Suid-Afrika se kosstelsels moet verbeter | Landbou
Suid-Afrika se kosstelsels moet verbeter
Die covid-19-pandemie het die broosheid van die land se kosstelsels, asook die noodsaaklikheid om 'n meer veerkragtige stelsel te bou, uitgewys, sê mnr. Mooketsa Ramasodi, waarnemende direkteur-generaal van die departement van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling.
Die departement het sy 2020-'21-jaarverslag, wat 'n ongekwalifiseerde oudit-opinie van die ouditeur-generaal ontvang het, by die parlement ingedien. Hierdie verslag is ook die eerste gesamentlike verslag sedert die departement van landbou en die een vir landelike ontwikkeling en grondhervorming in 2019 saamgesmelt het.
Ramasodi sê kosstelsels wat vir die toekoms ontwikkel moet word, sal die struikelblokke moet vervat wat die landbousektor raak, insluitend klimaatsverandering, die migrasie van landelike na stedelike gebiede en grondhonger.
Hy wys uit met die aanvang van die pandemie het die staat beheermaatreëls ingestel wat die landbousektor gebuffer het om voedselsekerheid te verseker en ook dat landbou-kommoditeite uitgevoer kon word. Ondanks die pandemie, die droogte in sekere distrikte van die land, en plae en dieresiektes wat voorgekom het, het die landbousektor sterk gestaan en 13,1%-groei op 'n jaargrondslag aangeteken, met groot graanoeste en goeie uitvoer van vars vrugte as van die kerndryfvere.
Om hierdie groei vol te hou, sal tegnologie 'n hupstoot gegee moet word en die landbou aanloklik en markgesentreerd gemaak moet word.
Die pandemie het die departement se programme vir voedselsekerheid, landbou- en grondhervorming die hardste getref aangesien dienslewering hier tydsgebonde is en kontaksessies met belanghebbendes 'n integrale deel daarvan uitmaak. Ondanks hierdie kwessies is daar tog goeie vordering gemaak deurdat 314 grondeise afgehandel is, hoewel die begroting herprioritiseer moes word weens die pandemie. Altesaam 7 172 ha is ook beskikbaar gemaak vir plaasbewoners en huurarbeiders.
Met die vorige begrotingsaanpassings in Junie verlede jaar, wat weens die covid-19-pandemie gemaak moes word, het die nasionale tesourie die departement se programme vir voedselsekerheid, grondherverdeling, restitusie en landbou-ondersteuning met R1,89 miljard besnoei. Die departement se totale begroting vir die 2020-'21-boekjaar is toe met R2,39 miljard gesny, vanaf R16,8 miljard tot R14,4 miljard.
Met die Oktober 2020-begrotingsaanpassings het die program vir voedselsekerheid, grondhervorming en restitusie 'n bykomende R1 miljard gekry as deel van pres. Cyril Ramaphosa se werkskeppingsingrypingprogram, PESI.
Om volledige funksionele Agriparke te ontwikkel, is infrastruktuur by 15 produksie-ondersteuningseenhede vir boere (FPSU) opgerig wat daarop gemik is om marktoegang vir boere te verbeter.
Die departement het probleme ondervind om R757 miljoen van die PESI van R1 miljard te bestee en moes die nasionale tesourie vra om dit vir die 2021-'22-boekjaar weer uit te reik. Die geld sou aangewend word vir bestaansboere deurdat hulle insetkoopbewyse kry. Bestaansboere wat kos op huishoudelike vlak in semi-stedelike- en landelike gebiede op grond van 'n kwart tot een hektaar produseer, is geteiken. Volgens Ramasodi het Vodacom egter nie die koopbewyse teen die einde van 31 Maart 2021 uitgereik nie. Altesaam 53 286 aansoekers is goedgekeur om die koopbewyse te ontvang, waarvan 40 000 vroue is.
Van die geld sal ook gebruik word om ander aansoekers, soos mans, te akkommodeer wat weens die departement se verpligte vereistes laasjaar uitgesluit is. Hy wys verder uit dat enige orige PESI-geld gebruik sal word om nog huishoudings te ondersteun om hul eie kos te produseer en dus só "die huidige druk weens hoë werkloosheidsvlakke" op die staat sal verlig.