Al van sy studentedae af was Pieter Fourie dwars. Maar wat jou bowenal bybly, is sy respek vir die adel van armoede. Cas van Rensburg het met hom oor sy debuut-bundel gepraat.
Ja, dis suiwer Pieter Fourie hierdie. Baie sal getuig dat hy inderdaad soos ’n knapsekêrel kon klou en veral die grysskoenpersoontjies in hoë gestoeltes suur op die maag gegee het. En nou hierdie debuutverse op die ouderdom van 77 wat steeds krapperig is as ’n mens fyn lees.
Politiek lê maar weer in baie gedigte verdoesel, sê hy, en vertel dat op vyf na al die gedigte in sy huis op Onrusrivier geskryf is. Die vyf wat in die 1960’s geskryf is én destyds in tydskrifte soos Standpunte verskyn het, is volgens hom in “skuiltaal” soos hulle destyds moes skryf “sodat sommige mense nie verstaan nie”.
“Die skryf van hierdie bundel het ná agt jaar van net sit my weer selfvertroue gegee. Jy sal nou lag, maar dis of Jan Rabie en Uys Krige my hier in my huis kom aanspreek het. Hulle was albei goeie vriende van my. Andersinds, wat kan ’n mens sê? Was dit die muse, God, inisiasie in die ­lewe in?”
“Veral in my honneursjaar was dit ’n besondere belewenis, want daar was net vyf van ons. Dit was egter ook die tyd dat ek besef het ek moet my liewers op die teater toespits.”
“Een van my medestudente het op ’n dag ’n bundel klas toe gebring wat pas verskyn het. Ons het dit gelees en bespreek en dit was nie ’n goeie bundel nie. Toe sê Opperman: ‘ ’n Digter behoort slegs te debuteer met agting vir sy vak, soos Peter Blum.’ ”
“Ek was ’n boeklose kind. En poësieloos. Ek het in ’n arm huis in die onderdorp (Luckhoff) grootgeword. Daar was net een boek, die Bybel, in ons huis. My pa was ’n vellekoper en karweier.”
Hy bly ’n oomblik stil, die oë weer eens uitdagend skerp. “Ek is ’n onderdorper gebore en daarom het ek soveel respek vir die adel van armoede.” Ja, gee hy toe, ook dít skemer deur in sy gedigte. Byna al die mense wat daarin voorkom, is randfigure, nederige en arm mense.
Op die ouderdom van 15 het hy die skool verlaat en ingeskryf as vakleerling in die poswese. “Daar word ek uit ’n klein dorpie met skaars 500 inwoners in ’n stad gegooi. Dit was in Bloemfontein. Ek moes tuisgaan in die Dan Pienaar-tehuis vir Jong Christene uit die Platteland! Louis Luyt was ook daar, as vakleerling van die Spoorweë.”
Die vroeëre ervarings is darem ook nie heeltemal vergete nie. Sy verse is baie kripties en met ’n laggie erken hy dat hy as telegrafis kennis gemaak het met die kompakte styl van die telegram, wat hom gefassineer het. Dis soos vandag se SMS’e, voeg hy by en lap dan sommer aan: “Ek is ’n digioot, rekenaarongeletterd, en stuur nie SMS’e nie behalwe na my kinders. Die Brasse van die Kaap was ook ’n invloed.”
“Die ruggraat van hierdie bundel is een van die vyf gedigte wat ek in die 1960’s geskryf het.” In hierdie gedig smeul die politiek. Die titel is in hierdie bundel verander na “Swartvinkjag”. Die oorspronklike titel het die K-woord bevat.
“Opperman het dadelik die gedig verstaan en gesê ek moet dit vir Standpunte stuur. Dit is ironies dat juis my rebelsheid my by die KKNK laat beland het. Ek het ’n maand en ’n paar dae ná die nuwe Suid-Afrika in Oudtshoorn aangekom. Die eerste probleem was borgskappe. Die ouens in die Afrikaanse sakewêreld was huiwerig om ons te steun, almal was maar onseker en oorversigtig.
Maar hier staan hy nou, 17 gepubliseerde dramas later, die Hertzogprys, ’n eredoktorsgraad van die Universiteit van die Vrystaat, asook baie ander pryse en eerbewyse. En nou, in sy rype ouderdom, sy eerste digbundel! Die gode was inderdaad goed vir Pieter Fourie.
Luister hier na Episode 4 as jy nog nie het nie: "Deur Gugs op 'n jakkalsdraffie", deur Erns Grundling.
Wees op die uitkyk vir ’n splinternuwe episode op 15 November. Die podcast sal altyd gratis wees – maar as jy graag ’n bydrae wil maak, gee vir ons ’n punt uit vyf op iTunes!