December | 2013 | Loer Toer
Die Leer van die Taal français
Suid-Afrika, Wes-Kaap December 24, 2013 Leave a comment
Nee, nee, nee! Jy sê nie die –er nie: die woord is MANGE, nie mangER nie. Verstaan jy nie? Kan jy dit nie kleinkry nie? En vir wat kan jy nie onthou dat die Derde Persoon Meervoud NIE die –ent klink nie, behalwe wanneer dit –ont is? Kry dit in die vesels van jou brein. Ek gaan jou velle aftrek! En sien jy nie die verskil tussen pain et pins nie? Dis tog maklik – die een is brood en die ander is 'n boom en nimmer kom die twee by mekaar uit! Dis nie moeilik nie.
Sisyphus het dit makliker gehad met die rots…
En moenie vir my vra waaroom je vai in nous allons uitloop nie. Dis hoe die taal evoleer het, die ontwikkelling daarvan. Aanvaar dit net. Leer net die dêm goed. (Jy kan "Je Vai" onthou as jy dink aan "Ek Waai") Kinders leer dit vinniger as jy! En jy moet elideer! Elideer! Verstaan jy nie? Die woorde is WOEZĒT! Dit wil sê, nie Woe Plus êt nie. Flans hulle saam! Verstaan jy? Wanneer 'n woord met 'n vokaal begin … ag, jy ken tog die reël. En: jy kan maar die laaste helfde van woorde aflaat, nie sê nie, ignoreer. Dis net hoe dit is. Moenie vergeet nie!
"Pardon? Het jy iets gesê?"
"Nee, Claudie, wel, ek's net hier besig met my Frans en …"
"Nee, ek dog ek hoor jy sê, Moenie vergeet nie!"
"O, ja, wel, …"
'n Grafiek deur William Kentridge.
Sonder 'n spesifieke doel klim ek in Juan-le-Pins, die Mediterreense dorpie tussen Antibes en Cannes, van die bus af.
Palais de Congres, Juan- le-Pins
Ek wil sommer drentel en rondkyk. Dadelik tref die postmoderne argitektuur van die Palais de Congres, 'n gebou met 'n massiewe patiodak, my. In die toerismekantoor hoor ek dat Le Provençal, die hotel waar Charlie Chaplin soms vertoef het, verbou word – hyskrane en vragmotors en werkers met veiligheidshelms. Ag wat, dink ek, dan is dit maar hoe dit is.
Ek slenter deur Juan-les-Pins, 'n vakansie-oord wat die toonbeeld van Mediterreense sjiek was, maar hier en daar verdun die vernis. Die naam is afgelei van die baie dennebome in die omgewing. Juan is die Occitan patois vir die Franse naam Jean.
Oorkant Le Provençal sien ek 'n hotel in die art déco-boustyl met blou gestreepte sonskerms. Ek is nuuskierig en gaan loer. Die hotel heet Hôtel Belles-Rives (Mooi Drome). Die ingangsportaal is treffend, luuks, die styl oorwegend art déco.
'n Kelner nader my, wys my rond, vergesel my deur die portaal, oor die terras na die kroeg. "Dit," sê hy, "is die Fitzgerald-kroeg."
"Fitzgerald?" vra ek.
" Ja," sê hy, "die bekende Amerikaanse skrywer van The Great Gatsby."
En toe onthou ek. In die twintigerjare het Scott, Zelda en hulle kleintjie hier 'n somerwoning gehad waar hulle geswem en in die son gelê en vriende onthaal het. In 1931 is die huis omskep in die Hôtel Belles-Rives. Oor baie dekades het die Esténe-familie aan wie die hotel behoort, die grasie en sfeer van die jare twintig en dertig behou en vandag is die hotel 'n skryn aan Fitzgerald. 'n Nostalgiese plek wat die skitterskyn van die Fitzgerald-tydperk weerspieël. Juis hier, meen die kenners, het Fitzgerald Tender is the Night begin.
Fitzgerald is 'n sterk teenwoordigheid in die hotel. Oral is daar foto's van die skrywer en sy geestelik onstabiele vrou. En tog was hy gelukkig onder die suidelike son.
Ernest Hemingway, 'n vriend van Fitzgerald, die legendariese skrywer van onder meer A Farewell To Arms, het hier by die Fitzgeralds besoek afgelê. Rudolf Valentino, die beroemde Hollywoodse rolprentster, ook en Pablo en Olga Picasso en Jean Cocteau.
Fitzgerald en Hemingway
Hôtel Belles-Rives, sê die kelner, is bekroon as Europa se boetiekhotel van die jaar. Indrukwekkend, dink ek. Toe merk ek die klavier. En dié klavier? wil ek weet. Baie oud, sê hy. Staan al van die twintigerjare hier. Toe hy loop, staan ek alleen in die Fitzgerald-kroeg.
Ek kyk na die klavier. Dis 'n ou Baldwin-vleuelklavier. Cole Porter het dit heel moontlik hiernatoe gebring en die klanke van Night And Day daaruit getower. Dis ook heel moontlik dat Ray Charles en Diana Krall hier gespeel het, toe hulle Juan Jazz, Juan-le-Pins se wêreldberoemde musiekfees, bygewoon het.
Ek gaan sit voor die klavier. Ek speel. En spoke kom dwaal om my. Tussen die rook deur, met drankies in hul hande, die deftige vroue met hulle flapper-modes, die beroemde skrywers, die kunstenaars… almal kom oë wys. Onder hulle vermoed ek Josephine Baker, Edith Piaf, Maurice Chevalier, Miles Davis… Die lys van beroemdes wat hulle name in dié gasteboek geteken het, strek die verskiet in. En verbeel ek my of hang die vroue se parfuum swaar oor die klavier se klawers.
Josephine Baker, 'n deco grafiek deur Paul Colin
Ek sweef behoorlik by Hôtel Belles Rives se voordeur uit. By die bushalte kom ek tot verhaal en kyk na my vingers. Asof in verwondering. En ek besluit: júlle gaan ek nooit ooit weer was nie.
Cole Porter – www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes
Josephine Baker, deur Paul Colin
Dit kon 'n net so wel 'n Bolandse dorpie gewees het, tussen die berge en al die groenigheid. Maar die denne en sipresse en sepia geboue met kruldakteëls maak dit anders. En die klipkerk wat die monnike van die Lérins-Eiland in Cannes in die 13e eeu kom bou het, 'n tyd van verandering en ontwikkeling oor die ganse Europa. Die styl is suiwer Romaans, iets wat Europa van die Romeine oorgeërf het en wat die Gotiese boukuns voorafgegaan het.
St. Blaise 13de eeu romaans
Die Wit Biegendes (Penitents blancs) het vroeg in die 1500's die kapel bygevoeg, asook die abbeye waar hulle hulle aan die kerk kon toewy. Vandag is Valbonne seker twintig minute se ry op die snelweg vanaf Antibes, maar die afsondering van daardie tye, deur ruie, bosagtige heuwels, moes yslik gewees het. 'n Afsondering wat geleidelik in sekere streke van Provence gelei het tot gemeenskappe met alternatiewe standpunte oor die Christelike godsdiens. Van ons voorvaders was onder hulle.
St. Blaise: die altaar
'n Ent verder pronk die nuwe munisipale geboue, strak, van grys marmer en glas, opgerig in die 1990's. Om die geboue in die tuine sien jy beeldhouwerk van Jacotte en Roger Capron, man en vrou, wat hulle baldadige, dansende engele aan 'n hele paar Provensaalse dorpies geskenk het. Dit is kuns met humorsin; die Valbonners wil seker nie hê besoekers moet dink hulle sit verstok in die geskiedenis vasgevang nie.
'n Capron-werk en die munisipale gebou
Tog wonder mens oor die oue en die nuwe wat so langs mekaar staan: Loop daar een draad tussen die twee deur?
Praat die twee met mekaar?
Nice se Franse Weerstandsmuseum
Dis ver verwyder van die sonverglansde elegansie en sjiek van Nice se vakansiepromenades. In 'n glad-nie-modieuse voorstad. Op die derde verdieping van 'n glas-en-marmer gebou. En hier slinger die onthutsende stuk geskiedenis wat die Franse Weerstandsmuseum uitbeeld my na 'n vervloë, heroïese tydperk.
'n Kunsbrok in die voorportaal
Die museum bestaan uit 13 kleinerige vertrekke, as' t ware kantoorruimtes, waar dokumente, plakkate en allerlei besienswaardighede uitgestal is. 'n Mens sien onder meer voorbeelde van die klere van daardie weerstandsdae: 'n Nazi SS-uniform, die gestreepte pajamas wat in die doodskampe gedra is… 'n Boekgrootte-tikmasjien waarop kodeboodskappe getik is… 'n toonkabinet met pistole…
Elke vertrek beeld iets van die weerstand se narratief uit, die verbysterende omvang van die gebeure en die kil psigopatie van die Nazi-besetting van Frankryk gedurende 1940 tot 1944.
Die stil, droewige musiek van die mens – 'n kunswerk
Dis 'n narratief wat deurweef is met die ontroerende dapperheid van mans en vroue wat eenvoudig nie die neutraliteit van die res van Frankryk wou aanvaar en die knie voor die Nazis buig nie. Hierdie museum getuig van die manmoedige verset van lojale Franse wat hulle lewens vir die stryd opgeoffer het. Mense soos die heldhaftige leier van die weerstandsbeweging, Jean Moulin, 'n man uit Provence, wat in 1943 verraai is, gevange geneem en doodgemartel is.
Ek talm by sy bekende foto. As hy maar die bevryding van Nice, feitlik sonder hulp van die Geallieerde magte, kon aanskou. Hy sou trots gewees het dat dit die dapper lede van die weerstandsbeweging was wat die deurslag gegee het. Hierdie mans en vroue sal nooit vergeet word nie. In die Côte d'Azur is ongeveer 350 verspreide gedenktekens ter ere van hulle opgerig. Helde en martelare. Dis betekenisvol dat net een gedenkteken woorde in Occitan, die patois van die Suide, dra.
Die Tricoleur se triomf oor die swastika – 'n poster
Dis moeilik om my los te skeur van al die dinge in die museum wat my aandag gevange hou. Toe ek oplaas die museum verlaat, is my kop gevul met 'n warboel gedagtes oor vryheid.