BO: Suid-Afrika se eerste bekende diamantvonds, die Eureka, wat volgens die verhaal deur ’n seun, Erasmus Jacobs, opgetel is.
HY'S byna vyf sentimeter breed en is in die vroeë jare negentig in die destydse Zaïre (Demokratiese Republiek van die Kongo) in Midde-Afrika gevind... ’n klont van ’n diamant wat jou asem kan wegslaan.
Dit is in die Londense Millenniumkoepel vertoon, en daar was teen die einde van 2000 selfs ’n gewaagde poging om dit te steel! Maar die Britse polisie het hierdie poging netjies gefnuik. ’n Astrante bende is vinnig vasgevat, wat met grondverskuiwingstoerusting in die koepel wou inbreek om die Star saam met ander diamante vas te lê.
Niemand minder nie as Harry Oppenheimer, afgetrede voorsitter van De Beers, het die Millennium Star al bestempel as die pragtigste diamant wat hy nog ooit gesien het. As die juweel werklik gesteel was, kan ’n mens wonder hoe die diewe ooit daarvan ontslae sou raak. Om só ’n onbetaalbaar duur steen van die hand te sit, is selfs in die sluikhandel omtrent onmoontlik, tensy ’n mens dit opsny in kleiner steentjies, wat nie naastenby saam so waardevol sal wees nie.
’N MENS kan—as jy skatte het om te verbrand—jou diamante in ’n baie warm oond steek en dan kyk wat gebeur. Teen 763º C begin jou blinkes in ’n helder gloed vergaan. Klaar gebrand, bly daar nie eens ’n hopie as van hulle oor nie; daar's net ’n klein bietjie meer koolsuurgas in die lug.
Of, as jy jou duur en onsinnige proefneming ’n bietjie verder wil voer, kry vir jou ’n oond wat vyf keer warmer kan word en ’n groot drukking binne-in kan weerstaan. Onttrek nou al die suurstof uit die lug in die oond. Verhit die diamante onder druk tot ’n siedend warm 3563º C (onthou, water kook reeds by 100 grade).
Jou diamante verkrummel tot grafiet—wat jy hierna met ’n bietjie klei kan meng. Dan sit jy dit in die middel van ’n houtstafie en maak vir jou ’n potlood om ’n boek te skryf oor jy so simpel was om jou sierjuwele weg te rooster. Wat ’n uitspattige braai ter wille van die wetenskap!
Al wat jy eintlik proefondervindelik bewys het, is dat diamante niks anders as koolstof is nie—die koolstof wat in ’n verbinding met suurstof as koolsuurgas in die lug voorkom; die koolstof wat ook in ’n ander vorm as sagte grafiet kan uitkristalliseer. Maar daar is ’n derde vorm van koolstof en dis doodgewone roet; dit is weer dieselfde koolstof wat ons in houtskool, steenkool en selfs die swartsel van aangebrande kos sien.
Diamante is die hardste stof wat aan die mens bekend is. Grafiet is van die sagste. ’n Geslypte diamant is ’n sieraad van verblindende glans, maar roet is ’n pikswart smerigheid...
En wat ’n kleurespel kry ’n mens nie in daardie gesogte blink klippies nie. Want alle diamante is natuurlik nie wit nie. Weens onsuiwerhede kan daar skakerings wees van blou, rooi en groen (die skaarsste), asook oranje, geel, violet en geelgroen (minder skaars). Daar is selfs ’n swart diamant wat ’n karbonado genoem word.
HOE hard is ’n diamant werklik? Altesame 58 keer harder as die volgende hardste mineraal, korundum, die stof waarvan robyne en saffiere gevorm is. Tog kan jy, soos ons gesien het, ’n diamant met groot hitte verwoes. En moet ook nie dink dat jy sy egtheid kan toets deur hom met ’n hamer by te kom nie. Hard of nie, ’n diamant is bros en kan maklik versplinter.
Vandag word draaiskywe met diamantstof ook hiervoor gebruik. Met só ’n slypery verloor ’n diamant weliswaar heelwat van sy massa, maar die groot kuns is om die beste moontlike snit vir elke ruwe edelsteen te vind.
Nie dat daar in die ou dae ’n oorvloed diamante kon gewees het nie, want baie eeue lank was die enigste bekende bron die stroombeddings van die antieke Indië. Om die waarheid te sê, diamantkoors het eintlik eers rêrig ontstaan met die ontdekking van diamante in Suid-Afrika in die laat jare sewentig van die negentiende eeu.
Die verhaal is bekend: hoe ’n seun by die Oranjerivier ’n mooi klippie opgetel het en hoe sy ma dit agterna sommerso aan ’n buurman gegee het sonder dat sy reg besef het wat dit was. Die klippie was ’n diamant, wat later paslik Eureka (“ek het dit gevind!”) genoem is—die voorloper van hoeveel ander fantastiese vondste en die aanstigter van ’n geweldige stormloop wat die Suid-Afrikaanse geskiedenis verander het.
Vandag bly Suid-Afrika onder die wêreld se voorstes met die lewering van diamante! En aan die betowering van die blink klippies is daar geen einde nie. Die brute krag van die natuur en die menslike hand span saam om produkte te lewer wat veral as liefdespande bekend is. Diamante is stellig nie vir ewig nie (jy kan hulle uitbrand, onthou?), maar hulle bly in ’n sekere sin vandag nog ’n vrou se beste vriend.
BO: ’n Voorstelling van ’n reuse-diamant in die ruim­te... maar dis darem nie soos die massiewe diamant-ster werklik kan lyk wat volgens navorsers sowat vyf­tig ligjare van die aarde af bestaan nie. Dié uitge­doofde dwerg-ster van slegs sowat 4000 km in deur­snee sou stellig bolrond moet wees, met ’n ongeloof­like knewel van ’n diamant in sy “maag”!
STERREKUNDIGES het ’n tyd gelede bekend gemaak dat ’n wit dwerg-ster wat hulle bestudeer het, eintlik ’n reuse-diamant is. Ons voorstelling hierbo van dié superblink sensasie is wel laf en totaal oordrewe, maar geleerdes dink glad nie die basiese konsep is so verspot nie—dat daar in die diepruimte ’n homp gekristalliseerde koolstof bestaan van een-gevolg-deur-34-nulle karaat!
Die ontdekte kosmiese diamant, die uitgebrande kadawer van ’n ster genaamd BPM 37093, is sowat vyftig ligjare van die aarde af in die konstellasie van Centaurus, ’n helder sterrebeeld in die naghemel van die Suidelike Halfrond. Die uitgedoofde ster is net sowat 4000 km in deursnee en bedek met ’n dun laag waterstof en helium.
Sterrekundiges het lank reeds vermoed dat die binnekante van wit dwergsterre kristalliseer, maar slegs ’n ruk gelede vasgestel dat dit wel so is. Die ster is kragtig aan die bewe soos ’n ghong, en navorsers het die pulsasies bestudeer om tot die slotsom te kom dat die koolstof aan die binnekant solied is.
• Dis ’n moderne wanopvatting dat die wêreld se diamante hoofsaaklik van Suid-Afrika kom—diamante word wêreldwyd gedelf. Trouens, dit word vandag in sowat 25 lande ontgin, op elke vasteland buiten Europa en Antarktika. Slegs ’n paar diamantneerslae was egter bekend voor die twintigste eeu, toe groter wetenskaplike begrip en verbeterde tegnologie die ontginning van diamante regoor die aardbol moontlik gemaak het. In 1725 is belangrike bronne in Brasilië ontdek en in die 1870’s het belangrike vondste in Suid-Afrika tot ’n dramatiese toename in die verskaffing van diamante gelei. Ander groot produsente sluit nou etlike Afrika-lande in, asook die Siberiese Rusland en Australië.