PressReader - Kuier: 2017-06-14 - Hoe ge­maak as jou pa té streng is
Hoe ge­maak as jou pa té streng is
’n Pa moet gren­se stel en sy kin­ders dis­si­pli­neer, maar wan­neer is dié be­heer te erg en doen dit die kind meer ska­de as goed? DEUR El­ma­ri­ne An­tho­ny
Dis na­tuur­lik vir ou­ers om be­sker­mend teen­oor hul kin­ders te wees, maar dis ook be­lang­rik om jou kind ge­noeg vry­heid te gee so­dat hul­le leer om hul eie oor­deel te ge­bruik en ver­ant­woor­de­lik­heid te neem vir hul eie be­slui­te – iets wat nood­saak­lik gaan wees in hul vol­was­se le­we.
Maar soms is dit vir ver­al pa’s moei­lik om hier­die ba­lans reg te kry met hul tie­ner­dog­ters en hul­le toe te laat om hul eie be­slui­te te neem, ver­al wan­neer dit by ver­hou­dings kom. Som­mi­ge kin­ders ver­staan dat die pa uit lief­de op­tree en nie wil hê dat hul­le seer­kry nie, maar soms is sy op­tre­de só erg dat dit ’n pa se ver­hou­ding met sy dog­ter vir ewig ska­de kan aan­doen.
Dít is pre­sies wat met Sa­man­tha Jan­sen* (32) van Pi­ket­berg in die Wes-Kaap ge­beur het. Haar pa was só oor­be­sker­mend dat sy self­moord wou pleeg. Hy was so streng dat sy nooit uit die huis kon gaan nie, be­hal­we om die bi­bli­o­teek te be­soek. Op ho­ër­skool kon Sa­man­tha nie skool­dan­se by­woon nie. Haar pa se woord was wet in die huis.“In gr. 8 of 9 wou ek graag na die skool­dans toe gaan, om­dat al my v­rien­de daar sou wees. My ma het ge­sê ek kan gaan, maar die vol­gen­de og­gend het my pa nie eens met my ge­praat nie. Die aand toe my pa van die werk af kom, het ek ’n groot pak slae ge­kry.”
Vol­gens Sa­man­tha het haar pa nooit sy streng op­tre­de ver­dui­de­lik nie, maar sy het ge­weet dis om­dat hy bang was dat sy ’n boyf­riend sou kry en swan­ger word, al het sy tal­le ke­re be­wys dat sy nie stout of re­bels is nie.“Jy bly on­der my dak. Jy sal maak wat ek sê of jy kan gaan,”het haar pa ook soms aan haar ge­sê, ver­tel Sa­man­tha.
Sy het een aand ’n gospel­kon­sert met haar pa se toe­stem­ming by­ge­woon, maar net as haar jon­ger sus­ter saam­gaan. Toe hul­le la­ter die aand te­rug huis toe loop, het haar sus­ter vir Sa­man­tha ge­sê haar pa gaan haar weer slaan as hul­le by die huis kom. Sa­man­tha was toe moe­de­loos en het die­self­de aand pro­beer self­moord pleeg.
Sy sê sy kon nie wag om ma­triek te vol­tooi en uit die huis te trek nie, maar selfs toe sy in Kaap­tad op u­ni­ver­si­teit was, wou haar pa steeds haar be­we­gings be­heer en is sy steeds nie toe­ge­laat om ’n boyf­riend te hê nie.
Sa­man­tha het baie haat­ge­voe­lens teen­oor haar pa ge­had en dít het er­ger ge­word om­dat haar jon­ger sus­ter nie die­self­de be­han­del is nie. Sy is toe­ge­laat om op 13 ’n boyf­riend te hê.“Ek het my­self af­ge­vra of hy meer lief is vir haar, want hoe­kom is sy dan an­ders be­han­del?”
Só sien ’n pa dit
Brad­ley de Wet* (53) van S­tel­len­bosch het ge­leer dit maak nie saak hoe oor­be­sker­mend jy as pa is nie, sleg­te din­ge bui­te jou be­heer kan steeds met jou kind ge­beur. Sy 14-ja­ri­ge dog­ter is ver­krag en sy wou nie haar fa­mi­lie daar­van ver­tel nie om­dat sy bang was haar pa ver­moor die oor­tre­der. Sy dog­ter het een aand son­der toe­stem­ming saam met ’n vrien­din en twee ou­tjies uit­ge­glip; sy is dié aand
ver­krag. Hy het wel uit­ge­vind van die ver­krag­ting toe hy een­dag haar dag­boek ge­lees het om­dat sy haar snaaks ge­dra het. “Sy het ge­weet ek sal e­nig­ie­mand ver­moor wat my fa­mi­lie seer­maak,”ver­tel hy.
Hul­le het ge­sorg dat sy be­ra­ding kry, maar ná die ver­krag­ting was hy min­der oor­be­sker­mend om­dat hy ge­voel het dat sy moei­te ver­niet was.
Brad­ley dink die feit dat hy in die weer­mag was, het by­ge­dra tot hoe streng en oor­be­sker­mend hy met sy drie kin­ders was. Sy oud­ste seun het selfs uit die huis ge­trek om­dat hy so streng was, sê Brad­ley. “Ons het baie min kon­tak, maar geen har­de ge­voe­lens nie. As ou­er het ek ’n fon­da­ment ge­skep en as ons kin­ders ba­sie­se rig­ly­ne ig­no­reer en dit ge­toets word, het ons pro­beer.
“Ek won­der al­tyd hoe din­ge sou uit­werk as ek nie so streng was nie.”
Jus­ti­ne A­fri­ka* (24) van Mal­mes­bu­ry het la­ter in haar le­we haar pa se hou­ding teen­oor haar ver­staan. Haar pa was van­af haar kin­der- tot laat tie­ner­ja­re oor­be­sker­mend teen­oor haar. Daar was baie din­ge wat sy nie kon doen nie, ver­al nie din­ge wat weg van die huis af sou plaas­vind nie. “Ek het vir ’n ruk lank net­bal ge­oe­fen, maar die dag toe ons op ’n an­der plek moes gaan speel, het my pa ge­sê ek mag nie gaan nie.‘Wat as iets met jou ge­beur,’was al­tyd sy re­de,”ver­tel Jus­ti­ne. Sy kon nie op die pad wees ty­dens die fees­sei­soen nie om­dat die paaie be­sig was en e­nig­iets kon ge­beur, het haar pa re­de­neer. Sy kon ook nie al­tyd by fa­mi­lie of v­rien­de gaan kui­er nie. Wan­neer sy wel kon, was daar al­tyd baie din­ge wat sy kon en nie kon doen nie. Toe sy 18 was, het sy S­tel­len­bosch toe ge­trek en stu­deer. Hy het haar steeds ge­maan om ver­sig­tig te wees, maar was nie meer so erg oor­be­sker­mend nie. Jus­ti­ne was ver­baas hoe goed hy dit han­teer het dat sy sou trek.
hou vas én laat gaan
Hoe­wel sy baie ke­re vies was vir haar pa om­dat sy nie kon gaan kui­er of net­bal speel nie, het Jus­ti­ne tog op ’n ma­nier ver­staan wat hy pro­beer doen het en het dit nie haar ver­hou­ding met haar pa ne­ga­tief be­ïn­vloed nie.“In­teen­deel, ek dink dat dit my eint­lik maar laat be­sef het hoe baie hy om­gee, al was hy by tye ir­ra­si­o­neel na my me­ning.”Haar pa het haar sus­ter, wat drie jaar jon­ger as sy is, die­self­de be­han­del, maar hy is nie so erg met haar an­der sus­ter en broer, wat on­der­skei­de­lik 13 en 18 jaar jon­ger as sy is, nie.“Ek dink dis se­ker om­dat hy ou­er word en dat daar nou meer oë is om die an­der twee mee dop te hou. Dalk ook om­dat hy be­sef het dat dit nie no­dig is om so te wees nie en dat hy steeds ’n goeie ou­er kan wees.”
Fran­cois Ra­bie, ’n kli­nie­se siel­kun­di­ge van Kaap­stad, sê een van die rol­le wat die ou­er ty­dens kin­ders se tie­ner­ja­re in­neem, is om die kon­teks te s­kep waar­bin­ne hul­le toe­ge­laat kan word om die wê­reld bui­te die huis te kan ver­ken. Dit is deel van ’n kind se ont­wik­ke­ling om on­af­hank­lik­heid en nu­we i­dees rond­om self-i­den­ti­teit te kry.“Ou­ers s­kep ho­pe­lik ’n kon­teks waar­in dit kan ge­beur. As ou­er moet jy na­by ge­noeg wees, maar ook af­stand kan hand­haaf dat jou kind kan ver­ken. Pa’s speel ’n be­lang­ri­ke rol hier. As die pa af­we­sig is, het dit be­slis im­pli­ka­sies vir ont­wik­ke­ling. Maar as die pa nie af­stand kan neem nie, dui dit mis­kien op ’n paar bood­skap­pe; dat die wê­reld baie ge­vaar­lik is, dat jy nie moet groot­word nie, dat jou ou­ers af­hank­lik is van jou en dat jy nie meer kom­plek­se self­i­den­ti­teit kan vorm nie,”ver­dui­de­lik hy.
Vol­gens Franscois speel die ma ’n baie spe­si­fie­ke rol, nie net as ver­sor­ger nie, maar sy is di­rek ver­bind aan die kind se oor­le­wing ge­du­ren­de ba­ba­ja­re. Die ma en kind het dus ’n baie noue ver­hou­ding. “Die pa se ver­hou­ding en rol moet wees om die kon­teks te help s­kep vir ont­dek­king. Na­tuur­lik die ma ook, maar dit is die pa wat die gren­se help stel. As die gren­se baie be­perk en on­buig­saam is, s­kep jy pro­ble­me.”
Vol­gens C­ris­ti­ne S­co­la­ri, ’n kin­der­siel­kun­di­ge by die Se­ri­ti T­her­a­py and As­ses­sment Cen­t­re in Gau­teng, kan daar ver­skeie ge­vol­ge van oor­be­sker­men­de pa’s wees. Tie­ners kan by­voor­beeld re­bel­leer, nei­gings tot wan­ge­drag hê of op die ui­ter­ste dalk ont­trek en angs­tig word.
“Na­tuur­lik het tie­ners ook gren­se no­dig en dit is nood­saak­lik vir fa­mi­lies om be­lang­ri­ke kwes­sies soos cur­fews en waar, wan­neer en met wie hul­le kan gaan, te be­spreek,”sê C­his­ti­ne.
Fran­cois raai oor­be­skerm­de pa’s aan om hul­self eer­lik die vol­gen­de vrae te vra: Waar­voor is ek bang? Wat kan ek my kind nie gun nie? Wat pro­jek­teer ek na my kind toe? Moet ek in be­heer wees van al­les?
Hy meen ook dat be­per­kings be­lang­rik is en dat tie­ners be­per­kings no­dig het. Dit is ook iets wat die pa moet help s­kep. “Dit is ’n de­li­ka­te ba­lans van per­ke, vei­lig­heid as­ook vry­heid – jou kind moet sy wê­reld kan toets. As jou kind weet jy as pa is na­by vir on­der­steu­ning, dan is hul­le meer ge­rus.” *S­kuil­naam