Soos by die malaria-muskiet is dit ook slegs die bloedsuiende wyfie van die tsetsevlieg wat die verwoestingswerk aanrig, nie die mannetjie nie. Sy huisves die parasiete in haar speeksel. Die parasiete vermenigvuldig by die plek waar die vlieg haar menslike slagoffer se vel deurboor het, en ’n pynlike knop verskyn by die bytplek. Hiervan versprei hulle na die limf en bloedstroom. Mettertyd (binne weke of oor etlike maande of selfs jare) gaan dit al hoe bedroewender met die besmette persoon.
Hy raak koorsig, het vreeslik hoofpyn en is letargies (slaperig). Sy gesig lyk uitdrukkingloos, sy ooglede hang. Trouens, sy denke kan so aangetas raak dat sy persoonlikheid verander. As die siekte nie verlig word nie, verval hy in ’n koma weens skade aan sy sentrale senustelsel en dan kan hy nie weer bygebring word nie. Hierna volg die dood.
Genadiglik vir sekere Afrikane is daar vandag vangapparate en skerms wat die tsetsevlieë taamlik in toom kan hou, hoewel lank nie almal in die gevaargebiede toegang tot so iets het nie. Nog ’n benadering—om steriele tsetsevlieg-mannetjies in die natuur vry te laat en die wyfies aan te moedig om met hulle paar sodat daar geen nasate sal wees nie—het wel reeds in ’n beperkte mate vrugte afgewerp.
Lyers in tropiese Afrika kan nietemin vandag dankbaar wees dat hulle nie meer nodig het om ’n middel te gebruik wat vroeg in die twintigste eeu ontwikkel is met arseen, ’n sterk minerale gif, as basis nie. Blindheid was ’n ernstige newe-effek van hierdie giftige medisyne teen slaapsiekte.
DIS interessant om te weet dat slaapsiekte ook op ’n paar ander maniere as deur die byt van ’n tsetsevlieg opgedoen kan word. Een daarvan is oordrag deur ’n swanger ma op haar ongebore baba, wat tot die dood van die fetus lei. Besmetting kan eweneens deur seksuele kontak en bloedoortapping plaasvind.
Volgens die Wêreld-Gesondheidsorganisasie verskil die voorkoms van die siekte van land tot land, asook in verskillende dele van ’n enkele land. In 2005 is belangrike uitbrekings in Angola, die Demokratiese Republiek van die Kongo en die Soedan waargeneem. In die Sentraal-Afrikaanse Republiek, Tsjad, die Kongo, Côte d’Ivoire (Ivoorkus), Guinee, Malawi, Uganda en Tanzanië bly slaapsiekte ’n belangrike openbare gesondheidsprobleem.
BO: Waar sekere parasiete van die kompleks Trypanosoma brucei tot ’n ernstige infeksie van die breine van mense lei, het hierdie muisagtige trematode genaamd Cercaria die breine van visse in sy visier. Muisagtig is die regte woord vir hierdie kalant—wat nogal vir ’n kruising tussen ’n regte muis en die muis van jou rekenaar aangesien kan word! En wat soos ogies lyk, is in der waarheid lig­sensitiewe kolletjies wat wel op ’n manier soos primitiewe oë werk.