PressReader - Landbouweekblad: 2017-11-17 - Son­ne­blom­me
Droog­te, on­kruid en in­sek­plae is net ’n paar van die kar­tet­se wat son­ne­blom­oes­te in die af­ge­lo­pe pro­duk­sie­jaar ge­teis­ter het. Ver­al laat aan­plan­tings het teen swam­me, soos Al­ter­na­ria he­li­an­thi, te staan ge­kom. Ken­ners vertel van hul er­va­rings en gee raad.
Wat dink jy het die Pro­tea-draai­bou­ler Im­ran Ta­hir en son­ne­blom­me ge­meen? Soos e­ni­ge er­va­re kol­wer (boer) weet jy nooit wat die bal (om­ge­wing) gaan doen as dit Im­ran se vin­gers ver­laat nie. Jy be­plan ’n voor­ko­men­de stra­te­gie of jy wag en kyk wat ge­beur, soortgelyk aan ’n be­sluit om die kolf baie laat te lig as ’n kor­rek­tie­we stra­te­gie.
Wat ons ook al gaan doen, be­paal die uit­koms van die wed­stryd. Hoe vroeg of laat ons ook die be­sluit neem, be­paal met hoe­veel lo­pies ons gaan wen, of­te­wel hoe­veel geld jy in jou sak steek.
Wat gaan ge­beur as Im­ran skie­lik ’n snel­bal teen 132 km/h af­stuur pleks van die nor­ma­le draai­bal? Dít is hoe Al­ter­na­ri­a­blaar­vlek (Al­ter­na­ria he­li­an­thi), S­cle­ro­ti­nia-kop­vrot (S­cle­ro­ti­nia scle­ro­ti­orum) en dow­we pit­te boe­re in die jong­ste pro­duk­sie­tyd on­ver­hoeds ge­vang het.
Al was die vyf­dag­toets uit­ge­rek oor ’n tyd­perk van vyf maan­de, het die groot hoe­veel­heid re­ën ’n baie na­de­li­ge in­vloed op die ge­was ge­had.
Dié swam ver­oor­saak ron­de of vier­kan­ti­ge don­ker­bruin let­sels op die bla­re, stam, stin­gels en blaar­ste­le. Dit vorm groot, dooie kol­le. In­di­vi­du­e­le let­sels het ’n chlo­ro­tie­se kring om die let­sel. Blaar­ver­lie­se kom van on­der na bo in die plant voor.
Die swam is al­tyd teen­woor­dig, maar boul jou ’n draai­bal in warm en vog­ti­ge toe­stan­de – tem­pe­ra­tu­re van 25 °C en 28 °C saam met hoë hu­mi­di­teit van 70% en ten min­ste 12 uur se vog op die bla­re. Vir drie tot vier dae kan groot blaar­ver­lie­se voor­kom as die let­sels saam­smelt en gro­ter word. Ge­volg­lik kan dit die op­brengs ver­laag en tot ont­bla­ring lei.
Be­stuurs­prak­ty­ke sluit in wis­sel­bou, ploeg en swam­do­ders. Swam­do­ders is ui­ters doel­tref-
fend, mits jy ’n voor­ko­men­de pro­gram volg. Die ver­draag­saam­heid van kul­ti­vars teen­oor die swam ver­skil.
Die groot­ste aan­tal gas­heer­plan­te ver­sprei S­cle­ro­ti­nia. Dit sluit in on­krui­de, soos ka­kie­bos en kan­ker­roos. Be­smet­ting van die son­ne­blom­kop vind plaas ty­dens warm, vog­ti­ge toe­stan­de.
S­wam­be­spui­tings be­haal ui­ters be­perk­te suk­ses teen S­cle
ro­ti­nia-stam­vrot, maar be­haal wél re­sul­ta­te met voor­ko­men­de s­wam­be­spui­tings teen kop­vrot.
Dow­we pit­te ver­skil tus­sen plan­te en van lan­de­ry tot lan­de­ry. Die plan­te lyk goed, maar so­dra jy stroop, is dit ’n an­der sto­rie. In die af­ge­lo­pe pro­duk­sie­jaar het som­mi­ge aan­plan­tings dow­we pit­te ge­toon. Dit was opmerklik by vroeë aan­plan­tings.
As die kop­pe net voor stroop­tyd on­der­soek is, was dit op­val­lend dat die dow­we pit­te in rin­ge op die kop voor­ge­kom het. Meest­al het meer dow­we pit­te in die bui­ten­ste de­le van die lan­de­ry voor­ge­kom.
Dr. An­dré Nel het in Maart 2015 in SA Graan/Grain ver­wys na moont­li­ke oor­sa­ke vir die ver­skyn­sel. “Al­le son­ne­blom­bas­ters is ge­voe­lig vir boortekorte, maar daar is groot ver­skil­le in hul ver­moë om boor op te neem. Die ver­skil­le ver­klaar moont­lik in ’n ma­te waar­om die dow­we­pit­ver­skyn­sel meer by se­ke­re bas­ters as an­der waar­ge­neem is. ’n Boor­te­kort kan nie al­leen as hoof­oor­saak be­skou word nie, want dit het ge­woon­lik ’n wis­sel­wer­king met die heer­sen­de weers­toe­stan­de.”
Die af­ge­lo­pe sei­soen het son­ne­blom­me ui­ter­ma­tig ve­ge­ta­tief ge­groei.
“Die pro­duk van fo­to­sin­te­se word kort­weg fotosintaat ge­noem en be­staan uit sui­ker,” skryf An­dré.
“Ty­dens graan­vul­ling vloei dit na die son­ne­blom­kop waar dit deur bi­o­che­mie­se pro­ses­se tot o­lie, pro­te­ïe­ne en an­der be­stand­de­le om­ge­ska­kel word om die pit se kern te vul. On­vol­doen­de voor­sie­ning van fotosintaat is ’n baie be­ken­de oor­saak van swak ge­vul­de en dow­we pit­te.
“Na­vor­sing toon dat die dow­we­pit­ge­tal van son­ne­blom­me on­der ska­du­net baie kan toe­neem teen­oor son­ne­blom­me wat in vol­le son­lig groei, ver­al as dit in die graan­vul­pe­ri­o­de plaas­vind.” Son­li­g­e­ner­gie is no­dig vir die pro­ses­se om plaas te vind. In die jong­ste pro­duk­sie­jaar was daar ’n tyd­perk van twee tot drie we­ke met on­der­ge­mid­del­de daag­lik­se son­li­g­e­ner­gie. Par­ty bas­ters het ook ’n pers ver­kleu­ring in hul bla­re ge­toon, wat ná war­mer dae ver­dwyn het. Pers in bla­re word ge­woon­lik gei­den­ti­fi­seer met die op­bou van sui­ker. Die be­wolk­te tye het saam­ge­loop met saad­vul­ling en so ver­oor­saak dat pit­te dof was.
Son­ne­blom­me is lank­al nie meer ’n af­skeep- of vang­ge­was nie. As jy so dink en dit aan­plant net om ’n swak mie­lie­prys te ont­duik, gaan Im­ran se draai­bal jou “uit­boul”. Siek­tes be­hels ’n wis­sel­wer­king tus­sen om­ge­wings­fak­to­re, pa­to­ge­ne or­ga­nis­mes en die gas­heer­plant. Die uit­slag word nie deur net een en­ke­le fak­tor be­paal nie.
Dit is nie net die bal se ge­tal re­vo­lu­sies per se­kon­des wat be­paal of dit die paal­tjie gaan tref nie, maar ook die spoed, die hoog­te en die tra­jek van die bal: Die gro­ter prent­jie moet dus in ag ge­neem word.
Die ar­ti­kel is ge­skryf deur mnr. P­hi­lip Fou­rie, land­bou­kun­di­ge by Du­Pont Pi­o­neer. NA­VRAE: www.rsa.pi­o­neer.com
DIAGRAM: VER­SKAF DEUR PI­O­NEER
’n Be­grip van die siek­te­drie­hoek is nood­saak­lik om die uit­wer­king te ver­staan van siek­tes wat deur or­ga­nis­mes ver­oor­saak word.
FOTO: VER­SKAF DEUR PI­O­NEER
Simp­to­me van S­cle­ro­ti­nia toon, van links, die aan­vank­li­ke be­smet­ting teen die stam van die bla­re, die af­breek van die stam en die teen­woor­dig­heid van skle­ro­tia wan­neer die plant dood en droog is.