Versindaba » Blog Archive » Digstring: Joan Hambidge. Parys
Digstring: Joan Hambidge. Parys
Parys If you are lucky enough to have lived in Paris as a young man, then wherever you go for the rest of your life, it stays with you, for Paris is a moveable feast. Ernest Hemingway
Intimiderende, invloedryke, imposante Parys:
plek van bloed, opstand
Jy is my Bastille én Versailles.
Ek is jou Marie Antoinette:
“As hulle nie brood het nie,
gee hulle gedigte”. Eers vetgevoer met mites
oor die tuimelende proses genaamd, dig.
Hier staan ek,
want ek is anders,
immer op reis, soekend na ‘n kern,
‘n finale woord
Bloed vloei in bruisende are
en die klippe die rol in vele opstande, afseggings,
Mens haat of aanbid hier,
geen halwe hart word geduld.
Vyf keer besoek ek jou,
vyf keer spartel ek om jou af te weer,
vasgevang in ‘n obsessiewe verhouding.
Die eerste keer ruik ek jou stink knoffelasem
in die agterbuurtes,
met my hart op my weerlose mou.
Hierna ‘n minder roekelose besoek
met wriemelende weeluise in die beddegoed
en ‘n concierge wat die deur krities toetrek.
Die derde keer is altyd skeepsreg.
In die Gare du Nord wagtend op ‘n trein na Strasbourg,
karteer ek die anatomie van melancholie
tussen stasies en netwerke van stede
wat terughunker en altyd terugkeer na jou.
“Paris je t’aime”.
Jou bogrond word presies
in jou rioolsisteem herhaal:
‘n ewebeeld van jou dreunende, druisende bo-grond.
Geguillotine deur die liefde,
keer ek in herinnering terug na jou:
“je ne regrette rien” se metriese voet.
Ondergronds in die métro verdwaal
al die digters op soek na Paul Celan
en Michel Houellebecq
in ‘n eindelose Moulin Rouge,
‘n vuurwiel wat draai en draai en draai.
Ek struikel oor jou kieselstene
die vierde keer,
kyk vanuit die Eiffel
na jou presisie, jou beheer,
in mosaïekwerk verpak
soos verse in ‘n lykbundel.
Ondraaglik toe dit stuifreën
in die Place d’Italie
met verbouings en verskuiwings:
Parys onder konstruksie.
‘n Gedig is soos foie gras
of ‘n bloedrooi glas wyn.
In die Notre Dame lui ‘n klok
met hierdie vyfde, vrygemaakte besoek.
Ek werp my gedigte op die Seine
se koue waters. Die son,
‘n vetgemaakte eend,
skryn ‘n oordeel:
daar is geen buite-teks.
Joan, wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?
Ek was in Mei by ‘n kongres aan die Sorbonne, ‘n kongres ter viering van The empire writes back. Ek het gepraat oor gay-identiteite. Dit was ‘n klein kongres en daarna het ek tyd afgeknyp om weer deur Parys te beweeg, ‘n grootste stad waaroor ek ambivalent voel.
Die gedig het na my terugkeer letterlik in een sitting ontstaan. Daarna is dit afwerk, terugsnoei. Hierom die toespeling op Derrida se “daar is geen buite-teks nie” in die slot.
Ek verwys natuurlik ook na Ginsberg en Franse digwerk kom aan bod. Maar veral die stad-as-gedig. As jong mens my ekstatiese oorgawe aan die stad, wat ook ‘n oorgawe was aan die liefde en die digkuns. Tydens die skryf van Die anatomie van melancholie het ek deur Duitsland en Frankryk gereis per trein: ‘n soeke ook na my digterstem met die kritiese lesers as ‘n soort concierge.
Hierdie een is gegee. Ek het dit neergeskryf in ‘n klein skryfboek in die restaurant Arnold’s Tamboerskloof, maar agterna is dit altyd snoei en netjieser maak.
Die vers is in my bundel Lot se vrou opgeneem wat volgende jaar verskyn by Human & Rousseau. Die vers al uiteraard van nou tot Maart verander en hopelik verbeter word.
O ja. Ek doseer kreatiewe skryfwerk en daar word verse aan kritiek blootgestel. My uitgewer, keurder en mentor het dit ook gesien. En twee geliefde ouer vriende wat gaande is oor Parys. Verder staan dit op die internet al vir weke. Dus neem ek aan vele mense het dit gesien.
‘n Maand later.
Die gedig karteer my lewensloop as reisiger en digter. Met my nou onlangse besoek het ek uiteraard terug gekyk na vorige besoeke. Ek weet nie altyd wat eerste kom nie: die gedig of die reis?
Oor Parys as ‘n soort “back drop” vir my eie geestelike ontwikkeling. Ek het nie te uitbundig gereis nie, omdat ek in September op daardie groot om-die-aarde-reis gaan: Ooste, VSA, Istanboel. Ek het hoofsaaklik net in Parys gebly en daar het hulle ook soos hier wonderlike oop-bustoere wat die stad karteer. Verder het ek gestap en natuurlik metro gery.
Invloede gis vir jare in ‘n mens. Derrida se Of Grammatology (De la Grammatologie) en die digkuns van Michel Houellebecq wat ek onlangs ontdek het by my vriend Henning Pieterse. Natuurlik is die film Paris je t’aime met sy verskillende vinjette van Parys ‘n invloed. Gertrude Stein, Picasso, Ernest Hemingway, James Joyce en al die ander groot figure wat hierdie stad bewoon het. En die Franse filosofie het ook deur my gewerk: Sartre, Derrida, Foucault. Lacan se psigoanalise vind ek al vir soveel jare belangrik.
Elke digter is in wese haar eie Ideale Leser. Jy moet jou eie sintuie en intuïsie glo. Indien ‘n intelligente leser daarby aanklank vind of sommer net ‘n leser, is dit altyd interessant en aangenaam. ‘n Mens kwel jou gelukkig nie meer oor kaalkop proffies sonder boeke wat byltjies te slype het nie. In my boek oor De Lange wys ek o.a. op die onkunde en gemeenhede wat hierdie digter se werk ontlok het. ‘n Kritise ontvangs is egter baie handig; dit daag ‘n mens uit.
Die gedig is in Afrikaans geskryf en vele toespelings verwys na Afrikaanse idiome. Soos die derde keer is skeepsreg.
Die slot suggereer dat ‘n mens dit net versaak. I’l n’y a pas de hors-texte.
Ek het baie e-posse ontvang en mense kon aanklank vind by die gedig. Parys is immers soos een van my vriende opgemerk het, ‘n karaktertoets. Mens haat Parys of jy aanbid dit. By verskillende geleenthede was my reaksie anders. Ek het ‘n komplekse verhouding met die stad – soos met New York wat ek vanjaar vir die eerste keer na 9.11 gaan aandurf.
Ja as jong kind het ek vyf rand gewen in ‘n poësie-wedstryd met ‘n gedig “die verlange passer vannag in my”. Ek onthou hoe opgewonde ek was toe dit in Die Transvaler verskyn het. Ek probeer altyd weer terugkeer na daardie gevoel oor die skryf van poësie: die ekstase, die opwinding.
(Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens“.)
Tags: Joan Hambidge gedig Parys
Sunday, August 7th, 2011 | Digstring, Onderhoude.