Die boek Jona vertel ‘n heel vermaaklike verhaal. Jona kry opdrag van die Here om die oordeel oor die goddelose stad Nineve te gaan verkondig. Pleks van Ooswaarts koers in te slaan, kies die profeet die hasepad in die teenoorgestelde rigting. Die Here laat hom egter nie wegkom nie en stuur ‘n groot storm om sy vaart te stuit. ‘n Snorkende Jona word deur diep onstelde seelui wakker geskud, en op navraag beken hy dis alles deur sy toedoen. Alles sal bedaar as hulle hom oorboord gooi. Steeds gee God die profeet nie sy sin nie en stuur ‘n groot vis om Jona in te sluk.
Maar Jona is nié beïndruk nie. Hy laat die Here dit ook duidelik verstaan. Nors loop hy ‘n entjie uit die stad uit, maar hy is tog nuuskierig om te sien wat gebeur. Sy skermpie is egter nie opgewasse teen die bloedige hitte van die woestyn nie, en God laat ‘n wonderplant opkom om ‘n bietjie meer koelte te verskaf. Jona se vreugde is egter van korte duur: oornag stuur die Here ‘n wurm om die einste plant te verorber. Nou word hy deur die son gesteek en sy wens om liewers te sterf, skyn vinnig bewaarheid te word.
Die Here spreek sy profeet se misnoë en woede nie juis pastoraal aan nie, dis veel eerder ‘n direkte konfrontasie: watter reg het Jona om kwaad te wees oor sy lot? Hoe durf hy boonop die Here kwalik neem oor sy besorgdheid oor ‘n groot stad met derduisende mense, asook baie diere?
Die tekstuele gelaagdheid van al die Bybelboeke is ‘n bekende feit: Jona 2, Jona se gebed in die vis se maag, is die duidelikste bewys hiervan wat hierdie boek betref. Dis egter nie die grootste probleem nie: die datering van die teks is eweneens raaiselagtig. In 2 Konings 14:25 is gebeure in Israel in ooreenstemming wat die Here ‘deur sy dienaar Jona seun van Amittai’ gesê het. Hierdie tydperk dek die regering van Jerobeam II van Israel, dit wil sê, ommenby 780 vC. Die feit dat die gebeure van die boek Jona nêrens elders in 2 Konings 14 vermeld word nie, trek hierdie vroeë datering egter in twyfel.
‘n Tweede moontlikheid is om die boek baie laat te dateer, so laat soos in die Persiese, selfs die Hellenistiese tydperk. Argumente vir so ‘n laat datering is dat Jona protes aanteken teen die eksklusiewe nasionalisme van Esra en Nehemia. Jona se verhaal beklemtoon God se universele liefde vir alle volke. Die laatste geloofwaardige datering is egter so ommenby 300 vC aangesien Tobit 14:4 – waarskynlik in die tweede eeu vC geskryf – alreeds kennis van Jona dra en na die boek verwys.
Hedendaagse geleerdes het nog nie die probleem opgelos nie. Daar word aangevoer dat die twaalf profete in gesprek met mekaar is. Dat hulle aanmekaar gebind word – maar op welke wyse is nog nie heeltemal duidelik nie. Daar word ook gedebatteer oor die oorspronklike samestelling: die Masoretiese teks, die LXX of Qumran. Die debat is lewendig en hewig, vele teorieë is in die omloop, maar geen substantiewe bewyse vir oorsprong en verband is tot op hede gevind nie.