Bakterie - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Bakterieë)
Tydperk: Archean of vroeër – Onlangs
'n Fotomikrograaf van Clostridium botulinum bakterië
Bakterië (enkelvoud: bakterie, uitspraak: baktérie) is 'n belangrike groep lewende organismes. Meeste is mikroskopies en eensellig, met 'n relatief eenvoudige selstruktuur sonder 'n selkern, en organelle soos mitochondrië en bladgroenkorrels. Bakterië is prokariote, in teenstelling met organismes met meer komplekse selle wat bekend staan as eukariote. Die term "bakterië" word soms vir alle prokariote gebruik of vir 'n hoofgroep daarvan, andersins bekend as eubacteria, afhangend van idees oor hulle verwantskap.
Bakterië is die volopste van alle organismes. Hulle is alomteenwoordig in grond, water en as simbionte van ander organismes. Baie patogene is bakterië. Meeste is piepklein, gewoonlik slegs 0.5-5.0 μm in hulle langste dimensie, alhoewel reuse bakterië soos Thiomargarita namibiensis en Epulopiscium fishelsoni groter as 0.5 mm kan word. Hulle het normaalweg selwande, soos plant- en swamselle, maar met 'n heeltemal ander samestelling (peptidoglycane). Vele beweeg deur flagella te gebruik, wat struktureel van die flagella van ander groepe verskil.
1 Geskiedenis en taksonomie
5 Groepe en identifikasie
6 Voordele en gevare
8 Kyk ook
10 Verdere leesstof
Geskiedenis en taksonomie[wysig]
Die eerste bakterië is deur Antonie van Leeuwenhoek in 1683 waargeneem met behulp van 'n enkellens mikroskoop wat hy self ontwerp het. Die naam bakterie (bacterium) is eers baie later in 1828 deur Ehrenberg voorgestel, afgelei van die Griekse woord βακτηριον wat "klein stok" beteken. Louis Pasteur (1822-1895) en Robert Koch (1843-1910) het die rol van bakterië as draers en oorsake van siektes of patogene beskryf.
Bakterië plant slegs geslagloos en nie seksueel voort nie. Meer spesifiek plant hulle voort deur binêre deling, of eenvoudige seldeling. In die proses verdeel een sel in twee dogterselle met die ontwikkeling van 'n transversale selwand.
Bakterië vertoon 'n wye verskeidenheid metabolismes en kan vervolgens geklassifiseer word in primêre voedselgroepe. Heterotrofe bakterië is afhanklik van 'n organiese koolstofbron terwyl outotrofe bakterië organiese verbindings uit koolstofdioksied en water kan sintetiseer. Outotrofe bakterië wat energie verkry deur oksidasie van chemiese verbindings word chemotroof genoem, en die wat energie verkry uit lig, deur fotosintese, word fototroof genoem. Daar is baie verskillende variasies op hierdie terminologie soos chemo-outotroof en fotosinteties outotroof en so aan. Verder word bakterië onderskei gegrond op die bron van reduksie ekwivalente wat hulle gebruik. Die wat anorganiese samestellings (b.v. Water, waterstof, sulfiede of ammonia) vir die doel gebruik word lithotroof genoem en ander wat organiese verbindings (b.v. suikers of organiese sure) gebruik word organotroof genoem. Die metaboliese wyses vir energie metabolisme (fototrofie of chemotrofie), reduksie ekwivalente bronne (lithotrofie of organotrofie) en koolstofbronne (outotrofie of heterotrofie) kan op verskillende maniere gekombineer word in 'n enkele mikroorganisme, en kan in vele spesies selfs tussen verskillende modusse wissel.
Ander voedingsvereistes sluit in stikstof, swael, fosfor, vitamiene en metaalelemente soos natrium, kalium, kalsium, magnesium, mangaan, yster, sink, kobalt, koper en nikkel vir normale groei. Vir sommige spesies word bykomende spoorelemente soos selenium, wolfram, vanadium of boor benodig.
Gegrond op hulle reaksie teenoor suurstof kan meeste bakterië in een van drie groepe geplaas word: Sommige bakterië kan slegs in die teenwoordigheid van suurstof groei en word aëroob genoem; ander kan sonder suurstof groei en word anaëroob genoem; en sommige kan met of sonder die teenwoordigheid van suurstof groei en word fakultatief anaëroob genoem.
Motiele bakterië kan beweeg deur of hulle flagella, bakteriese sweef, of veranderings in dryfvermoë te gebruik. 'n Unieke groep bakterië, die spirochaete, het strukture soortgelyk aan flagella, genaamd aksiale filamente, tussen twee membrane in die periplasmiese ruimte. Hulle het 'n eiesoortige heliese liggaam wat omeenwankel soos dit beweeg.
Bakteriese flagella word op baie verskillende maniere rangskik. Bakterië kan 'n enkelpolêre flagellum op een punt van 'n sel hê, bondels van baie flagella by een punt of flagella versprei oral oor die sel,