Issue 2, 2013 South African Journal of Cultural History - Volume 27,
Issue 2, 2013 Navigate this Journal About Current issue Previous issues Submit a paper Contact the editor OA African Journal Archive Volumes & issues
Volume 29 (2015) Volume 28 (2014) Volume 27 (2013) Volume 26 (2012) Volume 25 (2011) Volume 24 (2010) Volume 23 (2009) Volume 22 (2008) Volume 21 (2007) Volume 20 (2006) Volume 19 (2005) Volume 18 (2004) Volume 17 (2003) Volume 16 (2002) Volume 15 (2001) Volume 14 (2000) Volume 13 (1999) Volume 12 (1998) Volume 11 (1997) Volume 10 (1996) Volume 8 (1994) Volume 7 (1993) Volume 6 (1992) Volume 5 (1991) Volume 4 (1990) Volume 3 ([1989, 1986]) Volume 2 ([1985, 1988]) Volume 1 ([1987, 1984]) Volume 3 ([1989, 1986]) Volume 2 ([1985, 1988]) Volume 1 ([1987, 1984]) Volume 27,
Interpretasiemoontlikhede van name en datums op Ou-Kaapse meubels
South African Journal of Cultural History 27, pp 1 –22 (2013)
The possibilities of interpretation of names and dates on Old Cape furniture
During an extensive investigation project on Old Cape furniture names and dates on furniture led to several questions about their significance. Owners, collectors and even dealers often make the wrong conclusions about inscriptions on furniture. An extensive knowledge of furniture styles is a requirement to come to valid conclusions. It is also necessary to undertake genealogical research to obtain more information on the names. In the absence of church pews, members of a congregation carried their own chairs to church services and often left them there. For that purpose the chairs were identified by the names of the owners and the birth dates of the women that often appeared on the back rests of the chairs. It could, however, not be assumed that the piece was necessarily a "kerkstoel" when it was marked with a name or a date. Each piece of furniture with an inscription should be investigated thoroughly before findings about them are made known.
Tydens &apos;n omvattende ondersoek na Ou-Kaapse meubels het verskeie vrae oor name en datums op meubels by die navorser opgeduik. Daar is ondervind dat eienaars, versamelaars en handelaars dikwels foutiewe afleidings oor die inskripsies op meubels maak. &apos;n Grondige kennis van meubelstyle is nodig om geldige afleidings te maak. Daarbenewens is dit ook nodig om genealogiese navorsing te doen om meer oor die name te wete te kom. By die afwesigheid van kerkbanke het lidmate kerkstoele saamgeneem kerk toe en dikwels hulle name en die geboortedatums van die vroue op die stoele aangebring. Maar daar kan nie altyd aanvaar word dat wanneer daar &apos;n naam of datum op &apos;n stoel verskyn, dat dit &apos;n kerkstoel was nie. Oor elke enkele meubelstuk met &apos;n inskripsie op moet eers deeglike navorsing gedoen word voordat uitsprake daaroor gemaak word.
Norwegian-South African cultural resurgence during the Second World War (1939-1945)
South African Journal of Cultural History 27, pp 23 –35 (2013)
Noorweegs-Suid-Afrikaanse kulturele herlewing tydens die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) Hoewel inwoners van Noorweegse geboorte of afkoms nooit &apos;n groot etniese groep in Suid-Afrika verteenwoordig het nie, het hulle vasberade pogings aangewend om aspekte van hulle kulturele erfenis te bewaar. Nadat Noorweë in April 1940 deur magte van die Derde Ryk beset is, het Noorweërs in Johannesburg, Kaapstad en Durban verskeie pogings aangewend om die versetbeweging in Noorweë te ondersteun, by te dra tot die Geallieerde magte teen Duitsland, Noorweë in &apos;n positiewe lig aan die Suid-Afrikaanse publieke weer te gee, en om praktiese verligting aan die Noorweegse mense te verskaf. In hierdie pogings het hulle gebruik gemaak van sekere kulturele simbole soos rustieke Noorweegse argitektuur en Viking-skepe.
Although residents of Norwegian birth or ancestry were never a large ethnic group in South Africa, they made determined efforts to preserve aspects of their cultural heritage. After Norway was occupied by forces of the Third Reich in April 1940, Norwegians in Johannesburg, Cape Town and Durban undertook a variety of endeavours to support the resistance movement in Norway, contribute to the Allied front against Germany, portray Norway positively to the South African public, provide practical relief for the people of Norway. In these efforts, they made use of certain cultural symbols, such as Norwegian architecture and Viking ships.
The Afrikaner cattle breed as a foundational symbol in Afrikaner culture : the legacy of Rooi Joseph du Plessis
South African Journal of Cultural History 27, pp 36 –54 (2013)
Die Afrikanerbeesras as vestigingsimbool in Afrikanerkultuur: die nalatenskap van Rooi Joseph du Plessis
Die Afrikanerbees is &apos;n inheemse beesras wat al bestaan het voor die koms van die eerste Europeërs aan die Kaap saam met Jan van Riebeeck. Die Afrikanerbees het mettertyd &apos;n geïntegreerde deel van die boeregemeenskap in die voormalige Kaapkolonie geword. Gedurende die Groot Trek van 1836-1854 het die Afrikanerbees as trekos &apos;n deurslaggewende rol gespeel om die migrasie na die binneland moontlik te maak. Ná die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) is gepoog om die Afrikanerbees as beesras te suiwer en te standaardiseer. Die persoon wat &apos;n groot rol in dié proses van standaardisasie en suiwering van die Afrikanerbeesras gespeel het, was Rooi Joseph du Plessis, &apos;n beesboer van Rietfontein in die Vrystaat. Rooi Joseph, met sy grondige inheemse kennis en aanvoeling, het &apos;n vername rol gespeel om die Afrikanerbees as &apos;n suiwer beesras te vestig. In dié artikel word die ontwikkeling van die Afrikanerbees as selfstandige ras uiteengesit, maar daar word ook &apos;n belangrike verband tussen die sentrale posisie van die Afrikanerbees en die daaglikse lewe van die Afrikaner blootgelê; daar word aangedui hoe die Afrikanerbees as ras &apos;n integrerende simbool binne die kultuurmilieu van die Afrikaner geword het. In dié opsig het die Afrikanerbees &apos;n rol gespeel in die vestiging van &apos;n eiesoortige Afrikanerkultuur en Afrikaneridentiteit.
The Afrikaner cattle breed is an indigenous cattle breed which had existed when the first Europeans under Jan van Riebeeck settled at the Cape. Over time Afrikaner cattle became an integral part of the farming community. The Great Trek of 1836-1854 would have been impossible if it was not for the role played by the draught oxen which made the migration into the interior possible. After the Anglo-Boer War (1899-1902) there was a need for the standardisation and purification of the Afrikaner breed. The person who played a major role in the process was "Rooi" Joseph du Plessis, the cattle farmer from Rietfontein in the Free State. "Rooi" Joseph&apos;s indigenous knowledge and intuition played a crucial role in the establishment of Afrikaner cattle as a purified breed. In the article the development and purification process of Afrikaner cattle is outlined but at the same time a relation is drawn between its development and its central position within everyday life of the Afrikaner. In this regard Afrikaner cattle as an integral symbol played a role in the formation of a distinctive Afrikaner identity and culture.
Die VOC-skip Schoonenberg : waarheid en verdigsel
Deel II : strandroof na stranding in 1722?
Jan G. Malan
South African Journal of Cultural History 27, pp 55 –81 (2013)
The VOC Ship Schoonenberg: Fact and fiction
Part II: Beach-combing after shipwreck of 1722? The VOC ship Schoonenberg ran aground near Cape Agulhas on 20 November 1722. By embellishing historic rumours that valuables from the wreck had been taken to Vergelegen, where it disappeared, and by using names mentioned in the records, a tale of conspiracy, a deliberate shipwreck, buried treasure, murder and cruel justice was devised and first published by Eric Rosenthal in 1951. The story is still being repeated, often as historic truth. Copious archival material reveals the radically different true Schoonenberg story. A previous paper described the stranding of the vessel and the subsequent investigation by the fiscal into the causes of the disaster. The Council of Justice found the skipper and his officers guilty of negligence, but none were jailed. All eventually returned to the Netherlands. This paper deals with events following the disaster. The Governor and Political Council considered all possible means of salvaging the cargo, and sent provisions and three missions to the site of the wreck, the last to burn the wreckage. On order by the Here XVII, the new fiscal in early 1726 investigated allegations of beach-combing against skipper Van Soest, in vain. Affidavids were obtained alleging that goods from the wreck had been offloaded at Vergelegen, but no material evidence substantiated this. Van der Heijde, owner of the farm, professed complete ignorance. There is no evidence of anybody being charged for beach-combing. In 1985 cannon, anchors, buckles and glass were found near Struisbaai harbour. These could be linked to the time of the stranding of the Schoonenberg.
Die VOC-skip Schoonenberg het op 20 November 1722 naby Kaap Agulhas gestrand. Deur voort te borduur op historiese gerugte dat waardevolle artikels van die wrak na Vergelegen geneem is, waar dit verdwyn het, en deur name wat in dokumente genoem is, te gebruik, is &apos;n verhaal van sameswering, &apos;n doelbewuste stranding, &apos;n versteekte skat, moord en wrede straf bedink en die eerste keer in 1951 deur Eric Rosenthal gepubliseer. Hierdie storie word steeds herhaal, dikwels as histories juis. Oorvloedige materiaal uit die argief vertel &apos;n radikaal ander ware Schoonenberg-verhaal. &apos;n Vorige artikel het die stranding en daaropvolgende ondersoek deur die fiskaal na die oorsake van die ramp beskryf. Die Raad van Justisie het die skipper en sy offisiere aan nalatigheid skuldig bevind, maar niemand is tronkstraf opgelê nie en almal is uiteindelik terug na Nederland. Hierdie artikel beskryf gebeure ná die stranding. Alle bergingsmoontlikhede is deur die Goewerneur en Politieke Raad oorweeg, en voorrade en drie sendings is na die wrak gestuur, die laaste om dit te gaan verbrand. Op bevel van die Here XVII het die nuwe fiskaal vroeg in 1726 tevergeefs bewerings van strandroof teen skipper Van Soest ondersoek. Beëdigde verklarings is verkry dat goed afkomstig van die skip op Vergelegen afgelaai is, maar sonder bevestigende bewysstukke. Van der Heijde, eienaar van Vergelegen, het van niks geweet nie. Daar is geen getuienis dat enigiemand van strandroof aangekla is nie. In 1985 is kanonne, ankers, glasstukke en gespes wat met die tyd van die Schoonenberg verbind kon word, naby die hawe van Struisbaai gevind.
Van Tafelvallei na Vergelegen : die lewe en wêreld van Anna Margaretha Siek (1695-c1771)
Schalk W. Le Roux
South African Journal of Cultural History 27, pp 82 –116 (2013)
From Table Valley to Vergelegen: Anna Margaretha Siek (1695-c1771)
Anna Margaretha Siek, daughter of a potter from Bremen, grew up at the turn of the 17th Century when Simon van der Stel, and subsequently his son Willem Adriaan, were governors at the Cape. By this time the Cape was not merely a halfway station but a settlement where officials of the Dutch East India Company (VOC) and the Free Burghers had to jointly assist to satisfy the wishes of the VOC. When she reached her teens, the rivalry however resulted in the insurrection of the burghers and the recall of the governor to the Netherlands. At the age of fifteen Siek married the new owner of Van der Stel&apos;s renowned farm, Vergelegen. After the death of her first husband she managed the farm alone, as she again did when she and her second husband no longer shared conjugal rights. In this article an attempt is made to trace her life based on the written and archival sources, and also to reconstruct the plans of her&apos;s and other&apos;s contemporary dwellings. This article is part of a series which draws from the documentation of early Cape history so as to reconstruct the life and times of five women.
Anna Margaretha Siek, die dogter van &apos;n pottebakker van Bremen, het met die wenteling van die 17de na die 18de eeu in die Kaapse Vlek grootgeword in die tyd toe Simon van der Stel en sy seun, Willem Adriaan, die goewerneurs was. Teen hierdie tyd was die Kaap nie meer net &apos;n halfwegstasie nie maar &apos;n nedersetting waar die Kompanjieamptenare en Vryburgers saam die wense van die VOC (Verenigde Oos-Indiese Kompanjie) moes help verwesenlik. Hulle mededinging het egter in haar tienerjare tot die opstand van die burgery en die goewerneur se herroeping na Nederland gelei. Toe sy vyftien jaar oud was, het sy met die nuwe eienaar van Willem Adriaan van der Stel se Kaapse buiteverblyf getrou en op Vergelegen, sy uitsonderlike plaas, gaan woon. Na haar eerste man se dood behartig sy die plaas alleen, soos sy ook gedoen het nadat sy en haar tweede man van tafel en bed geskei is. In hierdie artikel word gepoog om haar lewe in argivale bronne en geskrifte na te loop en om die planne van haar en ander tydgenootlike huise te rekonstrueer. Die artikel sluit by ander aan en poog om &apos;n historiese beeld van die lewe van vyf vroue uit die vroeë gedokumenteerde Kaapse geskiedenis te teken.
Historiese oorsig en problematiek van Suid-Afrikaanse bantutale as skryf- en onderrigtale
South African Journal of Cultural History 27, pp 117 –131 (2013)
An historical overview of the South African Bantu languages and the problems regarding these languages as written mediums and mediums of instruction
The main objective of this article is to provide a brief overview of the historical background concerning the development and standardisation of the Bantu languages in South Africa to serve as medium of instruction and to stimulate the need for creating literary works. Certain factors that contributed to the creation of orthographies and spelling rules for the Bantu languages are briefly discussed. Past obstacles that continue to generate inferior reading and language proficiency amongst Bantu speaking learners at school are pointed out. Mention is made of the fact that these languages are currently only used as medium of instruction in the lower grades of primary schools. Commentary regarding the feasibility of using the languages as a medium of instruction at secondary school and university level is given. The attitude of Bantu speaking people towards their home languages as medium of instruction at school level is discussed. The influence of mastering English as an international language on certain Bantu speaking people in the community is also mentioned. A few suggestions that may contribute to the improvement in relation to language acquisition of Bantu speaking learners in South Africa are made.
Die hoofdoel met hierdie artikel is om &apos;n beknopte oorsig te gee van die historiese agtergrond rakende die ontwikkeling en standaardisering van die Suid-Afrikaanse Bantutale om as medium van onderrig in skole aangewend te word asook om die skep van literêre werke in die tale te stimuleer. Sekere faktore wat aanleiding gegee het om in behoeftes tot die skepping van ortografieë en spelreëls vir die Bantutale te voorsien, word kortliks in oënskou geneem. Struikelblokke in die verlede, wat tans steeds bydra tot gebrekkige lees- en taalvaardighede van Bantusprekende leerders op skool, word uitgewys. Daar word ook melding gemaak van die feit dat die tale tans slegs as medium van onderrig in die laer grade van sekere primêre skole gebruik word. Kommentaar word gelewer oor die haalbaarheid van die gebruik van die tale as onderrigmedium op sekondêre en tersiêre skoolvlak. Melding word ook gemaak van die ingesteldheid van Bantusprekers rakende hul moedertale - onder meer as onderrigmedium vir leerinhoud op skoolvlak. Die invloed wat die bemeestering van Engels as internasionale taal op sekere Bantusprekendes van die gemeenskap het, word bespreek. Enkele voorstelle word gemaak wat kan lei tot &apos;n verbetering ten opsigte van die verwerwing en taalvaardighede van Bantusprekende leerders.
From the Grand Tour to African adventure : haggard-inspired literary tourism
South African Journal of Cultural History 27, pp 132 –156 (2013)
Van die &apos;Grand Tour&apos; na Afrika-avontuur: Haggard-geïnspireerde literêre toerisme
Hierdie artikel ondersoek die invloed van literatuur op toerismeneigings wat tot stand gebring is voor die middel-negentiende eeu en hoe hierdie gewoontes hulleself in besonder in daaropvolgende reise na Afrika en Suider-Afrika geopenbaar het. Literêre toerisme, &apos;n vorm van kultuurreis gebaseer op skrywers en literêre werke, sal in aanmerking geneem word as &apos;n vanselfsprekende uitdrukking van die literatuurtoerisme-verhouding. Met verwysing na verwikkelinge voortspruitend uit die Romantiek en Industriële Rewolusie, sal die kulturele proses om Afrika as &apos;n nuwe toerismebestemming te vestig, ondersoek word. Soos in die geval van vele ander Europees-gekoloniseerde streke, is die persepsies wat ontwikkel het tydens die era van die &apos;Grand Tour&apos; omgeset na Afrika om te kulmineer in uitbeeldings en indrukke soos die &apos;donker kontinent&apos;, &apos;edel barbaar&apos;, &apos;jagtersparadys&apos; en dies meer. Groot Zimbabwe, &apos;n gebied in Suider-Afrika wat vermoedelik as die agtergrond en inspirasie vir &apos;n aantal van H. Rider Haggard se verhale gedien het, sal gebruik word om te illustreer hoe hierdie historiese, literêre en toerisme-ontwikkelinge ineengeloop het om die indruk van &apos;n aanloklike toerismebestemming te skep.
This article explores the influence of literature on tourism trends cultivated prior to the mid-nineteenth century, and how these habits came to manifest themselves in subsequent travel to Africa and Southern Africa in particular. Literary tourism, as a form of cultural travel based on writers and literary works, will be considered as a patent expression of the literature-tourism relationship. With reference to developments stemming from the Romantic Movement and Industrial Revolution, the cultural process of establishing Africa as a new tourism destination will be investigated. As was the case in many other European-colonised regions, the perceptions that had evolved from the era of the Grand Tour were transposed to Africa, culminating in the portrayals and impressions of the &apos;dark continent&apos;, &apos;noble savage&apos;, &apos;hunter&apos;s paradise&apos; and the like. Great Zimbabwe, a Southern African site believed to serve as the setting and inspiration for a number of H. Rider Haggard&apos;s literary works, will be used to illustrate how these historical, literary and tourism developments converged to form the impression of an alluring tourism destination.
New perspectives on the Anglo-Boer War, 1899-1902; Nuwe perspektiewe op die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902, R.J. Constantine (Ed.) : book review
South African Journal of Cultural History 27, pp 157 –158 (2013)
Uitgewers skud hul koppe in ongeloof. Belangstelling in (publikasies van) die Anglo-Boereoorlog wil, ten spyte van skeptici se siniese menings, maar net nie afneem nie. Die afloop van die 100-jarige Herdenking sedert 2002 het nie belangstelling laat taan nie, inteendeel, juis geprikkel. Dit is teen hierdie agtergrond dus &apos;n vreugde dat die Oorlogsmuseum van die Boererepublieke in Bloemfontein sy missie uitleef en tot hierdie stroom publikasies bydra. Dit is te danke aan die dinamika van sy direkteur, Tokkie Pretorius. En, bygesê, die harde werk en inisiatief van die redakteur van hierdie welkome toevoeging, Rodney Constantine. Die werk bevat geen sentrale tema nie, maar is &apos;n potpourri van agt hoofstukke wat ná ewekniebeoordeling die paal gehaal het. Ses daarvan is in Engels en twee in Afrikaans.
Die Suid-Afrikaanse Vrykorps van Duits-Suidwes-Afrika, Gordon McGregor : boekresensie
South African Journal of Cultural History 27, pp 159 –160 (2013)
Die Groot Oorlog (in Engels: Great War) van 1914 tot 1918 - wat met verloop van tyd as die Eerste Wêreldoorlog bekend gestaan het - was, voordat dit in sekere opsigte deur &apos;n nog omvangryker en meer vernietigende Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) oorskadu is, die mees vernietigende oorlog wat die mensdom nog geken het. Die trauma wat die Eerste Wêreldoorlog tot gevolg gehad het (kyk in besonder na die verskriklike loopgraafoorlog aan die Wesfront) is in vele opsigte na volgende geslagte oorgedra sodat hierdie Groot Oorlog vandag steeds die verbeelding aangryp en talle publikasies wat daaroor handel, steeds die lig sien. In die aanloop tot die honderdjarige herdenking van dié stryd (wat in 2014 sal begin) verskyn reeds nog méér boeke oor die oorlog van 1914 tot 1918. &apos;n Mens kan aanvaar dat die stroom nuwe publikasies sal toeneem, waarskynlik nog tot selfs nadat die honderdjarige herdenking in 2018 eindig.
Deelstad : &apos;n Boek oor Berlyn, Karel Schoeman : boekresensie
South African Journal of Cultural History 27, pp 161 –162 (2013)
Berlyn is om verskeie redes &apos;n stad van wesenlike historiese belang wat swaar aan sy onverkwiklike verlede dra en &apos;n setel is van die mees gruwelike menslike vergrype. Dié aspek word reeds in die eerste paragraaf van Schoeman se omvattende boek oor Berlyn geopper by wyse van die volgende aanhaling uit Ten days to die van Michael A. Musmanno: "Berlin is a jungle of fire, a sea of wreckage, a madhouse of torment; it is a purgatory, a snake pit; it is a city of the lost and the damned" (p. 9). In &apos;n groot mate lewer die boek &apos;n besliste bydrae om die leser van historiese verwonding bewus te maak want om "daardie lyding en dood te onthou, is eintlik al wat mens kan doen" (p. 352).
Die Rebellie 1914-1915, G.D. Scholtz : boekresensie
South African Journal of Cultural History 27, pp 163 –165 (2013)
In 1942 het Voortrekkerpers die historikus G.D. Scholtz se boek, Die Rebellie 1914-15, gepubliseer. Saam met talle boeke wat in die 1930&apos;s en 1940&apos;s oor die Anglo-Boereoorlog van 1899 tot 1902 gepubliseer is, het hierdie boek oor die rebellie &apos;n bydrae gelewer tot die verdere aanwakkering van die republikeinse ideaal en die ontwikkeling van Afrikanernasionalisme. Blanke Afrikaners moes hul geskiedenis (leer) ken, moes weet waar hulle vandaan kom, moes hulself kon handhaaf in die jare van Sturm und Drang voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog van 1939 tot 1945, en moes weet waarheen hulle op pad was - na die beloofde (republikeinse) land waar die juk van die Britse Ryk vir altyd iets van die verlede sou wees. Die wit Afrikaner sal regeer en sal dus ook verseker dat die "swart gevaar" besweer (en op sy plek gehou word) - só het talle Afrikaners destyds geredeneer.