Bokmelk Boerboelle En ‘n Boere Oorlog: Middelpos – DouTrapper
Bokmelk Boerboelle En ‘n Boere Oorlog: Middelpos
(So rukkie terug het ek vir Spokie belowe dat ek vir haar die kleur foto’s van Piet Oliver sal wys. Ek het intussen besluit om sommer die hele Middelpos bladsy te skuif na bloginskrywings toe omdat ek besig is om aan ‘n nuwe DouTrapper blog uitleg te werk.)
“Wat vir ‘n plek is dit die?” Vir ‘n oomblik vergeet ek van wegjaag vir my kerel. Voor my in die stofstraat staan ‘n groep motorfietse op ‘n bondel by die dorp se enigste petrolpomp. Meeste van hulle ken ek. Ons is almal oppad na ‘n plaaspartytjie buite Calvinina ten bate van Tau se Dakar drome. Agter die groep ysterperde sien ek twee of drie geboue uitsteek. Dis al.
Hulle noem dit ‘n dorp? Wat jy waaaaa’ kry!?
Angstig skop ek my Honda XR 200 aan die brand. Ek sal moet ry voordat Nelis-hulle my hier vang en die stofskoeter weer op die sleepwa laai. De motorfietst brul blikkerig terwyl ek teen ‘n slakkepas koers kies na Mof se plaas. Van Middelpos, moet ek af wegkom!
En nou, meer as twee jaar later is ek weer oppad na die Roggerveldse plaasdorpie. Op die rand van die Middelpos trek ek van die pad af en bring my toerfietsie tot bedaring. Rondom my is dit so stil dat mens amper ‘n erdwurm onder die grond sal kan hoor kriewel. 😉 Beskeie huisies staan rond-en bont tussen die Karoo bossies, amper soos sorgelose vygies wat opkom net waar hulle wil. ‘n Lui, byna verveelde atmosfeer hang in die warm lug. Asof Saterdag eintlik ‘n Sondag moet wees.
Ek skakel die motorfiets aan en ry tydsaam die dorpie binne. Geen mens is te siene nie, behalwe vir een of twee Middelpossers wat soos winkelpoppe op die winkelstoep die vertes intuur. Verby die afgetreede ou poskantoor, om die verkeersirkel loop die grondpad na my slaapplek vir die aand. Middelpos Hotel.
Dis lekker om na ‘n dag van vaal stofpad en bruin karoobossies die hotel se groen bome te sien. Ek parkeer my Djebeltjie langs die ander motorfietse voor die hotel. Die manne in ons groep sit langbeen op die stoep, wagtend dat iemand kamers moet kom aanwys. Ingrind en Yolandi is straat-af, Boerboelle toe. Ek stap met my songebakte lyf die koel, donker gebou binne. Vlamblou sonkolle dans voor my oe tussen die houtmeubels deur. Aan my linkerkant is ‘n sitkamer met rusbanke en ‘n klein boeppens tv’tjie. Links van dit is ‘n kroeg met iets wat baie na ou kerkbanke lyk agter teen die muur! Regs van die sitkamer sit daar ‘n spierwit “men’s cloakcroom”. Aan die linkerkant van dit is ‘n slaapkamer, amper so groot soos my huisie! Die gebou was oorspronklik eers Middelpos se kruidenierswinkel. In 1954 is dit omskep in ‘n hotel. Vandag bestaan dit uit 10 groot slaapkamers, ‘n kroeg, 2 sitkamers en ‘n eetkamer.
Met geen personeellid in sig stap ek uit die gebou en gaan staan op die sementstoep. Ek kriewel van nuuskierig om al die interesanthede wat ek gegoogle het, te gaan opsoek. Bewapen met ‘n mik-en-druk kamera is ek die “hoofstraat” af. Middelpos was glo jare gelede deel gewees van Stinkkuil plaas. Nadat die eienaar van Stinkkuil oorlede is, het een van sy erfgename Jan Nel, ‘n gedeelte van die plaas in 1860 aan ‘n Engelsman, Daniel Tomlinson verkoop. Daniel het nie op hom laat wag nie en met ‘n handelspos begin. Hy’t dit Middelpos gedoop. Daardie dae het mense gereeld hier gestop vir ‘n blaaskans onderweg na hul stemmings toe. Later het Daniel ‘n behoorlike winkel met drie kamers gebou.
Na sy afsterwe het Sir Anthony Sher (gebore in 1949, akteur en skrywer) se oupa Middelpos gekoop. Die Sher-familie het gewoeker en Middelpos so ontwinkkel dat dit ‘n inkopie-en- kuierplek met gereelde vendusies en sportbyeenkomste vir Ceres, Sutherland, Calvinia en Welliston se mense geraak het. Na die Sher’s het Middelpos ‘n paar keer van eienaars verwissel. In 1980 het Koos van der Westhuizen baas van hierdie plaas en so ook die dorp geraak.
As jy verby die hotel se tennisbaan stap sal jy Tomlinson se graf langs die pad merk. Behalwe vir die “dorpsvader” se graf is daar nog een met ‘n historiese agtergrond. As dit kon praat sou dit jou vertel ‘n veldslag wat hier buite Middelpos plaasgevind het.
Volgens ‘n “boere” soldaat se dagboek het Jaap van Deventer te hore gekom dat die Kakies met voorraadwaens deur die area beweeg. Op die nag van 5 Februarie het hy die vyand oorval met ‘n verrassingsaanval. Waens is aan die brand gesteek, diere verjaag en skote blindelings in die donkerte afgevuur. Die volgende oggend het Deventer ook ‘n verrassingsaanval geloods op ‘n besette “Engelse” koppie naby die nag se aangevalde kamp. Met hierdie strategiese uitkykpunt in hul hande, kon hul nou ongesiens diere gaan buit in die verslane Britse kamp. Na hierdie veldslag het die Khakies onttrek uit die area en suidwaarts beweeg. (die hele oorlogstorie kan hier gelees word; http://www.angloboerwar.com/books/35-reitz-commando/816-reitz-chapter-24-calmer-waters )
Drie boere het tydens die veldslag omgekom. Aan die Britse kant het 3 offisiere, een sersant en 7 soldate van die “11th Imperial Yoemanry’’ gesneuwel. Vier maande na hierdie veldslag is die Tweede Anglo Boere oorlog beindig. Dis toe dat daar later ‘n gedenksteen en kruis na Middelpos gestuur is met die versoek dat al die gevalle Britse soldate se laaste rusplek in die massagraf moet wees. Na ‘n stille verposing by die groot sement monument wat opgedra is aan vergete pa’s en seuns, stap ek na Middelpos se “agterplaas”.
Daar is die oulikste baba bokkies! Nog te skattig om rammetjie uitnek te wees.
Skielik staan hy langs my. Piet Olivier. Sy lagplooigesig is oop en wakker. Hy praat vinnig, aanhoudend. Dit kos omtrend ore spits om sy woordegallop te volg. Met blink oe vra Piet of ek ‘n foto van hom by sy bokke sal neem.
Ek volg hom verby kampies waar bokke staan en voer vreet. Sommige staan sommer op hul agterpote, min gepla oor wat om hul aangaan. Ek probeer uitvind of Piet ‘n gebore Middelposser is, maar hy jaag so deur sy woorde dat ek net beleef kan kopknik.
Voor een van die “chrech”kampies stop ons. Dis nou glo een van Piet se troppe. Die klompie beweeg onseker na die verste krippe toe Piet die kamphekkie oopstoot.
Ek: “Kan ek maar begin foto’s neem?’’
Piet: “Moet ek my hoed afhaal?”
Ek: “Doen waarmee jy die gemaklikste voel Piet.” ”
Hy haal sy hoed af, kyk ernstig na my asof ons ID foto’s gaan neem.
Ek: “Erm … Piet? Kan jy dalk so bietjie smile asb”
Hy blik of bloos nie. Doodernstig staan hy vir my en staar.
Ek: “Wys so bietjie jou tande man!”
Oe aarde. Piet Olivier lyk ongemaklik. Hy trek sy bo-lip op en byt op sy tande. Dan neem ons maar ernstige foto’s!
Ek: “Kan jy dalk voor die bokkies gaan staan, dan neem ons ‘n paar mooi foto’s van julle?”
Piet draai in die bokkies se rigtig, stoot sy wit hoed skuins op sy kop.
Piet: “ Hoe moet ek staan? “
Ek: “as jy jou lyf skuins draai kan ons die bokke mooi inkry.”
Hy sak sywaarts af grond se kant toe. EK: “draai jou lyf sodat dat jy skuins staan Piet” Hy sak laer grond toe. Die bokkies staan ons tjoepstil en aanstaar. Hoe meer ek probeer verduidelik dat hy moet skuins draai, hoe meer stoot hy sy boude uit!
En daar neem ek die mooiste foto’s van Piet!
Oppad uit die bokkamp stel Piet my aan ‘n familielid voor. Hy’s stiller as Piet en kyk my peisend aan toe ek van hul saam ‘n foto wil neem. Doodernstig staan die twee langs mekaar. Ja wraggies daar kom die familietrekke nou deur. ” Kan julle twee dalk glimlag vir die foto asb”? Hulle sal maar weer tande moet wys!
Na my ontmoeting met Middelpos se voorste bokwagters loer ek by ‘n paar hoenderhokke in. Tot my verbasing het elke hok net ‘n paar hoendertjies in, nie dosyne soos ek verwag het nie! Later die aand vertel Koos van der Westhuizen se seun Hannes my die pluimvee eintlik skouhoendertjies is. Behalwe vir die hoenders en paar eende spog Middelpos ook met ‘n windmaker pou wat die stofstraat patroleer. Wel, dis nou as ‘n dwarrelwindtjie nie sy lang stert onderskep en dit straataf waai met hom agterna nie! Sy verleenthied is skaars verby of hy gaan sleep vlerk by ‘n vaal pouwyfie. Eers sprei hy sy manjefieke pronkstert vir haar oop en draai daarna tydsaam in die rondte sodat sy hom goed kan deurkyk. Dis nie net onder die poue waar die liefde blom nie. Op die plaaswerf is verskeie liefdesnessies vir Boerboel paartjies. Vir sowat 15 jaar bedryf Koos van der Westhuizen baie suksesvol “Middelpos Boerboelle” Al is die wyfies ‘n titseltjie kleiner, sien ek hoekom hierdie ras by party huishoudings geliefd is. Met die middagson wat agter die Karoo koppies begin inskuif, stap ons groepie vriende tussen die plat bossies na ‘n wit geboutjie op ‘n bultjie. Dit lyk amper soos ‘n piepklein Sutherland sterrewag. Die geskiedenis van die korbeel geboutjie is vaag. Die van der Westhuizen’s reken dat dit ‘n biskruit huisie kon wees wat al oor 100 jaar oud is. Wat ook al daar binne was, is goed beskerm teen die elemente! Van hier af, sien mens byna die hele Middelpos. Die “plaaswerf” en “dorp”-gedeelte behoort aan Koos. Die woonbuurt is staatsgrond. Dit was nie altyd so nie. Na 1994, (toe die grond waarop die woonbuurt is, nog Koos sin was) het basiese diensteverskaffing ‘n konstitusionele reg geraak. Koos moes bontstaan om behuising en toiletgeriewe uit sy eie sak te verbeter. Nadat hy begin noustrop trek, het hy aansoek gedoen dat Middelpos as dorp verklaar word. So sou die staat dan die grond en dienste kon oorneem. Dis is afgekeur. Later, het van der Westhuizen ‘n klagskrif by die Menseregtekommissie ingedien, omdat hy geglo het sy menseregte kom in gedrag. En so het Middelpos dan op die ou einde twee “base” gekry. ‘n Skuins klipgooi van die biskruit huisie af, le daar ‘n klein begrafplasie. Die oudste grafsteen dateer uit 1862. Die jongste persoon wat daar begrawe is, was ‘n driejarige kleuter. Oppad terug na die “onderdorp” , is dit nie net die bossies wat my kaal bene krap nie. Iets skerps bly deur my plakkiesole steek. Moet nooit kaalvoet hier loop nie Soos stout skoolkinders klim ons oor ‘n draadheining terwyl die son regmaak om te gaan slaap. Klein stofwolkies plof vanaf die grond af op terwyl vier knapies in die laaste sonstrale sokker speel. Bree borsies posseer hulle vir ‘n foto. Daar’s iets in hul ongerepte kindwees wat my nog meer van Middelpos laat hou.
Hier’s nog foto’s van ons laatmiddag stappie Terug by die hotel hang almal hongerig in die sitkamer rond, wagtend vir sewe uur se aandete. En daar op ‘n doodgewonde Saterdagaand, sit ons aan vir ‘n tuisgemaakte Sondagmiddagfeesmaal, kompleet met soet pampoenkoekies en hoenderpastei!
Na ete gaan sit ons langbeen voor die boeppens tv’tjie en rugby kyk. Gou verveel dit my en stap ek voordeur toe. ‘n Wolk grys goggatjies maal onder die stoeplig en swerm na my rigting toe ek die voordeur oopstoot. Instinktief klap ek in die lug om die spulletjie van my af weg te hou.
Die stoeplig dans tot op die drumpel van die sementstoep. Dan klim dit op die donkerte se rug om verder die nag in geabba te raak. ‘n Vreemde geluid sweef saam met die koel nagbriessie oor die plaaswerf. Dalk is dit ‘n uil. Dalk ‘n verliefde boerboel. Katvoet stap ek die donkerte in en gaan staan in die donker stofstraat. Die nag is maanloos. Amper sterloos. In die verte kekkellag ‘n vrou. Boomtakke ritsel saggies bokant my kop.
Dan raak dit stil. So stil dat mens amper die bome kan hoor asemhaal.
Daar’s daai aardige geluid weer! Bangbroek vlieg ek om en hol terug hotel toe. Hande swaaiende en klappend in die lug om nog ‘n muggie aanval af te weer!
In die sitkamer is almal se oe nog vasgenael op die boepkas. Ek gaan sit op die mat by Rooikop se voete en blaai niks denkend deur die streekskoerantjie. Skoolfoto’s, verlowings, ‘n bietjie gemeenskapsnuus en ‘n vreemde afsterwe is aan die orde van die dag.
Ek sukkel om my oe oop te hou en gaan kruip in. Die groot hotelkamer is netjies en sonder fieterjasies, soos wat dit op ‘n plaas hoort. Ek sweef op die wit bed na droomland, waar nog motorfietsavonture op my wag.
“Ons beter ry. Dit raak warm.” Voor my staan die ander 5 se motorfietse by die petrolpomp, dorsig vir brandstof. Die vreemde, wilde smaak van bokmelk le nog vlak op my tong. Uit pure nuuskierigeheid het ek tydens ontbyt ‘n klein bietjie daarvan saam met my pap geeet. Dalk het die graanvlokkies die gras smaak versag, maar in koffie kan mens dit duidelik proe! Met al die motorfietse vol brandstof is dit tyd om te ry. Ons verlaat die dorp net so ongesiens soos wat ons daar aangekom het. Vir oulaas ry ons om die “verkeerssirkel”, verby die hotel, Thomlinson se graf en dan, dorp-uit. In my tru-speeltjie raak Middelpos se groenigheid al hoe dowwer terwyl die sandvaal grondpad voor ons begin oopvlek.
Gizmo (dit was my fiets se naam) se bande rol oor die fyn gruispad, verder-en-verder weg van Middelpos. Vir een dag was ek ‘n reisiger wie op Middelpos herberg gekry het. Amper soos in die jaar toet! Danksy Google, was dit alles behalwe vervelig. Plekke soos Middelpos is oralste. Jy moet net nuuskierig genoeg wees om te wil uitvind wat die hartklop van ‘n plek is. As jy eendag kan, neem die stofpad Middelpos toe, al is dit net om die lekkerste melktert te proe!
Dankie dat jy saamgelees het!
Koos sin: Middelpos is een van die min Suid Afrikaanse dorpies wat privaat besit word.
Inwonders: Ongeveer 300. Tussen 40 en 50 mense werk vir Koos.
Ligging: In die Roggerveld, tussen Calvinia en Sutherland.
GPS: S 31° 54′ 20.4″ E 20° 13′ 50″
Grootte van polisie patrolliegebied: 5050km2
Spogprodukte: In 2013 het Middelpos se bokbotter en Roggerveldkaas SA Toekennigs ontvang. Middelpos Bokmelkkaas is in meeste Checkers winkels te koop. Middelpos se boerboelle is reg deur die land deel van huisgesinne.
Lyfroom: Pak dit in. Sekere tye van die jaar is Middelpos se water bietjie brak en dan gaan jou vel op ‘n plooi trek na ‘n stort! Moet egter nie skaam wees om daarvan te drink nie. Blykbaar het hierdie water baie goed vir jou.
Melktert: As jy gelukkig genoeg is om dit as nagereg te kry eet dit baie stadig en stukkie- vir- stukkie. Dis droom lekker!
Oppervlakte van Middelpos: 171 hektaar
Kerke: Daar is geen tradisionele kerkgeboue op Middelpos nie. Eensgesinde gelowiges kom wel by ander plekke bymekaar. Daar is wel ‘n “gemeenskapssaal” langs die plaaswinkel waar verskeie verrigtinge kan plaasvind.
Plaasskool: Ongeveer 93/94 kinders van die omgewing. Daar is ook ‘n koshuis beskikbaar vir die skoliere.
Uitgemis!: Later het ek uitgevind dat daar tussen die ou poskantoor en Koos se huis ‘n kaasfabriek is! Kyk uit daarvoor, aanvanklik gaan jy dink dis ‘n stoorkamer wat daar staan.
Poskantoor: Vroer jare het Middelpos ‘n poskantoor gehad. Vandag is daar ‘n posagenskap in die winkel beskikbaar.
Facebook: Hou die Middelpos facebook blad dop vir toekomstige veiligs en hul bo-baas basaar. https://www.facebook.com/groups/FriendsOfMiddelpos/?ref=br_tf
Landlyn: 027 341 25 07
Basaar: In September
Verblyfkoste: R 400 per persoon. Dit sluit ‘n bed, feesmaal aandete plus stewige ontbyd in. (onderhewig aan prysveranderige)
Koos van der Westhuizen: Baas van die Middelpos
Hannes van der Westhuizen: Middelpos se kleinbaas. Jy mag hom dalk as Middelpos se kroegman, kelner of petroljoggie ontmoed.
Oudtydse verpakking: In Die Winkel verkoop glo lekkergoed wat nog op die oudtydse manier in papierkeels/ tregters toegedraai word.
Tankwa Nasionale Park: Ry hierdeur as jy betower wil word deur Ganaga pas se asemrowende uitsigte.
Motorfietsvriendelik: Verseker! Daar’s mooi roetes. VIP parkering. Brandstof. Kroeg. Geskiedenis. Bobaas boerekos. Jy sal dalk langer as ‘n dag daar wil bly!
Doutrapper Roete: Ceres – Middelpos – Sutherland – Ceres
(Let daarop dat die pad in die Tankwa Nasionale Park plek-plek kan sleg raak.)
Meer oor Ganagga Pas
Ganaggapas is in die 1870’s deur Tomas Bain ontwerp nadat die goewerment dit as ‘n werkskeppings geleentheid gesien het gedurende ‘n taai ekonomiese tyd. (“as part of public works”) ‘n Mr Hesketh het uit sy eie sak hierdie pas gebou. Nadat die pas voltooi is, was die staat se geldtrommels leeg en is die plaas Klipbanksrivier aan Hesketh as vergoeding gegee.
Ganaga pas is ‘n 7 kilometer enkelbaan wat met ‘n 458 meter hoe klim teen die berg uitkronkel. Op die kruin van die pas le die allermooiste uitsig van die Tankwa Nasionale Park. Dalk is dit hier waar die Karoo ‘n knoop in jou hart maak. Halfpad teen die pas op is daar ‘n Botterboom woud. Op ‘n mooi dag sal jy dalk ook klipspringerties en swart arende hier te siene kry.
‘n Paar kilometer na die pas kom Ganagga Lodge op jou linkerkant te voorskyn. Die hoofgebou is ‘n mensgsel van oud en nuut, met ‘n 112 jarige waenhuismuur wat deel is van die restaurant area. Hierdie grond behoort al vir vier geslagte aan dieselfde familie.
Van hier af loop die pad reguit na Middlepos toe!
This entry was posted in Geskiedenis, Op reis., Uncategorized and tagged Anglo Boere oorlog, Bangbroek, Biskruithuisie, Boerboelle, Bokke, Bokmelk, Daniel Tomlinson, Dorp in Privaatbesit, Jaap van Deventer, Kobeelgeboutjie, Koos van der Westhuizen, Korbeelhuisie, Middelpos, Piet Olivier, Plaasdorp, Roggerveld, Sir Anthony Sher. Bookmark the permalink.
12 thoughts on “Bokmelk Boerboelle En ‘n Boere Oorlog: Middelpos”
April 2, 2015 at 11:41 vm
Ag dankie, dit was nou ‘n bobaas “mini-vakansietjie” wat ek meegemaak het. ‘n Kleine ou dorpie met ‘n grootse verlede en geskiedenis – dit wys jou net wat lê om elke hoek en draai in ons land en wag vir mense wat dit kan kom waardeer. Mooi fotos wat elkeen hulle eie verhaal vertel: die boodskap op die graftsteen “Gods weg is volmaak”. Dankie.
April 6, 2015 at 4:29 nm
Baie dankie dat jy hier kom inloer het Hester! Daar het nogals verbasend baie al gebeur op sommige van ons land se dorpies, en ons is nie eers so oud nie. xx
April 2, 2015 at 6:36 nm
Sjoe dis ‘n waardige stuk werk die Dankie vir die deel
April 5, 2015 at 10:06 vm
Sjoe, baie baie dankie!
April 2, 2015 at 8:38 nm
Pragtig saamgestel! Beslis ‘n lees werd.Baie dankie vir al die inligting…dis baie interessant.
April 5, 2015 at 10:13 vm
Baie dankie vir die inloer Bytjie. Daar is verseker iets “magical” daaraan om ‘n plek vir die eerste keer te besoek.
April 7, 2015 at 9:35 vm
Jinne – oulike fotos en goed geskryf!
April 8, 2015 at 5:50 vm
Daar kon jy darm nou die kleurfoto’s van Piet ook sien. 🙂 xx
April 10, 2015 at 11:55 vm
Lekker saamgekuier, dankie Sparkle…. en ja, pragtige fotos.
April 14, 2015 at 10:18 vm
My gunsteling foto is die ene is van “die kind wat weer aan hierdie ruit suig se ma moet dit self kom skoonmaak.”
Dankie vir die saamry Kameel!
Mei 5, 2015 at 9:42 vm
Nêrens in die hele wye wêreld kan mens soveel sterre sien as in die huisie in die Tankwa Nasionale Park nie. Dit was amazing om te sien!
Mei 12, 2015 at 8:59 nm
Pampoen jy laat my nou juk om te gaan! Aangename kennis! 🙂