Tel jou woorde: Van wyke en vleiskasteDie vorm wat die ouer aan Sophia Kapp gestuur het (Foto: Verskaf) Ek kry gister ŉ navraag van ŉ VivA-gebruiker: Wat wil die mense op dié vorm hê? Aangeheg by die navraag is ŉ foto van ŉ vrywaringsvorm wat haar dogter van die skool af gebring het, wat die ma moet invul en teken. (Die vorm is deur die skool versprei, maar deur die Wes-Kaapse Provinsiale Regering uitgereik.) Daarop moet sy die naam invul van haar “seun/dogter/wyk”. Die ma is verstom. Watse wyk wil hulle hê? Haar kiesafdeling of die gemeente se wyk? En wat wil die Provinsiale Regering daarmee doen? Ná ŉ paar sekondes se kopkrap (dit was laatmiddag en ek was moeg) besef ek die “wyk” is ŉ verkeerde vertaling van “ward” (wat in Engels ŉ pleegkind of ŉ wyk kan wees). Ek verduidelik die saak, die ma is gerus dat daar nie ŉ gowwermintsbeampte agter haar vullisblikke skuil om aan te teken hoeveel tamaties sy in ŉ week weggooi nie, en die Kaap is Hollands. Of nie Hollands nie. As ŉ vertaler besef ek maar te goed hoe vinnig sulke foute insluip. ŉ Mens is moeg, die dag is lank, die meeste vertalers in staatsposte is oorwerk, soms beleef ŉ mens se brein gewoon net ŉ kortsluiting en dan gebeur sulke goed. Maar daar is ook die ou-ou klitsgras: Soms wil maatskappye en instansies geld spaar deur een vertaler aan te stel wat sommer al die vertaalwerk kan behartig. Want die vertaler is mos tweetalig. En kan mos in enige rigting vertaal. Die feit is, vertaalwerk doen jy in een rigting: in jou moedertaal in. Dit maak nie saak hoe slim jy is of hoe goed jy jou tweede taal beheers of hoe duur die woordeboek is waaruit jy vertaal nie, die beginsel bly staan dat ŉ tweedetaalspreker die taal nie soos ŉ eerstetaalspreker beheers nie. En dan kry jy ŉ griller soos “ward” wat sommer “wyk” word. Dit laat my dink aan ŉ ou familiegrappie wat steeds loop en met groot smaak by troues en begrafnisse oorvertel word. Kroonstad, vroeë vyftigerjare. Dis platteland en dis Afrikaans, en Engels is ŉ vreemde taal en ŉ Vreemde Taal. Selfs die paar verloopte Engelse op die dorp praat Brits met ŉ Afrikaanse aksent. Die voorgeskrewe boek wat die kinders in graad 8 moet lees, is vir hulle geslote, maak nou nie saak hoe die juffrou verduidelik nie. En in plaas daarvan om onbekende woorde of uitdrukkings na te slaan, wil die manne eerder rugby speel of onder by die rivier by die werkbank wat hulle van spoorwegplanke gebou het verder aan hulle tuisgemaakte pistole werk (dis ŉ ander storie vir ŉ ander dag). Op ŉ dag is die juffrou se lont op en sy stuur die kandidate huis toe met ŉ vertaalopdrag: Elkeen kry ŉ passasie uit die voorgeskrewe boek om in Afrikaans te vertaal sodat hulle dit vir die res van die klas kan verduidelik. Die meeste van hulle kom reg. So op ŉ plan. Maar een perd is op skool omdat hy vir die eerste span haak, nie omdat daar enige vooruitsig op akademiese ontwikkeling is nie, en sy passasie is ŉ uitsiglose gemors. Die juffrou weet dit en sy laat vir hom deur die les sweet. Vyf minute voor die klok hom kon verlos, stel sy hom aan die woord. Hy lees, stotter, hakkel, hoes, hik, proes, pik, tot by die einde waar hy voorlees: “Hulle het daar aangekom vleiskas en geluid.” Die juffrou frons. Die kinders kom uit hulle Vrystaatsomerhittelomerigheid boontoe om asem te skep en te wonder waarvan Nommer Twee praat. Gryp die Engelse bronteks: “They arrived there safe and sound.” Ek het ŉ vermoede Nommer Twee werk dalk deesdae by die Wes-Kaapse Provinsiale Regering as vertaler. [Vir dié lesers wat in die elektroniese eeu gebore is: ŉ Vleiskas is ŉ outydse patent waarin ŉ mens vleis gebêre het. Dit was ŉ kas van planke wat met seil oorgetrek is met water in ŉ boonste kompartement wat stadig deur die seil gesypel het en deur verdamping koeligheid veroorsaak het. Die Engelse woord daarvoor is ŉ “meatsafe”.] Groete Sophia Lees alle vorige Tel jou woorde-rubrieke op Maroela Media. *Sophia Kapp is senior taaladviseur by die Virtuele Instituut vir Afrikaans. Besoek gerus dieVivA-webblad of laai die gebruikersvriendelike slimfoontoepassing af (kyk in die iStore en opGoogle Play vir VivA-aanlyn)