PressReader - Weg!: 2018-04-01 - Skaars sa­man­go­a­pe word ál skaar­ser
Skaars sa­man­go­a­pe word ál skaar­ser
Weg! - 2018-04-01 - Kortliks -
Vir ’n land met ve­le soog­dier­spe­sies het Suid-A­fri­ka eint­lik nog­al min soor­te pri­ma­te. Vyf van die pri­maat­soor­te wat hier voor­kom, is nag­a­pies, en twee – blou­a­pe en bob­be­ja­ne – word dik­wels as pes­te be­skou. Die skaars­ste en mooi­ste aap­soort wat in ons im­mer­groen in­heem­se wou­de voor­kom, is die sa­man­go-aap. Ver­der noord in A­fri­ka staan dit ook be­kend as Sy­kes- of blou­a­pe. In Suid-A­fri­ka is hul­le be­perk tot die ha­bi­tat in die oos­te van die land tot so ver suid as die wou­de van die Oos-Kaap.
Hul­le eet meest­al plant­ma­te­ri­aal soos vrug­te, bla­re en blom­me. Sa­man­go-ape vorm heg­te so­si­a­le groe­pe van tus­sen 10 en 35 ape, met ’n do­mi­nan­te man­ne­tjie as lei­er. Ek bly op die woud­ag­ti­ge han­ge van die B­ly­de­ri­vier­ca­nyon in Lim­po­po, en hier hoor ’n mens el­ke dag so ’n man­ne­tjie se ter­ri­to­ri­a­le bul­der­roep. Die ge­roep help dat groe­pe e­we­re­dig ver­sprei is en om on­no­di­ge kon­fron­ta­sies te ver­my.
Wy­fies ver­laat sel­de hul­le ge­boor­te­trop, en aan­ge­sien die ape al­mal fa­mi­lie­ban­de deel, is daar min on­no­di­ge kom­pe­ti­sie vir kos­bron­ne. Daar­om lyk die ape op die oog af vreed­saam.
Die e­nig­ste ander roep wat die stil ape ooit gee, is ’n har­de “pyow”ge­luid, wat ge­woon­lik aan­dui dat ’n roof­dier naby is. Luislan­ge en lui­perds sal sa­man­go-ape vreet, maar hul­le aarts­vy­and is die sterk kroon­a­rend, nog ’n woud­be­wo­ner wat uit­ste­kend aan­ge­pas is om pri­ma­te te jag. Dis nie on­ge­woon om ver­skeie sa­man­go-aap­ske­dels on­der ’n ak­tie­we kroon­a­rend­nes te kry nie.
Sa­man­go-ape is skaars – ’n di­rek­te ge­volg van hul­le ge­frag­men­teer­de woud­ha­bi­tat wat al klei­ner word. Wou­de word skoon­ge­maak vir ont­wik­ke­ling of land­bou en dit be­perk die ape se ver­sprei­ding so­dat klein ge­ï­so­leer­de be­vol­kings­groe­pe be­staan. As geen die­re in­ge­bring of weë ont­wik­kel word wat groe­pe aan me­kaar ver­bind nie, sal sa­man­go-ape dalk plaas­lik uit­sterf.
Daar is goeie nuus ook: Waar ek bly, kon ek al sien hoe die plaas­li­ke groe­pe se ver­sprei­dings­ge­bied uit­brei – groot­liks dank­sy men­se wat “wou­de” skep deur hul­le tuin­bou-ak­ti­wi­tei­te.
– Al­bie Ven­ter