Kan sonplase daglig-beurtkrag voorkom? – VS LandbouFoto ter illustrasie (Foto: TheOtherKev, Pixabay) Beurtkrag is besig om die landbou ook lam te lê, maar dit is veronderstel om maklik voorkombaar te wees, veral bedags. Dit is die mening van Francois Wilken, president van Vrystaat Landbou (VL). “Beurtkrag gedurende daglig-ure kan voorkom word. Vir ’n land met ŉ oorvloed sonlig en onafhanklike kragprodusente (IPP’s) wat toustaan om son- en windenergie aan die netwerk te verskaf, is dit net onverstaanbaar dat hierdie latente krag nie in die netwerk benut kan word nie.” Die werklikheid is dat daar reeds ŉ noemenswaardige, potensiële elektrisiteitsopwekkingsvermoë in Suid-Afrika bestaan. Die verhandeling en verspreiding daarvan word egter aan bande gelê deur katastrofiese beleide van staatsbeheer, SEB-vereistes, tenderpreneurskap en die monopolie van plaaslike owerhede in Eskom. Dr. Jack Armour, kommersiële bestuurder van VL, sê die regering se verkrygingsprogram vir onafhanklike produsente van hernubare energie (REIPPP) was uiters suksesvol. Hy sê dié projekte het reeds die kapasiteit om 6 400 MW se hernubare energie op te wek. Dit word deur 67 nuwe elektrisiteitsopwekkingsondernemings gedoen, wat 52 000 werksgeleenthede geskep het. Suid-Afrika se totale elektrisiteitsopwekkingskapasiteit is 58 095 MW. Dit is nou sonder brekasies, beurtkrag, of herstelwerk wat gedoen word. Tydens fase twee‑beurtkrag word byvoorbeeld 2 000 MW daarvan uit die stelsel gehaal en 3 000 MW gedurende fase drie. VL redeneer dat dit dus vir Eskom moontlik is om beurtkrag bedags te voorkom. Armour het aan Maroela Media gesê die aktiwiteite op ŉ plaas vind uitsluitlik deur die dag plaas en boere kan dan ook hulle pompe en spilpunte ongehinderd laat loop. “Sonder betroubare elektrisiteit word die totale voedselwaardeketting gedwing om gedeeltelik selfvoorsienend te word, teen ŉ enorme kapitaaluitleg. Terselfdertyd moet boere steeds ’n minimum van R2 500 per transformatorpunt per maand betaal vir toegang tot ’n kragnetwerk wat faal,” sê Armour. “Dit is veral opkomende en kleiner boere wat nie die alternatiewe kragopwekkingsopsies kan bekostig nie en aan die genade van Eskom oorgelaat word, wat hierdie boere se produksievermoë beperk. Hierdie omstandighede lei weer tot hoër koste wat druk op die ekonomie plaas en dra ook tot verhoogde voedselpryse by.” VL sê die staat se elektrisiteitsmonopolie is onvolhoubaar en dié organisasie steun beroepe dat ’n onafhanklike bedryfskundige taakspan dringend aangestel moet word om die herstel van bekostigbare en volhoubare energieopwekking, berging en kragvoorsiening te lei ten einde weg te breek van politieke beheer en die manipulasie van Suid-Afrika se energiesektor. “Vir die behoud van voedselsekerheid raak dit egter kritiek om die staatsbeheerde monopolie op elektrisiteitsvoorsiening en ‑verspreiding te beëindig,” sê Wilken.