Talle skole wag nog vir geld van departement(Argieffoto) Slegs drie van die nege provinsiale onderwysdepartemente het betyds die eerste oorbetaling van die sogenaamde Norme en Standaarde-paaiemente aan openbare skole gemaak. Dié geld moet twee keer per jaar – op 15 Mei en 15 November – deur provinsiale onderwysdepartemente aan openbare skole betaal word om te verseker dat die skole onder meer hul munisipale rekeninge, onderhoud, skryfbehoeftes en leermateriaal kan betaal. Dr. Jaco Deacon, uitvoerende hoof van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), wys daarop dat behoeftige skole, met ander woorde kwintiel een tot drie, volledig staatmaak op hierdie geld vir alle skooluitgawes. “Indien die geld nie oorbetaal word nie, sit dié skole letterlik sonder water en elektrisiteit en kan die mees basiese skryfbehoeftes nie aan leerders voorsien word nie.” Volgens Deacon het nét die Wes-Kaap, Gauteng en Noordwes se onderskeie onderwysdepartemente hul paaiement betyds betaal. Die Noord-Kaap, Vrystaat en Limpopo het ŉ gedeelte van die paaiement betaal, terwyl die Noord-Kaap aangedui het dat hy die res van sy paaiement glo oor twee weke sal betaal. Volgens die onderwysdepartement in Mpumalanga sal geld in hierdie provinsie eers teen einde Mei beskikbaar wees. In KwaZulu-Natal was daar vertragings met dokumente en daar is geen aanduiding wanneer die betalings sal plaasvind nie. Die Oos-Kaap het geen betaling gemaak nie. “Jaar ná jaar word die Norme en Standaarde-paaiemente laat of glad nie oorbetaal nie, met dieselfde provinsiale onderwysdepartemente wat elke jaar skuldig is,” sê Deacon. “Hierdie versuim plaas skole onder geweldige druk, want gehalte-onderrig kan nie plaasvind in ŉ skool waar daar nie water of elektrisiteit, skryfbehoeftes of selfs toiletpapier is nie. Die nasionale departement, provinsiale wetgewers en onderwys-LUR’e vervul ook nie hul oorsigrol in dié verband nie.” Fedsas is bekommerd oor die provinsiale onderwysdepartemente se vermoë om provinsies se administrasie tot voordeel van skole te bestuur. “Hierdie geld word deur die Nasionale Tesourie aan provinsiale onderwysdepartemente oorbetaal vir verspreiding na skole. Die geld mag vir geen ander doel aangewend word nie, so dit is moeilik om te verstaan waarom die geld nie betyds aan skole uitbetaal kan word nie.” Deacon meen dit is ironies dat die voorgestelde wysigingswet op onderwyswette, wat vandeesweek vir openbare kommentaar gepubliseer is, juis meer magte vir die onderwysdepartemente wil gee “terwyl hulle duidelik nie eens die basiese pligte wat hulle tans het, behoorlik kan nakom nie”. Fedsas doen nou opnuut ŉ beroep op Angie Motshekga, die minister van basiese onderwys, om dringend in te gryp. “Onderwys in Suid-Afrika het genoeg probleme sonder dat geld wat reeds beskikbaar is nie behoorlik geadministreer word nie.”