Hou die skeidsregter dop, want iemand slaan my raak!Prof. Wim de Villiers. Foto: US Wat is billike “toeganklikheid” as dit by Suid-Afrikaanse universiteite kom? Volgens prof. Wim de Villiers, rektor van Maties, moet alle universiteite oorwegend Engels word om toeganklik vir almal te wees (Beeld, 22/10/2019). Is dit billike toeganklikheid? Ek dink dit is ’n kortsigtige siening. Meer as die helfte van die Wes-Kaapse bevolking is Afrikaanssprekend. Die Wes-Kaap het drie universiteite: Ikeys, Wes-Kaap en Maties. As twee universiteite Engels is en een, byvoorbeeld Maties, is oorwegend Afrikaans, is dit nie billiker toeganklikheid as drie Engelse universiteite nie? Verder is die helfte van die Wes-Kaapse bevolking bruin mense. Die bruin Afrikaanse bevolking het die heel laagste vlak van tersiêre opleiding van alle ras- en taalgroepe in Suid-Afrika. Indien daar slegs gekyk word na universiteitsgrade, dan val die gemiddeld vir bruin Afrikaanse mense na 1,1%. Die Suid-Afrikaanse gemiddeld van alle groepe is 4,1%. Stellenbosch was die een universiteit wat hierdie probleem kon help oplos. Daarom is dit gelyk aan ’n misdaad om die universiteit te verengels en so moeilik toeganklik as moontlik vir hierdie hoofsaaklik plattelandse bruin Afrikaanssprekendes te maak. Waarom moet alle universiteite verengels? Volgens prof. De Villiers is dit omdat universiteite belastingbetalersgeld ontvang. Wat ’n eensydige en koloniale tipe logika! My Afrikaanse belastinggeld is mos ook deel van daardie geld. Waarom word my kinders en kleinkinders, wat in Afrikaans wil studeer, nou gestraf en kry hulle geen voordele uit my belastinggeld nie? As verdere argument sê prof. de Villiers dat Engels, ook in China wat hy tans besoek, al hoe meer gebruik word vir onderrig. Ek het China verskeie kere besoek. Ek daag hom uit om vir my aan te toon watter persentasie van die Chinese skole en universiteite Engels as onderrigtaal gebruik. Minder as 1% Chinese is vlot in Engels. Dit uit ’n bevolking van 1,4 miljard. Kontroleer gerus hierdie feite by Michael Murphy wat, as ’n Engelse taalspesialis, Engels in China aanbied. Hy skryf gereeld daaroor in die China Daily, die grootste Engelse koerant in China. Chinese word in Chinees geleer, dit is 99% leerders en studente se onderrigtaal. Dit het hulle nie verhoed om hul eie atoombomme te ontwikkel nie, hulle is die wêreld se tweede grootste ekonomie en hul plaas hul mense in die ruimte. Wat wel waar is, is dat daar ’n groot behoefte in China is om Engels as kommunikasietaal aan te leer. Daar is ons in Suid-Afrika China reeds ver voor. As ek vir Afrikaanse moedertaalonderrig tot op die hoogste vlak argumenteer, beteken dit nie dat ek teen Engels is nie. Verkieslik moet alle Afrikaanssprekendes Engels as vak neem tot op universiteitsvlak om dit as kommunikasietaal te kan gebruik. Dit maak deure oop. Maar daar moet duidelik onderskei word tussen Engels as enigste onderrigtaal teenoor Engels as kommunikasietaal nadat jy in jou moedertaal onderrig is. Waarom word daar van die meerderheid Suid-Afrikaners verwag om hulself te benadeel deur chemie of wiskunde of ingenieurwese in hul tweede of derde taal te leer? Dieselfde benadeling geld nie vir Engelssprekendes nie. Afrikaanse rektors te blameer In my ervaring lê ons probleem met Afrikaans by universiteite meer by die Afrikaanse rektors as by die ANC. Die ander ernstige probleem is die Suid-Afrikaanse Grondwet wat, volgens sommige, die beste en modernste is. Ek verskil daarvan. Die ou boksergrappie verduidelik dit goed. Terwyl die bokser se opponent hom aanmekaar hard raakslaan, sê sy afrigter tussen rondtes vir hom dat dit baie goed gaan. “Jy wen, hy slaan heeltyd mis.” By die vyfde rondte vra die bokser aan die afrigter: “As dit nie hy is wat my so slaan nie, dan moet jy die skeidsregter dophou”. Die Grondwet en Afrikaans Dr. Pieter Mulder. Foto: DoC So voel ek oor die grondwethof se uitspraak oor Afrikaans by Stellenbosch. Die Grondwet is veronderstel om as skeidsregter op te tree en ons met “wigte en teenwigte” te beskerm – teen ’n regering en rektors wat transformasie gebruik om Afrikaans orals geleidelik uit te skuif. Daar was sewe Afrikaanse universiteite. Van die 39 universiteitskampusse bly nou net een oor as oorwegend Afrikaans: die Noordwes-Universiteit (NWU) se Potchefstroom-kampus. Onder die huidige NWU-rektor en bestuur gaan dit binne vyf jaar ook oorwegend Engels wees. Dit beteken ons betaal belasting vir openbare onderwys, maar moet vir Afrikaans ten duurste voor begin met private universiteite soos Akademia. Die voormalige NP-minister van onderwys, Piet Marais, het oudpresident FW de Klerk tydens die onderhandelinge gewaarsku dat “onderwys nie die prioriteit onder ons onderhandelaars is wat dit behoort te wees nie”, aldus Die Afrikaners, (Giliomee, 2018: 603). Die huidige minister van hoër onderwys, Blade Nzimande, sê ná die Stellenbosch-uitspraak dat Suid-Afrikaanse universiteite “wegbeweeg van Afrikaans as onderrigtaal”. Volgens hom “is dit in ooreenstemming met die Grondwet.” Die NP-onderhandelaars het destyds aan kiesers belowe onderwys in Afrikaans is verskans en veilig in die nuwe Grondwet. Ons het by Kodesa en by die Grondwetonderhandelinge ernstig daarvan verskil dat Afrikaans, of moedertaalonderrig, veilig is. Hoekom het ons verskil? Omdat belangrike artikels in die Grondwet berekend baie wyd en vaag bewoord is. So vaag dat ’n regter enige interpretasie daaraan kan gee. Waar hierdie vae artikels nou in die howe getoets word, blyk ons destydse kritiek geldig te wees. Roelf Meyer moet my nou antwoord waar my kleinkinders, wat nog almal in Suid-Afrika is, in Afrikaans gaan studeer. Soos met die bokser die geval is, word ons nie net hard deur die ANC as opponent bygekom nie, maar ook deur die skeidsregter, wat die Grondwet is. Op alle terreine beweeg ons al verder van die droom van veeltaligheid af weg na eentaligheid, naamlik Engels. ŉ Plan B Terwyl ons druk op die huidige universiteite moet hou om veeltaligheid te bevorder, het ons nie ’n ander keuse as om solank ’n plan B gereed te kry nie. Daarom is dit belangrik om geld te skenk en tyd te spandeer om alternatiewe soos Akademia vir die toekoms op te rig. Ná die Anglo-Boereoorlog in 1902 moes ons weer voor begin met moedertaalskole onder bome en in skure omdat Alfred Milner verengelsing op ons probeer afdwing het. Die Afrikanerkinders wat uit daardie skole gekom het, het uiteindelik ook atoombomme gebou, nuwe uraanverrykingsmetodes ontwikkel en harte oorgeplant. Miskien moet die Blade Nzimandes, die Lesufis en die naïewe rektors by Milner gaan leer hoe sy onderdrukking uiteindelik tot Afrikaans se oplewing gelei het.