Ontwikkelingsfases: Pasgebore- en Babafase – Jeugfokus
Baba-fase (0-2 jaar)
Hierdie lewensfase word in twee gedeel, sodat die ontwikkeling binne hierdie fase meer akkuraat omskryf kan word. Die eerste fase staan bekend as die Neonatale- of pasgebore-fase (eerste vier maande) en die tweede, die baba-fase.
Neonatale- of pasgebore-fase
Fisiese voorkoms: Pasgebore babas is fisies gesproke nie baie mooi nie. Hulle voorkoms word dikwels vergelyk met die van ’n oorwonne bokser: ’n geswelde, pers koppie, ’n breë, plat neus, geswelde ooglede en ingeduikte oogwimpers en skewe ore. Die koppie kan ook aanvanklik ‘’n snaakse voorkoms hê na ’n normale geboorte, maar ouers moet weet dit is heel normaal.
Neonatale- of pasgebore-fase: Alhoewel hierdie die kortste lewensfase is, vind hier egter drastiese aanpassings plaas wat die oorgang van totale afhanklikheid in die baarmoeder na onafhanklikheid buite die baarmoeder beskryf.
Die belangrikste aanpassings:
Bloedsirkulasie: van afhanklikheid vir bloedsirkulasie van die plasenta tot onmiddellike onafhanklikheid na die knip van die naelstring.
Asemhaling: van afhanklikheid vir suurstof van die plasenta tot onmiddellike onafhanklike asemhaling.
Spysvertering: van naelstring-voeding tot geleidelike selfstandige voeding
Regulasie van temperatuur: van regulering deur die plasenta en moeder se temperatuur (ongeveer 38⁰C) tot regulering deur die eie vel in ’n koue vertrek (ongeveer 22⁰C). Sweetgaatjies funksioneer eers vanaf die ouderdom van een maand.
Senuweestelsel: Die senuweestelsel lyk byna dieselfde as by die van ’n kind en volwassene. Tog is die brein net 25% die grootte van die van ’n volwassene s’n. Die serebrale cortex (buitenste deel van brein verantwoordelik vir denke en probleemoplossing) is nog nie ten volle ontwikkel nie. Reflekse speel egter ’n baie belangrike deel vir die funksionering en oorlewing van die pasgeborene. Van die belangrikste reflekse word in die volgende kolom aangedui:Belangrike reflekse van die Neonatale- pasgebore-fase
Reaksie Ouderdom waarop dit verdwyn
Streel van voetsool
Tone sprei uit soos ’n waaier
6-12 maande Onbekend; afwesigheid of latere voorkoms mag dui op nerologiese probleme
Skielike intense stimulus bv. Harde geluid Strek arms en bene uit en bring arms terug na middellyn in vorm van selfomhelsing
4 maande Mag help as baba versorger vashou. Afwesigheid mag dui op nerologiese probleme. Indien dit aanhou na 9 maande kan dit dui op agterstand
Streel oor wang Draai koppie in rigting van streling en begin suig
Help baba om borstepel te vind
Suig-refleks Sit vinger in mond of op lippe
6 maande Verseker dat voeding kan plaasvind
Raak palm van hand
Gryp voorwerp stewig
4 maande Mag help dat baba ‘bond’ met versorger; berei baba voor vir ‘bonding’; afwesigheid mag dui op nerologiese probleme
Loop- of stap-refleks Hou baba regop in vertikale posisie met voetjies wat horisontale oppervlak soos vloer raak.
Begin spontaan vorentoe beweeg asof baba wil loop
3 maande Berei baba voor om vrywillig later te wil loop; Afwesigheid mag dui op nerologiese probleme.
Swem-refleks Sit baba met magie na onder in water
6 maande Poog om te oorleef;Afwesigheid mag dui op nerologiese probleme.
immuniteitsisteem: van afhanklikheid van ma se teen-liggaampies deur die plasenta tot ’n stelselmatige onafhanklike ummuniteitsisteem. Dit is dus daarom ook belangrik dat pasgeborenes hulle immunisering op die spesifieke tye kry soos wat dit deur die SA departement van gesondheid voorgeskryf word.
Vind leer enigsins plaas in hierdie Neonatale- of Pasgebore fase?
Daar kan twee vorme van leer of gedragvorming geïdentifiseer word in hierdie fase:
Kondisionering: Dit is bevind dat wanneer pasgeborenes saggies gestreel word net voordat hulle iets eet, hulle gekondisioneer kan word om net te suig wanneer hulle gestreel word. Daar is ook bevind dat die pasgeborenes se kopbewegings gereguleer kan word wanneer daar kos vir hulle gegee word wanneer hulle hul koppies telkens in ’n spesifieke rigting draai. Pasgeborenes draai hulle koppies baie meer in die rigting waarin hulle kos gekry het.
Na-bootsing: Vir lank is geglo dat hierdie ouderdom kinders nie kan na-boots nie, maar dit is bewys dat hulle sekere gesigsuitdrukkings van volwassenes soos mond oopmaak, tong uitsteek kan naboots.
Individuele verskille: Natuurlik is alle pasgeborenes nie dieselfde nie. Daar is verskille in spiersterkte, spoed waarmee hulle beweeg, wyse waarop hulle die bors of bottel benader en suig, hulle sensitiwiteit vir lig, klank en aanraking, hulle vlakke van geïrriteerdheid, slaappatrone en maniere waarop hulle huil. Daar word dikwels gesê: Dit is wel moontlik om jou kind volgens die boek groot te maak, as jy net besef dat elke kleintjie sy eie boek het waarvolgens jy hom/haar moet grootmaak.
Die baba-fase loop van die Neonatale fase tot aan die einde van die tweede jaar. Die fase word gekenmerk deur vinnige groei en ontwikkeling in omtrent alle areas. Hierdie is ’n kritiese fase omdat die grondslag van alle gedragspatrone in hierdie periode vasgelê word. Dit is ook ’n gevaarlike stadium omdat lewensgevaarlike ongelukke dikwels voorkom as gevolg van die feit dat die baba nie die vermoë het om die gevolge van hulle optrede vooruit te sien nie. Dit is ook ’n uitdagende fase omdat die baba ’n toenemende dryf het om onafhanklik te wees.
Algemene fisiese ontwikkeling: Verskille in die tempo van ontwikkeling van die verskillende liggaamsdele beïnvloed die fisiese proporsies van die liggaam. Bv. die baba se kop groei baie stadiger as die res van die liggaam. Verandering in gewig gedurende die eerste jaar is selfs nog meer dramaties as veranderinge in liggaamsgrootte. Die sluiting van die kopbeenplate vind ook in die eerste 12 maande plaas. Tande begin hulle verskyning maak tussen die sesde en agtste maand. Aan die einde van die eerste jaar bereik die brein twee derdes van sy volwasse grootte en aan die einde van die tweede jaar vier vyfdes.
Motoriese ontwikkeling: Motoriese ontwikkeling is afhanklik van totale fisiese ontwikkeling. Om te kruip, loop, klim en gryp, moet hulle eers sekere vlakke van skelet-, senuwee- en spier ontwikkeling bereik. Die volgende voorstelling van die ontwikkeling van beweging is geneem uit Child and Adolescent Development deur Dap & Anet Louw
Baba’s ontwikkel perseptuele vaardighede soos dieptepersepsie (uiters belangrik om te keer dat baba in gevaarlike situasies beland en agv geen dieptepersepsie maklik val) en visuele konstantheid (om baba’s te help om kleur, grootte en vorms van objekte te sien as onveranderlik ten spyte van kleur, grootte en vorms. Bv. as voertuig weg ry van ons, bly voertuig selfde grootte, al word dit kleiner – proporsie perspektief), terwyl verhoogde visuele- (Die fokus van oog ontwikkel baie vinnig in eerste drie maande; Visuele skerpte ontwikkel ook eerste ses maande baie vinnig) en gehoorontwikkeling (Pasgeborenes reageer net op harde klanke; op drie maande reageer hulle op sagter klanke en na ses maande is die gehoor byna volledig ontwikkel.) plaasvind.
Hierdie fase word die sensories-motoriesefase van verstandelike ontwikkeling genoem (Piaget). Dit beteken leer vind plaas deur die koördinering van motoriese aktiwiteite en sensoriese invoer. Babas leer ook deur kondisionering en herhaling en hulle onthou baie meer as wat aanvanklik geglo is. Hulle geheue isbbaie nou verbind aan hulle omgewing (konteks) en toon verbetering soos wat hulle groter word. Taalontwikkeling by babas gaan deur verskillende fases (ongediffferensieerde huil tot een maand), gedifferensieerde huil tot twee maande, babataal en gebrabbel tussen 2-6 maande, omruiling van letters bv l in plek van r tussen sewe en agt maande, klanknabootsing tussen nege tot tin maande, enkelwoord sinne van ongeveer een jaar af, vol sinne van omtrent 21maande af). Meertaligheid op vroeë ouderdom het sekere voordele, maar kan ook nadelig wees.
Persoonlikheid verwys na die unieke en konstante manier waarop ’n individu voel, dink en optree. Die babafase is ’n baie belangrike fase in die persoonlikheidsontwikkeling van ’n individu, veral omdat die fondament van enige verdere ontwikkeling gedurende hierdie fase vasgelê word. Die manier waarop ons ons emosies uitdruk is deel van ons persoonlikheid. Basiese emosies is deel van elke baba baie gou na geboorte terwyl emosies wat oor hulself en ander errs later ontwikkel. Emosionele kommunikasie tussen ouer en kind is belangrik vir enige baba en kleuter s sosiale n emosionele ontwikkeling. Die vermoë om emosies te beheer ontwikkel gedurende die babafase. Suksesvolle beheer van emosies word as ’n belangrike ontwikkelingstaak van kleuters beskou. Temprament word ook baie nou verbind aan bersoonlikheid omdat dit spesifiek te doen het met die ervaring en uitdrukking van emosies. Verskillende kategorieë van temprament is al onderskei. Die temprament hang grootliks saam met hoe die baba inpas in sy of haar omgewing (ouers se persoonlikheid, verwagtings en wense). Harmonie in hierdie omgewing lei gewoonlik na ’n positiewe temprament en disharmonie na ’n negatiewe temprament.
Die selfbeeld gaan oor ’n persoon se beeld van hom of haarself. ’n Babe se selfbeeld begin by die ontwikkeling van ‘n bewuswording van hulleself. Verskeie faktore dra by tot hierdie bewuswordding en is grootliks die resultaat van verstandelike ontwikkeling en ontdekking van hulle eie liggaam. Die kwaliteit van versorging speel ook ’n kritiesebelangrike rol in die ontwikkeling van ’n positiewe selfbeeld in latere jare.
’n Baba se eerste sosiale vderhouding is die ment sy of haar ma of primêre versorger. Hierdie eerste verhoudingsband is belangrik vir die fisiese, emosionele en sosiale ontwikkeling van die baba. Alhoewel die ma aanvanklik die belangrikste invloed het, is die verhouding met die pa ook baie gou belangrik vir gesonde ontwikkeling. Sosialisering vorm ’n integrale deel van ‘n kind se ontwikkeling en verwys na die proses waardeur die kind leer om by morele norme en standaarde, rolverwagtings en vereistes van sy haar spesifieke familie, gemeenskap en kultuur in te pas. Ouers beinvloed hulle kinders se sosialisering deur direkte onderrig, deur hulle voorbeeld en deur die beheer van hulle kind se sosiale lewe. Dissiplinering van ’n kind begin in die eerste jaar van ’n kind se lewe en sluit in die aanleer van aanvaarbare gedrag en die afleer van onaanvaarbare gedrag.
Maatjies van dieselfde ouderdom in die ontwikkeling van sosiale vaardighede. So maatjie moet vekieslik dieselfde ouderdomsfase en ontwikkelingsfase wees. Hierdie kontak behoort al vroeg in die baba-jare te begin deur net van ander babas notisie te neem en te reageer op hulle. Wanneer hulle groter word, sal hulle begin om saam te speel waar daar bv. speelgoed is.
Hierdie word die voorbereidende – of ongedifferensieerde geloof genoem (Fowler, Stages of faith) en val min of meer saam met die babafase 0 – 2 jaar oud. Daar is nog geen selfstandige geloof van enige aard nie. In hierdie voorstadium van ongedifferensieerde geloof word die saadjies van vertroue, moed, hoop en liefde vasgelê op ’n ongedifferensieerde manier en wedywer dit met ervarings van verwerping, onstabiliteit en verwaarlosing binne die baba se leefwêreld. Die kwaliteit van die verhoudinge en die sterkte van vertroue, hoop en moed (of die gebrek daaraan) wat in hierdie fase ontwikkel word, vorm die basis of fondament van alles (of bedreig en ondermyn alles) wat later in geloofsontwikkeling plaasvind.
Die ontluikende kwaliteit van die geloof in hierdie fase is die produk van basiese vertroue en dit wat ervaar word in die wedersydse verhouding met die persoon/e wat primêr verantwoordelik is vir liefde en versorging. Ouers of primêre versorgers se rol is om as tussengangers tussen God en die kind op te tree en so God se liefde teenoor die baba te demonstreer.
Eenvoudige opsomming van verskillende fasette van ontwikkeling in hierdie lewensfase (0-2 jaar) is op die volgende bladsy:
Leer deur ontdek en speel. Hou van ritme en rym. ONTDEKKER
Leer & ontdek deur herhaling. Benodig bekendheid (Bekende plek en – persoon). Beperkte woordeskat. Kort aandagspan. Baie beïnvloedbaar, nuuskierig. Leer deur vyf sintuie.
Druk eie wil met “tantrums” uit. Kan nog nie oorsaak en gevolg lekker by mekaar uitbring nie.
EIE WÊRELD GEORIENTEERD
Speel alleen/ langs ander op hul eie. Word omgekrap deur enige onveiligheid wat roetine, omgewing en persone betref.
(veiligheid, sekuriteit en wortels van dissipline = vaste roetine) PRE-MORELE FASE
Baba kan nie onderskei tussen goed en sleg nie. Goed en sleg hang hoofsaaklik saam met ouers of versorgers se reaksie AANVOELING
Fondament vir geloof word vasgelê.
Skep veilige ruimte van Liefde, vertroue en veiligheid. Ouers se ervaring word aangevoel en op die manier oorgeneem.