REGS: Net ’n voorstelling... die krap met ’n menigte kloue. Volgens sekere kenners is daar meer as honderd kankersoorte. Ander stel die getal selfs op meer as tweehonderd, wat in ses of sewe groepe ingedeel kan word op grond van die weefsel en die aard van die oorspronklike gewas.
IE kans is baie goed dat jy iemand ken wat ’n geskiedenis van kanker het. Dit kan ’n vroulike familielid wees wat al weens borskanker geopereer is, of dalk jou oupa wat gelate met sy prostaatkanker saamleef. Miskien is een van die kinders in jou buurt eenmaal vir bloedkanker (leukemie) in die hospitaal opgeneem. Ná intensiewe, hoogs gespesialiseerde behandeling is hy of sy nou heel waarskynlik heeltemal gesond.
KANKER is nie één nie, maar ’n groot groep siektes wat almal gekenmerk word deur die onbeheerde groei en verspreiding van abnomale selle in die liggaam. As die verspreiding nie beheer word nie, kan dit tot die dood lei.
Terwyl kanker mense van alle ouderdomme kan tref, is ’n mens meer geneig daartoe om dit te kry namate jy ouer word, selfs al is daar niemand anders in jou familie wat daaraan ly of gely het nie.
Kankers is geïdentifiseer, terwyl daar teen die behandeling van die kwaaiste vorms gewaarsku is. Hippokrates kry die krediet dat hy kanker die naam "karkinoma" (karsinoom) gegee het, omdat ’n gewas soos ’n krap sou lyk ("karkinoma" is die Griekse woord vir krap). ’n Gewas het naamlik ’n kern met uitloopsels wat aan ’n krap se pote sou herinner.
Maar toe kom die Donker Eeue. In hierdie tyd, toe die geloof in toordery en mites hoogty gevier het in die Weste—en selfs tot in die sestiende eeu—is gemeen dat kanker die gevolg van ’n oormaat van swart gal in die liggaam is.
In die moderne wêreld het die geneeskundiges na ’n direkte waarneming van die menslike liggaam teruggekeer. Kanker is egter aanvanklik as ongeneeslik beskou, hoewel ’n groot verskeidenheid van pastas met giftige arseen geformuleer is om die manifestasies van die siekte te behandel. Laat in die negentiende eeu het beter mikroskope onthul dat kankerselle merkwaardig anders lyk as normale selle, en navorsers het hulle begin met bemoei met vrae soos waar selle vandaan kom en wat die verwantskap tussen siekte en die gedrag van ’n sel is.
Die volgende raad is belangrik vir mense wat reeds ’n taamlike klompie somers agter die rug het: Namate mense ouer word, dink sommige dat hul simptome maar net te wyte is aan “die ouderdom”. Dit is ’n mite en die gevolg is dat baie soorte siektes nie gediagnoseer en behandel word nie. Moenie jou simptome ignoreer omdat jy reken hulle is onbelangrik of normaal vir jou ouderdom nie. Praat met jou dokter.
Kliniese borsondersoek: Die dokter of ander mediese kundige ondersoek die borste en onderarms vir knoppe of ander tekens wat ’n teken van borskanker kan wees.
Sigmoïedoskopie: ’n Dokter gebruik ’n dun, buigbare buis met ’n lig (sigmoïedoskoop) om aan die binnekant van die kolon en rektum vir groeisels en abnormale areas te soek.
Paptoets: Die meeste kankers van die serviks (baarmoederhals) kan vermy word as vroue gereeld Paptoetse en bekkenondersoeke ondergaan. Die dokter gebruik ’n houtskraper of borseltjie om ’n monster van selle van die serviks en bo-vagina te versamel. Die selle word na ’n laboratorium gestuur wat moet vasstel of daar enige abnormaliteite is.
Velondersoek: In Suid-Afrika met sy baie sonskyn is velkanker aan die orde van die dag. Selfs ’n gerekende medikus soos wyle die hartoorplanter prof. Chris Barnard het dit nie vrygespring nie en hy het die Karoo-son van sy jeugjare vir sy latere velkanker geblameer. Gereelde ondersoeke van die vel kan help om velkanker vroeg op te spoor.
· Vermy die skadelike strale van die son. ’n Mens kan dit skaars genoeg beklemtoon: die ultraviolet strale van die groot lig aan die hemeltrans beskadig jou vel en veroorsaak velkanker. Moet dus nooit maar nooit op die strand gaan sit en braai voordat jy jou behoorlik met ’n goeie sonbrandolie toegepleister het nie.
OOR die Nasionale Kankerverenging van Suid-Afrika word die volgende inligting verstrek in die boek Dokter in die Huis deur dr. Jan van Elfen (volledig hersien deur dr. Don du Toit), uitgegee deur Tafelberg-Uitgewers: