Tabakboere verwelkom uitspraak in appèlhof teen Dlamini-ZumaArgieffoto (Foto: klimkin/Pixabay) Die hoogste hof van appèl het Dinsdag ŉ aansoek deur die minister van samewerkende regering en tradisionele sake teen ŉ bevel van die Wes-Kaapse hooggeregshof van die hand gewys. Die hooggeregshof het bepaal dat afsonderingregulasie 45, die verbod op die verkope van tabakprodukte, onnodig en ongrondwetlik was. Die hof het egter nie ŉ kostebevel aan die respondente toegestaan nie, omdat daar kruis-appèl aangeteken is teen die uitspraak. Die respondente was boere, vervaardigers, handelaars en verbruikers op elke vlak van die verskaffingsketting vir tabakprodukte. Minister Nkosazana Dlamini-Zuma het in die hoogste hof van appèl aangevoer dat die redes vir regulasie 45 was om menselewens en gesondheid te beskerm en die moontlike druk op die gesondheidstelsel te verlig. Die minister het gesê mediese bewyse in daardie stadium het gewys dat die gebruik van tabakprodukte die risiko verhoog om ŉ meer ernstige vorm van Covid-19 op te doen. Die minister het aangevoer dat rokers met Covid-19 hoër opnamesyfers vir die hoësorgeenheid het, ŉ groter behoefte het aan ventilators en ŉ hoër sterftesyfer as nierokers. Die hoogste hof van appèl het bepaal dat die minister onder andere bewys moet lewer dat rook tot ŉ meer ernstige vorm van Covid-19 lei; dat ŉ tydelike verbod op die verkope van tabakprodukte die siektetoestand sal verlig of verminder, en dat regulasie 45 doeltreffend was. Die hof het bevind dat die minister versuim het om dit te doen. Die hof het bevind dat die wetenskaplike bewyse dat rook ŉ ernstige vorm van Covid-19 veroorsaak, gemeng en nie beslissend is nie. Verklarings deur die Wêreldgesondheidsorganisasie het ook nie die minister se regverdiging vir die verbod ondersteun nie. Daar is geen bewyse dat, om tydelik op te hou rook, enige kliniese belang het vir die erns van Covid-19 nie. Regulasie 45 het ook nie die getal rokers verminder nie – 90% van hulle het aanhou bly rook. Die minister het versuim om te bewys dat rokers hoër opnames in die hoësorgeenheid het, ŉ groter behoefte aan ventilators het en dat ŉ hoër sterftekoers onder rokers aangeteken is. Die bewering dat rook gedragsrisiko verhoog omdat rokers sigarette deel, kon ook nie bevestig word nie. Regulasie 45 het nie rokers verhinder om sigarette te deel nie, aangesien 90% van rokers steeds bly rook het. Die hof het bevind dat die beperking op die reg tot menswaardigheid, sielkundige integriteit en vryheid om handel te dryf is nie geregverdig nie. Die hoogste hof van appèl het bevind dat regulasie 45 nie nodig of noodsaaklik was om die publiek te beskerm nie. Die hof het dus die appèl van die hand gewys. Francois Rossouw, uitvoerende hoof van Saai, sê tabakboere is verheug oor die onlangse uitspraak waar die minister se aansoek met kostes van die hand gewys is. “Die finansiële skade wat hulle gely het kan egter moeilik oorkom word. Tabakproduserende distrikte het groot werksverliese getoon en duisende gesinne is van ’n inkomste ontneem. Die hof het bevind dat die minister inbreuk gemaak het op vier van die vyf grondwetlike regte waarop ons gesteun het en dan ook bevind dat vier van die groot redes vir haar beperkinge ingevolge art. 36 van die Grondwet nie geldig was nie.” Rossouw sê niemand in die wettige tabakbedryf het getwyfel dat die verbod op tabakprodukte ongrondwetlik, onsinnig en dramaties verpletterend vir die ekonomie en werkgeleenthede was nie maar die tydsverloop in die reg het groot onsekerheid en wantroue in die bedryf veroorsaak. “Die enigste persone wat by hierdie verbod gebaat het, was dié wat by onwettige handel van sigarette betrokke was,” voeg dr Theo de Jager, uitvoerende direksievoorsitter van Saai, by. Saai ondersoek tans die moontlikheid om skadevergoeding namens verwerkers, produsente en werkers te eis.