Die meeste mense sal sê dis net ’n klomp rommel. Maar John Logie Baird, die platsak seun van ’n Skotse predikant, het hierdie konkoksie gebruik om die wêreld se eerste televisiestel te bou.
Toe Baird 35 jaar oud is, kry hy egter sy heel grootste ingewing—’n inspirasie wat die lewe van mense regoor die wêreld ingrypend sou verander. Hy woon destyds by ’n vriend in Hastings, Oos-Sussex, en gaan stap op ’n dag ’n ent langs die hoë kranse by die see.
Inderhaas gaan vergaar hy stukke en brokke van rommelwerwe om sy proef te doen. Hy gaan terug na sy vriend se huis toe, waar hy aan die werk spring.
Baird besef dat hy hiermee iets groots beet het. Al wat hy nou moet doen, is om die geld te kry om sy proewe te verfyn. In briewe aan koerante stel hy sy saak. ’n Draadlooshandelaar stem in om hom 200 pond te gee in ruil vir ’n aandeel in sy uitvindsel—onbillik, maar beter as niks vir Baird.
Hierna huur die ongelukkige uitvinder ’n solderkamer in Soho, Londen, maar teen hierdie tyd is sy geld ook al gedaan en kan hy nie meer met sy eksperimente voort­gaan nie.
Baird word oornag beroemd en word oorval met aanbiedings van geldelike hulp om sy toerusting te verbeter. Drie jaar later oorreed hy die BBC tot ’n daaglikse beeldsenddiens in swart-wit. Dit lyk of hy bestem is om skatryk te word. Maar toe kom die teëspoed.
Hy bly bitter—en glad nie so vermoënd as wat ’n mens sou verwag het nie—totdat hy nege jaar later sterf.
• Baird was die eerste mens wat ’n beeld deur middel van meganiese televisie oorgesein het, maar hy was nie die eerste wat aan dié konsep gedink het nie. Een van die eerste voorstelle vir ’n meganiese televisiestelsel is in 1883 deur die Duitse navorser Paul Nipkow gedoen. Nipkow het ’n patent geregistreer toe hy ’n onbekende 23-jarige student was wat in Berlyn gewoon het. Hy het egter nooit die apparaat gebou wat hy in die patent beskryf het nie.
Wanneer jy die stel aanskakel, word klank- en beeldseine geskei. Die klank word na die TV se luidspreker gestuur. Die beeldsein word na die beeldbuis gestuur, wat dit omskakel in die beelde wat jy op die skerm sien.
• Agter in die beeldbuis is drie elektronkanonne wat elektronstrale na die skerm skiet. Elektrone is dele van atome. Alle atome het ’n kern in die middel met elektrone wat daarom wentel. Die hoeveelheid elektrisiteit wat elke kanon verlaat, word bepaal deur die sterkte van die oorspronklike sein.
• Die skerm is die voorkant van die beeldbuis. Dit word bedek deur klein strepies of kolletjies van ’n chemikalie wat fosfor genoem word. Drie verskillende soorte fosfor word gebruik. Een gloei rooi wanneer elektrone dit tref, ’n ander groen en die derde blou.
• ’n Sterk elektronstraal laat die fosfor helder gloei en ’n swak straal sorg vir ’n dowwe gloed. Die strale word een vir een op elk van die stelle van drie fosforkolletjies of -strepies gerig; die beginpunt is in die hoek links bo, waarna dwars en ondertoe oor die skerm beweeg word.
• Agter die skerm is ’n metaalplaat met duisende klein gaatjies daarin. Dit word ’n skadumasker genoem. Daar is een gaatjie vir elke drie kolletjies fosfor op die skerm. Die masker is so geplaas dat elk van die elektronstrale slegs die regte soort fosfor kan tref: die rooi straal die rooi fosfor, ensovoorts.
AS jy ’n TV-skerm ontleed, sien jy dat die beeld uit talle horisontale lyne bestaan. Hierdie lyne is saamgestel uit klein kolletjies of strepies fosfor, wat rooi, blou of groen gloei na gelang van die uitsaaisein. Die meeste skerms het meer as ’n miljoen sulke kolletjies. Die drie kleure vermeng om jou al die realistiese kleure op die skerm te laat sien.
Die beeld word eintlik opgebou met slegs een kolletjie op ’n slag. Alle kolletjies verlig en verdof om die beurt langs een lyn, en lyn vir lyn afwaarts op die skerm. Dit gebeur so vinnig dat dit lyk of elke kolletjie op die skerm gedurig verlig is en jy sien dus ’n volledige beeld.
HOEWEL dit lyk of ’n TV-stel bewegende beelde het, is dit in werklikheid ’n reeks stilstaande beelde wat kort ná mekaar geflits word. Enige beeld wat die brein ontvang, verdof eers ná ’n tiende van ’n sekonde. ’n Mens kan dus dadelik sien, maar nie dadelik ophou sien nie. TV-stasies beeldsend teen 24 of 25 raampies per sekonde, wat vir ons die illusie van aanhoudende, lewensgetroue beweging skep.