Hi tiko ra vumbirhi laha misaveni ku va hi rhurhela tikhapu ta misava ta khrikhete, rhugbi na bolo ya milenge.
Switediyamu swintshwa hi swin'wana swo xonga laha misaveni naswona hinkwaswo swi hlanganisiwile swi ta tshama vanhu vo tlula 570 000.
Xitediyamu xa Moses Mabhida eDurban xi na miako ya nsimbhi ya timitara ta 105 ehenhla ka le xikarhi ka rivala, naswona hi ku tirhisa ximovhana xa ntambhu (cable car), vahlaleri va ta tiphina hi ku vona Indian Ocean.
Soccer City eJoni xi teka xivumbeko xa nghotsa, ndzeko wa Xintu wo nwa hi wona. Vuandlalo bya ndzhawu ya hala handle ka xona byi teka 43 000 m2 naswona byi ta akiwa hi switirhisiwa swo hlayisa gezi swa ntumbuluko. I xitediyamu lexikulu-ngopfu eka switediyamu hinkwaswo laha Afrika, xi tshama kwalomu ka 95 000.
Xitediyamu xa Mbombela eNelspruit xi kumeka eka ndzhawu leyi tivekaka hi vuxongi bya ntumbuluko na swiharhi, ekusuhi na Ntanga wa Swiharhi wa Rixaka wa Kruger. Swihlawulekisi swa xona i swiseketelo swa lwangu leswi fanaka na tinhutlwa.
Switediyamu leswi nga emalokixini swi le ku antswisiweni, swin'wana swi ta va tindzhawu to endlela kona vutiolori.
Xitediyamu xa Olympia Park eRustenburg.
Xana a wu swi tiva?
R25 wa mamiliyoni yi ta vekisiwa eka nhluvukiso wa swipano eka tikhodi hinkwato ta swa mintlangu, ngopfu-ngopfu eka tindzhawu leti ti nga ni vusweti swinene, ku humesa na ku aka vuswikoti bya hina bya mintlangu, na ku antswisa mphikizano eka mintlangu ya hina.
R212 wa mamiliyoni yi le ku vekisiweni eka mintlangu ya le swikolweni na le migangeni ku ya eka nkarhi wa ku fika eka 2010.
Nongonoko wa le Swikolweni wu ta tisa matikhomelo ya ntlangu wo lulama wa Khapu ya Misava ya FIFA, mahanyelo ya rihanyo ra kahle na vumimfuwo-nyingi eka 12 wa mamiliyoni ya vana va xikolo hi mintlangu, vutshila na ndhavuko.
Kwalomu ka R11,7 wa mabiliyoni yi le ku vekisiweni eka nongonoko wa miako ya swa vutleketli ku tiyisisa leswaku ku va na mafamba-fambelo yo olova ya vaseketeri, swipano na va mahungu. Tiprojeke ta swa vutleketli ta Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010 i xiphemu xa nkatsakanyo wa ku vekisa ka mfumo eka vutleketli hi ku angarhela, leswi pfuxetaka fambiselo ra hina ra vutleketli loku nga na ku vuyeriwa ka nkarhi wo leha ka vakhandziyi na le ka ikhonomi.
Magondzo ya hina, swiporo na magondzo ya mabazi swi ta nyikela hi fambiselo ra nkatsakanyo wa vutleketli. Leswi swi katsa vutumbuluxi ku fana na Rapid Rail na mafambiselo ya Bus Rapid Transit, leswi katsaka mintila ya switleketli swa mfumo na madingu yo cinca eka wona hi vakhandziyi ku ya eka xin'wana xifambo. Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010 yi ta va yo rhanga ku tirhisa mathikithi ya xielektroniki yo katsakanya, leswi nga ta vona leswaku vakhandziyi va tirhisa thikithi rin'we ku fikelela mabazi, switimela na mathekisi.
Miako ya teleport ya sathelayiti na vuhlanganisi bya xithelekhomo (telecommunications) ya Khapu ya Misava swi ta seketela vukulu bya ku fambisa tigigabayiti ta 40 hi sekende naswona yi ta tirhisiwa endzhaku ka 2010 ku nyikela hi mintirho ya broadband.
Senthara ya Vuhaxi ya Misava eJoni yi ta va senthara ya xivindzi, yi amukela ku fambisiwa ka swa vuhaxi ku suka eswitediyamu na ku byi hangalasa eka misava hinkwayo.
Xivindzi xa mahungu xi katsa ndhawu ya tindichi ta sathelayiti leti khomaka ndzhawu ya 5 000 mÂ². Valanguti hinkwavo ta thelevhixini va mintlangu ya 2010 va ta fika kwalomu ka 269 wa mabiliyoni.
Xana a wu swi tiva?
Xilogene xa ximfumo xa hina xa Khapu ya Misava ya 2010 i KE NAKO. Tlangela vumunhu bya Afrika "Ke Nako" I rito ta Xisuthu, Xipedi na Xitswana leri vulaka leswaku "i nkarhi". I xirhambo xa ku tlangela Afrika tani hi mutumbuluxi wa vumunhu naswona i munyikeri eka makhubu hinkwawo ya matshalatshala ya vanhu.
I ro sungula eka matimu, FIFA yi nghena eka mintwanano na vutshamo lebyi byi nga riki tihotela, ku fana na mintanga ya rixaka, etlela-u-fihlula (bed-and-breakfasts), tiloji na tiyindlu ta vaendzi (guest houses).
Se hi na 80 000 wa tikamara leti nga funghiwa - ti tele ku amukela ku tlula nhlayo ya 55 000 leyi laviwaka hi FIFA.
Tiko ri ta va na vuhlayisi bya rihanyo bya masungulo bya mahala eka tindzhawu ta ximfumo, mintirho ya vutshunguri bya xihatla ya 24-wa tiawara na mimpimo ya laha kaya yo xiyaxiya mintungu ya mavabyi.
ku ta siviwa 450 wa tiambulense.
A ku na lexi xi nga ta siyiwa endzhaku loko swi ta eka ku sirhelela mintlangu na tiko ra hina.
tisenthara ta mune ta thekinoloji ya xiyimo xa le henhla to lawuriwa hi le kule tita amukela swifaniso swo suka eka swihahampfhuka na tikhamera tin'wana.
vatirhi vo tiyimisela va 41 000 va ta hangalasiwa hi xikongomelo xa Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010.
Xana a wu swi tiva?
Eka Samiti ya Misava ya Nhluvukiso wa ku Fikeleleka (World Summit on Sustainable Development), Afrika Dzonga yi sungule na maendlelo ya vusirheleri leyi nga amukeriwa tani hi ku va xipimo xintshwa emisaveni - naswona yi vuye yi tirhisiwa hi Nhlangano wa Misava tani hi xikombiso xa wona eka mintlangu leyikulu.
R1,5 wa mabiliyoni yi vekisiwile eka ku antswisa vufikelo bya switleketli, na ku lulamisela Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010 leswi swi nga ku antswiseni ka matirhelo ya manghenelo na mahumelo ya vanhu laha tikweni.
Hi ta va na ti-visa to hlawuleka-ta-ntlangu leti nga ta pfumelela vakhomi va mathikithi ku nghena laha tikweni hi ku olova.
Leswi swi katsa ku hatlisisa matirhelo ya maendlelo ya ku nghena laha tikweni eka mindzilikano hi mintila "ya xihatla" na ku hatlisisa ku tirhana na vakhandziyi hi ndlela leyi vapfhumba va kamberiwaka ha kona loko va nga se khandziya xihahampfhuka ku ya laha va yaka kona.
Kwalomu ka 415 000 wa mintirho yintshwa yi ta tumbuluxiwa hi ku rhurhela tithonamente.
Kwalomu ka 80 000 wa mintirho yintshwa yi tumbuluxiwile eka mintirho ya swa vupfumba na 40 000 eka mintirho ya vuaki.
Kwalomu ka R55,7 wa mabiliyoni yi ta engeteriwa eka swikumiwa swa ntsengo wa la kaya (gross domestic product) hi 2010.
Kwalomu ka R2 wa mabiliyoni ya mali leyi tirhisiwaka eka switediyamu leswintshwa yi ta vuyela mindyangu leyi holaka mali ya le hansi.
Kwalomu ka R8,5 wa mabiliyoni yi ta tirhisiwa laha Afrika Dzonga hi vaendzi va vahlampfa hi 2010.
Exikarhi ka 2007 na 2015, Afrika Dzonga yi ta rhurhela mamiliyoni ma mbirhi yo engetela ya vapfhumba hikwalaho ka ku khoma tithonamente.
Yi tiveka tani hi festivhali ya tinhenha, nantswo lowu wa Khapu ya Misava ya FIFA yi tlangiwa exikarhi ka vahluri va yin'we ya tithonamente ta nhlangano ta FIFA ta swifundza, vahluri va Khapu ya Misava ya FIFA leyi yi nga hundza na varhurheli va thonamente leyi landzelaka ya Khapu ya Misava ya FIFA.
Hi nyanyuko wa nhlangano wa swipano - swa xiyimo xa le henhla swa misava - ku katsa swipano swa le henhla swa mune laha misaveni - na ntamu wa rixaka hi nyanyuko wa bolo ya milenge, Khapu ya FIFA ya Nhlangano i ntokoto lowu nga laveki ku kayiveriwa.
Egypt a swi lavi ku vutisa leswaku hi yin'wana ya matimba swinene eka ntlangu wa bolo ya milenge laha Afrika. Hi van'wana va xipano xo humelela swinene eka matimu ya Khapu ya Rixaka ya Afrika hi swiyimo swa ntsevu. Mudzaberi: Hassan Shehat. Xiyimo eka FIFA: 22. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA: kan'we.
Vatlangi va ndhuma: Hossam Hassan, Ahmed Hassan, Amr Zaky, Mohamed Zidan.
Xitayela xa vona xo hlasela hi ntlango na maqinga yo tiya swi va endla va faneriwa ku vuriwa tinghwazi ta Asia. Mudzaberi: Jorvan Vieira. Xiyimo eka FIFA: 77.
Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano: kan'we. Vatlangi va ndhuma: Younis Mahmoud, Noor Sabri, Bassim Abbas, Nashat Akram.
Spain sweswi yi vekiwe eka xiyimo xo sungula xa swipano eka mpimo wa ximfumo wa misava wa FIFA. Mudzaberi: Vicente Del Bosque. Xiyimo eka FIFA: kan'we. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA : masungulo. Vatlangi va ndhuma: Fernando Torres, Xabi Alonso, Iker Casillas, Sergio Ramos.
Ku va va fikelerile eka swo hetelela swa ntlhanu eka thonamente ya Khapu ya Misava ya FIFA na ku va endzhaku ka ku sirhelela xiyimo xa vona xa tithonamente ta Khapu ya Misava endzhaku ka ku sirhelela Khapu ya Nsuku ya CONCACAF hi lembe ra 2007 hi ku hlula Mexico 2-1, USA yi tekiwa tani hi xihontlovila lexi nga etlela eka misava ya bolo ya milenge. Mudzaberi: Bob Bradley; Xiyimo eka FIFA: 21. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA: kanharhu. Vatlangi va ndhuma Damarcus Beasley, Landon Donovan, Clint Dempsey, Tim Howard.
Ku hava xipano xa rixaka eka matimu lexi xi nga tiphina hi ku humelela tani hi Brazil leswi yi koteke ku tumbuluxa man'wana ya mavito lama kulu tani hi Pele na Rhonaldinho, i xipano xi ri xoxe lexi xi nga tlanga eka Khapu yin'wana na yin'wana ya FIFA. Mudzaberi: Dunga. Xiyimo eka FIFA: xa vumune. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA: ka ntlhanu (na ku va vahluri kambirhi). Vatlangi va ndhuma: Ronaldinho, Adriano, Gilberto, Robino.
NEW ZEALAND - Tinghwazi ta Khapu ya tinxaka ta OFC 2008 Ti "All Whites" tani hi laha va tivekaka ha kona, va nghenerile Khapu ya Tinxaka ya OFC ku sukela hi lembe ra 1973, va hlula ku ringana ka mune. Mudzaberi: Ricki Herbert. Xiyimo eka FIFA: 54. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA: ka mbirhi. Vatlangi va ndhuma: Simon Elliot, Ryan Nelson, Chris Killen, Shane Smeltz.
Na Khapu yin'we ya CAF ya Tinxaka ta Afrika na swiyimo swimbirhi swa Khapu ya COSAFA, "Bafana Bafana" va rindzerile ku endla mfungho wa vona tani hi varhurheli. Mudzaberi: Joel Santana. Xiyimo eka FIFA: 85. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA: kan'we. Vatlangi va ndhuma: Benni Mcarthy, Aaron Mokoena, Steven Pienaar, Teko Modise.
Hikuva va hlurile mune wa Tikhapu ta Misava ta FIFA, Italy hi rin'wana ra tinhenha ta misava ta ntlangu wa bolo.
Mudzaberi: Marcello Lippi. Xiyimo eka FIFA: ka mbirhi. Ku va kona eka Khapu ya Nhlangano ya FIFA : masungulo. vatlangi va ndhuma: Fabio Cannavaro, Andrea Pirlo, Luca Toni, Gianluigi Buffon.
Tiphini hi bolo ya milenge ya xiyimo xa le henhla emisaveni ku sukela eka R70 ntsena - buka xivandla xa wena eka matimu kutani u va xiyenge xa Tinghwazi ta Tinghwazi.
Titsarisele eka www.FIFA.com kumbe eka rhavi rin'wana na rin'wana ra Bangi ya First National etikweni hinkwaro.
Ku huma eka rito ra Xisuthu ra "hlanganani", vito ra bolo ra "Kopanya" ri yimela misava ya bolo ya milenge leyi hlanganaka ro sungula laha Afrika hi Khotavuxika 2009.
Xivumbeko xa bolo xi kuceteriwa hi ntirho wa vutshila wa xijometri wa vanhu MaNdebele.