75. Agape- of fileo-liefde Joh.21:15-17 | Bybelverskille
← 74. Verkeerd hoor Op.1:5
76 Nuwe Nuwe Testament? →
75. Agape- of fileo-liefde Joh.21:15-17
Posted on 2013/03/06 by Herman of bibledifferences.net
Agape-liefde. Joh. 21:15-17
Is 'n sinoniem 'n sinoniem?
Dit is die vraag waarmee die Bybelvertaler gekonfronteer word wanneer hy Johannes 21:15-17 moet vertaal. Johannes gebruik twee woorde "agape" en "fileo" in hierdie intieme gesprek tussen Jesus en Petrus.
Die woord "agape" word normaalweg gebruik om opofferende of verbintenis-liefde mee aan te dui. Dit lê myns insiens meer op 'n geestelike vlak en kan in 'n oomblik ontstaan as gevolg van 'n diep oortuiging. Dit veronderstel 'n verbintenis wat selfs die hoogste offer sal bied. (Joh. 3:16)
"Fileo" het myns insiens meer te doen met 'n vriendskap-liefde, iets meer op 'n psigologiese vlak; iets wat oor tyd deur interaksie in 'n voortgaande verhouding onstaan en ontwikkel. Dit is 'n liefde wat so diep kan ontwikkel dat iemand sy lewe vir sy vriend sal gee.(Joh. 3:37, 1 Joh. 3:16, Rom. 5:7-8)
Na my opinie is die een nie "beter" of op 'n hoër vlak as die ander nie, maar fokus op 'n ander aspek van die liefde.
Hoewel hierdie verskil tussen die twee woorde in die algemeen erken kon word, is dit noodsaaklik dat ons sal vasstel of Johannes inderdaad hierdie woorde in hul unieke betekenis in die evangelie gebruik en of dit uitruilbaar sou wees. Eers dan kan ons bepaal of daar 'n verskil gemaak moet word in die vertaling van die woorde in die betrokke perikoop.
Johannes gebruik "fileo" in net 8 verse, en "agape" in ten minste 31 verse.
In die meeste gevalle waar "agape" gebruik word, is die diep verbintenis of hartsoortuiging vanuit die konteks duidelik. Let op die volgende voorbeelde:
3:16: "God het die wêreld so lief gehad dat Hy sy enigste Seun gegee het …"
8:42: "Maar Jesus sê vir hulle: "As God julle Vader was, sou julle My liefhê, want Ek het van God af gekom …'"
10:17: "Die Vader het My lief omdat Ek my lewe aflê om dit weer op te neem."
12:43: Want hulle het die eer van die mense meer liefgehad as die eer van God."
13:1: "…Hy het sy eie mense wat in die wêreld is, liefgehad, Hy het hulle tot die uiterste toe liefgehad."
13:34: "Ek gee julle 'n nuwe gebod: julle moet mekaar liefhê. Soos Ek julle liefhet, moet julle mekaar ook liefhê."
14:21-28: "En wie My liefhet, hóm sal my Vader liefhê, en Ek sal hom ook liefhê en My aan hom openbaar."
15:9: " As the Father has loved me, so have I loved you. Now remain in my love."
17:23: "Soos die Vader My liefhet, het Ek julle ook lief. Julle moet in my liefde bly." Die diepe verbintenis en verhouding tussen Jesus en alle gelowiges word telkens met "agape – liefde" in hierdie gebed van Jesus vir alle gelowiges beklemtoon. (17:20-26)
In Joh 3:19 is 'n diep gewortelde oortuiging in negatiewe sin ter sprake waar Johannes ook "agape" gebruik: "…en tog het die mense eerder die duisternis as die lig liefgehad, want hulle dade was sleg."
In sommige gevalle is die sinonieme uitruilbaar. In Johannes vind ons vier keer "Die dissipel vir wie Jesus baie lief was…" met "agape" (13:23, 19:26, 21:7 en 21:20) maar in 20;2 met "fileo". Johannes gebruik hierdie sinsnede feitlik as 'n eienaam wat die uitruilbaarheid moontlik maak. Vergelyk die uitruilbaarheid in volgende hedendaagse voorbeeld: "Ons predikant, dominee, pastoor, priester, ens. het vanoggend 'n besondere boodskap gehad." Maar nie enigeen kan die mis bedien nie!
Kom ons let op sinsnedes waar Johannes "fileo" gebruik:
In Joh. 12:23-28 verduidelik Jesus dat hy binnekort sy aardse lewe sal offer soos 'n saad wat in die grond val. In vs. 25 lees ons: "Wie sy lewe liefhet, (fileo) sal dit verloor; maar wie sy lewe haat in hierdie wêreld, sal dit bewaar vir die ewige lewe." Hier verwys "lewe" na die aardse bestaan waarmee mens oor die verloop van tyd, 'n "vriendskaps" verhouding ontwikkel.
In Joh. 16:27 sê Jesus: "…die Vader self het julle lief, (fileo) omdat julle My liefhet (fileo) en glo dat Ek van God gekom het." In hierdie geval is die konteks die voortgaande verhouding tussen Jesus en sy volgelinge, wat weerspieël word deur die liefde van die Vader teenoor die dissipels – iets wat oor tyd ontwikkel het.
Vervolgens let ons op drie feitlik identiese strofes.
Joh. 3:35: "Die Vader het die Seun lief (agape) en het alles in sy hand gegee." Die geestelike agtergrond en die innige verbintenis is duidelik in die agtergrond tot hierdie strofe. "Liefde" is nie iets wat hier ontwikkel nie, maar 'n voorafgaande reeds bestaande verbintenis.
Joh. 10:17: "Die Vader het My lief (agape) omdat Ek my lewe aflê om dit weer op te neem." Hier is die selfopofferende liefde van Jesus van uiterste belang. Dit is 'n innerlike besluit en nie iets wat oor tyd ontstaan het nie.
Joh. 5:20: "Die Vader het die Seun lief (fileo) en wys Hom alles wat Hy doen; en Hy sal Hom nog groter dade as hierdie wys, sodat julle verbaas sal staan." In hierdie strofe plaas Jesus groot klem op die voortgaande verhouding met die Vader. Soos die doen van al groter dade uit die verhouding met die Vader ontwikkel, so is dit gepas dat Johannes die woord gebruik wat op dieselfde agtergrond vir liefde, (fileo) fokus. Jesus sien wat die Vader doen en in liefde doen Hy al hoe meer dieselfde.
Wanneer ons let op die Skrif-dele waar Johannes beide woorde in noue verbintenis gebruik, word sy toepassing van die woorde duidelik.
Let op die volgende voorbeelde:
In Joh. 11 word die opwekking van Lasarus beskrywe. Johannes gebruik "agape" om Jesus se liefde vir Lasarus en sy susters te beskrywe; (vs.5) 'n diepgewortelde liefde gebaseer op 'n innerlike besluit van Jesus. Die liefde van Lasarus vir Jesus is egter iets wat deur die wisselwerking en verhouding sou ontstaan, en word daarom met "fileo" beskryf. (vs.3) Die Jode sien van buite en aanvaar sekerlik dat die band van liefde van Jesus vir Lasarus iets is wat ook op grond van hul verhouding ontstaan het, daarom weereens "fileo"-liefde. (vs. 36).
In Joh. 15 word die intieme band tussen die Vader, Jesus en die dissipels met die beeld van 'n wingerdstok en lote beskrywe. "Agape"-liefde word deurgans gebruik. (vss. 9, 12, 17) So ook die selfstandige naamwoorde in vss. 10 en 13. Hierdie liefde word direk in kontras gestel met die "fileo"-liefde wat die wêreld vir die dissipels sou hê, d.w.s. indien hulle tot die wêreld sou behoort het. (vs. 19)
Na my beskeie mening gebruik Johannes "agape" en "fileo" op 'n spesifieke wyse om daarmee telkens 'n bepaalde soort liefde aan te dui.
Johannes gebruik "agape" om 'n opofferende verbintenis-liefde te beskrywe, iets wat uit 'n innerlike oortuiging spruit en meer op 'n geestelike vlak lê.
Hy gebruik "fileo" om vriendskap-liefde te beskrywe, iets wat meer op die psigologiese vlak lê, en as 'n voortgaande proses ontwikkel uit 'n wisselwerking tussen die twee persone. Dit kan net so eg en intens wees. Dit is egter afhanklik van die verhouding op 'n bepaalde tyd, en kan daarom binne 'n situasie na gelang die omstandighede verander.
Dit bring ons by die studie en interpretasie van Joh.21:15-17.
Na my beskeie mening bevraagteken Jesus in hierdie besondere gesprek Petrus se liefde vir Hom, nie in die eerste plek in 'n dalende intensiteit nie, maar eerder met 'n verskuiwing van die gronde waarop Petrus se liefde vir Jesus gebaseer is.
Eers vra Jesus of Petrus Hom in vergleke met die ander dissipels, met 'n toegewyde innerlike verbintenis meer liefhet (agape) as die ander dissipels. Dit reflekteer op Petrus se onderneming dat: "Al sal hulle U ook almal in die steek laat, ék sal U nooit in die steek laat nie." (Mat. 26:33, vgl. Joh. 13:37)
Petrus bevestig hierop sy liefde (fileo) as gebaseer op sy voortgaande verhouding met Jesus, maar nie met 'n innerlike verbintenis-liefde (agape) nie. Hy ken sy mislukkings! Hy reageer nie op die vergelyking met die ander dissipels nie.
Die tweede keer neem Jesus die vergelyking uit die vraag, maar wil weet of sy liefde (agape) op sy eie gesien, gebaseer is op 'n innerlike oortuiging.
Weereens bevestig Petrus met "vriendskaps-liefde" (fileo).
Die derde keer konfronteer Jesus Petrus se vriendskapsliefde (fileo).
Petrus was bedroef omdat Jesus selfs Petrus se vriendskapsliefde (fileo) bevraagteken. Dis wanneer Petrus die feite voor Jesus lê. Jesus weet alles, Hy weet dat Petrus Hom met vriendskapsliefde (fileo) lief het. (Dis iets waaraan nou reeds drie jaar in Jesus se voetspore gebou is, en kan daarom baie diep en eg wees!)
Die feit dat Jesus telkens nie 'n verminderde verantwoordelikheid aan Petrus toevertrou nie, bevestig vir my verder dat ons nie met 'n verminderde tipe liefde te doen het nie, maar eerder met 'n verskuiwing van die begronding van die liefde.
Dit is jammer dat ons nie woorde met dieselfde semantiese velde in Afrikaans het nie. Dan sou ons hierdie intieme gesprek kon vertaal sodat die diep woordspel na vore kon kom. Die 1933/53 Ou Afrikaanse Vertaling gebruik die woorde "waarlik lief" vir agape-liefde, en net "lief" vir fileo-liefde, die 1983-vertaling "baie lief" en ook net "lief" wat in albei vertalings op 'n dalende intensiteit dui. Ongelukkig word selfs hierdie verskil in bewoording nie maklik raakgesien nie. Net soos die Bybel vir Almal en die Nuwe Lewende Vertaling tref baie Engelse vertalings geen onderskeid tussen hierdie woorde nie!
Jesus en sy dissipels het heel waarskynlik nie Grieks met mekaar gepraat nie, maar Aramees. Ek was aangenaam verras toe ek ontdek dat Hebreeus inderdaad woorde besit wat feitlik dieselfde semantiese velde dek. Hebreeus en Aramees is naverwante dialekte. Dit beteken dat Jesus en Petrus spesifieke Aramese woorde met 'n soortgelyke verskuiwing van fokus in hierdie intense gesprek kon gebruik het!
"Agape" het min of meer dieselfde inhoud as "Chabab " in Deut. 33:3 "Ja, Hy het die stamme lief."
[Strongs: khaw-bab' A primitive root (compare H2244, H2247); properly to hide (as in the bosom), that is, to cherish (with affection): – love.]
"Fileo" stem weer redelik ooreen met "Chashaq" in Psalm 91:14. "Omdat hy My liefhet, sê God, daarom sal Ek hom red;"
[Strongs: khaw-shak' A primitive root; to cling, that is, join (figuratively) to love, delight in; elliptically (or by interchange for H2820) to deliver: – have a delight, (have a) desire, fillet, long, set (in) love.]
Waarop is jou liefde vir Jesus gegrond? Is dit op 'n innerlike oortuiging, of op die omstandighede waarin jy jouself bevind?
Sinonieme is myns insiens nie altyd net maar sinonieme nie!
Opmerkings en/of kommentaar is baie welkom onder aan hierdie bladsy.
This entry was posted in Betroubaarheid van Teks, Evaluering: maatstawwe, Konteks. Bookmark the permalink.