Verkiesing in die Demokratiese Republiek van die Kongo | Maroela Media
Martin Fayulu, die leier van die opposisie in die DRK, spreek sy ondersteuners in Kinshasa op Vrydag 11 Januarie toe. Honderde mense het by die geleentheid vergader om die sogenaamde "mense se gesteelde oorwinning" in die onlangse presidensiële verkiesing in die land te veroordeel. Foto: ANA/AP Photo/Jerome Delay)
In die enorme groot Sentraal-Afrikaanse staat, die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) is die uitslag van die presidentsverkiesing van Desember 2018 ná weke lange se tellery bekendgemaak.
Dat die verkesing – wat al vir jare uitgestel is, en ook onlangs weer op die nippertjie nog verder aangeskuif is weens allerhande logistieke probleme – wel plaasgevind het, te midde van 'n Ebola-epidemie, etniese geweld en politieke onluste, is op sigself goeie nuus. Verder is dit verbasend dat 'n opposisiekandidaat, Felix Tshisekedi van die Unie vir Demokrasie en Sosiale Vooruitgang, gewen het en nie die kandidaat van die regering, Emmanuel Shadari, voorheen minister van binnelandse sake en gunsteling van die uittredende president, Joseph Kabila nie. Verbasend was egter ook dat nie die klaarblyklik meer gewilde ander opposisiekandidaat, Martin Fayulu, gewen het nie.
'n Demokratiese magsverandering het nog nooit in die DRK plaasgevind nie. Die reël is bewindsveranderings deur geweld: staatsgrepe en selfs burgeroorloë, en daarna skynverkiesings wat die diktator aan bewind hou totdat hy deur geweld ontsetel word. Die huidige president Joseph Kabila is 'n klassieke voorbeeld: sy pa Laurent Kabila het in die laat 1990's te midde van 'n burgeroorlog en die uitdrywing van die langdurige diktator Joseph-Désiré (Sese Seko) Mobutu aan bewind gekom. Hy is deur sy lyfwag in 2001 vermoor en sy seun Joseph het hom soos 'n kroonprins opgevolg, sonder dat daar 'n verkiesing was. Hy het daarna deur middel van twee omstrede en heel waarskynlik bekookte verkiesings aan bewind gebly. Volgens die grondwet moes hy al in 2016 uittree, maar hy het met truuks en uitsteltaktiek tot nou toe aan bewind gebly.
Daar was dikwels opstande teen Kabila se bewind en dele van die land is onder beheer van rebelle, maar hy kon aan die mag vasklou omdat daar geen verenigde opposisie was nie en omdat hy die veiligheidsmagte aan sy kant gehad het.
Tshisekedi het met 39% gewen, Fayulu het 35% gekry en Shadari slegs 25 %. Fayulu bevraagteken egter die uitslag. Hy reken, in 'n mate tereg, dat hy die ware opposisieleier is en die een wat werklik anders as Kabila sal wees.
Daar word beweer dat Tshisekedi agter die skerms met Kabila 'n ooreenkoms gesluit het wat daarop neerkom dat Kabila die toutjies trek sodat Tshisekedi vir Kabila – die kleiner euwel teenoor Fayulu – wen en in ruil daarvoor sal Tshisekedi die bestaande korrupsienetwerk van Kabila en sy vertrouelinge onaangeraak laat. Hy het reeds kort ná die bekendmaking van sy oorwinning Kabila geloof en gesê dat hy met hom wil saamwerk.
Tshisekedi word as 'n polities onervare en beïnvloedbare persoon beskryf. Sy vader, Etienne, was 'n langdurige opposisieleier en 'n bekende politikus en naamsherkenning is waarskynlik Felix Tshisekedi se grootste bate. Fayulu, daarteenoor, is 'n sakeman en nie 'n beroepspolitikus nie en die uitroei van korrupsie was een van sy hoofdoelwitte. Uitgesproke teenstaanders van Kabila soos Jean-Pierre Bemba is ook deel van sy span.
Een rede hoekom Kabila nie die uitslag in Shadari se guns probeer beïnvloed het nie, is die sterk rol wat die Katolieke Kerk gespeel het in die monitering van die verkiesing. Die kerk het blykbaar voor die aankondiging van die uitslag reeds 'n goeie aanduiding van die resultate gehad en sou mense kon mobiliseer indien dit 'n gesteelde verkiesing was. Hulle het nie name genoem nie, maar daar is aanduidings dat hulle bewyse het dat Fayulu eintlik die wenner was. Ook Franse waarnemers het die uitslag bevraagteken.
Fayulu gaan hom nou tot die howe wend en sy neerlaag nie aanvaar nie. Sy ondersteuners het ook reeds betoog en geweld het voorgekom. In 'n onstabiele land soos die DRK kan dit vinnig ontaard in 'n burgeroorlog.
Die Demokratiese Republiek van die Kongo verteenwoordig alle probleme van Afrika in sy ergste graad en is 'n gevallestudie van 'n land met geweldige potensiaal vir wie egter alles sedert onafhanklikheid in 1960 verkeerd geloop het. Die land is eenvoudig te groot en te divers om 'n eenheid te vorm. Sy oorvloed natuurlike hulpbronne is meer 'n vloek as 'n seën, want dit is die bron van konflikte – sowel plaaslik as internasionaal.
Afrika "demokrasie" in aksie. Dit gaan oor wie eet by die trog. Dieselfde het reeds hier in ons eie wonderlike "demokrasie" gebeur.