omgewingsangs s.nw. [geen meervoud] angs oor die onomkeerbare skade wat die mens die natuur en die aarde deur sy leefwyse berokken: › Omgewingsangs is deesdae ’n ding. As ʼn mens deur sosiale media blaai, word jy konstant gekonfronteer met wat mense besig is om aan die planeet te doen (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 28 Junie 2019). › lees ek nou die dag ’n artikel oor die toename in omgewingsangs, of eko-angs, by mense. Dit is ’n wesentlike en verstaanbare psigologiese toestand vanweë vrese oor wat die impak van klimaatsverandering op die ekologie en uiteindelik die mens se oorlewingsvermoë gaan wees (Ronelle Rademeyer, Republikein, 18 Januarie 2019). | SINONIEM(E): ekovrees | ENGELS: environmental angst
(ii) ’n tydelike moratorium op die regte van eisers teen die maatskappy of ten opsigte van eiendom in sy besit; en
ontlaer ww. | het ontlaer | (figuurlik) wegbreek uit ’n laer (= groep mense wat aan mense laat dink wat in 'n historiese kamp, soos dié van trekkers met ossewaens byeen is); ’n laer opbreek/ontbind: › As die Afrikaanse letterkunde nie ontlaer nie, kan sy nie – nee, durf sy nie – voortlewe nie, seg die beriggewer (Anastasia de Vries, Vrye Weekblad, 31 Januarie 2020).
ontsnapspel s.nw. | ontsnapspelle | ontsnapspeletjie | rekenaarspeletjie, of spel in die werklikheid, waarin deelnemer(s) (in die werklikheid binne ’n vooraf bepaalde tyd) ’n manier moet vind om uit ’n geslote vertrek of ander ruimte te ontsnap. | ENGELS: escape game
ontwerpersbaba s.nw. | ontwerpersbabas | Ook (soms) ontwerperbaba baba waarvan die genetiese samestelling gekies of die DNS verander/geredigeer is, byvoorbeeld om ’n spesifieke geen in te sluit wat ’n bepaalde eienskap verseker, of gene wat met ’n bepaalde oorerflike siekte verband hou, te verwyder: › Alhoewel aangeneem is dat CRISPR die chemie-prys sou wen, was daar kommer oor die moontlike misbruik van die tegnologie, byvoorbeeld om ontwerper-babas op aandrang te ontwikkel (Netwerk24, 7 Oktober 2020). › ’n Welgestelde Britse egpaar het die sperm van hul enigste seun laat oes nadat hy verongeluk het en ’n ontwerpersbaba in ’n laboratorium laat kweek om aan hulle ’n erfgenaam – en spesifiek ’n seun – te besorg (Netwerk24, 10 September 2018). | ENGELS: designer baby
oormaatsterftes s.nw. [meervoud] te veel sterftes in ’n bepaalde gebied in ’n bepaalde tydperk wat aangedui kan word deur die verskil te bereken tussen die waargenome getal sterftes en die verwagte getal sterftes in dieselfde tyd, vergeleke met historiese syfers aan die hand waarvan die normale patroon van natuurlike sterftes in die gebied vasgestel kan word: › Die geografie van die sterftes, die tyd waarin dit gebeur het, en die ouderdom – vergeleke met die historiese data – dui aan dat ’n hoë aantal van die oormaatsterftes weens Covid-19 was (Vrye Weekblad, 15 Januarie 2021). › Volgens die Departement van Gesondheid is die amptelike Covid-19-sterftesyfer 23 827. Maar die oormaatsterftes staan volgens die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad se jongste verslag op 56 607 (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 18 Desember 2020). › ’n Skerp daling in die getal oormaatsterftes in die land in die eerste week van Augustus kan daarop dui dat die koronaviruspandemie moontlik reeds sy piek bereik het (Warda Meyer, Netwerk24, 13 Augustus 2020). | ENGELS: excess deaths
♦ opgetrek met iets wees (informeel) in jou skik met iets wees: › Sy was so opgetrek met haar vetplant, dat sy dit […] in ’n mooi nuwe potjie wou oorplant. En dis toe dat sy uitvind dat die plant waarna sy al ’n volle twee jaar so liefdevol omgesien het, glad nie ’n regte plant is nie (Meghan Lawrence, Netwerk24, 4 Maart). | ENGELS: be pleased with something
oppervlakweb s.nw. [geen meervoud] (rekenaar, internet) die internet: › Daar is ’n magdom inligting oor die donker web op die oppervlakweb te vind, waarby ’n mens liefs moet volstaan. Jy wil nie in daardie donker vreesaanjaende hole navigeer nie (Fanie Viljoen, Netwerk24, 17 Junie 2020). › Die oppervlakweb is basies die internet soos die meeste van ons dit ken en gebruik. Enigiets wat opduik in ’n soektog deur Google of Bing of ’n ander soekenjin is deel van die oppervlakweb. Die betrokke inligting word normaalweg iewers op ’n databasis geberg, en ’n gewone swerfprogram soos Chrome, Edge of Firefox kan gebruik word om daarby uit te kom sonder dat spesiale magtiging of wagwoorde nodig is (Willem Kempen, Vrye Weekblad, 17 Julie 2020). | TEENOOR: diep web | donker web | ENGELS: surface web
opsitwerf s.nw. | opsitwerwe | webwerf waarop mense foto’s en beskrywings van hulle self plaas in die hoop om ’n pasmaat vir ’n (gewoonlik romantiese) verhouding te vind: › Opsitwerwe is aanvanklik skeef aangekyk om dieselfde redes as die hoekies vir eensames wat destyds in koerante en tydskrifte verskyn het (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 19 Februarie 2021). › Met die hupstoot wat aanlyn romanse noodgedwonge tydens die inperking beleef het, behoort die stigma wat aan opsitwerwe kleef byna tot die verlede (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 19 Februarie 2021). | ENGELS: dating site
OTP-kode: › Jy is dalk al daaraan gewoond dat jou bank vir jou per e-pos of SMS ’n OTP-kode stuur vir transaksies op aanlyn winkels se webtuistes. Maar party banke het onlangs hierdie goedkeuringsproses verander. Pleks van ’n OTP te stuur, vra hulle jou om na jou bank-app te gaan vir goedkeuring (Huisgenoot, 8 Januarie 2021).
♦ woorddeel (ook soms, in plaas van die attributiewe vorm, moontlik na die Engels) › ouskool-: › ’n ouskool-winkel wat gehekelde doilies, jaffels, vars koeksisters en ou boeke verkoop › ouskool-woonwa-eienaars › ’n ouskool-kroeg met ’n donkerhouttoonbank.