Burgerlike samelewing moet ŉ skans vormFoto: Davienjugunah.wordpress.com Gewoonlik val die media se kollig op die ANC: Dié party is immers aan bewind en het die mag. Wat hy doen, is derhalwe nuuswaardig. Die laaste maand of twee het die kollig egter ook ŉ bietjie meer as gewoonlik op die DA geval. Dié party het ongunstige publisiteit uitgelok deur ’n polities nalatige Twitter-berig wat sy parlementslid Dianne Kohler-Barnard herhaal het. Sy is toe geskors en is pas, behoudens sekere voorwaardes, weer in die party se boesem aanvaar. Dit gaan hier nie oor die vraag of die DA verstandig opgetree het nie (in my rubriek in Die Burger het ek betoog dat hy ’n gebrek aan ideale en beginsels ten toon gestel het). Hier word eerder besin welke plek die DA in die breë Suid-Afrikaanse politieke stelsel kan inneem. Kom ons begin by die begin: Die Suid-Afrikaanse politiek word oorheers deur die ANC. Dis ’n party waaraan soveel mankemente kleef dat dit hom eintlik ongeskik maak om te regeer. Aan die grondslag lê die feit dat die party se ampsdraers op al drie regeringsvlakke – behoudens sekere opmerklike uitsonderings – nie in belang van die land of die mense regeer nie. Hulle regeer in hul eie persoonlike belang – dié van mag, aansien, veral geld en gerief. Pres. Jacob Zuma is die versinnebeelding hiervan. Ek hoef maar net die begrippe wapenskandaal, Nkandla, Guptagate en nuwe presidensiële vliegtuig te noem, en elkeen wat die nuus volg, weet onmiddellik wat bedoel word. Daarby word die ANC gekenmerk deur ’n verregaande onbekwaamheid. En onbekwaamheid, magsmisbruik en korrupsie is ’n giftige mengsel. Wat ek hiermee wil sê, is dat enige opposisieparty gemeet moet word onder meer aan die mate waarin hy die ANC se ergste vergrype kan keer of aan die kaak stel. Die allerbeste sou natuurlik wees om die ANC te dwing om goed te regeer, maar só ’n hoop sal wel beskaam word; daartoe is die party eenvoudig nie in staat nie. In welke mate voldoen die DA hieraan? Akkurater gestel: In welke mate kán die DA, gesien die grense van die moontlike, hieraan voldoen? Wel, ’n mens moet die potensiaal van ’n knap opposisie nie onderskat nie. Die DA doen goeie werk deur skandale, vergrype, mislukkings en die onbekwaamheid van die ANC in die openbaar te ruk. Die party doen ook goeie werk deur self die voorbeeld te stel in die stede en provinsies waar hy regeer. DA-regerings is nie volmaak nie, ver daarvandaan, maar gemiddeld vaar DA-regerings aansienlik beter wat dienslewering en bestryding van korrupsie betref as die ANC. Met die Kohler-Barnard-geval het die party die bal wel lelik laat val deur toe te laat dat die ANC die agenda bepaal en dit toe agterna te hardloop. In ’n oorlog veg jy immers nie op terrein wat die vyand uitgekies het nie, maar op gunstige terrein waar jý die reëls bepaal en die vyand moet reageer. Maar dit daar gelaat. Uiteindelik is selfs die briljantste DA-opposisie egter nie voldoende nie. Rondom die ANC hang vir miljoene swartmense nog steeds die aura van bevrydingsbeweging, nes die meeste Afrikaners dekades lank die ou Nasionale Party-regering baie vergewe het omdat hy hulle van die Engelse juk bevry het. Daardie aura is weliswaar stadig maar seker aan die dunner word, maar dit gaan nog ’n ruk duur voordat dit verdwyn. En wanneer dit gebeur, is daar ’n beduidende kans dat die jong swartes eerder in die rigting van die EFF afgly as na die DA. Die VF+, wat gelukkig al lankal die KP-blok aan sy been afgeskud het, is te klein om veel van ’n verskil te maak. Dieselfde geld die ander kleiner partye, soos die IVP, die ACDP, die UDM en Cope. Dit alles beteken dat parlementêre partypolitiek nie sonder waarde is nie, maar dat dit nie saligmakend is nie. Die DA en ander opposisiepartye se rol moet gepaard gaan met buite-parlementêre aksie van die burgerlike samelewing. In Suid-Afrika het die burgerlike samelewing enorme lewenskragtigheid. Dis bewys deur die #FeesMustFall-beweging, wat Zuma tot ’n vernederende knieval insake studiegeld gedwing het. En ja, dis waar, die Open Stellenbosch-beweging het ook “Slim Wim” en sy luitenante se ruggrate by die Universiteit Stellenbosch in jellie laat verander, wat wys dat die burgerlike samelewing ook nie alle wysheid in pag het nie. Tog speel die burgerlike samelewing, as ’n mens alles in aanmerking neem, net so ’n positiewe rol in ons land. Vanuit die oogpunt van Afrikaners en ander Afrikaanssprekendes speel die Solidariteit-familie ’n uiters positiewe rol. Sy filiaal AfriForum is byderhand om waterpype te herstel of slaggate in paaie te vul waar die ANC dit nie doen nie, of om hofsake vir die behoud van Afrikaans se regte of ander belangrike kwessies aan te gaan. Ook die media speel ondanks gebreke op die keper beskou ’n positiewe rol. Verreweg die meeste van al die skandale waarby die ANC en sy kaders betrokke is, is deur die media oopgevlek. Hier moet ek iets sê wat my by sommige van my vriende ongewild maak. Die feit dat die burgerlike samelewing dit alles kan doen, is te danke aan die grondwet, wat die ruimte daarvoor skep. Natuurlik is die grondwet nie volmaak nie. Ek sou byvoorbeeld ’n meer onomwonde beskerming van Afrikaans en moedertaalonderrig in dié dokument wou sien. Ook het die ANC te veel seggenskap in die aanstelling van allerlei sleutelposte ter beskerming van die demokrasie (die sogenaamde hoofstuk 9-instellings). Maar in teenstelling met Zimbabwe, Rusland, China of ander diktature het ons ’n grondwet wat wye ruimte bied aan ’n burgerlike samelewing met die politieke wil om daarvan gebruik te maak. Die probleem lê nie soseer by die grondwet nie, al het hy gebreke. Die probleem lê by die ANC wat traag is om die grondwet na te kom. Trouens, vanuit sy Marxisties-Leninistiese en Afrikanistiese agtergrond sien die ANC die grondwet as ’n lastige blok aan sy been. Veral sedert Zuma se oorname het die onweerswolke oor die grondwet begin saampak, en as jy realisties is, moet jy vorentoe ’n steeds feller aanslag teen ons demokratiese vryhede verwag. Dis óns – “ons” synde die burgerlike samelewing – se taak om ’n skans voor die grondwet, en dus voor ons vryheid, te vorm. Zuma en sy korrupte bende mág nie slaag nie.