o « - z
Download o « - z
DOELWITIE VIR MUSIEKOPLEIDING
PROF. S. PAXINOS
Hierdie publikasie en die publikasies wat agter in hierdie publikasie vermeld
word, is verkrygbaar van:
Intreerede gelewer op 13 Maart 1980 by die aanvaarding van die professoraat
in en die hoofskap van die Departement Musiek.
NUWE REEKS NR. 156
In Amerika is die laat sestigerjare deur heftige argumente oor onderwysdoelwitte gekenmerk, 5005 wat die vaktydskrifliteratuur van daardie jare so
duidelik bewys. Een skrywer, ene Joseph Landon, koppel hierdie verskynsel
veral aan die lansering van die eerste Sputnik, in 1957. Hierdie opspraakwekkende gebeurtenis moes die verbeelding van die publiek aangegryp het
5005 geen ander historiese geleentheid nie, want sedertdien het sowel die
publiek as die opvoedkundige beleidmakers die vakinhoud en onderrigmetodes in aile dissiplines met toenemende besorgdheid opnuut in 6enskou
geneem. Hulle is oral gekonfronteer met eise vir verbeterde inhoud en
metodologiee. Een van die eerste reaksies op hierdie druk op die opvoedkunde
was die toenemende beklemtoning van die wiskunde en natuurwetenskap.
Met verloop van tyd het ander vakgebiede ook by die bohaai betrokke geraak.
Gevolglik is die sosiale en kultuurwetenskappe ook van naderby beskou.
Opvoedkundiges het die noodsaaklikheid van 'n ewewigtige opvoeding besef
en almal was dit eens dat die kunste 'n noodsaaklike faktor was om die ewewig
in die hand te werk.
Die musiek het ook onder die soeklig gekom. Musici en musiekopvoedkundiges het opnuut hul kuns in 6enskou geneem, maar nou in terme
van die unieke eienskappe wat musiek 'n belangrike menslike ervaringsgebied,
eerder as 'n bloot objektiewe verskynsel maak. 'n Aantal nuwe opvattings het
ontstaan oor die wese van die musiek as kunsvorm, dit wil se dit wat die
musiek so 'n deurdringende invloed in die lewens van baie mense maak. In
Amerika het hierdie ontwaking daartoe bygedra dat die musiek effektiewer op
aile vlakke in die totale opvoedkundige program geintegreer kon word as wat
voorheen moontlik was.
Dames en here, u sal waarskynlik met my saamstem dat idees wat in
Amerika ontstaan, gewoonlik gou in Suid-Afrika wortelskiet.
Dit geld ook vir progressiewe nuwe denkrigtings in die musiekopvoedkunde. Die oorplanting en aanvaarding daarvan in ens land is egter in
'n mate bemoeilik deur die besondere - 'n mens kan selfs se - ingewikkelde
toestande in die musiekopvoedkunde wat hier heers. Ek wil die heersende
toestande in ens land dus kortliks skets as voorbereiding vir 'n sinvolle gesprek
oor doelwitte vir ens musiekopleiding.
Wanneer 'n mens die aandag op die probleme van die musiekopvoeding
in Suid-Afrika as geheel vestig, besef jy gou die geweldige omvang van die
probleme ten opsigte van musiekopleiding vir die Swart volke van Suid-Afrika.
Orals tref jy mense aan wat die stelselmatige verwestering van die Afrikamusiekkulture propageer. Hulle word sterk teengestaan deur andere wat die
ondergang van die Afrika-musiekkulture betreur. Die oorweldigende invloede
vanuit die kommersiele wereld en die kerke, asook die algemene aanslag van
die Westerse kultuur, dien as kragtige katalisators in die bespoediging van
hierdie agteruitgangproses. Hoewel dit 'n belangrike kompliserende faktor is
waaroor daar lank en intensief uitgewy kan word, wil ek dit nie as my hoofonderwerp aansny nie. Ek wil my bepaal by die onderrigvraagstukke met
betrekking tot die Europese musiektradisie, 5005 wat dit by die Toonkunsakademie en sy voedingsbronne, naamlik die skole, ondervind word.
As ons die genoemde Amerikaanse tendense in gedagte hou, duik die
volgende vraag op: Hoe word die opvoedkundige potensiaal van die musiek
ontgin om die burgers van Suid-Afrika tot 'n breer lewenservaring op te lei ten
einde die geestesverarmende gevolge van oormatige konsentrasie op die
materialistiese benadering, 5005 verteenwoordig word deur die wetenskap en
tegnologie, teen te werk? Indien ons sou erken dat ons in 'n toestand van
kulturele ongebalanseerdheid verkeer, kan ons ons beslis tot die musiek wend
om breer perspektief ten opsigte van ons menslike waardes te ontwikkel.
Hierdie gedagte is in talle musiekskole in Europa toegepas, veral in
Rusland, Wes-Duitsland, Oostenryk en Belgie. Die uiteindelike doelwit van
hierdie skole was om mense deur mid del van die musiek op te voed, om by die
mens 'n sensitiewe lewensuitkyk en verdraagsaamheid te ontwikkel en om
ordelike denkpatrone aan te moedig, deur aan die ordelikheid en skoonheid
van georganiseerde klank 'n sentrale rol in die lewe toe te ken.
Wat Suid-Afrika betref, is die idee dat die hele persoonlikheid deur middel
van musiekopleiding ontwikkel kan word herhaaldelik beklemtoon. Tot dusver
is dit egter op 'n baie beperkte skaal toegepas. Die twee spesiale skole vir
kuns, musiek en ballet in Transvaal kom baie na aan die ideaal van die
Europese musiekskool; so ook die verskeie musieksentrums wat gedurende
die afgelope dekade of wat'n kenmerk van hierdie provinsie geword het. Hierdie twee skole en die musieksentrums is gedeeltelik ons antwoord op die
gistingsproses wat twee dekades gelede in Amerika begin het.
Maar wat het hierdie ontwikkelings in Suid-Afrika voorafgegaan? Ek wit
kortliks verwys na ons musiekopvoedkundige ver/ede, en veral na die aspekte
wat die aangesig van die musiekopvoedkundige he de gevorm het.
Vir ongeveer 'n eeu was musiekonderwys aan die Kaap in die hande van
'n groepie uitlanders, oujongnooiens, militere orkesleiers, afgetrede sangers
en dansmeesters, asook enkele bekwame musici uit Brittanje. In 1894 het die
Kaap die Britse stelsel van musiekeksamens aanvaar, wat in 1943 deur die
Universiteit van Suid-Afrika oorgeneem is. Ons is almal daarmee vertroud: die
musiekleergang word in agt trappe gegradeer wat elk op 'n eksamen uitloop.
Elke graad word omskryf deur regulasies ten opsigte van toonlere en arpeggios, bladlees en gehoortoetse, en vier of vyf goedgekose voordragstukke
word voorgeskryf. Dit is 'n netjiese goed geordende stelsel. Dit het aanvanklik
gedien as 'n nuttige selfkontrolemiddel vir onderwysers en leerlinge en het
hulle ook aangemoedig om hard te werk. As gevolg van volgehoue sillabusontwikkeling, het 'n volledige musiekonderwysstelsel uiteindelik uit die
eksamineringstelsel ontstaan. Die stelsel word beslis deur die Universiteit van
Suid-Afrika gebruik om musiek te bevorder. Daar is reeds stappe gedoen om
die klem te verskuif na 'opvoeding in die musiek', deur byvoorbeeld adviserende evalueringstoetse as alternatief vir eksamens aan te bied en deur
viva voce vrae oor styl, teorie en musiekgeskiedenis in die sillabusse in te sluit.
Maar die stelsel word nog steeds oorheers deur uitvoeringsvaardigheid; die
hoofbelangstelling word nog steeds gevestig op diegene met uitstaande talent
vir die uitvoerende kuns. Die stelsel verteenwoordig 'opvoeding in musiek',
maar nie opvoeding deur middel van musiek nie.
Die privaatmusiekonderwys het ' n lang tradisie agter die rug. As u my
gemengde metafore sal verskoon: dit was vir lank die ruggraat van die SuidAfrikaanse musiekonderwys. Sedert 1960 kan daar egter In duidelike beweging in die rigting van institusionalisme opgemerk word. Die onderwysdepartemente het gesubsidieerde individuele onderrig begin aanbied, asook
die geleentheid om musiek as skoolvak te neem, wat klasonderrig insluit. Die
technikons het musiekdepartemente geskep en die musiekdepartemente van
tien universiteite berei musici vir loopbane voor.
Teen hierdie agtergrond wil ek nou u aandag vestig op die musikale gemeenskap van die stad Pretoria, om aan te toon hoe die verskillende instansies
en tradisies hier in mekaar pas. Hiermee sou ons ook 'n vergelykbare beeld vir
die meeste groot Suid-Afrikaanse stede kan voorstel.
Ons vind dat Pretoria goed voorsien is van mannekrag en fasiliteite. Oral
kan ens egter dadelik praktiese en onderrigdoelwitprobleme raaksien, of moet
ons voorbehoude ten opsigte van die ideale funksionering van die onderrigsituasie stel. Ek sal 'n paar voorbee!de noem:
Eerstens is daar 'n sterk privaatmusiekonderwysersl<orps. Hulle is feitlik
uitsluitlik op die uitvoerende kuns ingestel. Hoe gel de sluit almal behalwe die
mees gegoedes en die talentvolstes uit. Hulle werk grotendeels binne die
raamwerk van die eksamenstelsels van Unisa en ander eksaminerende liggame, sodat hulle op enkele uitsonderings na nie 'n diens lewer wat
vergelykbaar is met die van vername privaatonderwysers op die Vasteland of
in Amerika nie.
Tweedens is daar die staatskole en privaatskole. Hulle bied musiek op verskillende vlakke aan, wat aansienlik kan wissel wat doelwitte en inhoud betref.
Dit kan ook 'n verskeidenheid van vorms aanneem, wat strek vanaf Imusiek as
bykomstige vak', Imusiek as standaardgraad-eksamenvak', tot musiek op die
hoer graad en selfs, in die geval van die skole vir kuns, musiek en ballet, as drie
volle matriekvakke met sillabusse wat bo en behalwe die van die gewone skole
Derdens, die plaaslike Technikon voorsien onderrig op primere,
sekondere en tersiere vlakke, wat myns insiens tegelykertyd sy sterkte en sy
swakheid is. Van die musiekdepartement aan die technikons is die van Pretoria
verreweg die mees ontwikkelde een in die land. Gedurende die afgelope aantal
jare was sy groei fenomenaal. Vandag is die werk op primere en sekondere
vlak in die hande van 'n tegniese instituut, terwyl die oorblywende afdeling,
wat tersiere onderwys voorsien, so uitgebrei het dat dit ook 'n opera- en
dramaskool insluit. Onder die eiesoortige probleme van die afdeling tel die
voorsiening van fasiliteite, die kort duur van die leerplan in verhouding tot die
ambisieuse doelwitte daarvan, en die vooruitsigte vir werksgeleentheid vir
sommige van sy studente.
Vierdens is daar die musiekdepartement van die Onderwyskollege, wat
uitsluitlik ingestel is op die opleiding van skoolmusiekonderwysers. Die
aktueelste probleme wat hier ondervind word is die gehalte van studente wat
getrek word, motivering, die fragmentering van die opleidingsprogramme, en
onvoldoende tyd om werklik uitstaande skoolmusiekonderwysers te kan produseer.
Vyfdens noem ons die Konserwatorium vir Musiek in Jacob Marestraat.
Dit is 'n private instelling wat met die Technikon en die Toonkunsakademie om
talent moet wedywer.
Sesdens, die Universiteit van Suid-Afrika huisves nie slegs die reeds
genoemde afdeling vir musiekeksamens nie maar ook 'n goed ontwikkelde
musiekwetenskapdepartement. Hierdie departement, waaraan ek self sestien
jaar lank verbonde was en waarvan ek nog baie aangename herinneringe het,
is die enigste in Suid-Afrika wat die Europese model van 'n universiteitsmusiekdepartement nastrewe, wat sowel sy akademiese doelwitte as sy
kurrikulere inhoud betref.
Ten slotte is daar die Toonkunsakademie self - volgens Suid-Afrikaanse
standaarde, 'n goed ontwikkelde inrigting.
Oppervlakkig beskou, Iyk dit dus of Pretoria goed bedeel is met fasiliteite
vir musiekstudie. Net soos by ander universiteitsmusiekdepartemente, is die
omstandighede in die Toonkunsakademie egter ook nie ideaal nie. Die enorme
wisseling in standaard by ons eerstejaarstudente, veral in die lig van wat ek
reeds gese het in verband met die verskeidenheid van doelwitte op die
sekondere onderwysvlak, is een van die Toonkunsakademie se fundamenteelste probleme, en dit is maar een probleem. Die Toonkunsakademie
se probleme is deels die gevolg van historiese toeval eerder as van doelbewuste beplanning. Nag die Toonkunsakademie, nag enige susterdepartement aan 'n ander residensiele universiteit kan vergelyk word met die
Hochschulen en konserwatoriums van Europa met betrekking tot hulle
administratiewe strukture en praktiese doelwitte. Daar is die standaardcurriculum ontwerp om 'n protessionele musikus, hetsy uitvoerende kunstenaar, onderwyser, komponis of musiekwetenskaplike, binne 'n minimum
bestek van ses jaar vir sy loopbaan te bekwaam. In Suid-Afrika moes die universiteit egter 'n plek vir praktiese musiekopleiding inruim. Dit het beteken dat
musiek geakkommodeer moes word in 'n liggaam wat in die eerste plek vir
gans ander doelwitte geskep is. Met die inskakeling van tersiere musiekopleiding onder die sambreel van die universiteite, moes dit aangepas word by
die tradisionele, kenmerkende Britse patroon van drie grade, naamlik op die
baccalaureus-, die magister- en die doktorale vlak. Omdat hierdie oplossing nie
ideaal is nie, vind universiteite dikwels dat hulle musiekdepartemente 'n bron
van kommer word. Die musiekdepartement is duur om te onderhou en vereis
ook soms ongemaklike afwykings van die universiteitsreglemente.,
Om dus die musiekonderrigsituasie in Pretoria op te som: daar is twee
kante van die saak. Aan die een kant sien ons 'n prentjie wat 'n ryke verskeidenheid vertoon. 'n Student kan uit ten minste ses moontlike bane die een uitsoek wat hom suksesvol na sy opvoedkundige bestemming sal lei. Aan die
ander kant sien ons egter 'n beeld van oorvleuelende belange, verbrokkelde
pogings, verdeelde talent by sowel student as dosent, en 'n sorgwekkende
kostespiraal. Dit is onwaarskynlik dat hierdie situasie in die onmiddellike
toekoms sal verander. Die Toonkunsakademie sal homself dus met hierdie
situasie moet vereenselwig wanneer hy vir homself doelwitte begin formuleer.
As die Toonkunsakademie wit bly voortbestaan as betekenisvolle, funksionele inrigting, moet dit, om mee te begin, 'n versamelpunt word van die
beste beskikbare musiekleerkragte. Dit sal dien as 'n magneet vir die beste
beskikbare studentetalent. As ons al ons kragte inspan, salons dalk kan
vasstel of die woorde van die beroemde Japannese musiekopvoedkundige
Shinichi Suzuki korrek is al dan nie. Volgens Suzuki is talent algemeen, maar
dit kort gewoonlik 'n gunstige omgewing. Aile mense word met groot potensiaal gebore. Een van ons onmiddellike doelwitte is dus om maniere te ondersoek waarop die personeel en studente hulle talente ten volle kan laat ontplooi.
Die Toonkunsakademie is egter in 'n kruisvuur van kritiek vasgevang, van
sowel diegene wat dit liefhet en wat dit graag wit sien groei as 'n voortdurende
vernuwende faktor in die Pretoriase kultuurlewe, as diegene wat sinies besluit
het dat sy invloed, veral in die onderwyssfeer, niksbeduidend is. Heelwat van
die kritiek, veral die wat betrekking het op die ondoeltreffendheid van sy
onderwys en sy invloed, kan, hoewel direk teen ons spesifieke inrigting gemik,
in der waarheid in meer algemene terme net so op enige musiekinrigting in
Suid-Afrika en selfs in die buitewereld toegepas word. Ek haal aan uit twee
wyd uiteenlopende bronne om die feit te staaf. Royal Stanton skryf in 'n
uitgawe van die Music Educator's Journal van 1966:
"Music education may be putting out the effort, but other cultural
agencies get the job done .... Today's most prevalent musical styles, the
popular, the jazz, the commercial and musical show, do not spring
from, nor are they even actively pursued in the channels of, organised
Dit impliseer dat musiekopvoeding of ongeewenaard is in sy navolging
van tradisie, of dat dit 'n esoteriese bedrywigheid geword het wat voeling met
die behoeftes van die gewone man verloor het.
My tweede pessimistiese aanhaling kom uit die tydskrif Time en is
ongeveer dieselfde tyd as Stanton se artikel gepubliseer:
"Whether champions of great music or awful music, music educators
have made an astonishingly puny dent in the hard shell of public taste.
Statistics on the 'cultural revolution' indicate that the most popular instruments and music are learned independently, not in the schools. For
instance, in 1965 most of the 37 000 000 amateur musicians in the
United States played the piano (22,3 million), the guitar (7,5 million) or
the organ (3,6 million). Classical music accounted for only fifteen percent of all record sales in that year (it has since dropped to more or less
five percent), while the top record was "Wooly Bully" by Sam the
Sham and the Pharaohs. Less than five percent of Americans attend a
live performance, whether rock or classical music, in a typical season."
Om die kritiek teen ondoeltreffende onderwys en gebrek aan invloed teen
te werk, is ons in die Toonkunsakademie tans besig om sy tradisies, die
strukture van sy kursusse en die inhoud van sy sillabusse opnuut in oenskou te
Sillabusbeplanning is die eerste belangrike aspek van ons korttermyndoelwitte. Dit is byvoorbeeld belangrik dat die sillabusse 'n stelsel van
geprogrammeerde studie bevorder, aangesien al die vertakkinge van
musiekstudie so heg in mekaar pas. Dit is per slot van rekening €len kuns wat
ons probeer bevorder en daar bestaan altyd die gevaar dat ons perspektief kan
verloor deur te sterk op die komponente te fokusseer. Hierdie stelling het verreikender implikasies as wat met 'n eerste oogopslag blyk. Dit sal almal
bevoordeel as die sillabusse beplan kan word as raamwerk vir metodiese,
stelselmatige opleiding, en nie 'n blote aankopingspunt vir eksamenvrae bly
nie. Die vroeere stadiums in elke kursus is besonder belangrik en hulle behoort
dus goed gedefinieer te word. Ek is oortuig dat baie van die probleme' wat in
die T oonkunsakademie en elders in ons land ondervind word, die direkte
gevolg is van sowel die standpunte wat in die huidige sillabusse weerspieel
word, as in die inhoud van die sillabusse self. Die kondisionering tot 'n
besondere standpunt word reeds in die skoolsillabusse aangetref, waar vakke
soos musiekgeskiedenis en die sogenaamde algemene musiekkennis in 'n
vorm gegiet word wat die onderwyser geen ander benadering toelaat nie as
om sy klas met 'n reeks veralgemenende cliches te voer. Dit is waarheen die
sogenoemde 'konseptuele' tipe sillabus gelei het. By sillabusplanning voel ek
my tans meer aangetrokke tot 'n behavioristiese instelling. Die konseptuele
tipe sillabus kan so maklik tot die 'geslote verstand-sindroom' lei, wat so
dikwels die verderf van ons onderwysbedrywighede kan word. Een van die
sorgwekkende probleme van die huidige algemene benadering tot musiekonderwys in ons land is dat dit slegs op een besondere tipe student, of liewer
een besondere tipe verstand, toegespits is. Die onderrigbenadering lewer dan
ook gewoonlik €len tipe produk op. Enigeen wat nie in die algemene ontwerp
inpas nie, word of seergemaak of verstoot. Dit kan dalk een van die redes
wees vir die groot gebrek aan sekuriteit wat onder sommige musiekstudente in
ons musiekdepartemente waargeneem kan word. Hierdie onstabiele studente
be·invloed dikwels ander studente met wie hulle in aanraking kom.
Nog 'n vorm van onstabiliteit, een wat selfs die uitstaande talente raak,
kan miskien teruggevoer word tot ons onderwysmetodiek. Die veelvoudige
tegniese vaardighede wat die musiekstudie vereis, verg sorgvuldige,
metodiese opleiding. Om op roetine-drilwerk aileen staat te maak, is net nie
genoeg nie. AI is drilwerk nog so belangrik, behoort dit nie as basis vir musiekopvoeding gebruik te word nie. Onderwysers is gewoonlik ambisieus en
oorgretig om sukses te behaal, sodat hulle soms die 'antwoorde' aan hulle
studente leer: hulle doen drilwerk om hoogs gepoleerde resultate te behaal, in
plaas daarvan om te wys hoe die regte antwoord, of die elegante uitvoering,
bereik kan word. Dft is per slot van rekening belangriker. Die student kan hom
sy gebrek aan sekuriteit vergewe word as hy die middele waarmee hy sy
uitstekende voordrag behaal het, nie verstaan nie. Die student voel dat die
kanse om 'n suksesvolle resultaat te herhaal wanneer hy onafhanklik van sy
onderwyser begin werk, geensins verseker is nie.
U sal met my saamstem dat dit die moeite werd sou wees om 'n doelwit
na te strewe wat graduandi in staat sal stel om hulle verstand oop te stel en die
vaardighede wat hulle in die Toonkunsakademie aangeleer het, in hulle
verdere loopbane te kan oordra. Hulle behoort te weet hoe om op die reeds
aangeleerde vaardighede uit te brei. In baie gevalle gradueer ons studente wie
se intellek vir verdere ontplooiing afgesluit is. Dit is moontlik dat die onderrig
wat hulle ontvang het, gerig was op die verskaffing van antwoorde, en nie op
die verkryging van insigte nie.
Ons het nie slegs 'n goeie biblioteek, oudiovisuele hulpmiddels en ander
gesofistikeerde toerusting nodig om in die behoeftes van die moderne musiekonderwyser te voorsien nie, maar ons het ook 'n behoefte aan nuwe metodes
om die inhoudelike van die vak oor te dra. Ek kan onthou watter openbaring dit
vir my was toe ek die metodiese manier ontdek het waarvolgens die Franse
hulle solfegestudies aanbied. Dit bly nie net by'n metode om toonhoogtes met
lettergrepe te verbind en sing nie; dit is veel eerder 'n praktiese benadering tot
die aanleer van grondbeginsels in musiek. Uit die verskeie stelsels wat die
Franse ontwerp het, kan 'n mens heelwat agterkom van die leerprosesse van
die verstand. Hulle is waardevol omdat hulle die leerstof in 'n aaneenlopende
Die musieksillabus wat sy inhoud dus in die vorm van 'n aaneenlopende,
steeds ontvouende gang aanbied, sou ek as 'n nastrewenswaardige model vir
die Toonkunsakademie beskou. Met die perspektief wat anderhalf jaar van
afwesigheid gebring het, en geskei deur die Apiesrivier, het ek die prestasies
van my voormalige kollegas in ons susterdepartement in Unisa opnuut begin
bewonder. Ontwerp vir die student wat in isolasie werk, is daar iets in die vorming van hulle kursusse wat goed is, wat vir die student 'n aanvoeling gee van
hoe hy moet studeer en absorbeer. Dit kan wees dat kursusse wat op'n halfjaarstudieprogram gebaseer is, soortgelyk aan die bekende modulestelsel, aan die
Toonkunsakademie meer geleentheid sal bied om buigsame sillabusse te ontwerp waarvolgens sentrale onderwerpe afgehandel kan word, sonder die
hindernis wat 'n aantal klein, onge"lntegreerde onderwerpe meebring.
Herhaalde onderbrekings in kontinu'lteit is vir die musiekstudent miskien meer
steurend as vir ander studente. Ek hoop dat die Toonkunsakademie 'n instrument sal word waarmee daar vir positiewe vernuwing tot almal se voordeel
gewerk sal word. Sy personeel behoort sekere ingeburgerde houdinge wat die
leerproses verstomp en wat skadelike, onnodige hindernisse kan veroorsaak,
stelselmatig teen te werk. Sy sillabussamestellings kan 'n sterk mid del tot die
verwesenliking van die doel wees. Neem byvoorbeeld een van die belangrikste
vertakkings van musiekstudie, naamlik sy geskiedenis. Die geskiedenis is 'n
voortgang. Daarom is dit noodsaaklik dat dit as sodanig aangebied word. AI is
dit nie 'n proses van voortdurende verbetering nie, bestaan dit nogtans uit 'n
reeks aksies en reaksies, en dit kan op geen ander manier behoorlik begryp
word nie. Ons huidige hantering van die vak veroorsaak etlike probleme. 'n
Ander belangrike vertakking van musiekstudie is gehooropleiding, waarvan die
doelwit dikwels nie verstaan word nie, en gevolglik is die aanbiedingsmetode
dan 'teenproduktief'. Bladlees behoort ook 'n prioriteit te wees. Met 'n pragmatiese benadering en met verwysing na goeie opvoedkundige stelsels en
modelle kan die vaardighede van die oor en die oog ingespan en op die
bestudering van harmonie, vormleer en interpretasie toegepas word, dit wil S8
in die vakke wat van artistieke insig afhang vir sinvolle begrip.
By die opstel van nuwe sillabusse moet dit as een van die eerste mikpunte
gestel word om perspektief te kry oor die aangeleenthede wat daartoe sal
bydra om jongmense gereed te maak vir die beroepslewe of, alternatiewelik,
as amateurs, wat die nodige vaardighede en die korrekte benadering ontwikkel
het om die musieklewe van die gemeenskap te dra. Dat die tegniese vaardighede, asook die instelling van etlike van ons produkte, nog onvolmaak is,
sal enige personeellid aan die Toonkunsakademie kan staaf, en elkeen sou ook
die aard en die hoeveelheid van die probleme kan identifiseer.
Om op te som: Die Toonkunsakademie is 'n eiesoortige inrigting wat
binne die universiteit gehuisves word. Hoewel hy deel daarvan is, word sy subtiele samestelling, sy funksies en sy probleme nie altyd geredelik deur buitestaanders begryp nie. Hy vervul 'n dubbele rol, aangesien hy aan die een kant
funksioneer as 'n konserwatorium, terwyl hy aan die ander kant probeer aanpas by die aanvaarde skolastiese tradisies van 'n universiteit. Hierdie dubbele
rol veroorsaak soms interne spanninge waarvan die buitestaander seide bewus
Ons sien ook dat elke aspek van sy werk deur die een of ander instelling in
Pretoria gedupliseer word. Voordat ons dus kan besluit oor presies wilt die
Toonkunsakademie 'n student kan aanbied wat hy nie by die ander inrigtings
kan kry nie, moet ons vir 'n oomblik besin oor die spesifieke doelwitte van die
stad se onderskeie musiekdoserende inrigtings. Dit is maklik genoeg om die
spesifieke doelwitte aan te stip. Elke inrigting wil sy produkte musikaal gelet-
terd sien afstudeer. Hulle moet, met ander woorde, 'n partituur vlot en met
begrip kan lees; hulle moet iets weet van die omvang en verskeidenheid van
die musiek deur die eeue heen, en hulle moet die individuele stukke bestudeer
wat betrekking het op sosiale en historiese konteks en tradisie. Elkeen wat 'n
behoorlike musiekopleiding ondergaan het, moes hulle op die een of ander
stadium gespeel en geskryf het, en daaroor gelees het. Ons studente moet
aangemoedig word om uit te voer. Hulle moet musieknote op papier kan
manipuleer en kan h66r wat hulle doen. Hulle moet daaroor lees, nie slegs om
'n chronologiese oorsig van die belangrikste historiese gebeurtenisse te verkry
nie, maar ook om insig te verkry in die vraagstukke wat musiekwetenskaplikes
tradisioneel bestudeer het en die oplossings wat daarvoor gevind is.
Ek wil nou 'n aantal punte noem wat 'n universiteitsmusiekstudent van
ander musiekstudente behoort te onderskei. Een onderskeidende kenmerk
behoort sy vermoe te wees om intelligent oor musiek te kan gesels en te kan
skryf. Die ontwikkeling van hierdie vermoe behoort 'n sentrale plek in sy
opleiding te beklee. Terwyl die Toonkunsakademie, weens sy konserwatoriumtradisie, vir sommige studente moet volstaan met uitmuntende
musiekvoordrag, moet die uitvoerende kuns in die geval van ander as middel
tot 'n doel beskou word. Hierdie doel is bloot net die kennis en begrip van die
Uiteindelik verskil die hoofdoelwit van die universiteitsmusiekstudent nie
so veel van die van enige ander universiteitstudent nie. Eenvoudig uitgedruk,
die student moet leer dink: hy moet leer hoe om vrae te formuleer waarop antwoorde verskaf kan word, hoe om te onderskei tussen belangrike gegewens
en dit wat nie toepaslik is nie. Hy moet ook aangemoedig word om 'n gesonde
skeptiese houding aan te kweek sodat hy die rasionele van die irrasionele kan
leer onderskei, die egte van die onegte, en ondeurdagte beroepe op die
emosies na waarde kan skat. Ons moet ons studente nie slegs leer wat ons self
van 'n saak weet nie, maar ook hoe ons dit weet en waarom dit belangrik is. By
musiek kan ons taak egter ingewikkelder wees as by sommige ander
dissiplines omdat ons ons studente op twee heel verskillende maniere moet
leer dink. Ons moet hulle leer dink deur middel van musiek, asook deur mid del
Voorgraadse musiekopleiding moet breed wees. Dit bly onsuksesvol as
dit nie die student se ervaringswereld verbreed en feite en gedagtes by hom
tuisbring waarvan hy nie bewus was nie. Ideaal gesproke, is die vierjarige voorgraadse studieprogram onvoldoende om 'n musiekstudent vir 'n beroep op te
lei. Hierdie stelling is bevestig deur die aantal graduandi wat so dikwels die
geleentheid aangryp om hulle kwalifikasies te verbeter.
Wat nagraadse studie betref, kan ons nie anders nie as om die kompromis
tussen die konserwatoriumtradisie en die universiteitstradisie voort te sit en
selfs uit te brei, op so 'n wyse dat hulle mekaar aanvul. Ontleding, estetika, intensiewe studies oor aspekte van die musiekgeskiedenis, musiekbibliografie,
navorsingstegniek, die lewering van belangrike werkstukke oor die musiek in
die vorm van skripsies en verhandelinge, die bemeestering van tradisionele
tegniese probleme - dit is die aanvaarde akademiese terrein van die
nagraadse student. Die belangrikheid daarvan kan nie oorbeklemtoon word
nie. Maar daaraan moet die gevorderde tegniese vaardighede in praktiese
musiek en musiekdidaktiek toeg.evoeg word.
Gedurende die afgelope aantal jare het daar 'n debat ontstaan oor die
onderwys vis-a-vis die wetenskapsbeoefening in die musiek, asof die twee
aktiwiteite van mekaar geskei kan word. Myns insiens gaan dit nie hier om of
die een of die ander nie, maar eerder om die begrip 'albei-en'. Diegene wat by
die musiekonderrig betrokke is, moet hulself noodgedwonge met die stimulering van die intellek bemoei. Sulke stimulering is die natuurlike uitvloeisel van
die toegepaste musiekwetenskap.
Die doelwitte van die Toonkunsakademie kan ten slotte soos volg saamgevat word:
Die onderrig van die musiek van aile periodes, style vorms en selfs kulture.
Die ontwikkeling van standaarde sodat die wordende onderwysers onder
die studente 'n volwaardige plek in die samelewinq kan inneem.
Die neem van leiding by die ontwikkeling van onderwysleer- en hulpmiddele.
Die inskakeling van die fasiliteite van die gemeenskap by ons opvoedkundige program om sodoende 'n aanknopingspunt met die gemeenskap te
bewerkstellig. Dit kan byvoorbeeld geskied deur middel van uitvoerings in
die Preiss-saal, die Melrose-huis, die Anton van Wouw-huis en by
plaaslike skole, deur die skep en uitbou van verhoudinge met TRUK en die
SAUK, en deur deelname aan uitruilkonserte met ander universiteite en
Die werwing van steun vir die Toonkunsakademie deur middel van skakelprogramme soos ons jaarlikse besoekersdag.
Die aanmoediging van navorsing en verwante aktiwiteite.
Elkeen in die Toonkunsakademie staan voor 'n eie besondere uitdaging.
Diegene wat nooit met skolastiese studies gemoeid was nie, kan dit oorweeg
om nou daarmee te begin. Diegene wat dit laat verval het, kan 'n hernude poging aanwend, terwyl diegene wat dit beoefen, dit moet voortsit. Die behoud
van 'n mens se akademiese integriteit en waarde as musiekleerkrag is op
sigself 'n uitdaging; so ook die stimulus wat vanaf die student uitgaan. 'n
Positiewe voorbeeld en die vrugte van samewerking bied verdere uitdagings
wat niemand lig mag skat nie.
Laat ons ons inspirasie en krag uit Spreuke 24 put, waar ons die volgende
lees: 'Deur wysheid word 'n huis gebou, en deur verstand word dit bevestig;
en deur kennis word die kamers gevul met allerhande kosbare en lieflike goed'.
Teaching objectives were a live issue in America during the 1960's. At
first, only natural sciences were concerned, but soon the cultural subjects, including music, also became involved. A new evaluation of music as an indispensable part of peoples' lives led to its being effectively integrated with the
total educational programme. This was done on a scale undreamed of before.
These progressive ideas, formulated in America, were not long in taking root
A short account of existing conditions in South Africa in general, and in
Pretoria in particular, in the light of the ideas mentioned, highlights the problems which music education must face where, in a materialistic society, so
much emphasis is placed on science and technology. The situation is complicated by the plural social structure that exists in this country. The ideal remains, however, to cultivate the entire personality through music education.
The historical background to music teaching in South Africa is outlined in
order to present the rather unique local problems more clearly. The British
system of music examinations, introduced in the Cape in 1894, has developed
into a very well organised educational programme, catering for everything
from initial tuition to professional diploma level. This system is managed by
the University of South Africa, also seated in Pretoria.
In the city of Pretoria, music education is well provided with talent and
physical resources. But the fact that no fewer than five institutions cater for
tertiary level education, is wasteful. It reveals insufficient planning and also
divided or overlapping interests. The private music teachers, the Technikon,
the Teachers' Training College, the Conservatoire in Jacob Mare Street, the
Department of Musicology of the University of South Africa and, finally, the
Academy of Music of the University of Pretoria, are examined in turn for their
educational ideals and objectives, in order to present a picture of the local
state of affairs. Each has good points as well as weaknesses. In the case of the
Academy, the quality of its teaching is questioned, especially with regard to its
conservative approach and its relevance to modern society. A number of proposals are made for improved efficiency. These include extensive revision of
syllabuses, the planning of new curriculae, the assessment of teaching
methods, the expansion of library facilities, the use of audio-visual aids, and
implementation of a public relations programme.
The Academy of Music has an individual character which must be accommodated in the overall university tradition. As a university institution, its
students should be identified in a way that sets them apart from non-university
students. The key to this identification lies in the students' being able to think
independently. The Academy must follow a broad educational programme at
undergraduate level, must maintain high standards, must assume leadership
and responsibility in music teaching circles, and must encourage research and
"Die Aard en Wese van Sielkundige Pedagogiek" - Prof B F Nel
"Verrigtinge van die eerste kongres van die Suid-Afrikaanse Genetiese Vereniging - Julie
"Die toepassing van fisiologie by die bestryding van Insekte" - Prof J J Matthee
"fhe Problem of Methaemoglobinaemia in man with special reference to poisoning with
nitrates and nitrites in infants and children" - Prof D G Steyn
"The Trace Elements of the Rocks of the Bushveld Igneous Complex. Part I" - Dr C J
"The Trace Elements of the Rocks of the Bushveld Igneous Complex. Part II. The Different
"Protective action of Fluorine on Teeth" - Prof D G Steyn
"Kleinveekunde as vakrigting aan die Universiteit van Pretoria"- Prof D M Joubert
"Die Statistiese prosedure: teorie en praktyk" - Prof D J Stoker
"Die ontstaan, ontwikkeling en wese van Kaak-, Gesigs- en Mondchirurgie"
Prof P C
"Freedom - What for" - K A Schrecker
"Once more - Fluoridation" - Prof D G Steyn
"The Trace Elements of the Rocks of the Alkali Complex at Spitskop, Sekukuniland, Eastern
Transvaal" - Dr C J Liebenberg
"Second Memorandum on the Artificial Fluoridation of Drinking Water Supplies" - Prof D G
"The Urbanization of the Bantu Homelands of the Transvaal" - Dr D Page
"Die Aktualiteitsbeginsel in die Geologiese navorsing" - Prof D J L Visser
"A Qualitative Study of the Nodulation Ability of Legume Species: List 1" - Prof N Grobbelaar, M C van Beyma en C M Todd
"Die Drama as Siening en Weergawe van die Lewe" - Prof G Cronje
"Die Verboude Grond in Suid-Afrika" - Prof D G Haylett
"Die Romeins-Hollandse Reg in Oenskou" - Prof D F Mostert
"Inorganic Fluoride as the cause, and in the prevention and treatment, of disease" - Prof
"Honey as a food and in the prevention and treatment of disease" - Prof D G Steyn
"A check list of the vascular plants of the Kruger National Park" - Prof H P van der Schijff.
Samevattings van Proefskrifte en Verhandelinge 1967/1968
"Arnold Theiler (1867 -1936) - His Life and Times" - Dr. Gertrud Theiler
"Anatomie - 'n Ontleding" - Prof D P Knobel
"Die rol van die Fisiologiese Wetenskappe as deel van die Veterinere Leerplan" - Prof W L
"Die Akademiese Jeug is vir die Sielkunde meer as net 'n Akademiese Onderwerp" - Prof D
"'n Homiletiese Herwaardering van die Prediking vanuit die Gesigshoek van die Koninkryk"
"Volkekunde en Ontwikeling" - Prof R D Coertze
"Bakensyfers vir diereproduksies" - Prof D R Osterhoff
"The Clinical Psychologist: Training in" South Africa." A report on a three-day invitation
"Gedagtes rondom 'n Kontemporere Kerkgeskiedenis - met besondere verwysing na die
Nederduits Gereformeerde Kerk" - Prof P B van der Walt
"Die funksionele anatomie van die herkouermaag - vorm is gekristaliseerde funksie" ~
Prof J M W Ie Roux
Dosentekursus 1975 - Referate gelewer tydens die Dosentekursus 27 Januarie - 6
"'n Nuwe benadering tot die bepaling van die koopsom in die geval van 'n oorname" - Prof
G van N Viljoen
"Die Soogdiernavorsingsinstituut 1966-1975"
"Is die bewaring van ons erfenis ekonomies te regverdig"? - Dr Anton Rupert
"Kaak-, Gesigs- en Mondchirurgie - Verlede, Hede en Toekoms" - Prof J G Duvenage
"Geregtelike Geneeskunde: Die Multidissiplinere Benadering" - Prof J D Loubser
Titels van proefskrifte en verhandelings ingedien gedurende 1972173; 1973174 en 1974175
en wetenskaplike publikasies van personeeliede vir die twaalf maande eindigende op 15
"Die gebruik van Proefdiere in Biomediese Navorsing, met spesiale verwysing na
Eksperimentele Chirurgie" - Prof D G Steyn
"Carnot, Adieu!" - Prof J P Botha
"n Departement van Hematologie - Mode of Noodsaak" - Prof K Stevens
"Opleiding in elektrotegniese Ingenieurswese - Deurbraak ot LJwalingt" - Prot L van tslljon
"Die Rontgendiagnostiek voor 'n Nuwe Uitdaging - die Toegepaste Fisiologie" - Prof J M
"Die Aigemene sisteemteorie as Uitgangspunt by die Beplanning van 'n Basiese Biblioteeken Inligtingkundige Opleidingsprogram" - Prof M C Boshoff
"Die plek en toekomstaak van 'n Departement Huisartskunde in 'n Fakulteit van Geneeskunde" - Prof A D P van den Berg
126 "Titels van proefskrifte en verhandelings ingedien gedurende 1975176 en wetenskaplike
127 "Landbouvoorligting by die kruispad - Uitdagings vir Agrariese Voorligting as Universiteitsdepartement" - Prof G H Duvel
128 "Die ontplooiing van Rekenaarwetenskap as'n funksie van evolusie op Rekenaargebied" Prof R J van den Heever
129 "Die rol van navorsing in die opleiding en ontwikkeling van die akademiese chirurg" - Prof
130 "Sport and somatology in Ischaemic Heart Disease" - Prof P J Smit
131 Dosentekursus 1978
132 "n Beter Toekoms" - Dr Anton Rupert
133 Toespraak gelewer by geleentheid van die Lentepromosieplegtigheid van die Universiteit van
Pretoria op 8 September 1978 - Mnr J A Stegmann, Besturende Direkteur van Sasol.
134 "Geologie in 'n toekoms van 'Beperkte' Hulpbronne" - Prof G von Gruenewaldt
135 Titels van proefskrifte en verhandelings ingedien gedurende 1976177 en wetenskaplike
publikasies van personeellede vir die twaalf maande eindigende op 15 November 1977
136 "Die Kind met Spesifieke Leergestremdhede" - Proff P A van Niekerk en M C H Sonnekus
137 "Sensore en Tensore" - Prof N Maree
138 "Die Godsdienswetenskappe en die Teologie" - Prof P J van der Merwe
139 "Dierefisiologiese navorsing aan die Universiteit van Pretoria (1928-1978)" - Prof J F W
140 "Titels van proefskrifte en verhandelings ingedien gedurende 1977178 en wetenskaplike
publikasies van personeellede vir die twaalf maande eindigende op 15 November 1978"
141 "Behoeftebepaling en doelformulering in die Opvoeding, Onderwys en Opleiding" - Prof
F J Potgieter
142 "Klein sake is 'Grootsake' " - Dr. Anton Rupert
143 "Die Pad Vorentoe" - Prof W E G Louw
144 Referate gelewer tydens die jubileumjaarviering - Prof P S Dreyer
145 "Die gebruikmaking van kies-en-keur- en invulvraestelle" - Lesing gelewer tydens'n kursus
vir dosente op 19 en 20 April 1979 en 22 en 23 Oktober 1979.
146 "Survey of Disease Patterns in Transkei and The Ciskei" - E Ross, W G Daynes and P J
147 "Die Ortopedagogiek as Praktykgerigte Pedagogiekperspektief" - Prof P A van Niekerk.
148 "Die Rol van Kernkrag gesien teen die agtergrond van die Energietekort in die Wereld" - Dr
A J A Roux.
149 "Exchange Lists for Selected Protein Diets" - Mev J M Crous.
150 "Die Universiteit van Pretoria se bydrae tot Die Dierefisiologiese Vakliteratuur (1930-1980)
- J F W Grosskopf, J D Skinner en S Christa Duffue.
151 "Professors' Dilemma: Problems, Polemics and Politics in University Departments of
English" - Prof. P.J.H. Titlestad.
152 "Ortopedie, Die Ortopeed en die Mens" - Prof. R.P. Grabe.
153 "Die rol van Fisika in die moderne gemeenskap" - Prof. E.K.H. Friedland.
154 "Interne Geneeskunde: Wetenskap en Kuns" - Prof. G.P. Human.
155 "Die opleiding van Chemiese Ingenieurs in Suid-Afrika - Prof. U. Grimsehl.