PressReader - Baba & Kleuter: 2017-01-01 - SIT STRES OP SY PLEK
He­wi­ge span­ning ter­wyl jy s­wan­ger is, is nie goed vir jou of jou ba­ba nie. Ver­my dit waar jy kan, en pro­beer daad­werk­lik ont­span.
Baba & Kleuter - 2017-01-01 - SWANGERSKAP - BA­BA & KLEU­TER DEUR SHANDA LUYT
Stres is in die mo­der­ne tyd ’n ge­ge­we. Maar vir s­wan­ger vroue kry hier­die al­le­daag­se ver­skyn­sel eg­ter nu­we be­te­ke­nis, want ’n mens kan nie help om te won­der of jou eie span­ning jou ba­ba aan­tas nie.
Die sleg­te nuus is: Ja, dit kan – dit het ’n in­vloed op die ver­loop van jou swan­ger­skap so­wel as op jou ba­ba se ont­wik­ke­ling in die baar­moe­der en ná die ge­boor­te.
So sê twee kun­di­ges wat aan die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch na­vor­sing ge­doen het oor die in­vloed van stres ter­wyl ’n mens s­wan­ger is. Hul­le is die voor­lig­ting­siel­kun­di­ge S­hei­la Fau­re en dr. Ba­vi Vy­thi­lin­gum, ’n psi­gi­a­ter by die na­vor­sings­een­heid vir angs- en stres­steur­nis­se by die Me­die­se Na­vor­sings­raad.
HOE STRES JOU EN JOU BA­BA RAAK
Na­vor­sing wys ’n ver­band tus­sen stres en kom­pli­ka­sies soos swak fe­ta­le groei, vroeë ge­boor­te, moei­li­ke ge­boor­te en lae ge­boor­te­ge­wig, sê die twee na­vor­sers.
In ’n Deen­se stu­die is ook ge­vind dat ba­bas van vroue wat in ve­ral die eer­ste drie maan­de van swan­ger­skap aan bui­ten­ge­woon in­ten­se stres bloot­ge­stel is – soos met die on­ver­wag­se dood van ’n ou­er kind – ’n gro­ter ri­si­ko het om ’n ge­sple­te ver­he­mel­te of an­der af­wy­kings te ont­wik­kel.
Dié in­vloed kan voort­duur tot ná die ge­boor­te. S­hei­la ver­dui­de­lik: “Stres kan ver­oor­saak dat ba­ba ná die ge­boor­te suk­kel om hom self te re­gu­leer, wat kan uit­loop op slaap-, voe­dings- en ak­ti­wi­teits­pro­ble­me. Ba­ba kan ook ’n knie­se­ri­ge of ‘moei­li­ke’ tem­pe­ra­ment hê.”
Dit be­te­ken na­tuur­lik nie dat al­le “moei­li­ke” ba­bas stres voor ge­boor­te er­vaar het nie.
“Die stres vind ook ui­ting in swak­ker mo­to­rie­se vaar­dig­he­de. En la­ter in die le­we kan ver­stan­de­li­ke, ge­drags- en e­mo­si­o­ne­le pro­ble­me dalk ge­sien word.”
S­hei­la sê kin­ders wat in die baar­moe­der aan stres bloot­ge­stel is, haal dik­wels hul myl­pa­le laat en is ge­neig tot meer e­mo­si­o­ne­le af­wy­kings soos ’n lae frus­tra­sie­grens, hui­le­rig­heid, prik­kel­baar­heid en swak­ker so­si­a­le in­ter­ak­sie.
“Psi­gi­a­trie­se af­wy­kings soos ski­so­fre­nie en de­pres­sie is ook ge­vind by vol­was­se­nes wat in die baar­moe­der aan stres bloot­ge­stel is, en klei­ner stu­dies het ’n gro­ter voor­koms van Tou­ret­te-sin­droom en aan­dag­ge­brek met hi­per­ak­ti­wi­teit ge­toon.”
Dis nie se­ker of hier­die simp­to­me die di­rek­te ge­volg is van die stres en of dit on­reg­streeks aan stres toe­ge­skryf kan word weens die vroeë ge­boor­te of lae ge­boor­te­ge­wig van die ba­ba nie.
Want, sê Ba­vi – as jy kwaai stres er­vaar ter­wyl jy s­wan­ger is, het jou ba­ba ’n twee keer gro­ter kans om vroeg ge­bo­re te word of te sta­dig te groei. Vroeë ge­boor­te en lae ge­boor­te­ge­wig ver­hoog weer die ri­si­ko vir la­te­re toe­stan­de of chro­nie­se me­die­se pro­ble­me so­wel as siel­kun­di­ge pro­ble­me soos e­mo­si­o­ne­le on­sta­bi­li­teit.
Dis nog nie heel­te­mal dui­de­lik pre­sies hoe en hoe­kom stres ’n on­ge­bo­re ba­ba be­ïn­vloed nie. Dit lyk of die groot son­daar kor­ti­sol is, ’n hor­moon wat ty­dens stres­vol­le si­tu­a­sies in die lig­gaam vry­ge­stel word. Kor­ti­sol is in nor­ma­le om­stan­dig­he­de baie be­lang­rik vir die on­der­houd van die lig­gaam, maar be­gin ska­de aan­rig as die vlak baie hoog is, soos met kwaai en aan­hou­den­de stres.
S­tu­die­be­vin­dings stem nie al­mal oor­een nie, maar dit lyk tog as­of kor­ti­sol in die mees­te stres­vol­le si­tu­a­sies deur die pla­sen­ta na die ba­ba oor­ge­dra word en ge­du­ren­de kri­tie­ke ont­wik­ke­lings­pe­ri­o­des ’n in­vloed kan hê op die ont­wik­ke­ling van die brein – spe­si­fiek dié de­le wat uit­ein­de­lik ver­ant­woor­de­lik is vir funk­sies soos ge­drags- en e­mo­si­o­ne­le re­gu­le­ring.
Vol­gens S­hei­la is dit nog nie heel­te­mal dui­de­lik wan­neer in ’n swan­ger­skap die in­vloed van stres die erg­ste is nie.
“In som­mi­ge stu­dies is be­vind dat die fe­tus se sen­tra­le se­nu­stel­sel in die eer­ste twee tri­mes­ters die mees­te ge­raak kan word, maar daar is nog geen dui­de­li­ke ant­woord daar­oor nie aan­ge­sien so baie af­hang van die soort stres, die in­ten­si­teit daar­van en ook hoe lank dit aan­hou,” ver­dui­de­lik sy.
Die pre­sie­se me­die­se in­vloed van stres op die pla­sen­ta self is nog on­be­kend. Maar dis moont­lik dat die kor­ti­sol wat deur die pla­sen­ta be­weeg dit kan be­ska­dig.
In ’n Lon­den­se stu­die is be­vind dat angs­ti­ge vroue se ba­ba klei­ner kan wees om­dat daar min­der bloed vloei deur die are wat die baar­moe­der voed.
Wat ver­oor­saak die toe­stand: die stres of die vroeë ge­boor­te weens stres?