Ja, sintuiglike genieting kan 'n deug wees -
Ja, sintuiglike genieting kan ‘n deug wees
Deur Prof. Wilhelm Jordaan op 1 Januarie 2017
Party mense hou nie van die woord "deug" nie. Klink te prekerig vir hulle, so asof jy 'n ouderwetse en meedoënlose saak teen "die sonde" het.
Dus dan 'n klein prekie vir 2017 – nie oor sonde nie, maar oor 'n miskende deug: Dié van sintuiglike genieting as 'n manier van leef (wat sekerlik soms ook 'n sondetjie of wat inhou).
Hoe kan sintuiglike genieting 'n deug wees? Dit waarborg mos louter hedonisme, 'n soort super-sensualisme wat plesier van oomblik tot oomblik najaag. Daar is sekerlik sulke lewensgenieters, maar sintuiglike genieting as 'n deug werk 'n bietjie anders.
Dit het allereers met 'n manier van bewuswording te doen, 'n oopstelling vir nuwe moontlikhede; om ánders te sien, te hoor, te ruik, te proe en aan te raak. Waardeur jy die lewe opnuut verwonderd en met dankbaarheid en sorg omhels. In wese is jy dan 'n kunstenaar wat die sintuie laat baljaar. Soos D.J. Opperman skryf oor hoe hy 'n nartjieskil tussen sy vingers buig of knak en daar 'n klein sproeireën "geurend om my hand uitsak."
En wat verruklike indrukke bring: "O my nooi is in 'n nartjie, / my ouma in kaneel, / daar's iemand ... iemand in anys, / daar's 'n vrou in elke geur!" En, bygevoeg, al die geure in dieselfde vrou.
Die Italiaanse opvoedkundige Maria Montessori het geglo die sintuie moet tot die maksimum en gelyktydig in opvoeding benut word – nie net ter wille van intellektuele prikkeling nie, maar ook ter wille van 'n breë lewensoopstelling.
Dan is daar sintuiglike kruisbestuiwing wat 'n mens "multisensories" in voeling bring met die dinge daar buite én dit wat binne jou gebeur: Om aanraking te voel wanneer 'n geliefde met jou praat; te kan sien wat jy hoor; die dinge waaraan jy dink te kan ruik; dit te beleef dat die lewe soms bitter, soms soet is. Verder: Om nou nog jou skoolboektas te ruik wanneer jy die soort toebroodjie eet wat jou ma gemaak het; donker en ligter kleure te sien wanneer jy 'n saxofoon se droewige basnote en vrolike hoë note hoor; en weer die "blou uur" te beleef soos 'n kind, angstig tussen droom en daglig.
Om sintuiglik verarmd te leef skep algaande 'n soort atrofie van die sintuie en baan die weg vir ons haastige gevolgtrekkings, stereotiperings en oorveralgemenings.
Ons word dan soos stadsjapies wat onnadenkend van 'n trop skape op 'n plaas sê: "Hulle is dan almal eners." Die boer wat sy skape ken, sou nooit só 'n lawwe ding sê nie – vir hom is elke skaap 'n ander skaap.
"Hulle is almal eners" word maklik en snedig deel van ons manier van kyk en praat oor mense en dinge omdat ons nie verskille en uniekheid kan of wil raaksien nie.
Vertroeteling van die deug van sintuiglike genieting sal baie help om 2017 met 'n ligter tred en met 'n bietjie meer kunstenaarskap aan te durf.
Prof. Wilhelm Jordaan is 'n buitengewone professor in sielkunde aan die Universiteit van Pretoria.