Soek ‘n nuwe republikeinse vuur21 Maart 1960 – Sharpevilledag. Hierdie dag, 52 jaar gelede het die geskiedenis van Suid Afrika onherroeplik verander. Op daardie stadium was Suid-Afrika op ’n mespunt. In die Afrikaner-wêreld is gereed gemaak vir die 50 jarige herdenking van Uniewording en die republikeinse vuur het reeds sterk gebrand. In die swart wêreld was daar egter onder stedelike swartmense ontevredenheid oor paswette en oor huur wat betaalbaar was op huisvesting in die woongebiede rondom Suid-Afrika se groot stede. Sporadiese geweld het uitgebreek en revolusionêres het intimidasie-tegnieke gebruik om massadeelname aan die betogings te verkry. Daar is bewyse dat die PAC intimidasie gebruik het om die skare te lok om te betoog, wat ingesluit het; die sny van telefoonlyne in Sharpeville, die distribusie van pamflette wat mense aangemoedig het om nie werk toe te gaan op hierdie dag nie en om busdrywers te intimideer. ‘n Groep van 5,000 – 7,000 saamgekom by die plaaslike polisiekantoor in Sharpeville. Daar was slegs 20 polisiemanne in die polisiekantoor. Slegs twee maande tevore is 9 polisiemanne in soortgelyke omstandighede by die polisiekantoor in Cato Manor, Natal, vermoor nadat die polisiekantoor onder soortgelyke omstandighede deur ’n groot skare omsingel is. Hierdie gebeure was nog vars in die geheue van die handvol polisiemanne in die stasie. Toe die skare begin klippe gooi na die handvol polisiemanne en hulle voertuie, het die polisiemanne begin skiet, sonder dat so bevel gegee is. 69 betogers is gedood. ’n Noodtoestand is afgekondig en meer as 10 000 aktiviste is landwyd deur die polisie in hegtenis geneem. Op 8 April 1960 – slegs 19 dae na die tragedie by Sharpeville – is die ANC en die PAC verban en op 9 April 1960 is die destydse eerste-minister dr. Hendrik Verwoerd swaar gewond in ’n mislukte sluipmoordaanval deur David Pratt by die opening van die Randse Skou in Johannesburg. Die aandelemarkte het geval, geld het uit die land gevloei en Suid-Afrika was op die rand van ’n afgrond. Deur harde werk, toewyding en doelgerigtheid het die destydse regering egter die stryd voortgesit. Suid-Afrika sou ’n jaar later ’n republiek word. Tuislande sou toenemende outonomie verkry en die dekade wat gevolg het, was ’n tydperk van ongeëwenaarde ekonomiese groei in Suid-Afrika – die sogenaamde goue sestigs. In 1967 sou die slaagsyfer van swart matrieks die hoogste in die geskiedenis wees. Dertig jaar later sou die regering van die dag egter swig onder soortgelyke – of selfs mindere – druk. Wat het dertig jaar later – in 1990 – ontbreek? In 1960 was die Afrikaner regering van destyds besiel met ’n ideaal. Die republikeinse ideaal. Daardie ideaalbeeld of visie het die leiers van destyds in staat gestel om deur donker tye te stuur. Om die oog op die front te hou en om opbouend en doelgerig te werk aan ’n bedeling wat werklik vryheid vir almal in Suid-Afrika kon bring. Waarskynlik kan die ontbrekende bestanddeel van dertig jaar later – 1990 – in een woord opgesom word: doelgerigtheid. Doelgerigtheid kom vanself waar daar idealisme en visie is. Vandag 52 jaar na die donker dae van 1960 verkeer die Afrikaner eweneens in ’n donker tyd. In hierdie donker tyd kan ’n nuwe republikeinse ideaal weereens aan Afrikaners die doelgerigtheid help gee wat nodig is om op te staan en vorentoe te gaan. Hierdie nuwe republikeinse ideaal behels dat Afrikaners instellings moet vestig, moet uitbou en suksesvol moet bedryf. Deur suksesvolle en volhoubare Afrikanerinstellings kan Afrikaners hulleself weer vry werk. Die stryd duur dus voort – die slag is dit ’n stryd na ’n nuwe republikeinse ideaal.