’n Enkel-essay in boekvorm wat my lewensuitkyk (veral my mensbeskouing) ingrypend beïnvloed het, is C.S. Lewis se The Abolition of Man, wat in 1943 verskyn het en sedertdien nog nooit uit druk was nie. Verskyn sulke goed nog in Suid-Afrika: ’n boek bestaande uit ’n enkele essay? Dit behoort te gebeur, want so ’n publikasie verleen gewig aan wat andersins maklik onderskat kon word.
Wat verskaf meer vreugde as om so iets by ’n boekwinkel te koop (teen ’n billike prys) en dit in jou binnesak te bêre, in die trein te lees en daarna op ’n koffietafel of in jou boekrak te laat tuiskom? Of dit vir iemand te gee – sommer so terloops oor ’n kuiertafel.
Daar is iets aan sulke boekies wat ’n mens laat voel jy is terug in die era van die salons (op sy Frans uitgespreek) waarna ’n filosoof soos Jürgen Habermas hunker: ’n era toe “menings geëmansipeer is van die kettings van ekonomiese afhanklikheid”. Vrye, stylvolle meningsuiting tussen gesofistikeerde bourgeois gespreksgenote, netjies uitgevat, sigaar en borrel in die hand.
Keiser Konstantyn was met sy leër op pad om nog ’n vyand te verslaan toe hy in die hemelruim ’n kruis gewaar met daarby die woorde: “In hierdie teken sal jy oorwin.” So vertel Eusebius, die eerste kerkhistorikus.
Die voorveronderstelling hierby is dat die kerk nie net (soms) baat kan vind by ’n simpatieke owerheid nie, maar dat só ’n owerheid ’n noodsaaklike voorwaarde vir die kerk se voortbestaan is. Die kerk kan nie oorleef as die “beskawing” wat hom dra, vergaan nie.
Bestaan die kerk dan by grasie van wêreldse maghebbers? Luister na Psalm 33: “Dit is nie waar dat die perd die oorwinning gee en dat sy groot krag redding bring nie. Dit is die Here wat sorg vir dié wat Hom eer, vir dié wat op sy mag vertrou.” En Jesaja 7:9: “julle sal nie standhou as julle nie in geloof standhou nie.”
Die Belydenis van Belhar sê mos: “Ons glo in die drie-enige God … wat deur sy Woord en Gees sy kerk versamel, beskerm en versorg van die begin van die wêreld af tot die einde toe.”
Ek dink die Here hét met Konstantyn gepraat: “In hierdie teken …”, in die kruis … Die keiser het gehoor, maar nie verstaan nie.