Nuwe etiket? Nee wat, ek hou sommer by goeie maniere – Dr. Christa van Staden
Nuwe etiket? Nee wat, ek hou sommer by goeie maniere
Gepubliseer op 2020-08-26 2020-09-26 by Dr Christa van Staden
Onlangs kuier ons saam met kennisse en vertel die een vrou vir my dat daar nuwe etiketreëls uit is. Het ek daarvan geweet? Nee, ek het nie. En ek wil nou eers die woord etiket gaan oplees. Want ek wonder nou ernstig oor die verskil tussen etiket en goeie maniere.
Volgens Ann Dreyer verwys die woord etiket na 'n konvensionele gedragskode met reëls en voorskrifte vir hoflike en beskaafde optrede teenoor ander in die samelewing. Die woord beteken letterlik "kom die reëls na." Dit laat mense gemaklik voel want hulle weet dan hoe om op te tree. Hierdie reëls is vroeër dae by die huis aangeleer, maar dit gebeur vandag maar selde. Daarom moet iemand dit weer vir ons leer.
Goeie maniere word van kindsbeen af in die huis aangeleer en verwys na bedagsame optrede teenoor die mense om jou. Dit maak deure vir ons oop – of toe.
En juis daaroor wil ek oor drie van die nuwes etiketreëls gesels. Dit is nou die reëls wat my vriendin vir my genoem het. As dit nuwe etiket is, noem my sommer plein ongeskik. Onopgevoed. Maniereloos. Etiketloos. Want ek verkies goeie, outydse boeremaniere.
Die eerste een is dat mens laat moet kom as jy genooi word. Tien minute laat ten minste. Want die gasvrou is steeds besig om reg te maak.
Wel, dit is volgens hierdie gasvrou ongeskik. Ek kan beplan. Ek gee 'n spesifieke tyd omdat dit my pas. En ek is 'n halfuur en langer voor die tyd gereed vir my gaste. Vir ingeval een baie vroeër kom, dat ek nie met deeg aan die vingers en 'n vuil kombuis aangetref nie. Want wat moet 'n gas nou maak as hy te vroeg is? Buite staan en wag?
Hierdie gasvrou hou die horlosie dop. En omdat ek 'n halfuur vroeg gereed is, is ek omgekrap as die wyster van die horlosie verby die regte uur aanstap. Tien minute later is ek van mening dat die gas nie my of my tyd respekteer nie. Ek dink alles behalwe dat die gas 'fashionable' laat is. Nog minder dat die persoon volgens etiket leef. Ek dink die gas is doodgewoon ongeskik.
Die tweede een is dat mens die gasvrou nie met die skottelgoed help nie. En hier wonder ek natuurlik ernstig oor die soort mens wat die nuwe reëls opgestel het. Want een met goeie maniere sal nie van die tafel opstaan sonder om ten minste aan te bied om te help om skoon te maak nie.
Moet my nou nie verkeerd verstaan nie. Ek hou nie daarvan as ander my met die skottelgoed help nie. Voordat ek soos 'n robotmannetjie in my eie kombuis staan om te wys waar alles weggepak moet word, was ek die skottelgoed self. Buitendien, die skottelgoedwasmasjien doen die meeste van die werk. En my gaste stap in 'n skoon kombuis in. Alles is silwerskoon voor hulle opdaag.
Ek en manlief gesels dan oor die aand, terwyl ons die kombuis borde en glase was en netjies maak. Ek drin nie wyn nie, daarom is dit vir my 'n hele kopskuif om te staan en glase met die hand was. Maar ek doen dit, want ek het die gaste genooi.
As gaste aanbied, sê ek altyd nee, dankie, kom ons gesels nog so 'n rukkie, die skottelgoed kan môre ook gedoen word.
Maar, wat nou gemaak as 'n gas van my tafel opstaan en vir my vertel dat dit nuwe etiket is om nie met die skottelgoed te help nie?
Asof ek van haar verwag om my te help? Asof ek gaste genooi het om skottelgoedwassers by te kry?
Dan sal ek nogal daarop aandring dat die gas wel help skoonmaak. Anders moes sy nie saam geëet of gedrink het nie. En nou moet ek eers staaltjie uit my kinders se jong dae vertel.
Ons het vriende gehad wat lank by ons gekuier het. En ek het altyd gesê dat die kinders nie hoef te help om op te ruim na die gespelery nie. Nie noodwendig omdat ek met die deurmekaar huis tevrede was nie. Maar omdat ek al opgekuier was. En dankbaar was dat hulle uiteindelik gaan. Al moes ek 'n deurmekaar huis alleen skoonmaak.
Elke keer as ons daar was, moes my kinders egter help skoonmaak. En hulle was ongelukkig. Want hulle moes skoonmaak en regpak op plekke waar hulle nie eens was nie.
Wel, dan leer mens maar jou grootmens vriende maniere of hoe?
Maar ek vergeet toe weer daarvan. Toe hulle weer kom kuier, roep sy soos gewoonlik in die gang af. Kom, my vyf dogtertjies (ek het net twee kinders) pappa en mamma is op pad. En so stap ek en manlief saam met hulle kar toe.
Maar die vyf dogtertjies kom nie. Pappa en mamma sit reeds in die kar en ek stap in die huis in om te gaan roep.
En wat kry ek?
Seun was soos sersant-majoor in die kamer staan. En wys, en hier. Dit moet daar kom. En hier, dit moet daar kom.
Ek het my verkneukel aan die prentjie voor my. Sonder woorde uitgestap en vir die wagtende ouers gesê dat die kinders nou sal kom. Hulle help my kinders net gou om skoon te maak waar hulle omgekrap het.
En net daar loop 'n vriendskap dood. Morsdood. Nooit weer gebel of genooi om by hulle te gaan kuier nie. En ek het ook nie van my kant af moeite gedoen nie. Want sien, as mens kan uitdeel moet jy kan vat. My twee kon nie naastenby so deurmekaar maak soos vyf woelige dogtertjies nie. Ek het net een dogtertjie gehad. En sy was elke keer ongelukkig oor haar deurmekaar kamer. Wat mamma van haar verwag om alleen reg te pak.
Terug by die nie-aanbied-om-te-help-nie-want-dit-is-teen-nuwe-etiket. Ek dink dit is plein ongeskik om nie aan te bied om te help nie. Daar is gasvroue wat die volgende dag werk. Wat daarvan hou om in die kombuis te kuier terwyl almal gou help om die kombuis skoon te maak.
Ek doen nie, ek hou ook nie daarvan as vrouens alleen in die kombuis kuier nie. Dit hou dan mos nie op nie. Maar,
Ek sal altyd aanbied om te help. En as ek moet, sal ek dit nie dikmond doen nie. Want die vrou het die hele dag voor die potte gestaan om my te bederf. Dit is die minste wat ek kan doen as ek opstaan. As sy dink ek is etiketloos, moet sy maar so dink. Ek dink dit is goeie maniere om aan te bied. En te help as sy dit van my sou verwag.
Ek kan natuurlik verstaan waarom mense nie meer gasvry sal wees nie. Vriende nie nooi om by hulle te gaan kuier nie. Want hoe graag ek ook al wil bederf, net so min hou ek van dié nuwe manierelose "etiket." Bied dus maar by my aan om te help. Jy gaan twee verrassings kry. Een, ek gaan nie dat jy help nie en twee, ek gaan ook dink dat jy bedagsaam is om aan te bied.
Die derde een is dat mens nie die wyn oopmaak wat vir die gasheer gebring is nie. Goeie genugtig! Daaroor het ek gemengde gevoelens. As die wyn nie by my kos pas nie, sal ek dit nie oopmaak nie.
Manlief kies altyd van die beste wyne om saam te vat as ons gaan kuier. Daarom gee ek nie om as die wyn oopgemaak en gedrink word as ek dit as persent vat nie. Dit is 'n geskenk ja, maar ek weet dat dit waardeer word as dit oopgemaak word. En nie agter in 'n kas ingedruk word nie.
Ek verstyf in elk geval elke keer wanneer ek die woord etiket hoor.
Tante Emsie Schoeman het boeke vol daarvan geskryf. In my jongs dae. In watter hand jy watter mes en vurk moet vashou. En watter eetgerei waar moet staan. En geld daarmee gemaak.
Terwyl sy self nie maniere gehad het nie.
So stap sy een dag jare gelede in 'n winkel in terwyl my sus staan en wag om gehelp te word. En verloor sy 'n slaafse volgeling. My sus.
Sy het pas as haarkapster begin werk in Pretoria se middestad en het gou uitgeglip om goed te koop. Buig mevrou etiket bo-oor haar, druk haar belangrike inkopies voor my sus se gesig verby en dring daarop aan om eerste gehelp te word. Sy is haastig. En sy is eerste gehelp!
Daarna is ek in absolute verset teen enige iets wat sy etiket noem. Lees ek nie wat sy skryf nie. Want as mens vir ander reëls oor die lewe wil saamstel, moet jy basie goeie maniere en bedagsaamheid aan die dag lê. Anders is jy soos 'n klinkende simbaal, die lawaai oorverdowend, sonder om sin te maak.
Soos diegene wat die regering se ondeurdagte inperkingsreëls maak. Soos die verkoop van ooptoonskoene, sigarette en drank. Alles goed wat aanvegbaar is omdat dit nie gerugsteun kan word nie.
Toe sy skryf dat dit nie mooi is om wit skoene te dra nie, is ek die winkels in om 'n paar spierwit hofskoene te koop om saam met my wit rok te dra.
Die juffrouens wat haar gevolg het, was geskok. Christa was egter in verset.
Ek het geglimlag vir hulle swart en goue en silwer skoene by wit. Wat nie so mooi soos wit lyk nie. Maar dra sou hulle dra om te bewys dat hulle van tante Emsie se etiket weet.
As sy vir my wil vertel wat etiket is, moet sy eers verstaan wat maniere is.
Goeie, outydse, boeremaniere.
Ek verkies maniere bo etiket uitgedink deur mense wat duidelik geen idee van maniere het nie. Wie dit uitdink, moet eers verstaan wat maniere is. En as maniere nie etiket is nie, wel, wees gewaarsku.
Dan vee ek my af aan etiket. En as iemand dink dat ek etiketloos is, mag dit dan so wees. Ek laat my nie deur belaglike reëls inperk wat deur lui mense uitgedink is nie. Want dit is al wat sin maak. Hulle is self te lui om ander te help. Was dalk nie eens by hulle eie huise skottelgoed nie. Hulle hande die saligheid belowe.
Ek kom nie laat omdat een of ander mens dit nou as etiket beskryf om laat te wees nie. Wees maar verseker, ek is betyds. Dus moet my gasvrou maar weet dat ek haar onverhoeds gaan betrap. As sy 'n tyd gegee het, maar daarop staatmaak dat ek laat gaan wees.
Ons is betyds by haar deur. Omdat ons haar tyd respekteer. Ek gaan wel betyds vir afsprake wees. En ek gaan 'n gas as ongemanierd beleef as sy laat is. Omdat iemand vir haar vertel het dat dit etiket is.
So, hoe gaan mens oor die probleem kom?
Dat ek nie vies is omdat 'n gas laat is nie? Dalk moet ek maar die woord STIPTELIK agteraan die tyd plaas? Dat hulle wel verstaan dat my tyd ook gerespekteer moet word.
Toe nie. Volgens hierdie artikel is dit wel etiket om betyds te wees.
Ek sal bietjie verder moet soek om die een te kry waarvan my vriendin gepraat het. Vir nou raai ek dat 'n gekskeerder daardie een geskryf het …
En ek neem aan gekskeerders skryf heelwat artikels oor etiket. Seker om in die mou te lag as mense dit volg.
Want ek lees 'n ander een waarin dit klaarblyklik nie etiket is om goue juweliersware te dra nie.
O my jitte, en daar haak ek nou behoorlik vas. Regtig? Pas goue juwele nie by die skryfster nie? Het sy slegte herinneringe aan goue juweliersware? Dalk nog nooit gekry nie? Want daar is geen manier waarop ek my goue juweliersware vir wat ookal anders gaan verruil nie.
Dit het ek gedoen toe ek twintig was.
Plastiese juweliersware gedra toe dit hoog mode. En as dit nou is, wil ek graag vir haar skryf. Doet so voort,. Dra wat jy wil, maar moet asseblief nie jou persoonlike ervaring op ander afdwing nie.
Dit het absoluut niks met etiket te doen nie. Dit eil eerder soos nyd voorkom. Afguns. Of so iets.
Dit is wel uiters ongemanierd om te beweer dat ons wat goue juweliersware dra, van bling hou. As jy nie daarvan hou nie, goed vir jou. Dra net mooi wat jy wil … Maar moet dit asseblief nie met etiket verwar nie.
Noem my dan maar dom en outyds en etiketloos.
Lyk my daar is een massiewe verskil tussen etiket en maniere. Goeie, boeremaniere, bedagsaamheid.
Tagged Afrikaans, Almaty, Kazakhstan, kosmaak, Qazaqstan
Vorige bydrae As jy die swakplekke van die huisies langs joune ken
Volgende bydrae Ons kuier by Coffee Boom in Forum winkelsentrum
17 gedagtes oor "Nuwe etiket? Nee wat, ek hou sommer by goeie maniere"
2020-09-01 om 11:48 vm
Goeie boeremaniere-Christa met n goeie skoot boerkoppigheid by! Ek hou daarvan!
2020-09-01 om 12:05 nm
Dankie, Seegogga, ek stem so saam met jou.
2020-09-01 om 12:13 nm
Ek het geen idee wat met hierdie een gebeur het nie, maar hy is nie op my lys van gepubliseerde artikels nie. Inteendeel, toe Seegogga daarop antwoord, was ek skoon verbaas. Ek dog dit is net weg. Weet nie hoe dit gebeur nie, maar ek het dit nou herhaal, dus gaan daar twee presiese plasings wees. Tot ek die oorsaak van die probleem kan opspoor.
2020-09-01 om 12:18 nm
Ek kan nie eens die ander een uitvee nie, dit is asof ek dit nie geskryf het nie …
2020-09-03 om 1:54 vm
Hie-hie,jy is lekker omgeklits oor die nuwe etiketreëls. Jy het beslis 'n punt beet…dit gaan oor bedagsaamheid en basiese goeie maniere wat jou ma jou destyds geleer het!
2020-09-03 om 5:20 vm
Letty-Ann, dit is regtig vir my ongeskik eb ver van bedagsaam af. Ek is seker dit word deur narre uitgedink.
2020-09-03 om 11:01 vm
Ja,wat vir my net so 'n vreemd was is die idee om 'n bietjie kos in jou bord agter te laat!
2020-09-03 om 11:37 vm
Vir die gasvrou om daarna met harde kos te sukkel? Ag nee wat, ek eet alles op. As ek nie doen nie, kyk hulle my skeef aan ….
2020-09-03 om 11:46 vm
Ek glo ook in…eet al jou kos op!
2020-09-05 om 3:52 nm
Ek hou baie van jou inskrywing en stem saam met alles. Baie jammer oor tannie etiket wat haar so swak gedra het en dan die een is wat die boeke skryf! Nee wat, ek stem saam, jy doen wat jy weet reg is en goeie maniere is. Ek is ook altyd 15-30 min voor die tyd reg of by die plek vir my afspraak. Ek verpes dit as mense laat is of nie 'reg' is vir 'n afspraak nie. Toe ek 'n kind was en ons gaan kuier het, het my ma altyd ons kinders kombuis toe gejaag om die skottelgoed te gaan was! haha— daardie tyd was ek nie gelukkig met my ma nie, maar gedoen! Ek wil ook nie he mense moet my help nie, maar ek is altyd die een wat daarop aandring om te help – ek sal nie huistoe gaan voordat daardie gas se kombuis nie tip-top is nie.
2020-09-05 om 6:04 nm
Ek is so dankbaar daar is mense wat soos ek voel. Ek dink ons juffrouens verstaan laat baie beter as nder mense. Maar, dan twyfel ek. Ek weet van baie mense wat kwaad word as winkels nie betyds oopmaak nie. Maar dan is hulle altyd laat.
2020-09-05 om 6:29 nm
Seker maar omdat ons teen tyd werk – toe ek weg is by my skool in SA – toe gee die klomp by die skool vir my 'n horlosie as geskenk. Dit was so bedagsaam van hulle. Hulle rede wat hulle aangevoer het: Onderwysers hou altyd die tyd dop en jy doen alles teen tyd – amper op die sekonde wil ek byvoeg. 🙂 Dit is werklik so, in die klas het ons 'n groot klok teen die muur en my oog is gedurig op daardie klok – party kinders ook, hulle kan nie wag vir middagete om (gulsig) hulle kos af te sluk en om te gaan speel. ha-ha
Ag, Nikita, jy laat my sommer na skoolhou verlang.
2020-09-05 om 7:56 nm
As jy sien waarmee ek hier besig is, gaan jy dadelik wil skoolhou. hie-hie, so ek bly liewer stil. Dalk sal ek 'n blog-inskrywing doen en dan sien ek jou skarrel vir poste waar jy bly. 🥳
2020-09-05 om 10:29 nm
Ek verkies op die oomblik groot mense, maar jy maak my nuuskierig.
2020-09-06 om 8:16 nm
Ek is besig met 'n paar goed – om op 'display' te gaan in my klas en sodra ek klaar is, sal ek dalk 'n paar foto's neem en ietsie daaroor se. Vir eers gaan dit my 'n paar dae neem met die een projek, wat link na die Coronavirus (besig om met papiermache goed te maak) en die ander link na ons boek wat ons lees: Die BFG – 'dreams'. 😉