You are browsing the archive for Strindberg.
by Stephanie Nieuwoudt
Van Hemert bekoor deur uitdagende Strindberg
February 20, 2015 in Sonder kategorie
Tags: Anna-Mart van der Merwe, Ilse van Hemert, onderhoud, Skuldeiser, Stephanie Nieuwoudt, Strindberg, tegniek, Woordfees
Die dramaturg en regisseur, Ilse van Hemert, bring na meer as 'n dekade weg van die verhoog, vanjaar 'n uitdagende stuk, August Strindberg se Skuldeiser, na die Woordfees toe. Stephanie Nieuwoudt het met haar gesels.
Die welslae van Skuldeiser word bepaal deur die akteurs se vertolking. Dit is ook die grootste uitdaging van hierdie stuk.
"Met ander toneelstukke kan jy speel met lig en klank en ontwerp. Skuldeiser vra nie vir musiek en al die ander dinge nie. Dit vra net vir briljante spel," sê Van Hemert, wat die stuk ook uit Engels na Afrikaans vertaal het.
Skuldeiser is die verhaal van 'n gelukkig getroude paartjie, die kunstenaar Adolf en sy vrou Tekla. Adolf ontvang besoek van Gustav, Tekla se voormalige minnaar wat hom sielkundig manipuleer. En wanneer Tekla op die toneel verskyn, probeer Gustav om haar weer voor sy sjarme te laat swig.
Anna-Mart van der Merwe is Tekla, André Odendaal is Gustav en Adolf word vertolk deur 'n relatiewe nuweling Stiaan Smith.
"Om ervare mense te gebruik het uitdagings. Jy wil hul ervaring en die tegniek wat hulle na 'n stuk toe bring, benut. Maar jy wil ook nie hê hulle moet terugval in vorige vertolkings wat gewerk het nie. Ek vereis dat die akteurs elke keer van nuuts af moet begin. Ek word as 'n despoot-regisseur beskou omdat ek elke asemhaling, elke stilte wil orkestreer," sê Van Hemert.
"Ek dwing spelers om elke keer terug te gaan na 'n plek van eerlikheid. Akteurs kan in opstand kom hierteen want hulle voel naak. Anna-Mart gee haarself egter 100% aan die regisseur oor. Sy het die soort tegniek wat 'n mens nie verniet kry nie. André het ook briljante tegniek. Ek is opgewonde om vir Stiaan, die nuwe akteur, aan gehore bekend te stel. Ek dink hy wou al weghardloop maar ek ketting hom aan die verhoog vas."
Waarom wou sy juis met Skuldeiser terugkeer na die verhoog?
"Wanneer jy met die classics werk, weet jy dit het die toets van die tyd deurstaan. Dis nie 'n groen teks waaraan jy moet werk en laat lyk asof dit ryp is nie. Strindberg was ver voor sy tyd. Hierdie stuk is meer as 120 jaar oud – dis in 1888 geskryf – maar Strindberg se idees was toe al modern. Die krisisse in hierdie toneelstuk is steeds relevant. Jaloesie is steeds jaloesie. Die vrou se behoefte om haar onafhanklikheid uit te leef, het nog nie verander nie. Die vraag oor wat man en vrou mekaar in die huwelik verskuldig is, is steeds relevant. Vertroue is ook steeds 'n bitter moeilike onderwerp."
Dis die eerste keer dat sy 'n werk van Strindberg aanpak.
"Ek was nog altyd gefassineer met sy werk en sy ironiese kyk na die lewe. Ek was nuuskierig om 'n drama van hom te ontgin. Skuldeiser is 'n sielkundige riller en baie wonde word gepleeg. Die bloed gaan spat."
As vertaler het sy verwysings wat tyd en plek gebonde is, verwyder en verander. Maar sy het Afrikaanse woorde wat dalk al in onbruik verval het, gebruik om sodoende 'n ou, klassieke gevoel te behou.
"Dis interessant dat gehore moeiliker iets in hul eie taal vergewe. As karakters in 'n toneelstuk in die moedertaal lelik praat, sal die gehoor makliker beswaar aanteken deur byvoorbeeld uit te stap as wanneer dit in 'n ander taal gebeur."
Van Hemert het 15 jaar gelede besluit om voltyds te begin werk – as vervaardiger van die TV-reeks Scandals.
"My seun Alexander was net agt maande oud en ek het met hom in 'n wiegie onder die tafel regie gedoen. As enkelouer het ek 'n materialistiese besluit geneem om nie meer teaterwerk te doen nie. 'n Ander rede was dat ek aan 'n diep uitputting gely het. Ek het aan vyf of ses stukke per jaar gewerk en het gevoel ek kan niks meer oorspronklik na die werk toe bring nie."
In 15 jaar het sy wel twee teaterstukke tussen haar TV-werk ingepas.
"'Om TV-werk te doen is oneindig bevredigend. Ek werk met Scandals met die beste skrywers en spelers. Ek is trots op die produk wat 3 miljoen huise bereik. Natuurlik moet 'n mens ook verantwoordelik wees. Jy moet mooi dink wanneer jy 'n storie vertel oor byvoorbeeld lyfstraf en aborsie. Om my kykers se wêreld nog beter te verstaan, het ek Sotho en Zoeloe geleer praat."