Toe ons nog klein was - Dr. Flip Schutte
Toe ons nog klein was
Deur Dr. Flip Schutte op 1 September 2019
As 'n mens klein is, dink jy aan God as hierdie groot ou man, soos 'n koning, wat sterk en magtig is en wat iewers in die lug daar bo bly. Maar hy is sterker en magtiger as enige gewone man, want hy besit iets soos wonderkragte waarmee hy kan toor. Hy kan goed doen en goed gedoen kry wat geen ander mens kan doen nie. En daar in die lug iewers is 'n hemel, soos 'n groot stad met 'n tempel in wat soos 'n kasteel lyk. Omhul deur die wolke sit hy daar op sy troon. Wanneer hy praat weergalm sy stem deur die hemele. As hy kwaad is, klink dit soos donderweer en bliksemstrale en wanneer hy sag en liefdevol is, is dit soos 'n briesie wat teen jou vel waai. Hy huil wanneer hy kwaad word en hy glimlag as hy gelukkig is.
Ek is nie presies seker waar hierdie God-idee van ons vandaan kom nie. Dalk uit die prentjies van die Kinderbybel; dalk uit 'n loodglastoneel iewers in 'n ou kerk; dalk word mens gebore met die templaat in jou onderbewussyn om na 'n beeld vir God te soek...
Wanneer mens ouer word, verdwyn baie van die oorromantisering van hierdie prentjie, maar op een of ander manier bly die idee van 'n beeld van God in 'n mens se binneste vassteek. En baie mense gaan dan ook iewers in hulle lewe deur die fase waar hulle nie net meer iets van God in 'n verhaal wil hoor nie, hulle wil hom ook ervaar. Hulle wil sy teenwoordigheid in hulle lewens aanvoel. Hulle wil sy stem hoor. Hulle soek bevestiging of 'n teken dat hy regtig is, dat hy daar is, dat hy luister as mens bid.
Daarom dat baie mense op hierdie "church-hopping"-ekspedisie gaan. Eers dalk na meer liberale gemeentes binne hulle eie denominasie, waar die orrel dalk al plek gemaak het vir 'n orkes, of waar ouderlinge en diakens nie meer in ereposisies apart voor in die kerk sit nie. Waar daar nie meer formeel gepreek word in 'n hoogdrawende stem nie, maar waar dit eerder klink of die dominee met jou praat...
En dan na 'n rukkie het hulle hierdie Elia-ervaring, want in die aardbewing was die Here nie.
Dan besluit die soeker: Dalk moet ek 'n totaal ander kerk probeer. Doxa Deo of New Life, net iewers waar die Here leef. En tydens hulle verblyf daar, steek hulle hulle hande in die lug as hulle sing. Hulle staan op om spesiaal voor gebid te word. Hulle maak hulle harte oop en gee hulle lewens vir die Gees. Hulle bely ou sondes en bestry nuwes. Wandel in die lig en leef op die weg wat na die lewe lei. Raak betrokke by selgroepe en uitreike, by armes en ellendiges, hulle tree op as voorsangers en voorbidders; en hierdie golf en gloed is vir hulle mooi en goed!
Maar dan later, later kom hulle toe agter, maar in die vuur was die Here nie. En toe soek Elia verder.
Ek dink baie mense se onvergenoegdheid met hulle soeke na God is omdat hulle 'n God soek wat soos hulle is. 'n Mens-god, iets met 'n transendente bo-aardsheid in hom, maar wat lyk en dink en voel en optree soos ons. Ludwig Feuerbach het gesê: die mens se diepste behoefte is om die goddelike as 'n refleksie van homself te beleef.
Die oomblik as 'n mens dit snap, besef jy waarom ons beeld en prentjie van die goddelike lyk soos wat dit lyk. Waarom ons antropomorfies oor God praat. Waarom God vir ons soos 'n super-mens lyk, met menslike eienskappe en karaktertrekke... want ons konstrueer vir ons 'n beeld van God wat ons eie beeld en eienskappe en karaktertrekke na ons toe terugkaats.
Baie soekers snap iets hiervan êrens op hulle reis, en dan gaan soek hulle verder soos Elia. Volgens die mitologiese skeppingsverhaal het Adam en Eva vir God in die ligte wind van die aandstilte ontmoet toe hulle in die tuin gaan stap het. Na die aardbewing en na die vuur het Elia vir God in die stilte ontmoet.
Die feit dat ek sê dat 'n groot deel van ons godsdiensbeoefening is om van God 'n super-mens te maak, sê nie dat daar nie 'n goddelike is nie. Niemand kan wetenskaplik onomwonde bewys dat daar nie 'n God is nie, net so kan niemand ook onomwonde en wetenskaplik bewys dat daar wel 'n God is nie. Geloof in wat ook al is altyd 'n keuse. En presies net wat dit sê: Geloof! Nie bewyse of feite nie.
Iets soos godsdiens is die verskynsel waarmee ons hierdie diepgesetelde behoefte mee bevredig naamlik om iets groter en magtiger en transendent mee te beleef, te ervaar... en dis hoekom baie mense soek. Die soeke na hierdie Gans Andere vra dan ook na 'n anderse tipe taal. Daarom is daar tempels en katedrale met loodglasvensters en hoë plafonne, rituele, mites, moets en moenies, metafore en musiek, simbole en sakramente. Dis om op 'n menslike manier uitdrukking te probeer gee aan iets wat eintlik nie beskryf en gesê kan word nie.
En so, omdat ons nie anders kan nie, poleer ons ons prentjie van die super-mens en laat ons God menslike goed doen, soos om te vergewe, om jaloers te wees, om te straf en om lief te hê. Om te sorg en om te spoeg. En deur ons godsdienbeoefening, met repetisie van ons verhale en rituele, oortuig ons onsself dat hierdie geskape beeld na ons gelykenis, ons God is. En omdat ons ons eienskappe op die beeld projekteer, laat ons dan hierdie beeld toe om ons te inspireer deur ons eie eienskappe dan weer na ons toe terug te kaats deur ons te motiveer om ook te versorg, lief te hê, en te vergewe. Omdat dit ons geskape beeld is, kan ons besluit aan wie se kant is hy, wie kies hy en wie haat hy. En so vervaag en verdwyn die skeppingslyne en weet ons nie meer wanneer ons aan die beeld skep en wysig en wanneer die terugprojeksie aan ons skep en skaaf nie. Dis 'n konstante proses boontoe en weer van bo af ondertoe. Die proses is so simbioties dat ons nie meer kan onderskei wanneer is ons aan die woord en wanneer ons beeld van God nie. Maar omdat die beeld ons geskape beeld is, is alles in godsdiens uit en uit menslike aktiwiteit. Die mens wat met homself praat deur konsepte na 'n beeld te projekteer en om dan na die terugkaats daarvan te luister so asof die beeld uit sy eie met die mens praat. Want tot nou toe het ons die goddelike na ons beeld en gelykenis geskape.
Ek vermoed dat postmoderne spiritualiteit en die behoefte van die ontnugterde mens daarin lê dat ons vir God moet ontmens, om iets van die goddelike weer terug te kry. Ons sal in ander terme en beelde oor God moet begin dink. Ons sal in ander simbole en mites oor God moet begin praat. Ons sal in ander rituele en sakramente die goddelike moet begin ervaar. Die mens van ons tyd, het sy smaak en behoefte aan 'n super-mens met goddelike status verloor.
Die mens van ons tyd het 'n ontmensde God nodig. Maar of ons gereed is om sonder 'n godsbeeld te wees, dit weet ek nie. So die skeppingsproses gaan voort. Dis vir ons moeilik om in 'n beeldlose, eienskaplose, stemlose God te glo, daarom sal ons seker ná die dekonstruksie weer begin om iets te skep.
Maar vir nou lê ons spirituele oefening daarin om die goddelike te ontmens en om net verwonderd te staan voor dit wat heel waarskynlik is, maar waarvan ons niks weet nie!
En voordat ons ons weer kan kry, werk ons as beeldhouers en skeppers weer aan 'n nuwe konsep voor wie ons laag kan buig.
Kyk, ek maak alles nuut sê die postmoderne mens. Ek sien selfs 'n nuwe hemel kom! En Elia het sy God in die stilte ontmoet.