Jan van Riebeeck - Wikipedia
Jan van Riebeeck uit die skildery De Stichter deur E.C. Godée Molsbergen.
1ste Kommandeur van die Nederlandse Kaapkolonie
7 April 1652 – 6 Mei 1662
Culemborg, Gelderland, Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande
18 Januarie 1677 (op 57)
Batavia, Nederlands-Indië (tans Indonesië)
2 Nalatenskap in Suid-Afrika
3 Jan van Riebeeck se gebed (1652)
4 Die Gelofte van Jan van Riebeeck, 6 April 1654
Dié portret, wat op banknote afgebeeld was, is waarskynlik dié van Bartholomeus Vermuyden en nié van Jan van Riebeeck nie.
Van Riebeeck word groot in Schiedam as die seun van ’n dokter en trou daar met Maria de la Quellerie op 28 Maart 1649. Sy sterf in Malakka op 2 November 1665.
Van Riebeeck vul al vanaf 1639 ’n aantal poste by die VOC: eerste vertoef hy in Batavia as doktersassistent, waarna hy Japan besoek. Sy belangrikste pos was as hoof van die handelspos in Tonkin, Viëtnam, maar hy word teruggeroep nadat dit aan die lig kom dat hy homself aan privaathandel skuldig gemaak het. In 1648 doen Van Riebeeck aan boord van De Coninck van Polen in Tafelbaai aan. Die skip was deel van die retoervloot onder vlootvoog Wollebrand Geleynsz de Jong wat van 8 Maart tot 3 April aldaar vertoef het om die bemanning van die Nieuwe Haerlem af te haal. In 1651 word hy uitgestuur om ’n verversingstasie in te rig by die Kaap die Goeie Hoop aan die suidpunt van Afrika. Op 24 Desember 1651 het Van Riebeeck met sy vlagskip, die Drommedaris, en nog twee ander skepe, die Reiger en die Goede Hoop, uit die hawe van Texel vertrek.
Op Saterdag 6 April 1652 land Van Riebeeck in Tafelbaai, plant die vlag van die VOC en kies die plek waar die Fort de Goede Hoop opgerig moet word, die eerste Nederlandse nedersetting aan die Kaap. Van Riebeeck en sy 90 koloniste (onder wie agt vroue is) lê tuine aan om vrugte en groente te verbou om die VOC-skepe wat by die kolonie aandoen, mee te kan voorsien. Vars vleis word verkry deur middel van ruilhandel met die plaaslike Khoikhoi-stamme, wat deur die Nederlanders Hottentotten genoem word.
Van Riebeeck was die regte persoon vir die groot, moeilike taak om halfwegstasie aan die Kaap de Goede Hoop te vestig. Hy was 'n rustelose, energieke mens met groot werkvermoë. Sy opdragte het hy so stiptelik moonltik uigevoer en alle take met optimisme aangepak. In Maart 1653 kon hy reeds aan die retoer-vloot vars produkte verskaf - ten spyte van talle terugslae.
Van Riebeeck kon een groot vraagstuk egter nie oplos nie: die verversingspos kon nie genoeg graan produseer om selfs in eie behoefte te voorsien nie, en die VOC moes dit in die beginjare steeds onderhou. Dit was juis die graantekort wat die kommandeur een van sy groot dienste aan Suid-Afrika laat bewys het. Op sy aandrang is vryburgers in 1657 ingestel. Hulle was mense wat nie in diens van die VOC was nie, maar privaat geboer het. Daardeur het die karakter van die Kaap van 'n verversingspos in 'n kolonie verander en is die grondslag gelê vir die ontwikkeling van 'n nasie.
Op 17 Desember 1652 ontdek Van Riebeeck die komeet C/1652 Y1, die eerste komeet wat in Suid-Afrika ontdek is.
Van Riebeeck bly die leier van die kolonie vir 10 jaar tot 7 Mei 1662, toe hy na sy nuwe amp in Batavia vertrek. Hy is deur Zacharias Wagenaer opgevolg as kommandeur van Kaap die Goeie Hoop.
Sy geboortehuis in Culemborg huisves tans ’n eiendomsagentskap.
Nalatenskap in Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Jan van Riebeeck se wapenskild
Jan van Riebeeck is van kulturele en geskiedkundige betekenis vir Suid-Afrika. Hy word deur die Afrikaners beskou as die grondlegger van die Afrikanervolk. Dit het onder meer uiting gekry in die feit dat sy gesig op posseëls en die Suid-Afrikaanse banknote en munte verskyn het van die 1940's tot 1993 toe die Suid-Afrikaanse Reserwebank die Suid-Afrikaanse geld na ’n apolitiese ontwerp van fauna en flora van die verskillende streke verander het. Die beeld wat op die Suid-Afrikaanse banknote gebruik was, is waarskynlik nie dié van Van Riebeeck nie, maar van Bartholomeus Vermuyden.
6 April was voor 1994 in Suid-Afrika bekend as Van Riebeeckdag en is later herdoop tot Stigtingsdag, maar nadat die ANC die regering oorgeneem het, is die dag as 'n vakansiedag laat vaar. Sy beeld verskyn op geen amptelike posseëls of geldstukke nie, maar in Adderleystraat in Kaapstad staan nog 'n standbeeld van hom en sy vrou.
Die wapen van die stad Kaapstad is gebaseer op die Van Riebeeck-familiewapen.
Baie Suid-Afrikaanse dorpe, stede en strate is na hom vernoem. Riebeek-Kasteel is een van die oudste dorpe in Suid-Afrika en is 75 km vanaf Kaapstad geleë in die Riebeek-vallei saam met Riebeek-Wes, 'n susterdorp.
Hoërskool Jan van Riebeeck is ’n Afrikaanse hoërskool in Kaapstad.
Jan van Riebeeck se gebed (1652)[wysig | wysig bron]
Jan van Riebeeck land in Tafelbaai in April 1652.
Barmhartige, genadige God en hemelse Vader, volgens u goddelike wil is ons geroep om die sake van die Verenigde Nederlands Geoktrooieerde Oos-Indiese Kompanjie hier aan die Kaap die Goeie Hoop te bestuur. Met hierdie doel voor oë is ons met ons Raad in u heilige Naam vergader om met die Raad se advies sodanige besluite te neem waarmee ons die Kompanjie se belange die beste kan bevorder. Ons is hier om die wet te handhaaf en om, as dit moontlik is, onder hierdie wilde en onbeskaafde mense u ware gereformeerde Christelike leer voort te plant en bekend te maak tot lof van u heilige Naam en tot voordeel van die wat oor ons regeer. Hiertoe is ons sonder u genadige hulp allermins in staat. Daarom bid ons U, allerhoogste Vader, dat U met u vaderlike wysheid by ons sal bly. Ons bid dat U self leiding in ons vergadering sal gee en ons harte so verlig dat alle verkeerde hartstogte, tweedrag en ander dergelike gebreke van ons geweer sal word sodat ons harte van alle menslike hartstogte skoon sal wees. Laat ons gemoedere so ingestem wees dat ons in ons beraadslaging niks anders beplan of besluit nie as dit wat mag strek tot grootmaking en lof van u allerheiligste Naam en tot diens van die wat oor ons regeer. Laat ons nie in watter mate ook al op eie voordeel of winsbejag let nie, maar net op die uitvoering van ons opdragte en dit wat vir ons saligheid nodig is. Ons bid en vra dit in die Naam van u geliefde Seun, ons Heiland en Saligmaker, Jesus Christus … wat ons leer bid het: Ons Vader wat in die hemel is, … Amen
Die Gelofte van Jan van Riebeeck, 6 April 1654[wysig | wysig bron]
Hier volg die gelofte van Jan van Riebeeck:
Waar dit vandag die tweede verjaarsdag is van die dag waarop ons deur die HERE gelei, met die skepe Drommedaris, Reyger en De Goede Hoop hier ter plaatse behoue aangeland het om hierdie vesting en kolonie na die bevel van ons here en meesters Here XVII – die Direkteure van die VOC te bou en te bestendig, en opgelet dat God die HERE alle sake tot vandag toe met vele seëninge voorspoedig en na wense laat verloop en laat slaag het, daarom het ons besluit, en ook vir die eerste keer begin om hierdie dag, die 6de April, tot eer van God met danksegging te vier en vir altyd tot 'n vasblywende dank- en biddag in te stel, sodat daarby die weldade van die HERE wat aan ons bewys is, deur ons nakomelinge nooit vergeet mag word nie, maar altyd tot eer van God in gedagtenis en herinnering gehou sal word.
Jan van Riebeeck-standbeeld
Wikimedia Commons bevat media in verband met Jan van Riebeeck.
The Afrikaners, biography of a people – Hermann Giliomee
↑ SA History.org.za
↑ (en) SAHistory.co.za. URL besoek op 6 Mei 2016.
↑  In Bouws, J. & Giliomee, G.A.: Ensiklopedie van die Wêreld (CALL-ENDE) (in Afrikaans). Stellenbosch: C. F. Albertyn (Edms.) Beperk. p. 203. ISBN 0-949948-02-0.
↑ Map with Comet C/1652 Y1, besoek op 30 April 2007
↑ Giliomee, H en Mbenga, B.K. (2007). Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika. Tafelberg, Kaapstad. ISBN 978-0-624-04359-1
↑ (nl) "Skilderye van die Rijksmuseum: Portret van 'n man, vermoedelik Bartholomeus Vermuyden (1616/17-1650)".
↑ Jan van Riebeeck se gebed vir Suid-Afrika
↑ Uit Die Gelofte / Onderneming van Jan van Riebeeck en mede volksgenote.
— Kommandeur van die Kaap de Goede Hoop
7 April 1652 – 6 Mei 1662 Opgevolg deur:
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_van_Riebeeck&oldid=1629796"
Sterftes in 1677
Die bladsy is laas op 6 Desember 2017 om 20:48 bygewerk.