Die Sondag word Judica ("Die reg") na aanleiding van Psalm 43:1-2a "Laat reg aan my geskied, o God . . ."
In die liturgie moet die gemeente ontdek dat God regverdig regeer en dat Hy as Skepper nuwe dinge kan doen (Jes 43:16-21). Lei hulle om te verstaan dat God alles kan verander ( Ps 126). Daarvoor het Hy sy Seun gestuur om sy lewe vir ons te offer. Geen offer wat ons bring is te veel gevra nie (Joh 12:1-8). Ja, ons moet alles agterlaat en die Here voluit dien (Fil 3:4b-14).
Ek het jou nie belas met offers nie
22Maar jy het My nie aangeroep nie,
jy het nie moeite gedoen
om My te dien nie, Israel.
23Jy het nie vir My kleinvee
as brandoffers gebring,
My nie met offers vereer nie;
Ek het jou nie belas
met graanoffers nie,
jou nie die moeite aangedoen
om vir My wierookoffers te bring nie.
24Jy het nie geld uitgegee
om vir My wierookoffers te koop nie,
en jy het My nie met die vet van offers
Inteendeel, jý het Mý belas
met jou sondes,
jy het My moeite aangedoen
met jou oortredinge.
25En tog is dit Ek
wat jou opstandigheid vergewe.
Ek is getrou aan Myself,
Ek dink nie meer aan jou sondes nie.
26Kla My aan,
laat ons die saak tussen ons uitmaak,
praat jy en bewys jou onskuld.
27Jou eerste voorouer het gesondig
en jou woordvoerders het teen My
28Daarom het Ek dié
in beheer van die tempeldiens
ongeskik vir tempeldiens laat word.
Ek het Jakob iets gemaak
wat uitgeroei moet word,
Israel iets wat bespot moet word.
43:1-13: Dit is vir baie van ons seker een van die mooiste gedeeltes in die Bybel. Maar luister daarna ook uit die hoek van 'n volk wat in ballingskap sit en dié bemoedigende woorde van God hoor. God kies hulle uit om aan hulle liefde te bewys en bymekaar te maak in 'n Tweede Eksodus waar hulle van alle windstreke weer terug na die Beloofde Land sal keer. En alle nasies sal getuies wees van hierdie proses. Let op hoe die roeping van die gehoorsame dienaar van die Here uitgespel word: "sodat julle My kan ken en in My kan glo en kan besef dat Ek die Here is." (43:10). Terloops: Seba was die seun van Kus (Gen 10:7) en was dus 'n ander naam vir Ethiopië.
Die volgende Kersritueel word as opsie aangebied by die Preekstudie oor Jesaja 43 soos in Bybelmedia se Woord en Fees 2016.
Kers word gedoof
Lied 492 "In U is vreugde vs 1,2"
Wet: Gebruik die Here se verwyt aan sy volk (Jesaja 43) as Wet waaraan ons ons eie gesindhede kan ondersoek:
Skuldbelydenis: Lied 389 "Is dit is dit my Koning 1,2,3"
Toewyding: Filippense 3
Loflied 188 "Kom dank nou almal God 1,2,3"
Epiklese: (Ahv Psalm 138)
Skriflesing: Jesaja 43:14-21
Voorganger: Mag God die Vader,
wat 'n gebroke gees nie verag nie,
jou 'n verslae hart gee.
Voorganger: Mag Christus
wat ons sonde aan die kruis gedra het
vir jou genesing bring deur sy wonde.
Voorganger: Mag die Heilige Gees
wat ons in die volle waarheid lei woorde van vergifnis en vrede tot jou spreek.
Voorganger: Die Here ontvang jou met deernis
in sy teenwoordigheid.
Gemeente: U alleen wil ek aanbid en eer.
(Uit Basisliturgie vir lydenstyd 2016 in Bybelmedia se Woord en Fees)
Ons het vanoggend hier aangekom met die normale gewoel en gewerskaf van 'n Sondagoggend: vriende groet mekaar, die tegnici is besig om alles gereed te kry, die klank word getoets. Noudat ons in die banke sit, nooi ek julle om julle oë te sluit en die woord "heiligdom" te oordink. Die kerk is 'n plek wat in besonder afgesonder word vir 'n ontmoeting met God. Dit is 'n veilige plek, waar jy beskerm word en rus kan vind. Hierdie vertrek is 'n heiligdom. Lydenstyd is 'n soort heiligdom, verleng oor tyd. Een van die dinge wat Lydenstyd ons leer is dat ons ook 'n heiligdom is. Daar binne in jou is 'n heilige plek, 'n plek waar die Here woon. Raak stil en ontmoet die Here daar.
Terwyl ons die lig verdoof, erken ons die duisternis wat die pyn wat oorloë en verdrukking in die wêreld veroorsaak. Gee ons die krag om die veranderinge in ons lewe te maak wat nodig is in ons lewe.
Kers word gedoof.
Liefdevolle God en Hemelse Vader, ons open ons harte voor U. Ons nooi U in ons diepste binneste in, net om te ontdek dat U reeds daar is. Versterk ons in ons binneste en lei ons dan om te werk vir geregtigheid en vrede. Amen.
Gebruik die Here se verwyt aan sy volk (Jesaja 43) as Wet waaraan ons ons eie gesindhede kan ondersoek:
18Wie is 'n God soos U?
19Hy sal ons weer genade betoon,
U sal al hulle sondes in die diepsee gooi.
F112.(a) "My Hande Hef Ek Op Na U"
Here, ek wil U met my hele hart loof-
Ek wil na u heilige tempel toe buig
"God is so groot dat Hy net so klein kan wees as wat Hy wil wees. Dis hoe Hy dit regkry om binne-in jou hart te kan inpas."
Julia Dray, die dogter van 'n Presbiteriaanse predikant, was 8 jaar oud toe sy begin verstaan het dat die heelal regtig baie, baie groot is.
Sy vertel self: Ek het een aand op ons voorstoep gesit, ek het gestaar na die sterrehemel bo my, en ek was 8 jaar oud. Asof van nêrens nie het 'n gedagte skielik by my opgekom dat ek baie, baie klein was en dat die heelal onbegryplik groot was. Ek het aan die sementtrappie onder my vasgeklou, omdat dit byna gevoel het asof ek van die aardbol af kon val en dat ek in die oneindigheid bo my kon wegraak. Gaandeweg het die vrees verdwyn en het ek die huis ingegaan.
Ek onthou dat ek my pa, 'n Presbiteriaanse predikant, gevra het hoe God my kon raaksien, wat nog te sê daarvan dat hy enigsins omgee vir iemand so klein. Toe het hy sy hand op my skouer gesit en my gerusgestel: "God is so groot dat Hy net so klein kan wees as wat Hy wil wees. Dis hoe Hy dit regkry om binne-in jou hart te kan inpas." 'n God so groot, wat net so klein kan wees as wat Hy nodig het om te wees. Miskien het God iets soortgelyks in Jes. 43:19 bedoel.
21Dit is die volk wat Ek vir My geskep het, en wat my lof sal verkondig.(Jesaja 43)
Uit Preekstudie van 25 Maart 2007 by seisoenvanluister.co.za
[Nota: Gebruik verkieslik die teks vanaf vers 14 tot en met vers 21.]
Neurobioloog James McGaugh is een van die voorste kundiges op die gebied van menslike geheue. Hy sê 'n vrou, wat net as AJ bekendstaan, het 'n unieke gawe om te kan onthou.
AJ se vermoë om die fynste detail te onthou, is ongelooflik. Sy kan dekades uit haar lewe in haar kop laat afspeel asof dit 'n fliek is waarna sy kyk. Gee haar enige datum, en sy kan onthou watter dag van die week dit was, gewoonlik hoe die weer daardie dag was, persoonlike detail uit haar lewe, en ook watter nuusgebeure afgespeel het.
McGaugh sê dis onmoontlik om te verklaar hoe AJ so goed kan onthou. Sy gebruik nie bekende maniere om bv. assosiasies te skep nie. Die onthou kom net vanself.
AJ, die vrou wat nie kan vergeet nie, sê sy beleef elke dag van haar lewe baie intens en sy onthou onbenullige detail asof dit groot gebeurtenisse was. In 'n koerantonderhoud is sy gevra wat op 13 April 1987 gebeur het. Dadelik kon sy sê dit was 'n Maandag, dat sy "pink eyes" gehad het, en dat sy tuis was vir die Paasfees.
Gevra of so 'n wonderlike geheue 'n groot gawe is, was AJ nie so seker nie. Sy onthou ook die slegte dinge, soos die einde van 'n verhouding, in die grootste detail. Dit bly haar by. Dis nie lekker nie.
Miskien moet die vermoë om te kan vergeet ook 'n gawe genoem word.
Ons teksgedeelte vir vandag handel oor die verlossing wat die Here vir die Jode in ballingskap in Babilonië gaan bring. Hulle sit daar vasgekeer. Jerusalem is verwoes, en hulle leef en werk in diens van die heidense Babilonië. Nou kom daar hoop. Die Here kondig uitkoms aan. Hy gaan die mag van Babilonië breek deur die opkoms van die Persiese Ryk. Daarna sal die volk kan terugkeer. Die volk word opgeroep om hierdie belofte te glo.
Ons teks is deel van 'n groter gesprek wat reeds in Jesaja 42:13 begin. Verskillende sprekers neem deel, waaronder ook die Here self. Dit laat mens dink aan 'n groot stadsplein waar verskillende sprekers aan die woord kom en oor die toekoms praat. Dikwels word die Here se optrede met kragtige beelde beskryf, voordat Hy aan die woord gestel word.
Soos die verskillende sprekers aan die woord kom, afgewissel met God se spreke, kom bepaalde temas herhaaldelik na vore. Die sentrale tema is die belofte van verlossing. Hierdie Skrifgedeelte is 'n profesie van bevryding.
In ons teks hoor ons telkens 'n sprekers praat wat die Here aan die woord stel. Daarna praat God self.
Eers sê die spreker in vers 14:
So sê die Here, julle Verlosser, die Heilige van Israel:
Waarna die Here aan die woord kom (14-15):
Om julle ontwil stuur Ek iemand teen Babel en laat Ek al sy inwoners, die Galdeërs, vlug met dieselfde skepe waarop hulle hulle vroeër beroem het. Ek is die Here, julle heilige God, die Skepper van Israel, julle Koning.
Dan weer 'n aankondiger in vers 16 tot 17:
So sê die Here, Hy wat 'n pad gemaak het deur die see, 'n deurgang deur die magtige waters, Hy wat strydwaens en perde laat optrek het, 'n leër op volle sterkte na sy ondergang toe. Hulle kon nie weer opstaan nie, dit was klaar met hulle, hulle is soos 'n lamppit uitgedoof.
En dan die Here in verse 18 tot 21:
Drie temas kom uit ons teks na vore waarin ons verder aandag gaan gee:
Hoop word gekweek by die volk deur hulle te herinner aan wie God is
Die volk moet 'n balans tussen vergeet en onthou vind. Reg onthou, wat vergeet insluit, maak hulle vry van die mag van die verlede en maak hulle oop vir God se toekoms
Hulle moet leer om God se aksie raak te sien
Uit die aankondigings voordat God praat kry ons 'n duidelike prentjie wie die God is wat vir die volk verlossing gaan bring:
In vers 14 word die die Verlosser, die Heilige van Israel genoem. Soos op baie plekke word heiligheid en verlossing verbind. Dit is 'n oproep aan die volk om ook heilig te wees, soos die Here, wat aan hulle verlossing skenk
In vers 16 en 17 word God ook as Verlosser voorgestel. Die volk word herinner aan die uittog uit Egipte toe die Egiptenare hulle in die woestyn agtervolg het. Die Here het die Rietsee oopgekloof sodat die volk veilig kon deurtrek. Die Here het die Egiptiese leer egter met die water verswelg. Hy het hulle soos 'n lamppit uitgedoof.
Uit God se eie woorde kry ons ook 'n helder prentjie oor wie God is:
Hy gaan Babel se mag verbreek, sodat daar vir die volk bevryding kan kom 14);
Hy is die Skepper en Koning van Israel, die heilige God (15)
Hy gaan iets nuuts doen deur water in die dorre woestyn te gee (18-20)
Hy sal Israel weer gebruik om sy lof te verkondig (21).
In dié gesprek word dit al duideliker dat die Verlosser van Israel ook die Skepper van die ganse werklikheid is; ook van die ander volke en die natuur. God se droom strek wyer as wat Israel se verbeelding op daardie stadium toegelaat het. Die profeet help die volk om hierdie nuwe realiteit te begin visualiseer. In hierdie visie tree die Here uit vrye guns namens Israel op, vergewe God die volk vir hulle hardkoppigheid en ongehoorsaamheid, maar herinner die Here hulle ook nuut aan hulle vergete roeping: om die Here se lof te verkondig en 'n lig vir die nasies te wees.
God se aksie
Ons word uitgenooi om God aktief aan die werk in die geskiedenis te sien. Hier is geen sprake van 'n afsydige of 'n ver God nie. God is nie afwesig nie. Dis nie ons, sy volk en kerk, wat maar op ons eie aanploeter nie. God is aktief teenwoordig.
God bring verlossing. Hiervoor roep God mense en sonder hulle af. Hy leer hulle hoe om heilig te lewe. En dan gebruik Hy hulle sodat sy verlossing die uithoeke van die aarde kan bereik.
Hierdie God handel ook in die politiek. Die lotgevalle van nasies en volk interesseer Hom. Hy bestuur die geskiedenis so dat die verlossing wat deur sy kerk uitgedra word die wêreld omskep in God se koninkryk en genesing bring vir die nasies.
Op hierdie God kan ons ons hoop plaas.
Iets merkwaardig gebeur in ons teks. In verse 16 tot 17 word Israel herinner hoe God hulle deur die Rietsee bevry het van die mag van Egipte. Net in die volgende verse word Israel opgeroep om te vergeet (18-19):
Kyk, Ek gaan iets nuuts doen, dit staan op die punt om te gebeur, julle kan dit al sien kom
Wat moet die volk vergeet?
Een moontlikheid is om nie net aan God se groot dade in die verlede vas te hou, asof God nooit weer iets groots gaan doen nie. God kan altyd weer, en God kan meer. God wat hulle uit Egipte gered het, kan hulle nou weer uit Babilonië red. God kan hulle op groter en meer wonderbaarlike manier red!
'n Tweede moontlikheid is dat hulle nie voordurend moet dink aan hulle sonde wat hulle in Babilon laat beland het nie. Terwyl Israel vroeër uit blote hardkoppigheid en ongehoorsaamheid nie wou sien en hoor nie, is dit nou hulle skuldige gewete, selfbejammering en apatiese houding, wat hulle blind maak vir die nuwe ding wat God doen. Daarom word Israel aangemoedig om die verlede te vergeet en nie ag te slaan op dit wat verby is nie. In Jesaja 43:25 stel die Here juis die volk gerus dat Hy hulle oortredinge uit sy geheue sal verwyder en nie meer aan hulle sondes sal dink nie.
In hierdie sin is vergeet waardevol. Skuld wat 'n mens lamslaan; voortdurende ellende wat alle lewenslus en hoop laat opdroog; 'n duistere verlede wat 'n strik word waarin 'n mens daagliks weer verstrengel raak, slegte dinge wat jou sinies maak – hierdie ervarings is vir meeste mense nie lewensvreemd nie. "Kyk! Ek doen 'n nuwe ding." Jy is nie heeltemal aan jou verlede oorgelewer nie. Die Skepper-god, wat jou gevorm het, kan jou ook herskep. Die Here, aan wie jy behoort, kan die nuwe uit die oue laat spruit en nuwe weë bekend maak waar eers geen uitkoms sigbaar was nie. So word 'n slagoffermentaliteit versigtig afgebreek om plek te maak vir nuwe moontlikhede wat die Here uit genade aan sy volk wil bekend maak.
Die nuwe ding wat die Here doen is verrassend en onvoorspelbaar. Dit spruit nie maar uit onvrugbare grond wat nie uit sy eie verwagting skep nie. 'n Weg word geskep, maar deur die onherbergsame wildernis. Riviere ontspring, maar in die dorre woestyn.
Die jakkalse en volstruise wat in Jesaja 34 en 35 die verval en chaos van die verlate land uitgebeeld het, raak nou deel van 'n nuwe omgewing wat die uitverkore volk se diepste dors les. Ook húlle, die jakkalse en volstruise, neem deel aan die lof wat die Here toekom vir die nuwe ding wat die skepper God tot stand bring. Die Israeliete word deur die geskape natuur daaraan herinner dat hulle skepsels is; dat hulle aan God behoort wat die skepping in stand hou; dat die Here hulle as sy uitverkore volk kan herskep.
Vergeet én onthou
Daar moet 'n gesonder spanning tussen onthou en vergeet wees. Ons moet ons verlede onthou, sodat ons dankbaar kan bly vir die verlossing wat die Here vir ons gebring het. Maar ons moet ons verlede op so 'n manier vergeet dat die skuld en sonde van die verlede sy greep op ons verloor.
Daarom kan ons bly wees ons het nie AJ se fotografiese geheue nie.
Selfs wanneer ons God se groot dade in die verlede onthou, moet ons versigtig wees dat dit nie ons verwagtinge van die Here inperk nie. Ons kan naderhand dink ons verstaan God, ons weet wat God kan en nie kan, of sal en nie sal doen nie.
Wanneer mens net met onthou werk, kan jy maklik verstok raak, of vreeslik dogmaties. Wanneer mens net met vergeet werk, verloor jy die troos van God se verlossingswerk uit die verlede. Die teoloog John de Gruchy sê ons moet reg onthou. Reg onthou sluit ook vergeet in.
Ons moet onsself afvra: Wát word onthou en wát word vergeet? Onthou ons net die sondes van ons vyande, terwyl ons gerieflik ons eie foute vergeet? Word verhale uit die verlede net onthou sodat ons huidige optrede regverdig kan word? Al is ons optrede eintlik onregverdigbaar? Of het ons dalk op ander maniere gevangenes geraak van ons eie verlede? Laat dit ons apaties staan teenoor enige nuwe inisiatiewe?
In hierdie lig sou 'n mens dus die Here se stelling in Jesaja 43 as 'n waarskuwing teen 'n verkeerde gebruik van die verlede kon sien. Dalk is dit juis Israel se gebruik van die verlede wat hulle blind maak vir die nuwe ding wat die Here aan die doen is. Daarom moet die ou dinge plek maak vir die nuwe.
Om God raak te sien
God doen nuwe dinge, soos hier in Israel se geskiedenis. Daar kom verlossing. Die woestyn word vol water. Die verdorde aarde gaan lewe kry.
Waarom is dit dikwels so moeilik vir mense om hoop op God te behou? Waarom doen God dikwels nuwe dinge onder ons, en kan ons dit nie raaksien nie? Hoekom is dit vir mense so moeilik om die nuwe wat God moontlik maak te onderskei?
Jesaja 43:1-16 suggereer dat hierdie blindheid deur 'n verkeerde tipe herinnering of gemeenskaplike geheue veroorsaak en vererger kan word. Wat is dan die geneesmiddel? Profete soos Jesaja weet nuwe oë is nodig om hierdie situasie te herstel. Ons het 'n nuwe manier van kyk nodig. Daarmee word natuurlik 'n nuwe verbeelding en 'n nuwe houding veronderstel.
Hierdie nuwe houding word moontlik gemaak deur 'n nuwe raaksien van God en 'n nuwe sensitiwiteit vir wat God doen. Daarom doen ons teks so baie moeite om te praat oor wie God is. Daarom nooi die profeet die volk uit om deur hulle verbeeldingskrag anders na die wêreld te kyk. Want hoe anders sal hulle strome water in die woestyn of hoofweë in die wildernis kan onderskei?
Jesus Christus is 'n nuwe Woord van God. Niemand kon verwag dat God in die Persoon van sy Seun as mens op aarde sou aankom nie. Daarom het die Joodse godsdienstige leiers so geworstel om God in Jesus te herken. Tot die einde toe. Uiteindelik het hulle die Woord van God doodgemaak omdat hulle God nie kon toelaat om hulle te verras nie.
Selfs diegene wat Jesus as die Messias van God kon herken, het nie ruimte gehad dat die Messias moes ly en sterf nie. Daarom kon hulle ook nie die belofte dat Hy uit die dood sou opstaan toeëien nie.
Jesus is selfs nog meer. In die opgestane Jesus herken ons die groot herskeppingsdaad van God. Jesus is die eerste begin van God se groot herskepping waar gelowiges en God se aarde nuut gemaak word. Ons sien vooruit na die hemelse verrassing van die nuwe aarde.
Niks is daarom op aarde so dood, so vergane, so hopeloos, dat nuwe lewe nie moontlik is nie. God wat 'n gebroke liggaam in 'n graf weer aanmekaar kon weef en in 'n nuwe lewe laat opstaan, kan alles lewend maak. Ook ons dooie huwelike, verhoudinge met familielede, verloopte kinders, vasgevalde verhoudinge by die werk.
Die lydende Jesus is ons hoop op God se nuwe dade.
Om God werklik te sien – die Verlosser en Heilige van Israel – beteken om oop te raak vir God se herskeppende krag. Hy laat woestyne blom. Hy tel dooies op. Hy blaas nuwe lewe in doodsbeendere.
Ons moet die Gees van God toelaat om ons oë oop te maak vir God se nuwe werklikhede. Die Gees moet ons help vergeet, sodat sinisme en pyn uit die verlede ons nie langer verblind vir God nie. God se belofte is: "Kyk, ek doen 'n nuwe ding." God se uitnodiging is: "Sien dit raak!"