Britte se besluit oor EU kan verreikende gevolge hêFoto: Wikipedia In Brittanje begin die senuwees aan die politici knaag namate die referendum oor Britse lidmaatskap van die Europese Unie (EU) op 23 Junie nader kruip. Die regerende Tories is middeldeur geskeur oor die saak, met premier David Cameron en die man wat hom bitter graag van sy troon wil stoot, die flambojante Boris Johnson, wat bekveg asof hulle geswore politieke opponente is. Peilings wys dat die Britse kiesers net so verskeur is. Die gemiddelde van alle peilings het ’n paar dae gelede gewys dat 52% vír die behoud van EU-lidmaatskap sal stem en 48% daarteen, maar dis statisties te na aan mekaar om enigsins ’n voorspelling te waag. Maar intussen het ’n ander komplikasie opgeduik: Skotland. Die Skotte het verlede week vir hul deelstaatverkiesings stembus toe gegaan, en die Skotse Nasionale Party (SNP) het opnuut ’n groot oorwinning behaal. Die SNP het weliswaar ses setels verloor, wat hom sy volstrekte meerderheid gekos het. Dit beteken dat Nicola Sturgeon, leier van die SNP, 63 setels het uit ’n totaal van 129 setels. Sy het ewenwel aangekondig dat sy, as leier van verreweg die grootste party, ’n minderheidsregering gaan saamstel (die Konserwatiewe het 31 setels gekry, en die Arbeiders het teruggesak tot 24). Feit is egter dat verreweg die meeste Skotte deel van die EU wil bly. Luidens ’n peiling wat met die deelstaatverkiesing saamgeval het en vir die Daily Record uitgevoer is, wil ’n reusagtige meerderheid van 76% niks weet van wegbreek van die EU nie. Enersyds, so meen kenners, kan die Skotte die deurslag gee om “Brexit”, soos die Britse wegbreek genoem word, te voorkom. Wat beteken dat die toekoms van Brittanje (en dus ook Engeland), heel ironies, in die hande van die Skotte kan lê. Belangriker nog: As Brittanje as geheel op grond van die Engelse se antipatie teen Europa besluit om die EU die rug toe te keer, kan dit die Skotse onafhanklikheidstrewe weer laat opvlam. In ’n onderhoud met die BBC het Sturgeon ná die verkiesingsuitslag gesê sy gaan “baie hard” veg om Brittanje in die EU te hou. Maar, het sy daaraan toegevoeg, as dit misluk, is dit “hoogs waarskynlik” dat daar weer ’n Skotse referendum gehou sal word om oor Skotland se onafhanklikheid te besluit. Dit sou ’n “demokratiese skande” wees as “Skotland teen ons wil uit Europa gesleep word,” het sy gesê. Daar sal dan ’n “oorweldigende eis” wees vir ’n nuwe referendum oor onafhanklikheid. “Dit sal afhang van die omstandighede, op die noue marge van die uitslag as geheel. … As ons teen ons wil uit die EU geneem word, sal ek die mense van Skotland die geleentheid wil gee om ons EU-lidmaatskap te beskerm deur weer ’n keer na die kwessie van onafhanklikheid te kyk.” Peilings wys inderdaad dat ’n taamlik klein meerderheid van die Skotte – 45 teenoor 42% – ten gunste van ’n nuwe referendum is as die kiesers as geheel téén die EU-lidmaatskap stem. Skotland het reeds een keer oor onafhanklikheid gestem. Dit was in September 2014, toe 45% vír en 55% téén afskeiding van Brittanje gestem het. Dat die stempersentasie byna 85 was, wys hoe ernstig die Skotte die saak opgeneem het. Selfs die Skotse rolprentster Sean Connery het sy mense aangemoedig om vir onafhanklikheid te stem. In dié stadium is ’n tweede referendum – laat staan Skotse onafhanklikheid – slegs ’n vae moontlikheid, al lek Sturgeon duidelik haar lippe daarvoor af. Hoe ook al, die duidelik verskillende maniere waarop die Engelse en die Skotte na die EU kyk, wys weer dat die twee volke stadig maar seker besig is om uitmekaar te dryf. Die Engelse stem die laaste jare in meerderheid vir die Tories, tradisioneel die party van Engelse imperialisme – dieselfde party wat die Afrikaners se selfbeskikkingstrewe ook jare lank geminag het. Die Tories is terselfdertyd aanhangers van die vrye mark, terwyl die Skotte meer sosiaal-demokraties dink. Die Skotte, daarenteen, het nog nooit vergeet dat hulle eeue lank ’n onafhanklike koninkryk gevorm het wat pas in 1707 by Engeland ingelyf is nie. Sedertdien het hulle hul wel by hul verlies aan nasionale vryheid neergelê, onder meer omdat hulle gelyke individuele regte met die Engelse geniet. In 1998 het die destydse Arbeiderregering ’n wet deurgevoer om binnelandse selfbestuur aan Skotland en Wallis te gee. Dit het egter die Skotse nasionalisme onbedoeld ’n hupstoot gegee, en die gevolg was ’n hele reeks agtereenvolgende verkiesingsoorwinnings van die onafhanklikheidsgesinde SNP. Engelse voorstanders van ’n “Brexit” beroep hulle op nasionale soewereiniteit teen die oorkoepelende gesag vanuit Brussel. Dit sou besonder ironies wees as hul strewe vir die behoud van nasionale soewereiniteit tot die uiteenval van die Verenigde Koninkryk lei.