Nuuskommentaar: Om Die Stem uit volkslied weg te laat‘n Rugbyondersteuner sing driftig die Volkslied saam. Die stof het skaars gaan lê oor die EFF se aandrang om in die konteks van koalisiepolitiek van die oorblywende bewoording van Die Stem in die volkslied ontslae te raak, of die rubriekskrywer Max du Preez kom met ’n uitgebreide pleidooi dat Die Stem in die slag bly. Nie almal sal met Max saamstem oor die hoe en hoekom ’n gedeeltetjie van Die Stem in die volkslied opgeneem is nie. Die amptelike weergawe, naamlik dat dit uit een van die konstrukte van versoening, voortspruitend as ’n deel van ’n Nasionale Vredesakkoord, geskep is, is meer geldig as ’n geteem oor ’n beweerde versugting om ’n oorblyfseltjie van apartheidsimboliek in die nuwe bedeling vasgeverf te kry. Dit is so dat baie mense dit soos Max beskou. Aan die ander kant van die munt stel selfs die mees onplesierige ANC-leiers ’n voorbeeld (minstens op TV) soos hulle ook die Afrikaanse en Engelse gedeeltes van Die Stem sing. Trouens, dit verskaf gereeld ’n morele hoë grond as weer geluister word hoe Die Stem-gedeeltes by rugbytoetse “ontplof” wanneer die volkslied gesing word. Om van Die Stem in die volkslied ontslae te raak, met die hulp wat Max van die DA-leier, Mmusi Maimane, probeer opvorder, is ’n komplekse grondwetlike kwessie. Maimane het juis versigtig uit die EFF se aandrang gemaneuvreer. Plaas hom nou in die warm stoel, en die DA kan verwag om oor ’n simbool groot verkiesingskade vorentoe op die lyf te loop. Teenargumente teen Max se argumente kom egter ook onder groot druk as die nasionale versoeningsproses nie op dreef is nie. Dan, inderdaad, krap dit dat die Nkosi-gedeelte en Die Stem op verskillende musieksleutels geskryf is, sodat ’n uitgerekte oorgangsnoot nodig is om van die een na die ander oor te skakel. Die musiektipes is ook van uiteenlopende musiekgenres. Nkosi Sikelel’ iAfrika én Die Stem is albei sedert die aanvaarding van die nuwe volkslied verkort, en aan weerskante word gevoel dat van die belangrikste dele weggelaat is. Verdamp die versoeningsproses (soos wat die EFF kliphard probeer stook), dan gebeur dit dat “na die loopgrawe teruggeval word” en Steve Hofmeyr ’n volksheld word omdat hy ’n groot skare entoesiasties meevoer deur net Die Stem (en die volledige een) te sing. Die volledige Die Stem is ook ’n FAK-lied en daar behoort, let wel, behoort geen beletseling of sensitiwiteit te wees om die lied te sing nie. Per slot van sake is daar niks in die bewoording van Die Stem wat aanstoot aan enigeen kan gee nie. Maar dan moet ’n mens die magtige dreuning (met permissie) aanhoor van die Seunse Weenkoor se kermlied. En ja, daar is ook ’n weerstandige teenreaksie onder ’n deel van die swart bevolking. Dit is jammer as die heroprigting van die vredesproses (dalk onderweg na ’n nuwe vredesakkoord) weer deur ’n protesproses aan die verskillende kante begelei word. Die protesproses is egter dikwels in die vredesproses noodsaaklik om te voorkom dat die een party as (slegs) wenners, en die ander (slegs) as verloorders aangebied word. ’n Goeie voorbeeld was die MPLA wat, ná die vredesluiting tussen die MPLA en Unita in Angola, dit aan die publiek as ’n volslae oorwinning oor Unita aangebied het. MPLA- militêre konvooie het byvoorbeeld windmakerig as “oorwinnaars” deur Unita-vestings gery. Nie lank nie toe skiet Unita die willedinges uit hulle uit, en moes opnuut oor vrede koppe bymekaar gesit word. In die proses is Unita toe militêr en politiek verslaan. Word na die ANC-leiers geluister, word gereeld na die ANC se oorwinning verwys asof die ANC apartheid militêr verslaan het. Dis historiese bog – die NP-regering het lank voor 1994 reeds die laaste apartheidswet afgeskaf (waarvan heelwat wesenlik intussen deur die ANC afgestof en terug in die wetboek geplaas is). Weliswaar met moeite, maak minderheidsgroepe nou vordering om minderheidsregte soos in die Grondwet en die internasionale reg vervat, op te vorder, en die nodigheid daarvoor groei elke dag namate die ANC sy neo-apartheidsbeleid op minderheidsgroepe afdwing. In hierdie rubriek is al dikwels gewys op die probleem dat die regering en sy tentakels ras-onewehandigheid toepas in die aanspreek van kwessies soos rassisme. Teen dié agtergrond is daardie laaste flentertjie van Die Stem in die volkslied soos ’n tentpen wat in die erfdeel ingeslaan is. Dit simboliseer vir baie die Afrikaanssprekende minderheidsgroepe se wettige aanspraak op ’n holte vir hul voet in hul geboorteland. Eendag, iewers in die toekoms, is die gepolariseerdheid hopelik iets van die verlede, en kan daaraan gedink word om ’n nuwe volkslied te skryf in die plek van die Nkosi en Die Stem. Dan neem die volledige Die Stem en Nkosi saam volwaardige plekke in naas ander volksliedere van die verlede, soos die volksliedere van die Vrystaat en Transvaal. Liedere wat met vrymoedigheid en trots gesing kan word sonder om aanstoot te gee. Maar die paadjie na hierdie punt loop, met respek, heelwat anders as wat Max voorsien. Hierdie proses kan alleen slaag as al die saakmakendes as volwaardige versoeningsvennote die proses deurloop sonder om politieke punte aan te teken. Die proses kan nie slaag as daar wenners en verloorders is nie, almal moet wenners wees.