Nuuskommentaar: Kry die realiteit in SA nou vlerke?Argieffoto Beteken die regering se besluit om die SAL in ondernemingsredding te plaas dat ideologie nou eers ŉ bietjie eenkant toe moet staan sodat die tegnokrasie eers sake kan bestendig? Want soos dit tot nou gegaan het, kan dit nie aanhou nie. Afgesien daarvan dat staatskaping die land miljarde regstreeks, en nou meer onregstreeks gekos het, is ’n groot deel van die land se ekonomiese probleme gesetel in ’n soort sosialistiese ideologie waar die staat moet pa staan dat onwerkbare ekonomiese modelle, steeds afforseer word. Bowendien word die bestuur oorgelaat aan kaders wat weens allerlei oorwegings in die hoë poste aangestel word waar bekwaamheid om die werk te kan doen, nie een van die posvereistes is nie. Dinge soos ideologiese oriëntasie, senioriteit as kader, rassisme, nepotisme, nyatsi-bande (skelmpie) en lang vingers weeg eenvoudig baie swaarder. Die SAL, wat onder die nuwe bedeling net as SAA bekend staan, se reputasie as goeie lugdiens het gou in die slag gebly. In 1998 was die SAL reeds so in sy peetjie in dat die omstrede Saki Macozoma die Amerikaner, Coleman Andrews, nie net as hoof- uitvoerende beampte van die SAL aangestel het nie, maar sommer ook as president. Andrews het met hoë aansien as regrukker hier aangeland, en groot verwagtinge oor regrukkery is gekoester. Vir sy reputasie blyk dit is hy glo minstens R200 miljoen belastingvry betaal vir die twee en ’n half jaar wat hy hier gedien het, en voordat hy ’n jaar en ’n half voor die verstryking van sy kontrak vir alle doeleindes voet in die wind geslaan het. SAA-toonbank by Kaapstad- Internasionale Lughawe (14 November 2019) (Foto: Henk Kruger/African News Agency/ANA) Wat Andrews baie goed gedemonstreer het, is dat ’n mens minstens twee soorte leiers kry – die een wat die werk kan doen, en eerder sy onderneming of instansie wat hy lei, bemark, teenoor dié wat oor die ongelooflike vermoë beskik om hulself te bemark, maar glad nie die werk self kan doen nie. Soms word ’n ondergeskikte wat wel die werk kan doen, misbruik om die indruk te wek die aangestelde kom die mas op, en soms kry die aangestelde groot kop en verbeel hom hy kan die werk wel self doen … met rampspoedige gevolge. Om sake nog taaier te maak – sou so ’n kader wel weens onvermoë in die slag bly, word hulle gewoon in soortgelyke (of hoër) poste herontplooi. Die belastingbetalerswaghond, Outa, het een so ’n geval skynbaar doeltreffend uit die sirkulasiepoel gehaal deur die hof te nader om Dudu Myeni tot misdadige direkteur te laat verklaar. Sy was ’n vorige en erg rampspoedige raadsvoorsitter van die SAL. Haar persoonlike vriendskap met die destydse president het dit onmoontlik gemaak om sake by die kern van die probleem reg te maak. Myeni is ten spyte van die skade wat sy die SAL berokken het as ondervoorsiter van die Mangaung‑nutsmaatskappy vir kragverspreiding, Centlec, herontplooi. Daar verdien sy minstens R274 000 per jaar, en kla sy het nie geld om haar verhoor in die Outa-saak by te woon nie. Nodeloos om te sê… Centlec is kniediep in die moeilikheid. Daar is die kaders wat ontplooi word, en skynbaar goed regkom solank daar “onnodige bates” is wat verkwansel kan word. In ’n feitlik regstreekse verband is die skikking wat oor twee Transnet-pensioenfondse en baie Transnet-pensioenarisse bereik is. Van die pensioenarisse is verwag om met ’n 2%‑verhoging per jaar oor die weg te kom nadat die fondse erg gestroop was deur “ondeurdagte beleggings”. Intussen is heelwat van die pensioenarisse onder die haglikste omstandighede oorlede. Die vreemde het nou gebeur – nadat Solidariteit met ’n regstryd begin het om die SAL onder ondernemingsredding te plaas, het twee van die onwaarskynlikste vakbonde, Numsa en die vakbond vir kajuitpersoneel, laat blyk hulle gaan Solidariteit steun. Nou het die kabinet ook kopgegee. Natuurlik is die SAL nie die enigste semi-staatsinstelling wat onder ondernemingsredding geplaas moet word nie. Eskom is seker die vernaamste voorbeeld, maar daar kerm die EFF onder andere omdat ’n blanke as nuwe uitvoerende hoof aangestel is. Dat remediërende stappe gedoen moet word, veral omdat die radikale vakbonde privatisering blindelings teenstaan, is ’n gegewe, maar die ideaal bly om te kon hou by voorkoming is beter as genesing.