ABBO | Artikel:BYBELSE HULP AAN PERSONE MET SKISOFRENIE
BYBELSE HULP AAN PERSONE MET SKISOFRENIE - Linda Booysen
(Wat hier aangebied word, is 'n samevatting van 'n voordrag wat gelewer is tydens 'n toerustingsgeleentheid vir ABBO-oorbruggingsberaders, -assosiate en -oudstudente te Radiokansel op 16 Februarie 2008).
In die kort artkel word skisofrenie omskryf, die oorsake daarvan aangedui en vorme van hulp en ondersteuning bespreek, naamlik medikasie en Bybelse berading.
Vanuit mediese perspektief, word skisofrenie gesien as 'n ernstige, langtermyn psigiatriese siekte. Dis 'n psigotiese versteuring, wat beteken dat die persoon soms kontak met realiteit verloor. Dit het 'n geweldige impak op denkprosesse, persepsies, gedrag en emosies. Dit kom by ongeveer 1% van alle mense en nasies, regoor die wêreld, voor.
Die simptome kan in POSITIEWE en NEGATIEWE simptome verdeel word.
In hierdie verband beteken POSITIEF nie "goed" nie, maar normale gedrag PLUS sekere abnormale funksies soos hallusinasies en delusies.
Hallusinasies werk deur die sintuie, en het betrekking op die gehoor (die persoon hoor stemme); of gesig (sien dinge wat ander nie sien nie); reuk; smaak; of tas.
Delusies is vaste en vreemde oortuigings (denke), wat slegs deur die betrokke persoon aangehang word, en waaraan hy/sy absoluut sal vashou ten spyte van duidelike bewyse van die onwaarheid daarvan. Die bekendste voorbeeld hier is paranoia. Dit behels gewoonlik erge suspisie teenoor ander persone, soms juis teenoor die mees belangrikste persone in jou lewe. Delusies kan ook die vorm aanneem van oortuigings, byvoorbeeld dat ander van jou skinder, jou probeer kwaad aandoen (selfs vergiftig), jou vervolg, afluister-apparaat teen jou gebruik, ens. Delusies kan ook waandenke of grootheidswaan wees, bv. die persoon het die oortuiging dat hy een of ander baie belangrike persoon of heerser is – selfs God of Christus.
Dit beteken dan nie "slegte" simptome nie, maar normale gedrag met 'n VERLIES aan sekere normale funksies. Dit sluit veral in: 'n verlies aan dryfkrag en motivering; gebrek aan energie en aan konsentrasie-vermoë; 'n verlies aan netheid of sindelik-heid; afgestomptheid van gevoelens, ens. Van die eerste simptome wat na vore kom, is dikwels sosiale terugtrekking en depressie. (Soms besef mens nie dat depressie dalk die begin van 'n ernstiger psigiese versteuring kan wees nie). Gedagteprosesse is ook dikwels ongeorganiseerd, en spraak deurmekaar en irrelevant.
Skisofrenie gaan gepaard met 'n chemiese wanbalans in die brein. Oordragstowwe soos dopamien en serotonien is hier ter sprake. Navorsing wys al hoe meer dat oorerwing 'n rol speel, in die sin dat lyers blykbaar met 'n predisposisie of kwesbaarheid ten opsigte van skisofrenie gebore word. Die toestand word dan gewoonlik so tussen die ouderdom van 16 tot 35 jaar gesneller wanneer groot spanning of trauma beleef word. Dwelms, spesifiek dagga, maar ook kokaine, ens. is ook bekende snellers!
Persone met skisofrenie kan gehelp word deur medikasie en berading.
Ongelukkig is medikasie (lang termyn – lewenslank) gewoonlik noodsaaklik. As iemand in die psigotiese ("siek") fase van skisofrenie is, verloor hy kontak met realiteit. Dis feitlik onmoontlik om met so iemand te redeneer, of hom van enigiets te oortuig. Die positiewe simptome is dan totaal oorheersend, Met ander woorde, die persoon word dan as 't ware regeer deur hallusinasies (soos bv. stemme wat met hom praat) of delusies (bv.geweldige realistiese – vir hom – ervarings van vervolging, ens.)
Daar is nie in hierdie fase sprake van samewerking of berading met die persoon nie. Hy het geen insig in sy toestand nie, en interpreteer gewoonlik enige toenadering as 'n bedreiging. Dis gewoonlik die heel moeilikste tydperk om iemand daarvan te oortuig dat hy medikasie of ander hulp nodig het. 'n Dokter, wat miskien vir die persoon bekend is, kan hom soms oortuig om medikasie te gebruik, maar gewoonlik nie sonder stryd nie.
Die belangrikste medikasie is die antipsigotiese middel, wat weer chemiese balans bring. Dit neem soms heelwat tyd en aanpassing om iemand met medikasie te stabiliseer. Eers wanneer dit bereik is, kan aan aspekte soos berading gedink word.
Baie, baie geduld, aanvaarding, ondersteuning en aanmoediging is deurentyd ook van kardinale belang!
Hoe kan ons weet of iemand aan skisofrenie ly? Soms ervaar ons dat 'n beradene baie "moeilik" is, en dat ons net nie vorder nie. Dis net of daar iewers iets nie lekker is nie, maar dis ook moeilik om die vinger daarop te lê. 'n Baie goeie vraag om in so 'n situasie te vra (op 'n baie simpatieke, taktvolle wyse) is: "Is jy op medikasie"? (of iets soortgelyks). En dan ook: "Mag ek vra op wat?" Pasiënte op medikasie gee gewoonlik nie om om hierdie vrae te antwoord nie. Om die waarheid te sê, dit kom voor of hulle dit juis waardeer as mens insig hierin het! As mens dan kennis dra van 'n paar name van bekende anti-psigotiese middels, (bv. Serenace, Fluanxol, Stelazine, Risperdal, Leponex, ens.), sal dit vir mens nogal iets sê van hulle toestand. Met ander woorde, hulle ly waarskynlik aan 'n psigiatriese siekte wat gevaar van psigose inhou. Maar oppas om nie te probeer "diagnoseer" nie! Daar is ander toestande ook waar psigoses kan voorkom. Dit kan ons egter help om die persoon beter te verstaan, en met meer wysheid te kan hanteer. 'n Goeie vraag om aan die persoon te vra (in die regte situasie) is: "Vertel my meer hiervan, asseblief." Dit kan dinge soms in perspektief bring.
Een ding wat ons NOOIT mag doen nie, is om die persoon aan te moedig om op te hou met medikasie, en die Here vir genesing daarsonder te vertrou. Dit is uiters gevaarlik! Gevalle is bekend waar dit gedoen is, die persoon weer psigoties geword het, en selfs geliefdes in daardie toestand doodgemaak het (omdat hul die geliefde vir 'n duiwel, ens. aangesien het!)
Dis juis ons taak om mense aan te moedig om hulle aan die gesag oor hulle te onderwerp, en die medikasie getrou te neem – al is dit nie altyd so lekker nie. Bybelse berading Baie skisofreniese lyers is waarlik kinders van die Here. In sommige gevalle het hierdie vreemde siektetoestand, wat vir niemand aangenaam is nie, hulle dalk juis na die Here toe gedryf. Aan die ander kant is dit moontlik dat sommige persone met skisofrenie, wat nie die Here ken nie, hulle dalk na vreemde "gode" kan wend vir hulp, wanneer hulle self nie verstaan wat besig is om met hulle te gebeur nie. Die hoor van stemme bv. kan ontstellend en afskrikwekkend beleef word. As iemand in hierdie toestand nou vir "hulp" na okkultiese bronne sou gaan, kan die die hele toestand vererger word. Of, as iemand homself probeer "medikeer" met dagga of ander dwelms, kan 'n bose kringloop volg. Dit is belangrik om iemand met skisofrenie, of 'n ander psigose, dieselfde te behandel as enige iemand anders wat ons vir hulp sou nader. Met ander woorde, AL DIE BEGINSELS VIR BYBELSE BERADING, GAAN ONS OOK MET HIERDIE MENSE TOEPAS.
Ons gaan liefdevol en vriendelik wees, maar nie familiêr nie. Ons gaan die persoon respekvol behandel, en vertroulikheid handhaaf. Ons gaan LUISTER, en nie net na tekste of geestelike idees soek om aan hom/haar te gee nie. Ons mag nooit 'n onderhoud gebruik as 'n platform om ons eie idees of menings op iemand af te forseer nie! Ons gaan empaties en geduldig wees, en probeer agterkom wat se praktiese wenke ons vir hom/haar kan gee wat van waarde kan wees. Maar oppas vir "preek" of voorskryf!!
Ondersteuning is miskien ons belangrikste taak. Ons moet daar wees as ondersteuner en aanmoediger vir die persoon wat aan skisofrenie ly - en in baie gevalle ook vir sy ouers of naby familie, of lewensmaat! Die gemeente waarby die persoon ingeskakel is, het ook 'n besondere ondersteuningsroeping.
Ongelukkig is baie lyers aan skisofrenie meester-manipuleerders! Ons moet maar daarop bedag wees, en gedurigdeur om wysheid bid (Jakobus. 1:5), en die waarheid in liefde praat (Efesiërs 4:15). Net soos by enige ander beradene, kan ons, deur goed te luister, en versigtige vrae te stel, probeer vasstel hoe die persoon se verhouding met die Here is. Ons kan hom na die Here lei as hy daarvoor gereed is, of verduidelik hoe hy geloofsekerheid kan kry, of wat ook al. Ons moet egter in gedagte hou dat selfs goed gestabiliseerde skisofreniese persone nog dikwels in 'n mate paranoies kan wees, met ander woorde weer en weer kan twyfel oor dinge wat vir ander moontlik maklik aanvaarbaar is.
Die drie areas waar die persone waarskynlik die meeste geestelike hulp nodig het, lê op die vlakke van verwerping, rebellie, en bitterheid. Op hierdie vlakke lê daar waar-skynlik diep verborge seer, ongeneesde wonde, woede, ens. Daar moet verstaan word watter druk die persoon ervaar het in sy verlede en hede, sy/haar reaksie daarop (aangeleerde gedragspatrone), asook die wortels van die gedrag (denke, begeertes/ vrese).
Die persoon moet begelei word om diegene wat in die verlede teen hom gesondig het, van harte te vergewe. Dit moet 'n voortdurende gewoonte word om ander rondom hom te vergewe vir alles wat hulle teen hom doen (of dit 'n delusie is of nie).
Om die persoon te ondersteun in sy geloofsgroei, moet die Bybelse berader God-drie-enig toepaslik bedien op die punt van sy/haar nood. Die verslossingsboodskap van Jesus Christus moet altyd die kern van die bediening wees.
Ons kan die persone aanmoedig om SKRIFGEDEELTES TE MEMORISEER. (Hou in gedagte dat hul aandagspan kort is.) Slegs as ons hart en gedagtes werklik gevul is met die Woord, sal ons negatiewe gedagtes, paranoia ens. kan weerstaan. En ons moet nooit ophou om vir hulle te bid nie!
Die volgende literatuur bied insigte oor skisofrenie wat van waarde kan wees:
Adams, J.E. 1975. The Christian Counselor's Manual. Nutley : Presbyterian & Reformed. p. 384-390.
Collins, G.R. 2007. Christian Counseling. Nashville: Thomas Nelson. p. 633-655.
Uken, R. Living with Schizofrenia: A Pastoral Perspective. Waterhouse, S. Strength for his People, A Ministry for the Families of the Mentally Ill. Amarillo : Westcliff Press. www.webtheology.com
Wagner, P.S. & Spiro, C. 2005. Divided Minds : Twin Sisters and their Journey through Schizophrenia . St. Martin's Press ISBN: 0312320647.
Greene, J. Breakdown Lane, Traveled: An Anthology of Writings on Madness. Authorhouse.
McLean, R. 2005. Recovered, Not Cured. Publisher: Allen & Unwin. Schiller, L. The Quiet Room: A Journey out of the Torment of Madness. Warner B.
Steele, K. & Berman, C. 2002. The Day the Voices Stopped: A Schizophrenic's Journey from Madness to Hope. Basic Books. ISBN: 0465082270.
Siegel, D. & Hartzell, M. 2004. Parenting from the Inside Out; How deeper self-understanding can help you raise children that thrive. Tarcher ISBN: 1585422959.
Secunda, V. 1998. When Madness Comes Home: Help and Hope for the Children, Siblings, and Partners of the Mentally Ill Hyperion; ASIN: 078688326X.
McGuffin, P. Owen, M.J. & Gottesman, I.I. 2002. Psychiatric Genetics and Genomics. Oxford University Press; ISBN: 0192631489. Andreasen, N.C. 2001. Brave New Brain: Conquering Mental Illness in the Era of the Genome. Oxford University Press; ISBN: 0195145097.
Sheehan, S. 1983. Is There No Place on Earth for Me? Random House. ISBN: 0394713788
Nota oor die skrywer
Linda Booysen is 'n geregistreerde maatskaplike werker en Bybelse berader. Sy werk onder andere deeltyds by die Yana-tehuis (You are not Alone) waar persone met skisofrenie versorg word en is ook 'n vrywillige oorbruggingsberader by Radiokansel. Sy kan geskakel word by 012 460 4199 / 083 459 1951 / awbooysen@absamail.co.za.