Wysiging soos op 09:08, 23 Augustus 2019
85 grepe verwyder , 2 jaar gelede
Wysiging soos op 17:50, 22 Junie 2019 (wysig)
(Ruim skakels op)
Wysiging soos op 09:08, 23 Augustus 2019 (wysig) (maak ongedaan)
Die term ''orkes'' kom uit die [[Grieks]] ''ὀορχήστρα'' (''orkes''), die naam vir die area voor die verhoog in antieke [[Griekse teater]]. Die spasie was gereserveer vir die [[Griekse koor]] wat amal dieselfde maskers gedra het en in een stem kommentaar op die Griekse [[verhoogstuk]] gelewer het.
Die instrumentale ensemble het sedert die 17e eeu tot 3 verskillende orkeste ontwikkel, naamlik die strykorkes (eerste en tweede viole, [[Altviool|altviole]], [[tjello]]'s en kontrabasse), die [[kamerorkes]] (klein strykorkes, hout en koperblaasinstrumente, [[harp]] en slagwerk) en die [[simfonie]]-orkes (volle strykorkes, hout- en koperblaasinstrumente, harp en slagwerk). [[Claudio Monteverdi|Monteverdi]] se opera ''Orfeo'' (1607) was een van die eerste werke waarvoor 'n groot instrument-ensemble voorgeskryf en elke instrument se partituur uitgeskryf was.
Dikwels het die blasers geen partituur gehad nie en het hulle saam met die strykers gespeel. Om meer kleur aan die ensemble te gee, is daar ook somtyds van blokfluite, [[dwarsfluit]]edwarsfluite of horings gebruik gemaak. [[Jean-Philippe Rameau|Rameau]] was die eerste komponis wat in sy operas van egte orkestrale kleureffekte gebruik gemaak het en word dus as die voorloper van die Romantiese instrumentasiekuns beskou. Hy was ook die eerste komponis wat 'n klarinet in die orkes opgeneem het.
Die stilistiese ontwikkeling wat die 18e eeu gekenmerk het, het ook in die orkes nie ongesiens verbygegaan nie. Die [[basso continuo]], en daarmee saam die klawesimbel, het in onbruik geraak. [[Polifonie]] het plek gemaak vir homofonie en daardeur ook die funksie van die instrumente verander. Die eerste taak van die houtblasers, wat vroeër selfstandige rolle in die klankgeheel kon vervul, was nou om lang tone te speel om sameklank te bevorder. Mettertyd, soos byvoorbeeld in [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se klavierkonserte, het hulle weer selfstandig geword en as 'n groep teenoor die strykers opgetree. [[Trompet]]te, vergesel van die pouke, het slegs eenvoudige gedeeltes gespeel.
strykers ook aangevul word en so het orkeste met meer as 100 spelers ontstaan. Ook deur die toedoen van [[Richard Wagner|Wagner]] is die huidige opstelling van die orkes as die norm aanvaar, naamlik die strykers in 'n halwe sirkel om die dirigent en daaragter agtereenvolgens die [[houtblaser]]<nowiki/>shoutblasers, die [[koperblaser]]<nowiki/>skoperblasers en die slagwerk. Die groter strykersbesetting het ook 'n groter onderverdeling moontlik gemaak, wat 'n verfyning van die klank meegebring het en veral deur die Impressionistiese komponiste benut is.
Die besetting van die jazz- en die vermaaklikheidsorkes is nog nie heeltemal vasgelê nie. Die min of meer [[stereotipe]] besetting van die sogenaamde "big band" het in die twintigerjare ontstaan en is onder meer deur die ou militêre orkes beïnvloed. Die [[trompet]], [[klarinet]], [[Saxofoon|saksofoon]] en [[trombonetromboon]] het ontwikkel tot volwaardige trompet-, saksofoon- en trompetseksies, terwyl die ritmeseksies deurgaans bestaan uit die kitaar, klavier, kontrabas en slagwerk. Die vermaaklikheidsorkes is 'n vermenging van die outydse salonorkes en die "big band".
Die moderne '''Simfoniesimfonie-orkes''' kan uit honderd of selfs meer spelers bestaan. In die tyd van [[Bach]] en [[Georg Friedrich Händel|Händel]] (die eerste helfte van die [[18de eeu|18e eeu]]) was die orkes nog betreklik klein. Ook was die orkeste van die [[Klassieke musiek|klassieke]] tyd van [[Franz Joseph Haydn|Haydn]], [[Mozart]] en [[Beethoven]] (teen die einde van die 18e eeu) nie veel groter as 'n hedendaagse [[kamermusiekorkes]] nie.
[[Lêer:Diagram Modern symphony orchestra-af.svg|duimnael|267x267px|Skematiese oorsig van 'n moderne simfonie-orkes]]
In die tweede helfte van die [[19de eeu|19e eeu]] is die '''Simfoniesimfonie-orkes''' tot sy huidige grootte uitgebrei deur die toevoeging van nuwe instrumente en die vermeerdering van die getal tradisionele instrumente.
== Dirigent ==
Hoewel die [[dirigent]] (''maestro'') geen instrument bespeel nie, is hy die heel belangrikste lid van die simfonie-orkes'''Simfonie-orkes.''' Hy hanteer die orkes asof dit een reuse-instrument is, en die gehalte van die uitvoering is afhanklik van sy vermoë om die individuele spelers onder sy leiding tot 'n hegte eenheid saam te snoer.
Met sy hande en [[dirigeerstokkie]] (''baton'') dui hy aan wanneer die verkillende dele van die orkes moet inval, hoe hard of sag elke instrument of groep instrumente moet speel en wat die regte tempo is. Dus moet die dirigent 'n besonder goed onderlegde musikus wees. Sy taak is om te besluit presies hoe 'n werk gespeel moet word. Alle groot dirigente het dan ook 'n eie, onmiskenbare styl. [[Herbert von Karajan]] was 'n baie bekende dirigent.