By Jac Laubscher, 7 Julie 2014
Die onlangse verlaging van Suid-Afrika se kredietgradering deur Standard & Poor's (hierna S&P) het heelwat reaksie ontlok, hoewel dit nie onverwags was nie.
Die gradering vir skuld in buitelandse geldeenhede is verlaag na BBB-, wat een vlak weg is van die klassifisering van hierdie gedeelte van Suid-Afrika se staatskuld as spekulatief. Skuld in rand gedenomineer het 'n gradering van BBB+ ontvang, dit wil sê twee vlakke hoër.
Aangesien buitelandse besit van randgedenomineerde Suid-Afrikaanse staatseffekte ongeveer vier maal die hoeveelheid vir skuld gedenomineer in buitelandse geldeenhede is, is die gradering van BBB+ eintlik van meer belang. Die verskil tussen die twee graderings dui verder daarop dat die risiko's opgesluit in Suid-Afrika se internasionale finansiële posisie deurslaggewend is, dit wil sê die relatief hoë tekort op die lopende rekening, die swak prestasie van uitvoere, die oorheersende rol van portefeuljebeleggings in kapitaalinvloeie, die relatief lae vlak van buitelandse valutareserwes, en die kwesbaarheid van die wisselkoers van die rand.
Wanneer 'n mens die billikheid van Suid-Afrika se kredietgradering wil beoordeel, is dit belangrik om te onthou dat kredietgraderings relatief van aard is, met ander woorde Suid-Afrika word nie in isolasie beoordeel nie maar in vergelyking met sy portuurgroep.
Aangesien die Suid-Afrikaanse regering self soveel klem lê op Suid-Afrika se lidmaatskap van die BRICS-groep van lande is dit van pas om te kyk hoe Suid-Afrika met die ander lede vergelyk.
Wat eerste opval, is dat vier van die vyf lande wat deel uitmaak van BRICS 'n gradering van BBB- vir skuld gedenomineer in buitelandse geldeenhede geniet, naamlik Suid-Afrika, Brasilië, Indië en Rusland (China is die uitsondering met 'n AA-gradering). Van die betrokke vier lande is die graderingsvooruitsig vir Suid-Afrika en Brasilië stabiel, terwyl dit negatief is vir Indië en Rusland. (Ander lande met 'n gradering van BBB- is Azerbaidjan, Bulgarye, Ysland, Montserrat, Marokko, Roemenië en Uruguay – inderdaad 'n vreemde mengelmoes van lande!)
Kyk 'n mens na staatseffekte wat in die onderskeie lande se eie geldeenhede gedenomineer is, lyk die prentjie ietwat anders, met Suid-Afrika en Brasilië wat 'n gradering van BBB+ ontvang het, gevolg deur Rusland met BBB en Indië met BBB-.
Die beginpunt in enige vergelyking van die grondrede vir die gradering van die onderskeie lande is die stand van hulle staatsfinansies. Die tabel hieronder gee die belangrikste syfers.
Stand van staatsfinansies
Die tabel skets alles behalwe 'n uniforme prentjie, wat daarop dui dat die graderingsproses nie meganisties van aard is nie maar in hoë mate op die oordeel van die betrokke analiste berus.
Dit is opvallend dat Rusland op die oog af in 'n baie beter posisie as die ander lande is. Ten spyte daarvan is S&P se graderingsvooruitsig vir Rusland negatief, met ander woorde die volgende stap sal waarskynlik 'n afgradering na spekulatiewe status wees. Die probleem is dat hoewel Rusland se vermoë om sy skuldverpligtinge na te kom oënskynlik nie onder verdenking is nie, dit wel bevraagteken word weens sy politieke situasie, onder meer die instel van internasionale sanksies as gevolg van sy inmenging in die Oekraïne.
Indië vorm die ander uiterste met die hoogste begrotingstekort en 'n totale skuldlas wat net 'n aks laer is as dié van Brasilië. Al wat in sy guns tel is dat 'n baie klein persentasie van sy staatskuld deur buitelanders gehou word. Indië se vermoë om sy begrotingstekort te verlaag, onder meer deur subsidies te sny en 'n goederebelasting in te stel om die bestendigheid van staatsinkomste te verbeter, word bevraagteken – vandaar dus sy negatiewe graderingsvooruitsig.
Dit plaas Suid-Afrika en Brasilië in die middel van die groep en dit is dus nie verbasend nie dat hulle dieselfde kredietgradering geniet. Brasilië se bruto staatskuld as persentasie van BBP is egter byna 50% hoër as Suid-Afrika s'n en hy is in 'n swakker posisie om sy skuld te kan verlaag, gemeet aan die feit dat Brasilië se rentekoerse soveel hoër as sy groeikoers is.
Die gemeenskaplike faktor wat betref al vier hierdie lande is egter die noodsaaklikheid om ekonomiese groei te verhoog (sien grafiek hieronder) en die gebrek aan vertroue aan S&P se kant of hulle hierin sal kan slaag. Die geloofwaardigheid van ekonomiese beleid word bevraagteken, asook die onderskeie regerings se vermoë om die nodige hervormings deur te voer.
Vergelykende ekonomiese groei
Veral Suid-Afrika en Brasilië het veel in gemeen: agteruitgang in fiskale beleid, 'n verswakking van die lopende rekening van die betalingsbalans, lae ekonomiese groei, gemengde beleidseine en 'n gebrek aan geloofwaardigheid. Nog 'n gemeenskaplikheid is dat sowel die Suid-Afrikaanse as die Brasiliaanse regerings hulle misnoeë met S&P se afgraderings te kenne gegee het en daarop aanspraak gemaak het dat hulle ekonomieë fundamenteel gesond is.
Natuurlik kan 'n mens S&P se kredietgraderings bevraagteken omdat dit, soos hierbo genoem, tot 'n mate subjektief van aard is – op die ou end is dit egter die harde werklikheid waarmee beleggers gekonfronteer word. Die enigste betekenisvolle reaksie sou wees om S&P verkeerd te bewys deurdat die prestasie van die ekonomie die agentskap se verwagtinge oortref.