“Hou aan praat en moenie stilbly nie” — Wagtoring AANLYN BIBLIOTEEK
bt hfst. 19 bl. 148-155
“Hulle was tentmakers van ambag” (Handelinge 18:1-4)
“Baie van die Korintiërs . . . het begin glo” (Handelinge 18:5-8)
“Ek het baie mense in hierdie stad” (Handelinge 18:9-17)
“As Jehovah wil” (Handelinge 18:18-22)
Paulus onderhou homself maar stel sy bediening eerste
Gebaseer op Handelinge 18:1-22
1-3. Waarom het die apostel Paulus na Korinte gekom, en voor watter uitdagings kom hy te staan?
DIT is na aan die einde van 50 HJ. Die apostel Paulus is in Korinte, ’n welvarende handelsentrum met ’n groot Griekse, Romeinse en Joodse bevolking.* Paulus het nie hierheen gekom om goedere te koop of te verkoop of om sekulêre werk te soek nie. Hy het om ’n baie belangriker rede na Korinte gekom—om oor God se Koninkryk te getuig. Nietemin het Paulus verblyf nodig, en hy is vasbeslote om nie ’n finansiële las vir ander te wees nie. Hy wil niemand die indruk gee dat hy ’n bestaan maak uit die woord van God nie. Wat sal hy doen?
2 Paulus het ’n ambag—tentmakery. Dit is nie maklik om tente te maak nie, maar hy is bereid om met sy hande te werk om homself te onderhou. Sal hy in hierdie besige stad werk kry? Sal hy ’n geskikte blyplek vind? Ten spyte van hierdie uitdagings vergeet Paulus nie van sy vernaamste werk, die bediening, nie.
3 Paulus het op die ou end ’n tyd lank in Korinte gebly, en sy bediening daar het veel vrug gedra. Wat kan ons uit Paulus se bedrywighede in Korinte leer wat ons sal help om in ons gebied deeglik oor God se Koninkryk te getuig?
4, 5. (a) Waar het Paulus gebly terwyl hy in Korinte was, en watter sekulêre werk het hy gedoen? (b) Hoe het dit moontlik gekom dat Paulus ’n tentmaker geword het?
4 ’n Ruk nadat Paulus in Korinte aangekom het, het hy ’n gasvrye egpaar ontmoet—’n gebore Jood met die naam Aquila en sy vrou, Priscilla, of Prisca. Die egpaar het in Korinte kom woon weens ’n verordening van keiser Claudius wat “al die Jode beveel het om Rome te verlaat” (Hand. 18:1, 2). Aquila en Priscilla het Paulus nie net in hulle huis verwelkom nie, maar ook in hulle onderneming. Ons lees: “Omdat [Paulus] van dieselfde ambag was, het hy by hulle tuisgegaan, en hulle het gewerk, want hulle was tentmakers van ambag” (Hand. 18:3). Paulus het gedurende sy hele bediening in Korinte by hierdie liefdevolle egpaar gebly. Terwyl hy by Aquila en Priscilla tuis was, het Paulus moontlik party van die briewe geskryf wat later deel van die Bybelkanon geword het.*
5 Hoe het dit gekom dat Paulus, ’n man wat “aan die voete van Gamaliël” onderrig is, ook ’n tentmaker van ambag was? (Hand. 22:3). Die Jode van die eerste eeu het dit blykbaar nie benede hulle waardigheid geag om hulle kinders ’n ambag te leer nie, al het hierdie kinders dalk ook verdere onderwys ontvang. Aangesien Paulus afkomstig was van Tarsus in Silisië, die gebied wat bekend was vir die materiaal cilicium waarvan tente gemaak is, het hy waarskynlik die ambag geleer toe hy nog jonk was. Wat het tentmakery behels? Dit kon insluit dat die tentmaker die seil weef of dat hy die growwe, stywe materiaal uitsny en aanmekaarwerk om die tent te maak. Hoe dit ook al sy, dit was harde werk.
6, 7. (a) Hoe het Paulus tentmakery beskou, en wat toon dat Aquila en Priscilla ’n soortgelyke beskouing gehad het? (b) Hoe volg Christene vandag die voorbeeld van Paulus, Aquila en Priscilla?
6 Paulus het tentmakery nie as sy beroep, of loopbaan, beskou nie. Hy het hierdie ambag slegs gebruik om hom in die bediening te onderhou sodat hy die goeie nuus “kosteloos” kon bekend maak (2 Kor. 11:7). Hoe het Aquila en Priscilla hulle ambag beskou? As Christene het hulle ongetwyfeld dieselfde beskouing van sekulêre werk as Paulus gehad. Trouens, toe Paulus Korinte in 52 HJ verlaat het, het Aquila en Priscilla saam met hom na Efese verhuis, waar hulle huis as die vergaderplek vir die plaaslike gemeente gebruik is (1 Kor. 16:19). Later het hulle na Rome teruggekeer en toe weer na Efese gegaan. Hierdie ywerige egpaar het Koninkryksbelange eerste gestel en hulle gewillig ingespan om ander te dien, wat daartoe gelei het dat “al die gemeentes van die nasies” hulle waardeer het.—Rom. 16:3-5; 2 Tim. 4:19.
7 Hedendaagse Christene volg die voorbeeld van Paulus, Aquila en Priscilla. Ywerige bedienaars werk vandag hard om ander nie “’n duur las op te lê nie” (1 Tess. 2:9). Dit is prysenswaardig dat baie voltydse Koninkryksverkondigers deeltydse of seisoenwerk doen om hulle te onderhou in hulle ware beroep, die Christelike bediening. Soos Aquila en Priscilla, stel talle liefdevolle knegte van Jehovah hulle huise oop vir reisende opsieners. Diegene wat “die weg van gasvryheid” op dié manier volg, weet hoe aanmoedigend en opbouend dit kan wees.—Rom. 12:13.
8, 9. Hoe het Paulus gereageer toe sy intensiewe getuienis aan die Jode teenkanting uitgelok het, en waarheen het hy toe gegaan om te preek?
8 Die feit dat Paulus sekulêre werk bloot as ’n middel tot ’n doel beskou het, kon duidelik gesien word toe Silas en Timoteus met milddadige geskenke van Masedonië af gekom het (2 Kor. 11:9). Paulus het hom onmiddellik “intensief met die woord begin besig hou [“al sy tyd bestee aan die prediking”, Nuwe Afrikaanse Bybelvertaling]” (Hand. 18:5). Maar hierdie intensiewe getuienis aan die Jode het hewige teenkanting uitgelok. Paulus het geweier om enige verdere verantwoordelikheid daarvoor te aanvaar dat sy Joodse teenstanders die lewensreddende boodskap oor die Christus verwerp het en het sy klere uitgeskud en vir hulle gesê: “Laat julle bloed op julle eie hoof wees. Ek is rein. Van nou af sal ek na mense van die nasies toe gaan.”—Hand. 18:6; Eseg. 3:18, 19.
9 Waar sou Paulus dan nou preek? ’n Man met die naam Titius Justus, waarskynlik ’n Joodse proseliet wat langs die sinagoge gewoon het, het sy huis aan Paulus beskikbaar gestel. Paulus het dus die sinagoge verlaat en die huis van Justus begin gebruik (Hand. 18:7). Paulus het nog steeds by Aquila en Priscilla gebly terwyl hy in Korinte was, maar die huis van Justus het die sentrum geword waarvandaan die apostel sy predikingswerk uitgevoer het.
10. Wat toon dat Paulus nie besluit het om net vir mense van die nasies te preek nie?
10 Het Paulus se woorde dat hy voortaan na die mense van die nasies sou gaan, beteken dat hy heeltemal sou ophou om aandag te skenk aan Jode en Joodse proseliete, selfs dié wat gunstig gereageer het? Dit kon nouliks die geval gewees het. Byvoorbeeld, “Krispus, die presiderende beampte van die sinagoge, het in die Here begin glo, en so ook al sy huisgenote”. Klaarblyklik het baie van dié wat aan die sinagoge verbonde was, by Krispus aangesluit, want die Bybel sê: “Baie van die Korintiërs wat gehoor het, het begin glo en is gedoop” (Hand. 18:8). Die huis van Titius Justus het dus die vergaderplek van die pas gestigte Christengemeente in Korinte geword. As hierdie verslag in Handelinge volgens Lukas se kenmerkende styl—dit wil sê chronologies—geskryf is, het die bekering van daardie Jode of proseliete plaasgevind nadat Paulus sy klere uitgeskud het. Die voorval sal dan boekdele spreek vir die apostel se aanpasbaarheid.
11. Hoe volg Jehovah se Getuies vandag Paulus se voorbeeld terwyl hulle diegene in die Christendom probeer bereik?
11 Vandag is die kerke van die Christendom in baie lande goed gevestig en het hulle ’n sterk houvas op hulle lidmate. In party lande en eilande het die sendelinge van die Christendom baie bekeerlinge gemaak. Mense wat beweer dat hulle Christene is, hou dikwels vas aan tradisie, soos die geval was met die Jode in eerste-eeuse Korinte. Maar soos Paulus, streef ons as Jehovah se Getuies ywerig daarna om sulke mense te bereik en bou ons voort op enige kennis van die Skrif wat hulle reeds het. Selfs al staan hulle ons teë of vervolg hulle godsdiensleiers ons, gee ons nie moed op nie. Onder dié wat “’n ywer vir God het; maar nie ooreenkomstig juiste kennis nie”, is daar dalk baie sagmoediges wat gesoek en gevind moet word.—Rom. 10:2.
12. Watter versekering het Paulus in ’n visioen ontvang?
12 Indien daar enige twyfel by Paulus bestaan het of hy sy bediening in Korinte moet voortsit, het dit beslis verdwyn die nag toe die Here Jesus in ’n visioen aan hom verskyn het en vir hom gesê het: “Moenie vrees nie, maar hou aan praat en moenie stilbly nie, want ek is met jou, en geen mens sal jou aanval om jou kwaad aan te doen nie; want ek het baie mense in hierdie stad” (Hand. 18:9, 10). Wat ’n aanmoedigende visioen! Die Here self het Paulus verseker dat hy teen enige leed beskerm sal word en dat daar baie verdienstelikes in die stad is. Hoe het Paulus op die visioen gereageer? Ons lees: “Toe het hy ’n jaar en ses maande lank daar gebly en die woord van God onder hulle geleer.”—Hand. 18:11.
13. Aan watter voorval het Paulus dalk gedink toe hy na die regterstoel op pad was, maar waarom kon hy ’n ander afloop verwag?
13 Nadat Paulus omtrent ’n jaar in Korinte deurgebring het, het hy verdere bewys van die Here se ondersteuning ontvang. “Die Jode [het] eendragtig teen Paulus opgestaan en hom na die regterstoel gelei”, wat die beʹma genoem is (Hand. 18:12). Die beʹma, wat volgens party ’n verhoog van blou en wit marmer met sierwerk daarop was, het moontlik naby die middel van Korinte se markplein gestaan. Die oop area voor die beʹma was groot genoeg sodat ’n redelike groot skare daar kon vergader. Argeologiese ontdekkings dui daarop dat die regterstoel moontlik net ’n paar treë van die sinagoge, en dus van Justus se huis, af was. Toe Paulus op pad was na die beʹma, het hy dalk gedink aan die steniging van Stefanus, wat soms die eerste Christenmartelaar genoem word. Paulus, wat destyds as Saulus bekend was, het “die moord op hom goedgekeur” (Hand. 8:1). Sou iets soortgelyks nou met Paulus gebeur? Nee, want hy is belowe: “Niemand sal jou . . . kwaad aandoen nie.”—Hand. 18:10, NAB.
14, 15. (a) Watter aantyging het die Jode teen Paulus gemaak, en waarom het Gallio die saak afgewys? (b) Wat het met Sostenes gebeur, en wat het dalk van hom geword?
14 Wat het gebeur toe Paulus by die regterstoel kom? Die magistraat op die regterstoel was die prokonsul van Agaje, Gallio—die ouer broer van die Romeinse filosoof Seneka. Die Jode het hierdie aantyging teen Paulus gemaak: “In stryd met die wet bring hierdie man die mense tot ’n ander oortuiging wat die aanbidding van God betref” (Hand. 18:13). Die Jode het te kenne gegee dat Paulus onwettig bekeerlinge gemaak het. Maar Gallio het gesien dat Paulus geen “onreg” gepleeg het nie en nie aan enige “bose skurkestreek” skuldig was nie (Hand. 18:14). Gallio was glad nie van plan om by die geskille van die Jode betrokke te raak nie. Selfs voordat Paulus ’n woord kon sê om homself te verdedig, het Gallio die saak afgewys! Die beskuldigers was woedend. Hulle het hulle woede op Sostenes gekoel, wat Krispus dalk as die presiderende beampte van die sinagoge vervang het. Hulle het Sostenes gegryp “en hom voor die regterstoel begin slaan”.—Hand. 18:17.
15 Waarom het Gallio nie gekeer dat die skare Sostenes bydam nie? Gallio het moontlik gedink dat Sostenes die leier van die gepeupelgeweld teen Paulus was en dus sy verdiende loon kry. Hoe dit ook al sy, die voorval het heel waarskynlik ’n goeie afloop gehad. In sy eerste brief aan die gemeente in Korinte, wat jare later geskryf is, het Paulus na ’n sekere Sostenes as ’n broer verwys (1 Kor. 1:1, 2). Was dit dieselfde Sostenes wat in Korinte geslaan is? Indien wel, het die pynlike ondervinding Sostenes dalk gehelp om die Christelike geloof aan te neem.
16. Hoe hou die Here se woorde: “Hou aan praat en moenie stilbly nie, want ek is met jou”, verband met ons bediening?
16 Onthou, dit was nadat die Jode Paulus se prediking verwerp het dat die Here Jesus Paulus verseker het: “Moenie vrees nie, maar hou aan praat en moenie stilbly nie, want ek is met jou” (Hand. 18:9, 10). Dit sal goed wees as ons hierdie woorde in gedagte hou, veral wanneer ons boodskap verwerp word. Moet nooit vergeet dat Jehovah harte lees en opregtes van hart na hom toe trek nie (1 Sam. 16:7; Joh. 6:44). Wat ’n aanmoediging is dit tog vir ons om in die bediening besig te bly! Elke jaar word honderdduisende gedoop—honderde elke dag. Vir diegene wat die opdrag gehoorsaam om “dissipels van mense van al die nasies [te maak]”, gee Jesus hierdie versekering: “Ek is met julle al die dae tot aan die voleinding van die stelsel van dinge.”—Matt. 28:19, 20.
17, 18. Waaraan het Paulus moontlik gedink toe hy na Efese weggeseil het?
17 Ons weet nie of Gallio se standpunt teenoor Paulus se beskuldigers tot ’n tydperk van vrede vir die jong Christengemeente in Korinte gelei het nie. Maar Paulus het “nog ’n hele paar dae gebly” voordat hy van sy Korintiese broers afskeid geneem het. In die noordelike lente van 52 HJ het hy planne gemaak om van die hawe Kenchreë, ongeveer 11 kilometer oos van Korinte, na Sirië weg te seil. Maar voordat Paulus Kenchreë verlaat het, het “hy die hare op sy kop . . . kort laat knip . . . , want hy het onder ’n gelofte gestaan” (Hand. 18:18).* Daarna het hy Aquila en Priscilla saam met hom geneem en oor die Egeïese See na Efese in Klein-Asië weggeseil.
18 Toe Paulus van Kenchreë af weggeseil het, het hy waarskynlik gedink aan sy tyd in Korinte. Hy het baie aangename herinneringe en ’n rede tot diepe tevredenheid gehad. Sy 18 maande lange bediening daar het vrugte afgewerp. Die eerste gemeente in Korinte is gestig, met Justus se huis as vergaderplek. Onder dié wat gelowiges geword het, was Justus, Krispus en sy huisgenote sowel as baie ander. Paulus was baie lief vir hierdie nuwe gelowiges, want hy het hulle gehelp om Christene te word. Hy sou later ’n brief aan hulle skryf en na hulle verwys as ’n aanbevelingsbrief wat op sy hart geskryf is. As ons die voorreg gehad het om mense te help om die waarheid aan te neem, voel ons ook na aan hulle. Hoe bevredigend is dit tog om sulke lewende “aanbevelingsbriewe” te sien!—2 Kor. 3:1-3.
19, 20. Wat het Paulus gedoen toe hy in Efese aankom, en wat leer ons by hom oor geestelike doelwitte?
19 Toe Paulus in Efese aankom, het hy onmiddellik aan die werk gespring. Hy “het in die sinagoge ingegaan en met die Jode geredeneer” (Hand. 18:19). Paulus het dié keer net ’n kort rukkie in Efese gebly. Hoewel hy gevra is om langer te bly, “het hy nie ingestem nie”. Toe hy afskeid neem, het hy vir die Efesiërs gesê: “As Jehovah wil, sal ek weer na julle toe terugkeer” (Hand. 18:20, 21). Paulus het ongetwyfeld geweet dat daar nog baie in Efese gepreek moes word. Die apostel het beplan om daarheen terug te keer, maar hy het besluit om sake in Jehovah se hande te laat. Is dit nie ’n goeie voorbeeld vir ons om in gedagte te hou nie? In ons strewe na geestelike doelwitte moet ons die inisiatief neem. Maar ons moet altyd op Jehovah se leiding vertrou en daarna streef om in ooreenstemming met sy wil op te tree.—Jak. 4:15.
20 Nadat Paulus Aquila en Priscilla in Efese agtergelaat het, het hy weggeseil en na Sesarea afgegaan. Hy het blykbaar na Jerusalem “opgegaan” en die gemeente daar gegroet (Hand. 18:22; vtn. in NW). Daarna het Paulus na sy tuisbasis—Siriese Antiogië—gegaan. Sy tweede sendingreis is suksesvol voltooi. Wat het sy laaste sendingreis vir hom ingehou?
Sien die venster “Korinte—Meester van twee seë”, op bladsy 149.
Sien die venster “Geïnspireerde briewe wat aanmoediging gegee het”, op bladsy 150.
Sien die venster “Paulus se gelofte”, op bladsy 152.
[Venster op bladsy 149]
KORINTE—MEESTER VAN TWEE SEË
Antieke Korinte was geleë op ’n ismus tussen die Griekse vasteland en die suidelike skiereiland, die Peloponnesos. Die ismus was by sy smalste deel minder as ses kilometer breed, en daarom het Korinte twee hawens gehad. Op die Golf van Korinte was Lecheum, wat seeroetes bedien het wat weswaarts na Italië, Sisilië en Spanje gestrek het. Op die Saroniese Golf het Kenchreë die seeverkeer na en van die Egeïese gebied, Klein-Asië, Sirië en Egipte bedien.
Aangesien die kape aan die suidelikste punt van die Peloponnesos deur winde geteister is en gevaarlik was vir skepe, het seevaarders dikwels verkies om in een van Korinte se twee hawens anker te gooi, hulle vrag oor land te vervoer en dit dan weer by die ander hawe op ’n skip te laai. Ligte skepe kon selfs oor die ismus gesleep word op ’n platform wat in ’n gegroefde baan van see tot see geloop het. Die stad se ligging het dit dus geskik gemaak om die seehandel van oos na wes en die landhandel van noord na suid te beheer. Weens die druk handelsverkeer was daar nie net groot rykdom in Korinte nie, maar ook die verdorwenhede wat algemeen in baie hawens voorgekom het.
In die apostel Paulus se dag was Korinte die hoofstad van die Romeinse provinsie Agaje en ’n belangrike administratiewe sentrum. Dat daar ’n verskeidenheid godsdienste in die stad was, kan duidelik gesien word uit die feit dat daar ’n tempel was vir die keiserkultus, heiligdomme en tempels wat aan etlike Griekse en Egiptiese gode toegewy is sowel as ’n Joodse sinagoge.—Hand. 18:4.
Die atletiekkompetisies wat elke twee jaar naby Istmia gehou is, was die belangrikste naas die Olimpiese Spele. Die apostel Paulus was heel moontlik gedurende die spele van 51 HJ in Korinte. Gevolglik sê een Bybelwoordeboek: “Dit kan nouliks toevallig wees dat die eerste keer dat hy beeldspraak gebaseer op atletiek gebruik, in ’n brief aan Korinte verskyn.”—1 Kor. 9:24-27.
[Venster op bladsy 150]
GEÏNSPIREERDE BRIEWE WAT AANMOEDIGING GEGEE HET
Gedurende sy 18 maande lange verblyf in Korinte, omstreeks 50-52 HJ, het die apostel Paulus ten minste twee briewe geskryf wat deel van die Christelike Griekse Geskrifte geword het—Eerste en Tweede Tessalonisense. Hy het sy brief aan die Galasiërs gedurende dieselfde tydperk of kort daarna geskryf.
Eerste Tessalonisense is die vroegste van Paulus se geïnspireerde geskrifte. Paulus het Tessalonika omstreeks 50 HJ gedurende sy tweede predikingsreis besoek. Die gemeente wat daar gestig is, het kort daarna teenstand ondervind, wat Paulus en Silas gedwing het om die stad te verlaat (Hand. 17:1-10, 13). Paulus was besorg oor die welsyn van die jong gemeente en het twee keer probeer teruggaan, maar “Satan het [sy] weg versper”. Paulus het Timoteus dus gestuur om die broers te vertroos en te versterk. Heel moontlik het Timoteus laat in die jaar 50 HJ weer by Paulus in Korinte aangesluit en ’n goeie verslag oor die gemeente in Tessalonika gebring. Daarna het Paulus hierdie brief geskryf.—1 Tess. 2:17–3:7.
Tweede Tessalonisense is blykbaar kort ná die eerste brief, moontlik in 51 HJ geskryf. In albei briewe het Timoteus en Silvanus (wat in Handelinge Silas genoem word) saam met Paulus groete gestuur, maar daar is geen getuienis dat hierdie drie ná Paulus se verblyf in Korinte weer saam was nie (Hand. 18:5, 18; 1 Tess. 1:1; 2 Tess. 1:1). Waarom het Paulus hierdie tweede brief geskryf? Hy het blykbaar nog nuus oor die gemeente ontvang, dalk van die persoon wat sy eerste brief afgelewer het. Hierdie verslag het Paulus beweeg om die broers nie net te prys vir hulle liefde en volharding nie, maar ook om die idee van sommige in Tessalonika reg te stel dat die Here se teenwoordigheid destyds sou plaasvind.—2 Tess. 1:3-12; 2:1, 2.
Paulus se brief aan die Galasiërs gee te kenne dat hy hulle ten minste twee keer besoek het voordat hy aan hulle geskryf het. Paulus en Barnabas het in 47-48 HJ Pisidiese Antiogië, Ikonium, Listra en Derbe besoek, wat almal in die Romeinse provinsie Galasië geleë was. In 49 HJ het Paulus saam met Silas na hierdie gebied teruggekeer (Hand. 13:1–14:23; 16:1-6). Paulus het hierdie brief geskryf omdat Judaïseerders, wat kort op sy hakke gevolg het, mense geleer het dat Christene besny moet word en die Wet van Moses moet onderhou. Paulus het ongetwyfeld onmiddellik nadat hy van hierdie valse lering gehoor het, aan die Galasiërs geskryf. Hy het waarskynlik van Korinte af geskryf, maar dit is ook moontlik dat hy, gedurende ’n kort besoek op pad terug na Siriese Antiogië, van Efese af geskryf het, of selfs van Antiogië af.—Hand. 18:18-23.
[Venster op bladsy 152]
PAULUS SE GELOFTE
Handelinge 18:18 sê dat Paulus, terwyl hy in Kenchreë was, “die hare op sy kop . . . kort laat knip het, want hy het onder ’n gelofte gestaan”. Watter soort gelofte was dit?
’n Gelofte is oor die algemeen ’n plegtige belofte wat vrywillig teenoor God gemaak word om ’n daad te verrig, ’n offer te bring of ’n sekere lewenswyse te volg. Party meen dat Paulus sy hare geknip het om ’n Nasireërgelofte na te kom. Maar volgens die Skrif moes ’n Nasireër sy kop “by die ingang van die tent van samekoms” laat skeer nadat hy ’n tydperk van spesiale diens aan Jehovah voltooi het. Dit wil voorkom of so ’n vereiste slegs in Jerusalem nagekom kon word en dus nie in Kenchreë nie.—Num. 6:5, 18.
Die verslag in Handelinge sê nie wanneer Paulus sy gelofte afgelê het nie. Dit is moontlik dat hy dit gedoen het selfs voordat hy ’n Christen geword het. Die verslag meld ook nie of Paulus enige spesifieke versoek tot Jehovah gerig het nie. Een naslaanwerk sê dat Paulus dalk sy hare kort geknip het as “’n dankbetuiging teenoor God vir sy beskerming, wat [Paulus] in staat gestel het om sy bediening in Korinte te volbring”.
[Prent op bladsy 155]
“Daarop het hy hulle van die regterstoel verdryf.”—Handelinge 18:16