Aankondiging oor nuwe polisiehoof ‘binne dae’ verwag‘n Aankondiging oor ‘n nuwe poliiehoof word binne dae opgevolg. (Argieffoto) Suid-Afrikaners sal na verwagting teen Woensdag of Donderdag weet wie die land se nuwe top-polisiebeampte is. Genl. Khehla Sitole, die huidige polisiekommissaris, lê Donderdag die tuig neer ná ŉ gemeenskaplike ooreenkoms oor die beëindiging van sy dienskontrak met pres. Cyril Ramaphosa. Sitole het ŉ stormagtige termyn agter die rug wat veral gekenmerk is deur die oënskynlik stram verhouding tussen hom en die minister van polisie, Bheki Cele. Hy is ook telkens gekap vir sy beweerde gebrek aan behoorlike leiding aan die polisiediens, met Cele wat toenemend die gesig van die polisiebestuur geword het. Dr. Johan Burger, verbonde aan die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS), sê na verneem word, is ŉ paneel reeds aangestel om ŉ aanbeveling aan Ramaphosa oor die nuwe polisiehoof te doen. Dit op sig self sal ŉ stap in die regte rigting wees, meen hy. “Dit is ŉ reusestap vorentoe vir ŉ oop en deursigtige proses vir die aanstelling van ŉ polisiehoof – iets waarvoor die ISS al by herhaling gevra het en waarvoor talle ander burgerlike organisasies hulle beywer,” sê Burger. Die drukgroep Action Society het verskeie kere al gevra dat ŉ onafhanklike paneel kundiges die nasionale polisiekommissaris moet aanwys. Ian Cameron, woordvoerder van die organisasie, het vantevore gesê dit is duidelik dat die bestuur nie “vertrou kan word om bekwame amptenare aan te stel wat werk om eerder die mense van die land as die politieke agendas van ander te dien nie”. “Daar was nie ŉ enkele nasionale polisiekommissaris die afgelope 20 jaar wat nie bewerings van korrupsie of politieke inmenging teen hom gehad het nie. Sitole is net nog een wat by die lys gevoeg kan word,” het Cameron vroeër gesê. Geen bestaande wetgewing maak egter in hierdie stadium voorsiening vir die kriteria waarvolgens ŉ nasionale polisiekommissaris aangestel moet word nie. Art.207 van die Grondwet bepaal bloot dat die “president, as hoof van die nasionale uitvoerende gesag, ŉ vrou of ŉ man as nasionale polisiekommissaris moet aanstel, om die polisiediens te beheer en te bestuur”. Wie dié persoon is, is die prerogatief van die president. Burger sê die president gaan na verwagting ŉ paneel aanwys – en het waarskynlik reeds – wat onderhoude met voornemende kandidate sal voer. Dit is egter ook nie seker wie presies deel van die paneel is nie, óf wie die kandidate vir die top-pos is nie. Die paneel bestaan egter vermoedelik uit senior staatsamptenare, sowel as kundiges van buite die staatsdiens, wat ŉ aanbeveling aan Ramaphosa sal doen. Burger sê benewens die min voorskrifte oor wie die president mag aanstel, is daar ook geen kriteria waaraan kandidate vir die pos moet voldoen nie. “In die geval van ŉ nasionale polisiekommissaris is hierdie kriteria heeltemal afwesig,” sê Burger. Die paneel sou dus vooraf self op spesifieke kriteria moet ooreenkom waaraan kandidate moet voldoen. Wêreldwyd bepaal vereistes vir ŉ polisiehoof dat die persoon “substantiewe kennis” moet hê van die burokratiese omgewing waarvan hy of sy die hoof gaan wees. Dit moet dus ŉ uiters ervare polisiebeampte wees, sê Burger. Tweedens moet ŉ voornemende kandidaat ook voldoen aan vereistes vir integriteit: dit moet ŉ eerlike persoon wees wat integriteit op alle terreine demonstreer en iemand “sonder geraamtes in die kas”. Burger sê dit is belangrik dat die aangewese kandidaat nie net ervaring van alle fasette van polisiëring het nie, maar ook senior bestuursondervinding moet hê. Die nasionale polisiekommissaris staan immers aan die hoof van ŉ reuseorganisasie met sowat 180 000 lede en waarvan die begroting sowat R106 miljard beloop. Burger sê Cele, as minister, sal waarskynlik ook ŉ inset oor ŉ moontlike kandidaat lewer. Hy sal egter nie die komitee wat die aanbeveling doen in ŉ spesifieke rigting kan dwing nie. Dit is wel uiters belangrik om geloofwaardigheid aan die proses te verleen deur paneellede van buite die staat te betrek wat kandidate aan behoorlike vraag-en-antwoord-sessies kan onderwerp, sê Burger. Burger meen die aanstellingsproses gaan in die toekoms hopelik selfs meer deursigtig wees.