ ander tyd, in ŉ ander wêreld. Sy het op 2½ reeds kon agterkom dat daar ŉ ding soos geld is en dat dit ŉ waarde het. Inflasie het so gekarring aan die waarde van geld dat ŉ mens nou gereeld in die dorp ŉ ding sien wat jy nie in die 1980’s sou sien nie: geld wat rondlê. Tiensente en vyfsente by die dosyne. Omdat ons op ŉ plaas, suiwerskoon in die berge bly, het sy ŉ ander beskouing van dorpsafval. Sy tel maklik kleurvolle lekkergoedpapiere op, sy sal selfs ŉ stuk uitgespoegde kougom optel, omdat dit vreemde, kleurvolle dinge is wat sy nie op die plaas sien nie (ons kom eenmaal elke twee weke uit). Dit is dus nogal ŉ opvoedingstaak om te leer wat kan en wat kan nie. Maar hoe gemaak met geld, wat, hoewel aardsvuil, ŉ bewese, dog snel krimpende waarde het? En dit boonop in ’n toenemend gedigitaliseerde finansiële bestel? En hoe gemaak met lesse in die waarde van spaar? As jy in 1999 in Zimbabwe al jare lank gespaar het en, sê maar, een miljoen Zimdollertjies gespaar het, dan sou jy twee jaar later nouliks ŉ brood met al daardie spaargeld kon koop. Die wispelturigheid van Afrika-ekonomieë ondermyn my aptyt vir spaar. En as ek dit weet, hoe leer ek my kind van spaar? Laat ek haar die geldjies in ŉ bussie gooi, dalk om later te leer dit was nouliks die moeite van die gleufie werd? En wat doen hedendaagse ouers omtrent sakgeld? Ek glo nie sommer net in gee nie en ek glo jou huispligte is nie iets om geld uit te verdien nie, dis jou plig. Hmmm? Kom ons sluit dan maar af met ŉ ligpuntjie: tydens vanjaar se Paasfees het ons ŉ lekker gesellige, heidense Paaseierjag gehou. My dogtertjie het ŉ duursame, goue sjokolade-paashaas gevind en, in weerwil van haar voorliefde vir sjokolade (ŉ skaarsste in my vrou se gesonde huishouding) vir drie dae aan daardie ding kon vasklou voor die lus vir die inhoud oorwin het. Dalk, hopelik, miskien is sulke waardeskatting en bestuur ook inherent.