Preke Prediker Prediker 10: 1b
Lofpsalm 73:1, 7, 9, 10.
Psalm 38:1, 5.
Skriflesing: Prediker 9: 11 - 10: 3
Teks: Prediker 10: 1b
'n Bietjie dwaasheid weeg swaarder as wysheid, as eer.
In hierdie gedeelte gaan dit oor twee sake:
Die een is dat 'n mens se lot nie van sy eie beskikking afhang nie. Daar is 'n hoër mag wat alle tye en geleenthede vir elke mens beskik.
Die ander is dat 'n mens se geswoeg hier op die aarde kan geen blywende sukses bewerk nie.
Alle resultate wat ons op ons arbeid het, moet as 'n gawe van God gesien word.
Daar is nie so-iets dat 'n mens in sy eie krag kan bymekaarmaak nie.
Daarom moet ons hele lewe staan in die teken daarvan dat ons uit God se wysheid lewe.
1. Alles wat ons het is ‘n gawe van God.
2. Die wysheid en die dwaasheid van die mense.
1. Alles wat ons het, is ‘n gawe van God.
Die Bybel leer ons dat elke ding wat ons besit of geniet, 'n gawe van God is (Vgl. 2:24 – 3:15; 5:17, 18; 8:15; 9:7, 9).
Die klem wat die Here hier lê, is dat dit nie onsself is wat ons in die lewe inpresteer nie.
In weerwil van ons beste pogings om goed te presteer, is dit so dat onverwagte teëspoed die mens kan tref.
Dit is nie iets wat ons kan beheer of oor kan beskik nie. Juis dit teken weer die swakheid van sy eie krag.
Die Prediker bewys hierdie stelling van hom met verwysing na dinge wat "onder die son" gebeur. Hy het 'n paar dinge onder die son gesien gebeur.
Die woorde "onder die son" is om daarop te wys dat hy die ding wat hy beskryf in hierdie wêreld van ons sien gebeur het.
Hy het gesien dat dit nie mense is wat die hoogste reëls vir die lewe vasstel nie. 'n Mag baie hoër as die van mense stel die reëls vir die lewe vas.
'n Paar dinge wat die Prediker gesien gebeur het wat hierdie beginsel vir hom bevestig het, is die volgende:
Die reël is dat die mens wat oor die grootste spoed beskik die wedloop wen.
Die Prediker was eendag by 'n plek waar mense resies gehardloop het, en hy het toe gesien dat iets gebeur het, en iemand anders as die vinnigste persoon die resies gewen het.
Net so is die reël dat dapper soldate in die oorlog wen, maar Hy het eenkeer gesien dat die dapperste vegters in die oorlog nie die betrokke oorlog waarvan hy weet, gewen het nie.
Hy sien ook dat dit nie die slimstes is wat altyd kos en geld het nie.
Wyse mense is ook nie noodwendig populêr onder die mense nie.
Wat die prediker gesien het, is dat daar 'n hoër mag is wat vir elke mens 'n pad uitgelê het, en die reël van ons lewens lê nie in die reël/gemiddeld van hierdie lewe nie, maar in die reël van die raadsplan wat oor elke lewe beskik.
Die Prediker het iets besonders te sê vir ons gemeente.
Die raadsplan van die Here is so goed en deeglik dat daar juis nie iets soos toeval of toevallig is nie.
Die prediker leer ons dat daar glad nie iets soos 'n blinde noodlot nie - God die Here beskik oor alles. (Vgl. Pred. 2: 24 - 26; 3: 11, 13; 5: 18; 6: 2; 7: 14).
Die prediker besef dat die mens heeltemal onkundig is oor sy toekoms.
Daarom die waarskuwing: Moenie dink dat jy noodwendig sukses sal behaal net omdat jy oor die nodige kapasiteite beskik nie.
Veral omdat ons nie ons eie toekoms kan voorsien nie, moet ons diep afhanklik aan die genade van God lewe.
Daarin lê ons sukses.
Biddend sal ons baie vermag, omdat die Here ons sal seën.
Die magteloosheid van die mens teen die Here se raadsplan word verduidelik met ‘n beeld:
Die beeld is dat ons is soos visse wat is in 'n net gevang word.
Ons besluit nie om deel te word van God se raadsplan nie. Hy betrek ons daarin.
Dit is waarom ons ook soms onverwags in rampspoed gevang word.
Die Here beplan die goeie en die slegte dae.
Dit wat die Prediker uit die lewe leer, is vir hom baie belangrik.
In die gedeelte wat nou volg, lig die Prediker die feit uit dat die voordeel wat ons wysheid vir ons gemeenskap kan hê, soms verydel word deur die dwaasheid van ander.
Ons eie dwaasheid het ook die vermoë om al ons goeie dinge soos mis voor die son weg te vee.
Soms word aan iemand wat wys is, ook nie die eer gegee wat hom toekom nie, omdat mense in hulle dwaasheid verder lewe sonder om respek te hê vir die mense wat hulle gebring het tot waar hulle is.
Hy onthou van 'n sekere stadjie wat deur 'n baie magtige koning beleër was.
Maar daar was mos hierdie arm man wat so wys was wat die stadjie gered het.
Toe die Prediker die stadjie se mense later uitvra oor wie die man was - waarskynlik om aan die man eer te bewys - het almal hom vergeet.
So was dit allermins wys van die stadjie se mense om te vergeet van die arm man aan wie hulle hulle lewens te danke het.
Die waarde van hierdie verwysing is dat mense in hulle verwaandheid net sekere mense se kwaliteite erken.
As die man ryk was, sou sy wysheid waarskynlik groot opslae gemaak het, maar omdat hierdie wyse man doodarm is, word sy wysheid afgeskryf.
Daarom is die slotsom van sy navorsing dat 'n voordurende afslowery en en wysheid geen blywende waarde het nie, want die dwaasheid het 'n manier om wysheid en prestasie in hierdie lewe altyd te vernietig.
Die prediker formuleer sy gedagtes oor die gebeure by die stadjie nog nader:
Wysheid het baie krag.
Dit het selfs meer krag as oorlogsmoed, maar omdat dit onderskat word, is die skade daarvan ook nie uitblywend nie.
Al kan wapens baie dinge vermag, kan een mens wat teen God oortree, dit alles stukkend breek.
So 'n mens is iemand wat onverstandig is.
Ons moet hier dink aan 'n soort van mens wat wyse maatreëls verydel met allerhande dwaasheid wat hy aanvang, omdat hy nie wysheid het nie, en sy lewensklem dus verkeerd lê.
Sulke soort van skade is blywend.
In die gedeelte wat ons saam gelees het, het die Prediker 'n hele paar voorbeelde opgenoem waarin die dwaashede van mense gelei het tot 'n ander uitslag as wat die werklike een was. Die skrywer vergelyk dit met 'n klomp dooie vlieë wat in die apteker se salf beland het.
Sulke opvattings en lewenshoudings lei net doodeenvoudig tot vernietiging van alles wat mooi is.
Dit was maar een of twee mense wat foute gemaak het, maar elkeen van hulle is lank onthou omdat hulle dwaasheid meer skade gedoen het as hulle wysheid.
Die tema van die hele saak bly deurentyd dit dat mense aan die verkeerde dinge gewig toeken.
Hulle oordeel is ook telkens verkeerd.
Daarom verloor hulle elke keer.
Die fout lê net op een plek: dit is by hulle eie beoordeling van die lewe. Hulle wil uit hulleself lewe i.p.v. uit die genade van God.
Die skrywer sê dan wat die gevolgtrekking van sy navorsing oor sulke sake is (10: 1). Hoe oordeel mense oor hierdie dinge?
Daar is twee verklarings vir hierdie vers. En altwee van hulle is van toepassing op ons:
Die eerste verklaring is so:
As ons 'n outydse skaal vat en ons gooi 'n bietjie dwaasheid in die een bak en wysheid en eer in die ander bak, dan gaan die dwaasheid die swaarste weeg.
Ons gaan nie goeie dinge van mense onthou soos byvoorbeeld die groot wysheid wat hulle aan die dag gelê het toe hulle ons gered het in die oorlog nie.
Ons gaan hulle foute onthou - al was hierdie foute maar klein.
Daar is ook die moontlikheid dat die teks kan beteken dat 'n paar mense wat soos dooie vlieë in 'n gemeenskap is, die hele gemeenskap kan besoedel.
Net soos wat 'n paar vlieë 'n hele pot salf onbruikbaar kan maak, net so kan 'n paar dwase 'n hele gemeenskap omkeer in wanorde en sonde.
Hierdie dwaasheid verteer dan die wysheid van die opregtes wat daar is so geweldig dat die wysheid en eer heeltemal plekmaak vir allerhande goddelose praktyke.
Ons pas hierdie beginsel tot vandag toe nog toe in ons kerklike lewe.
Dit is waarom die Kerkraad 'n persoon wat aanhoudend sondig verbied om deel te neem aan die Nagmaal.
Hy/sy besoedel dan met die dwaasheid van sy sonde die hele gemeente, en die kerkraad het die opdrag by die Here gekry om die Nagmaaltafel heilig te hou.
Die Prediker leer ons dat daar 'n kontras tussen wysheid en dwaasheid is.
Die gees van die een neig links en die van die ander neig regs.
Enersyds beteken dit dat die twee groepe lynreg teenoor mekaar staan. Hulle is totaal onversoenbaar.
Verder beteken regs altyd goed of positief, terwyl links sleg of negatief beteken.
Die wyses wat regs neig, is dus gunstig voor die Here, terwyl die dwases wat links neig sleg of ongunstig deur die Here ontvang word.
Dwaasheid is dus blywend skadelik.
Daarom moet elke mens oordeel oor links of regs in die lewe.
Ons hoef natuurlik nie bang te wees dat daar van iewers af 'n dwaas op ons sal afsluip en kwaad aanvang waaronder ons kan ly nie.
Ons sal weet wanneer ons met 'n dwaas te doen het, sodat ons niemand anders as net onsself kan verwyt as ons in die moeilikheid kom nie.
'n Dwaas is altyd duidelik herkenbaar, want hy wys vir almal dat hy hopeloos en onbruikbaar is (10:3).
Die vers beteken dat as 'n dwaas enige ding doen, hy met sy gedrag wys dat hy onbruikbaar is.
Sy gees is so links dat sy hele lewe ondoelmatig is.
Saamgevat sou mens kon sê dat die Here openbaar dat 'n dwaas so verstandeloos is dat hy, selfs wanneer hy die eenvoudigste dinge doen, laat blyk dat hy nie insig het nie. Hierdie vers is 'n klimaks om die voorafgaande te versterk.
Elkeen van ons moet daarteen waak dat ons dwaasheid nie die wysheid benadeel nie, want hierdie benadeling is buitengewoon ernstig.
Die skade wat dit aanrig, gaan ons ons hele lewe lank jaag en inhaal.
Die vraag is net of ons kan waak teen dwaasheid. Miskien moet ek dit uit 'n ander hoek stel: Kan ons dwaasheid uitken en daarteen veg?
Elke mens sal dit net vir homself kan antwoord, want elkeen weet vir homself hoe naby of hoe ver hy van God af lewe.
As jy so naby God lewe dat jy uit die verlossing van Jesus Christus leef, sal jy natuurlik die kwaad kan uitken.
Mens moet die krag van Jesus se versoeningswerk nooit onderskat nie.
Jesus se versoeningswerk werk herskeppend op ons in.
Dit maak dat ons verseker met wysheid kan lewe.
Dit gee ons ook die vermoë om die raad van die Here te kan verstaan.
Om te lewe soos wat die wysheid van die Here Jesus dit vereis, is nie altyd vir die mense rondom ons aanvaarbaar nie, want daar staan in die Nuwe Testament dat die evangelie vir sommige mense 'n struikelblok en vir ander weer dwaasheid is. So sal ons ook beoordeel word as ons die Here se wil gehoorsaam.
Dit maak egter nie saak as ons nie op elke punt volmaak regkom met die Here se Raad nie, want ons foute wanneer ons probeer reg doen, kan ons nie uit die ewigheid uitkeer nie. Daarvoor het die Here Jesus ook vir ons versoening bewerk by God.
Dit is dwase dinge soos sonde en ongeloof wat blywende skade oplewer.
Waak dus teen verset teen die Here want dit is dwaasheid.
Laat die mense jou liewer vergeet, maar wees wys in die Here - soos die arm wyse man wat die stadjie gered het.
Lewe soos mense wat in Jesus Christus nuut gemaak is, en laat u lei deur die wysheid van God.
Die Heilige Gees sal dit aan u openbaar in elke lewensomstandighede waarin u mag beland.
Maar om die leiding van die Heilige Gees te kan navolg, moet u hele lewe baie naby aan die Here wees.
Datum: 27 Oktober 2002.