Foto REGS BO: Surtsey sestien dae ná sy geboorte. Die uitbarsting het tot 5 Junie 1967 geduur, toe die eiland sy maksimum-grootte van 2,7 vk. km bereik het. Sedertdien het dit geleidelik kleiner geword as gevolg van wind- en golf-erosie en nie te lank gelede is bereken dat dit nog maar slegs 1,4 vk. km beslaan. Surtsey is ’n klassieke plek vir die studie van bio-kolonisasie—die vestiging van stigter-organismes wat van elders, soos op die wind en die golwe, in ’n nuut gevormde woongebied aankom. Slegs ’n klompie wetenskaplikes word toegelaat om op Surtsey te land en die enigste manier waarop andere die eiland van naderby kan besigtig, is met ’n klein vliegtuigie.
IT was ’n ontsagwekkende toneel wat hom daardie oggend voor die vissers afgespeel het. Toe hulle nog so ewe rustig in die see aan die suidweskus van Ysland vaar, bars ’n eiland sommer net hier voor hul oë uit die water.
En hoe ’n reusagtige swart hoop magma uit die blou oseaan verrys om fors en magtig sy plek bo die deining in te neem.
Kort voor lank het Surtsey (genoem na Sutur, die mitologiese vuurgod van die Yslanders) sy eie unieke ekosisteem gehad... was hy ’n lewende, bedrywige, selfonderhoudende wêreldjie—en die mens het niks met sy skepping te doen gehad nie.
Nie alle eilande het ’n vulkaniese oorsprong nie. Grotes soos dié van die Britse Eilande, Nieu-Seeland en die Seychelle is bloot ’n voortsetting van die landmassas naby hulle, maar hulle word tog deur die see van die hoofland geskei. Hulle staan bekend as kontinentale eilande.
Dis selfs moontlik om die ouderdom van só ’n eiland te bepaal deur na sy samestelling te kyk. Melkbaarde soos Tristan da Cunha het volmaak gevormde keëls en kraters en ’n gebrek aan diep sand. Hardebaarde soos St. Helena het hul keëls deur erosie verloor en die grond is vrugbaar.
MAAR vulkaaneilande kan darem ook ’n rare klein bondgenootjie hê wat hulle teen die ewige aanslag van die see help beskerm. Dit is die koraalpoliep wat die koraalriwwe bou.
Koraal, wat ’n soort kalksteen is, maar ook allerhande “takkerige” vorms kan aanneem, is die geraamtetjies van die poliepe wat, namate hulle doodgaan, die een op die ander gestapel word.
Een van die eerste skakels in die lewensketting is die mis van die seevoëls, waarin swamme en bakterieë kan gedy om die grond te verryk.
Nuwe lewe kom ook al dobberend op die golwe by die maagdelike vulkaniese eilande aan. Baie plantsade, soos kokosneute, dryf op die seestrome na sulke afgeleë plekke.
Hoewel dit nie sommer gebeur dat groot diere ’n seereis op ’n stuk dryfhout oorleef nie, is daar op ’n plek soos die Galapagos (links van die bopunt van Suid-Amerika) wel krappe, skilpaaie en likkewane.
Die feit dat die krap (Geograpsus lividus) daar uit die water land toe gekom en die likkewane hulle tot die see gewend het om seegras te kan vreet, toon hoe dié diere nuwe weë vir oorlewering in dié afgesonderde wêreldjie moes vind.
Sodat nie net die geboorte van ’n eiland nie, maar sy hele groei en ontwikkeling nagespeur kan word. En sodat ons meer kan verstaan van ons wonderlike wêreld.