1 Konings 19:4-8
1 en 2 Konings dek die verhaal van Israel van die dood van Dawid af tot met die val van sy koninkryk. Die verhaal kan in 5 dele opgedeel word, waarvan die verhaal van Elia en Elisa teen die agtergrond van die verhaal van die Noordelike ryk in die derde deel vertel word:
Die koninkryk van Salomo – 1 Konings 1 – 11
Die skeuring van die Ryk – 1 Konings 12 – 16:20
Elia – 1 Konings 17 – 2 Konings 1
Elisa – 2 Konings 2 – 10
Die verhaal van die verdeelde ryk: Die verhaal van die Suidelike ryk en ballingskap vir die Noordelike ryk – 2 Konings 11 – 17
Juda se laaste jare tot by hulle ballingskap – 2 Konings 18 – 25
Die verhaal van Elia
Dit tref hoe 'n belangrike rol gebed in sy lewe speel en dat gebed ook meesal die wonders voorafgaan. Dit is in gebed dat die teenwoordigheid van God ons en ander se lewens verander.
Psalms 34:1-8 ()
34 'n Lied van Dawid. Hy het hom
kranksinnig gehou by Abimelek. Dié het
hom weggejaag en hy het padgegee.
die wat swaar kry, sal dit hoor
en daaroor bly wees.
4Sing saam met my
oor die grootheid van die Here
5Ek het die Here aangeroep
en Hy het my geantwoord,
6Dié wat swaar kry, sien op na Hom
en straal van blydskap,
hulle word nie teleurgestel
in hulle verwagting nie.
7Ek is een van die ellendiges
wat geroep het.
Efesiërs 4:25-5:2 ()
Johannes 6:35, 41-51 ()
3Elia het bang geword en ter wille van sy lewe gevlug. Toe hy by Berseba in Juda kom, het hy sy slaaf daar agtergelaat.
4Hy self het egter 'n dagreis ver die woestyn in gegaan. Daar het hy onder 'n besembos gaan sit en gewens hy gaan dood. Hy het gesê: "Nou is dit genoeg, Here! Neem my lewe, want ek is niks beter as my voorvaders nie."
Let ook op dat die Here self sorg dat daar 7 000 gelowiges oorbly wat nie vir Baäl aanbid nie. Dit is eintlik die mees gerusstellende boodskap in die gedeelte. God sluimer of slaap nooit nie, en Hy lei nooit aan uitbranding nie!
Die verhaal van Elia is dié van iemand wat uitgebrand is. Dit is ook 'n verhaal van God se sorg wat die wat lewensmoeg is, weer nuwe krag gee. Die liturgie moet op 'n manier hierdie waarheid tot sy reg laat kom. Jesus is die brood van die lewe vir ons en almal wat lewensmoeg is. (Uit Bybelmedia se Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2011-12.)
en laat ons saam sy Naam prys. (Ps 34)
Voorganger: In hierdie oomblikke, saam met hierdie familie van gelowiges, versamel die God van liefde ons.
Gemeente: Met die hoop dat Hy ons selfgeregtigheid
verander in passievolle geregtigheid vir ander.
Voorganger: Op hierdie plek, in hierdie liggaam gevorm
deur genade, roep die brood van die lewe ons tot diens.
Gemeente: In die hoop dat gemak sal verander in
omgee vir almal om ons in nood.
Voorganger: Mag die Gees ons in hart, mond en aksie met die gawe van waarheid toerus.
Gemeente: In die hoop dat ons stamelende, tastende
woorde verander sal word in die Goeie Nuus.
Aan almal in …………………………………., wat aan God behoort en in Christus Jesus glo.
2Genade en vrede vir julle van God ons Vader en die Here Jesus Christus! (Efes 1)
Lied 163 "Soos 'n wildsbok vs 1 (herhaal)"
Die ander tekste by vandag se fokusteks leen hulle daartoe om verwonderd te staan oor God se voorsiening (ook die tema van die fokusteks). Gebruik miskien 3 lidmate om om die beurt die voorlesings te doen…
Dawid se loflied oor God se voorsiening
'n Lied van Dawid. Hy het hom
en red hulle. (Psalm 34)
God se grootste voorsiening in Christus
47"Dit verseker Ek julle: Wie in My glo, het die ewige lewe. 48Ek is die brood wat lewe gee. 49Julle voorouers het in die woestyn manna geëet en tog gesterwe. 50Maar hier is die brood wat uit die hemel kom sodat 'n mens daarvan kan eet en nie sterwe nie. 51Ek is die lewende brood wat uit die hemel gekom het. As iemand van hierdie brood eet, sal hy ewig lewe. En die brood wat Ek sal gee, is my liggaam. Ek gee dit sodat die wêreld kan lewe." (Joh 6)
Hoe 'n dankbaarheidslewe daar uitsien
5 Omdat julle kinders van God is en Hy julle liefhet, moet julle sy voorbeeld volg. 2Lewe in liefde, soos Christus ons ook liefgehad en om ons ontwil sy lewe as 'n offergawe gegee het, ja, 'n offer wat vir God aanneemlik was. (Efesiërs 4)
Skriflesing: 1 Konings 19:4-8
Dit is nog 'n verhaal wat uitstekend op 'n dramatiese wyse vertel kan word. Die perikoop indeling fokus op Elia se ervaring van uitbranding en benoudheid vir die gevaar wat Isebel, die wreedste koningin in die Bybel, vir hom bied. Kinders sal uitstekend identifiseer met die wyse waarop God hom help met kos, rus en krag.
Die toneel op die berg kan ook gebruik word om kinders te leer hoe om na God te luister. Hy praat nie in die groot gebeure nie, maar in die "fluistering van die windstilte".
Die profeet Elia se lewe is materiaal vir 'n wonderlike promosievideo. Sou Elia 'n staatsman wees, sou die regering se departement vir kommunikasie 'n blink video oor hom kon maak. Sy lewe het besondere hoogtepunte opgelewer:
Elia profeteer teen die koningshuis se afgodediens in opdrag van die Here, en sy profesieë word op kragtige wyses bevestig:
Hy kondig 'n droogte as teken aan, en wanneer die wêreld verdroog versorg die Here hom met kraaie, wat brood en vleis by die Kritspruit bring.
In Sarfat word hy verder versorg met meel en olie uit die heidense vrou se kruik, wat net nie opraak nie. Haar seuntjie word ook uit die dood teruggebid.
Nog 'n teken is die vuur uit die hemel wat die offer op Karmelberg verteer, teenoor die vrugtelose gespook van die Baälprofete om vuur uit die hemel af te bid.
Na gebed deur Elia word die droogte deur wonderbaarlike reëns gebreek.
Hy illustreer ook die mag van die Here deur voor die wa van Agab uit te hardloop, as teken aan Agab.
Moderne politieke spindokters sou egter ook 'n paar feite uit sy lewe wou wegsteek, soos ons teks.
Die Bybel is egter veel eerliker as promosietegnieke. Die Bybel draai nooit doekies om oor mense se swakhede en donker oomblikke nie. Ook nie oor Elia s'n nie.
Ook in Elia se donker oomblikke sorg die Here vir hom. Ons swakhede, mislukking en vrees hoef nie weggesteek te word nie – allermins vir die Here. Ook in ons donkerste oomblikke is die Here
by ons, bly God getrou, en versorg Hy ons.
Maskers is onnodig. Voor die Here kan ons oor ons swakhede openlik en eerlik wees.
Moeg en verlate onder 'n besembos
Die kontras tussen 1 Konings 19 en die vorige hoofstuk is merkwaardig. Aan die einde van hfs. 18 ontmoet ons 'n triomfantelike Elia. Die Here bewys Homself as die ware God. Vuur verteer die brandoffer van Elia, terwyl die valse profete van Baäl wat heeldag bid dat Baäl die Baäloffer moet verteer, moet toekyk. Daarna word al die Baäl profete doodgemaak, oorvloedige reën breek die droogte, en Elia hardloop voor Agab se strydwa uit.
Dit klink of dit nie beter met 'n profeet kan gaan nie.
Agab se bose vrou, Isebel, borg van die Baälprofete, reageer deur Elia met die dood te dreig. Elia word deur vrees vervul en slaan aan die begin van hfs 19 op die vlug.
Vrees bring die ommekeer. Hy eindig in die woestyn onder 'n besembos. Daar oorval 'n doodsbegeerte hom. Elia bid selfs dat die Here sy lewe neem.
Roeping moet beliggaam word
Die pad van gehoorsaamheid speel hom in 'n mens se liggaam uit. Jy moet jou lyf op die spel plaas. Elia moet langs 'n spruit gaan skuil, by 'n weduwee tuisgaan, voor die koning verskyn, die geslepe koningin trotseer, by 'n groot "kompetisie" tussen die valse Baälprofete en profeet van die ware God opdaag. In al hierdie situasies moes hy liggaamlik dáár wees.
Ja. Dissipelskap is nie 'n mooi teorie nie of 'n paar geestelike waarhede nie. Jy moet jou lyf op die spel plaas.
Ons is só geskep dat ons liggaamlik op bepaalde maniere op bepaalde situasies reageer. Die groot uitdagings waaraan Elia blootgestel was, eis uiteindelik sy tol. Verskillende verklarings word vir sy reaksie aangebied:
Dalk het hy aan uitbranding gely – hy kon net nie verder nie;
Hy was ooreis en het rus nodig gehad;
Moontlik het Elia post-adrenalien depressie gehad (die vorige dag sou sy liggaam met adrenalien gevul wees, wat hom selfs voor die strydwa kon laat uithardloop, die dag daarna is die adrenalien weg en is dit nodig om te rus).
Die detail van Elia se kondisie is nie so belangrik nie. Die eintlike punt is: roeping word beliggaam, en eis liggaamlik 'n tol. Gehoorsaamheid verg dat ons ons lyf op die spel plaas.
Geestelik is die belangrike punt dat God Elia nie verwerp nie. God ken ons, weet dat ons stof is, en dat ons op 'n spesifieke maniere fisiologies aanmekaar gesit is. God reageer daarom met die grootste begrip. Hy gee Elia kans om te slaap. Dan word Elia met roosterkoek en water versorg. Die slaap- en eetsiklus word ook herhaal (verse 5 tot 7).
Agter hierdie gebeure bespeur ons 'n deernisvolle God. Wat vanuit menslike perspektief na elia se mislukking lyk, is vanuit God se perspektief 'n geleentheid om Elia te omhels en te versorg. God beskaam Elia nie deur hom aan te spreek oor sy vlug nie.
Die manier hoe vrees, moegheid, doodsbegeerte, voedsel, water, slaap en bemoediging in hierdie Skrifgedeelte vermeng word, gee ons die geleentheid om werklik diep oor die menslikheid van gehoorsaam na te dink.
Dit lyk of Elia heeltemal perspektief verloor. God was in soveel situasies getrou, mens sou verwag Elia moes deur Isebel se dreigement kon sien. Die Baälprofete is uitgeroei, die afgodediens het 'n nekslag gekry.
Later in hoofstuk 19 sê Elia vir die Here hy is die enigste ware profeet wat oorgebly het, en nou is hy ook op die punt om doodgemaak te word (10). (Dit was 'n feite-fout, daar was nog duisende ware aanbidders oor.) Elia het dus gedink die hele projek om die ware aanbidding van die ware God onder die aanslag van afgodediens te red, was gedoem. Alles was tevergeefs.
Wie oor die menslikheid van gehoorsaamheid dink, moenie die rol van mislukking onderskat nie.
Volgens breinfisioloë kry (persepsies van) mislukking 'n lewe van hul eie in mens se belewing van jouself. Die brein onthou onafgehandelde take en mislukkings baie langer as sukses of afgehandelde take. Dit word die Zeigarnik-effek genoem. Wanneer 'n projek afgehandel is, plaas die brein dit in 'n spesiale geheuebank. Dit geen nie langer aandag aan daardie data nie, werk nie meer met die inligting nie, en die detail van dit wat jy bereik het, begin vervaag.
Mislukking word nie deur die brein afgesluit en weggebêre nie. Herinnering aan mislukking word voortdurend in die brein rondgeskommel, soos die brein probeer om die mislukking op te los en die data van 'n aktiewe na onaktiewe status te skuif.
Dit klink vreemd om breinnavorsing op 'n Ou Testamentiese profeet van toepassing te maak. Mens wonder of dit nie bloot spekulasie is nie. Dalk. Dalk nie. Wat waar is, is dat ons mense is. En dat ons gehoorsaamheid aan God, en die prys wat ons daarvoor betaal, altyd ons menslikheid – waaronder ons breine – ter sprake bring. Ook die worsteling van ons mens-wees om mislukking te hanteer.
Mag ons oorweldig word deur die gerusstelling dat God ons deur en deur ken. Die manier waarop God Elia met begrip vertroos, bemoedig, uiteindelik die feitefoute en verkeerde beoordeling regstel, en Elia weer bemoedig uitstuur, is bedoel om ons ook bemoedig.
Elia reageer met vrees op Isebel se dreigement om hom dood te maak. Die rol van vrees in dissipelskap moenie onderskat word nie.
Prof Dirkie Smit skryf (Geestelike Waardes, DB, 14 Jul 2012) oor vrees wat 'n slegte raadgewer is. Hy verwys na Franklin D Roosevelt se eerste inhuldigingsrede as president van die VSA in 1933. Dit is die maer jare van die Groot Depressie. In hierdie rede sê Roosevelt sy gevleuelde woorde: "al wat ons hoef te vrees, is vrees self." Vrees is 'n slegte raadgewer, dit verblind mens, maak jou paniekbevange, veroorsaak dat jy jou gesonde oordeel verloor. Jy gee moed op, raak verlam, herken nie meer uitweë nie, en sien nie moontlikhede raak nie. Vrees in die hart, vervolg Roosevelt, is erger as enige dreiging van buite. Dié kan jy aandurf, as jy net nie vertroue verloor en in paniek verval nie.
In hierdie opsig struikel en val Elia regtig hard. Maar ook hier help God hom aangrypend. Die "teenmiddel" vir vrees is, geestelik gesproke, om jou identiteit in God (Christus) te verstaan, om opnuut te ontdek hoe groot God is, en wie jy voor God se aangesig is.
Voordat ons in groter diepte op ons identiteit as gelowiges ingaan, nog eers 'n ander aspek van Elia se menslikheid in sy soeke na gehoorsaamheid.
Elia se doodsbegeerte onder die besembos is deels uit selfbejammering gebore. Die engel van die Here staan Elia by, voed en versorg hom, maar bevestig nooit sy selfbejammering nie. Behoeftes soos sy honger, moegheid en uitsigloosheid kry aandag. Elia se vrese word ook later besweer. Sy aanval van selfbejammering word bloot weggekalwe met rus en voedsel.
Selfbejammering bring ons nêrens nie. Sy selfbejammering word vervang met 'n nuwe besef van identiteit en roeping.
Elia vlug nie net van Isebel af nie, maar ook van sy roeping wat hom in konflik met haar gebring het. Elia het genoeg gehad, maar God bewys sy getrouheid, ook aan Elia se roeping. God werk te midde van menslike vrees, isolasie en verlies van identiteit.
Aangesien ons fokusteks afsluit by vers 8, beperk ons die opmerkings oor die wyse waarop Elia sy identiteit en roeping herontdek. Genoeg om te sê dat die uitgeputte Elia voedsel en krag ontvang om na Horeb te reis, die berg van God. Berge is in die Ou Testament die ruimtes vir openbarings van God. Op Horeb ontvang Elia 'n nuwe ontmoeting en visie (roeping) van God.
Die verskillende maniere waarop die menslikheid van ons gehoorsaamheid in ons lewens uitspeel, vra altyd dat ons oop bly vir ontmoetings met God. So bly ons geestelik gesond. Geestelike self-definisie is die wyse waarop ons menslikheid op koers bly na gehoorsaamheid.
Die genade is dat ons nie self die ontmoetings met God hoef op te tower nie. Hierdie ontmoetings is nie die produk van ons kapasiteit om God op te roep nie. Ons kan onsself net oopstel daarvoor. Ons kan net met God kontak maak deur Bybellees en gebed, en ons oopstel vir God se stem.
Die mens Elia het op 'n punt gekom waar hy sy profetiese roeping wou afgooi. God por hom weer aan en herbevestig sy roeping.
Ons sluit met 'n paar vrae af:
Waaroor het ons vandag nodig om met God in gesprek te tree? Watter bemoediging het ons nodig? Watter aansporing?
Vir wie het ons nodig om vandag 'n engel te wees? Wie moet ek gaan wakkerskud, met brood en water voed, en aanmoedig om 'n ontmoeting met God op te soek?
Waar het ek nodig om myself en my tipiese menslike reaksies op die eise van gehoorsaamheid beter te leer ken? Sodat ek vinniger verlos kan word van die negatiewe kante daarvan?
Watter hulp moet ek gaan soek om uit die donker dieptes van my lewe te kom? Wat gaan ek daaroor vir God sê? Vir my medemense? Vir die mediese dokter, sielkundige of psigiater wie ek sien as 'n engel van God wat genesing in my lewe laat help deurbreek?
Hoe leer ek God in my donkerste tye opnuut ken as betroubaar? 'n God wat altyd vir my lewe, 'n lewe in oorvloed, kies!