Versindaba » Blog Archive » Resensie: Teen die lig (Hennie Aucamp)
Monday, October 8th, 2012 | Resensies.
18 Kommentare op "Resensie: Teen die lig (Hennie Aucamp)"
Kobus Faasen :
Die term 'Boesman' is rassisties, seksisties en vorm deel van die kolonialistiese terminologie waarmee inheemses ontmenslik en verdierlik is. Bogenoemde professore en die uitgewersmaatskappy geniet egter die klank van die woord op hulle tonge, want dit rol so rassisties lekker. Wat sal dan nog lekkerder wees as om die herogliewe van rassisme so oop en bloot, sonder skroom of medemenslikheid aan te wend? So heerlik gewetenloos.
Kobus, jy het wel 'n punt ten opsigte van die rassistiese agtergrond van die term 'Boesman', en ek dink dit is 'n regverdige een wat gerespekteer moet word. Ek voel tog ek wil hier intree, met 'n opinie vanuit n antropologiese en argeologiese hoek. Die term is al vir jare onder bespreking in akademiese kringe, en daar is steeds nie 'n 'regte antwoord' ten opsigte van die gebruik daarvan nie. In die vroeë 90s veral het mense hittig hieroor gepraat en geskryf, bóéke vol, en op 'n stadium was net 'San' aanvaarbaar, toe weer net 'Boesman', en selfs vir 'n kort tydjie slegs 'Basarwa' (totdat diegene wat met Botswana Basarwa-groepe werk hierteen beswaar gemaak het – om dieselfde rede waarom jy nie die Sotho, Xhosa kan noem nie.) Die issue is meer veelvlakkig as regstreeks rassisties, want ons moet o.a. groeps- en taalaffiliasie inagneem, geskiedenis, en lewenswyse. Ons moet inagneem of sekere Khoisan groepe (hierdie term verwys na sprekers van Khoi- en Santale, taalgroepe wat natuurlik verskil en verskillende oorspronge en invloede het) die benaming aanvaar; en natuurlik of daar slegs 'n koloniale en post-koloniale lees van die term kan of moet wees? Self gebruik ek, in argeologiese en antropologiese akademiese konteks, 'n groepsnaam wanneer ek kontekstualiseer (b.v. Ju/hoansi), en die woord 'Bushman' wanneer ek alle suider-Afrikaanse historiese jagterversamelaar-groepe in ag neem – maar nooit natuurlik wanneer ek die prehistoriese jagterversamelaars bespreek nie: mens kan nie 'n kultuurkontinuiteit sommer net aanvaar nie. Ons gebruik bv ook die benaming Bantu-sprekers, want dit is 'n akademiese term vir die unieke taalgroep waaraan die meerderheid van suider-Afrikaanse mense behoort, teenoor b.v. die Nilotiese-sprekers van noord-oos Afrika. As gevolg van ons Suid-Afrikaanse politiese-swaar agtergrond, mag ons die woord 'Bantu' negatief interpreteer, maar nie die woord 'Niloties' nie, ten spyte van die feit dat dit in die akademiese sfeer waarin dit gebruik word as gelyk en onemosioneel gesien word. Dus, miskien is jou punt meer geldig vanuit 'n sosiale as 'n akademise konteks, en ja, ons kan natuurlik vir ure argumenteer oor die interaksie en regverdiging tussen die twee. Ek wil maar eintlik net sê dat dit kompleks is, maar dalk ook meer simplisties as wat ons geneig is om toe te gee.
Kobus, ek dink jy is die kluts heeltemal kwyt, & is duidelik oningelig wat betref Hennie Aucamp se kennis van & deernis met die boesman. Ek dink jy geniet dit net om die "professore" so bietjie kleiner te maak, ne.
Ek dink dat Aucamp 'n vervloë tydperk aktiveer en ek lees beslis nie 'n vermindering van hierdie mense nie. Inteendeel. Hy gaan in die diskoers in en gebruik dit as metafore vir sy eie reis! (Kyk na die slotgedig). Dankie vir Marcelle se kundige verheldering. Miskien kan Helize van Vuuren dalk as letterkundige kenner kommentaar lewer?
p.973 HAT Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal
San s.nw. Enigeen van die jagtergroepe wat nog in die 17de eeu en later aan die Kaap en verder die binneland in gelewe het, vroeër "Bosjesmans" of "Boesmans" genoem, name wat tans as rassisties beskou word en dus vermy word.
Jy bly die punt mis. Gaan lees die bundel en kyk wat Aucamp met die gegewe maak. Jy lees ook nie Marcelle se uiteensetting nie.
October 11th, 2012 at 7:13 am
Etimologie van "Bosjesman":
1. Mid-17de eeu vertaal Nederlandse koloniste "oran utan" as "Boschjesman".
2. Jan van Riebeeck verwys in sy Daghregister na 'n bobbejaan as 'n oran utan, op grond van sy ontmoetings met die aap in Asië.
3. Vryburgers en hul slawe uit laasgenoemde streek verwys na Eerste Mens as orang utang (in Nederlands met diminutief 'boschjes' omdat ter plaatse nie oerwoud (Bosch) is nie.
4. Via Nederlands en Duits raak die term "Bossiesman" en wisselvorme ("Bosjesman", "Boessiesman", "Buschmann") gevestig en dit word deur Engelse regering oorvertaal as "Bushman". In vroege Afrikaans terugvertaal as "Boesman".
Die punt is: Dit is nie 'n term waarmee die inheemse bewoners hulself beskryf het nie, nes "Hottentot" en "Kaffer".
Jammer Professor, maar die meeste afstammelinge van die Eerste Mens is ook nie gelukkig oor die gebruik van hierdie pejoratief nie. Dit is seksisties, omdat die vrou ook as 'n "-man" beskryf word. U en u mede-Boesmannifiseerders is ongelukkig in 'n volslae, verslane minderheid.
Maar, Kobus, watter benaming stel jy dan voor? "Eerste Mens" verwys vir die meeste mense na Adam. En dan is dit mos ook seksisties?
Die heer Faasen se gekibbel getuig van oningeligtheid – kenners van die terrein gebruik 'n wye spektrum van benamings – deesdae in eietydse rotskuns artikels, soos van die hand van Lewis-Williams, "San Bushmen". Duidelik is die beste om die spesifieke groep se benaming te gebruik (soos /Xam of !Khwe) maar in Namibie noem die /Ju hoansi hul self ruiterlik en trots "Boesmans": "Ons is Boesmans!" as 'n trotse eiebenoemingm, soos wat Steve Biko se swart bewussyns wekroep was om trots te wees op jou eie identiteit: "Black is beautiful!".
Die punt wat Faasen mis, is die skoonheid van hierdie laatwerk van Aucamp – waar kry 'n mens nou 'n mooier vers as hierdie pragtige "Aandlied" waarin die digter homself, soos Opperman indertyd in "Oud-digter" met 'n ou Kalahari jagter-versamelaar vergelyk, en so alle etnografie uitwis – voor die groot gelykmaker van die tyd:
Helize, "Aandlied" is ook my gunsteling En dié wat Hennie ken, sal sy gulhartigheid (die padkos) ook dadelik herken.
eish, lat literati Naaste so pejorativeer,
moedertaal-etimologie ignoreer, net negeer,
namens "Ander", vir "Ander", praat, weer,
rug ys-kil op mede-Mens-likheid toekeer
Maar, Kobus, jy beantwoord nie my vraag nie. Watter benaming verkies jy?
As ek 'n Boesman was, sou ek eerder met Hennie Aucamp en Helize v. Vuuren saamgeloop het en dinge gedeel het, as met die drukkoker-vol-medemenslikheid Kobus Faasen, wat selfs vir Van Riebeeck as rigsnoer aanhang en sy moraliteit blykbaar op woorde skoei.
Dis ook hoog tyd dat skrywers ophou om op eiers te loop rondom sekere woorde. Binne 'n kreatiewe konteks is géén woorde taboe nie. Hoe kan 'n akkurate beeld gegee word van 'n era, of 'n karakter, as die skrywer gemuilband word?
Ek stem met Helize saam dat die appropriasie van hierdie woorde deur die groepe & individue wat daarmee benoem word, die woorde van die vermoë om te kwets ontneem. So het sommige gays hulle die woord 'moffie' toegeëien, sodat niemand hulle ooit weer daarmee kan kwets nie. Dis 'n stadige proses; nie álmal binne 'n spesifieke groep sal ooit dieselfde oor soiets voel nie.
@Daniel, Faasen luister net na die klank van sy eie stem. Hy het nie 'n antwoord vir jou nie, & wat die gebrek aan medemenslikheid aanbetref waarvan hy ánder beskuldig… by hom funksioneer dié duidelik baie selektief. Dis ook te veel gevra om te verwag dat hy Hennie se boek sal lees, óf enige van die vakliteratuur wat deur mense soos Helize van Vuuren e.a. rondom die boesmans & hulle kuns gelewer is. In stede daarvan het hy sy woordeboeke byderhand. Wat is tydeliker & meer voorlopig as 'n woordenboek. Taal verander vinniger, & is meer genuanseerd as waarmee woordeboeke kan byhou.In 'n sekere sin is woordeboeke voortdurend besig om argeologie te word. Die liggaam van taal is voortdurend besig om te vervel.
"San" beteken rondloper, vabond, skelm, kwaaddoener in Khwekhwe…
Die ook 'n woord met negatiewe duiding.
Ope uitnodiging aan Kobus Faasen: lees Gordon se The Bushman Myth – dis 'n uitstekende inleiding in die kompleksiteite van die benaming, asook die geskiedenis v d Eerste Mense…
Ek weet mie wat Kobus se lees is nie, maar hy moet hom nie by die etimologie hou nie. Die verbande wat hy lê, raak nie kant of wal nie. Orang Oetang beteken letterlik in Maleis Bosmens. Dat koloniste die San(?) Bosjesmannen genoem het, is tog heel begryplik. Dit het niks met orangoetangs uit te waai nie. Daar is geen oortuigende taalkundige gronde vir die verband wat Kobus lê nie. Jy kan enigiets met 'n paar feite "bewys" vir die wat nie die kennis het nie.
Nog een opmerking: Wat kan neerhalender klink as om 'n volk "Basters?" te noem? Die Rehobotters eien hulleself die naam met groot trots toe.
Baie van ons was trots op die eertydse Engelse skeldnaam "Boer." Dieselfde het met ons voorouerlike skeldname "Geuse" (uit die Frans vir "bedelaars") en Hugenote (Eidgenossen, "samesweerders") gebeur.
Vandag is ons erenaam "Boer" verknoei. Mense wat hulleself "Boere" noem, het dit besoedel met wanopvattings, wangedrag en waansinnige politiekery. Hulle het presies bevestig wat die oorspronklike skellers te kenne gegee het.
Dis sekerlik ook belaglik om 'n argument te voer in naam van enige iemand anders as jouself; hoe weet jy wat jy nie weet nie. Dawid Kruiper, ontslape leier van wat genoem word die Khomani San van die Kalahari het aangedui dat hy 'n Boesman is en niks anders genoem wil word nie, dat die ander benaminge soos San Koi ens ewe veel uitgedink en afgedwing word op die 'Boesmans'.
Hoewel nie alle 'Boesmans' dit eens is met die naam nie, was daar tydens die lewe van Dawid nie argumente te lei nie.
Sy uitsluitsel was dat hy as natuurmens gebore is, en almal wat dié ingesteldheid het is Boesmans; hulle wat leef uit en met die natuur soos hulle broers en susters die diere, In 'n onderhoud na die voltooiing van die film THE SILENT KILLER het hy o.a. gesê: Ek is 'n Boesman (…) "a natural born. I have something inside of me that no one can take away. I am there always for my community, but I do things the natural way."
Miskien sal daar 'n tyd kom waarin meer en meer 'Boesmans' 'n ander naam verkies, en dan is dit hulle besluit en keuse watter naam. Waar ons deesdae staan is hulle reeds ontneem van veels te veel.
Ek het waardering vir die deernisvolle wyse waarop Hennie Aucamp sy respek toon met die benaming Boesman/s in die betrokke gedigte.