Nuuskommentaar: Pasop vir fopnuus en ‘onnosel’ nuusHerman Toerien Die Coligny-2 se appèlhoftoestemming om teen die uitspraak en vonnis in die hooggeregshof te appelleer het benewens regsimplikasies ook ’n groot invloed op die rol wat die media speel om reg en geregtigheid te laat geskied. Al het die vak Kommunikasiekunde eers in die orde van 1972 staanplek op sommige kampusse gekry, het hierdie wetenskap al veel, veel vroeër begin ontwikkel, en die beginsels daarvan het lank reeds na die nuuskantore van die media versprei. Dit het egter nie verhinder dat fopnuus ontstaan en vastrap gekry het nie. Die Amerikaanse skrywer en politieke ontleder, John Stossel, het pas ’n artikel die lig laat sien wat weer heelwat lig werp op hoe die probleme in Suid-Afrika aangeraak behoort te word. Dis leeuwêreld. Hoofartikelskrywers, rubriekskrywers, ontleders en politieke kommentators produseer binne die uitgebreide grense wat persvryheid bied die geleentheid om ’n betreklik deeglike perspektief op die werklikheid te bied. ’n Goed ingeligte lesers- en luisterpubliek is gewoonlik ’n groot aanwins vir die gemeenskaplike welsyn van die wêreldbevolking. Maar ons weet ook dit is nie so eenvoudig nie. Word leserskommentare onderaan hierdie soort pennevrug gelees, is daar verskeie soorte lesersreaksies. Terwyl sommige se kommentare uitstekend is, is ander s’n deurspek met vatbaarheid vir onbeskryflike bollie. Daar is byvoorbeeld afgetrede mense wat nou oor ’n kombinasie van tyd, toegang tot uitstekende nuusbronne oor die wêreld heen, uitstekende feitegebaseerde insigte, beginselvastheid, gebalanseerdheid en dikwels goeie opleiding uitstekende waardetoevoeging aan rubrieke en artikels bied. Ja, ook dikwels aan berigte, wat nie deel van vandag se nuuskommentaar uitmaak nie. Enige rubriekskrywr wat sy sout werd is, waardeer hierdie waardetoevoeging, en selfs as die leser met sy bydrae die foute wat die skrywer begaan het, reghelp. Nie almal beskik oor die beste “bedside manners” nie en die kritiek kan soms kras en beledigend klink. ’n Goeie rubriekskrywer sal egter van die standpunt uitgaan dat niemand ooit te oud is om te leer nie. Sy bloed mag dalk naby kookpunt wees vir ’n leserskommentaar, maar hy of sy behoort groot waardering te hê daarvoor, want daarsonder sal hy maklik in voorop-ingesteldheid vasgevang wees en die leser of luisteraar met “gesag” met donkie-ore uitrus. Om net een voorbeeld te noem. Een politieke ontleder is ’n gewilde panneellid op aktualiteitsprogramme. Hy het egter al minstens twee keer na die polisie as ’n nasionale verantwoordelikheid (amptelik die gruwoord, kompetensie) verwys en daarom gesinspeel regters het in uitsprake hieroor gefouteer. Maar die polisie is nié ’n nasionale kompetensie nie. Dit is ’n gedeelde nasionale en provinsiale funksie, met “doeltreffende polisiëring” as een van die belangrikste polisiefunksies wat die Grondwet aan die polisie oplê. Die ontleder het ook so sy mes in vir Solidariteit en AfriForum, sy gebrek aan objektiwiteit hang gereeld soos ’n vuil onderrok uit. Terwyl sommige kommentators tot die dood toe sal ontken dat hulle ook uit die pennevrug van ander politieke ontleders put, erken van die wêreld se voorste kommentators dat hulle daagliks tot sowat ’n dosyn van die artikels en rubrieke van ander ontleders lees. So dra hulle ten minste kennis van faktore wat die werklikheid beïnvloed wat hulle andersins moontlik sou gemis het. Daarsonder kan selfs belangrike tendense misgekyk word. Hy leer ook nuwe tegnieke aan. Sy insigte verbreed sy vermoë om te onderskei tussen “nuus” wat deur redaksionele beïnvloeding geplooi is, die produk van propaganda en selfs formele sensitering van oorsese sensiteringsaksies deur regerings is, of waar ’n joernalis die waarheid so onopmerklik (hoewel soms blatant) manipuleer om deur sensasie of opspraakwekkendheid naam te kan maak. Natuurlik voel dit vir die rubriekskrywer lekker as al die kommentare op ’n rubriek positief sou wees, iets wat nie sommer gebeur nie. Gister se Nuuskommentaar was egter so ’n rare voorbeeld. Die agtergrond tot hierdie artikel is juis die pennevrug van die betreklik bekende John Stossel. Hy is veelsydig, onder andere as skrywer en politieke ontleder. Wikipedia beskryf hom as ’n “libertarian pundit”. In hierdie fassinerende artikel, onder die opskrif, “Stupid News”, oortref Stossel hom, en dis duidelik die pennevrug en omvattende insig wat deur dekade lange studie en ervaring verryk en beredeneer is. Die omvattende aard van Stossel se ontleding blyk uit die titel van sy boek, No They Can’t! Why Government Fails – But Individuals Succeed. Die insig in hierdie boek slaan mildelik neer in sy jongste artikel, “Stupid News”. In baie opsigte kan sy artikel, asook die boek, van toepassing gemaak word op die situasie in Suid-Afrika. Dit bied goeie insig oor hoekom die regering hier misluk (het), veral toe Jacob Zuma aan bewind was, en die vestiging van ’n omvangryke patronaatskap staatskaping moontlik gemaak het – iets wat so deeglik en omvangryk gedoen is dat dit duidelik nog lank gaan neem om uitgeroei te kry. In hoe ’n mate Stossel se jongste artikel (onbedoeld) wel insig oor die huidige Suid-Afrikaanse werklikheid bied, blyk uit enkele punte wat hy aanraak: Onlangs het ’n ontleder uitgewys dat die inspan van mediawoordvoerders in Suid-Afrika so algemene praktyk geword het dat dit afgesien van baie voordele ook ’n rits nadele inhou. Hierdie woordvoerders se funksie is immers om so ’n positiewe prentjie moontlik van die werkgewer te skets dat dit nie altyd objektief is nie. In ’n saak waar die UV (oftewel UFS) Volksblad by die persombudsman gaan verkla het, is Volksblad wel skuldig bevind. Die ombudsman het egter ook bevind dat dit ten dele die UV se skuld was deurdat hy strykdeur versuim het om sekere saakmakende inligting, wat minder positief vir die universiteit se beeld was, te belig. Volksblad moes dus ook ander bronne inspan. Wat die politici betref, het die mediawoordvoerders dikwels ’n reusetaak om die minister of senior personeel se droogmakery in positiewe stories te omtower. Die invloed wat politieke korrektheid daarop uitoefen, dra tot die probleem by. Ter afsluiting spreek Stossel die frustrasie aan oor hoekom mindere nuus dikwels meer nuusdekking en reaksie kry as die werklike groot stories: “Those events were worth covering, but why do media mostly ignore more important events like the creation of cell phones and Google or how millions have lifted themselves out of poverty? “One reason is because they happen gradually. When Facebook was being invented, few reporters noticed. “Another is because the big stories happen in more than one place. We reporters are good at covering plane crashes and murder. We can easily interview the official in charge. “But the biggest news, like changing attitudes about gender, happens all over the place. “When I graduated, 60% of the world’s population lived in extreme poverty. Now, fewer than 9% do. Globally, that’s probably the most life-changing event over the past 50 years – a great victory, made possible by freer markets. “But most reporters don’t like free markets, and politicians rarely talk about change they don’t control. “The ‘Band-Aid’ concert meant well, but journalists hardly covered the big cause of famine in Ethiopia. It wasn’t African drought; it was Marxist governments that were happy to starve their enemies.” Om hierby aan te sluit – om verskeie redes sal mense se nuussmaak verskil. Sommige verkies “harde nuus” en ander meer akademiese leesstof wat die intellek aanspreek. Verskeie faktore, waaronder geslag en ouderdom, bepaal weer wat as harde nuus beskou word. Uit die bestudering van verskeie Europese koerante lyk dit of daar ’n groter aanbod van artikels deur onafhanklike kundiges is, soos ook van akademici. Die hoofredaksies sou nie maklik so ’n besluit geneem het as daar nie ’n toename in lesersaanvraag hiervoor was nie. Persepsies word immers ook deur assosiasie gevoed. Hoe hoër die aansien van die rubriekskrywer, hoe meer lesers voel hulle verkeer in goeie geselskap en dit maak daarom sin om lojaal teenoor ’n publikasie te wees. Die bydraes van iemand soos dr. Leopold Scholtz in Maroela Media is dus goud werd. Natuurlik is harde nuus baie belangrik, maar die fokus moet steeds wees die belangrikheid van die nuus. Soms sal konsensus oor watter harde nuus belangrik is, baie oortuigend wees, soos die appèlproses van die Coligny-2 waar die appèlhof pas die besluit van die verhoorregter omgekeer het en die mans nou hul skuldigbevinding aan onder meer moord opnuut kan betwis. Van die redes wat die saak meer nuuswaardig maak, is die aanraak van ’n groeiende opvatting dat swart regters soms rasbevooroordeeld is. Dit kan eenvoudig nie geduld word dat fopnuus (die hoofgetuie se beweerde onbetroubaarheid) rassespanning se temperatuur laat styg nie. Einste leserskommentare vanoggend dui daarop dat lesers oorweldigend meen die regter in die hooggeregshof was rasbevooroordeeld en dat hy ’n regsonreg gepleeg het. Dit is ook nodig dat die opvatting rakende die Openbare Beskermer wat onbevoeg, bevooroordeeld en met gebrekkige moraliteit sou wees, onder meer via hofuitsprake, so gou moontlik belig en uitgeklaar moet word. Oor ander kwessies is daar meningsverskil. Maroela Media het byvoorbeeld verskeie items geplaas oor die SA Nasionale Bloeddiens se besluit om nie meer Afrikaanse vorms vir bloedskenkers te gebruik nie, en baie reaksie gekry. ’n Soektog deur die argiewe blyk egter dat van die ander media geen of bitter min nuusdekking hieraan geskenk het. Ten slotte. Oudmin. Faith Muthambi, en die voormalige bedryfshoof van die SAUK, Hlaudi Motsoeneng, ontken nou ’n bevinding dat hulle nie net by die redaksionele onafhanklikheid ingemeng het nie, maar dit met intimidasie en blatant gedoen het. Daar sal stellig ’n verband wees tussen die swak en onwettige bestuurspraktyke, en die feit dat die SAUK hopeloos in die skuld is. Die publiek het nie ’n aptyt vir fopnuus nie, en net so min vir onnosel nuus.