Staat SA se ‘remskoen’Pres. Cyril Ramaphosa lewer Donderdagaand sy staatsrede. (Foto: GCIS) Pres. Cyril Ramaphosa lewer Donderdagaand sy staatsrede te midde van ŉ rekordhoë werkloosheidsvlak, voortgesette beurtkrag, verdoemende verslae oor staatskaping en die staat se reaksie op verlede jaar se verwoestende onluste. Prof. Daniel Meyer, verbonde aan die Universiteit van Johannesburg se Kollege vir Sake en Ekonomie (CBE), sê tweespalt in die ANC beteken Ramaphosa kan nie doen wat nodig is om die land op ŉ florerende ekonomiese pad te kry nie. “Cyril Ramaphosa moet in ŉ baie frustrerende posisie wees en ek glo nie hy gaan ŉ tweede termyn sien nie – daarvoor is daar te veel binnegevegte in die ANC. “Wat kan hy sê dat hy die afgelope vyf jaar reggekry het? Hy neem nie deurslaggewende besluite nie en verwys alles na komitees om die besluite te neem sodat dit nie lyk of hy dit self doen nie. As die president egter nie die besluite neem nie, hang alles,” sê Meyer. “As hy ŉ bietjie waagmoed gehad het, sou hy besluite geneem het. Dit is die risiko wat hy moet waag as hy die land eerste wil stel en nie die ANC nie. Hy beskerm die ANC, maar intussen stort die land in duie.” Abigail Moyo, woordvoerder van Uasa, sê Suid-Afrikaners is oorweldig deur die wete dat die regering en staat die land op velerlei vlakke in die steek gelaat het. “Die land het genoeg gehad van Ramaphosa se bekende goed-voel-toesprake. Pleks daarvan eis ons antwoorde en volhoubare planne vir die jaar en die toekoms.” Uasa sê die land benodig duidelike antwoorde op die ekonomiese en maatskaplike kwessies wat Suid-Afrika laat steier. En volgens Meyer is daar verskeie stappe wat Ramaphosa môreaand in sy staatsrede kan aankondig wat vertroue kan help skep. Infrastruktuur Meyer sê ingryping om die land se verswakkende infrastruktuur te verbeter, is dringend nodig en is ŉ kwessie wat Ramaphosa moet aanroer. “As ons na die afgelope jaar kyk, dink ek die situasie het verswak. Eskom is in chaos en paaie, watervoorsiening en rioolverwerking gaan alles agteruit.” Volgens hom kan die ekonomie nie groei of behoorlike ontwikkeling plaasvind as die land nie krag het nie. “Dit is soos om te sê jy het ŉ Ferrari, maar dit kan net 60 km/h ry,” sê Meyer. Die regering het verlede jaar aangekondig dat die nuwe drempel vir selfopwekking van elektrisiteit sonder ŉ lisensie van 1 MW tot 100 MW verhoog word, volgens Meyer ŉ positiewe verwikkeling. Die beleid is egter steeds nie in werking gestel nie. “Daar is planne, maar niks word gefinaliseer nie en dit word aan geen begroting gekoppel nie. Jy moet ŉ behoorlike plan hê, met strategieë en projekte wat gefinansier is. Jy kan nie net sê daar is ŉ plan – ons gaan dit en dat bou – maar daar is geen geld of detail beskikbaar nie.” Hy sê die planne is daar, maar inwerkingstelling moet begin. Suid-Afrika se uitvoerbedryf is in ŉ sterk posisie, maar chaos heers by onder meer hawens. Die vraghouerterminale by sommige hawens het verlede jaar tot stilstand geknars nadat kuberkrakers Transnet se stelsel aangeval het. Meyer sê Ramaphosa moet stappe aankondig om dié probleme op te los. “Hoewel ons produksie meer is, kry ons weens die swak verskaffingsketting by hawens nie die produkte uitgevoer nie,” sê Meyer. Dis egter nie net by Transnet waar chaos heers nie. Prasa, Denel, die Suid-Afrikaanse Lugdiens en die SAUK steier ook, sê Moyo, en Suid-Afrika kan vergeet van ekonomiese herstel as die land nie eens sy staatsbeheerde instellings ordentlik kan bedryf nie. Die werkloosheidskoers staan op ŉ rekordhoë 34,9% en die syfer gaan na verwagting selfs verder styg. Meyer sê die regering is klaarblyklik steeds onder die indruk dat die staat werk kan skep. “Hy kan nie; die staat moet ŉ gunstige omgewing skep waarbinne die private sektor werk kan skep.” Die staat kan ook ŉ werkskeppingsfonds op die been bring waarmee byvoorbeeld paaie skoongemaak en herstel, indringerplante verwyder, slaggate reggemaak en spoorlyne herstel kan word. Veral jongmense – en twee uit elke drie Suid-Afrikaners jonger as 35 is werkloos – kan hierby betrek word. Meyer waarsku egter dat die staat nie so ŉ program moet bestuur nie, maar nou saam met die private sektor in dié verband kan saamwerk. Meyer sê ook dit is belangrik dat Suid-Afrika beleidsekerheid het en Ramaphosa moet antwoorde hierop gee. “Wie besit die myne, grond, landbougrond? Wat doen ons met nywerheidsgrond en oor nywerheidsontwikkeling? “Belegging is die aandrywer van ekonomiese groei en ons het tans vyf persent groei nodig. “Die staat is die remskoen,” sê hy. Meyer sê die staat wil steeds alles beheer en dat dit korrupsie, wat steeds voortduur, moontlik maak. “Daar is baie positiewe verwikkelinge ook, maar ons het nou leierskap nodig tot voordeel van die land en nie die party nie,” sê hy. Moyo stem saam en sê die land kan nie langer leiers bekostig wat hul partye voorop stel tot nadeel van burgers nie. “Ons het ŉ president met selfvertroue nodig en ŉ regering wat sy mense eerste stel en hulle dien.” “Suid-Afrika het ŉ behoorlike en praktiese benadering nodig om sy probleme op te los. Nou is die tyd om Suid-Afrikaners te verseker deur stappe te doen en die beloftes gestand te doen wat ons teen hierdie tyd net as leë woorde beskou,” sê Moyo.