Tesla seeks to dismiss securities fraud lawsuit: U.S. court document - Cloud Computing Providers
May 25, 2018 By Elaine Harris Encore | Argief - SKROP
Encore | Argiefadmin2019-10-24T10:48:21+00:00
Warm JFO-winterseisoen hier
deur Paul Boekkooi
Oor die voorspelbare en konserwatief-veilige programmering by feitlik al ons simfonieorkeste, het ons reeds op SKROP se kuberruimte voete gestamp en enkele idees rondgegooi (sien argief). Nagenoeg 80 persent van orkeste se gehore is behoudend. Vir die lede van al vier orkeste se artistieke beplanningskomitees gaan dit eerder oor die hoogste loketinkomstepotensiaal wat bereik sou kon word as oor gehoorontwikkeling. Dít is op die lange duur kortsigtig.
Met ŉ vinnige blik oor die programaanbod van die Johannesburgse Filharmoniese Orkes (JFO) se Wintersimfonieseisoen wat vandeesweek in die Linder-ouditorium in Parktown wegspring, is daar tog ŉ paar uiters positiewe aspekte rondom die repertoriumkeuses wat verheug. Die ouer, uiters patriotiese ondersteuners wat die orkes al 19 jaar goedgesind is, sal verbaas en dalk teleurgesteld wees dat hulle in die nuwe seisoen dit sal moet oorleef om nie één keer werke van Beethoven, Rachmaninov of Tsjaikowski te hoor nie.
Veral dié drie komponiste is die stapelvoedsel van die massas: reg so, maar dit gaan immers ten koste van ŉ wyer perspektief op die genot wat ook musiek uit ander tydperke as slegs die Romantiek kan bied.
Hou julle stoele vas: Die Klassieke era is nou ook verteenwoordig deur Mozart en Haydn, terwyl selfs die voorafgaande Baroktydperk ŉ staanplek kry deur die uitvoering van die gewildste werk óóit wat Vivaldi nagelaat het: Le Quattro stagioni (Die vier seisoene) wat bestaan uit vier vioolconcerto’s waarin die komponis se beeldende fantasie op loop gaan met wat elke seisoen in sy breedste verskeidenheid vir die mensdom beteken.
Die uitvoering hiervan is ŉ eerste vir die JFO. Daar is baie meer aantreklike orkeswerke uit die Barok wat hopelik van nou af op hulle programme sal verskyn – veral welkom wanneer die genooide dirigente met historiese uitvoeringspraktyke vertroud is!
Vandeesweek se Program 1 bestaan uit die Simfonie no. 94 in G majeur, die sogenaamde “Verrassingsimfonie”, van Haydn, die Klavierkonsert no. 2 in g mineur van Saint-Saëns en die Simfonie no. 4 in d mineur van Schumann.
Op die verhoog vir die eerste twee van vier programme, is daar die Japanse dirigent Yasuo Shinozaki wat vir die meerderheid Suid-Afrikaners ŉ immer gesogte gas is. Saam met hom voor die klavier in die Saint-Saëns concerto is daar die jong Venezolaanse pianiste Edith Peña wat hiermee haar debuut met die JFO maak.
Hierdie konsert word Woensdag-, Donderdag- en Vrydagaand in die Linder uitgevoer, maar let wel: slegs vir hierdie winterseisoen is die aanvangstyd van die gebruiklike 20:00 na 19:30 vervroeg. Ook die gratis voorafpraatjies deur Deano Maduramuthu van Classic 1027 is vervroeg na 18:30, maar word steeds in die Space Frame foyer aangebied.
Seisoen-subskripsiekaartjies teen verlaagde pryse en enkelkaartjies kan deur Computicket bespreek word, maar is ook vanaf 18:30 by die Linder-loket verkrygbaar.
Vir volledige inligting oor die JFO se Winterseisoen, besoek die orkes se webtuiste by jpo.co.za
Labirint & metamorfose
KRZYSZTOF PENDERECKI: La Follia (2013); Duo concertante (2010); Sonate no. 2 vir viool en klavier (1999); Metamorphosen – Concerto no. 2 vir viool en orkes (1992-95). Anne-Sophie Mutter, viool / Roman Patkoló, kontrabas / Lambert Orkis, klavier / Londense Simfonieorkes / Krzysztof Penderecki. Deutsche Grammophon 483 5163 (2 CD’s).
Penderecki word uiteindelik op 85 gereken as die beroemdste onder lewende Poolse komponiste. In sy vroeë beroepsjare, die laat-1950s en die 1960s, is hy as ŉ avant garde-figuur beskou wat musiekkonvensies radikaal in sy soeke na ŉ persoonlike styl wou deurbreek. Dit het nie maklik gekom nie. Die skimme van voorganger-komponiste het aan hom bly vaskleef – iets wat gereeld kritiek van musikoloë ontlok het.
Onder sy mees blywende werke uit dié tydperk wat intussen “klassiek” geword het, is die selfverklarende orkesstuk Threnody to the Victims of Hiroshima, die St. Lukas Passie, ŉ Poolse Requiem, Anaklasis, Utrenja en later ook ŉ Credo, ŉ Magnificat en sy Simfonie no. 3. So vanaf 1970 het Penderecki na melodie teruggekeer. Veral sy skryfwyse van koormusiek is wyd aangeprys, terwyl sy voluit eksperimentele fase intussen vervang is met ŉ styl wat spreek van uiterste geladenheid. Grandiose geluidsontploffings kontrasteer met uiterste verstilling; skreiende chromatiek ding mee met volle klanktrosse wat naas suiwer tonale harmonieë geplaas word.
In vier operas, waarvan Ubu Rex, die mees onlangse (1991) een is, word daar van tyd tot tyd uiters moedig, uitdagend, parmantig en selfs met ŉ sterk satiriese onderbou verwys na mag, terwyl dit met algehele absurditeit alle vorms van korrupsie genadeloos met giftige angels uitlig en bespot.
Die samewerking van bykans drie dekades tussen Penderecki en die Duitse violis Anne-Sophie Mutter toon ŉ kwantumsprong rondom ŉ onkeerbare individuele rypheid wat hom vanaf die vroeë 1990s beetgepak het. Hy het selfs redelik onlangs onthul dat ook hý graag ŉ negende simfonie sou wil voltooi.
Opvallend by Mutter se program is dat al vier werke uit tradisioneel klassieke vormskemas ontwikkel het: die sonate, ŉ concerto, ŉ duo vir viool en kontrabas, asook ‘n werk vir solo viool in ŉ tema met variasies.
Na die concerto Metamorphosen word formeel verwys as die Concerto no. 2 vir viool en orkes (1992-95). Penderecki se Concerto no. 1 vir viool en orkes het byna 20 jaar vroeër ontstaan en is opgedra aan Isaac Stern, terwyl dieselfde eer Mutter beskore was met No. 2. By dié werk sluit die komponis hom aan by laat-19de eeuse klanktradisies en Penderecki se motto: “Ou vorms moet verlewendig word om nuwes te kan skep.” Albei concerto’s is eendelig. Die steeds veranderende stemming en ritme vervang as’t ware die tradisionele meerdeligheid. Die orkes se aandeel is groot en deurslaggewend. Die werk is warmbloedig en spreek die luisteraar op ŉ unieke wyse aan. Die virtuositeit is fabelagtig, met forte-dele wat kragtig gekontrasteer word met piano- en pianissimo-dele. Mutter verstom met haar flitsende passasiewerk waarmee al die registers én tegniese moontlikhede van die viool uitgedaag word. Die komponis is op die podium voor die Londense Simfonieorkes. Hulle besit ŉ dinamiese klankkleur en ondersteun en stimuleer Mutter optimaal.
Met La Follia (2013) vir solo-viool voel dit asof dit ŉ verre Barok-nasaat is wat voluit vir die 21ste eeu bestem is. Met ŉ tema en nege variasies wat uitermate fantasieryk is en met óf die fynste óf in soms dramatiese stemmingskontraste oorgedra word, neem dit geensins lank om met die inhoud vertroud te raak nie.
Duo Concertante (2010) is drie kort dele waarin die violiste en Roman Patkoló met sy kontrabas in ŉ nie-ernstige tweegesprek tree. Trouens, as daar nog luisteraars is wat glo dat Penderecki skaars oor enige sprankies humor beskik, sal hulle na dese hul vooroordele moet sluk. Musikaal gesproke is veerlig (die viool) en loodswaar (die kontrabas) hier voorwaar pasmaats.
In totale kontras hiermee, doen die komponis ŉ enorme beroep op die uithouvermoë van die luisteraar in die Sonate no. 2 vir viool en klavier (1999). Mutter en Lambert Orkis se uitvoering is vol oorgawe, maar ŉ meesterwerk is dit nie, tensy dit die potensiaal het dat dit op enkele luisteraars sou kon “groei”. Soms banaal en galsterig is helaas woorde wat by my opgekom het. Die enigste deel van die bestaande vyf wat my enigsins kon bekoor, was die derde: Notturno. Adagio. Die Andante slot het die aandag momenteel geprikkel, maar dit is gesmoor deur ŉ soort misplaaste pretensie. Hierdie was ŉ labirint waaruit ŉ mens skaars kon ontsnap.
Equus: Om opnuut te glo
Tussen 1973, met Equus se debuut in Londen en nou, het daar 46 jaar verloop. Die wêreld, asook die veranderlike, soms drastiese denkprosesse oor dié tydperk, laat jou met nuut verworwe insigte dieselfde verhoogstuk aanskou.
Die feitelik gebaseerde intrige van die drama staan rotsvas, onveranderlik soos ŉ standbeeld. Maar wat tussen die karakters gesê word en hoe die inhoud van daardie dialoë in ŉ nuwe tydvak geïnterpreteer mag word, kan ’n klemverskuiwing of selfs ŉ gedeeltelike grondverskuiwing tot gevolg hê.
Moontlik is ’n meer tersaaklike vraag: Verteenwoordig die wye spanveld in Equus rondom psigologie, religie, filosofie, die reg en ander etiese vakgebiede nog dieselfde gewig as in ’n vorige eeu? Dra dít wat die dramaturg Peter Shaffer so nougeset neergeskryf het nog dieselfde trefkrag as destyds? Het die mens se uitkyk enigsins drasties verander?
Vir ’n relatief verhelderende antwoord hierop kan aangehaal word uit ‘n huldeblyk aan Shaffer deur Bruce Weber en Robert Birkvist in The New York Times, 6 Junie 2016 – die dag van sy heengaan:
“Though the play (Equus) drew much praise – ‘stunning’, Walter Kerr called it in The New York Times – it also courted controversy. A few amateur shrinks (that is, critics) offered a variety of interpretations, including that the play was about closeted homosexuality – a suggestion that especially flummoxed Mr. Shaffer – and professional ones complained about the portrayal of their profession”. ’n Oorloggie van omstredenheid het vir ’n kort rukkie in die lug bly hang…
Die jongste plaaslike produksie van die stuk is meesterlik in dié sin dat dit die grootsheid van die oorwegend nie-fiktiewe gegewe heg en geïntegreerd weergee. Niks doen as synde verouderd aan nie. Terwyl die stuk handel oor twee mans, die psigiater Martin Dysart (Graham Hopkins) en sy tienerseun-pasiënt, Alan Strang (Sven Ruygrok), slaan die stem van die dramaturg deurlopend in die terapiegesprekke deur. Hulle is soms driftig, genuanseerd, maar weerspieël meestal ’n ondertoon van broosheid.
’n Uiters treffende stelling kom in die tweede bedryf voor wanneer Dysart vir Hesther Salomon (Cassandra-Tendai Mapanda) met vertwyfeling sê: “Can you think of anything worse one can do to anybody than take away their worship?” Hiermee kon Shaffer netsowel met die 21ste eeuse mens in gesprek tree. Dit raak aan ’n sentrale leitmotief in die drama.
Fred Abrahamse, die regisseur en beligtingsontwerper, het ’n sterk konsepsionele eenheid in sy regieplan nagestreef, verkry deur die stel- en kostuumontwerpe van Marcel Meyer, die bewegingschoreografie van Marc Goldberg en Charl-Johan Lingenfelder se musiek.
Dat mans en vroue met soms verstommende bewegings die perde “lewe” laat kry, is by geen vorige plaaslike professionele opvoering van Equus bereik nie. Ook die spanningvolle geladenheid in die interaksie tussen mens en perd is hier meer tasbaar as by vorige produksies. Die toneel waar Strang die ses perde verblind, wek afsku.
Nog meer indrukwekkend was die prestasies rondom die karakterryke inlewing deur die hoofspelers, met Graham Hopkins aan die spits met ’n karakter wat sy eie krisisse beleef en dit met wyd aangewende stemmodulasies en gesiguitdrukkings verinnerlik het. Sven Ruygrok is byna sy eweknie – veral so in die tweede bedryf. Ongelukkig moet Maggie Gericke as Dora Strang nog deeglike stemprojeksie onder die knie kry.
Equus deur Peter Shaffer. Pieter Toerien-teater, Montecasino. Tot 26 Mei.
Draai die stilteknoppie oop
Kobus Burger skryf oor:
Ses dae van my week begin met ŉ beker koffie of suurlemoenwater – iewers het ŉ gesondheidsghoeroe dit aanbeveel. Maar die sewende dag behoort aan ŉ afgetrede Amerikaanse radioveteraan wat in Seattle woon.
Elke Sondagoggend lê tussen 45 en 50 minute van Nick Francis se weeklikse radioprogram QuietMusic in my MixCloud (toep) en wag. Half deur die slaap prewel ek nou al slaafs die woorde saam … “Time to slow things down … turn up the quiet”.
Dan volg Francis (ŉ jazzfanatikus) se eklektiese mengsel van musiek wat wissel van ambient, lounge, elektronika en jazz tot instrumentale musiek en swewende esoterika.
Danksy Francis het ek al ŉ imposante gerf nuwe musiek op my ontdeklysie, soos die Yslandse duo Kiasmo, die Amerikaanse musikant en produksieleier Tycho (alias Scott Hansen) en die klaviertrio GoGo Penguin van Manchester.
QuietMusic is vanjaar ‘n kwarteeu oud, al het dit al meer as dertig jaar gelede ontstaan en verskeie ander name gehad. Gaan lees gerus meer op www.quietmusic.com oor hoe ŉ fassinerende kronkelpaadjie Francis en sy radioloopbaan geloop het.
Francis is intussen afgetree nadat hy vir lank die musiekdirekteur van KNKX-FM, ŉ openbarediensradiostasie, was en ook op ŉ stadium hoof van programmering van die aanlynstasie Jazz24.org. Hy is egter nou die aanbieder én vervaardiger van Quietmusic waarvan die volle drie ure op sy webblad gepubliseer word. Teen $5 (sowat R72, afhangend van die wisselkoers) per maand kan jy die volle drie uur lange program (en die volledige speellys) aflaai of aanlyn stroom.
Francis is allermins ŉ pronkperd wat met sy musiekkennis probeer spog. Hy klink eerder soos ŉ passievolle vriend wat deur sy plateversameling krap en die een rare juweel na die ander afstof. Die afgelope week se program was ŉ soomlose klanklandskap bestaande uit Thievery Corporation, Aretha Franklin, Sade, Rodrigo & Gabriela, St. Germain, Liz Story en die Duitse pianis Lambert.
Francis is getroud met die fotograaf Sharon Styer, wat die foto hiernaas van hom geneem het. En as jy op YouTube gaan soek, sal jy musiekvideo’s raakloop waarin hy “mashups” speel op ŉ selfontwerpte masjien met musiekgrepe van onder andere John Coltrane, The Police en Branford Marsalis. [Soek vir “A Loop Supreme” Live / Mashup on The Choppertone”.]
Nodeloos om te sê daar is nie ŉ enkele advertensieklingel tydens QuietMusic nie en Francis groepeer die snitte soms so drie-drie saam sodat die musiek die praatwerk doen.
Vir jare lank is my Sondae nou al sinoniem met Nick Francis en sy QuietMusic. Heimlik hoop ek dié musiekreus draai vir nog ŉ kwarteeu die stilte-knoppie van sy skatkis harder, want glo my, hy het geen gelyke nie.
ŉ Visionêre Russiese tjellomeester
Edward Elgar (1857-1934), die selfgemaakte Victoriaanse man wat tot diep in die Eduardiaanse tyd in Engeland geleef het, se Tjellokonsert in e mineur, opus 85 is welsprekend en suggereer en weerspieël iets van die aandskemering van die Britse ryk. Met ŉ nostalgie wat veral in die twee Adagio-dele die hartsnare aanraak omdat dit – so kort ná die tragedie van die Eerste Wêreldoorlog – inderwaarheid en ook letterlik sy afskeids-ode is aan ŉ tyd wat vir altyd verby sou wees. Dié werk se buitengewoon aandoenlike melancholiese karaktertrekke enersyds en die Allegro molto se kwiksilweragtige briljantheid andersyds, is deur die passieryke uitvoerings en opname daarvan deur die legendariese Jacqueline du Pré, in luisteraars se bewussyn ingegrif.
Haar siening is geensins die enigste geldige een nie. Nabootsers struikel in elk geval in hulle pogings. Vir ‘n vars beredeneerde en oortuigende visie is daar altyd ruimte – soos op 29 Mei bewys is deur die Russiese tjellis Alexander Ramm saam met die Johannesburgse Filharmoniese Orkes onder leiding van Yasuo Shinozaki in die Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg. Ramm is ‘n veelbekroonde meestermusikus met onder meer ŉ tweede prys in Unisa se Strykerskompetisie (2010) en ŉ silwermedalje in die Internasionale Tsjaikowski kompetisie in Moskou (2015).
Sy uitvoering was gelaai met ŉ detailryke beligting van die partituur. Geen konvensionele vertolkingsmaniërismes het ingesluip nie. Alles het nuutgemunt geklink op ŉ vlak wat ek nog nooit tevore in ŉ lewende uitvoering daarvan kon ontdek nie. Ramm konsentreer veral op ŉ dinamies-vloeiende seggingskrag wat ryp kontraste na vore bring. Dit is ook duidelik sigbaar (en hoorbaar!) dat hy die vertolking in groot detail vooraf met die dirigent bespreek en ontleed het. Hulle kommunikasie was haarfyn en intens. Die orkes het wakker daarby aangesluit. Al is dit kort kennisgewing, kan ŉ mens dié uitvoering, wat op 30 Mei om 19:30 herhaal word, nie hoog genoeg aanbeveel nie. Gaan luister – veral ook omdat die uitvoerings van die ander werke, Weber se ouverture tot Der Freischütz en Sibelius se Simfonie no. 1 in e mineur, opus 39, eweneens voortreflik is.
Ramm, wat sopas sy konserttoer deur die land begin het, tree vir die komende paar weke nog by die volgende plekke op:
Saterdag 1 Junie om 16:00: Miriam Makeba konsertsaal, Unisa, Pretoria. Werke van Beethoven, Britten, Tsjaikowski en Chopin, met Bryan Wallick, klavier.
Sondag 2 Junie om 16:30: Endler-saal, Stellenbosch. (Dieselfde program)
Maandag 3 Junie om 19:30: NG Kerksaal, Knysna. (Dieselfde program)
Donderdag 6 Junie om 19:30: Stadsaal, Durban. Elgar se Tjellokonsert met die KZN Filharmoniese Orkes en Yasuo Shinozaki (dirigent).
Donderdag 13 Junie om 20:00: Stadsaal, Kaapstad. Prokofjef se Sinfonia Concertante met die Kaapse Filharmoniese Orkes en Arjan Tien (dirigent).
Saterdag 15 Junie om 15:00: Baxter-teater, Kaapstad. Dieselfde program as 1 Junie.
Job in die Goudstad
Alles wat oor eeue oor Job in die Ou Testament geskryf is, waarborg ŉ sonderlinge, bevredigende en boeiende ervaring vir elke konsensieuse leser. Dié boek, alleenstaande wat styl, inhoud en aanbieding betref, plus die digterlike taal, sterk dramatiese gegewe – die opstandigheid van Job teenoor sy God, die konflik en onderhandelinge tussen die Here en Satan rondom Job se lot – het wyd neerslag gevind. Dit was geensins slegs beperk tot teologie en eksegese nie, maar het ook in die letterkunde, filosofie, die sedeleer, sielkunde en ander dissiplines en denkrigtings na vore gekom. Die kern van al dié prosesse wentel om die begrip “teodisee”, wat die HAT verklaar as die “verdediging van die goedheid/almag van God, gesien in die lig van die bestaan van die bose”.
Dit na aanleiding van die verhoogstuk Jobe wat tans in die Auto and General Theatre on the Square in Sandton opgevoer word. Aangepas vanuit die oorspronklike bron deur Teboho Sengoai en geregisseer deur Josias dos Moleele, is die stuk redelik verbeeldingryk in ŉ eietydse Johannesburg geplaas, met ŉ verhoogstel en kostuums wat nouveau riche voorwerpe meng met soms kitscherige Afrika-artefakte. Die kernuitgangspunt word só in die program verwoord: “Why do bad things happen to good people? When life is going smoothly, faith is easy. The test of faith always comes when life stops making sense.” Pronto!
Jobe (Muzi Mthabela) en sy vrou, Princess (Mogau Paulina Motlatswi), is as ŉ mens hulle liggaamstaal takseer, gelukkig en geheg aan mekaar. Hulle koer en kan hulle hande nóg stil nóg tuis hou. ŉ Nuwe motor, in die klas van ministers en politici s’n, kom ter sprake. Die hoogheilige tweetjies oorweeg ook die aankoop van eiendom omdat dit so ŉ goeie belegging is. Princess lig Jobe terloops in dat ŉ dakwoonstel van die Michelangelo Hotel in Sandton te koop is …
Van hier af konsentreer die skrywer en regisseur op Jobe se sinies-gevoellose vriende se reaksies op die paartjie se dilemma. Op allerlei maniere tref ongelukke en ongelukkigheid hulle. Daar is by tye tekens van venynig-humoristiese tussenwerpsels en heelwat aktiwiteit op die verhoog, maar daar is weinig te vinde van ŉ ontluikende subteks in dié gebeure wat enigsins met die Bybelgedeeltes verband hou.
Die produksie verloor fokus, terwyl ŉ klankbaan met Joodse gesange wat so dawerend weergalm dat jy die dialoog by tye kwalik kan volg, heelwat van die belangrike aspekte en detail van die oorspronklike verhaal se doel in die niet laat verdwyn. Met die afgelope Sondagmiddag se opvoering het die gehoor dit skaars gesnap toe die einde aanbreek.
Hier’s nog baie werk wat wag.
Jobe, aangepas deur Teboho Sengoai. Auto & General Theatre on the Square, Sandton. Tot 15 Junie.
ŉ Byna geslaagde Vivaldi
Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Robert Moody (dirigent) en Ye-Eun Choi (viool); Die Vier Seisoene (Vivaldi); Simfonie no. 3 in F majeur (Brahms). Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg.
Antonio Vivaldi (1678-1741) was ‘n Barokkomponis by uitnemendheid: kreatief, fantasieryk, asook kwalitatief uiters produktief. Sy Vier Seisoene waarmee sy Opus 8 open, het ŉ wêreldbestormende treffer geword toe dit uiteindelik in die vroeë na middel- 20ste eeu herontdek is. Vandag is dit universeel gesog. Elke kamerorkes met vernuf voer dit uit, verwerkers met oorspronklikheid – en helaas ook húlle daarsonder – laat dit op alternatiewe wyses opklink. En nou, vir die eerste keer in sy bestaan van 19 jaar, het die JFO hulself uiteindelik tot Vivaldi se magnum opus gewend.
Met ŉ behoorlik uitgedunde strykerskomponent en John Coulter voor die klavesimbel (skaars hoorbaar) en met die orkesopstelling van verlede week wat merendeels behou is vir die Vivaldi- én Brahms-uitvoerings, was die verwagtinge hoog dat ons ŉ histories redelik ingeligte uitvoering sou beleef. Daaraan is merendeels voldoen – veral danksy Ye-Eun Choi as vioolsolis en die dirigent Robert Moody se inspirerende insette wat oorkoepelend musikaal boeiend was, maar in geïsoleerde onderdele soms minder so.
Hierdie jaargetye in aardse klanke handel nie oor pastorale illusies nie, maar betrek gewone mense: Italiaanse boere wat hul boerbokke wei, mense wat die taal van voëls verstaan en deur insekte gepla word, wat jag, suip en in die middaghitte wegdommel. In die winter skaats hulle of sit mymerend by ŉ vuur. Sulke situasies eis subtiel uitgebeelde musikaliteit en verbeelding. Hier is dit slegs gedeeltelik teenwoordig. Die dansagtige dele kan meer ligvoets wees, terwyl die Presto uit die Somerkonsert ontsier word deur momenteel slordige ensemblespel en ‘n gejaag na die einde toe.
Benewens ‘n skitterende tegniek, het Me. Choi ook minder gelukkige oomblikke beleef – veral waar grofheid in haar spel insluip. Nogtans was daar heelwat om te waardeer, soos haar smaakvolle ornamentasies. Moody se beheer oor die ensemble was nie vlekkeloos nie, maar in die Largo– en Adagio-dele was die fluisterende pianissimo’s te midde van verfynde dinamiese skakerings uiters verkwikkend.
In Brahms se Simfonie no. 3 in F majeur, opus 90 is die dirigent se interpretasie gekenmerk deur outoriteit vir die komponis se wense, en die handhawing van ideale tempokeuses, asook ‘n ewewigtige siening van die werk se innerlike krag. Die klankewewig tussen alle instrumentale groepe het homogeen na vore gekom. In die openings-Allegro con brio waar die herhaling verrassenderwys wél gehoorsaam word, vereis die fors- en felheid ietwat meer beklemtoning om ŉ meer dramatiese effek te verseker. Die Andante was gepas liries, hoewel die klimaks waar die strykers die leiding neem, net te ondervoed was. Hierna word die immer meevoerende Poco allegretto wel met orkestrale warmte gevul, maar die melodiese kontoere se frasering kan sterker belig word. Die Allegro-finale besit die gewenste stukrag, terwyl die rustige slot deur Moore se detailryke beheer ŉ bykans vertroostende en ŉ perfek afsluitende effek in die gemoed vestig.
Herhaling: Vanaand, 13 Junie, om 19:30. Kaartjies: Computicket, of van 18:30 by die Linder-loket.
Musiek van volgroeide wonderkinders
Die programmering van simfoniekonerte is ŉ fyn kuns. Indien dit met kennis, oorleg en estetiese voldoening aangepak word, kan dit invloedryk wees en ŉ blywende nawerking op gehore hê. Vandeesweek bied die Johannesburgse Filharmoniese Orkes (JFO) slegs die werk van twee komponiste in die Linder-ouditorium in Parktown op 5 en 6 Junie om 19:30, aan: Wolfgang Amadeus Mozart en Felix Mendelssohn. Die aanbod is nie opsigtelik temagedrewe nie. Want daar is die standaardformule van ouverture, concerto en simfonie. Die musiek se styl is onderskeidelik Klassiek en Romanties.
Tog is daar ŉ dinamiese dimensie wat oorkoepelend bykom: albei komponiste was wonderkinders in die mees letterlike sin van die woord en albei het relatief vroeg gesterf – Mozart in die ouderdom van 35 en Mendelssohn op 38. Iets wat maklik uit die oog verloor word, is dat hulle binne ŉ kreatiewe gesinsverband ontwikkel het waar huismusiek beoefen is. Mozart se pa was behalwe violis ook ŉ komponis, terwyl Mendelssohn se vier jaar ouer suster, Fanny, ŉ bekende pianis en komponis was.
Op die JFO se program, gedirigeer deur die Nederlander Arjan Tien wat al vir ruim 20 jaar gereeld deur Suid-Afrikaanse orkeste uitgenooi word, verskyn Mozart se Ouverture tot Die huwelik van Figaro en die Klavierkonsert no. 23 in A majeur, K. 488. Met laasgenoemde tree die Britse pianis van Ghanese ouers, Sodi Braide, as solis op.
Albei werke is in 1786 gekomponeer – ŉ jaar waarin Mozart se skeppingskrag, slegs vyf jaar voor sy afsterwe, opvallende nuwe hoogtes bereik het. Dié A majeur concerto was die voedingsbron vir die laaste vier klavierkonserte wat hy sou voltooi. Hulle het aan hom sonder twyfel die eretitel van “vader” van die klavierkonsert, soos wat ons dié oeuvre tot vandag toe ken, besorg. Geestelike besieling en tegniese afgerondheid het daarna in sy oorblywende klavierkonserte ewewigtig hand aan hand geloop.
Ná pouse volg die sogenaamde “Skotse” Simfonie van Mendelssohn – die No.3 in A mineur, Opus 56 wat oor ŉ tydperk van 13 jaar, tussen 1829 en 1842, gekomponeer is. Enorm kontrasryk en boeiend, meesterlik georkestreer en gelaai met beeldende musiek – vanaf hoogs verfynd, deur episodes wat programmaties is omdat dit landelike voorstellings in musiek weerspieël, tot by ŉ storm – is hierdie sonder twyfel sy mees meevoerende orkeswerk.
Ontmensliking op sy kruuste
Ek skryf hierdie resensie in die eerste persoon en sonder aansien des persoons. Ek draai geen doekies om nie. Ek is net so kaal en dalk selfs meer weerloos as die sewe naak akteurs op die Markteaterverhoog. ŉ Voordeel is dat ek níé op daardie verhoog hoef te staan of doen wat die dramaturg en regisseur aand na aand van hulle verwag nie.
Die Rypmaakkamer is ŉ Afrikaanse vertaling deur regisseur Frans Swart van die Amerikaanse dramaturg David Ian Lee se The Curing Room. Dit beeld die tragiese werklikheid van sewe Russiese soldate uit wat in 1944 deur die Nazi’s gevange geneem en nakend in die rypmaakkamer van ŉ Poolse klooster gegooi is. Daar was geen kans op ontsnapping nie, die enigste deur is van buite gegrendel.
Ná ŉ blitsige eksposisie volg die sentrale riller-drama; sewe mans staar sonder hoop hul sterflikheid in die gesig. My gedagtes dwaal veertig jaar terug na ŉ dramakunde-klas waar prof. Louw Odendaal die “Teater van wreedheid” (Theatre of Cruelty) bespreek het. Ons “Bybel” was Allardyce Nicoll se World Drama (1976), waarin slegs vier verwysings voorkom, soos dié een: The so-called ‘theatre of cruelty’ has attracted a number of young authors – perhaps largely through the influence of Peter Brooke, who became an ardent admirer of (Antonin) Artaud’s philosophizings, particularly those which proclaimed the theatrical spectacle as a means of releasing man of his inner tensions and of forcing him to see himself morally and psychologically ‘naked’. Teen die middel-1960s het dié denkrigting doodgeloop. Die Rypmaakkamer gryp skokkend terug daarna.
Lefra-produksies reik hiermee na die uiterste teenpool van die ver-Afrikaanste klugte waarvoor hulle bekend is. Ons ervaar die krag van teater op sy mees weersinswekkende. Vir my roep dit aspekte van Lord of the Flies (William Golding) op – net nog erger, intenser en skokkender: die rudimentêre hiërargiese seleksie – tipies Darwiniaans – en in Lee se drama val die klem sterker op ŉ oorlewingstryd. Swart se rolbesetting is oordeelkundig gekies en oortuig merendeels. Dit verg konsentrasie om ŉ volronde begrip van elke karakter te vorm omdat die teks suggestief met inligting omgaan.
Benewens ŉ hegte ensemblegevoel is daar by elke speler individualiteit waarbinne hul karakters gedy. Een voorbeeld hiervan is Gregg Pettigrew as Weerman Nils Sukeruk. In ŉ sterk monoloog laat sy verwysings na sy geliefde vrou Ludmilla oomblikke van helder lig deurskemer. Zack Mtombeni het kompleksiteit en ironiese humor as Weerman Yura Yegerov oorgedra. Die orige spelers blink veral in konfliktonele uit en die talle gevegsekwense is uiters realisties gechoreografeer. Van die akteurs se stemprojeksie kan verbeter. Die taal pas presies by dit wat uitgebeeld word. Die vervaardigers van die prosteses het alles hiperrealisties verwesenlik.
Die Rypmaakkamer is beslis nie vir sensitiewe teatergangers nie. Ek het die uitgebeelde kannibalisme onverteerbaar skokkend gevind, en die gebruik van bebloede mensbeendere as “wapens” selfs meer.
ŉ Kroeg in Tokio in die 1960s verplaas goed na een in ŉ spoghotel in Kaapstad vandag. Tennessee Williams se The Day on which a Man dies is radikaal verwerk na In the Bar of a Tokyo Hotel.
ŉ Gefolterde kunstenaar worstel met nuwe denke en verwarring. Sy gefrustreerde vrou brand van begeerte en wonder angstig wat haar man se verlore reputasie aan haar lewenstandaard gaan doen. Mark (Marcel Meyer) drink en strompel met verfbesmeerde klere rond terwyl Miriam (Melissa Haiden) haar bates in skrapse Japanse uitrustings vertoon. Sy flankeer met die beskroomde kroegman (Loreto Cabrera) terwyl sy wag op haar man se agent (Matthew Baldwin) om van Amerika af te kom. Sy koms en kil hantering van sake bied geen oplossing nie. Tragedie volg en bied ŉ ongemaklike vryheid waarna Miriam gesmag het, maar die afloop anders sou verkies het.
Die stuk is geïnspireer deur die kunstenaar Jackson Pollock en sy muse. In die klein opset van die kroeg langs die swembad van die Vineyard Hotel (Nuweland, Kaapstad) is die gaste wat aansit sowat ŉ meter van die spelers af. Die intimiteit raak soms ongemaklik. Tog is dit nie naastenby so intiem soos die eerste twee van Abrahamse en Meyer se vorige hotel-produksies van Williams-werke nie.
Die eerste keer, in Talk to Me Like the Rain and Let Me Listen en Green Eyes, was gehoorlede letterlik in twee paartjies se slaapkamers waar elke emosie rou uitgespeel is en klere bysaak was. Die tweede keer, in A Perfect Analysis Given By A Parrot en The Remarkable Rooming-House of Mme. LeMonde, is amper sadistiese humor op die gehoor losgelaat,
Vanjaar se stuk bied aan Haiden elke moontlike geleentheid om haar aansienlike voorkoms en speeltalent te vertoon. As die middelpunt orkestreer sy gebeure en laat die gehoor aan elke woord uit perfekte rooi lippe hang.
Soos by vorige geleenthede word ŉ driegangmaal as deel van die teaterondervinding aangebied en geregte word afgewissel met drama.
Abrahamse en Meyer stel reeds geruimte tyd Williams se werk aan plaaslike gehore voor en beïndruk gehore oorsee in New York, London, New Orleans, Provincetown en St. Louis. Hulle het onder meer Kingdom of Earth, The Milk Train Doesn’t Stop Here Anymore en One Arm opgevoer.
Williams (The Glass Menagerie, A Streetcar Named Desire, Cat on a Hot Tin Roof) het sowat vyf dekades meestal in hotelle gewoon. Hy het verskeie kort stukke geskryf wat in hotelkamers afspeel, en dit word die afgelope dekade wêreldwyd as The Hotel Plays aangebied.
Tot 17 Augustus. Bespreek by hoterplays@vineyard.co.za
Puik jonger geslag pianiste tree aan
Volgens die gesaghebbende Alink-Argerich Stigting, met Gustav Alink en Martha Argerich onderskeidelik as direkteur, beskermvrou en mede-stigters van dié onafhanklike wêreldwye inligting- en dienssentrum vir musici en kompetisies, word daar jaarliks internasionaal ruim 350 ernstige klavierkompetisies op vyf kontinente gehou. Bykomend bestaan daar in talle lande ook nasionale klavierkompetisies waaraan slegs burgers van daardie lande mag deelneem. Ons eie Unisa Internasionale Klavierkompetisies het in 1982 tot stand gekom deur die visie van Prof. Hennie Joubert, bygestaan deur sy assistent John Roos wat ná eersgenoemde se dood die leisels by hom oorgeneem het.
Die afgelope naweek het die sesde Unisa Nasionale Klavierkompetisie ten einde geloop. Agt pianiste, vier mans en vier vroue tussen 20 en 28 jaar oud, het aan die klassieke afdeling deelgeneem, Ses manlike jazzpianiste tussen 21 en 28 jaar het in die jazzkategorie kragte gemeet. Die prysgeldbedrag vir die algehele wenners in albei die kategorieë beloop R75 000, terwyl die tweede pryswenners R45 000 ontvang het. Daar was ook ses spesiale pryse van R3 500 elk wat aan kandidate in die drie voorafgaande rondes in spesifieke repertorium uitgeblink het, toegeken is. Die algehele wenner in die klassieke kategorie was Willem de Beer van Pretoria, en die naaswenner was Lezanti van Sittert, ook van die Jakarandastad.
Prof. Karenda Devroop het na die aftrede van John Roos artistieke direkteur van Unisa se musiekkompetisies geword – ŉ taak wat hy met uiterste professionaliteit en geesdrif bly volvoer. Dit is ook hy wat die jazzkomponent kort ná sy aanstelling aan die klavier- en sangkompetisies toegevoeg het om aan ŉ lank bestaande behoefte te voldoen. Die toevoeging van jazz het veral by jong oorsese jazzpianiste aanklank gevind. Hul deelname aan 2015 se Unisa Internasionale Klavierkompetisie het Suid-Afrikaners bewus gemaak wat ware internasionale jazzstandaarde behels. Vanjaar het Thabiso Mfana (25) die prysgeld van R75 000 ontvang en Ntando Ngcapu (28) was tweedepryswenner en die ontvanger van R45 000. Albei is van Pretoria.
Die kompetisie is oor vier rondes deur twee uitsoek-beooordelaarspanele plus ŉ skadupaneel geëvalueer. Die peil van die onderskeie kompetisies was hoog – moontlik by die klassieke afdeling nog meer so as by die jazz. In die klassieke afdeling was daar veral vier belowende pianiste wat nie die finale ronde(s) bereik het nie: André Breet, Rosemarie Lemmer, Jolandi Schaap en Sulayman Human. Hul musikaliteit was dikwels op ŉ hoë inspirasievlak, al was hul tegniese beheer by tye nie op ŉ vlekkelose peil nie.
Die vier hoofpryswenners, almal Pretorianers, het die hoofstad trots gemaak. Willem de Beer en Thabiso Mfana se onderskeie oorwinnings stel hulle in staat om sonder oudisies aan die komende Unisa Internasionale Klavierkompetisie in Februarie 2020 deel te neem.
Knetterdanse laat die vonke spat
Die as moet waarskynlik aan die einde van die aand van die verhoog af gevee word. Die titel, Burn The Floor – The Rebel Tour, beloof dat die vonke gaan spat, maar niks berei jou voor op die vurigheid van hierdie dansproduksie nie.
Enigeen wat al na baldanse gekyk het, weet dat die dissipline en vaardigheid van die dansers betower. Die dansers van dié produksie neem dit egter ŉ stap of wat verder met passies wat aan die onmoontlike grens en die adrenalien laat pomp.
ŉ Energieke vertoning van baldanse is in 1997 by Elton John se 50ste verjaardagparty in Londen aangebied. Hier het die vervaardiger Harley Medcalf die potensiaal van baldanse met ekstra woema raakgesien. Die eerste Burn the Floor het in 1999 in Londen geopen en dit het puriste in hul borstrokke laat bewe, maar deure is oopgegooi vir almal wat die tango, wals, cha-cha, samba of jive in die oortreffende trap wou sien.
Tien jaar later het die produksie meer as 60 stede wêreldwyd besoek. Die huidige seisoen (tans in Kaapstad, gevolg deur Johannesburg en Durban) ŉ produksie wat nie misgeloop mag word nie.
Die internasionale rolverdeling kom van onder meer Italië, Australië, China en Engeland. Daar is drie Suid-Afrikaners in die rolverdeling – die danser Kylee Vincent, die vroulike hoofsanger Lelo Ramasimong en die perkussiespeler Mike Swaga. Die regisseur en choreograaf is Peta Roby.
Daar word gedans op maat van onder meer die musiek van James Brown, Aretha Franklin, Frank Sinatra, Janis Joplin en Led Zeppelin. En dan is daar die bruisende herbeskouing van Carmen (Bizet) en selfs Carl Orff se O Fortuna.
Dis ŉ uitdagende produksie. Moet net niks tuis probeer doen wat jy op die verhoog gesien het nie.
In die Baxter-teater, Kaapstad tot 17 Augustus; Theatre of Marcellus, Emperors Palace, Johannesburg, 22 Augustus tot 8 September; Sibaya Casino, Durban, 12 tot 29 September. Bespreek by Computicket.
Ander invalshoeke op die ‘Bard’ se R&J
William Shakespeare se werk is klassiek, universeel, uniek, maar veral ook aanpasbaar. Wanneer nuwe tydsgewrigte ánder benaderings en interpretasies rondom ‘the Bard’ – sy bynaam, oorspronklik Kelties en wat verwys na ŉ volksdigter – sou begin vereis, word so iets vanselfsprekend ŉ opsie. Helaas word daar in ons tyd gereeld rondom Shakespeare geknoei, gepeuter of gemanipuleer, sodat die uitgangspunt van sy temas só belig word dat dit dusdanig in diens kan staan van bv. politiese ideologieë wat in die dramaturg se tyd hoogstens hersenskimmig sou kon wees.
In Montecasino se Pieter Toerien-teater het die afgelope Sondag ‘n produksie van Shakespeare’s R&J in ŉ bewerking deur Joe Calarco en spelleiding deur Fred Abrahamse geopen. Calarco is ŉ Amerikaanse dramaturg, verwerker van bestaande dramas en regisseur wie se Shakespeare’s R&J vir ŉ seisoen van ŉ volle jaar in New York opgevoer is. Die oorspronklike teks van Romeo and Juliet is aansienlik verkort, alhoewel die vermoede sterk is dat Calarco enkele aanhalings uit Shakespeare se sonnette asook letterlik een uit A Midsummer Night’s Dream ingevoeg het. ŉ Riemtelegram doen die rondte dat beplande besoeke aan dié produksie deur leerlinge van sekere plaaslike skole afgelas is toe bekend word dat die rol van Juliet en ander vroue soos Lady Capulet en die verpleegster deur manlike akteurs gespeel word. Die hoop beskaam nie dat ons opvoeders immers wéét dat hulle in die Bard se tyd ook deur mans gespeel is nie…
Vier jong akteurs, almal koshuisbewoners van ŉ Katolieke skool in die 1950s, speel die volgende rolle: Matthew Baldwin is Romeo, Tailyn Ramsamy is Juliet en Benvolio, Dean Balie is Mercutio, Lady Capulet en Friar Laurence, terwyl Jeremy Richard te sien is as The Nurse, Tybalt en Balthasar. Hulle is verbied om R&J te lees, maar gedurende die middernagtelike ure in hul slaapsaal doen hulle dit wél. ŉ Proses van selfontdekking neem sy loop. Tienerdrifte en -drange word nog met ŉ mate van skaamte gesublimeer. Oor tyd lig die aanvanklike ongemak wat hulle teenoor mekaar voel om plek te maak vir versigtige kameraderie.
Abrahamse se regiekonsep staan stewig. ŉ Flinke tempo word gehandhaaf, daar word jeugdig en vlot beweeg en die dialoog word duidelik gevolg, behalwe wanneer die akteurs hul stemme na die agterkant van die verhoog draai. Minder oortuigend is die feit dat, vanweë die vier seuns se strenge verbondenheid met die teks, dit hulle daarvan weerhou om te suggereer dat hulle ook as individue daarin slaag om te groei. Bykomend hiertoe werk die suggestie dat hulle deur hierdie Romeo and Juliet -teks deeglik te ontleed ŉ regstreekse roete na hul manlikheid sou kon ontdek, is uiteindelik teenproduktief en skaars volgens die reëls van ŉ logika van wat mág of kán gebeur.
In Pieter Toerien se Montecasino-teater, tot 8 September. Kaartjies: Computicket.
Kwartet op hoë vlak van wasdom
Die hopelik tydelike ontbinding van die Evolution of 4-Strykkwartet het Gauteng spesifiek maar ook die land musikaal gesproke heelwat armer gelaat. ŉ Strykkwartet as musikale entiteit is ŉ uiters uitdagende eenheid, maar ook gevoelig vir verandering. Van die beroemdste kwartette in die geskiedenis – die Russiese Borodin-kwartet, die Oostenrykse Alban Berg-kwartet en die Quartetto Italiano (om slegs drie uit ŉ paar dosyn internasionale top-name te noem), het merendeels hul roem te danke aan die lojaliteit oor dekades wat van hul lede geopenbaar het. By die Borodin het dit selfs oor geslagte gestrek.
Met die Evolution of 4-kwartet – Johanna Roos (eerste viool), Ané van Staden (tweede viool), Valery Andreev (altviool) en Jessica Bailey (tjello) – se afskeidskonsert op 4 Augustus by Mooibly, naby Saartjiesnek in die Noord-Wes provinsie, het die gehoor hulle waarskynlik op die hoogste vlak van wasdom in die ongeveer agt jaar van hul bestaan ervaar. Beethoven se Kwartet no. 8 in E-mol majeur, opus 59 no. 2 (Razumovsky), en Dvorák se Kwartet no.12 in F majeur, opus 96 (Amerikaanse) is uitgevoer.
In die Beethoven was dit veral ŉ dramatiese spanningslyn wat reeds met die (vir daardie tyd) vreemde openingsakkoorde gevestig is. Ook die latere misterieuse episodes in die openings-Allegro is voortreflik voorgedra. In die daaropvolgende Molto adagio het hul oorwegend liriese instelling ŉ meer as gewenste indrukwekkendheid daaraan verleen. In die Allegretto en veral ook die Presto-finale wat met ŉ aansteeklike veerkragtigheid gelaai was, het spelkwaliteite soos die ferm stokvoering van al vier musici ŉ deels ontspannende, gevoelige, maar waar nodig ook ŉ vurige temperament openbaar. Kontraste tussen forte en piano is op die mees natuurlike wyse gevestig, terwyl een van Beethoven se mees karakterryke gebruike, naamlik ŉ kort crescendo wat lei na ŉ skielike pianissimo, immer met ŉ ingebore musikale natuurlikheid uitgebeeld is.
Die kwartet was duidelik gemakliker “ingespeel” met die aanvang van Dvorák se sogenaamde Amerikaanse kwartet wat in wese idiomaties ŉ meer Tsjeggiese as Amerikaanse milieu weerspieël. Dit was ŉ innemend geïnterpreteerde vertolking waarin rubato, agogiek, tempoveranderings en dinamiese uiterstes met gematigdheid toegepas is. Dit het eweneens nooit te soet op die oor geval nie. In bykans alles was daar outoriteit, onmiddellikheid en bowenal die gevoel dat ŉ welbekende werk met varsheid en ewewigtige spontaneïteit benader is. In die tweede deel, Lento, was daar in die middelgedeelte beeldende solowerk deur die twee violiste en later tussen die tjellis en die leier. Slegs enkele kere was daar kortstondige intonasie-insinkings, niks ernstigs nie.
Valery Andreev se altvioolspel was, soos altyd, onberispelik en inspirerend. Met sy vertrek na Rusland het ŉ moeilik oorbrugbare binnekringhiaat by Evolution of 4 ontstaan. Oor altvioliste word daar helaas soms venynige grappe versprei, maar hulle verteenwoordig die hart van ŉ strykkwartet. Feit bly staan: die bestes onder hulle is moeilik vervangbaar.
Orkeste se repertorium-rondomtalies
Ons land het, wonderbaarlik genoeg, nog steeds drie professionele (voltydse) simfonieorkeste wat oorleef: die Kaapse Filharmoniese Orkes (CPO) in die moederstad, die KZN Filharmoniese Orkes (KZNPO) in Durban en die Johannesburgse Filharmonese Orkes (JPO) in die Goudstad.
Aldrie word deur wydverspreide befondsing in staat gestel om jaarliks in die reël minstens 16 simfoniekonserte met voorste internasionale dirigente en soliste, verspreid oor vier seisoene, aan te bied. Elkeen van hulle het ŉ lojale ondersteuningsbasis wat hul gehore betref, met Kaapstad en Johannesburg aan die spits en dié in Durban wat helaas oor jare gevaarlik begin wegkrimp het.
Om hierdie verskynsel teen te werk, het die orkeste se keuse van repertorium al hoe meer begin verskraal en het selfs meerdere uitvoerings van dieselfde werk binne die top-40 uiters gewilde komposisies in ŉ kalenderjaar voorgekom. Veral in Johannesburg word daar die afgelope jare vasgesteek by die sogenaamde standaardrepertorium van “veilige” werke uit die Duits-Oostenrykse, Middel-Europese en Russiese Romantiek ten koste van meer eietydse meesterwerke.
Die ryke repertorium van die laaste 70 jaar van die 20ste eeu word geen kans gegun nie, om nie eers te praat van die 21ste eeu nie. Die JPO het in sy goue jare (naastenby tussen 2007 en 2012) dikwels avontuurlik te werk gegaan deur selfs komposisies van Messiaen, Ligeti, Bartók, Copland, Kodály. Berg, Sjostakowitsj, Suid-Amerikaanse komponiste, asook stukke van lewende Suid-Afrikaanse toondigters te programmeer. Van laasgenoemde was daar ook wêreldpremières.
ŉ Mens sou ŉ analogie ten opsigte van die gebrek aan kontemporêre werke kon trek met dít wat in die beeldende kunste gebeur. Stel jou voor dat kunssale sou besluit om slegs werke van Pierneef, Maggie Loubser, Gregoire Boonzaier en van hulle tydgenote uit te stal en die werk van twee geslagte daarná sou begin ignoreer. Hulle sou nie ‘n bestaan kon maak nie, want by dié kunsvorm is deurlopende vernuwing ŉ lewensaar wat gekoester word.
Ook in die teaterkuns maak die kontemporêr geskrewe dramas of komedies ŉ veel hoër persentasie van die geheel uit as die werk van die klassieke Griekse dramaturge en later byvoorbeeld Shakespeare, Ibsen of Tsjechof (om maar enkeles te noem). Nuut geskrewe teater ontleed al hoe meer die menslike staat tot in sy diepste wese. Gehore word diep daardeur geraak. Ook die ontploffing binne kontemporêre dansgenres spreek kragtiger tot eietydse gehore as die sprokiesballette uit die Romantiek van weleer.
Waarom lewe musici so graag asof hulle in die verlede vasgevang is? En waarom kan luisteraars slegs gesus word deur ‘n herkenbare melodie? Is daar nie meer enige stimulerende avontuurlikheid te vinde binne hulle vryetydsbesteding nie?
Antwoorde daarop is nie maklik te vinde nie, maar my eie waarneming oor 18 jaar by die JPO-konserte – waarvan die uwe terloops slegs vyf níé bygewoon het nie – is dat die meerderheid van gehoorlede altyd positief gereageer het op die uitsondelike ervaring wat die uitvoerings van komposisies deur die hierbo genoemde lysie komponiste aan hulle gebied het.
Lamentatione – Musiek vir Paastyd, aangebied deur die Koepel Kunstesentrum. Met die Ensemble Fons Partita, Koor en soliste. Konsertmeester: Antoinette Lohmann. In die Johanneskirche, Pretoria.
Komponiste is deur die eeue heen sterk deur die gewydheid en inkeer wat die voorbereiding vir die jaarlikse Paasgebeure impliseer, aangegryp. Tussen Goeie Vrydag met sy dramatiese gebeure, die sogenaamde “stil” of “swart” Saterdag en die viering van die Opstanding op Paassondag, is dit vir alle ontvanklike Christene ŉ emosiebelaaide tyd. Dit gaan nie onaangeraak by jou verby nie, terwyl die musiekgeskiedenis ons leer presies hoe komponiste sulke verskillende tradisies binne hul individuele musikale style geïntegreer het.
Hierdie konsert, wat die afgelope Sondagmiddag in die Etienne Rousseau-teater in Sasolburg herhaal is, was 2019 se terugblik op Pase deur die geestesoor en -oog van Joseph Haydn, die omvattendste voorloper en vervolmaker van die Klassieke tydperk in musiek. Die openingswerk was die Simfonie no. 26 in D mineur, Hob. 1: 26 met die bynaam Lamentatione wat mettertyd ontstaan het. Sy eerste simfonie in ŉ mineur toonaard is die ideale keuse om iets van die bedrukte stemming daarvan weer te gee, al laat die openingsdeel se tempoaanduiding van Allegro assai con spirito jou iets anders verwag.
Vanuit haar sentrale konsertmeesterposisie het Antoinette Lohmann se stilisties vars en vitale leiding van dié relatief vroeë Sturm und Drang simfonie opgeval – ŉ vertolking wat ook deur gepaste kontraste op die vlak van artikulasie en frasering sy merk gelaat het. Die Gregoriaanse gesang wat Haydn as tweede tema in die eerste deel vestig, het weer duidelik in die daaropvolgende Adagio na vore getree. Die Minuet en Trio het ŉ gepaste bedrukte stemming gesuggereer. Die Franse horingspelers het op ou of kopieë van ou instrumente gemusiseer, terwyl die hobo’s en fagot bygedra het tot subtiele kleurkontraste.
Hierna het die grootse Stabat Mater wat, onverklaarbaar, steeds verwaarloos word, Christus se lyding sentraal geplaas. Hierin pas Haydn verskeie Barokprinsipes toe, waaronder ŉ briljante, virtuose koorfuga. Die meeste dele se stemming en tempo’s wissel tussen ingekeer en gematig, maar die komponis se emosionele betrokkenheid is merendeels op ŉ hoë vlak gemik.
Die soliste is deel van die koor wat uit 13 sangers bestaan. Hulle bring kollektief ŉ veel meer resonante klank voort as wat verwag is. Hulle bydrae het Haydn se harmoniese progressies en die botone op ŉ hoë vlak geplaas. Die suiwerheid van die koor was onberispelik.
Daar was geen swak skakel onder die vier soliste nie. Sonder om ‘n puriteinse skerpslyper te wil wees, lyk dit asof Alna Smit (sopraan) meer spesifiek konsentreer op musikale lyne as teksbelewing, want haar diksie kan verbeter. Die alt-arias is met diepe belewing deur Aukse Trinkunas benader, terwyl haar ingetoë voordrag se uitdrukkingspektrum vir haar duidelik belangriker as tegniese virtuositeit is. Chris Mostert (tenoor) was deurgaans welluidend en musikaal gesproke op ŉ kruin. Sy mees aangrypende voordrag was in die “Vidit suum dulcem natum ”, ŉ klaaglied van Maria by haar seun wie se gees hom begin verlaat. Hendré van Zyl (bas) se soepel tegniek, hoë peil van voordrag en ŉ oorkoepelende begrip vir alle stilistiese vereistes, het sy enorme groei oor die jare herbevestig.
Sonder Antoinette Lohmann se stilistiese kundigheid en haar energieke toepassing daarvan, sou alles baie anders geklink het: waarskynlik treuriger…
Twee konings stamp koppe
Om die Suid-Afrikaans gebore akteur sir Anthony Sher op die vooraand van sy sewentigste verjaardag ter plaatse in ŉ splinternuwe toneelstuk op die planke te sien, is ŉ belewenis.
Sher het in 1982 by die Royal Shakespeare Company (mede-vervaardiger van hierdie nuwe drama uit die pen van John Kani) aangesluit. En hier knoop hy sy loopbaan meesterlik saam met ŉ drama wat met Shakespeare se King Lear in gesprek tree.
In Kunene & The King daag die verpleër Lunga Kunene (Kani) by ŉ bejaarde akteur met lewerkanker, Jack Morris (Sher), op om hom te versorg. Morris is ŉ korrelkop, vereensaam en kyk nog hopeloos te diep in die bottel al berei hy voor vir sy rol as Lear in ŉ produksie wat in die Kunstekaap-teater sal open.
Die “koning” en Kunene stamp uit die staanspoor koppe. Die pyn, wonde en verskille lê veel dieper as net die kanker. Plek-plek kreun die stuk onder die politieke retoriek en kommentaar wat nog nie in die karakters lêplek gekry het nie. ŉ Mens hoor nog die dramaturg se stem. Net té letterlik; té veel wysvinger na die gehoor.
Sher kan met die klap van die vingers transformeer. Sy oorgange is soomloos-oortuigend van ŉ lydende akteur tot ŉ formidabele Lear. ŉ Meesterklas in die toneelkuns met ragfyn toneelspel wat soos ŉ emosionele stemvurk tril.
Kani skets sy Kunene met bekende aanwendsels wat ŉ sterker regisseurshand sou kon uitstryk. Hy is wel ŉ gedugte teenwig vir Sher en sorg vir ŉ magdom komiese momente wat maak dat Kunene & the King nie as ŉ volwaardige tragedie onthou sal word nie.
Lungiswa Plaatjies se sang met musiek deur Neo Muyanga word vir dramatiese oorgange benut. Birrie le Roux se besonderse stelontwerp vestig twee uiteenlopende huise op die Fugard-verhoog. Tesame met Mannie Manim se beligtingsontwerp is die produksie tegnies van hoogstaande gehalte.
Die ontknoping en slot het net té maklik oorgekom, asof dit afbreuk doen aan die ryk, geskakeerde en diepgaande verhaal wat in die voorafgaande sowat 100 minute vertel is. Die kompleksiteit van die karakters en politieke moeras waarin die twee mans hulle bevind, word met ŉ kitsoplossing uit die pad gevee. ŉ Mens wonder: Kon Shakespeare, Lear of Kunene se voorvaders (of selfs hul spoke) nie dalk in hierdie sleuteltoneel aangemeld het nie?
Kunene & The King is steeds ŉ ŉ tydige nuwe Suid-Afrikaanse drama en behoort nes Kani se Nothing But The Truth nog lank onthou te word. Gaan kyk dit, al is dit dan net om Sher se manjifieke Morris-vertolking te beleef.
Kunene & The King, The Fugard Theatre, Kaapstad. Vir meer inligting of besprekings besoek www.thefugard.c
Haydn die juweel van die aand
Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Yasuo Shinozaki (dirigent) en Edith Peña (solis). Program: Simfonie no. 94 in G majeur – Verrassing (Haydn); Klavierkonsert no. 2 in g mineur (Saint-Saëns); Simfonie no. 4 in d mineur (Schumann). In die Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg.
ŉ Orkes, of dit nou 20, 50, 70, of oor ŉ honderd lede tel, is vergelykbaar met ŉ korporasie en funksioneer in ideale omstandighede ook so. Verder is dit ook ŉ dig verweefde samestelling van hoogs begaafde individue wat daarna streef om as ŉ harmoniese geheel te funksioneer. Die skoonheid van die uitvoerende kunsvorm het sy eie en spesifieke estetiese reëls. Dit is hier waar die dirigent as ’t ware die kragbron word wat tydens repetisies sy instrument (die orkes) moet inspireer en lei sodat elke partituur die luisteraar so getrou moontlik sal bereik deur die komponis se aanwysings te realiseer.
Vandeesweek se JFO konsert voldoen aan talle van die basiese vereistes wat ons van ŉ orkes verwag. In die volksmond sou ons kon sê die balkie is hoog gelig – veral in die uitvoering van Haydn se sogenaamde “Verrassingsimfonie”, waarin die komponis op speelse wyse sy humoristiese insigte met die gehoor deel. 21ste eeuse gehore is helaas so ernstig, dat hulle dit nie eintlik snap nie.
Yasuo Shinozaki het sy eiesoortige idees oor hoe dinamiese effekte, tempo’s, frasering en balans tussen die vier afdelings van die orkes behoort te klink. Haydn sou waarskynlik vir hom geknipoog het met soveel inenting van lewe in die simfonie. Sy werkswyse het hoë vlakke van ensembledissipline bewerkstellig, en terselfdertyd soepelheid behou. Tempo’s was vlot, maar die Menuetto se Trio-gedeelte was ŉ misrekening: Haydn sou skaars met so ŉ ossewa-tempo tevrede wees. Die JFO het aan die vereiste virtuositeit voldoen, met veral die houtblasers seëvierend en Magda de Vries voor die keteltromme so akkuraat soos donderslae.
Edith Peña het oorkoepelend ŉ verdienstelike indruk gemaak met haar vertolking van Saint-Saëns se Klavierkonsert no. 2, maar in belangrike details minder bekoor. Tegnies is dit ŉ enorm uitdagende werk, bygesê. Sy het deurentyd die meeste van dié eise waargemaak, maar haar klankproduksie besit te min vloeiendheid en kontrasrykheid waarmee die komponis die solis uitdaag. In die Andante sostenuto openingsdeel was haar klank soms onnodig perkussief. Daar was helaas te min tekens van dinamiese kontraste wat sinryk gedra word deur ŉ digterlike aanvoeling en ŉ subtiel aangewende klankpalet.
In die oorblywende twee dele, ŉ Allegro scherzando en ŉ Presto, was die tempo’s ideaal gekies. Met ŉ ooraanwending van die regterpedaal het die klavier se klank in wollerigheid verval. Dit werk in teen die komponis se visie rondom helderheid ten alle koste. Orkestrale ondersteuning was gaaf en attent. Me. Peña het as toegif haar uitsonderlike siening van Chopin gedemonstreer in ŉ vertolking van een van sy walse.
Shinozaki bewys hom as ŉ betroubare Schumann-eksponent. In die JFO besit hy ŉ skare volgelinge wat sy visie detailryk geassimileer het. Die orkes het virtuoos en gevoelsryk die kompleksiteite rondom die Schumann-orkestrasies binnegedring. Met uitstekende solowerk deur van die strykers (konsertmeester inkluis) en houtblasers, kon jy helaas andersyds nie wegkom van die feit dat daar dikwels ŉ logheid in klank die geheel binnegedring het nie.
Herhalings: 23 & 24 Mei om 19:30.
Macbeth vir altyd
Macbeth maak die afgelope tyd onverwagte draaie in my lewe.
Eers bring ŉ gewaardeerde kollega ŉ lapsak van Londen af met Lady Macbeth se wanhopgie woorde wanneer sy denkbeeldige bloed van haar hande afwas (“Out, damned spot! Out, I say!”), as geskenk. Boonop kry ek Jo Nesbo se boek Macbeth, gegrond op die Shakespeare-drama. Aanvanklik lees dit moeilik, maar ek raak gou vasgevang deur die magspel, wraak en verraad van die vergange tragedie wat in die hede afspeel..
Macbeth is ŉ ambisieuse polisieman en dwelmhandelaars die skurke. Die net van mag, geld en respek spin hom gou vas. Sy “koningin” se naam is Lady en sy sterk hom vurig in sy kwaad.
Op ŉ baie slim manier kry elke karakter in die oorspronklike drama sy plek in die verhaal –
Duncan, Banquo en sy seun Fleance, Lennox, Cathness en natuurlike die hekse.
Jy gaan ver soek na hekse om hierdie drie te troef. Twee is klein Chinese wat hul lang swart hare oor hul gesigte kam en in piepstemme praat. Die ander een is ŉ fopdossser, lank en gespierd soos ŉ uitsmyter en geklee in ŉ kleefpak met luiperdvelpatrone.
Daar is gewere, moderne tegnologie, ŉ casino en ŉ volledige verklaring van hoekom Duff (die drama se Macduff) die een is wat Macbeth kan aanvat. Al wou ŉ mens al effens verveeld raak met Nesbo, knetter dié boek met vindingrykheid en hoogspanning.
Skaars het ek die laaste bladsy gelees of ek kry ŉ uitnodiging van (Fred) Abrahamse en (Marcel) Meyer Productions. Hul produksie van Macbeth is ‘n tyd gelede in Gauteng opgevoer en vir agt Naledi-toneelpryse benoem. Ses mans vertolk al die rolle.
Meyer se kostuums is altyd iets om na uit te sien. Almal dra swart Skotse rokkies afgerond en bostukke met leer borduursels en gedetailleerde bykomstighede. Die handeling speel af om en op ŉ lang tafel, swart en rooi is die oorheersende kleure en rookmis skep stemming.
Die leerders (dis ŉ voorgeskrewe werk) in die gehoor was begogel met die opvoering. Selde vantevore in ŉ Shakespeare-produksie was daar soveel fluisterings oor Macbeth (“Jis dis ŉ vieslike man”) of die hekse (“Hulle maak my bang!”) of is ŉ spook se verskyning met soveel skok begroet.
Tog is dié produksie nie uitsluitlik op kinders gemik nie. Volwassenes sal eweneens geboei wees. Dit noop my toe om vir die eerste keer in meer as ŉ dekade The Riverside Shakespeare met sy Bybelagtige blaaie oop te maak en te begin lees.
Die blywende indruk is van ŉ tydlose tragedie met vele moontlikhede en uiteenlopende vertolkings. Shakespeare praat hard en reguit met lesers en toneelgangers van alle tye en kulture oor die gruwels van despote wat hul mag misbruik.
ŉ Weergalose Skotse simfonie
Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Arjan Tien (dirigent) en Sodi Braide (solis); Die huwelik van Figaro ouverture & Klavierkonsert no. 23 in A majeur (Mozart); Simfonie no. 3 in A mineur – Skotse (Mendelssohn). Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg.
Musikale ontdekkingstogte kan in ŉ groot mate en in talle gevalle ook ŉ variant van werklike reiservarings word. Die komponis Mendelssohn (1809 – 1847) het byna altyd ŉ sketsboek byderhand gehad wanneer hy in ŉ koets ry of voetslaan. Die gevolg was twee simfonieë waarin sy herinneringe aan en beelde van twee lande duidelik spreek: die No. 3 (Skotland) en No. 4 (Italië). In verlede week se JFO-konserte het die dirigent Arjan Tien ons musikaal gesproke op ŉ Skotse toer geneem. Mendelssohn het vir dertien jaar aandag aan dié projek geskenk – ŉ simfonie wat nie net bestaan uit musikaal-folkloristiese of -geografiese sfeertekening nie, maar ook ŉ subteks uitlig wat ŉ geestelike dimensie openbaar. Laasgenoemde kom, benewens in die Adagio, veral na vore in die kontrapuntaal verwikkelde slotdeel, Allegro vivacissimo – Allegro maestoso assai, waaruit die komponis se bewondering vir J.S. Bach straal.
Arjan Tien is bekend vir die strawwe deeglikheid van sy voorbereiding en die gekonsentreerdheid en gedrewenheid tydens repetisies. Hy is ook een van die min dirigente wat die histories ingeligte plasing van veral die strykers – die eerste en tweede viole voor op die verhoog teenoor mekaar, die kontrabasse heel links in ŉ halfsirkel, die tjello’s sentraal-links en die altviole op die konvensionele plek – in ere herstel. Dit alles is prosesse om ideale klankdeursigtigheid en -vermenging te bereik, maar ook sodat die musici mekaar beter kan hoor. Dit bevorder onder andere ritmiese presisie.
Die JFO het die afgelope week beide aande noukeurige ensemblewerk met ŉ ekspresiewe spontaneïteit verbind. Oorkoepelend is daar talle details in die partituur uitgelig wat luisteraars sou opval: sommige meestal verwaarlooste newestemme is geaksentueer, presiese beheer oor die koperblasers het die simfonie se struktuur natuurlikerwys belig, terwyl die musici se perfekte artikulasie Mendelssohn se oorwoë temas die eer wat hulle verdien laat ontvang het. Victoriaanse hoogdrawendheid is totaal vermy. Die oorwegend voortvarende tempo’s het die oor na nuwe ontdekkings gelei.
In die openingswerk, Mozart se Huwelik van Figaro ouverture, is ŉ mens jolig daarvan bewus gemaak dat dit een van die komponis se dawerendste suksesse in ŉ kompakte miniatuurvorm is. Die Klavierkonsert No. 23 in A majeur was orkestraal solied en in die Adagio weliswaar ook aangrypend. Helaas het die (ingevoerde) solis, Sodi Braide, nie voluit oortuig in sy interpretasie daarvan nie. Benewens dat hy die linkerpedaal te chronies aangewend het en innerlikheid bo enige manifestasie van Mozartiaanse vreugde verkies het, was sy spel te neutraal om enigiets nuuts daarin oor te dra. Sy enkele ornamentasies het momenteel die hoop laat ontstaan dat ŉ nuwe wending sou kon uitspruit, maar nee … Soms word daar nog steeds te veel “erediens” by sekere vertolkers ontdek.
Albei pianiste wat in die JFO se Winterseisoen opgetree het, was op verskeie vlakke teleurstellend. Ironies, omdat daar Suid-Afrikaners is wat die werke op ŉ hoër vlak sou kon uitvoer.
Woensdag 12 en Donderdag 13 Junie vind die JFO se slotkonserte plaas: 19:30. Linder-ouditorium. Dirigent, die Amerikaner Robert Moody. solis die Koreaanse violis Ye-Eun Choi; Vivaldi se ‘Vier Seisoene’ en Brahms se Simfonie no. 3 in F majeur. Besprekings: Computicket.
’n Vriendin wat my pad sowat 45 jaar gelede gekruis het, noem onlangs vir my dat sy tot die slotsom gekom het dat die lewe in essensie om verhoudings wentel – spesifiek interpersoonlike verstandhoudings. Oor die liefde is sy ietwat sinies, of dalk realisties?
Met die aanskoue van die Italiaanse dramaturg Enrico Luttmann se Family Secrets in ŉ Engelse vertaling, het dié gesprek telkemale deur my kop geflits. Dié komedie-drama handel oor ŉ bejaarde ma, Grazia (Dorothy Ann Gould), wat in ŉ Italiaanse kusdorpie woon. Haar 28-jarige seun, Adamo (Sven Ruygrok), kom ná ŉ lang afwesigheid kuier. Duidelik sit ma en seun nie langs dieselfde vuur nie. ŉ Koue afstandelikheid heers.
Wat Luttmann se tweepersoonstuk in die eksposisie laat blyk, is dat daar ŉ duistere geskiedenis tussen hulle hang, dat hulle dinge van mekaar verberg het wat in “normale” verhoudings lankal opgeklaar sou weest. Die dramaturg ken die geheime om die gegewe agter alles drupsgewys deur te gee. Terughoudendheid in intieme gespreksontknopings is ŉ kuns wat sepieskrywers nog nooit kon bemeester nie.
Family Secrets is ŉ wonderlik subtiele kommunikasiespel (en in enkele tonele ook manipulerend) tussen twee familielede wat van mekaar weggedryf het. Die verwikkelinge behoort nie uitgelap te word nie.
Waaroor ŉ mens nie wil swyg nie, is die spel van die twee akteurs wie se ouderdomssverskil tot byna ŉ geslag strek. Dorothy Ann Gould hou jou in haar spreekwoordelike handpalm, terwyl sy in die tweede helfte demonstreer wat ŉ kragtoer werklik behels. Sven Ruygrok, onlangs te sien in Equus as Alan Strang, is een van die meer boeiende jong Engelse akteurs, met sterk teenwoordigheid en wydlopende talent. Daar het nog geen voorspelbare maniërismes in sy spel posgevat nie.
Alan Swerdlow se regie druk nie kunsmatige stempels af nie, maar is altyd gerig op die innerlike wêrelde van die karakters wat hy met verdrag in repetisies aan die akteurs oordra. Daar is immer verrassings, soos in een subtiele toneel waar Adamo moet rondbeweeg om sy kop volledig in die kollig te kan plaas. Dit spreek, binne konteks, boekdele. Kosie Smit te stelontwerp is eenvoudig, maar treffende funksioneel.
Gaan verpoos met Family Secrets. Dit is die moeite werd en selfs in ŉ groot mate lewensvervullend.
Pieter Toerien se Montecasino-teater. Tot 30 Junie.
Sempre Opera: La Traviata in die Goudstad
Lus vir opera? In Suid-Afrika sal die vraagsteller in die meeste gevalle nie ŉ lewende opvoering bedoel nie. Dit sou eerder ŉ verwysing wees na ‘n Met Opera in HD-produksie by Cinema Nouveau, ŉ DVD of CD, ŉ langspeelplaat, kasset, of Sondagaande op RSG (Wouter de Wet se Dis Opera).
Opera gaan plaaslik stadig maar seker agteruit. Tog is twee operaskole, in Kaapstad Pretoria, nog aktief met opleiding. Daar is enkelinge wat saamspan om dié mees verwikkelde van uitvoerende kunste lewendig te hou: Sempre Opera van Pretoria bestaan geruime tyd en word gedryf deur individue wat die vaandel van sang- en teaterkuns hoog hou. Met beperkte borgskappe, weldoeners, sangers, musici, dirigente, regisseurs en teatertegnici wat dit vir die liefde van die saak doen, het Sempre Opera vele kleinode meestal minimalistie op die planke gebring.
Verlede jaar ís ŉ geslaagde Carmen in die Joburg Theatre (vroeër Stadskouburg) opgevoer en vanaf dié naweek volg hulle dit op met vyf opvoerings van Verdi se La Traviata in die Nelson Mandela-ouditorium.
Die openingsaand van dié opera op 6 Maart 1853 in Venesië was ŉ klaaglike mislukking. Verdi het die opera ‘n jaar lank opsy geskuif totdat sy librettoskrywer Francesco Piave en ŉ groep jong Venesiërs hom versoek het om dit weer op te voer – dié keer met Piave aan die stuur. Op 6 Mei 1854 het La Traviata in die kleiner Teatro San Benedetto ‘n opspraakwekkende sukses gehad. Sedertdien is dit een van Verdi se gewildste operas.
Die Kaapstadse sopraan Leah Gunther maak haar debuut in die Joburg Theatre én met Sempre Opera as die courtisane Violetta Valery. In 2018 het sy haar meestersgraad in musiekuitvoering aan die Universiteit van Kaapstad behaal, en meesterklasse in Hong Kong van Dame Kiri Te Kanawa ontvang. Teenoor haar sing die Johannesburgse tenoor Yudi Cohen as Alfredo Germont. Cohen het uitgebreide sangonderrig in die Verenigde State en Australië ontvang. Die derde hoofsanger is die Pretoriase bariton Danie Verster as Alfredo Germont se pa, Giorgio. Verster het in Duitsland gestudeer en opgetree. Ná sy terugkeer neem hy gereeld deel aan plaaslike opera- en oratoriumproduksies.
Pierre du Toit is die regisseur. Plaaslik het hy verskeie produksies behartig. Hy is bekend as sangpedagoog met ŉ internasionale reputasie vir die Voce Vista rekenaargegenereerde onderrigstelsel wat onder meer by die Juilliard-musiekskool in New York gebruik word.
Schalk van der Merwe, die jong Suid-Afrikaanse dirigent wat vroeër vanjaar geseëvier het in die Len van Zyl dirigentekompetisie in Kaapstad, dirigeer die Capital Chamber Orchestra vir dié Sempre Opera La Traviata .
Die produksie open Saterdag 22 Junie om 19:30, met opvoerings op 23, 26 en 28 Junie (dieselfde tyd), en laastens op Sondag 30 Junie om 15:00.
Kaartjiepryse: R200 – R475, Bespreek by joburgtheatre.com of bel 0861 670 670. Groepbesprekings teen afslagpryse: skakel 011 877 6853.
ŉ Blink gestewelde kat
Hierdie keer maak die vere nie die voël nie, maar die stewels die man.
Die heerlike musiekspel Kinky Boots trap die onweer in Kaapstad plat en laat almal daarna hunker om een enkele keer ŉ paar rooi stewels wat tot in die onnoembare strek aan te trek.
Dit is die lekker storie van ŉ skoenfabriek op die rand van bankrotskap wat gered word deur weg te breek van daardie soort skoene wat net in stowwerige raadsale gesien word na stewels wat enige fopdosser se hart laat klop.
Die ommekeer kom wanneer die bleeksiel Charlie die flambojante Lola ontmoet en hulle saamspan om stewels te maak vir mans wat weet spykerhakke is nie vir sissies nie. Om jou man te staan etlike sentimeter hoog met punte wat kan moor, is nie ŉ grap nie. Om daarmee saam jou lyf te kan swaai en flankeer en jou hare laat bons vra spierkrag en stamina.
Die span wat tans in Kaapstad op die verhoog is, doen dit met oorgawe.
Skaars ŉ paar maande nadat Earl Gregory met sy beskeie Josef in Joseph and the Amazing Techniclor Dreamcoat elke moederhart geroer het, pronk hy nou op sy hemelhoë hakke rond om mans en vroue te bekoor. Niemand op die verhoog kan by hom kers vashou nie.
Voeg hierby kostuums wat die asem wegslaan en musiek (gekomponeer deur Cindi Lauper) en jy het ŉ rooiwarm treffer.
Die speelvak in die Fugard-teater in Kaapstad het pas begin, maar dis reeds verleng tot einde Oktober. Tans is die groot plesier net vir Kaapstad beskore, maar as die noorde hard pleit, kan dinge dalk verander.
Jy hoef nie The Rocky Horror Show op die rak te bêre nie, maar hier is ŉ byderwetse stukkie pret wat kan vuisslaan vir ikoniese status.
Daar bestaan geen regverdiging daarvoor om enige vorm van geykte teatertradisies te laat herlewe by ŉ verhoogproduksie van enige literêre werk deur die Joods-Duitse skrywer Franz Kafka (1883-1924) nie. Gebeur dit wél, sou dit teen die grein van Kafka se wese as skrywer indruis. Hy was ŉ nieuligter van statuur – ironies genoeg só sonder dat hy dit ooit self besef het.
Hy het nooit dramas per se geskryf nie, maar sy fiksie is met so ŉ oorvloed van eiesoortige gedagtestrominge gelaai – absurditeit, donkerheid, eksistensialisme, plus wroegings rondom gekwelde individue wat magteloos probeer oorleef binne ŉ gesigslose, verstrengelende burokratiese bestel waarvan daar geen uitkomkans is nie. Dié stelsel wil bowenal elke vorm van individualiteit smoor.
In Kafka se novelle The Metamorphosis, gepubliseer in 1915, word die kern gevorm deur prosesse rondom ŉ bedreigende vorm van vervreemding, deels konkreet, deels abstrak. Dié gevoelsbeskrywing het die byvoeglike naamwoord “Kafkaesk” laat ontstaan. Niks daarin is simplisties nie, veel eerder is dit uiters kompleks, waarin verskeie fundamentele beginsels van eksistesialisme oorheers.
Die Universiteit van Johannesburg se Kuns en Kultuur-fakulteit in samewerking met hul innoverende fakulteit van Kuns, Ontwerp en Argitektuur het reeds in 2018 gedebuteer met ŉ verhoogweergawe van Metamorphosis. Dié produksie is gegrond op Steven Berkoff se verwerking van The Metamorphosis wat van 1969 dateer. Dít, asook die minimalistiese, uiters beweeglike verhoogontwerpe wat gemaklik deur die geselskap en ŉ enkele helper rondgeskuif word, hou die toeskouer vasgenael.
Met Alby Michaels se skerp waargeneemde, detailryke regie, ŉ geselskap wat behoorlik gedril is in gedissiplineerde bewegingskuns wat nog verder aangevul en afgerig is deur Craig Morris as choreograaf, ŉ knap animasie-ontwerpspan, die komposisies en klankontwerp van Kuba Silkiewicz, asook verskeie ander tegniese spesialiste, is dit ŉ opvoering wat ook tempogewys in hoogste rat bly stoomroller.
Hoeveel van Berkoff se spelstyl behou is, is moeilik bepaalbaar, maar die resultate voer deurentyd mee. Soepel bewegings en ŉ frappante konsentrasie op afgeronde mimiek maak van dié Metamorphosis ŉ visuele skouspel. Karakterisering staan sentraal, terwyl die humor, waarvan daar aanvanklik heelwat is, ook wydlopend sy merk maak.
In die hoofrol van die jong Gregor Samsa, wat ná ŉ nagmerrie ontdek dat sy liggaam transformeer na iets wat soos ŉ miskruier lyk, suggereer William Harding die trauma wat daarmee saamgaan. Craig Morris as Mr Samsa, die vader van die huis, is energiek en hoogs akrobaties. Khutjo Green as Mrs Samsa en Ameera Patel as die suster, Greta, lewer karakterisering wat wissel van uitbundigheid tot oomblikke van gevoelsryke empatie. Jack Mabokachaba is knap as die loseerder.
Die vier hoofspelers vorm ŉ hegte ensemble wat die indruk skep dat hulle deur ŉ span onsigbare poppemeesters gemanipuleer word. ŉ Mens kyk onbewustelik oopmond na sulke teater-alchemie! ŉ Prestasie wat wye ondersteuning verdien in dié tweede en finale week van opvoerings.
Metamorphosis, UJ Kunssentrum-teater, Auckland Park, Johannesburg. Tot 20 Julie.
Vaarwel aan Russiese voortreflikheid
Selfs op sy beste lei afskeid tot moeilik hanteerbare emosies. Selfs meer so wanneer die persoon wat vertrek ŉ onvervangbare voetspoor van voortreflikheid laat en, soos meestal in sulke gevalle, onvermydelik ook ŉ ongemaklike leemte laat wat, tensy ŉ wonderwerk gebeur, onvervulbaar blyk te wees.
Spesifiek ter sprake is die Russies-gebore en -opgeleide altviolis Valery Andreev wat in 1991 na Suid-Afrika geëmigreer, al gou leiersposisies in verskeie orkeste begin beklee het en wyd as ŉ gesiene pedagoog jong musici begin onderrig het: in besonder by die Pro Arte-skool en Musiekdepartement van die Universiteit van Pretoria. Nou, 28 jaar later, keer hy terug na sy wortels om in sy geboorteland sy vele talente terug te ploeg binne ŉ kulturele ambiance wat hom vanselfsprekend na aan die hart lê.
As uitvoerende musikus het sy persoonlike talent en leiersfunksie veral sterk na vore gekom in sy betrokkenheid by kleiner ensembles, soos die intussen helaas ontbinde Kamerorkes van Suid-Afrika, maar veral ook as stigterslid van die Evolution of 4 Strykkwartet waarvan hy vanaf November 2011 (uitgesonderd ‘n kortstondige onderbreking) tot nou ŉ lid was. Benewens Andreev is sy drie kollegas in die strykkwartet, Johanna Roos (eerste viool), Ané van Staden (tweede viool) en Jessica Bailey (tjello).
Andreev se afskeidskonsert met Evolution of 4 vind eerskomende Sondag, 4 Augustus, om 15:00 by Mooibly, Saartjiesnek, op die R511 roete, suid van die Hartbeespoortdam, plaas. Die ingang na Mooibly is links, slegs 300 meter van Saartjiesnek se kruin indien in ‘n noordelike rigting gery word.
Op hul program verskyn twee beroemde skrykkwartetkomposisies: Beethoven se Kwartet no. 8 in E mineur, Opus 59 no. 2 – die tweede van drie kwartette wat Beethoven in sy kragtig ontluikende middelperiode in opdrag van die Russiese graaf Razumovsky, wat hom as ambassadeur van sy land in Wene gevestig het, gekomponeer het. Dit is ŉ werk met simfoniese dimensies. ŉ Russiese tema wat die opdraggewer aan Beethoven voorgelê het, word in die derde deel, gemerk Allegretto, gehoor.
Na ŉ kort pouse volg ŉ uitvoering van Dvorák se gewildste strykkwartet: die No. 12 in F majeur, Opus 96 wat as die “Amerikaanse” bekend staan. Dit is gekomponeer tydens die komponis se verblyf in New York tussen September 1892 en April 1895. Hoewel Dvorák se Tsjeggiese inspirasie hom nooit verlaat het nie, is daar dele wat deur inheemse Amerikaanse musiek beïnvloed is.
Besprekings: Stuur ŉ sms aan Dietmar Holm, 072 437 4724.
Kaartjies: R150 (volwassenes) en R50 (kinders). Ná die konsert word sjerrie bedien.
Violet: Onpretensieus en heerlik
Musiekspele in teaters is reeds vir geslagte een van die grootste trekpleisters vir genotsoekers. Vandag is dit in talle lande ook die mees winsgewende onder teatergenres. Veral dié met universele temas is onverwoesbaar. Ander met verhale wat dieper delf en die kyker met ietwat hoër vlakke van erns aanspreek, verkry selfs van tyd tot tyd ŉ kultusaanhang. Totaal onbekend aan my en ongetwyfeld seker ook aan baie ander, was Violet met lirieke en ŉ boek uit die pen van Brian Cowley en musiek gekomponeer deur Jeanine Tesori, gegrond op die Amerikaanse verhaal The Ugliest Pilgrim deur Doris Betts.
ŉ Ongeluk het Violet (Lerato Magagane) getref wat haar lewensgehalte, laat staan ŉ “normale” lewe, vir altyd sou beperk: Haar gesig is geskend, maar daar is ook dieper traumas – sommiges waarmee sy al van kindsbeen moes worstel. Die opvoeding wat sy van haar vader, ŉ enkelouer, ontvang het, was nie altyd ideaal nie. Die musiekspel toon hoe sy as ŉ jong volwassene geleidelik haar eens uitsiglose toekoms oorwin met haar ysterwil, sonder om ooit tot heldin te ontwikkel. Die musiekspel speel in die vroeë 1960s af toe ŉ revolusie rondom burgerregte in Amerika aan’t broei was.
Hierdie opvoering is ŉ produk van die samewerking tussen die Oakfields College se Fakulteit van Musiekteater en Dans en die Universiteit van Pretoria se Dramadepartement. Die regisseur is die Amerikaner dr. Harold Mortimer wat reeds vir meer as dekade plaaslik betrokke is by drama-, sang- en dansstudente van kolleges en universiteite. Dit is, tipies Amerikaans, ŉ uiters energieke opvoering, met ŉ pizzazz wat ons selde op ons studenteverhoë ervaar. Veral die agterdoekprojeksies van outentieke Amerikaanse foto’s uit dié era is uiteindelik slegs ŉ enkele aspek wat sterk uitstaan. Ook die modes, musiek, spraak en gedragskodes is fyn bedink en kry voluit lewe.
Violet is pasklaar en ŉ ideale voertuig vir jong studente wat hulle in drama en verwante dissiplines begeef. Ons tyd vereis verstommende veelsydigheid van akteurs met ŉ visie om eendag wêreldverhoë te betree. Dit is dan ook die ensemblewerk wat hier die hoogste vlak van lof in dié skouspel van onderling verbonde vaardighede loslaat. Sang, drama, beweging en choreografie kan daarby gevoeg word. In die groot rolverdeling word bykans elke individu ook die kans gegun om – al is dit in enkele oomblikke – te skitter.
Larato Magagane word ŉ dapper Violet deur ŉ kombinasie van broosheid en ŉ positiewe lewensgerigtheid wat sy uitstraal. Sy besit reeds ŉ ontwikkelde stem wat verras. Van hierdie kwaliteite is ook te vinde by Jordan Soares as die jong Violet. Musanete Sakupwanya as hul vader bring in die kort tonele verskeie emosies kontrasryk na vore. Hoewel die sang by Thandaza Silwana se Flick en Keegan Roux se Monty (albei doen militêre diens) nie altyd op dieselfde peil as hul spel is nie, oortuig hulle tog.
Die produksie besit ŉ ideale tempo, die verhoogontwerp is slim bedink om die road trip subteks realisties sentraal te plaas, terwyl enkele massatonele en veral dié een in die Pinkersterkerk uiters outentiek oorkom – danksy die loslittige passies van die prediker (Lehlogonolo Clifford Tlomatsana). Die musikale leiding verloop vlot met onder andere die pianis-musiekdirekteur Paul Ferreira as dirigent en Michael-John Anderson as sy assistent op tromme.
Hierdie ervaring is onpretensieus en heerlik!
Violet, in die Lesedi van die Joburg Theatre, Braamfontein.
Die strykstok vertel die verhaal
Yi-Jia Susanne Hou, viool; Annalien Ball, klavier. Program: Sonatine in D majeur, opus 137 no. 1 (Schubert); Vioolsonate in F majeur, opus 24 – “Lente” (Beethoven); Suite Populaire Espagnol (Falla); Suite van Chinese volksliedere en danse (Yang Boa Zhi); Variasies op ‘n oorspronklike tema, opus 15 (Wieniawski). In die Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg. Gisteraand.
Elke musikus wat vir die eerste keer ŉ konsertreis deur Suid-Afrika onderneem, is meestal ŉ onbekende entiteit. Konsertbesoekers is vanselfsprekend ietwat skepties teenoor die reputasies wat sommige toonkunstenaars vooruitloop. Ons is bewus van die invloed van fopnuus wat só opgeblase op uiterlikhede fokus dat ware kunstenaarskap verdwyn.
Die Chinees-Kanadese violis Yi-Jia Susanne Hou (41) het haar opleiding hoofsaaklik in Kanada en die Juilliard Skool in New York ontvang. In ŉ kort tydsbestek het sy in drie Europese vioolkompetisies geseëvier. So iets is immer deurslaggewend vir enige loopbaan.
Haar optrede die naweek in die Linder-ouditorium, Johannesburg, waar sy die legendariese Giuseppe Guarneri-viool bespeel het wat eens Fritz Kreisler se eiendom was, het van meet af aan ŉ verstommende vlak van beeldend-poëtiese klankverfyning uitgestraal. Sy en haar SA begeleier, Annalien Ball, het reeds in die Schubert-sonatine ŉ wonderlike twee-eenheid geskep waarbinne albei die speelse, dialogiserende instrumentale tweegesprekke met ŉ fyn tegniek en lig vloeiende kommunikasie aangepak het. Hier is kamermusiek sentraal geplaas. Geen wedywering van dinamiek was nodig nie. Gee en neem, met baie kontraste wat beurtelings tussen hulle na vore kom, was die grondslag. Met Hou se ligte, geronde strykstokvoering het sy ŉ verhaal vertel oor die subteks van dié driedelige werk: gemoedelike variasies rondom ŉ met finesse onderdrukte hartseer.
Die mees konvensionele werk was weliswaar Beethoven se Lente-sonate, maar dit het op ŉ verstommende manier minder van dié seisoen se optimisme uitgedra. Veral in die tweede deel – ŉ Adagio wat vir eens ietwat traer en diep beskouend uitstaan – was die kommunikasie tussen Hou en Ball duidelik omlyn en kontrasryk,
Me. Hou het spontaan met die gehoor gekommunikeer. Veral haar inleiding tot Falla se Suite Populaire Espagnol wat oorspronklik uit ses Spaanse volksgeoriënteerde liedere bestaan het, wat in opdrag van die violis Paul Kochanski vir viool en klavier verwerk is, het die gehoor tydens haar vertellings aan haar mond laat hang. Onvermydelik het haar spel die verhale laat leef. Uit haar geboorteland is ŉ verdere Suite van Chinese volksliedere en danse deur Yang Boa Zhi uitgevoer. Met virtuose uitdagings is dié suite uniek in sy pogings tot Chinese programmusiek. Hue het dit gemaklik laat klink – iets wat dit allermins ís.
Uitdagendste was Wieniawski se Variasies op ŉ oorspronklike tema. Die soms letterlike opeenstapeling van ŉ magdom tipies violistiese pirotegnieke het ŉ mens asemloos laat luister. Hau is in dié repertorium tegnies en musikaal bykans onaantasbaar.
FRANCESCO CAVALLI: Opera-arias, – duette en -voorspele uit Xerse, Statira, Erismena, Calisto, Eliogabalo, Elena, Ercole amante, Ormindo, Gli amori d’Apollo e di Dafne, Orione, Eritrea, Giasone, Doriclea, La virtù de’ strali d’Amore en Pompeo Magno. Philippe Jaroussky (kontratenoor), Emöke Baráth (sopraan), Marie-Nicole Lemieux (alt) / Artaserse Ensemble. Erato 0190295518196.
Die Franse kontratenoor Philippe Jaroussky se jongste CD is met die titel “Ombra mai fu” bekend gestel. Elke sang- of Barokliefhebber mag intuïtief dink: Dit is immers Handel se bekende aria uit sy opera Xerxes. Tog is dit hier níé die geval nie. Die aria wat Jaroussky sing, is nie Handel s’n nie, maar die een uit die Italiaanse komponis Francesco Cavalli (1602-1676) se opera Xerse. Handel is eers agt jaar ná Cavalli se afsterwe gebore. Laasgenoemde was ŉ leerling van Monteverdi, die “vader” van opera. Hy was ook die belangrikste eksponent in die totstandkoming en opbloei van die Venesiese opera.
Opvallende kenmerke van dié operastyl is, soos wat Jean-François Lattarico dit in sy inleidende essay in die CD-boekie stel, dat Cavalli ŉ “nuwe sintese bereik deur die pastorale, tragiese, komiese, epiese en romanse saam te voeg. Musiek word die dienaar van die teks – sinnelik, sensueel en teatraal”. In dié versameling word dit alles duidelik geopenbaar deur Jaroussky se omvangryke vokale vermoëns in meer as ŉ dosyn uiteenlopende rolle. Anders as by sommige van sy mede-kontratenore, is die afwesigheid van maniërismes by Jaroussky net so openbarend as wat dit ŉ verligting is.
In baie opsigte kan ŉ mens hom as die Cecilia Bartoli onder kontratenore beskou, omdat hy dieselfde gemaklikheid en ratsheid as dié Italiaanse sopraan openbaar. Ook in die meer emosioneel gelaaide resitatiewe (eintlik ware lamentasies) en arias val ŉ vergelykbare intensiteit in sy stemhantering en -projeksie op. Dit bevestig Jaroussky se volledige inlewing in die dramatiese spektrum wat Cavalli en sy librettoskrywers van hul protagoniste vereis. Hulle kan na hartelus hul emosies uiter: jaloesie, seksuele passie, verliefdheid, woede en wraaksug val geensins by die meeste van dié uittreksels vreemd op nie.
By Jaroussky is die introspektiewe dele enersyds roerend en gelaai met gevoelsryke woordskildering, terwyl andersyds die opwinding van ŉ ekstroverte aria afspat, soos ervaar in “Alcun più di me felice non è” uit La virtù de’ strali d’Amore of “La bellezza è un don fugace” uit Xerse. ŉ Voorbeeld waar dié uiteenlopendheid binne een aria prikkelend saamgevoeg word, is te vinde in “Che città” uit Ormindo. In die snitte waar die sopraan Emöke Baráth en alt Marie-Nicole Lemieux by Jaroussky aansluit, raak ŉ mens bewus hoe uniek menslik opera-opvoerings destyds moes gewees het; ontdaan van die melodrama wat die Romantiek vergesel.
Die kontrasrykheid wat dié album bied word verder verryk deur die aandeel van die ensemble wat hulself gepas Artaserse noem . (Google dit gerus). Cavalli se instrumentasies is deursigtig en Artaserse bring ŉ polsende oortuigingskrag daaraan. Cavalli kon nie wens vir beter ambassadeurs vir dié taak nie.