Lexikos - Volume 14, Issue 1, January 2004
Volume 14, Issue 1, January 2004
Source: Lexikos 14, pp XII –XV (2004)
&apos;n Taal voldoen aan die algemene definisie van standaardisering wanneer daar &apos;n grammatika, spel- en skryfreëls, woordeboeke en terminologie in daardie taal beskikbaar is. &apos;n Standaardtaal is gekodifiseer en eenvormig. Tale verander egter, ontwikkel en word gemoderniseer en daarom is standaardisering &apos;n voortdurende proses. Aangesien taal dinamies is, is dit heeltemal natuurlik dat die woordeskat, spelling en skryfwyse van &apos;n taal sal verander. Hierdie veranderinge word weerspieël in die manier waarop veral die spelsisteem van &apos;n taal aanpas by die ontwikkeling van daardie taal.
Author J.C.M.D. Du Plessis
Source: Lexikos 14, pp X –XI (2004)
Vanjaar se uitgawe van Lexikos is die lywigste wat nog gepubliseer is sedert sy totstandkoming. Die rede hiervoor is die insluiting van &apos;n spesiale afdeling oor aanleerderswoordeboeke, bestaande uit die meeste voordragte aangebied op &apos;n tweedaagse seminaar wat op 11 en 12 November 2002 by die Universiteit van Pretoria gehou is. Ek wil graag die deelnemers bedank vir hul bereidwilligheid om hul lesings beskikbaar te stel vir insluiting in hierdie uitgawe van Lexikos.
Source: Lexikos 14, pp 1 –16 (2004)
The impact of criticism on the compilation of the Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
Requirements for an "ideal" bilingual L1 → L2 translation-oriented dictionary
Author Igor Burkhanov
Source: Lexikos 14, pp 17 –34 (2004)
Vereistes vir &apos;n "ideale" tweetalige L1 →L2-vertaal-georiënteerde woordeboek
The lexicographic treatment of the demonstrative copulative in Sesotho sa Leboa - an exercise in multiple cross-referencing
Authors: Gilles-Maurice De Schryver, Elsabe Taljard, M.P. Mogodi and Salmina Maepa
Source: Lexikos 14, pp 35 –66 (2004)
Tokelotlhaloo ya lealaupi-leba ka mo pukuntung ya Sesothosa Leboa - Tirio ka go upana go gont
Source: Lexikos 14, pp 67 –88 (2004)
Author Samukele Hadebe
Source: Lexikos 14, pp 89 –104 (2004)
Verbetering van woordeboekvaardighede in Ndebele
Language contact and lexical change : a lexicographical terminographical interface in Zimbabwean Ndebele
Source: Lexikos 14, pp 105 –117 (2004)
Taalkontak en leksikale verandering : &apos;n leksikografiese terminografiese koppelvlak in Zimbabwiese Ndebele
In hiedie artikel word linguistiese veranderinge en/of ontwikkelinge in die Ndebeletaal wat in Zimbabwe gepraat word, ondersoek en ontleed, en die implikasies wat dit vir taalskepping en standaardisering deur die leksikografie het. Die eerste deel van die artikel gee &apos;n kort agtergrond van die Ndebeletaal, met beklemtoning van die beweging van die Ndebelevolk vanaf Suid-Afrika wat &apos;n vrugbare grond vir die proses van taalkontak en gevolglik taalverandering verskaf het. Dit word gevolg deur &apos;n kort historiese ontleding van die aard en oorsake van taalverandering in Ndebele. Die tweede deel van die artikel stel terminografie teenoor leksikografie. Die Ndebelekorpus van sowel gesproke as geskrewe materiaal laat blyk &apos;n groot omvang van ontlening en ook &apos;n verlies van sekere leksikale items. Van Ndebeleleksikograwe is verwag om sekere terme op te neem met die doel om hul gebruik te populariseer en gevolglik hul aanvaarding te bewerkstellig.
In this article linguistic changes and/or developments in the Ndebele language spoken in Zimbabwe are investigated and analyzed and the implications these have for term creation and standardization through lexicography. This is followed by a brief historical analysis of the nature and causes of language change in Ndebele. The first part of the article gives a brief background of the Ndebele language, highlighting the movement of the Ndebele people from South Africa which provided a fertile ground for the process of language contact and therefore language change. The second part of the article contrasts terminography with lexicography. The Ndebele corpus of both spoken and written material demonstrates a large extent of borrowing and also loss of certain lexical items. Ndebele lexicograpers were expected to introduce some terms for the purposes of popularizing their use and consequently their acceptance.
Author G.-R. Mihindou
Source: Lexikos 14, pp 118 –136 (2004)
&apos;n Aantal kenmerke van eentalige TSD-woordeboeke
Woordeboeke word geklassifiseer volgens &apos;n bepaalde stel kriteria. Aan die een kant is daar woordeboeke vir algemene doeleindes wat die behoeftes van die meerderheid gebruikers wil bevredig, en wat op die algemene woordeskat konsentreer, en, aan die ander kant, is daar beperkte of spesifieke woordeboeke vir vakkundiges wat taal vir spesiale doeleindes (TSD) behandel. Die soort woordeboek wat &apos;n tegniese en somtyds semitegniese woordeskat behandel, word saamgestel om die behoeftes te bevredig van diegene wat reeds kennis van &apos;n spesifieke gebied besit, maar wat hul vaardighede wil verbeter. Woordeboeke vir algemene doeleindes is goed bekend en gebruikers is betreklik vertroud met hulle, maar dit is nie noodwendig die geval met TSD-woordeboeke nie. Hierdie woordeboeke moet omskryf of bekend gestel word met die klem op sekere van hul kenmerke. TSD-woordeboeke en woordeboeke vir algemene doeleindes sal gevolglik dikwels vergelyk word.
Dictionaries are classified according to a certain set of criteria. On the one hand, there are general purpose dictionaries, aiming to satisfy the needs of the majority of users, and focused on the general vocabulary, and, on the other hand, there are limited or specific dictionaries for specialists dealing with language for special purposes (LSP). The type of dictionary dealing with technical and sometimes semi-technical vocabulary is compiled to satisfy the needs of those who already have a knowledge of a specific field but want to improve their skills. General purpose dictionaries are well known and users are relatively familiar with them, but it is not necessarily the case with LSP dictionaries. This type of dictionaries needs to be described or presented with emphasis on some of its features. As a result LSP dictionaries and general purpose dictionaries will often be compared.
Source: Lexikos 14, pp 137 –157 (2004)
Revising Matumo&apos;s Setswana-English-Setswana Dictionary
Source: Lexikos 14, pp 158 –172 (2004)
Hersiening van Matumo se Setswana-English-Setswana Dictionary
Die doel van hierdie artikel is om &apos;n hersieningstrategie te ontwerp vir die Setswana na Engelse kant van die Setswana-English-Setswana Dictionary wat in 1993 deur Z.I. Matumo saamgestel is. &apos;n Bestaande algemene Setswanakorpus asook &apos;n spesifieke korpus wat saamgestel is vir die doel van die hersiening sal as basis vir mikro- en makrostrukturele aspekte van die voorgestelde hersiening gebruik word. Lemmakandidaatlyste vir insluiting in en weglating uit die bestaande woordeboek sal vanuit hierdie korpusse gegenereer word, bestaande artikels sal krities ontleed word en modelle vir die hersiene bygewerkte artikels sal aangebied word. Sleutelkomponente van die hersieningstrategie sluit die ontwerp en gebruik van &apos;n multi-dimensionele Liniaal en Bloksisteem in vir die meting en balansering van alfabetiese reekse vir die hersiene woordeboek in terme van tyd, gemiddelde lengte van artikels en aantal bladsye per alfabetiese kategorie. Dit is nie moontlik om alle aspekte van die hersiening binne die bestek van &apos;n tydskrifartikel aan te bied nie maar die vernaamstes, asook &apos;n aantal tipiese kwessies, sal behandel word.
The aim of this article is to design a revision strategy for the Setswana to English side of the Setswana-English-Setswana Dictionary compiled by Z.I. Matumo in 1993. An existing general organic Setswana corpus as well as a dedicated corpus compiled for the purposes of the revision will be used as a basis for macro- and microstructural aspects of the proposed revision. Lemma candidate lists for inclusion in and omission from the existing dictionary will be generated from these corpora, existing articles will be critically analysed and models for revised/updated articles will be presented. Key components of the revision strategy include the design and use of a multidimensional Ruler and Block System for the measurement and balancing of alphabetical stretches for the revised dictionary in terms of time, average length of articles and number of pages per alphabetical category. It is not possible to present all aspects of the revision within the scope of a journal article but the most prominent ones as well as a selection of typical issues will be dealt with.
Semi-automatic retrieval of definitional information : a Northern Sotho case study
Source: Lexikos 14, pp 173 –194 (2004)
Reflections on the mediostructure in special-field dictionaries. Also according to the example of the Dictionary for Lexicography and Dictionary Research
Source: Lexikos 14, pp 195 –221 (2004)
The central question posed in this contribution is: What constitutes the difference between a special-field dictionary article giving a cross-reference with a fixed textual reference position on the one hand, and a special-field dictionary article giving a cross-reference without a fixed reference position on the other, with regard to systematic cross-referencing? Because this very special type of question can only be answered systematically with reference to a theory of the mediostructure, some necessary terms are firstly introduced by means of illustrative analyses of special-field dictionary articles giving cross-references, such as e.g. homogeneously externally orientated dictionary article, heterogeneously externally orientated dictionary article, item identifying the starting- point of the reference, item giving the reference, item giving a reference marker, mediostructural article network, the user&apos;s pre-knowledge relevant to the reference, position-bound reference, item-bound reference, single and expanded domain for the starting-point for the reference, mediostructural selection and many more. On the basis of various analyses of different special-field dictionary articles with variable and fixed reference positions, a picture evolves which comes close to the situation where the question at the beginning of the contribution can be answered as follows: When the results of an appropriate mediostructural selection are presented by means of the application of the method of itembound reference in special-field dictionaries with a variable reference position, and also when this happens by means of the application of the method of position-bound reference in special-field dictionaries with a fixed reference position, it is possible in principle that a systematic reference orientated to the dictionary functions can result. It can continuously be established, however, that in special-field dictionary articles with a fixed reference position, there is a higher degree of well-considered reference practices. This can be explained in so far that, in special-field dictionary articles with a fixed reference position, the article form already takes into account a genuine feature of special-field knowledge which consists of being systematic coherent knowledge, and therefore a fixed reference position is provided, that means: not only defining and additional explanation is important in the formation of the article, but also the creation of connections which go beyond articles by means of references. Making references, therefore, is not a lexicographical action performed more or less concomitantly; rather, it obtains a relevant place because of being explicitly taken into account in the microstructural programme, and thus in the article form.
Überlegungen zur Mediostruktur in Fachwörterbüchern. Auch am Beispiel des Wörterbuchs zur Lexikographie und Wörterbuchforschung
Die zentrale Fragestellung des Beitrages lautet: Worin besteht der Unterschied zwischen einem verweisvermittelnden Fachwörterbuchartikel mit festgelegter textueller Verweisposition einerseits und einem verweisvermittelnden Fachwörterbuchartikel ohne festgelegte Verweisposition andererseits im Hinblick auf eine systematische Verweisvermittlung? Da die sehr spezielle Fragestellung nur relativ zu einer Theorie der Mediostruktur systematisch bearbeitet werden kann, werden zunächst anhand exemplarischer Analysen von verweisvermittelnden Fachwörterbuchartikeln einige notwendige Termini eingeführt, wie z.B. homogen außenorientierter Wörterbuchartikel, heterogen außenorientierter Wörterbuchartikel, Verweisausgangsangabe, Verweisangabe, Angabe mit Verweiskennzeichnung, mediostrukturelles Artikelnetz, verweisrelevantes Benutzervorwissen, positionsgebundene Verweisung, angabegebundene Verweisung, einfacher und erweiterter Verweisausgangsbereich, mediostrukturelle Selektion und zahlreiche weitere. Anhand mehrerer Analysen unterschiedlicher Fachwörterbuchartikel mit variabler und fester Verweisposition ergibt sich ein Bild, das es nahelegt, dass die Ausgangsfrage des Beitrages wie folgt beantwortet werden kann: Sowohl wenn die Ergebnisse einer angemessenen mediostrukturellen Selektion durch eine Anwendung der Methode der angabegebundenen Verweisung in Fachwörterbuchartikeln mit variabler Verweisposition präsentiert werden, als auch wenn dies durch eine Anwendung der Methode der positionsgebundenen Verweisung in Fachwörterbuchartikeln mit fester Verweisposition geschieht, kann im Prinzip eine systematische, an den Wörterbuchfunktionen orientierte Verweisung erfolgen. Durchgehend ist jedoch festzustellen, dass in Fachwörterbuchartikeln mit festgelegter Verweisposition eine in höherem Grad reflektierte Verweisungspraxis angetroffen wird. Dies lässt sich so erklären, dass in Fachwörterbuchartikeln mit fester Verweisposition bereits in der Artikelform eine genuine Eigenschaft fachlichen Wissens, die darin besteht, systematisch zusammenhängendes Wissen zu sein, ausdrücklich dadurch berücksichtigt wird, dass eine feste Verweisposition angelegt ist, d.h.: Nicht nur Definieren und weiterführendes Erklären ist bei der Artikelgestaltung wichtig, sondern auch das Herstellen von artikelübergreifenden Zusammenhängen durch Verweisen. Verweisen ist damit kein lexikographisches Handeln, das mehr oder weniger nebenbei erfolgt; vielmehr erhält es dadurch einen relevanten Stellenwert, dass es im Mikrostrukturenprogramm und damit in der Artikelform ausdrücklich berücksichtigt wird.
Basic problems of learner&apos;s lexicography : on learners&apos; dictionaries
Source: Lexikos 14, pp 222 –252 (2004)
Basiese probleme van die aanleerdersleksikografie
Oor die algemeen ly aanleerderswoordeboeke onder die feit dat die leksikografie as &apos;n subdissipline van die linguistiek behandel is en nie as &apos;n onafhanklike dissipline nie en dat, ooreenkomstig, geen ernstige pogings aangewend is om &apos;n algemene teorie van aanleerderswoordeboeke binne die algemene teorie van die leksikografie te ontwikkel nie. So &apos;n teorie moet ongetwyfeld ontwikkel word met die teorie van leksikografiese funksies as basis. Die aanleer van &apos;n vreemde taal is &apos;n komplekse proses en selfs die konsep van &apos;n aanleerder is geensins duidelik nie. Woordeboeke kan bedink word om die aanleerder met verskillende aspekte van die taalaanleerproses te help. Gevolglik kan ten minste vier hooffunksies van &apos;n aanleerderswoordeboek, wat ooreenstem met die volgende gebruikersituasies, onderskei word: teksresepsie in die vreemde taal, teksproduksie in die vreemde taal, bewuste studie van die leksis van die vreemde taal en bewuste studie van die grammatika van die vreemde taal. Aanleerderswoordeboeke moet dus nie as &apos;n besondere soort woordeboeke beskou word nie, maar vorm &apos;n meer algemene kategorie wat verskillende soorte aanleerderswoordeboeke volgens hul funksies of kombinasie van funksies insluit. Die groot uitdaging vir die aanleerdersleksikografie is om woordeboeke te bedink en te maak wat die aanleerder help met soveel aspekte van die taalaanleerproses as moontlik.
In general, learner&apos;s dictionaries suffer from the fact that lexicography has been treated as a subdiscipline of linguistics and not as an independent discipline and that, correspondingly, no serious efforts have been made to develop a general theory of learner&apos;s dictionaries within the general theory of lexicography. Such a theory must undoubtedly be developed on the basis of the theory of lexicographic functions. Foreign language learning is a complex process and the very concept of a learner is in no way unambiguous. Dictionaries can be conceived to assist the learner in different aspects of the language-learning process. Accordingly, at least four main functions of a learner&apos;s dictionary can be distinguished corresponding to the following user situations: text reception in the foreign language, text production in the foreign language, conscious study of the foreign- language lexis and conscious study of the foreign-language grammar. Learner&apos;s dictionaries are, thus, not to be considered a special type of dictionaries, but constitute a more general category including various types of learner&apos;s dictionaries according to their functions or combination of functions. The great challenge to learner&apos;s lexicography is to conceive and compile dictionaries that assist the learner in as many aspects of the language-learning process as possible.
The use of dictionaries in the light of language teaching methods : on learners&apos; dictionaries
Author Refilwe M. Ramagoshi
Source: Lexikos 14, pp 253 –263 (2004)
Die gebruik van woordeboeke in die lig van taalonderrigmetodes
Hierdie artikel werp &apos;n kritiese blik op die rol wat tweedetaalonderrigmetodes speel by die onderrig van Afrikatale as eerste tale. Die tradisionele metode van onderrig wat voor 1984 gebruik is, het meganiese leer en onderwysergesentreerde lesse aangemoedig. Dit het nie die gebruik van woordeboeke bevorder nie, en, indien hulle gebruik is, het die gebrek aan &apos;n woordeboekkultuur hul gebruik oneffektief gemaak. Onderwysers moet goed onderleg wees in die funksionele benadering wat in 1984 ingevoer is, om &apos;n vlot oorgang na Uitkomsgebaseerde Onderrig (UGO) te verseker. Alhoewel die instelling daarvan sedert 1994 &apos;n groter geleentheid vir die gebruik van woordeboeke gebied het, is onderwysers steeds onseker hoe uitvoering aan die sillabusse gegee moet word. Dit, saam met &apos;n gebrek aan &apos;n woordeboekkultuur, het &apos;n ontoereikende en oneffektiewe woordeboekgebruik tot gevolg. &apos;n Aantal voorstelle word gemaak hoe hierdie situasie verbeter kan word.
This article takes a critical look at the role played by second language teaching methods used in teaching African languages as first languages. The traditional method of teaching, used before 1984, encouraged rote learning and teacher-centred lessons. This did not foster the use of dictionaries and, if they were used, the lack of a dictionary culture made their use ineffective. Teachers should be well versed in the functional approach, introduced in 1984, to ensure a smooth transition to Outcomes Based Eductation (OBE). Although its inception since 1994 offers a greater scope for using dictionaries, teachers are still unsure about how the syllabi should be implemented. This, together with the lack of a dictionary culture, results in an inadequate and ineffective dictionary use. Some suggestions are made how this situation could be rectified.
Monolingual and bilingual learners&apos; dictionaries : on learners&apos; dictionaries
Source: Lexikos 14, pp 264 –274 (2004)
Eentalige en tweetalige aanleerderwoordeboeke
The access structure in learner&apos;s dictionaries : on learners&apos; dictionaries
Source: Lexikos 14, pp 275 –298 (2004)
Reflections on dictionaries designed to assist users with text production in a foreign language : on learners&apos; dictionaries
Source: Lexikos 14, pp 299 –325 (2004)
A new English-Arabic parallel text corpus for lexicographic applications : project
Source: Lexikos 14, pp 326 –330 (2004)
&apos;n Nuwe Engels-Arabiese parallelletekskorpus vir leksikografiese toepassings
Etymological aspects of idiomatic and proverbial expressions in the lexicographic development of Sesotho sa Leboa - a semantic analysis : lexiconotes
Source: Lexikos 14, pp 331 –338 (2004)