UP-navorsers wil agter kap van graderingsagente se byl komArgieffoto Drs. Conrad Beyers, Pieter de Villiers en Reyno Seymore meen die benaderings wat graderingsagentskappe volg om tot besluite oor graderings te kom, is “black boxes” wat nie tans toeganklik is vir onafhanklike evaluasie en waardebepaling nie. Beyers, woordvoerder van die groep navorsers in die Departemente Aktuariële Wetenskappe; Elektriese, Elektroniese en Rekenaaringenieurswese en Ekonomie, het ŉ beroep gedoen op kredietgraderingsagentskappe om “die ‘black box’ oop te maak” en hul graderingsmodelle bekend te maak sodat hy en sy kollegas asook ander navorsers dit kan nagaan. Volgens Beyers is enige afgradering van staatseffekte tesame met moontlike ekonomiese gevolge in ŉ kritieke tyd onverantwoordelik sonder die noukeurige verslag van hoe die besluit geneem is. Suid-Afrika loop op die oomblik gevaar om afgegradeer te word tot ŉ kerf onder beleggingstatus (ook bekend as rommelstatus) deur agentskappe soos Moody’s Investors Services en Standard & Poor’s. In Maart het Moody’s Suid-Afrika op Baa2, twee vlakke bó rommelstatus, geplaas en aangedui dat dit kan daal. “Met dié gradering is die weg gebaan vir afgradering tot rommelstatus wat Suid-Afrika se staatseffekte des te meer as ŉ risiko voorstel,” sê Beyers. “ŉ Gevolg hiervan is dat beleggers gewoonlik groter waarborge of ‘rente’ vereis vir effekte en dat die hele ekonomie hieronder ly: Toegang tot kapitaal word al moeiliker (en duur) en belegging en die vestiging van sakebelange word ontmoedig.” ŉ Afgradering, veral een wat soveel publisiteit, omstredenheid en politieke bagasie het soos dié van Suid-Afrika, kan aanleiding gee tot die effek van ŉ selfvervullende profesie, lui die verslag van die navorsers. “Dit kom daarop neer dat ŉ land, hipoteties gesien, een met ŉ sterk ekonomiese grondslag, in ŉ negatiewe spiraal afgetrek kan word ná ŉ omstrede afgradering. ŉ Afgradering (veral tot rommelstatus) kan ŉ refleks-reaksie by beleggers tot gevolg hê – wat lei tot grootskaalse disinvestering en ŉ gepaardgaande afname in sakebedrywigheid. Sonder die afgradering sou die ekonomie kon gedy. ŉ Afgradering lei tot wantroue en wanhoop.” Die navorsers voer aan dat sprake van ŉ moontlike afgradering reeds ŉ negatiewe invloed op die Suid-Afrikaanse ekonomie kon gehad het. “Markte is gerig op die toekoms en neig om te reageer op dít wat hulle vermoed die toekoms mag inhou. Met die onlangse sprake van ŉ moontlike afgradering het markte reeds iets van ŉ afswaai begin weerspieël. Gevolglik moet enige poging om die ware trefkrag van ŉ afgradering te bepaal die invloed van die eerste aanduidings van ŉ moontlike afgradering inreken. Dit is iets van die hoender en die eier- kwessie.” Volgens Beyers is dit ŉ oop vraag tot watter mate ŉ afgradering te wyte is aan die reaksie op ŉ moontlike afgradering. “Ons weet dit eenvoudig nie omdat die agentskappe bloot ŉ gradering maak en ŉ vae aanduiding van die ‘proses’ gee. Die res is ŉ ‘black box’.” Bowendien, sê hy, moet ŉ mens in gedagte hou dat die graderings die model weerspieël van die betrokke agentskap wat die gradering gedoen het – met die subjektiewe aannames en besluite. “Moody’s, Standard & Poor’s en ander agentskappe se aannames en besluite behoort verduidelik te word sodat dit krities bekyk kan word deur Suid-Afrikaanse en ander akademici. Omdat kredietgraderings elke huishouding en sakeonderneming in Suid-Afrika raak, sal dit nalatig wees as die besluite waarop die graderings berus nie deeglik ondersoek word nie. Ons bevraagteken nie noodwendig die uiteindelike graderingsbesluite nie, maar ons wil weet wat in daardie ‘black box’ is.”