PressReader - Beeld: 2017-05-27 - Gi­ga­ba is sleu­tel tot staatskaping
Gi­ga­ba is sleu­tel tot staatskaping
‘Te­sou­rie is groot prys’
Beeld - 2017-05-27 - Front Page - Sa­rel van der Walt
Staatskaping het op dreef ge­kom die dag toe Ma­lu­si Gi­ga­ba, hui­di­ge mi­nis­ter van fi­nan­sies, vir die eer­ste keer in die ka­bi­net aan­ge­stel is.
Gi­ga­ba is op 1 No­vem­ber 2010 aan­ge­wys as mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings.
Hy is vroe­ër van­jaar aan­ge­stel as mi­nis­ter van fi­nan­sies, en dié stap maak dit vir staat­ska­pers moont­lik om die te­sou­rie oor te neem, lui die ver­slag van ’n na­vor­sings­pro­jek waar­by on­der meer vier u­ni­ver­si­tei­te be­trok­ke is.
In die ver­slag, “Be­tra­y­al of the Pro­mi­se: How South A­fri­ca is being sto­len”, word die vin­ger son­der vrees na Gi­ga­ba ge­wys.
Toe hy mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings ge­word het, het hy die eer­ste stap­pe na “die her­aan­wen­ding van staats­be­heer­de maat­skap­pye” ge­doen.
“Reg­deur sy ter­myn, tot in 2014, het Gi­ga­ba hom be­sig ge­hou met die her­struk­tu­re­ring van die ra­de van die staats­be­heer­de maat­skap­pye wat breed­weg die ‘Gup­ta-Zu­ma’-be­lan­ge be­gin dien het.”
In­kom­ste­stro­me is so­doen­de ge­sen­tra­li­seer en “die sim­bi­o­se tus­sen die re­ge­ring en ’n ska­du­staat” het toe ’n nuwe fa­se in­be­weeg.
Dit word be­ves­tig deur die gro­ter self­ver­troue en skaam­te­loos­heid van die Gup­ta-la­keie in die ra­de van die staats­be­heer­de maat­skap­pye, lui die ver­slag.
“Dit werp lig op die ver­kla­rings wat Gi­ga­ba ná sy aan­stel­ling in A­pril ge­maak het. Hy het dit dui­de­lik ge­stel hy is ver­bind tot ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se her­vor­ming en is nie van plan om van ‘wit­mo­no­po­lie­ka­pi­taal’ af­hank­lik te wees nie.
“Nou­dat hul­le via Gi­ga­ba be­heer van die na­si­o­na­le te­sou­rie het, glo die mags­e­li­te hul­le het die mid­de­le tot hul be­skik­king om die in­kom­ste­stro­me te be­heer.”
Die te­sou­rie is die groot prys, lui die ver­slag.
Dit sal hul­le in staat stel om geld te maak uit die pe­per­duur kern­krag­kon­trak­te wat in die voor­uit­sig ge­stel word.
Dit gee hul­le ook be­heer oor die fi­nan­si­ë­le-in­lig­ting­sen­trum, die staat se hoof­aan­ko­pe­kan­toor, die O­pen­ba­re Be­leg­gings­kor­po­ra­sie en die ra­de van die be­lang­rik­ste ont­wik­ke­lings­in­stel­lings.
Gi­ga­ba het ook des­tyds B­ri­an Mo­le­fe as be­stuurs­hoof van Trans­net aan­ge­stel.
Mo­le­fe se noue ban­de met die Gup­ta-fa­mi­lie is deur adv. T­hu­li Ma­don­se­la, vo­ri­ge o­pen­ba­re be­sker­mer (OB), in haar staat­skapings­ver­slag uit­ge­lig.
Toe Gi­ga­ba in 2014 mi­nis­ter van bin­ne­land­se sa­ke ge­word het, is Lyn­ne Bro­wn in sy plek as mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings aan­ge­stel.
Sy het die E­s­kom-di­rek­sie ver­an­der en Mo­le­fe uit­voe­ren­de hoof van die land se krag­ver­skaf­fer ge­maak. Hy kon toe reu­se­kon­trak­te vir steen­kool­aan­ko­pe aan Gup­ta-be­heer­de maat­skap­pye fa­si­li­teer.
Met Mo­le­fe aan die hoof van E­s­kom en Gi­ga­ba as mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings is reu­se be­drae ge­vra vir re­ge­rings­kon­trak­te e nis on­ge­loof­li­ke po­gings aan­ge­wend om van be­staan­de maat­skap­pye ont­slae te raak so­dat kon­trak­te aan­ge­gaan kon word met an­der, ge­woon­lik maat­skap­pye met Gup­ta-ban­de, lui die ver­slag.
Die pro­ses wat Mo­le­fe in staat ge­stel het om dit te doen, is lui­dens die ver­slag ti­pies van die werk­wy­se van staat­ska­pers.
Hul­le volg vier stap­pe om die staat se aan­koop­pro­ses­se oor te neem: ) ’n Nuwe mi­nis­ter ver­an­der die sa­me­stel­ling van ’n staat­sen­ti­teit se di­rek­sie; ) Die nu­we­lin­ge in die di­rek­sie is groot voor­stan­ders van ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se her­vor­ming of het noue ban­de met die ver­skaf­fers of ten­de­raars; ) Die staat­sen­ti­teit kon­dig ’n nuwe pro­jek of groot aan­ko­pe aan; en ) Die ten­der word toe­ge­ken, al is daar bot­sen­de be­lan­ge.
Vol­gens die sa­me­stel­lers van die ver­slag is hul­le as so­da­nig nie ge­kant teen ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se trans­for­ma­sie nie, maar word dit na hul me­ning ge­bruik as ’n “i­de­o­lo­gie­se rook­skerm” om die wa­re mik­pun­te van die Zu­ma-ge­sen­treer­de mags­e­li­te te ver­bloem.
Fo­to: WER­NER HILLS
Ma­lu­si Gi­ga­ba (mid­del), toe mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings, en B­ri­an Mo­le­fe (regs), toe hoof­be­stuur­der van Trans­net, in 2012 by die oor­han­di­ging van steen­kool­wa­ens in die ha­we in Port E­li­za­beth.