SA se waterkrisis: Waterverliese, kundigheid dalk groter probleemFoto: Pixabay.com Suid-Afrika benodig ongeveer R170 miljard om die meeste van die land se waterstelsels en -pype op te gradeer, iets wat dringend gedoen moet word om verdere waterverliese in munisipaliteite te voorkom. Verskeie kenners het Vrydag die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se geskiedenisberaad in Garsfontein, Pretoria, oor die land se watersituasie toegespreek. ŉ Donker toekoms is geskets vir waterverskaffing indien daar nie dringend na sake soos kundige bestuur en die bekamping van waterverliese gekyk word nie. Hulle was dit eens dat Suid-Afrika nog altyd ŉ droë land was, maar dit het nou ŉ krisispunt bereik en daar sal ernstig besin moet word hoe die land sy watersituasie in die toekoms gaan bestuur. “Ons bevind onsself in ŉ hoë druk-omgewing: ŉ Ondergemiddelde reënval vir die land is eintlik die norm, terwyl ons in die toekoms te make sal hê met meer besoedeling, ŉ groter bevolking en ekonomiese ontwikkeling wat Suid-Afrika se waterbronne verder onder druk sal plaas. “Die waarheid is dat ons boonop nog mors met die water tot ons beskikking. Waterverlies is beslis ŉ ernstige saak,” het Fred van Zyl, direkteur van strategiese beplanning by die departement van water en sanitasie (DWS) se hoofkantoor in Pretoria, gesê. Volgens Van Zyl het bykans 96% van die land krane, maar kwessies soos onderbreking, swak bestuur van die stelsels en waterverliese veroorsaak dat minder as die helfte van die water by die krane uitkom waar dit moet. Om sake te vererger is 42% van die land se 14 000 rioolaanlegte ook nog in ŉ krisis, wat beteken water word nie deeglik gesuiwer vir hergebruik nie, of nog erger waterbronne word besoedel. Volgens Isa Thompson, direkteur vir die DWS se waterbeplanning in die Wes- en Oos-Kaap, verdwyn soveel as 35% van die land se water iewers in die stelsels, terwyl party munisipaliteite die helfte van hulle gesuiwerde water verloor voordat dit by krane uitkom. “Ons moet eers regmaak wat ons het, ons kan nie net nuwe waterbronne ontdek nie,” het Thompson gesê. Sy sê watervoorsiening in Suid-Afrika het ŉ politieke geskiedenis: “Die nuwe regering in 1994 se dryfveer was om almal van water te voorsien. Dit het daartoe gelei dat daar vergeet is van onderhoud omdat daar so groot fokus was om water na informele nedersettings te neem. Dit is veral die ouer dorpe wat nou hieronder ly, sommige van die waterpype is ŉ 100 jaar oud en daardie pype is nog nooit vervang nie. Dit word net gelas en omdat die pype al so oud is, is daar ook nie meer onderdele vir hierdie pype nie. “Ons gebruik twee keer soveel water per persoon as die res van die wêreld. Ons sal moet leer om ons watergebruik drasties af te skaal. Verder sal daar ŉ groter klem op hergebruik gelê moet word. Dorpe aan die kus sal ook na ontsouting van seewater moet kyk as ŉ oplossing.” Thompson meen daar is wel ruimte vir die ontwikkeling van enkele groot en kleiner damme om Suid-Afrika se waterbronne aan te vul, maar dit kan nie meer die hooffokus wees nie. “Die opvang en benutting van reënwater is waar die fokus nou moet lê, veral op plaaslike vlak.” Sy is egter besorg oor die gebrek aan die nodige kundigheid om water te bestuur, veral op munisipale vlak. Volgens Thompson en Van Zyl is dit juis die bestuur van die land se ingewikkelde waterinfrastruktuur wat deurslaggewend in die toekoms sal wees. Die land beskik oor onder meer 35 000 km se markropype en ŉ 11 000 km lange pypstelsel wat daagliks onderhou en bestuur moet word. In die 1960’s het Suid-Afrikaanse ingenieurs waterprojekte aangepak wat vandag nog as visionêr beskou word om water vanuit Lesotho oor etlike kilometer na Suid-Afrika se ekonomiese hartland, Gauteng, se sowat 14 miljoen inwoners, te pomp. “Ons het in die geskiedenis droogtes gehad wat maklik tot tien jaar geduur het, maar het dit nog altyd oorleef omdat ons kreatief beplan het soos met dié bou van waterskemas. Suid-Afrikaners sal nou nog meer kreatief moet word. Daar was nog altyd ŉ waternood, maar dit word komplekser. Daarom moet dit goed bestuur word,” het Van Zyl gesê.