Boekevat: Die 'suiwer wiskunde' van die vertaalkuns | Netwerk24
Deur Daniel Hugo 11 Januarie 2021 07:49
In die jaar 1999 skryf die geniale Gerrit Komrij weekliks 'n sonnet vir die Nederlandse koerant Algemeen Dagblad.
Om afskeid te neem van die laaste jaar van die 20ste eeu is sy tema telkens die tyd en tydsverloop. Die gedigte verskyn in 2000 by die uitgewery Bert Bakker in Amsterdam onder die titel 52 sonnetten bij het verglijden van de eeuw.
Op 1 Februarie 1999 verskyn die gedig "Het einde van de geschiedenis" in die koerant. Daarin staan die volgende strofe:
Er hangt een dichte mist in het heelal.
De bergforel die opsprong is bevroren,
De gier is blijven hangen in zijn val.
Er nestelen sponzen in de klokkentoren.
Hierdie reëls het my dadelik laat dink aan N.P. Van Wyk Louw se gedig "Suiwer wiskunde" (uit Nuwe verse, 1954):
word, nooit sal saadskiet, welk, en nooit verby
en moet sy see 'n ewigheid versuim.
Die bergforel vries waar hy stroomop spring.
Komrij laat die forel bevries in plaas van die lug, soos by Louw. En Louw se brander wat nie kan oorbuig en breek nie, word by Komrij die gier wat in sy duikvlug in die lug stol. Komrij gebruik ook die woord "val".
Toe Komrij sy sonnet geskryf het, was hy bewysbaar bewus van Louw se gedig. In dieselfde jaar verskyn naamlik sy omvangryke bloemlesing Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte (Bert Bakker, 1999) en daarin neem hy onder meer Louw se "Suiwer wiskunde" op.
Toe ek 'n paar jaar later 'n keuse uit Komrij se gedigte vertaal, kon ek nie die versoeking weerstaan om hierdie interteks by wyse­ van spreke aan die groot klok te hang nie.
Daar hang 'n digte mis in die heelal.
Die lammervanger bly hang in sy val.
Die uurwerk staan stil in die kloktoring.
Selfs al is Afrikaans en Nederlands nouverwante tale, kom dit selde voor dat 'n mens so direk kan vertaal soos in die eerste reël. Die afwykings in reëls 2 en 3 is te wyte aan die grammatikale en leksikale verskille tussen Nederlands en Afrikaans.
Die en-uitgange by die werkwoorde in die Nederlandse teks verval uiteraard in Afrikaans. In die reël "De gier is blijven hangen in zijn val" verdwyn om hierdie rede twee lettergrepe in Afrikaans: "blijven hangen" word "bly hang". Daarom word die eenlettergrepige "gier" in my vertaling die "lammervanger" met sy vier sillabes. Op dié manier word die tien lettergrepe van die Afrikaanse versreël gevul.
Die wysiging van die tweede reël was noodsaaklik ter wille van die rym op "kloktoring". In die oorspronklike teks rym "klokkentoren" op "bevroren" – iets wat nie in Afrikaans moontlik is nie.