Dit is hoe dit op Majubakruin lyk. Die foto is in ’n oostelike rigting vanaf MacDonaldkoppie geneem. Die rif op die berg kan aan die rotsagtige dele uitgeken word. Let egter daarop dat die rif aan die duskant in effek in twee gesplit word deur die bopunt van wes-kloof (regs op die foto). Stephanus Roos-hulle het dus van links na regs op die foto oor die bergkruin geveg.
Die rif op Majubakruin, gesien vanaf die suide/Britse kant. Let op dat die rif nie oral ewe hoog is nie – direk anderkant die pannetjie is dit aansienlik laer.
Wanneer mens na van die Boere se stories luister, klink dit asof dit sommer so vinnig-vinnig was toe is die Britte af aan die anderkant van die berg. Ons luister na al die stories, die kortes en die langeres en ons pas die legkaartstukkies inmekaar. Dit is egter eers wanneer ons na die Britte se weergawe gaan luister, dat die volle storie duidelik word.
“… maar niks kon ons keer nie, en ons is ten laaste op die berg. Toe was daar ’n geweldige vuur van weerskante, maar dit het nie lank geduur nie. Daar vlug die Engelse. Ons is agter hul in, en skiet hulle waar hulle hulle die berg anderkant af hardloop, totdat hulle buite skot was.”
“Ai! maar toe skiet ons. Die rooibaadjies hardloop die pannetjie in en ons hardloop ook vorentoe tot aan die kant van die pannetjie. Daar skop ons vas en vuur. Ek laat so drie-drie oormekaar kom, en as ek aftrek, lê al drie. Weer sit ons hulle agterna. Dwarsdeur die pan tot op die hoë bergkrans anderkant waar hulle aftuimel en afspring, sodat sommige van die krans af doodval en ’n paar leweloos in die bome bly hang. Toe die oorgeblewe soldate hulle daaronder te pletter val, draai ons om. Ek voel nou nog naar as ek aan daardie toneel terugdink.”
Nota: In die kort vertellings hierbo, hoor ons by herhaling dat die Boere baie geskiet het. Dit klink soos “wen van die vuurgeveg.”
“Net toe veldk. Ferreira en sy manne die eerste sarsie los op die Engelse het die Engelse die vestings verlaat en gevlug in die rigting van die graspannetjie bo-op die kruin. Ek was langs veldk. Roos en my broer Hans langs my. Op die teken het ons in die Engelse vestings gespring en aanhoudend op hulle geskiet. Tussen ons waar die meeste Engelse toe was, het dit ’n effens knoppie gemaak wat die gesig op die Engelse – toe in die graspannetjie – ietwat belemmer het.
“Net toe Hans sy arms lig om sy tweede skoot te skiet, tref ’n koeël hom onder sy arms deur. Ek gooi daarop my geweer neer en gryp hom in my arms en kniel met hom op die grond, terwyl hy sy laaste paar snikke gee – dit was ’n doodskoot gewees.
Mnr. Bekker het vertel dat hy daar bly sit met sy broer in sy arms totdat die slag afgeloop was. Hy meen dit was skaars tien minute nadat Hans geskiet was, omtrent 14:00.
Dit is opmerklik dat die Boerevertellers nie detail verskaf oor hoe hulle die vuurgeveg gewen het nie. Waarskynlik was dit omdat hulle manier van veg vir hulle so vanselfsprekend was, dat dit nie nodig was om dit te beskryf nie. Wanneer mens egter na die Britse vertellers se weergawe luister, word die kontras in die manier van veg tussen die Boere en die Britte skrikwekkend duidelik.
Voordat ons na hierdie detail luister, laat ons eers hoor hoe onderluitenant Scott, van die Vlootbrigade, ’n breë oorsig oor gebeure verskaf. Hy het verwikkelinge aanvanklik vanaf die suidwestelike kruinrand gevolg, maar beland later midde in die stryd:
Seker die mees kleurryke vertelling is dié van Carter. Sy vertelling begin waar hy in die pannetjie agter die rif op Majubakruin is:
Foto geneem vanaf die suidelike bergkruinrant. In die voorgrond is klippe; die dowwe donker ovaalvorm tussen die twee besoekers is die pannetjie; direk agter sien mens die rif. MacDonald-koppie is links agter. Mens kan duidelik op die foto sien dat die Britte wat vanaf die rif suidwaarts gevlug het, teen ’n helling moes ophardloop en dan nog oor die klippe net voor die kruinrand strompel. Dit terwyl die Boere van agter af op hulle vuur … (Christo Geldenhuys, Desember 2020)
Die meerderheid Britte was agter die westelike (en laer) deel van die rif op die bergkruin. Die lede van verskillende regimente was vermeng met mekaar, wat dit vir die Britse offisiere moeiliker gemaak het om beheer uit te oefen. Die Britte het in die rigting van die Boere gevuur, wat egter onsigbaar was vir die Britte, a.g.v. die effektiewe gebruik van dekking, sowel as die swartkruitrook. Vir die eerste keer het die Britse offisiere besef dat hulle manne te hoog skiet, en het bevel gegee dat hulle laag moes skiet. Te midde van die hewigste, en beslissende vuurgeveg was die Britte se fokus egter om ’n bajonetstormloop uit te voer, sodra die Boere sou storm. Daar is ook ’n klein onsuksesvolle bajonetstormloop na die oostekant uitgevoer.
Die Boere het egter nie gestorm nie, maar het voortgegaan om die vuurgeveg van agter dekking te wen. Hulle het die vuurgeveg tot so ’n mate gewen dat van die Britte na die suidekant van die bergkruin gevlug en baie vinnig en onveilig die berg af beweeg het. Ander Britte op die bergkruin het oorgegee. Die Boere het agter die vlugtende Britte aan gestorm. Aanvanklik het hulle op die vlugtende Britte vanaf o.a. die rif op Majubakruin gevuur en daarna verder gestorm tot by die suidelike bergkruinrant vanwaar hulle op die Britte wat teen die berg af gevlug het, gevuur het.
Die Boere het deur die doelwit (Majubakruin) geveg. Hulle kon egter nie op die konvensionele wyse uitbuit deur nog ’n ent (bv. 300 m) anderkant die doelwit deur te beweeg nie. Die kranse aan die suidekant van Majuba verhinder of vertraag so ’n beweging. Die Boere kompenseer daarvoor deur vanaf die suidelike bergkruinrant vuur op die vlugtende Britte vol te hou om sodoende te verhoed dat die Britte kan herorganiseer en ’n teenaanval loods. Daar het wel ’n kleiner groepie Boere vanaf die oostekant onder die kranse langs beweeg en ook op die vlugtende Britte gevuur.
Daar was twee voorvalle waar Britse mediese personeel ’n witvlag vertoon het – volgens hulle oordeel ’n aanduiding dat daar gewondes by hulle was en dat die Boere daarom nie daar moes vuur nie. In albei gevalle het die Boere op die witvlag gevuur – iets waaroor van die Britte later kritiek gelewer het. Aan Boerekant word daar nie melding van hierdie twee witvlae gemaak nie en dit is onbekend waarom die Boere op die witvlae gevuur het. Dit moet in ag geneem word dat ’n witvlag nie die aanvaarbare wyse is om ’n mediese pos aan te dui nie – ’n witvlag is die sein van oorgawe. In beide gevalle was die witvlag vertoon terwyl die Britte nie oorgegee het nie – dit was dus misbruik van die witvlag deur die Britte.
Dit blyk waarskynlik te wees dat generaal Colley wou oorgee deur ’n sakdoek aan sy swaard vas te bind. Dit word egter deur albei kante aanvaar dat so ’n witvlag nooit vertoon is nie en die Britte nie gepoog het om oor te gee nie.