Mars -- die Rooi Planeet
Mars — die laaste grens
Dis die jaar 2035. Volgens die Christelike jaartelling op Aarde. Maar die twee menslike silhoeëtte wat teen die woestynklippe en dynserige hemel afgeëts staan, is nie op die planeet Aarde nie. Trouens, hulle is verder van ons planeet af as wat enige ruimtereisigers nog ooit was. Op die roesrooi grond van ons onaardse buurplaneet bespied hulle die nuwe wêreld van horison tot horison. Hulle dra ruimtepakke, want daarsonder sou hulle nie hier kon lewe nie. Wat meer sê, die planeet Mars is totaal onherbergsaam, en die lug is verskriklik koud en baie, baie dun. Selfs in ons ongenaakbare poolstreke is ’n mens se kanse om te oorlewe baie beter...
Foto's: NASA en ESA
IT is al die laaste grens van die menslike ondernemingsgees genoem: die droom om eendag mense op Mars te laat land. Ons poolstreke is lankal oormeester, ook ons hoogste berg, Everest, en reeds in 1969 het die mens seëvierend sy vlag op ons natuurlike satelliet, die Maan, geplant.
Nou bly slegs Mars nog oor, die planeet wat die naam van die Romeinse mitologiese god van oorlog dra. En wetenskaplikes weet maar alte goed watter uitgerekte, byna krygskundige operasie dit gaan verg om hom uiteindelik te oorwin. Omdat geld nie onbeperk bestee kan word aan die verkenning van die ruimte nie, vorder die Mars-projek immers trapsuutjies-stadig.
Dit het dekades gelede reeds begin toe die Mariner-snuffeltuie (1964-1971) die oppervlak van Mars gefotografeer het. Hulle het ook die atmosfeer bestudeer, die yslike berg Olympus Mons daar ontdek en die teorie die nek ingeslaan dat daar kunsmatige kanale is. Boonop is getuienis teruggesein van oppervlakwater op die planeet.
In die middel van die jare sewentig het die Viking-sendings Mars met sowel onbemande wentel- as landingstuie verken. Beelde van die Mars-oppervlak is aarde toe gesein en daar is na tekens van lewe in die grond gesoek. Ofskoon daar geen sulke tekens gevind is nie, bly sekere wetenskaplikes nog altyd optimisties dat dié getuienis uiteindelik gekry sal word—moontlik selfs diep verskuil in die skeure van Mars.
Eers in 1997, ná ’n baie lang afwesigheid, het die Amerikaners deur middel van hul robot-tuie na Mars teruggekeer. Die Pathfinder-sending met sy klein karretjie wat van rots tot rots gery en die gesteentes “bevoel” het, het ook weer die belangstelling van gewone mense in die verkenning van die ruimte laat opvlam. Dit sou eweneens die weg baan vir die lansering van latere dwaalrobotte (robotwandelaartjies of “rovers”) na Mars.
Toe kom daar egter ’n terugslag: twee nuwe verkenningstuie, wat in 1999 onder meer die atmosfeer, oppervlak en ysdekke by die pole van Mars moes gaan monitor en selfs die grond daar moes gaan omdolwe om daaraan te “proe”, het kennelik albei vergaan sonder om hul take te verrig. Die twee snuffeltuie sou ook antwoorde moes probeer vind op die tergende vrae oor die oseaan of oseane van Mars. Hierdie watermassas het volgens alle aanduidings in die verre verlede bestaan, maar toe geheimsinnig verdwyn.
Gelukkig vir die navorsers is die snuffeltuig Phoenix in November 2008 met volle eer uit die diens op Mars ontslaan nadat hy die heel eerste “boorling” van planeet Aarde geword wat nog ooit van ons buurplaneet se vrieskoue water “gedrink” het. Hy moes onder meer gaan vasstel of die noordpoolgebied van Mars enigsins lewe kan onderhou. Hy het van die Marsgrond opgeskep, dit ontleed en die resultate na die Aarde gesein.
Wat Phoenix alles gevind het, sou oor ’n lang tyd verder ontleed moes word—maar uiteindelik moet dit vir talle geleerdes baie duideliker wees dat ons slegs deur middel van menselandings baie van die vrae oor Mars sal kan beantwoord.
Ook daarom leef die mens se droom steeds voort om Mars persoonlik te gaan verower. Goed, vanweë die geweldige koste van só ’n projek—sekerlik honderdduisende miljoene Amerikaanse dollars—word die datum steeds uitgestel, maar daar is nou sprake van 2035 of daar iewers. Die groen mannetjies wag darem nou al bitter lank op ’n ontmoeting met ons...
Dis nie dat baie mense nog dink dat daar rêrig iets soos groen mannetjies op die Rooi Planeet kan wees nie. Dit kon fiksieskrywers straks die liggelowiges ’n geslag of twee gelede nog wysmaak, maar nie meer nie!
Selfs groen mannetjies, weet ons vandag, sal baie meer as net die blouapiestuipe kry as hulle in die ongure temperature van Mars probeer oorleef. Daardie planeet is mos ’n onherbergsame, ysige wildernis, waar die gehardste Eskimo binne oomblikke tot ’n klipharde yspilaar sal stol. En die atmosferiese druk op die oppervlak is baie min—slegs gelyk aan dié op ’n hoogte van 35 km in die aarde se atmosfeer.
REGS: 'n Bevrore watermeer in 'n impak-krater op Mars, soos in 2005 gefotografeer deur die Europese ruimte-agentskap se snuffeltuig Mars Express.
Tog kan daar net miskien-miskien iewers verskuilde mikrobes of sulke goetertjies diep in die canyons wees. Dié sal egter waarskynlik slegs deur vindingryke menslike ruimtevaarders in die haas onbereikbare skeure opgespoor kan word. Robotte, wat verskeie minute sal moet wag op radio-opdragte om hulle van die Aarde af te bereik, sal eenvoudig nie blitsig genoeg kan reageer waar dit nodig is nie en bes moontlik hopeloos in só ’n oefening faal.
Daarom dat die Amerikaanse ruimteagentskap NASA hom steeds knaend beywer vir die eerste menslike besoek aan Mars, miskien teen 2035 of so.
Om dit te kan bewaarheid, het ’n groep NASA-ruimtevaarders, wetenskaplikes en navorsers hulle reeds begin voorberei vir toekomstige verkenningstogte na die planeet.
’n Deel van die voorbereiding is om ’n Mars-landing hier op Aarde na te boots. Die beste “landingsplek” waarmee wetenskaplikes vorendag kon kom, is een van die haaikaalste en koudste plekke ter wêreld—Kanada se onbewoonde Devon-eiland, binne die Noordpoolsirkel en sowat 650 km van die magnetiese Noordpool. Op die BYGAANDE FOTO kan ’n mens duidelik sien hoe ontsettend verlate hierdie yswoestyn-eiland is.
’n Tyd gelede het die eerste span, onder aanvoering van dr. Pascal Lee, ’n planetêre wetenskaplike, daar aangekom en met gesimuleerde ontdekkingstogte van Mars begin. Daar is toe beoog om spanne op ’n rotasiegrondslag soontoe te stuur.
Só sou ses mense op ’n keer tot agt weke lank in beknopte toestande lewe op die verlate rand van ’n krater wat merkwaardig met die kraters op Mars ooreenstem.
Hul tuiste: ’n tweeverdieping-silinder van glasvesel wat nie eens tien meter in deursnee is nie. Sonpanele verskaf die meeste van die energie wat benodig word. Die basis bevat ook ’n klein laboratorium waar rotsmonsters vir moontlike tekens van lewe bestudeer word.
Die manne gaan in hul ruimtepakke uit om te verken en rotsmonsters te versamel—alles baie naby aan soos dit op Mars sal wees.
Maar tog ook nie rêrig nie. Geen plek op aarde, hoe ongenaakbaar ook al, kan werklik die klimaat ewenaar van ons buurplaneet waar ’n verskriklike, superkoue —275 grade C feitlik die norm in die winter is nie. Soos ’n vindingryke woordespeler dit beskryf: "Voordat jy nog kan dink om te bibber, boetie, is jy bokveld toe. En dis ’n bokveld wat jy nie eens naastenby met ons Koue Bokkeveld kan vergelyk nie..."
REGS: Sonsonder­gang op Mars. Jy kan jou byna verbeel jy kyk na ’n koppie êrens in die haai Karoo, maar dit wys jou net hoe dinge glad nie altyd is soos hulle lyk nie. Hoekom is die son so flou en klein? En waar’s die Karoobossies? Hier “groei” dan net klippe!
BO: Nog ’n Mars-sonsondergang. Die robotwandelaartjie Spirit het in Mei 2005 hierdie treffende toneel vasgelê toe die son agter die rand van ’n krater op die Rooi Planeet weggesak het. Met die filterkombinasie wat gebruik is om die foto te neem, is vals, wel ietwat oordrewe kleure gegenereer, wat tog soortgelyk is aan dié wat die menslike oog sou sien. Omdat Mars verder van die son af is as wat die Aarde is, lyk die son slegs omtrent twee derdes se groot as tydens ’n sonsondergang hier by ons.
Fotokrediet: NASA/JPL/Texas A&M/Cornell
Lees meer oor Mars by die planete van die sonnestelsel