Wellington se klopse: die bes-bewaarde geheim in Suid-Afrika - LitNet
Michael le Cordeur 2011-02-09
Dis 1 Januarie 2011. Ten spyte van die reën heers daar afwagting in die Boland Rugbystadion op die koms van die Wellingtonse klopse vir die jaarlikse Klopse-kompetisie. Die reën is ongewoon vir dié tyd van die jaar. Dit het reeds die jaarlikse optog deur die strate van Wellington gepootjie. Maar dit het nie die groot skare verhinder om reeds die hoofpawiljoen vol te pak nie. Dis hoe passievol die mense is oor hulle klopse.
Die klopsetradisie in Wellington is dalk nie so bekend soos sy ouboet, die Kaapse Klopse nie, maar aan geesdrif, passie en talent hoef hulle nie 'n duim agteruit te staan nie. Dis 'n tradisie wat vanjaar reeds 101 jaar oud is sedert die eerste groep van oom Tommy Isaacs (oom Gawie Adams se oupa) genaamd die Merry Springboks in 1909 in hul groen en goud die mense vermaak het.
Wanneer al 14 troepe opgedaag het, sit almal netjies in gelid op die oostelike pawiljoen. Sommige troepe het tot 170 lede en die ouderdomme wissel van 1 tot 76 jaar, lig oom Gawie my in. Ek is gefassineer deur die kleurespel: ougoud en pers; swart en rooi; seegroen en room; hemelsblou en pienk; maroen en kanariegeel; wit en koningsblou. Wie ook al die kleurskakeringe kies, weet wat hulle doen.
Daar is doodse stilte as die pastoor die dag met gebed begin. Dis asof die Liewe Vader aandagtig luister, want die reën hou meteens op. Herman Bailey (voormalige burgemeester) doen die verwelkoming – onder andere Marlene le Roux, die Franse konsul-generaal en twee van my studente (Leandra en Allisson) wat onderhoude sal voer met 'n paar sleutelfigure.
Die program begin met die Afrikaanse Moppie. Dis een van die belangrikste items, omdat groot pryse deur die ATKV en weldoeners soos Manie en Winnie Rust op die spel is. Die moppie (die bekendste is waarskynlik "Rosa" )is 'n tradisionele Afrikaanse lied wat deur die troepe self verwerk word om op 'n komiese wyse sosiale kommentaar te lewer. Elke troep het 'n koorleier wat die lirieke skryf en die komposisie verwerk.
Die klopsename op sigself spreek boekdele: daar is Tulips, tans die oudste groep. Verskeie ander troepe dra ook blommename, soos Coronations, Caledonian Roses, en Disas, want die Wellingtonners is baie lief vir blomme, veral dahlias en krisante. Ander name herinner die jeug dat hulle uit eie reg sterre is: soos Hillcrest Starlites, Pearlites en Superstars. "Hierdie kinders moet voortdurend hoor dat hulle enigiets kan bereik as hulle bereid is om hard te werk," sê Jermaine Davids, een van die leiersfigure by Superstars.
Ek kom gou agter dat daar 'n goue draad deur die geskiedenis loop: die paaie van Roslins-rugbyklub (gestig in 1896), die Kerskoor Good Hopes (gestig in 1947) en Tulips (oorspronklik van Verlate Kloof), loop hand aan hand. Op Kersfees marsjeer jy vir Good Hopes, op Nuwejaar sing jy vir Tulips en rugbytyd speel jy vir Roslins. Dis een groot familie.
Ander name, soos Ghosterians, suggereer dat hier 'n storie te vertel is. "By die ingang van ons woonbuurt is daar 'n historiese begraafplaas. Volgens oorlewing loop die spoke snags hier in ons buurt. Toe noem ons die buurt Ghosttown en nou is ons die Ghosterians," verduidelik die troepleier, Turnhill Abrahams (beter bekend as Proes). Daar is ook Melodies, Wheels, Claytonians, Pelicansylvanians en Young Stars. "Die woord young is 'n aanduiding dat die groep ná 'n lang afwesigheid terugkeer in die vorm van die stigterslid se seuns," verduidelik Mario Small, voorsitter van Young Gold Dollars.
Dan is daar die Millionaires. Ironies is dit die armste troep. "Meneer kan sien ons mense woon in hokke, die kinders het nie geld vir hul uitrusting nie. Nou betaal ek en my man maar die geld," verduidelik Umna. Die trane loop oor haar wange. Maar hoe? wil ek weet. "Ons bedryf 'n mobile ['n huiswinkel in die township] en al die wins van die sigarette gaan net so vir klopse. Nou spot die mense vir ons en sê ons gedra ons soos miljoenêrs. Toe noem ons ons troep sommer die Millionaires.
"Hoekom doen jy dit, Umna?"
"Net virrie liefde daarvan," kom die eerlike antwoord. Die kinders het niks anders oor die vakansiedae nie en hulle enigste nuwe klere vir Kersfees is hulle klopseklere. Al het ons nie baie nie, staan my deur staan oop vir almal."
Die Millionaires is brandarm, maar hulle is ryk in hulle eenvoud, ryk aan tradisie en skatryk aan hul passie vir Afrikaanse musiek. In my boek maak dit hulle die miljoenêrs van die Afrikaanse taal en kultuur.
Dis opvallend dat 'n groot aantal van die lede jongmense is. "Ons wil iets bied wat die jeug sal ophef," sê Calvin Albertus, voorsitter van die Melodies, wat in Weltevrede gesetel is.
"Die kerk faal in hul plig en die skole doen dit lankal nie meer vir ons kinders nie," beaam sy adjudant, Mitchell Hartogh.
"Elke troep het 'n grondwet met 'n gedragskode," sê een van die legendes, Christy Abrahams (beter bekend as Madal).
"Daar is meer dissipline in 'n klopse-klubhuis as in die meeste klaskamers," spog nog 'n legende, Gideon Adams, alias Pônie.
Vroeër is orkeste gehuur, maar deesdae ontwikkel die troepe hul eie musikante. Die meeste orkeste bestaan uit ongeveer 20 lede, wat beteken dat daar maklik tot 400 musikante op die dorp is. Die jongelinge word deur hul vaders, oupas en ooms geleer. Deesdae is veral die blaasinstrumente soos trompet en trombone gewild. Die ouer garde verkies die snaar-instrumente soos kitaar, banjo, viool en die mandolien, asook die ghoema.
Byna elke sfeer van Wellington se samelewing is betrokke by die klopse: daar is die voormalige burgemeester, Herman Bailey, die kerkman, oom Gawie Adams; en wyle oom Krisjan Goliath, die polisiespeurder wat die skurke met sy fiets gejaag het, was 'n leier by Tulips. Onderwysers soos Heinrich Appollis en Jaftha Fisher speel 'n leidende rol, terwyl Jackie Abrahams en Francois Davids van Boland Rugby, Clarence le Cordeur, 'n prokureur, en Elrico Davids, 'n jong entrepreneur met 'n M-graad, almal behulpsaam is.
Die storie is nie volledig sonder die bydraes van twee baie spesiale vroue nie: Magdaleen Williams (Auntie Mac) in Josephslaan en Christina Lewis in Poollaan. Dis hier waar die klopse se klere gemaak word. Albei doen dit sonder winsbejag en saam bied hulle werk aan ongeveer 30 vroue in Wellington. Auntie Mac hoop dat die "government" hulle sal help om een van die vrugte-inmaakfabrieke wat leegstaan, te omskep in 'n werkswinkel sodat al Wellington se klopse-uitrustings plaaslike gemaak kan word. "Dink net hoeveel werksgeleenthede sal dit skep," sug sy.
My laaste stop is by Corries, Willem Walters se span. Hier word die gesprek afgesluit as die groep hul nuwe moppie vir ons sing. Soos by die ander troepe is die lirieke met die hand teen die muur geskryf. 'n Banjo en 'n kitaar begin tokkel. En dan begin die koor te sing. Willem het self die lirieke geskryf: "Ek het een nag wakker geword en net geweet ek het die regte woorde gevind," vertel hy trots. Die skoonheid van die musiek en die egtheid van die woorde laat ons bewoë.
Wanneer ons weg ry uit Bo-Parkstraat, dink ek terug aan hierdie eenvoudige maar trotse mense wat in Afrikaans skryf en dig, wat in Afrikaans komponeer en in Afrikaans sing. Hoe hierdie kultuur van geslag tot geslag oorgedra word, reeds vir meer as 100 jaar. Die handgeskrewe lirieke wat teen die mure van die klein en bedompige klopsekamers pryk, sal my altyd bybly. Dit is woorde wat uit mense se harte kom, wat praat oor hulle swaarkry, maar ook hulle hoop en passie verwoord.
Diegene wat negatief is oor die klopse, moet weer dink: hierdie is nie praatmense nie. Hulle doen ongelooflik baie vir Afrikaans en nasiebou. Hulle doen meer opheffingswerk as waarvan politici kan droom. En hulle doen dit "net virrie liefde daarvan". Sonder borge.
Michael le Cordeur en Marlene le Roux het in Verlate Kloof saam met die klopse opgegroei. Hulle werk tans aan 'n boek oor Wellington se klopse.