‘Ons moet nou vir hulle ŉ stem wees’Clinton Strauss by sy tweelingboetie, Quentin en sy jonger sussie. Suzette. Foto: Verskaf Malegapuru Makgoba, die gesondheidsombudsman, het vroeër vandeesmaand onthul dat minstens 94 psigiatriese pasiënte het tussen Maart en Desember 2016 gesterf nadat hulle uit die Life Esidimeni-sentrum na verskillende nie-regeringsorganisasies (NRO’s) in die provinsie geskuif is. Die dodetal word intussen baie hoër geskat. Een van die sentrums wat in Makgoba se verslag genoem word, is die Cullinan Sorg- en Rehabilitasiesentrum (CCRC), waar 25 van hierdie pasiënte dood is. Esmé Strauss is bewus van die verdoemende bevindings teen die CCRC en ander die NRO’s en daarom desperaat op soek na ŉ ander heenkome vir haar seun, Clinton, wat tans in die CCRC behandel word. Clinton (26) is in Junie verlede jaar na die CCRC oorgeplaas nadat die Gautengse departement van gesondheid hul kontrak met Life Esidimeni beëindig het. “Ons het net ŉ SMS van Life Esidimeni gekry om te sê hulle sluit en die pasiënte word geskuif. Ek het nie eens geweet waarheen Clinton geskuif sou word nie,” het Esmé gesê. Sy vertel Clinton sou eers na ŉ sentrum in Atteridgeville geskuif word, maar sy het gevra dat hy na ŉ sentrum nader aan haar, in Brakpan, geskuif word. Hy is toe na die CCRC oorgeplaas. “Die Sondag nadat hy opgeneem is, het ek hom by die sentrum besoek. Ek het seker ŉ uur en ŉ half lank na hom gesoek. Daar was niemand by ontvangs om te help om pasiënte te vind nie, dus moes ek gangetjie op en gangetjie af loop en aan elke deur klop totdat ek hom in ŉ saal opgespoor het.” Esmé het in September verlede jaar die eerste keer agtergekom iets is nie pluis by die sentrum nie. Sy vertel Clinton het dikwels wonde of bytmerke gehad, omdat hy glo met ŉ ander pasiënt baklei het. Die wonde was dikwels ook nie behoorlik versorg nie en soms het versorgers glo net ŉ sneesdoekie teen die wond gedruk om die bloeding te stop. Clinton Strauss is met sellulitis gediagnoseer. Foto: Verskaf “Clinton is serebraal gestremd en nie mobiel aan sy regterkant nie. Hy kan dus nie loop nie en is in ŉ rolstoel. Hy kan egter goed kommunikeer en niks is fout met sy geheue nie. Hy verstaan ook die verskil tussen reg en verkeerd,” sê Esmé. “Wanneer ek vir Clinton gevra wat gebeur het, het hy gesê [ŉ ander pasiënt] het hom geslaan. My vraag aan hulle was dus hoe beland Clinton in ŉ bakleiery as hy nie kan loop nie? Hoekom laat hulle ander pasiënte toe om hom af te knou? Die personeel het dit net weggepraat en my nooit regtig ŉ antwoord gegee nie.” Esmé vertel Clinton het ook gesê pasiënte wat baklei is in ŉ soort strafkamer geplaas. “Clinton het dit die hok genoem.” ŉ Gevaarlig het ook vir Esmé geflikker omdat familielede nie toegelaat is om in die sentrum rond te beweeg nie. ŉ Veiligheidswag het hulle altyd vergesel en hulle kon hul familielede slegs in die besoekerskamer sien. Indien die besoekerskamers reeds beset was, moes hulle buite in die gang, binne hoorafstand van die sentrumpersoneel, sit en gesels. Esmé is na bewering ook nie toegelaat om enige foto’s van die sentrum te neem nie. Die keerpunt het gekom toe sy Clinton weer op 5 Februarie besoek het. “Toe Clinton my sien, het hy dadelik begin huil. Ek het gesien sy been is stukkend en erg geswel. ŉ Vuil verband is net om sy been gedraai en dit het nie gelyk asof die wond skoongemaak is nie,” het Esmé gesê. By navraag het die personeel verduidelik Clinton het homself “gestamp”. Esmé meen dit is onmoontlik vir Clinton om homself te stamp, aangesien hy nie kan loop nie. Esmé is met Clinton na haar huisdokter, wat bevestig het hy het sellulitis, inflammasie van die bindweefsel, wat dikwels deur bakteriële infeksie veroorsaak word. Clinton is in die hospitaal opgeneem, waar hy ŉ week lank behandel is. Nadat Clinton uit die hospitaal ontslaan is, moes Esmé hom noodgedwonge terugneem na die CCRC aangesien sy geen ander heenkome vir hom het nie. Sy sê sy is in die proses om hom na ŉ versorgingsoord in Brakpan te laat oorplaas. Dit was te laat vir hom Jaco Stols was jare lank ‘n pasiënt by die Cullinan Care and Rehab Centre. Foto: Verskaf Sandra de Villiers, wie se broer, Jaco Stols, jare lank by die CCRC versorg is, se ervaring stem baie ooreen met Esmé s’n. Haar verhaal het egter ŉ tragieser nadraai. Jaco is in Oktober verlede jaar in die CCRC se sorg dood. “Ek wil so graag gaan kyk hoe dit met die ander pasiënte gaan wat nog by die CCRC versorg word, maar ek het nog nie die moed gehad om terug te gaan nie. Ek kan nog my boetie met sy beertjie in die hand in die gang afgehardloop sien kom. ‘My sussie is hier vandag!’ het hy altyd opgewonde gesê.” Die bitter hartseer in De Villiers se stem is byna tasbaar wanneer sy oor Jaco (51) praat. “Hy het seergekry met geboorte en was daarom verstandelik gestrem. Hy het die verstand van ŉ tienjarige kind gehad, maar hy het ŉ baie goeie geheue gehad en kon heeltemal voldoende kommunikeer,” sê sy. Sy vertel Jaco was jare lank in die CCRC versorg, maar hy het begin agteruit gaan in dieselfde tyd wat die Gautengse departement van gesondheid hul kontrak met Life Esidimeni beëindig het. “Daar was maar dinge wat ons bekommer het. Hy het een keer ‘n blou oog gehad nadat hy ŉ hou op sy oog gekry het. Die sentrum het gesê hulle ondersoek die saak, maar daar het nooit iets daarvan gekom nie. Die klere en beddegoed wat ek vir hom gevat het, het altyd weggeraak. Soms het ek gesien hoe van die pasiënte op kaal matrasse sonder enige beddegoed lê,” sê Sandra. Sy vertel sy is later nie meer toegelaat om vrylik in die sentrum rond te beweeg nie en kon Jaco net in die besoekkamer sien. “ŉ Veiligheidswag het jou oral begelei. Dit het meer gevoel asof ek vir my broer in die gevangenis gaan kuier as in ŉ sorgsentrum,” sê sy. Teen middel verlede jaar het sy oor Jaco se welstand begin bekommerd raak. “Jaco het vir my begin siek lyk en het baie maer geword. As ek vir hom kos gevat het, het hy dit altyd so vinnig as moontlik verslind en veral die koeldrank op die plek leeg gedrink. Laat September het ek hom weer besoek en toe hulle hom besoekkamer toe bring, het hy hartstogtelik gehuil en gesê hy voel nie lekker nie. Hy het ook dadelik weer al die koeldrank wat ek gebring het, opgedrink.” Jaco Stols die dag toe hy in die Mamelodi-hospitaal opgeneem is. Foto: Verskaf ŉ Besoek aan hul huisdokter het getoon Jaco se suikervlakke was abnormaal hoog, wat verduidelik waarom hy altyd so dors was. Jaco het ŉ skrale 39kg geweeg en was volgens die dokter ondervoed. Daar was ook beserings aan sy lyf, waarvan die dokter foto’s geneem en ŉ verslag oor geskryf het. Jaco is terug na die CCRC met medisyne en streng opdrag van die dokter dat hy dit daagliks moet drink. ŉ Paar dae later het Sandra hom weer besoek en is hy in ŉ rolstoel na die besoekkamer gebring. “Ek het gevra hoe dit moontlik is dat hy nou so verswak het dat hy in ŉ rolstoel is. Ek het gevra of hulle sy medisyne vir hom gee. Die verpleër wat hom gebring het, het gesê hy weet nie van die medisyne nie, want hy het daardie dag eers aan diens gekom,” vertel Sandra. Op 3 Oktober het Sandra die sentrum gebel om te hoor hoe dit met Jaco gaan. ŉ Personeellid het gesê hy voel aansienlik beter en eet en loop weer self. Twee ure later het die sentrum Sandra gebel en haar ingelig hulle is met Jaco op pad na die Mamelodi-hospitaal. Sandra het dadelik hospitaal toe gery om vas te stel wat aangaan. “Toe ek daar aankom, het hy by die opname-gedeelte saam met ŉ verpleegster van die sentrum gesit. Jy kon ooglopend sien hy is siek. Hy was glad nie die Jaco wat hy altyd was nie. Hy het net in so bondeltjie in sy rolstoel gesit met sy armpies gevou. Dit was hartverskeurend. As ek weggestap het om ŉ dokter te soek, het hy heeltyd my naam geroep.” Jaco is in die hospitaal opgeneem en is tien dae lank in die hospitaal behandel. Die aand van 14 Oktober 2016 het ŉ hospitaalpersoneellid gebel om te sê hy is oorlede. “Hy is glo aan ontwatering dood, maar ek weet nie regtig nie. Ons wag nou nog vir die uitslae van die nadoodse ondersoek.” Sandra vertel ŉ dokter het op die dag wat Jaco opgeneem is, gesê hy is so erg ontwater dat dit klaar amper te laat is. Hy is egter nooit in die waakeenheid opgeneem nie, weens ŉ tekort aan beddens. “Hulle het vir my gesê hulle skuif eerder pasiënte na die waakeenheid wie se hele lewe nog voorlê en wat nog voluit kan lewe,” het Sandra hartseer gesê. Sy sê sy wou Jaco graag uit die CCRC na ŉ ander versorgingsentrum skuif, maar beskikbare plek is oral ŉ probleem. Dit was ook nie moontlik om hom tuis te versorg nie, omdat sy bedags werk en Jaco te alle tye toesig en versorging nodig het. Sy het ook by ŉ private sentrum aansoek gedoen en Jaco is op die waglys geplaas, maar ŉ plek was nooit beskikbaar nie. “Ek voel geregtigheid moet nou geskied, nie net vir Jaco nie, maar vir almal wat nog agterbly. Die mense in hierdie sentrums is so weerloos. Ek glo die Here het hulle ook vir ŉ rede op hierdie aarde geplaas. Dalk is dit om vir ons te wys wat belangrik is, want al wat vir hulle belangrik is, is liefde en aanvaarding. Ons moet nou vir hulle ŉ stem wees.” Die pad vorentoe Sandra de Villiers sê van die pasiënte by CCRC het soms op kaal matrasse sonder enige beddegoed gelê. Foto: Verskaf Maroela Media het die CCRC om kommentaar genader, die sekretaresse van die uitvoerende hoof van die sentrum het ons na die Gautengse departement van gesondheid verwys. ŉ Woordvoerder van die departement van gesondheid het Maroela Media se verslaggewer na die Gauteng-premier se kantoor verwys. Die woordvoerder van die premier het egter gesê slegs die provinsiale departement van gesondheid kan oor die bewerings kommentaar lewer. ŉ Tweede poging om kommentaar van die departement van gesondheid te kry, was tot dusver tevergeefs. Maroela Media wag steeds op terugvoer. De Villiers is intussen deel van ’n klasaksie teen die departement van gesondheid wat deur Solidariteit Helpende Hand van stapel gestuur gaan word. Maroela Media het vroeër berig Helpende Hand meen die pasiënte is in die sorg van nieregeringsorganisasies oorgeplaas sonder dat die departement van gesondheid genoeg voorbereiding getref het vir die oorplasings wat die departement gemagtig het. ‘n Onbekende pasiënt by CCRC. Foto: Verskaf Die klasaksie word ingestel om geregtigheid vir die families te kry, aangesien Helpende Hand meen growwe nalatigheid van die departement is die oorsaak dat die naasbestaandes van die oorledenes onnodige pyn en lyding moes deurmaak. Dr. Gwen Ramokgopa, die Gautengse LUR vir gesondheid, het Woensdag in ŉ verklaring gesê die departement is tans besig om die gesondheidsombudsman se aanbevelings te implementeer. “Ons het verlede week ŉ databasis en mediese rekords van Life Esidimeni Healtcare gekry van al die pasiënte wat uit hul geriewe ontslaan is. Ons het ook ŉ lys van pasiënte wat oorlede is, asook ŉ lys van onopgeëiste liggame en mense wat as onbekendes begrawe is,” het sy gesê. “Ons werk tans saam met twee kenners van die statistikus-generaal se kantoor, die SAPD en binnelandse sake, om al die rekords te bevestig sodat ons verantwoording kan doen vir al die pasiënte.” Ramokgopa het gesê 789 pasiënte is nog in die sorg van die NRO’s en die proses om al hierdie pasiënte na ander instansies oor te plaas, sal volgende week begin.