Nuuskommentaar: Jaaroorsig deel 5: Zuma die neetPres. Jacob Zuma. Foto: DoC Die jaar 2016 sal onthou word as die jaar toe die begrip “Zumakrasie” na “Zuptakrasie” verander is. In die proses is ŉ ou woord, staatskaping, weer opgediep en afgestof. Verskeie analiste meen pres. Jacob Zuma is na die Nenegate-insident aan die einde van verlede jaar eintlik ŉ “lame duck”, iets wat heel waarskynlik minstens gedeeltelik waar is. Dat Zuma (nog) nie die langverwagte kabinetskommeling aangekondig het nie, selfs nie nadat ŉ aantal ministers en adjunk-ministers openlik in opstand gekom het teen sy voortgesette leierskap nie, soos die gepoogde mosie van wantroue in hom binne die NUK, is ongewoon in wêreldpolitiek. Maar dat iemand te midde van soveel storms weier om self te loop, is ook ongewoon in ŉ moderne demokrasie. Bygesê, in Brasilië, Venezuela en Suid-Korea het beleërde presidente ook die hakskene ingeslaan. Teen die einde van die jaar het waarnemers twee Zuma’s bemerk. Die een probeer simpatiesteun monster, deur oral in sy toesprake te vra wat hy nou eintlik verkeerd sou gedoen het. Volgens Zuma sit selfs sy felste politieke opponente met ŉ bek vol tande as hy dit vra. Dit klink na ŉ erg wollerige wolhaarstorie wat nie eens as fopnuus sal deug nie. Die ander Zuma is op die offensief en dit lyk asof veral SABC 3 hom hierin steun. Hy het selfs kerkleiers gevra om hul neuse uit die politiek te hou, maar het oor die algemeen hier op sy baadjie gekry. Zuma het eenvoudig deur die jaar omstrede gebly. Na die land rommelstatus net-net afgeweer het, het Zuma verklaar hoe wonderlik dit is dat die veldtog wat hy gelei het om rommelstatus te voorkom, geslaag het. Min ingeligtes sal anders dink as dat die rommelstatus ten spyte van Zuma en nie te danke aan hom nie, afgeweer is. Vanjaar sal veral onthou word as die jaar waarin Zuma se rasbewustheidsonderrok baie ver uitgehang het. Onlangs nog het hy, kort na sy “versoeningsdagtoespraak”, gesê hy sal nie bedank nie, want dit sal beteken dat hy hom aan die wit monopolie oorgegee het. Hy het kort daarvoor gesê hy gaan nie bedank nie, want sy vyande wil hom in die tronk hê. Sy “versoeningsdagtoespraak” was erg uitlokkend en kan op geen manier as ŉ boodskap van versoening beskou word nie. Gelukkig het die natuur (volgens die vereniging vir sangomas was dit die voorvaders) ingegryp en die markiestent omgewaai. Ongelukkig het mense seergekry terwyl Zuma en sy geselskap soos bang hase gevlug het (aldus beeldmateriaal). Met sy amptelike toespraak vir die veldtog teen rassisme, het Zuma ook eerder skade aangerig as wat hy die bepalings van sy presidentsamp uitgeleef het. Hy het onder meer na wittes as “white supremacists” verwys. Daar is (nog) verbasend min bohaai oor Zuma se beweerde rol om met staatsfondse en die veiligheidsdienste ŉ vakbond as teenvoeter vir AMCU in die platinumgordel te skep. Indien Zwelinzima Vavi Zuma nie hieroor ŉ struikrower genoem en daarvoor redelike nuusdekking gekry het nie, sou min mense geweet het van die saak wat hom in die Noord-Gautengse Hooggeregshof afspeel. Die twintigjarige herdenking van die ondertekening van die huidige grondwet het onlangs plaasgevind. Daar was vanuit talle oorde oproepe vir wysigings daaraan, maar weens uiteenlopende redes. Een van die leemtes wat uitgewys word, is dat die grondwet ongesond baie magte aan die president gee om sleutelaanstellings te doen. Toe die grondwet aanvaar is, was pres. Nelson Mandela nog aan bewind en is iets soos die Zuma-verskynsel net nie voorsien nie. Zuma het dié magte egter mildelik ingespan om sy regering van patronaatskap te skep – tot enorme skade vir die land. Dit het hom uiteraard ook ŉ gewilde teiken vir staatskaping gemaak. Dit is nie altyd duidelik of Zuma uit onkunde of doelbewus stellings maak wat versoening na die maan stuur nie. Hy sal byvoorbeeld tot die graf onthou word vir sy stellings oor Jan van Riebeeck en dat swart mense voor sy koms in harmonie geleef het (en baie pret gehad het). Vanjaar het hy steeds op hierdie snaar bly tokkel, deur onder meer vol te hou wittes het hul grond bekom deur dit van swart mense te steel. Boonop het hy ook kaf (op TV nogal) gepraat, deur te sê die grond, wat swart mense in elk geval het, is van die droogste en onvrugbaarste in die land. Geen reënvalkaart sal hiermee saamstem nie. Trouens, Zuma het hom as prominente vaandeldraer van die post-waarheidera gevestig en het hierin al graad gekry toe dit elders nog vir latere leiers in die kleuterskool geleer is. Soms was ŉ kluitjie duidelik uit onkunde, soos toe hy sakelui meegedeel het Afrika is nie net die grootste kontinent nie, maar al die ander kontinente kan ook saam in Afrika inpas. Ai, as al die bedoelde en onbedoelde kluitjies vanjaar bymekaar getel word, trek ons seker al by “eleventy twenty threehunderd miljôn”. Zuma is baie lief daarvoor om die opposisiepartye daarvan te beskuldig dat hulle knaend hof toe hardloop en sodoende die ANC se meerderheidsregering aan bande te lê. Dat hy self ook vir elke bakatel hof toe hardloop, sien hy nie in nie. Die feit dat Zuma meestal die sake verloor (soms nie deur opposisiepartye aanhangig gemaak nie, maar deur individue of burgerlike instellings) toon immers Zuma het min respek vir die grondwet. Dit het onder meer in die Nkandla-sage tot ŉ skrobbering van grondwetlike pligsversuim deur die konstitusionele hof gelei. Die parlement se kop is ook gewas. Die bande-sage maak binnekort ŉ draai in die appèlhof en daarna in alle waarskynlikheid in die konstitusionele hof. Zuma loop die gevaar om lank tronk toe gestuur te word. Dit lyk tans asof baie van Zuma se teenstanders aanvaar hy sal tot die ANC se kongres in 2017, wanneer die ANC sy leiersverkiesing hou, die leisels hou. Dit is moontlik en Zuma het in ŉ stadium self gesê hy sal hom weer as ANC-leier verkiesbaar stel. In 2019 verstryk Zuma se tweede termyn as staatspresident en moet hy volgens die grondwet die amp ontruim. Indien Zuma dan steeds die ANC-president is, sal dit die proses in die ANC om ŉ opvolger as staatspresident te kies, baie ingewikkeld maak, selfs al bedank Zuma dan ook uit sy ANC-pos. Hoewel die ANC kliphard probeer het om Zuma nie as faktor vir die ANC se agteruitboerdery met vanjaar se munisipale verkiesings in te sluit nie, kon hierdie waarheid nie vir altyd ontken word nie. Dié ontevredenheid gaan toeneem namate 2019 naderkom en Zuma steeds die kitaar slaan. Die Zuma-spook dreig om die soustrein al korter en korter te maak soos kaders hul setels aan die opposisie afstaan. Waarnemers wys nou al lank daarop dat skandale wat die land seermaak, nie noodwendig as skadelik vir die ANC beskou word nie. So is die geledere in die verlede telkemale om Zuma gesluit wanneer hy ŉ skadelike of lagwekkende stelling gemaak het. Soms is instansies wat op Zuma se tone van klei getrap het, van dislojaliteit of selfs hoogverraad teenoor die land beskuldig. Dis uiteraard bog. Nietemin, sy uitsprake, soos dat die ANC sal regeer tot die wederkoms, is verskeie kere deur die hoofstroomkerke veroordeel, maar die ANC het klokslag die geledere hierom gesluit. Vanjaar het dit egter gelyk asof die entoesiasme, om Zuma uit selfgemaakte slaggate te help, aan die verdamp is. Baie van die felste kritiek teen Zuma kom immers nou uit die ANC self. Waarnemers verskil oor waarom die ANC-lede van die ad hoc-komitee oor die SAUK nou so openlik krities teenoor die eertydse raad en bestuurslede van die SAUK kan wees, aangesien dit ŉ maaksel is wat tot onlangs nog teen alle logika in gesteun is. Twee hoofredes word genoem. In die eerste plek word gemeen die ANC-LP’s maak nou rug styf na die Openbare Beskermer in die Nkandla-verslag die parlement en Zuma oor grondwetlike pligsversuim voor stok gekry het. Die tweede is dat Zuma se mag en gesag nou so deur die ANC se interne magstryd verswak is, dat Zuma nie werklik opdragte kan gee dat van sy begunstigdes beskerm word nie. ŉ Derde opsie, wat hier en daar kop uitsteek, is dat Zuma wag dat die parlementêre stelsel namens hom sy gefaalde kornuite vir die wolwe gooi en hy sy mag en invloed kan gebruik om nuwe kornuite aan te stel. In dié verband word byvoorbeeld genoem Zuma kan dalk vir Hlaudi Motsoeneng as nuwe voorsitter van die SAUK-raad aanstel. Hlaudi bly immers ŉ verhewe figuur binne die Zuma-dampkring van die ANC. Is daar iets positief van Zuma te sê? Ja, hy het waarskynlik die omstrede snoerwet stil-stil gerak en nie geteken nie. Sy groeiende rasbenepenheid maak dit egter moeilik vir die positiewe om deur te skyn. Die uiltjie wat hy tydens die jongste mediumtermyn-begroting geknip het, plaas hom in die kategorie van Robert Mugabe. Sy regeerstyl bring net te veel krisisse. “Watter krisisse? Hê, hê, hêêê.” Lees ook: Jaaroorsig Deel 1 Jaaroorsig Deel 2 Jaaroorsig Deel 3 Jaaroorsig Deel 4