Die Hoogplato van die Sewe Munisipaliteite, 'n historiese Kimbriese taaleiland, strek oor die provinsies Verona (Veneto) en Trento (Trentino-Alto Adige)
Naas Standaarditaliaans word in Veneto ook Venesiaans (of Veneties), Duits of Plodaries (in Sappada/Plogn), Frioelies of Frioeliaans (in die Metropolitane Stad Venesië) en Ladinies (in die provinsie Belluno) gebesig.
Omrede Veneto tans nog geen outonomie geniet nie ('n politieke status wat uitsluitlik deur die Italiaanse parlement in Rome aan 'n administratiewe streek toegeken kan word), word minderheidstale van die owerheid se kant af nie beskerm of bevorder nie. Twee Kimbriese taaleilande, die sogenaamde Sewe en Dertien Munisipaliteite, het tot in die tyd van die fascistiese bewind bestaan, maar intussen het Kimbries, 'n taal wat regstreeks uit Middeleeuse Beierse dialekte ontwikkel het, as gevolg van die destydse beleid van Italianisering, die uitbou van die vervoerinfrastruktuur en die emigrasie van jonger bewoners op soek na werksgeleenthede elders in die land, byna uitgesterf.
Die ekonomiese wonder van die 20ste eeuWysig
Hoofkwartier van die mode-etiket Replay in Asolo, provinsie Treviso
In die Fondaco dei Tedeschi langs Venesië se hoofaar Canal Grande is oorspronklik Duitse handelaars gehuisves (en hul aktiwiteite noukeurig deur die Venesiaanse owerheid dopgehou). Die historiese gebou het tot 2010 as Venesië se hoofposkantoor gedien, maar is intussen omgebou tot 'n luukse winkelsentrum (die foto wys die binnehof)
Vanaf die 1960's het klein en middelgroot familieondernemings as suksesvolle rolspelers op internasionale markte die voortou geneem om Veneto tot een van Italië se voorste nywerheidstreke te ontwikkel. Tans word Veneto onder die welvarendste streke in die Europese Unie gereken, met 'n nominale bruto binnelandse produk (BBP) van meer as 155 miljard € in 2016 (wat gelykstaan aan 9,25 persent van die totale nasionale BBP van Italië).
Veneto se ekonomie het oorspronklik hoofsaaklik op die tekstiel-, juwele- en voedselbedryf gesteun. Ondernemings uit hierdie sektore het swaar gekry en groot verliese gely gedurende die ekonomiese krisis van 2008 en 2009, en baie van hulle het bankrot gespeel. Vir entrepreneurs in die streek was die resessie 'n aansporing en geleentheid vir vernuwing. So het hulle saamgespan met navorsers om doelgerig aandag te skenk aan nuwe tegnologieë, en Veneto het sy vroeëre rol as een van Italië se mees mededingende streke hervat. Tans is metaalverwerking, masjienbou, voedselverwerking, die tekstiel- en modebedryf en leerverwerking die belangrikste industriële sektore.
Uitvoere het toegeneem (met Duitsland as die belangrikste mark) en in 2017 14 persent van Italië se totaal van €448 miljard beloop, terwyl die groei van die BBP hoër was as die gemiddeld vir Italië. Binnelandse verbruik in Veneto het met 1,5 persent gegroei, onder meer danksy die laagste werkloosheidsyfer van alle Italiaanse streke, en beleggings met 3,9 persent. Duitsland was ook die belangrikste handelsvennot wat invoere betref (€50 miljard). Hulle het in 2017 met 11 persent gegroei tot sowat €10 miljard - waaronder motorvoertuie ter waarde van €4,3 miljard, bewerkte metale en ander goedere ter waarde van €1,4 miljard, voedselprodukte (hoofsaaklik suiwelprodukte, €1,1 miljard), chemiese goedere (hoofsaaklik plastiek, €1 miljard) en masjiene (€925 miljoen). Invoere uit Duitsland het ook in die eerste halfjaar van 2018 stewig gegroei met 27,5 persent. Die Duitse aandeel aan Veneto se invoere het sodoende gestyg tot meer as 25 persent.
Met byna 75 000 hektaar se wingerde word Veneto onder Italië se drie grootste wynboustreke gereken. Wyn word hier veral in die vlaktes langs die Adriatiese Seekus, langs die Porivier en in die berggebiede rondom die Gardameer verbou. Die gewildste kultivars, wat hier aangeplant word, is Garganega, Glera, Pinot Grigio, Pino Bianco, Trebbiano Soave en Chardonnay vir wit wyne, en Rondinella, Corvina Veronese, Merlot en Cabernet Sauvignon vir rooi wyne. Sowat 'n kwart van alle Italiaanse wyne van oorsprong met DOC- en DOCG-sertifisering word hier in 'n vyftigtal gebiede gekelder, waarvan sommige dig bymekaar geleë is. Veneto lewer sodoende meer wyne van oorsprong op as enige ander wynboustreek in Italië. Die DOC-sertifisering is in Desember 2010 vir die eerste keer ook aan wyne uit die onmiddellike omgewing van Venesië toegeken (Venezia DOC).
Met die Oostenrykse bewind het spritz - 'n alkoholiese aptytwekker met prosecco, bitter likeur (soos Aperol) en sprankelwater gewild geraak
Die Venetiese villa's (Italiaans: Ville Venete), waarvan tussen die 15de en 19de eeu meer as 4 000 deur adellike en welvarende families gedurende 'n lang tydperk van vrede en ekonomiese welvaart in die Republiek Venesië se vastelandse besittings (die Terraferma van Veneto en Frioelië, of Domini di Terraferma) met hul uitstekende netwerk van paaie en waterweë opgerig is en tot belangrike sentrums van landbou, kuns asook die kulturele en ekonomiese lewe ontwikkel het, het danksy hul unieke ontwerpe en die sorgvuldig gekose persele 'n integrale bestanddeel van die Venetiese boukuns, kultuur en landskap geword. Hierdie ryke argitektoniese erfenis tel tans altesaam 3 477 eenhede waarvan 'n twintigtal toeganklik is vir die publiek.
Risi e bisi, rys met vars ertjies, een van die bekendste Venesiaanse geregte
As die voorste handelsmoondheid in die oostelike Middellandse See het Venesië met 'n verskeidenheid beskawings en kulturele invloede in aanraking gekom. So was Veneto die eerste streek in Europa waar kruie en speserye, rys en 'n verskeidenheid eksotiese vrugte en groentesoorte ingang gevind het tot die plaaslike kookkuns. Die moerasgebiede van die Povallei was uiters geskik vir die verbouing van rys wat tot 'n Venesiaanse stapelvoedsel ontwikkel het. Rysgeregte neem steeds 'n belangrike plek op die Venesiaanse spyskaart in, met disse soos risi e bisi (rys met ertjies - veral gewild in die vroeë lente wanneer vars ertjies van hoë gehalte beskikbaar is), risotto con scampi (risotto met garnale), riso e trippa (afval met rys) en risotto al neri di seppi (rys met swart inkvissous).
Al was Venesië nie betrokke by die eerste Europese verkenningsvaarte na Amerika, was dit nogtans een van die eerste streke in Italië waar mielie gewild geraak het. Vanaf 1650 het mielie, wat deur Christophorus Columbus na Europa geneem is en aanvanklik as granoturco of Turkse graan bekendgestaan het, ingang tot die Italiaanse kookkuns gevind. Mieliepap het nog in dieselfde eeu 'n stapelvoedsel vir Europese laerinkomstegroepe van Spanje tot Suid-Rusland geword. So ook in Veneto waar dit polenta genoem is. Polenta bianca of wit mieliepap is een van die streek se spesialiteite. Die geel variant is 'n belangrike bestanddeel van Venesiaanse geregte soos fegato alla veneziana (kalflewer met uie en geroosterde polenta).
Danksy Veneto se ligging naby die Adriatiese See speel visgeregte 'n sentrale rol in die Venesiaanse kookkuns. Maar ook gesoute stokvis wat uit Noorweë ingevoer en plaaslik stoccafisso of baccalà genoem is, het die basis van 'n verskeidenheid geregte geword. 'n Venesiaanse gunstelingdis is fritto misto - vis, garnale en inkvis wat in olyfolie diepgebraai en met polenta bedien word. Na Venesiaanse vissop word as brodetto verwys.
↑ Passauer Neue Presse, 30 September 2010: Altbairische Sprachinseln in Norditalien. Besoek op 11 Augustus 2019
(it) Regione del Veneto
Die Prosecco-heuwels in die provinsie Treviso
Veneto - The Land of Venice
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Veneto&oldid=2026876"
Last edited on 11 Augustus 2019, at 11:59