’n Nuwe inisiatief om aan alle leerlinge ’n platform vir taalontwikkeling en groter selfvertroue te bied deur ’n dramaproduksie, word die naweek in Bloemfontein bekend gestel.
Thys Heydenrych, ’n dosent aan die UV en koördineerder van die projek, sê verkorte weergawes van Shakespeare-tekste word opgevoer. Dit word beperk tot ’n halfuur en gee aan kinders die geleentheid om hulle in ’n niemededingende omgewing op ’n professionele verhoog uit te leef.
’n Paar dae in die Kgalagadi-oorgrenspark is op baie van ons se verlanglysie, maar die Kalahari het soveel meer om die lyf as net die park – kom kyk self! Hier’s ’n tien dae lange sirkelroete vol Noord-Kaapse lekkertes.
Hier loop nie gevaarlike diere rond nie; dus kan jy enige plek in die reservaat stap. Dis soos om by jou oom-hulle op die plaas te kuier. Google voor die tyd hoe ’n ietermago se spoor lyk, want Witsand is een van die beste plekke in die land om hierdie skaars dier te soek.
Brulsand is waarvoor die reservaat bekend is – dié verskynsel is meer algemeen in die warm somermaande wanneer die sand droog en warm is en deur die wind aangeblaas word en sodoende “brul”. In die winter kan jy steeds die wit sandduine uitklim, sommer net vir die uitsig van bo af.
Indien jy nie hou van stilsit nie, kan jy duinplankry – jy huur ’n plank by ontvangs (R150 per dag). Witsand is ook die ideale plek om dié sportsoort vir die eerste keer te probeer: Hier’s niemand wat vir jou gaan lag wanneer jy holderstebolder val nie! Jy kan ook ’n bergfiets huur teen R120 elk per dag, en hier’s ’n swembad.
Die ruskamp se verblyf lê wyd: Jy voel nooit op ’n hoop gedruk nie. Hier is nie ’n restaurant nie; maak dus seker jy bring alles saam (die winkel by ontvangs verkoop wel die nodigste én ’n paar praktiese aandenkings soos hoede, hemde en waterbottels).
Volg uit Upington die N14 wes – jy sal ’n groot toring met ’n wit lig aan sy bopunt op regterhand gewaar. Dit lyk soos ’n Bond-booswig se hoofkwartier, maar is eintlik die Khi Solar One – ’n sonkragstasie waar hektaar op hektaar vol spieëls sonlig (en hitte) na die toring kaats en water dan in stoomkrag van 50 megawatt omgeskakel word. Anders gestel: genoeg elektrisiteit vir 4 000 huishoudings! Maar moenie só hard hieroor dink dat jy die “Welkom in Keimoes”-bordjie miskyk nie – De Werf-restaurant is net daar op regterhand.
Die De Werf Special (R65 vir eiers, spek, Kalahari-wors, sampioene, tamatie en roosterbrood) is ’n stewige ontbyt, en as jy eers ’n bietjie later in die dag hier aanland, oorweeg gerus die De Werf Dagwood (vanaf R70). En wanneer laas het jy ’n Creme Soda-float gedrink?
Maak ook ’n draai by die inligtingsvertrek langs die restaurant waar jy deur boeke en albums oor die Kalahari kan blaai. Hier leer ’n mens meer oor die geskiedenis van die streek, die landbou en ook ander blyplekke en doendinge wat jy vir jou vólgende Kalahari-besoek in gedagte kan hou.
Nou is dit voet in die hoek na waar die waters raas. In die Augrabieswaterval- nasionale park stort die Oranjerivier 56 m na benede tot in ’n rotsravyn wat soos die Suezkanaal in die landskap uitgekerf lê.
Die ruskamp is by die waterval geleë, en netjiese paadjies lei jou na verskeie uitkykpunte (met veiligheidsrelings) stroomaf, regoor, en stroomop van die waterval. Jy gaan kyk ook nie net een keer nie. Dis ’n ritueel waaraan besoekers veral vroegdag en laatmiddag deelneem: waterval toe stap. In die middel van die dag kan dit baie warm word – wag dus vir wanneer dit koeler is. Jy kan ook saans gaan kyk: Die waterval word van 7 nm.-9 nm. verlig.
Padlangs sien jy dassies by die gros én veelkleurige Augrabies-platakkedisse. Moenie laasgenoemde vlak kyk nie: Dis ’n skaars reptiel wat net van Augrabies langs die Oranjerivier tot omtrent by Pella voorkom. Gaan lê op jou maag en kyk of jy ’n lekker foto van een kan kry!
Soos met die meeste van ons nasionale parke se ruskampe kry jy goeie waarde vir jou geld, selfs al is Augrabies se ruskamp nou al goed “ingeleef”, sal ons maar sê. (In die eenheid waarin ons oornag het, het die badkamerverf begin afdop.) Jy kan vir jouself sorg (die kampwinkel het redelik voorraad indien jy vergeet het om elders inkopies te doen) óf by hulle restaurant eet.
Lus vir iets spesiaals? Bespreek die Gorge-kothuis wat uitkyk oor die ravyn – dit is by die Oranjekom-uitkykpunt en weg van die hoofkamp af. Jy het dus saans die plek vir jouself. Dit kos vanaf R1 715 p.n. vir 2 mense.
Die beste pad Riemvasmaak toe is 95 km lank en vat jou met ’n láng draai terug deur Kakamas. Daar is egter ’n mooier (en halfpad korter!) pad deur die Vredesvallei. Jy’t nie ’n 4x4 nodig nie, maar wel ’n ryding met ’n billike grondvryhoogte: Ry van die Augrabieshek af 600 m terug tot by die skuins T-aansluiting en draai regs op die R359.
’n Kilometer verder vurk die pad weer; hou links aan op die teer en draai dan 14 km verder regs vir die Vredesvallei. Jy ry nou deur ’n minder bekende deel van die Augrabieswaterval- nasionale park. Draai by die T-aansluiting tussen die wingerdblokke links; kort hierna kruis jy die Oranjerivier sowat 22 km stroomaf van die waterval; ry dan verby die Vredesvallei-nedersetting en daarna begin die pret!
Hierdie skof deur die berge is een van die mooistes op die hele roete, met groot kokerbome en selfs ’n piekniekplek met ’n wye uitsig waar jy die koffiefles kan oopskroef. Dis plek-plek klipperig en steil. Vat dit stadig, want hier’s nie selfoonsein nie en dit kan ure wees voordat ’n ander ryding verbykom.
Nes jy voel jy kan nie langer aan die skommelende kar se stuurwiel vasklou nie, verskyn Riemvasmaak se kantoor in jou voorruit. Nou’s dit net vir inteken, afry in die kloof en dan kan jy jouself lekker in die warmwaterbron gaan lawe.
Riemvasmaak se swemplekke (buiten die bron is hier ook ’n kouewaterswemgat 100 m in die kloof af) en kampterrein lê in die droë loop van die Moloporivier met hoë kranse aan weerskante. Soek vir arendneste teen die hange terwyl jy op jou rug dryf. Dis taamlik beskut teen die wind hier in die kloof; jy sal ná aandete weer in die warm water wil kom sit totdat jou vingerpunte rosyntjie trek, met die maan en die sterre vir geselskap.
Die kampterrein het staanplek vir drie groepe (ses mense maksimum) en twee spoeltoilette. Hier’s slegs ’n kouewaterbosstort, maar jy gaan mos swem, wat.
Terwyl jy op die stoep sit en smul, vertel Jane en Ridi jou Riemvasmaak se storie: Die Suid-Afrikaanse weermag wou die gebied in die jare 70 gebruik vir wapentoetse en die oorspronklike inwoners is toe verplaas na Mier naby Askham, dorpe in die Oos-Kaap, asook Khorixas in Namibië. Sedert 1994 kon baie van die Riemvasmakers weer teruggekeer. Maar die mense kry swaar – buiten die warmwaterbron is die naaste werkgeleenthede op Kakamas. Ondersteun hulle gerus en koop ook sommer ’n suurdeegbrood (R20) voordat jy ry.
Van Berg en Dal af ry jy 27 km tot by ’n T-aansluiting waar jy links draai en 15 km verderaan weer links draai. Hou 43 km noord tot by Lutzputs waar die pad ’n skerp draai maak en 11 km verder die N10 kruis. Vandag begin jy daardie regte Kalahari-gevoel kry soos wat die landskap om jou al hoe platter en oper strek, met duine oortrek van boesmangras en suurgras en af en toe ’n aswit soutpan.
Gaan stap ’n ent, pak ’n vuurtjie wanneer jy terugkom en geniet dan die tjoepste stilte wat jy al ooit gehoor het. Dis net so goed julle sit vanaand saam met die Klein Prinsie op sy planeet – voorwaar ’n ervaring wat jy nie gou weer sal teëkom nie.
Koop sommer hier ’n vleisie vir die volgende paar aande se braai, want Kgalagadi-inkopies is dúúr. Onthou ook om die vorige dag reeds met die Conradies te reël indien jy ’n draai deur die veld wil ry. Hier loop nog ’n troppie nasate van die kamele wat die berede polisie in die ou dae in hierdie duineveld gebruik het op hulle plaas. Thinus kan jou uitneem na waar die ou os, Venter, en sy kudde hou.
Hou noord oor die R31 in die rigting van die Kgalagadi-oorgrenspark. Kalahari Trails lê ’n hanetreetjie af in die pad op linkerhand. Onthou om die hek agter jou toe te maak, want die hans gemsbok, Houdini, glip alte graag uit.
Die gastehuis is glad nie luuks nie, maar het karakter soos min. Dit voel asof jy in ’n lekker ou losieshuis tuisgaan, met talle kamers van verskillende groottes, krane wat op ’n koue oggend al stotterend lewe kry, ’n selfsorgkombuis met gasstowe en ’n sitkamer vol tydskrifte uit die jaar toet. Nee wat, hier steur niemand hulle aan fieterjasies nie: Maak jouself tuis!
Kalahari Trails is prof. Anne Rasa se wildreservaat. Dié wetenskaplike is oorspronklik van Wallis, maar het – ná ver draaie die wye wêreld oor – hier in die Kalahari beland om navorsing oor ’n dwergmuishondspesie te doen. En hier’s sy nog steeds – 20 jaar later!
Sy kan jou avontuurlike stories van haar jare in die veld vertel, maar deesdae is die professor meer rondom die huis waar sy omsien na die rehabilitasie van meerkatte wat as troeteldiere aangehou is en weer in die natuur moet leer aanpas. Een van die meerkatkolonies hou hier op die werf (’n mens kan die gate wat hulle oral grawe, nie miskyk nie!) en teen laatmiddag sit die prof gewoonlik op haar agterstoep en geniet die laaste son saam met haar kroos terwyl sy vir hulle fyn vleisies voer. Stap gerus dan oor – dit kos R100 p.p.
Vanaand pak jy weer ’n groot, gesellige kameeldoringhoutvuur in die lapa agter die kombuis. Luister fyn – watter uiltjie roep daar?
Die begeleide duinetoer (R150 p.p.) wat ’n mens te voet saam met ’n veldgids doen, is ’n ervaring soos min: Jy leer hoe kameeldorings met die noordewind se hulp vir mekaar feromoonboodskappe stuur, wat die gemsbok se eetgewoontes is, hoe die bloukopkoggelmander wys daar’s reën op pad, watter skerpioen vroeër hier verby is en, ja wraggies – kyk, hier’ t hy iets gevang en gevreet. Bespreek vooraf.
Bespreek nou! Hou in gedagte dat die park gewild is: Indien jy in ’n skoolvakansie wil kom, moet jy minstens ’n jaar vooruit bespreek. Jy kan, soos by ander Sanparke, spesifieke huisies probeer bespreek – die versoek moet direk aan die ruskamp gerig word.
Vanoggend ry jy Kgalagadi toe. Die Twee Rivieren-hek is maar 37 km van hier af, maar jy wil sekerlik nog vandag ’n paar wildkykdraaie ry voordat die son sak. Wees op die uitkyk vir versamelvoëlneste en witrugaasvoëls op die boomtoppe en maak eers ’n draai by die Kgalagadi Lodge. Hier’s ’n winkel met ’n bakkery waar jy vars brood en rolletjies kan koop en ander interessante goete soos blouwildebeeswors (R60 per pak) en gemsboksosaties (R150/kg). Hier’s ook ’n fênsie restaurant met ’n uitsig oor Botswana as jy lus het vir ghrênd kos en ’n Kalahari-boetiekbier (Puff Adder Weiss of Meerkat IPA) voordat julle die gramadoelas invaar.
Die Auchterlonie-piekniekplek lê bo-op ’n rantjie en is ’n gawe eerste stilhouplek. Van hier af het jy ’n wye uitsig oor die droë Auobrivierbedding. Jy kan dus van ver af sien of ’n trop blouwildebeeste of springbokke op pad is na die gelyknamige watergat onder in die rivierloop.
By Auchterlonie is ’n opelugmuseum waar jy ’n idee kan kry van hoe die eerste boere en boorgatwagters destyds gelewe het. Hier’s ’n ou kliphuisie, veekraal en smidswinkel. Jy kan net dink hoe bly hierdie mense moet gewees het as hulle die stofwolkie gesien het van ’n kuiergas wat in die verte aankom.
Deesdae kan besoekers onder houtdakkies ’n worsie braai vir middagete en die stil landskap bespied. Hier is ook toilette.
Ry laatmiddag uit na die Sitzas-watergat (dis nou weer aan die SA kant) sowat 8 km van die ruskamp af en parkeer onder die groot kameeldoringboom. Die watergat is ’n bietjie ver, maar langlensmanne behoort hierdie tyd van die dag ’n paar mooi foto’s te kan neem.
Ná julle laatand gebraai het, kan ’n mens in die skuiling langs die kamp se watergat gaan sit. Hier kom drink dalk ’n yslike trop gemsbokke onder die spreiligte – dis vermaaklik om die majestueuse bokke dop te hou terwyl hulle voetjie vir voetjie nader kom en hulle mal skrik vir die geringste geluid. (Dis net ’n rooijakkals, ouens.)
Draai ná die Kamqua-watergat af op die Hoër Duinepad. Buiten ’n eensame gemsbok en ’n verdwaalde volstruis of twee is hier gewoonlik nie veel diere nie. Maar die grondpad is mooi en lê soos ’n wit lint op die oranje duine.Hier’s jy nou ín die Kalahari-woestyn!
Dié pad verbind die Auobrivierpad met die Nossobrivierpad. Sodra jy op die Nossobpad is, mik vir die Dikbaardskolk-piekniekplek.
Wees by die piekniekplek op die uitkyk vir rooiborslaksmanne, kleinglansspreeus en spekvreters in die kameeldoringbome terwyl jou worsie op die kole sis. En betrag die landskap om jou – ’n troppie springbokke suiker dalk in die rivierloop verby en daai bossies wat lyk asof dit beweeg, is waarskynlik ’n meerkatkolonie wat rondsnuffel vir kos.
Van Dikbaardskolk af mik jy nog verder die vergetelheid in. Dink ’n bietjie aan die kaart van Suid-Afrika en in watter verafgeleë hoekie julle nou die Nossob-ruskamp nader. Ondanks dié ruskamp se ver-in-die-wêreld-faktor is dit bykans heeljaar volbespreek. Die rede? Nossob is leeuwêreld – tot so ’n mate dat die ruskamp se hek te alle tye gesluit word. Daardie foto’s van ’n spul leeus wat sommer so in die pad lê? Dit word gewoonlik op die paaie rondom dié kamp geneem. Sodra julle afgepak het, gaan maak ’n draai by die ruskamp se skuiling wat oor die droë Nossobrivierbedding uitkyk.
Hou die rantjies aan jou regterkant dop terwyl jy suid ry, veral in die omgewing naby Twee Rivieren – daar staan dalk ’n leeu of jagluiperd wat die droë rivierloop bespied vir ’n paar niksvermoedende springbokkies.
Omdat dit die meeste besoekers se eerste óf laaste oornagplek in die reservaat is, is die kampplek gewoonlik nogal bedrywig. Die paar selfsorghuisies (no. 1-8) wat heel agter in die hoek van die ruskamp teen die draad staan, is meer privaat. Die swembad is ’n welkome lafenissie ná die lang dag in die motor.
Die Samevloeiing-watergat is sowat 5 km van die ruskamp af. Neem vroegoggend stelling in met ’n koffie en wag vir ’n rooijakkals of ’n vaalboskat wat ná die nag se jag sy dors kom les.
Pomp jou bande voordat jy by die reservaat uitry en hou dan reguit verby Kalahari Trails (baai, Houdini!) tot by Andriesvale se groot kruising. Draai hier links op die R31, en voor jy nog in vierde rat is, sal Ant Koera se Plaaskombuis op regterhand verskyn. Nou’s jy in vir ’n groot bederf!
Tannie Koera Steenkamp mág maar kook, en hier by haar veldrestaurant gebeur alles op die vuur. Om vir middagete aan te sit moet jy vooraf bespreek (en ’n groep van minstens drie mense wees). Terwyl almal in die kookskerm aan ’n roosterkoek sit en peusel, tower die tannie die lekkerste maaltyd uit die swartpotte op: wild- of skaapvleis, groente, stampmielies of rys... jy gaan jou vingers aflek!
Gooi brandstof in op Askham. Draf dan gou by die Diamond T-koffiewinkel aan die onderpunt van Askham se hoofstraat in vir ’n vinnige koffie en ’n sny melktert of koek (as jy hoegenaamd nog ’n gaatjie het!).
Koste R120 p.p. vir middagete. Jy kan ook vroeër in die dag hier inswaai vir ontbyt soos ’n omelet en wors of ’n roosterkoek en koffie.
Wat nog? Jy kan hier kamp teen R150 p.p.p.n. Hier’s spoeltoilette en ’n buitestort waarvoor die water (natuurlik) in ’n swartpot gekook word.
Vanzylsrus is nog ’n goeie 150 km se grondpad ver. Maar nes jy begin moedeloos raak, gewaar jy die padteken in die lang gras: Ontspan, dit is Vanzylsrus.
Die Vanzylsrus-hotel is legendaries: Teen die kroegmure is geraamde artikels oor die geskiedenis van dié dorpie, die groot geeste wat hier deur is, die rugbyspanne en ook die verhaal van Attie en Dina Lubbe wat in die jare sestig die beskeie Gemsbok-hotel hier begin het. Jy sal waarskynlik ook ’n jaggroep of vier in die kroeg aantref.
Hier’s ook ’n soort Hall of Fame waar besoekers boodskappe op bronsplaatjies laat – mense soos Giel Coetzee (“Vredenburg se Bul”), Ansa en Phillip van der Merwe (“Lekker my lam, lekker!”) en ene Riaan en Gys wat hulle kuiertjie opgesom het as “Nie hier vir ’n lang tyd, hier vir ’n goeie tyd”.
Deesdae is die hotel Elbie en Petro Jonker s’n en hulle het die plek só keurig en gesellig ingerig dat jy waarskynlik reeds vanaand al begin uitwerk wanneer julle weer hier kan kom draai. Maar moenie vrees nie – die Kalahari gaan nêrens heen nie. Bestel die springbokfilet met ’n roomsousie, groenbone, kapokaartappels en soetpatats (R130), gee daai jolige jagters hulle sin en drink saam ’n biertjie, en geniet die Kahalari se groot hart vir oulaas.
Shouqat, wat dikwels vir sy werk moes reis, het verskaffers gaan besoek om voorraad te koop vir die klerewinkel wat die familie in Westonaria, Gauteng, gehad het.
“My pa was gewoond aan reis, maar hy het ons talle kere op 'n dag gebel om te hoor hoe dit met ons gaan, so lief was hy vir ons.
“My ma moes my pa drie dae later in Durban vir 'n troue kry, maar ná die tweede dag het hy ophou bel. My ma het agterdogtig geraak en die polisie en ons familie en vriende laat weet.”
Zarina, wat haar pa as 'n sterk man beskryf, sê hy het in die City Lodge-hotel in Durban tuisgegaan.
Nog meer spanning is op hulle geplaas toe Zunaid begin dwelms gebruik weens die pyn wat sy pa se verdwyning veroorsaak het.
In 1993 het Zarina 'n graad in openbare bestuur aan die Technikon Witwatersrand behaal en dieselfde jaar het sy getrou. Sy vertel sy het ná haar troue haar naam verander van Zaheerah omdat sy gehoop het dit sal haar lewe help omkeer.