De Jure - Volume 45, Issue 1, January 2012
Volume 45, Issue 1, January 2012
Source: De Jure 45, pp iii –iv (2012)
Author Mareesa Kreuser
Source: De Jure 45, pp 1 –21 (2012)
Die toepassing van artikel 85 van die Nasionale Kredietwet in 'n aansoek om summiere vonnis
Voor die inwerkingtreding van die Nasionale Kredietwet 34 van 2005 (NKW) in 2007 was dit ietwat ongehoord om in Suid-Afrika te hoor van wetgewing gerig op verbruikersbeskerming. Een van die NKW se hoofdoelstellings is die beskerming van skuldenaars. Skuldberading ingevolge artikel 86 is een van die wyses waarop die wetgewer aan sodanige beskerming uiting gee. Artikel 85 bepaal dat 'n hof, in enige verrigtinge waarin 'n kredietooreenkoms ter sprake kom en indien die skuldenaar beweer dat hy oorverskuldig is, die kredietooreenkoms na 'n skuldberader mag verwys of self die skuldenaar oorverskuldig verklaar en sy skuld herstruktureer. In die praktyk word artikel 85 hoofsaaklik by aansoeke om summiere vonnis met betrekking tot ontroerende eiendom deur skuldenaars geopper. Artikel 85 verleen aan die hof die diskresie om die kredietooreenkoms na 'n skuldberader te verwys met die gevolg dat summiere vonnis uitgestel of gewysig kan word. Die onus rus op die skuldenaar om die hof te oortuig om sodanige verwysing te beveel. Die howe het 'n aantal aspekte geïdentifiseer wat oorweeg moet word by die toepassing van die hof se diskresie. Hierdie artikel is 'n kritiese bespreking van artikel 85 asook die uitleg daarvan deur die howe.
Source: De Jure 45, pp 22 –45 (2012)
Belastingeienskappe van 'n ideale ligging vir 'n houermaatskappy
Die Suid-Afrikaanse regering het in 2008 aangekondig dat hulle van voorneme is om Suid-Afrika te bevorder as 'n gepaste maatskappyjurisdiksie vir beleggings in Afrika in die algemeen en sub-Sahara Afrika in die besonder. Ten einde hierdie doel te bereik behoort die regulatoriese-, ekonomiese- en juridiese-raamwerke geskik te wees vir internasionale belegging. Een van die ekonomiese en juridiese aspekte wat tans hersien word, is die belastingstelsel. Die belastingstelsel mag sommige eienskappe bevat wat nadelig is vir internasionale houermaatskappye en ander wat bevorderlik is vir sulke maatskappye. Hierdie artikel ontleed die belastingeienskappe van 'n ideale houermaatskappybedeling en beklemtoon die spesifieke elemente tot diemate wat dit houermaatskappye beïnvloed en wat sal verseker dat Suid Afrika 'n ideale ligging vir houermaatskappye word. Hierdie is hoofsaaklik 'n gunstige kapitaalwinsbelastingbedeling, lae inkomstebelasting, geen of lae belasting op dividende, eensydige vermyding van dubbelbelasting, 'n gunstige belastingverdrag netwerk, die afwesigheid van beheerde buitelandse maatskappy wetgewing en 'n liberale dun kapitalisasie- en oordragprys bedeling. Sekere belasting eienskappe soos 'n eensydige vermyding van dubbelbelasting in die vorm van 'n korting vir buitelandse belasting betaal, deelnemende vrystelling en 'n oorvloed van dubbelbelasting verdrae trek beleggings suksesvol aan in die vorm van houermaatskappye na 'n land met sulke eienskappe. In teenstelling hiermee het eienskappe soos buitelandse beheerde maatskappy wetgewing en streng oordragprys bepalings en streng dun kapitalisasie bepalings die teenoorgestelde uitwerking. Selfs in gevalle waar die bepalings nie op houermaatskappye van toepassing is nie mag die blote teenwoordigheid van bogenoemde bepalings steeds buitelandsebeleggers afskrik.
The institutionalisation of community service and community service learning at South African tertiary institutions : with specific reference to the role of university law clinics
Authors: Neels Swanepoel and Inez Bezuidenhout
Source: De Jure 45, pp 46 –60 (2012)
Die institusionalisering van gemeenskapsdiens en gemeenskapsdiensleer aan Suid-Afrikaanse tersiêre instellings : met bepaalde verwysing na die rol van universiteitsregsklinieke
Met die institusionalisering van samelewingsdiens en diensleer aan Suid-Afrikaanse tersiêre instellings, is dit nodig om die rol van Suid-Afrikaanse universiteitsregsklinieke in die lig daarvan te ondersoek. Die artikel ondersoek die omskrywings van gemeenskapsdiens- en diensleer en kom tot die gevolgtrekking dat ten spyte van die feit dat gemeenskapsdiens- en diensleer, en kliniese regsonderrig baie gemeen het, elkeen 'n afsonderlike onderrigmetodologie is. Die tradisionele "werklike kliënt"-model van kliniese regsonderrig wat aan die meeste universiteitsregsklinieke gevolg word, voldoen egter nie per definisie aan óf gemeenskapsdiens- óf gemeenskapsdiensleer vereistes nie. Die artikel wys op die verskille, maar ook die ooreenkomste tussen die drie onderrigmetodologië. Dit beklemtoon die omskrewe vereistes by suiwer gemeenskapsdiens- en diensleer programme, naamlik die van gemeenskapsvennootskappe en die vereiste van wederkerige leer en -onderrig. Ten einde institusionele ondersteuning te verkry is 'n heroorweging van die tradisionele rol van universiteitsregsklinieke nodig om vas te stel of ware gemeenskapsdiens- en diensleer modules deur universiteitsregsklinieke akkommodeer kan word. Die artikel kom tot die gevolgtrekking dat hulle ideaal geposisioneer is vir hierdie doel, en demonstreer dit aan die hand van 'n gemeenskapsdiensleerprogram wat inkorporeer is in die module bewysreg. Die artikel kom tot die gevolgtrekking dat die insluiting van ware gemeenskapsdiens- en diensleer modules aanvullend tot kliniese regsonderrigprogramme institusionele geldelike steun kan lok tot voordeel van die operasionele kostes van universiteitsregsklinieke.
Source: De Jure 45, pp 61 –79 (2012)
Geenbybringopdragte (GBO) in die Verenigde State is in die algemeen aanwysings wat voorberei word deur geneeshere op versoek van ouers om lewensondersteuningsdienste te beëindig of af te skaal op grond van 'n mediese diagnose dat 'n kind 'n terminale toestand bereik het waar hy of sy nie meer self besluite kan neem nie en geen mediese vooruitsig op herstel van 'n komateuse of vegetatiewe toestand het nie. Sulke GBOs bring egter belangrike vraagstukke na vore aangaande die gesag van ouers en mediese praktisyns om besluite namens kinders te neem wat dikwels nie in 'n geestes- of liggaamstoestand is om die aard van 'n GBO te verstaan nie, die reg op lewe van 'n kind ten spyte van sy of haar aftakelende of terminale toestand en die verantwoordelikhede van skoolpersoneel om 'n GBO uit te voer wat tot groter gestremdheid of die dood van 'n leerling kan lei. Regsgedinge rakende GBOs het hoofsaaklik gefokus op minderjarige kinders binne hospitaalverband, hoewel mediese en verpleegkundige publikasies heelwat advies aangaande noodhulp by skole bevat. Meeste van hierdie publikasies spreek egter lewensgevaarlike noodgevalle vir leerlinge in die algemene milieu van beperking van aanspreeklikheid aan, met beperkte klem op die voortdurende en deurlopende behoeftes van gestremde leerlinge. Regsgedinge rakende GBOs en minderjaringes het nie vraagstukke rondom leerlinge met afsonderlike onderrigplanne ingevolge die Individuals with Disabilities Education Act (IDEA) aangespreek nie. Die gesag van ouers om besluite aangaande GBOs in hospitale te neem word afgestomp en ontlont in die skoolomgewing waar ouers met gestremde kinders slegs een deel van die besluitnemingsproses rakende hulle kinders is. Die belangrike onderskeid is die mate waartoe 'n versoek vir nuwe verwante dienste of plasings ingevolge IDEA om 'n kind se onderrig te verbeter, gelykstel kan word met 'n GBO wat in wese kan neerkom op 'n versoek om 'n kind te laat sterf. Kan 'n GBO vir 'n leerling wat gestrem is geregverdig word wanneer die doel van IDEA en die afsonderlike onderrigplanne daarop gerig is om toe te sien dat gestremde leerlinge doelwitte en mikpunte ingevolge IDEA het wat sinvolle prestasievergelyking met leerlinge sonder gestremdhede moontlik maak, maar steeds die aard van hulle gestremdhede in aanmerking neem? Die doel van hierdie artikel is om sommige beleidsoorwegings rakende die gepastheid van GBOs in skoolverband te ondersoek, veral in soverre dit gestremde kinders raak.
Source: De Jure 45, pp 80 –103 (2012)
Ongeveer 'n dekade gelede het die Departement van Justisie en Konstitusionele Ontwikkeling, na aanleiding van klagtes deur verbruikers oor die misbruik van die administrasieprosedure, 'n projek ter hervorming van hierdie prosedure van stapel gestuur. Hierdie projek is egter opgeskort vanweë 'n onafhanklike inisiatief van die Departement Handel en Nywerheid om verbruikerswetgewing, wat in 2007 op die Nasionale Kredietwet 34 van 20051 uitgeloop het, te hervorm. Ongelukkig het die wetgewer met die invoering van die skuldhersieningsprosedure ingevolge die Nasionale Kredietwet 34 van 2005 'n gulde geleentheid laat verbygaan om die reg insake skuldverligtingsmaatreëls behoorlik en volledig te hersien. Daarbenewens het die wetgewer ook nie die verhouding tussen skuldhersiening en ander bestaande skuldverligtingsmaatreëls, in die besonder administrasiebevele, behoorlik oorweeg nie. Die doel van hierdie eerste gedeelte van die artikel is dus om administrasie ingevolge die Wet op Landdroshowe 32 van 1944 en skuldhersiening ingevolge die Nasionale Kredietwet 34 van 2005 te ontleed en sodoende sekere positiewe en negatiewe aspekte rakende hierdie twee prosedures te identifiseer. In die tweede gedeelte van die artikel word 'n vergelyking tussen administrasie en skuldhersiening gedoen en voorstelle ter regshervorming gemaak. Die skrywers doen aan die hand dat Suid-Afrika 'n volledige hersiening van sy huidige skuldherskeduleringsmaatreëls benodig en dat die wetgewer vir een enkele maatreël wat op alle skuldherskeduleringsgevalle van toepassing is, voorsiening moet maak. Na aanleiding van die vergelyking tussen administrasie en skuldhersiening belig die skrywers die hoofpunte wat die wetgewer na hul mening in ag moet neem wanneer so n nuwe procedure ontwerp word.
Source: De Jure 45, pp 104 –124 (2012)
Authors: Johann D. Van der Vyver and Johann D. Van der Vyver
Source: De Jure 45, pp 125 –142 (2012)
Die Wet op die Ontwikkeling van Minerale en Petroleum Hulpbronne, Wet 28 van 2002, het grondeienaars van hulle eiendomsreg ten aansien van onontginde minerale en petroleum produkte ontneem en bepaal nou dat minerale en petroleum hulpbronne "die gemeenskaplike erfenis van die hele bevolking van Suid-Afrika" is met die Staat as die bewaarder daarvan. Prospekteer- en mynregte ten aansien van "ongebruikte ou orde regte" en met betrekking tot die oorskakeling van "ou orde prospekteerregte" en "ou orde mynregte" na "nuwe orde" prospekteer en/of mynregte is onderworpe gestel aan ingrypende tydsbeperkings en veeleisende substantiewe voorwaardes wat deur die Minister van Minerale en Energie Aangeleenthede goedgekeur moet word. Terwyl die Staat in die verlede prospekteer- en mynregte gereguleer het, hoofsaaklik met die doel om veiligheid en omgewingsbewaring te bevorder, het die wetgewer nou streng vereistes gestel vir die vergunning van prospekteer en/of mynregte omdat dit eienaar geword het van minerale en petroleum hulpbronne – òf as personifikasie van "die bevolking van Suid-Afrika" òf as 'n openbare trustee van "die erfenis van die hele bevolking van Suid-Afrika".
Artikel 25 van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika maak 'nonderskeid tussen ontneming van eiendom, wat nie die betaling vanvergoeding deur die Staat vereis nie, en onteiening, waarvoor wel vergoeding betaal moet word. Dit word algemeen aanvaar dat onteiening bestaan uit ontneming plus 'n bykomstige element of bykomstige elemente. Daar is twee moontlike faktore wat 'n ontneming in onteiening kan omskep: òf die verkryging van eiendomsreg ten aansien van dit wat ontneem is deur 'n ander entiteit, byvoorbeeld die Staat, òf soos wat in Artikel 25 aangedui word, deur die ontneming van die eienaar se regte in die openbare belang of vir 'n openbare doel. In hierdie artikel word geargumenteer dat die ontneming van minerale en petroleum hulpbronne onder enigeen van die twee persepsies op onteiening neerkom.
Authors: Winia Janse van Rensburg and Loriaan Van Niekerk
Source: De Jure 45, pp 143 –160 (2012)
Waar eindig mynbou en waar begin vervaardigiging? 'n Kritiseontleding van artikel 15A van die Inkomstebelastingwet
Die doel van die artikel was om die resultate van 'n kritiese ontleding gedoen op die duidelikheid sowel as waarde toegevoeg vir belastingpligtiges in die mynbedryf, met die toevoeging van artikel 15A tot die Inkomstebelastingwet, weer te gee. 'n Literatuurstudie is gedoen wat die verskille tussen wat "'n proses van myn" teenoor "'n proses van vervaardig" sou behels, ondersoek het. Die artikel lig voorts die feit uit dat in werklikheid die myn van 'n mineraal en die daaropvolgende vervaardiging van die mineraal in iets nuts heel dikwels as deel van 'n aaneenlopende proses plaasvind, wat dikwels moeilik onderskeidbaar is van mekaar (soos prominent uitgewys is in die saak van CSARS v Foskor  3 All SA 594 (SCA)). Die literatuurstudie het gefokus op die relevante artikels van die Inkomstebelastingwet, sowel as relevante regspraak, met die hooffokus op CSARS v Foskor. Daar is gevind dat, ten spyte van die toevoeging van artikel 15A tot die Inkomstebelastingwet, ('n artikel wat pertinent toegevoeg is tot die wet as 'n direkte gevolg van die probleme deur die Suid-Afrikaanse Inkomstediens in CSARS v Foskor ondervind), is die onderskeid tussen die begrippe "proses van myn" teenoor "proses van vervaardig" steeds onduidelik. Presies wanneer iets "gewin" word as deel van 'n mynproses is steeds onduidelik.
Die artikel stel voor dat die term "gewin", wat tans slegs deel vorm van die omskrywing van "mynbou" in artikel 1 van die Inkomstebelastingwet, apart omskryf moet word in artikel 1 van die Inkomstebelastingwet. Hierdie artikel dui dat 'n die toevoeging van 'n omskrywing vir "gewin" 'n wesenlike bydrae sal lewer tot die waarde wat artikel 15A werklik toevoeg, aangesien artikel 15A net van toepassing is op belastingpligtiges wat mynboubedrywighede beoefen. Anders gestel, slegs waar 'n belastingpligtige seker is dat in werklikheid "mynbou" beoefen word, is die toepassing en riglyne verskaf in artikel 15A van die Inkomstebelastingwet, soos deur die wetgewer beoog is, van toepassing op die belastingpligtige. Wanneer dit dus makliker is om te bepaal of die belastingpligtige in werklikheid "mynbou" beoefen, deur "gewin" vir 'n mynbouproses apart te omskryf, sal dit duideliker wees om te bepaal of artikel 15A van die Inkomstebelastingwet op die belastingpligtige van toepassing is.
Die toepaslikheid (al dan nie) van die Nasionale Kredietwet op rentevrye kontrakte : aantekeninge
Source: De Jure 45, pp 161 –172 (2012)
By geleentheid is die toepassingsgebied van die National Credit Act (34van 2005) (hierna die Nasionale Kredietwet) soos volg in 'n neutedopbeskryf (Otto & Otto The National Credit Act Explained (2010) par 8):
Broadly speaking, all credit agreements have two things in common: credit that is extended and a charge, fee or interest that is payable or a lower price that applies in the event of early payment. There are exceptions, such as credit guarantees and mortgage agreements, regarding which payment of interest, a charge or a fee is not a prerequisite for the Act's application.
Capital versus revenue : some guidance : notes
Source: De Jure 45, pp 172 –177 (2012)
For income tax purposes, the distinction between whether an amount or expenditure is of a capital nature or not is decisive. Receipts and accruals of a capital nature do not form part of the gross income definition (the definition in s 1 of the Income Tax Act 58 of 1962 (the ITA) reads: "...in the case of a resident, the total amount in cash or otherwise, received by or accrued to or in favour of such resident ... excluding receipts or accruals of a capital nature") and as such are not subject to income tax,but are subject to capital gains tax (CGT) (under par 10 Sch 8 ITA depending on the status of the taxpayer only 25% or 50% of a capital gain is included in the tax net - in the 2012 budget it was proposed that the inclusion rate be increased from 1 April 2012 for individuals to 33,3% and for other taxpayers to 66.6%).
Ex parte WH 2011 6 SA 514 (GNP) : recent case law
Source: De Jure 45, pp 179 –188 (2012)
Discussion of genetic links and monetary payments in South African and foreign surrogate mother agreements with particular reference to the English experience.
Kasper v Andrè Kemp Boerdery CC 2012 SA 20 (WKK) : onlangse regspraak
Source: De Jure 45, pp 189 –201 (2012)
Wat middellike aanspreeklikheid in die deliktereg betref, doem daardeesdae so gereeld soos klokslag gerapporteerde beslissings op. Diegordyn het so pas gesak oor die laaste toneel (mag mens van harte hoop) van die sage betreffende die middellike aanspreeklikheid van die staat vir opsetsdelikte wat polisiebeamptes in die loop van en selfs buite hul ampsverhouding pleeg (sien bv F v Minister of Safety and Security 2010 1 SA 606 (WKK); Minister of Safety and Security v F 2011 3 SA 487 (HHA); F v Minister of Safety and Security 2012 1 SA 536 (KH); sien Neethling en Potgieter Litnet Akademies Jaargang 9(2) http://www.litnet.co.za./Article/deliktuele-staatsaanspreeklikheid-weens-polisieverkragating (besoek 2012-09-09) vir die mees onlangse oorsig van akademiese literatuur in hierdie verband).
Santam Limited v Dial Direct Limited and Joe Public (Pty) Ltd Unreported Western Cape High Court case number 13278/11 (WCC) : recent case law
Source: De Jure 45, pp 201 –208 (2012)
Intellectual property law : Copyright and ASA implications of an insurance television commercial.
Pienaar v Meester van die Vrystaat Hooggeregshof Bloemfontein Ongerapporteerde Vrystaat Hooggeregshof saak nommer 364/2010 (FSHC)
Pienaar v Master of the Free State High Court Bloemfontein 2011 (6) SA 338 (SCA) : onlangse regspraak
Authors: M.C. Schoeman Malan and C. Van Sittert
Source: De Jure 45, pp 209 –221 (2012)
Die opstel van 'n testament is 'n baie belangrike stap wat geneem word tydens 'n persoon se lewe aangesien in 'n testament bepaal word wie moet erf en hoe met die boedel gehandel gaan word by die dood van die testateur. Die verlyding van 'n testament vorm ook 'n integrale deel vanboedelbeplanning. Tydens die opstel van 'n testament moet groot sorg aan die dag gelê word om te verseker dat daar geen onduidelikheid bestaan oor die bedoeling van die testateur nie. (Sien Abrie ea Bestorwe Boedels (2011 87).