PressReader - SA Jagter Hunter: 2016-11-01 - Om die vleis­pot­te
Om die vleis­pot­te
SA Jagter Hunter - 2016-11-01 - NEWS - Deur HER­MAN JON­KER
Gaan kyk ’n bie­tjie daar waar ’ n paar jag­ters se trek uit­ge­span staan. Kyk mooi wat maak hul­le daar om die kamp­vuur.
Een ou sit mis­kien en Google die dag se aan­deel­pry­se op sy sel­foon, ’n an­der stel dalk sy ki­taar in, en nog een is be­sig om die bat­te­ry­tjie in sy nu­we e­lek­tro­nie­se af­stand­me­ter te ver­vang. Rus­tig sit hul­le daar, doe­nig met al­ler­han­de in­ge­wik­kel­de goe­ters.
Dan staan een ou uit sy stoel uit op, rek hom lank uit, en spreek die ma­gie­se woor­de: “Kê­rels, ek gaan vir ons ’n lek­ker pot maak.”
On­mid­del­lik is dit a­sof die res hul­le aan sy voe­te wil neer­vly uit re­spek vir sy in­sig in ho­ër din­ge. ’n Pot? So­waar? Piet is Groot, Piet gaan vir ons ’n pot maak!
Ja, daar’s re­spek vir die man wat hom­self tot pot­ma­ker ver­klaar. Dis a­sof hy met daar­die stel­ling na vo­re tree as ’n deur­dag­te ghoe­roe van kook­kuns, ’n u­ni­ver­se­le red­der van hon­ge­res, ’n al­che­mis.
Want dis die ding van ’n pot­jie: As ge­volg van sy een­voud leen hy hom tot denk­beel­di­ge per­soon­li­ke oor­tref­fing. Elk­een glo mos sy pot­jie­kos is ’n ku­li­nê­re kuns­werk, selfs al is dit sy eer­ste po­ging ooit en selfs al het hy don­kied­rol­le en die­sel daar­in ge­gooi.
Die slag­gat lê mis­kien daar­in dat ’n pot­jie kwa­lik kan mis­luk, ten­sy jy hom aan­brand of iets erg on­no­sel aan­vang, soos om hom te roer met ’n le­pel wat in die sand ge­val het. En hoe­kom hy nie mak­lik mis­luk nie, is waar­skyn­lik toe te skryf aan die feit dat ’n pot so ’n lang aan­loop het voor­dat hy uit­ein­de­lik gaar ver­klaar word.
Om ’n paar ure lank by ’n pot te waak is ’n dors­ti­ge taak. Dit vat aan ’n man, so met aard­ver­war­ming en El Ni­no-droog­tes en al dié din­ge. En re­hi­dra­sie, weet ons mos, het die ef­fek dat dit goeie oor­deel aan­tas. Boon­op raak ’n mens mos da­rem erg hon­ger wan­neer jy so lank sit en wag en daar stoom deu­ren­tyd ’n kos­geur­tjie by die pot­dek­sel se skreef uit. Word daai pot dan nou uit­ein­de­lik op­ge­dis, s­tem al­mal saam hy smaak vo­ren­toe, of dit rê­rig so is of nie.
Nie dat pot maak nie ook sy ri­si­ko’s het nie.
Soek jy oor­log in ’n jag­kamp?
En dan is daar na­tuur­lik die lui­gat, want pot maak is ook ’n ge­rief­li­ke ver­sko­ning vir ’n man wat voet­seer ge­jag is en stil­le­tjies ’n af­dag­gie wil be­ding.
Bloed­neus, blou-oog, ske­we­bek en al? Krap dan aan ’n an­der man se pot. Want dis sý pot. As hy hom klaar ge­pak het en hy staan en prut daar met pre­sies d­rie uit­ge­soek­te ko­le op sy dek­sel, is daar­die pot hei­lig. Jy raak nie aan hom nie. Dis bui­te jou per­ke. Net daai man ver­staan hom, net hy weet wat­ter mis­te­ri­eu­se won­der­wer­ke is be­sig om af te speel bin­ne-in daai pot van hom.
Wat is dit wat die ne­de­ri­ge ys­ter­pot só i­ko­nies maak in hier­die mo­der­ne eeu? Want eint­lik is ’n drie­been­pot mos ’n pri­mi­tie­we, sim­pel ding. Hy’s on­ge­mak­lik groot en swaar en dan klin­gel hy ook nog op ’n sink­plaat­pad, daar waar hy in­ge­pak is ag­ter in ’n voer­tuig. Boon­op is hy ’n vloek om weer skoon te kry na jy hom ge­bruik het, ver­al as hy ge­staan en aan­brand het. Al jop in ’n jag­kamp wat sleg­ter is as pot skuur, is om ’n knip­mes wat in die long­drop ge­val het te moet her­win.
Waar­in lê die swart­pot se tref­krag?
Mis­kien juis in sy an­tie­ke een­voud. In be­gin­sel is die ys­ter­pot meer as twee­dui­send jaar oud, want om ys­ter te giet is voor Chris­tus al deur die C­hi­ne­se ont­dek. En as kom­mer­si­ë­le pro­duk is die kook­pot ook al meer as twee­hon­derd jaar al­ge­meen in ge­bruik, se­dert die dae toe gie­te­rye rond­om Fal­kirk in S­kot­land die he­le B­rit­se Ryk oor­stroom het met huis­hou­de­li­ke giet­ys­ter­pro­duk­te soos sto­we, bad­dens en pot­te. En pot­jie­kos as ’n ti­pe ge­reg? Dié het in 1574 al be­slag ge­kry toe die S­pan­jaar­de die Ne­der­land­se stad Lei­den be­le­ër het. Die Hol­lan­ders was spoe­dig son­der kos en kaas en moes des­noods e­nig­iets wat eet­baar was in ’n pot by­me­kaar gooi om te oor­leef. So het die huts­pot, soos hul­le dit ge­noem het, ont­staan. La­ter, op Sui­der-A­fri­kaan­se bo­dem, het daar ’n pot on­der el­ke wa ge­hang, want vir die trek­boe­re en die ou jag­ters met hul no­ma­die­se be­staan was die huts­pot­jie ’n ge­rief­li­ke ge­reg.
’n Eg tra­di­si­o­ne­le dis dus, pot­jie­kos, en heel­te­mal reg ook dat die maak van ’n pot al se­re­mo­ni­ë­le sta­tus ver­werf het.
Maar nou moet ek da­rem ook net waar­sku teen die vals pro­fe­te on­der pot­ma­kers.
Die eer­ste is daar­die ou (ge­woon­lik ’n kra­ni­ge her­laai­er) wat op­daag met se­we-en-twin­tig soor­te spe­se­rye. Hy laai sy pot met so­veel poei­ers dat dit die druk in jou derms so­da­nig op­jaag dat jy brand­ska­de op­doen rond­om jou loop se kroon.
Twee­de is die spreek­woor­de­li­ke Job. Hy sit net twee kool­tjies op ’n slag on­der sy pot, want ’n pot­jie moet staaaaaa­d­ig loop, an­ders brand hy, het hy ge­hoor. In so ’n ge­val kan jy dan maar lie­wer ’n stuk rou bok­le­wer kou vir aand­e­te, want teen die tyd dat mô­re se dag breek gaan Job se kos nog steeds nie klaar wees nie.
En dan is daar na­tuur­lik die lui­gat, want pot maak is ook ’n ge­rief­li­ke ver­sko­ning vir ’n man wat voet­seer ge­jag is en stil­le­tjies ’n af­dag­gie wil be­ding. “Ek gaan van­dag vir ons ’n lek­ker sken­kel­pot maak, kê­rels. Loop jag jul­le so­lank, dat ek net eers gou die pot aan die gang kry hier­so.”
Maar dan, wan­neer jy die mid­dag vaal van die hon­ger uit die veld te­rug­kom, be­trap jy die hoog­ge­ag­te pot­ma­ker op sy kooi. Daar lê en snork hy, deeg­lik ge­re­hi­dreerd, ter­wyl sy half­gaar pot in die as staan met net die win­ter­son­ne­tjie vir ’n bie­tjie hit­te.