Natuurlike satelliet - Wikipedia
Van die binneplanete in die Sonnestelsel het Mercurius en Venus geen natuurlike satelliete nie; die Aarde het een groot satelliet, die Maan; en Mars het twee klein satelliete, Fobos en Deimos.
Die vier groot buiteplanete het uitgebreide maanstelsels, met sowat ses wat omtrent so groot soos die Aarde se Maan is: Jupiter se vier mane van Galilei, Saturnus se Titaan en Neptunus se Triton. Saturnus het nog ses middelslagmane wat groot genoeg is om in hidrostatiese ewewig te wees, en Uranus het vyf. Die moontlikheid is al genoem dat van dié satelliete lewe kan huisves.
Van die ander dwergplanete het Ceres en Makemake geen bekende natuurlike satelliete nie. Pluto het benewens Charon vier klein satelliete: Styx, Nix, Kerberos en Hidra. Haumea het twee natuurlike satelliete en Eris het een. Die Pluto-Charon-stelsel is uniek omdat die massamiddelpunt van die twee liggame buite albei lê – dit is kenmerkend van ’n dubbelplaneetstelsel.
2 Sinchroniese rotasie
Oorsprong en wenteleienskappeWysig
Saturnus se satelliet Dione verduister ’n ander een, Enkelados.
Hoofartikel: Sinchroniese rotasie
Die meeste reëlmatige satelliete (in ’n redelik nabye, prograde wentelbaan met ’n klein wentel-inklinasie en -eksentrisiteit) in die Sonnestelsel het ’n sinchroniese rotasie, wat beteken dieselfde kant van die satelliet wys altyd na die planeet. Die enigste bekende uitsondering is Saturnus se maan Huperion, wat ’n chaotiese rotasie het vanweë Titaan se swaartekraginvloed.
In teenstelling daarmee is die buitenste natuurlike satelliete van die groot planete (onreëlmatige satelliete) te ver van hul hoofliggaam af om ’n sinchroniese rotasie te hê. Jupiter se Himalia, Saturnus se Foibe en Neptunus se Nereïed het byvoorbeeld rotasieperiodes van tientalle ure, terwyl hul wentelperiodes ’n paar honderd dae is.
Twee natuurlike satelliete het sover bekend klein metgeselle by hul L4- en L5-punte, 60 grade voor en agter die liggaam in sy wentelbaan. Dié metgeselle word trojaanse mane of koörbitale metgeselle genoem; hul wentelbane stem ooreen met dié van die Jupiter-trojane. Die trojaanse mane is Telesto en Kalipso, wat die metgeselle voor en agter Tethis is, en Helene en Polydeuces, die metgeselle voor en agter Dione.
Die relatiewe massa van die natuurlike satelliete in die Sonnestelsel. Mimas, Enkelados en Miranda is te klein om op dié skaal te sien. Al die mane met ’n onreëlmatige vorm is ook te klein om sigbaar te wees, al word almal saamgevoeg.
Neptunus se maan Proteus is die grootste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel met ’n onreëlmatige vorm. Alle ander bekende satelliete wat minstens so groot soos Uranus se Miranda is, is in hidrostatiese ewewig, wat beteken dat hulle rond gedruk is deur hul swaartekrag. Die grootste natuurlike satelliete, wat ’n sinchroniese rotasie het, neig om ovaalvormig te wees: met korter pool-asse en langer ewenaar-asse in die rigting van hul hoofliggaam. Saturnus se maan Mimas het byvoorbeeld ’n ewenaar-as wat 9% langer is as sy pool-as. Nog een van dié planeet se mane, Methone, het ’n deursnee van net 3 km en is duidelik eiervormig. Dié uitwerking is kleiner op die groot natuurlike satelliete omdat hul eie swaartekrag ’n groter invloed het as dié van hul hoofliggaam, veral as die hoofliggaam ’n kleiner massa het of as die satelliet, soos in die geval van die Maan, verder weg geleë is.
Enkelados Saturnus 16,6 3,3
Tethis Saturnus 25,8 2,4
Van die 19 bekende natuurlike satelliete in die Sonnestelsel wat ’n groot genoeg massa het om in hidrostatiese ewewig te wees, is verskeie vandag geologies aktief. Io is vulkanies die aktiefste liggaam in die Sonnestelsel, terwyl Europa, Enkelados, Titaan en Triton tekens toon van voortdurende tektoniese en ysvulkaniese aktiwiteit. In die eerste drie gevalle word die geologiese aktiwiteit aangedryf deur die getyverhitting wat ontstaan vanweë hul eksentriese wentelbane naby aan hul reuse-hoofplanete. Baie ander natuurlike satelliete, soos die Aarde se Maan, Ganumedes, Tethis en Miranda, toon bewyse van geologiese aktiwiteit in die verlede. Enkelados en Triton het albei aktiewe eienskappe wat ooreenstem met geisers, hoewel dit in Triton se geval lyk of sonverhitting die energie verskaf. Titan en Triton het ’n aansienlike atmosfeer; Titan het ook koolwaterstof-mere en vermoedelik metaanreëns. Vier van die grootste natuurlike satelliete, Europa, Ganumedes, Kallisto en Titaan, het vermoedelik oseane van vloeibare water onder hul oppervlak, terwyl die kleiner Enkelados dalk plek-plek water onder sy oppervlak het.
Natuurlike satelliete van die SonnestelselWysig
Die sewe grootste natuurlike satelliete in die Sonnestelsel (dié groter as 2 500 km in deursnee) is Jupiter se mane van Galilei (Ganumedes, Kallisto, Io en Europa), Saturnus se Titaan, die Aarde se Maan en Neptunus se Triton. Triton, die kleinste onder hulle, se massa is groter as al die ander, kleiner satelliete saam.
Net so, in die volgende grootste groep van nege satelliete, tussen 1 000 en 1 600 km in deursnee – Titania, Oberon, Rea, Iapetus, Charon, Ariel, Umbriel, Dione en Tethis – het die kleinste, Tethis, ’n groter massa as al die kleineres saam. Benewens die planete se natuurlike satelliete, is daar meer as 80 bekende satelliete van dwergplanete, kleinplanete en ander kleiner liggame in die Sonnestelsel. Volgens sommige studies kan tot 15% van alle Trans-Neptunus-voorwerpe satelliete hê.
Kallisto Titaan Mercurius
Enkelados Disnomia 90377 Sedna, Ceres
Huperion Miranda Proteus
Nereïed Hi'iaka Orcus I Vanth
Keto I Forkus
Patroklus I Menoitios
Najade Quaoar I Weywot
Tufon I Echidna
Nix Kalliope I Linus 1036 Ganumedes
Die definisie van ’n maanWysig
(maan van Jupiter) Titaan
(maan van Saturnus) Kallisto
(maan van Uranus) Rea
(maan van Uranus) Iapetos
(maan van Saturnus) Tethis
(maan van Saturnus) Enkelados
(maan van Saturnus) Huperion
(maan van Saturnus) Amaltea
(maan van Jupiter) Epimeteus
(maan van Saturnus) Tebe
(maan van Jupiter) Prometeus
(maan van Saturnus) Nyx
(maan van Saturnus) Kalipso
(maan van Saturnus) Fobos
(maan van Mars) Metone
(maan van Saturnus) Daktil
↑ "Satellite". wwww.meriam-webster.com. Merriam Webster. Besoek op 16 November 2015.
↑ Stillman, Dan. "What Is a Satellite?". www.nasa.gov. Nasa. Besoek op 16 November 2015.
↑ Sheppard, Scott S. "The Giant Planet Satellite and Moon Page". Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science. Besoek op 2012-09-11.
↑ "How Many Solar System Bodies". NASA/JPL Solar System Dynamics. Besoek op 2012-01-26.
↑ "Planet and Satellite Names and Discoverers". International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN). Besoek op 2012-01-27.
↑ 6,0 6,1 6,2 Wm. Robert Johnston (2012-01-11). "Asteroids with Satellites". Johnston's Archive. Besoek op 2012-01-26.
↑ Woo, Marcus (27 Januarie 2015). "Why We're Looking for Alien Life on Moons, Not Just Planets". Wired. Besoek op 27 Januarie 2015.
↑ "How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate". Nasa.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Natuurlike_satelliet&oldid=2022620"
Last edited on 4 Augustus 2019, at 01:32