The Forum for Public Dialogue (FPD) - Question. Research. Debate. Decide. - Tyd ryp vir nuwe party
Tyd ryp vir nuwe party - Cosatu-lede neig links van ANC
Daar is 'n gaping so groot soos 'n waenhuisdeur onder Cosatu-lede vir 'n politieke party links van die ANC.
Dít is die resultate van 'n gesaghebbende peiling wat die Community Agency for Social Enquiry (Case) onder vakbond­opsieners gedoen het. Dit is gefinansier deur Moeletsi Mbeki se Forum vir Openbare Dialoog.
Mbeki en die navorsingspan het Donderdagaand 'n opsomming van die resultate bekend gemaak.
Dit het reeds vroeër al uitgelek dat 65% van die 2 052 Cosatu-vakbondopsieners wat aan die peiling deelgeneem het, gesê het hulle sal 'n werkersparty steun indien Cosatu só 'n organisasie teen die ANC in die veld stoot.
Gerugte loop wyd dat die uitslag van die peiling een van die hoofredes is vir die smeerveldtog om Zwelinzima Vavi uit Cosatu te stoot en die vakverbond stewig onder beheer van die Zuma-faksie in Cosatu se leierskapsgroep te bring.
Nog 'n verrassing is dat 43% van die vakbondopsieners 'n jeug-loonsubsidie steun en 45% daarteen gekant is. Cosatu ry al drie jaar pogings van die tesourie in die wiele ry om só 'n subsidie in te stel.
Die behoefte aan 'n alternatief vir die ANC blyk nog duideliker uit 'n ander uitslag van die peiling. Die deelnemers is gevra of hulle vir die SAKP sal stem indien hy aan 'n algemene verkiesing deelneem, en 44% het gesê ja, hulle sal.
Die peiling is van April tot Oktober 2012 gedoen. Aanvanklik sou 3 000 – 10% van Cosatu se sowat 30 000 vakbondopsieners – daaraan deelgeneem het.
Weens die Marikana-slagting en wydverspreide onbeskermde stakings daarna was die navorsers verplig om die steekproef tot 2 052 of 6,83% opsieners te verklein, maar dis groot genoeg om geldige afleidings te maak.
Dié peiling se politieke bevindings kan maklik die aandag aflei van die grondliggende verandering wat sedert 1991 in Cosatu plaasgevind het.
Daar was 'n basiese klasseverskuiwing in die samestelling van Cosatu se lidmaatskap. Ongeskoolde en halfgeskoolde blouboordjiewerkers in die metaalbedrywe, mynbou, tekstiel en voedselverwerking het destyds 83% van Cosatu se lede uitgemaak.
Toe het die onderwysvakbond die Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie (Sadou) nie bestaan nie.
Vandag is een uit elke tien Cosatu-lede 'n onderwyser van wie 98% 'n diploma of 'n graad verwerf het, sê prof. Eddie Webster, hoogleraar in bedryf­sosiologie aan die Universiteit van die Witwatersrand en hoof van die SWOP- (die Sociology of Work Project) instituut.
Hy was ook destyds betrokke en is in die jongste studie gebruik om seker te maak dat geldige vergelykings getref kan word.
Vandag is 39% van Cosatu se lede witboordjiewerkers in die openbare sektor in vakbonde soos Denosa (verpleegsters), Nehawu in die staatsdiens, Samwu by plaaslike owerhede en die Communication Workers' Union (CWU) by Telkom en die SAUK. Al vier was in 1991 bitter klein, maar speel vandag 'n groot rol in Cosatu.
In 1991 het 62% van Cosatu se vakbondopsieners gr. 10 of minder gehad. Vandag is dit net 25%.
In 1991 is die vakbondopsieners gevra wie hulle die beste sal verteenwoordig in die grondwetlike onderhandelinge by Codesa. 70% het gesê Cosatu en 21% het die ANC verkies. Daar was duidelike steun vir die ANC.
Vandag is daar egter ontevredenheid, wat dui op 'n alternatief, sê Webster.
Die peiling laat geen twyfel nie dat werkerdeelname in die werkplek – 'n basiese rol danksy Cosatu se filosofie van werker-beheer in die werkplek – skerp afgeneem het.
Destyds het 55% van die vakbondopsieners verskeie vakbondvergaderings per maand bygewoon, maar dit het in die 2012-peiling tot 25% afgeneem.
Vroeër het 46% van hulle verskeie opsienervergaderings per week bygewoon en vandag doen net 15% dit.
In sommige vakbonde, soos die Food & Allied Workers' Union (Fawu), het 24% van die opsieners nog nooit vakbondvergaderings bygewoon nie.
'n Verstommende uitslag is dat 27% van die vakbondopsieners nog nooit 'n Cosatu-vergadering bygewoon het nie.
Vavi het dié apatiese verskynsel 'n naam gegee – die sosiale afstand.
Vandag word wyd aanvaar dat dit 'n hoofrol gespeel het in die verwerping van die National Union of Mineworkers (NUM) by platinummyne en selfs by belangrike goudmyne waar die eens invloedryke vakbond die afgelope jaar sy erkenning verloor het.
Daar is in 1991 besluit om vakbondopsieners te teiken omdat hulle regstreeks tussen werkers en die bestuur staan en daarom ideaal is vir navorsing. In die jongste peiling is dit duidelik dat dié posisie hulle dikwels tussen die boom en die bas laat beland.
Sowat 74% het gesê hulle bots dikwels met vakbondlede – om hulle terug te kry by die werk ná 'n staking en om hulle sover te kry om in te stem tot 'n ooreenkoms. Sowat 53% van hulle sê hulle het basies dieselfde oogmerke as die bestuur van die maatskappy.
Die peiling het ook op geweld gefokus. Sowat 83% van die vakbondopsieners glo dat nie-stakers "politiek betrek moet word om hulle te oorreed om te staak" en 56% glo stakings hou goeie gevolge vir werkers in.
Nog 25% sê hulle glo daar is tye wanneer dit nodig is om geweld teen nie-stakers te gebruik. Net 40% sê nie-stakers moet toegelaat word om te gaan werk.
"Dis 'n fundamentele punt, want dit is strategiese mag wat werkers bymekaar hou. Daar is weersin in staakbrekers (vervangende arbeid) – dit is altyd waar geweld inkom," sê prof. Eddie Webster van Wits.
"Wanneer 'n vakbond swak is, is dit moeilik om werkers te dissiplineer en dit is wanneer dit op geweld uitloop. Die sekuriteitstaking in 2006 (waarin 56 werkers dood is) is 'n goeie voorbeeld," sê hy. Die sekuriteitsbedryf het verskeie kleiner vakbonde.