Hoekom ons nié die IMF nodig het nieDie IMF. Foto: Bnr.bg Sedert die skrywer RW Johnson ŉ ruk gelede voorspel het dat Suid-Afrika dalk geen ander keuse sal hê as om by die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) vir ’n lening aan te klop nie, het ander ontleders of kommentators ook by die koor aangesluit. Ek stem egter nie hiermee saam nie. Die IMF is in 1945 gestig en sy primêre doel was aanvanklik om lande te help met die bestuur van die wisselkoers van hul geldeenhede. Daar moet egter onthou word dat die wêreld tussen 1945 en 1971 ŉ stelsel gebruik het wat die wisselkoers van geldeenhede meestal konstant gehou of teen sekere vlakke bestuur het. Ná 1971, toe Richard Nixon besluit het om die Amerikaanse dollar nie meer aan goud te koppel nie, het die wisselkoerse meestal swewend geword. Sedertdien het die primêre funksie van die IMF verander, en verskaf die IMF lenings aan lande wat probleme met hulle betalingsbalans (BB) het. ŉ Betalingsbalans-“probleem” onstaan tipies wanneer ŉ land ŉ lening moet terugbetaal in ŉ geldeenheid wat nie sy eie is nie, of wanneer ŉ land vir invoergoedere in ŉ buitelandse valuta, waarvan hy nie genoeg het nie, moet betaal. Die IMF kon, in sulke gevalle en onder streng voorwaardes, lenings voorsien aan lande wat daarvoor kwalifiseer. Daar moet in gedagte gehou word dat ŉ IMF-lening nie byvoorbeeld, vir die betaling van die salarisse van staatsamptenare gebruik kan word nie. Afgesien daarvan dat die IMF dit nie sal toelaat nie, sal die IMF (tipies) geld in Amerikaanse dollar leen en nie in die land se eie geldeenheid nie. IMF-lenings kan ook slegs vir buitelandse transaksies gebruik word, soos die afbetaling van buitelandse lenings en vir invoergoedere. Terloops, die laaste keer wat Suid-Afrika gebruik gemaak het van ŉ IMF-lening, was toe dr. Chris Stals nog die president van die Reserwebank was. Daardie lening is gebruik vir die invoer van mielies toe Suid-Afrika se totale reserwes maar ŉ fraksie was van wat dit tans is. Ons land is tans in ŉ diep finansiële put as gevolg van die wanbestuur deur ons regering. Die staat se skuld bestaan egter meestal uit rand, en gelukkig nie uit buitelandse valuta nie. Die staat se totale uitstaande skuld het ŉ rekordhoogte bereik en dié berg skuld groei weekliks. Hierdie skuld beloop tans ongeveer 58% van die bruto binnelandse produk (BBP), en dit sluit nie eens die skuld van parasiet-instellings soos Eskom in nie. Tensy daar ŉ klein wonderwerk gebeur is dit haas onmoontlik vir die staat om uit hierdie spiraal van skuld te ontsnap. Die enigste realistiese oplossing is dat die regering sy uitgawes drasties sny deur tienduisende “werkers”, af te lê of ten minste die salarisse van staatsamptenare te vries. Maar ons weet reeds hoe Cosatu sal reageer indien ŉ klomp onproduktiewe staatsamptenare afgelê gaan word. Tog is daar ŉ klein ligpunt. Of altans, ek dink so. Die totale uitstaande bruto skuld van die staat, sonder dié van Eskom en die ander bankrot instellings, is sowat R2 800 miljard. Hiervan is R290 miljard se lenings – oftewel ŉ bietjie meer as 10% van die totale skuld – bestaan uit buitelandse valuta, meestal in Amerikaanse dollar. Hierdie verskillende lenings moet oor die volgende 20 jaar afbetaal word, waarvan redelike groot bedrae van om en by US$2 miljard (tans gelykstaande aan sowat R30 miljard) eers in 2025/’26 en weer in 2028/’29 terugbetaal moet word. Oor die volgende paar jaar moet daar relatief klein bedrae terugbetaal word. Intussen hou die Reserwebank ongeveer R700 miljard in buitelandse valuta as reserwe (waarvan R80 miljard in goud). Kragtens ooreenkomste tussen die Reserwebank en die tesourie kan hierdie reserwes slegs aangewend word om buitelandse lenings van die staat terug te betaal wanneer dit verval. Dit is dus duidelik dat daar meer as genoeg reserwes in die Reserwebank is om al die lenings van die staat gelyktydig in buitelandse valuta te betaal – wat nie op die oomblik nodig is nie. Dit is egter nie al nie. Banke is ook aktief betrokke in die neem (deposito’s) en uitleen van buitelands-gedenomineerde bates (lenings). In totaal het Suid-Afrikaanse banke sowat R200 miljard meer in buitelands-gedenomineerde bates (lenings) as in buitelands-gedenomineerde deposito’s (skuld). In totaal het die Reserwebank en ander banke dus toegang tot ongeveer R1 000 miljard in die vorm van buitelandse valuta. Dit beteken allermins dat Suid-Afrika eenvoudig en maklik alle moontlike kapitaaluitvloei kan finansier. Buitelanders besit heelwat likiede bates in rand, soos staatseffekte en aandele, in Suid-Afrika. Addisioneel het Suid-Afrika ŉ “chroniese” tekort op sy lopende rekening. Dit beteken dat Suid-Afrika konstant buitelandse valuta “verloor”. Sou dit gebeur dat heelwat buitelanders besluit om hul (likiede) bates in Suid-Afrika te verkoop, sal dit ongetwyfeld baie probleme veroorsaak wanneer hierdie bates in rand na, byvoorbeeld, Amerikaanse dollar omgeskakel word. Maar omdat die Reserwebank ŉ beleid volg wat buitelanders relatiewe vryheid gee om kapitaal in en uit die land te neem, sal dit die rand-wisselkoers benadeel indien buitelanders op groot skaal sou besluit om hul rand gedenomineerde staatseffekte te verkoop – iets wat juis onlangs gebeur het. Sou die Reserwebank wel besluit om die wisselkoers van die rand aktief te beskerm deur buitelandse reserwes te verkoop en rand te koop (wat nie tans die geval of beleid is nie) sal ŉ verswakkende rand-wisselkoers as buffer dien ten tyde van groot kapitaaluitvloei. Ons is beslis besig om al hoe dieper in die skuldmoeras te sink, maar dit is meestal skuld in rand. Om hierdie rede kan ons belastingverhogings, voorgeskrewe bates en verdere druk op die Reserwebank verwag om die monetêre beleid te verslap. Daar is een goeie rede waarom ’n IMF-lening handig te pas kan kom, en dit is om so ŉ lening as ŉ verskoning te gebruik om sekere politiek gemotiveerde strukturele veranderinge deur te druk. Maar wat die terugbetaling van geskeduleerde buitelande lenings of invoergoedere betref, het Suid-Afrika meer as genoeg buitelandse reserwes. Hiermee saam kan ŉ swewende wisselkoers ons teen buitensporige kapitaalvloei op die korttermyn beskerm. Om bogenoemde in ŉ neutedop saam te vat: Suid-Afrika het nie ŉ IMF-lening nodig nie. In elk geval nie gou nie.