Stigting van die
643 801 km2 (41ste)
67 022 000 (21ste)
$3 061 miljard (10de)
$47 223 (26ste)
$2 707 miljard (7de)
$41 761 (22ste)
MOI (2017) 0,901 (24ste) – baie hoog
Frankryk (Frans: France, [fʁɑ̃s], luister (hulp·inligting)), amptelik die Franse Republiek (République française, [ʁepyblik fʁɑ̃sɛːz], luister (hulp·inligting)), is 'n sentralistiese, demokratiese republiek in Wes-Europa, begrens deur België, Luxemburg, Duitsland, Switserland, Italië, Monaco, Spanje en Andorra.
Bergreekse[wysig | wysig bron]
Nasa-Satellietbeeld van die Franse Alpe
In die suide en ooste van Frankryk lê vier groot bergkettings: die Pireneë, wat die grens tussen Spanje en Frankryk vorm; die Alpe en die Jura, wat die grens tussen Frankryk, Italië en Switserland vorm; en die Vogese in die noordooste.
Die Pireneë strek sowat 450 km van oos na wes, van die Baai van Biskaje in die weste tot aan die Middellandse See in die ooste. Hoewel die ketting smal is, vorm dit 'n doeltreffende versperring tussen Frankryk en Spanje, aangesien daar slegs enkele maklike passe deur die berge is. Die hoogste pieke, wat bo die boomlyn uitstyg, is bedek met gras of net kaal rots. Die hoogste punt is die bergspits Vignemale (3 298 meter).
Die Franse Alpe strek van die Meer van Genève na die Liguriese See. Hierdie kort bergreeks is baie hoog en bevat een van die hoogste pieke in Europa, Mont Blanc (4 810 meter), waarvan die westelike helfte in Frankryk en die oostelike helfte in Italië is. Hierdie gebied ondervind 'n swaar sneeuneerslag in die winter, en word druk deur skiërs besoek. Die hoogste pieke is permanent onder sneeu bedek, en daar is verskeie gletsers.
Die Franse Jura is sowat 250 km lank en nêrens breër as 80 km, nie. Die oostelike deel bestaan uit geplooide lae, en daar is 'n hele aantal indrukwekkende, diep klowe. Die hooglandgebied in die weste is onvrugbaar en dun bevolk. Die hoogste piek is Crêt de la Neige (1 723 meter).
Die Vogese vorm 'n hooglandgebied met 'n lengte van omtrent 160 km. Dit bestaan in hoofsaak uit kristallyne gesteentes, wat in die noorde gedeeltelik deur sandsteen bedek is. Die pieke is in die algemeen gerond, in teenstelling met die van die Alpe en die Pireneë. Hohneck (1 423 meter) is die hoogste punt.
Kaart van Franse riviere
Frankryk word in hoofsaak deur vier groot riviere gedreineer. Hulle is die Seine, die Loire, die Garonne en die Rhône. Die riviere ontspring almal in die Sentrale Massief en vloei daarvandaan na die see. Aangesien die meeste riviere self nie bevaarbaar is nie, word op groot skaal van kanale gebruik gemaak om hul bevaarbaarheid te verhoog, veral in die nywerheidsgebiede.
Die Seine (776 km) is die bedrywigste rivier in Frankryk. Die rivier word tot by die groot hawe Rouen deur getye beïnvloed, en dit is bevaarbaar tot by die groot nywerheidsgebied rondom Parys, waar fabrieke op die rivieroewers aangetref word. Die skeepsverkeer tussen Parys en die Rhône-rivier bereik die stad oor die Bo-Seine en die Bourgondiese kanaal.
Die Loire (1 005 km) is die langste rivier in Frankryk, maar dra nie juis baie skeepsverkeer nie. Die rivier kom sterk af in die winter, of wanneer die sneeu in die lente smelt, en dan voer dit ook groot vragte sand mee, sodat die rivierbedding verstop en skeepsverkeer ontwrig word. In die somer het die rivier baie minder water as in die winter.
Die Garonne (650 km) word ook nie op groot skaal vir skeepvaart gebruik nie. Soos die Loire kom die rivier sterk af in die winter en dra dan 'n groot vrag sediment, wat sandbanke in die rivier opbou.
Die Rhône vloei 812 km. van sy oorsprong in Switserland na die see. Hierdie rivier het twee nadele: 'n onreëlmatige afloop, en ’n steil gradiënt, sodat verkeer moeilik stroomop beweeg. Die delta-monding van die Rhône word dikwels toegeslik. In die moerasagtige gebied rondom die delta word rys gekweek.
Teen die begin van 2019 is die bevolking van metropolitaanse Frankryk en die oorsese gebiede op sowat 67 miljoen beraam. Die bevolkingsdigtheid was 116 inwoners per vierkante kilometer.
Sokker is die gewildste sportsoort in Frankryk, en die nasionale span, wat bekend staan as die équipe tricolore of les Bleus, spel ook 'n belangrike rol as 'n identiteitskeppende band tussen die verskillende sosiale en etniese groepe van die land. Die meeste internasionale wedstryde van die nasionale sokkerspan vind in die Stade de France in Saint-Denis naby Parys plaas. Die span van Paris Saint-Germain Football Club is tans die Franse sokkerkampioene. Frankryk het reeds twee keer die FIFA Sokker-Wêreldbeker aangebied, in 1938 en in 1998, en ook twee keer gewen (in 1998 en 2018). Daarbenewens het dié land reeds drie keer die UEFA Europa-beker (in 1960, 1984 en 2016) aangebied, meer as enige ander Europese land, en die Coupe Henri Delauney twee keer gewen (in 1984 en 2000).
Voor die Tweede Wêreldoorlog was rugby die gewildste sport in Frankryk wat deur Britte tydens die 19de eeu ingevoer is en onder meer by die mynwerkers van die suide gewild geraak het. Rugby is sedertdien gedeeltelik deur sokker verdring. Dit is egter nog steeds die mees populêre sport in die suidelike geweste van die land. Frankryk neem jaarliks aan die Sesnasies-toernooi deel saam met Engeland, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Frankryk het die kampioenskap reeds 17 keer gewen, insluitend nege Grand Slams – en het nog agt ander kere die titel gedeel. In 2007 het Frankryk as die gasheerland van die Rugbywêreldbeker opgetree – die eerste toernooi in 'n Franssprekende land. In 1991 en 1999 het dié land as mede-aanbieder opgetree, saam met Engeland, Ierland, Skotland en Wallis. Die Franse rugbyspan het drie keer die eindwedstryd van die Rugbywêreldbeker (in 1987, 1999 en 2011) bereik, maar kon dit tot op hede nie wen nie. In 2023 sal Frankryk as gasheer van die tiende Rugbywêreldbeker optree.
Ander gewilde sportsoorte is atletiek, Formule 1-motorwedrenne (met die Franse Grand Prix wat sedert 2018 weer gehou word) en tennis (met die Franse Ope in Parys). Val Thorens en Chamonix is net twee bekendes van 'n groot aantal ski-oorde in die Franse Alpe.
(en) "France". Encyclopædia Britannica. Besoek op 19 November 2019.
(en) "France". Central Intelligence Agency. Besoek op 19 November 2019.
Kennis, 1980, ISBN 0-7981-0825-8, volume 3, bl. 579
↑ (en) "France". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 30 Junie 2016. Besoek op 19 November 2019.
↑ (fr) "Demography – Population at the beginning of the month – France". Insee. 2019. Besoek op 19 November 2019.
↑ (en) "Demography – Population at the beginning of the month – France (including Mayotte since 2014)". INSEE. Besoek op 19 November 2019.
↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) "France". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 19 November 2019.
↑ (en) "2018 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2018. Besoek op 19 November 2019.
↑ (en) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 19 November 2019.
↑ (en) Microsoft News / The Independent, 3 Julie 2019: Paris to ban tourist buses from city centre. Besoek op 3 Julie 2019
↑ (fr) Sien die wet van 2 Januarie 1907 oor die openbare beoefening van godsdienste of religie op die webtuiste Legifrance.gouv.fr
Ontsluit van "http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Frankryk&oldid=2073497"
Die bladsy is laas op 19 November 2019 om 19:00 bygewerk.