IMPUKANE yisinambuzane esisibona mihla yonke emakhaya. Umfanekiso ofika kuqala emqondweni, wuhlobo lonke lokungcola ngoba imikhuba yaso yenza siqhelelaniswe nenhlanzeko.
Yize kuyisilwane esisobala nesingase sicabange ukuthi siyazi ngaso, nokho ososayensi abacwaninga ngisho nento encane njengobukhuphe, bayazihlupha ngokuthola ulwazi oluthe xaxa ngayo. Yiso leso-ke nakuyo impukane njengoba ulwazi ngeminye imidati yempilo yayo ikushiya umangele.
Muva nje, ukusabalala kwezindaba ezingakadalulwa, inhlebo kumbe izinsolo, kuye kuthiwe ‘kuzwakele ngezimpukane eziluhlaza’.
ISIMO NOKUBUKEKA KWAYO
Njengeningi lezinambuzane eziphansi komndeni ngesayensi okuthiwa yi- Orthoptera, impukane inomzimba onezingxenye ezintathu ezinkulu: ikhanda, isifuba nesisu.
Ekhulile ivame ukuba mpunga kuye kokumnyama, iba nemithende esuka enhla iye ezansi nesidumbu kusukela esifubeni. Umzimba lona uneziboyana namaphiko amabili obona ngale kwawo, okubizwa ngolimi lwesayensi kuthiwe yiDiptera.
Isho ngamehlo abomvu bese eyensikazi ithi xaxa ngobukhulu kuneduna kanti awayo amehlo athe ukuqhelelana kancane. Impukane esikhulile iba yisi-812mm ubude. Isifuba siba mpunga noma sibe mnyama. Isiphungumangathi sayo siba nesisindo esipha- kathi kwesi-8-20mg, kuye ngezimo ezithile. Impukane idla ngendlela yokumunca ukudla okusaluketshezi nokunye okuqinile, isibonelo:- igazi eselingamahlule; kodwa iqala ngokukuthambisa ngamathe noma ngomhlanzo. Ngamanye amazwi, lokhu singakufanisa nokuhlafuna okwenziwa ngumuntu.
Ngenxa yokuba yiziminzi, zikhipha ubulongwe kaningi okwenza zibe ngabathwali bamagciwane ayingozi.
Ibonakala kungathi iyazithanda izinto ezimtoti njengoshukela nezibiliboco. Yingakho nje ziwuhlupho emakhaya nokudingeka ukudla kuhlale kumboziwe ukuze zingakungcofi. Nokunye-ke okubolayo ziyakudla.
Kuthiwa izimpukane zasekhaya yizinambuzane ezizalana ngokushesha ukudlula ezinye izinhlobo eziningi zazo. Kuthiwa iyakwazi ukuzalela amaqanda afinyelela kwali-150 iyodwa esikhathini esiyizinsuku ezimbalwa. Kunjalo nje insikazi iqala ukuzalela inosuku olulodwa ubudala.
Isigaba sokuqala sempilo yempukane kuba yiqanda. Insikazi iyodwa iyakwazi ukuzalela amaqanda aze afinyelele kwangama-500 empilweni yayo yonke. Iwazalela abe phakathi kwama-75 kuya e-150 ngesikhathi esisodwa.
Impukane iyakwazi ukuthwala izinhlobo zamagciwane ezingaphe- zulu kwezili-100. Phakathi kwazo yilezo ezibangela izinhlobo zesifo sohudo ezahlukene, yiTuberculosis, yizikelemu nokunye. Nakuba zihlala emakhaya kodwa ziyakwazi ukundiza amabanga amade zisuka lapho zizalela khona ziye emizini yabantu. Ziyavuka uma sekusile, zilale ebusuku emakhoneni, ophahleni lapho kubekwa khona imiphongolo yewayini, ezinqolobaneni okuyi-lapho zikwazi ukuhoba khona ebusika. Izifo zizithutha ngeziboya, ngemilomo, ngobuhlanzo nangokukaka. Yingakho nje zithathwa ngokuthi yizinambuzane eziwuhlupho. Impukane iphila isikhathi esiphakathi kwamasonto amabili kuya kwamane Umthombo ngabe: en.wikipedia. org