Wanneer daar nie meer 'n universiteit is wat Afrikaans as 'n primêre taal van onderrig gebruik nie, sal dit die begin van die einde van die breër Afrikaanssprekende gemeenskap se kulturele huis wees.
Dit het nie alleen enorme implikasies vir Afrikaans se hoër funksies nie, vir Afrikaans as wetenskapstaal nie, maar ook vir huidige en voornemende studente wat in Afrikaans wou en wil studeer; asook vir primêre en sekondêre skoolonderrig in Afrikaans wat noodwendig sal afneem namate daar nie meer 'n geleentheid vir tersiêre onderrig in daardie taal is nie. Vir Afrikaanse boeke, koerante en tydskrifte, noem maar op.
Ten spyte van al die versekeringe dat dié beleid nie sou lei tot 'n noemenswaardige vermindering van die Afrikaanse aanbod nie, is dit 'n gegewe dat daar van Afrikaans in lesingslokale bitter min oorgebly het en in die administrasie van die universiteit feitlik niks nie.
In 'n artikel in Die Burger van 29 Augustus 2018 skryf Christo van der Rheede dat gedeelde waardes die grondslag lê vir 'n gedeelde visie en dat dit 'n waardegedrewe en verenigde Afrikaanse gemeenskap is wat die toon moet aangee om die waardes en ideale soos vervat in ons Grondwet te respekteer, te beskerm en daaraan uitvoering te help gee.
Die risiko, sê hy, is dat onderlinge konflik so 'n destruktiewe impak op die Afrikaanse gemeenskap sal hê dat dit weldra geen konstruktiewe bydrae meer tot Suid-Afrika se vooruitgang te lewer sal hê nie.
Daarby laat sommige van ons toe dat ons die mond gesnoer word, of bly ons sommer uit eie beweging stil, kwansuis asof ons nie geregtig is op 'n standpunt nie of nie daarop geregtig is om ons standpunt uit te spreek nie – so asof die Grondwet nie ook 'n dokument van versoening en 'n nuwe begin is nie.
Volgens Van der Rheede sal die faktore wat die breë Afrikaanse gemeenskap se bydrae ondermyn, geïdentifiseer moet word en 'n werkbare, regverdige oplossing daarvoor gevind moet word.
Indien hierdie faktore in stryd is met die beginsels soos in die Grondwet vervat, is daar sekerlik 'n geregverdigde stryd wat 'n nierassige Afrikaanse gemeenskap kan voer om dit uit die weg te ruim. Dit is vir so 'n stryd dat ek u oproep. Dat ek 'n beroep doen op u rede en u hart.
Hierdie onreg aan die hand van ons taalgenote roep 'n nierassige Afrikaanse gemeenskap op tot 'n geregverdigde stryd in ooreenstemming met beginsels soos in die Grondwet verwoord.
Hulle weier om na rede te luister, soos wat hulle weier om in 'n eerlike, oop debat te tree met diegene wat van hulle verskil.
In die strewe om van die universiteit 'n wêreldklas instelling van uitnemendheid te maak, het die Universiteit Stellenbosch veral in Gauteng en KwaZulu-Natal uitnemende studente gewerf wat verdien om aan so 'n uitnemende instelling te studeer, met die gevolg dat die getal wit Engelssprekende studente tot so 'n mate gegroei het dat hulle getalle gelyk is aan dié van Afrikaanssprekende studente.
En toe, in plaas daarvan om albei tale as gelyke tale van primêre onderrig in te stel, word die transformasieperd ingespan om die afskaling van die Afrikaanse aanbod ter wille van 'n groter Engelse aanbod te regverdig – so asof die bruin komponent van die Afrikaanse gemeenskap nie 'n transformasie-aanspraak het nie.
Hierdie is nie 'n saak vir draadsitters nie. Die geskiedenis gaan diegene wat niks meer gedoen het nie as om die hele proses gade te slaan en miskien meewarig die kop te skud, net so hard oordeel soos diegene in die owerheidstrukture van die Universiteit Stellenbosch wat verantwoordelik is vir die besluite wat tot die vernietiging van Afrikaans as onderrigtaal aan daardie instelling gelei het.
Hierdie is die moment waarop, soos Helen Zille na sommige van ons verwys het, die burgers van die Republiek van Stilte sal moet opstaan om getel te word. Hierdie is nie 'n saak waaroor u net in u binnekamer met u eggenoot of eggenote of langs die braaivleisvuur met u vriende fluistergesprekke kan voer nie. Hierdie is 'n “tot hiertoe en nie verder nie”-moment vir gans die Afrikaanssprekende gemeenskap.