Só wil Mbalula spoordiens regrukFikile Mbalula, minister van vervoer. (Foto: Department of Transport/Facebook) Fikile Mbalula, minister van vervoer, het Maandag sy planne aangekondig om eindelik weer die land se spoordiens op die been te bring, nadat dit al jare lank gebuk gaan onder verwaarlosing, vandalisme en kabeldiefstal. Die regering het die witskrif oor die nasionale spoorbeleid in die Staatskoerant bekendgemaak, wat die private sektor nou toelaat om in te gryp en self passasierspoordienste te bedryf. “Die beleid poog om kapasiteitsuitdagings aan te pak en waar Prasa nie dienste kan bedryf nie, het die beleid dus toegewings ingestel sodat die private sektor spoorlyne kan bedryf,” sê hy. “Dit sal dan die spoordiensmark oopstel vir ander operateurs om mee te ding en bedryfsdoeltreffendheid te verbeter, wat nodig is om diensgehalte en mededingende pryse in hierdie sektor te verbeter.” Die witskrif oor die nasionale spoorbeleid is reeds op 23 Maart deur die kabinet goedgekeur. Mbalula het erken dat die huidige bronne van finansiering vir vrag- en passasierspoordienste onvoldoende is, daarom maak die witskrif voorsiening vir die betrokkenheid van die private sektor by die finansiering van konstruksiewerk en die opknapping van infrastruktuur oor die hele land. “Die kernpunte van die witskrif oor die nasionale spoorbeleid is om belegging in ons spoorweë moontlik te maak, met spesifieke aandag aan ons spoordiens se tegnologie.” Ekonome het dié beleid vroeër gekritiseer, aangesien beleggers dermiljoene rande sal moet belê ten einde net vir twee jaar toegang tot ŉ deel van die spoorlyn te kry. Dit is egter nie seker of dié bepalings intussen gewysig is nie, aangesien die Staatskoerant se webwerf vir etlike maande reeds buite werking is. Volgens Mbalula beoog die beleid om die spoordiens weer op die been te bring sodat dit ŉ betekenisvolle rol in die land se ekonomie kan speel deur verbeterde toegang tot landelike gebiede en verhoogde werkskepping en mobiliteit. “Die beleid skep nie net beleidsekerheid nie, maar stel ook radikale strukturele hervorming in die sektor in. Dit is bedoel om ruimte te skep vir private belegging en doeltreffende ekonomiese regulering wat billike toegang tot die primêre én sekondêre netwerk moontlik maak.” Kaapse metro op Mbalula se spoor Foto bloot ter illustrasie. (Argieffoto: Ashraf Hendricks/GroundUp) Die Kaapstad-metro het reeds verlede maand aangekondig dat hy oorweeg om die spoorpassasiersdiens by die nasionale regering oor te neem en dié diens self aan te bied, aangesien die spoordiens skaars in die stad funksioneer. Mbalula het kort ná die aankondiging uitgevaar oor die voortydige aankondiging en gesê dat net hy kan besluit om hierdie diens aan die stad Kaapstad oor te gee. Hy het wel Maandag die kwessie weer aangeraak. “Dit is die harde werklikheid dat munisipaliteite nie altyd die nodige vermoë het om spoordienste te beplan en te bedryf op ŉ wyse wat ŉ geïntegreerde diens moontlik maak wat ook die munisipale grens oorskry nie,” sê hy. “Die witskrif oor die nasionale spoorbeleid erken egter die belangrikheid daarvan om openbare vervoerfunksies tot die laagste vlak van die regering af te wentel. Die beleid vereis egter die ontwikkeling en goedkeuring van ŉ strategie om die suksesvolle oordrag van die spoordiens se bestuur na munisipaliteite te verseker.” Die Kaapse metro het reeds ŉ lewensvatbaarheidstudie van stapel gestuur om te bepaal of sy planne om die diens oor te neem inderdaad uitvoerbaar is. Volgens Mbalula sal ŉ breedvoerige strategie om hierdie dienste in die toekoms af te wentel, deel vorm van die volgende weergawe van die nasionale strategiese landvervoerraamwerk, wat in 2023 in werking sal tree. Hy het bygevoeg dat die Wet op Landvervoer van 2009 voorsiening maak vir diensvlakbeplanning deur munisipaliteite vir passasierspoordienste. Die wet bemagtig Mbalula as minister van vervoer om hierdie regeringsfunksie aan ŉ munisipaliteit oor te dra, “mits die munisipaliteit oor voldoende kapasiteit beskik om daardie diens te verskaf”. “Ons sal saam met die vereniging van plaaslike regerings werk om ŉ raamwerk te ontwikkel wat munisipaliteite sal help om die nodige kapasiteit te vestig om die spoorfunksie te bedryf,” het hy afgesluit.