Hofstryd ná oupa se misbruik: ‘Ons moet kan sê ons het álles gedoen’‘n Ma kyk na ‘n foto van haar gesin op haar selfoon terwyl sy vertel van die opdraande hofstryd om geregtigheid vir haar oudste dogter te laat seëvier. (Foto: Christel Cornelissen) “Ek wil eendag my kind in die oë kyk en ek wil vir haar kan sê ons het alles moontlik gedoen om haar te beskerm.” Só het ŉ ma van Delmas die afgelope week vertel oor die uitgerekte stryd om haar skoonpa, wat aan onder meer die verkragting van haar negejarige dogtertjie skuldig bevind is, aan die pen te laat ry – én hul lewens te probeer herbou. Om dit ŉ opdraande stryd te noem, is vir dié gesin eintlik te min gesê. Twee jaar lank al veg hulle verbete in die hof – maar ook op die plaas waar hulle woon en werk én in die gemeenskap waarvan hulle deel is – vir geregtigheid vir hul oudste dogter. Die vrou sê hulle het sowat twee jaar gelede agtergekom iets is nie pluis nie met hulle middelkind, toe sewe jaar oud. Haar gedrag het handomkeer verander en sy was huilerig en opstandig. Die vrou, haar man en hulle drie kinders woon saam met haar skoonouers op ŉ plaas in Mpumalanga waar hulle ŉ familieboerdery bedryf. Waar die dogtertjie voorheen baie geheg aan haar oupa was, wou sy skielik niks meer met hom te doen hê nie en het sy hom ten alle koste begin vermy. Die vrou vertel sy het besef daar is groot fout, maar nie die kliniese sielkundige óf spelterapeut na wie hulle die kind aanvanklik geneem het, kon die probleem identifiseer nie. (Foto: pixabay) In Februarie 2018, vir haar sewende verjaardag, het die klein meisie ŉ dagboek as geskenk gekry. Sy het haar ma gevra om dit nié te lees nie, maar tog die kode vir die boekie verskaf. “Dalk was dit ŉ hulpkreet,” vertel haar ma. Weens haar groeiende onrus het die vrou besluit om wél deur die boekie te blaai – en daarin het sy afgekom op eksplisiete tekeninge wat die dogtertjie gemaak het. Sy het vermoed haar skoonpa is die persoon in die tekeninge en sy het dadelik haar man én skoonma van haar vermoede oor seksuele misbruik ingelig. “Ek het net gewéét. Dit was 26 Februarie 2018 en ek sal daardie dag nooit vergeet nie. “Jy dínk iets het dalk gebeur, maar ŉ mens sukkel steeds om dit te gló,” sê sy. Die vrou het daardie dag haar kinders by die skool gaan oplaai en by haar tuiskoms het haar skoonma haar na ŉ dam op die plaas ontbied waar haar skoonpa met haar wou gesels. Daar aangekom het die oupa, ŉ gesiene boer in die omgewing, gebieg dat hy die dogtertjie gemolesteer het. Hy het ook om verskoning vir sy dade gevra. Later sou dit uitkom daar was meer as een voorval, en dat sy optrede op verkragting eerder as molestering neerkom. (Foto: Volodymyr Hryshchenko) “Wat doen jy? Ek kon nie ŉ woord uitkry nie,” sê sy oor haar verslaentheid daardie dag. Haar man het haar later vertel dat sy pa kort tevore gedreig het om homself te skiet en gebieg het dat hy die dogtertjie misbruik het. Dit was ook nie lank nie of bykans die hele gemeenskap het geweet van die gebeure. “Baie mense het ons dadelik gebel en gesê ons moet versoen en vergewe en vergeet,” vertel die ma. Dit was veral ouer inwoners van die gemeenskap wat die gesin aangeraai het om die te vergeet en met hul lewens aan te gaan. Vir dié ma en pa was dit egter nie ŉ opsie nie. Hulle het hul dogtertjie ŉ paar dae later eenkant geneem en vir haar gesê hulle weet wat met haar gebeur het. Ook dat sy nou veilig is. Hoewel sy geen besonderhede oor die misbruik aan hulle wou verklap nie, het die dogtertjie haar pa huilend vasgeklou. Hulle sal haar beskerm, het hulle onderneem. En hulle het haar oneindig lief, het hulle gesê. Maar dit was net die begin van die pad. In dié stadium het hulle egter nog geen klagte by die polisie ingedien nie. “Niemand gee vir jou ŉ tienpuntplan as só iets gebeur nie. Ons het nie geweet wát om te doen nie.” Haar skoonouers is vir ŉ paar weke na hul huis by die see terwyl die gesin op die plaas agtergebly het om die gebeure te probeer verwerk. By hul terugkeer het haar skoonpa volgens die vrou gesê hy het God gevind en dat hulle voortaan in liefde moet saamleef. Dit was volgens hom ook wat God van hulle verwag. (Foto: pixabay) Die dogtertjie se ouers het intussen regsadvies ingewin en ŉ prokureur het hulle aangeraai om die beweerde misbruik aan te meld, omdat dit ingevolge wetgewing van hulle vereis word. Hulle het dié raad gevolg en ŉ saak aanhangig gemaak. Haar skoonpa is kort daarna in hegtenis geneem en is later op borgtog van R50 000 vrygelaat. Die vrou sê hulle het in September 2018 uit desperaatheid Wes-Kaap toe verhuis, waar haar man ŉ nuwe boerderyvertakking sou begin. Sy pa het egter geweier om finansiering vir die nuwe boerdery-afdeling te verskaf en die gesin het geen ander keuse gehad as om terug te keer na die plaas in Mpumalanga nie. Haar dogtertjie is steeds vreesbevange dat sy haar oupa êrens op die plaas gaan raakloop en hoewel hy nie naby hul huis mag kom nie, is die plaas ook net só groot. “Dit is ondraaglik om elke dag op die plaas te ry en bang te wees hy kom van voor af,” sê sy. Dis ook uiters moeilik vir die dogtertjie se pa om elke dag steeds noodgedwonge saam met haar verkragter te werk. Die meisie ondergaan steeds intensiewe terapie en hoewel sy bogemiddeld intelligent is, sukkel sy op skool. Sy praat steeds glad nie met haar ouers oor die gebeure nie, maar het wel in besonderhede aan ŉ forensiese maatskaplike werker vertel wat gebeur het. Haar skoonma, wat bankvas by haar man staan, het die kind se ma ook gewaarsku dat haar dogtertjie haar moontlik eendag gaan verkwalik omdat sy nie die hofsaak wil laat vaar nie. “Ek hou vir haar ŉ joernaal en ek hoop wanneer sy eendag groter is, sal sy verstaan,” verduidelik die vrou haar besluit. “Die gif moet uitkom, ons moet almal gesond word. Ons moet kan sê ons het alles moontlik gedoen om te verseker geregtigheid het geskied,” sê sy vasbeslote oor die hofsaak wat die familie in twee geskeur het. “Hy kan alles van ons wegvat, maar nie die liefde is ons huis nie,” vertel die ma waar sy vir die soveelste keer op die trappe voor die landdroshofgebou in Secunda wag vir die verhoor om voort te gaan. Die saak teen die oupa is vandeesweek in die Secunda-landdroshof uitgestel. (Foto: Maroela Media) “Hy gaan ons nie breek nie, en ons dogtertjie ook nie. ŉ Mens moenie bang wees vir wat jy dalk kan verloor nie, maar as jy gesond wil word, moet dit wat in die duisternis was, in die lig gebring word.” Die ma vertel hulle het die afgelope paar jaar geweldige druk uit die gemeenskap gehad om die saak te laat vaar. Hulle is selfs gedreig. Sy sê egter vir hul dogter se onthalwe – en ook vir dié van ander slagoffers wat deur soortgelyke misbruik gegaan het – sal hulle die saak enduit sien. Hoe hartverskeurend dit ook mag wees. Die meisie se 11-jarige boetie het, nadat die gebeure op die lappe gekom het, nog tyd saam met sy oupa deurgebring, maar wou dit later ook nie meer doen nie. “Hy beskerm sy sussietjie baie,” vertel hulle ma. En waar sy sussie voorheen sorgvry as ŉ plaaskind oral buite gespeel het, is die dogtertjie steeds vreesbevange om dit te ver van die huis te waag. “Haar vryheid word ingeperk, maar hý kan maak net wat hy wil….” Die egpaar het ook ŉ vyfjarige dogtertjie. Die ma vertel hoewel die hofsaak ŉ geweldige tol van die gesin eis, hulle dit verduur om eindelik genesing te vind. Hulle het ook ŉ ongelooflike ondersteuningsnetwerk – van familie tot vriende – wat hulle deur die gebeure staande hou. “Hier by die hof veg ons vir haar, maar by die huis fokus ons op mekaar – en op die toekoms.” (Foto: Maroela Media) Hofsaak Die 66-jarige oupa het in Mei verlede jaar skuldig gepleit op ŉ aanklag van verkragting, seksuele aanranding en die dwing van ŉ kind om na seksuele dade te kyk. Hy is skuldig bevind en getuienis ter strafverswaring en strafversagting is vandeesweek voor landdros Graham Cupido aangehoor. Die saak is Dinsdag egter weer uitgestel – dié keer weens vrese oor die moontlike verspreiding van Covid-19. Die verhoor word in Junie voortgesit. Die ma het na afloop van die hofverrigtinge gesê hulle is platgeslaan deur nóg ŉ uitstel. “Ons is stukkend. Stukkend. Die regstelsel faal ons dogtertjie.” Van opgee is daar vir hulle egter geen sprake nie. ŉ Strafregkenner sê: Dr. Llewellyn Curlewis, ŉ strafregkenner, sê ingevolge die nuwe Wet op Seksuele Misdrywe het enigeen in ŉ gesagsposisie (in loco parentis) ŉ verpligting om ŉ verdagte handeling teenoor minderjariges, en in die geval waar seksuele misbruik vermoed word veral diegene jonger as 16 jaar oud, aan te meld. Curlewis sê indien daar versuim word om onder sulke omstandighede pro-aktief op te tree, kan die betrokkenes sélf van ŉ misdryf aangekla word. Die hof, as oppervoog van alle kinders, kan boonop beslis dat ŉ ouer se bevoegdheid van hom of haar weggeneem word, sou daar bevind word daar was ŉ versuim om daadwerklik op te tree. “ŉ Wet word geskryf vir die breër gemeenskap en publiek en daar kan nie uitsonderings gemaak word nie. In die praktyk is dit egter nie altyd uitvoerbaar nie en dit is moeilik om te monitor,” sê hy. Anders as die meeste ander misdade, verjaar klagtes van seksuele misbruik boonop nooit. ŉ Volwassene wat as kind aan misbruik onderwerp is, kan dus steeds later ŉ klagte aanhangig maak. Curlewis sê in so ŉ geval kan die hof weer eens vra waarom, as die ouers of diegene in ŉ gesagsposisie van die beweerde misbruik geweet het, hulle nie betyds opgetree het nie. Hulle kan dan vir hul gebrek aan optrede vervolg word. (Foto: Markus Spiske/Unsplash) Maatskaplike werker gee raad Yolandi Singleton, ŉ ervare maatskaplike werker, spelterapeut en hoof van Helpende Hand se Ons Sentrum in die noorde van Pretoria, stem saam dat hoewel dit nie altyd maklik is nie, wetgewing van ouers vereis om beslissend op te tree. “Soms moet jy ongewilde besluite neem, maar dit is in die belang van ŉ kind. Waar ŉ misdaad gepleeg word, is dit boonop ŉ kwessie van móét en nie of jy wíl nie,” sê Singleton. Sy sê veral jong kinders het nie die emosionele en intellektuele kapasiteit óf volwassenheid om besluite oor kwessies soos die aanmeld van ŉ misdaad te neem nie. “Dit is belangrik dat ŉ ouer vir die kind se onthalwe intree.” ŉ Kind kan sy of haar ouers moontlik later eerder verkwalik omdat hulle nié opgetree het nie. “Jy wil nie ŉ kind grootmaak wat dink haar liggaamlike grense mag oorskry word nie,” sê Singleton. Volgens haar kan terapie ook ŉ baie belangrike rol speel om verhoudings te herstel.