Ramaphosa en Ace in die politieke bokskryt(Argieffoto) Die nuus in Suid-Afrika word tans hoofsaaklik deur twee onderling verbandhoudende kwessies oorheers: Die geveg teen die koronavirus, en die “burgeroorlog” in die regerende ANC tussen die faksies van pres. Cyril Ramaphosa en Ace Magashule. Wat die twee sake verbind, is korrupsie, magsmisbruik en ernstige onbekwaamheid. Enersyds word die stryd teen Covid-19 ernstig bemoeilik deur ’n owerheid waarvan ’n groot onderdeel vergeet het wat eerlikheid beteken en wat nooit geweet het wat bekwaamheid en doeltreffendheid inhou nie. ’n Mens hoor gereeld van hoe amptenare hulself op die ellende van siekes en met die (nie-)lewering van entstof verryk. In die meeste ontwikkelde lande – in Europa, Noord-Amerika en Asië – is al soveel mense ingeënt dat die punt van kudde-immuniteit op die gesigseinder te sien is. Dis waar, Brittanje beleef tans ’n derde golf, dié keer van die hoogs aansteeklike Delta-variant. Maar omdat soveel Britte al ingeënt is, sal dié golf nie naastenby soveel slagoffers as die eerste twee eis nie. In Nederland, waar ek woon, is volgens amptelike syfers teen 27 Junie ’n totaal van 15 342 995 inentings (eerste en tweede) toegedien. Volgens beplanning sal 1 482 653 inentings vandeesweek toegedien word. (Argieffoto: Elmond Jiyane/GCIS) Hoe suksesvol die program is, blyk daaruit dat slegs 580 nuwe gevalle en geen sterftes van Covid-19 op 28 Junie aangemeld is. Die totale sterftesyfer was 17 741. Neem in ag dat 17,28 miljoen mense in 2019 in Nederland gewoon het, en dit word duidelik hoe groot die sukses van die inentingsprogram is. In Suid-Afrika woon byna 60 miljoen mense. Daar was, volgens die jongste beskikbare syfers, byna 2 miljoen koronagevalle, van wie meer as 60 000 oorlede is. Dis natuurlik ’n ope vraag hoe akkuraat dié syfers is, gesien die berugte onbekwaamheid en onverskilligheid van die Suid-Afrikaanse staatsdiens. ’n Mens kan met taamlike veiligheid aanvaar dat die égte syfers erger is, al kan ’n mens nie sê hóéveel erger nie. As jy kyk hoe traag die inentingsprogram op dreef kom, kan dit jou bloed laat kook, maar verwonderd kan jy nie wees nie. Dit is maar soos die ANC is. Iets soortgelyks geld vir die “burgeroorlog” in die ANC tussen Ramaphosa en Magashule en hul onderskeie aanhangersgroepe. As ’n mens die saak drasties kan vereenvoudig, gaan dit om ’n bakleiery tussen die Magashule-groep, om wie die aanskyn van korrupsie en magsmisbruik hang, en die Ramaphosa-groep, wat wil keer dat die land onherroeplik in ’n moeras wegsink. Natuurlik is dit ’n oorvereenvoudiging. Ook in die Ramaphosa-kamp is daar diegene wat teen die Magashule-faksie veg omdat hulle self groter toegang tot die trog wil hê. Maar dis nie heeltemal verkeerd nie. Ramaphosa self maak die indruk dat hy tog die degenerasieproses wat in die era van Jacob Zuma dramaties toegeneem het, wil stopsit – of dalk selfs omkeer. Voorlopig wil dit lyk of hy vordering maak. Of hy werklik die stryd wén, sal ’n mens eers later weet. Maklik sal dit in elk geval nie gaan nie. Die tradisie van ideologiese onverdraagsaamheid, totalitêre denke, korrupsie, magsmisbruik en uiterste ondoeltreffendheid en onbekwaamheid is al baie lank in die ANC en sy bloedbroer, die SAKP, aanwesig. Eintlik sien jy dit al van die stigting van die ANC in 1912 en dié van die SAKP in 1921. In die tydperk van ballingskap, 1961-’90, het dit egter ’n yslike omvang gekry. Ek het die laaste jare intensief navorsing oor die wel en wee van die alliansie in sy jare van ballingskap gedoen. Die resultate is in ’n manuskrip wat pas aan ’n uitgewer gestuur is en wat hopelik binne afsienbare tyd gepubliseer kan word. Daarin kan ’n mens sien dat ál die negatiewe verskynsels van die ANC/SAKP wat ná die einde van hul ballingskap, en veral ná hul regeringsoorname in 1994, geblyk het, hulle reeds voor die tyd gekenmerk het. Die verskil is bloot dat hulle ná 1994 die beheer oor die meeste staatsbates (en dus reusagtige bedrae) gehad het, terwyl hulle voor 1994 van skenkings afhanklik was. Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Daar is egter geen prinsipiële verskil nie. Die ANC/SAKP het voor 1990 uitgeblink in korrupsie, magsmisbruik, intoleransie en verregaande ondoeltreffendheid. Sy gewapende stryd was ’n klug. Al het MK-kaders enkele aksies van stapel gestuur – ’n mens dink aan die berugte Kerkstraat-bom, die aanslag op Magoo’s Bar, Sasol en ander – was die militêre arms van die alliansie teen 1989 in groot mate afgekap. In interne dokumente het die alliansie dit openlik toegegee. Ook het hulle uitgeblink in hul bewondering van die totalitêre diktature in Sowjetunie, Oos-Europa en Kuba, en daardie benadering intern toegepas om alle onafhanklike denke wreed en bruut te onderdruk. Dit was ’n dodelike kombinasie: enersyds diktatoriale optrede, magsmisbruik en opperste korrupsie, en andersyds ’n drastiese onvermoë om enigiets aan te pak en te laat slaag. Terselfdertyd is dit ewe waar dat die destydse regering intellektueel bankrot was. Hy het geen nuwe idees gehad oor hoe om die ANC/SAKP te verslaan nie. Dit was soos twee takbokbulle wat met hul horings in mekaar vervleg was en nie kon loskom nie. Omdat hulle albei uitgeput was, het hulle maar ten einde raad ’n politieke kompromis gesluit. Dit is hoogs ironies: Sowel die ANC/SAKP as die destydse regering het uit ’n ondemokratiese agtergrond gekom. Omdat hulle mekaar nie kon onderkry nie, het hulle albei hul toevlug tot die liberale veelparty-demokrasie geneem. Ace Magashule. (Foto: Twitter) Solank die mens onvolmaak is, sal ook die liberale veelparty-demokrasie natuurlik onvolmaak wees. Maar, soos Winston Churchill dit raak gestel het: Die demokrasie is die slegste van alle stelsels, behalwe vir al die ander. Terug by die uitgangspunt van dié artikel: ’n Mens moet nie die naïewe illusie koester dat ’n Ramaphosa-oorwinning die ANC opeens in ’n brawe demokratiese en doeltreffende regering gaan laat verander nie; daarvoor is sy probleme te diepgaande. Tog moet ons hoop dat Ramaphosa wen. Enersyds is ’n Magashule-oorwinning, soos die Engelse spreekwoord lui, “too ghastly to contemplate”. Andersyds gee ’n Ramaphosa wat die pyp rook Suid-Afrika darem ’n káns. Met die ANC aan die bewind is dit dalk die meeste waarop ’n mens kan hoop.