Laslappie van Mieliestronk
EKOLOGIE: Die verhouding van lewende organismes tot hul omgewing
term ekologie is die eerste keer in 1868 deur �n Duitse geleerde, Ernst
Heinrich Haeckel, gebruik. Ekologie, of lewenstoestandsleer, is die
verhouding van lewende organismes tot hul omgewing. Ekologiese studies is
vandag baie belangrik weens verslegtende omgewingsprobleme soos
besoedeling en die oorbenutting van natuurlike hulpbronne. Hier
is �n aantal terme wat met ekologie verband hou:
besmetting van die omgewing deur die vrystelling van chemiese of
(Lees ook omvattende artikel oor grond-, lug en
dele van die aarde waar lewende wesens aangetref word; dit sluit die
atmosfeer (dampkring), die litosfeer (vaste aardkors) en die hidrosfeer
(die waters op die aarde se oppervlak) in.
stowwe wat volgens baie geleerdes die aarde se osoonlaag verwoes. CFK's kom in sekere
spuitkannetjies voor en word ook in yskaste en lugversorgers gebruik.
Bewerings deur ander wetenskaplikes dat CFK's nie werklik sulke groot
sondaars sou wees in die aftakeling van die osoonlaag nie (en dat
byvoorbeeld vuurspuwende berge se gasse of selfs sonvlekke �n veel
groter rol sou speel), het al tot �n groot polemiek gelei. (Sonvlekke is
groot, donker kolle wat periodiek op die oppervlak van die son waargeneem
groei��n Vermeerdering in die w�reldbevolking (die woord demografie beteken ''statistiese volksbeskrywing''). Volgens 'n berekening vir Julie 2008 sou daar toe 6.706.993.152 mense op die aarde
gewees het. Omdat ons planeet se hulpbronne beperk is, stel baie wetenskaplikes
voor dat die geboortesyfer so beperk word dat daar geen verdere toename
sal wees nie (dit word zero-groei genoem).
woord beteken ''werkkrag'', ''arbeidsvermo�''. Daar is baie soorte
energie: party soorte, wat deur die verbranding van byvoorbeeld olie
verkry word, lei tot die besoedeling van die omgewing; ander soorte, soos
son- of windkrag, is natuurlik en nie besoedelend nie.
veroorsaak deur �n uitermatige hoeveelheid plantvoedingstowwe (soos
stikstof en fosfor) in mere en riviere. Hierdie voedingstowwe veroorsaak
dat alge hopeloos te geil groei, wat waterdiere doodmaak deur hulle van
suurstof te beroof. Omgewingsbewustes wyt dit aan die onoordeelkundige
gebruik van wasmiddels en kunsmisstowwe.
�n Onooglike Suid-Afrikaanse rivier grasgroen van die alge... die gevolg
� Ekosisteem�Dit verwys na al
die bestaande verhoudings tussen lewende organismes en hul omgewing. Daar
is �n spesiale ewewig in die natuur wat behels dat elke lewende ding
(plant sowel as dier) in �n wisselwerking met sy omgewing betrokke is.
In elke ekosisteem is daar �n voortdurende ruiling van energie en
materie. Daarom is elke komponent �n onmisbare stukkie in die legkaart
wat vir oorlewing van die ekologiese gemeenskap nodig is.
Organisasie van omgewingsaktiviste wat in 1970 gestig is.
verandering van vullis in stowwe wat weer gebruik kan word.
Voorvoegsel wat met atoomkrag te doen het.
Geleidelike toename in die aarde se temperatuur weens probleme en
wanbalanse in die omgewing. In �n kweekhuis word sonlig binnegelaat,
maar uitstraling word deur die glas van die kweekhuis gekeer, met die
gevolg dat die temperatuur daarbinne konstant warmer is as die
buitetemperatuur. Wetenskaplikes s� die toename in koolstofdioksied in
die atmosfeer veroorsaak dat die hitte wat die aarde van die son ontvang,
soos in �n kweekhuis stadiger na buitentoe ontsnap. Vanwe� die warmer
aarde kan klimaatstoestande op verskillende plekke drasties verander�met
katastrofale gevolge. (Lees ook omvattende artikel oor aardverwarming
en die kweekhuis-effek.)
geskape plante- en dierew�reld. Omgewingsbewustes dink graag aan die
natuur as diere en plante in hul oorspronklike staat, ongerep deur die
mens of kunsmatige stowwe.
fisieke en biologiese sisteem waarin plante- en dierelewe ontwikkel.
ontaarding of verslegting van omgewingstoestande op die aarde.
uitermatige gebruik van produkte wat tot die uitputting van natuurlike
tuinbou��n Natuurlike bewerking van
die grond waarin kunsmis of plaagdoders nie gebruik word nie.
(Lees ook omvattende artikel oor organiese
Gas wat ook bekend staan as verdigte suurstof, omdat dit drie
suurstofatome in sy molekule het pleks van die twee van gewone suurstof.
Maar, anders as die lewegewende suurstof, is die bleekblou osoongas
giftig. Tog vorm osoon �n lewensbelangrike laag in die bo-atmosfeer, wat
die aarde teen die son se gevaarlike ultraviolet strale beskut.
Besoedeling deur fabrieke en CFK's is volgens baie geleerdes besig om
daardie laag te vernietig.
Beeld van die grootste gat in die osoonlaag wat nog oor Antarktika
waargeneem is en wel in September 2000. Dit is deur �n
osoonmetingstoestel aan boord van die Amerikaanse ruimteagentskap NASA se Earth Probe-satelliet
Chemiese stof wat gebruik word om insekte of ander plae te vernietig wat
skadelik vir vrugtebome, groente, graan en ander gewasse is.
wat suur word weens �n besoedelde atmosfeer. Suurre�n het al regom die
w�reld woude laat verwelk en die lewe in mere laat vrek.
ontploffing in 1986 van �n kernreaktor in �n kragsentrale by
Tsjernobil in die Oekra�ene het daartoe gelei dat radioaktiewe stowwe in
die atmosfeer vrygelaat is. Dit het tot ernstige kernbesoedeling oor �n
bre� gebied gelei.
�n Wyd gepubliseerde foto van Tsjernobil-reaktor 4 n� die destydse ramp
wat omvattende skade aan die hoofreaktorsaal (in die middel van die foto)
en turbine-gebou (links onder) aantoon.
verdwyning van �n lewensvorm (plant of dier). �n Voorbeeld van
uitgestorwe diere is die dinosourusse, wat volgens wetenskaplikes 65
miljoen jaar gelede uitgesterf het.
(Lees ook uitgebreide artikel oor dinosourusse en
wat nie rooi vleis, die vleis van pluimvee of vis eet nie. Party vegetari�rs
eet tog wel dierlike produkte soos melk, kaas, eiers en heuning. Ander eet
of gebruik weer glad geen diereprodukte nie.
word ges� van �n stof wat deur lewende organismes (soos bakterie� en
swamme) afgebreek en opgelos kan word. Baie chemiese produkte soos
plastiek is nie vergaanbaar nie en besoedel gevolglik die omgewing.
� Volhoubare hulpbronne�As �n hulpbron volhoubaar is, sal dit bly voortbestaan en nie tot niet gaan nie. Een voorbeeld is �n woud. Wanneer sommige bome doodgaan, sal ander begin groei, met die gevolg dat die woud sal bly lewe.
�n Varswatermeer is ook volhoubaar, omdat die water wat deur een rivier of riviere daaruit see toe vloei, gedurig aangevul word deur die water van riviere wat die meer binnevloei. (Deur die mens gemaakte damme kan volhoubaar wees, maar is ongelukkig nie altyd nie. Die probleem is dat sulke damme dikwels in dro� gebiede gebou word en dat die voedingsriviere dalk periodiek kan opdroog. Die modder in riviere kan ook damme laat toeslik.)
Volhoubare hulpbronne wat vir energie-opwekking aangewend kan word, is sonkrag, waterkrag, windkrag, geotermiese krag (die benutting van die hitte binne-in die aarde), asook branderkrag en getykrag by die see.
Selfs die aanplant van gewasse om in ons energiebehoeftes te voorsien (soos sonneblomme of mielies vir die maak van motorbrandstof) is volhoubaar� maar daar is vandag baie mense wat dit ernstig bevraagteken of ons kosbare landbougrond wat voedsel moet lewer, durf gebruik om motors pleks van mense te voed!
Ons moet nietemin altyd daarna streef om volhoubaarheid waar moontlik te ondersteun, want daarsonder kan die aarde woes en leeg raak... dalk soos in die begin...
papier, aluminium, batteryselle en afvalkos behoort verdeel en in
afsonderlike houers geplaas te word sodat dit herwin kan word of sodat op
die mees omgewingsvriendelike manier moontlik daarvan ontslae geraak kan
vir die World Wildlife Fund, �n internasionale organisasie vir
omgewingsbewaring wat in 1961 gestig is. Die WWF het reeds talle projekte
in baie lande geborg. Sy embleem [REGS] is die groot panda. Benewens
pogings om die groot panda, tier en renoster van uitwissing te red, help
hy ook om w�reldwyd wildtuine te stig en te bestuur.