BO: Nie tydens die groot tsoenami van die einde van 2004 nie, maar ’n ander keer toe ’n reuse-golf verskrikking gesaai het. Mense hardloop hier in 1946 in Hawaii in paniese angs weg van ’n kolossale brander wat op die kus afpyl. Die aanstormende golf kan links van die kop van die persoon regs voor gesien word.
Intussen wonder baie mense steeds hoe dit moontlik kon gewees het dat ’n aardbewing onder die see soveel verwoesting kon saai. Kyk ’n mens egter na die verskynsel van die tsoenami, staan jy stom-verwonderd oor sy krag. Daar is al selfs geraam dat die vloed in Suid-Asië die sterkte gehad het van ’n miljoen atoombomme soos dié wat in die Tweede Wêreldoorlog die Japanse stede Hirosjima en Nagsaki verwoes het!
’n Stormgolf word deur hewige windstorms, soos orkane of siklone, opgeklits en daar is gewoonlik slegs een golf. ’n Tsoenami bestaan op sy beurt gewoonlik uit baie lang golwe wat mekaar opvolg. Tsoenami’s word deur aardbewings onder die see of aan die kus veroorsaak, asook deur vulkaniese uitbarstings, grondstortings en selfs deur ruimtelike voorwerpe soos groot meteoriete. Tsoenami’s wat deur ondersese aardbewings opgewek word, word ook seismiese seegolwe genoem.
DIe golwe in die seewater beweeg in alle rigtings van die plek af waar die steuring plaasgevind het. Dit is baie soos die uitkringende rimpels wat jy op ’n dam sien nadat jy 'n klip in die dam gegooi het. By tsoenami’s word van die reeks golwe as 'n "golftrein" gepraat.
REGS: Op ’n besonderse waarnemingsfoto wat vanuit die ruimte geneem is, kan gesien word hoe ’n tsoenami in Julie 2006 in die see uitgekring het twee uur nadat ’n aardbewing plaasgevind het.
Sodra ’n stor­mgolf of ’n tsoe­nami ’n vlak­water­gebied tref, word sy snel­heid baie minder, waar­deur die water hoog opstyg voordat dit die kusland met woeste geweld oorstroom. Stormgolwe is dikwels ses of meer meter hoog.
Wat so merkwaardig is, is dat daar dikwels op die oop see weinig van die tsoenami’s te sien is, totdat die magtige hoeveelhede van voorstuwende energie hulle in die reuse-golwe ontlaai wanneer hulle die vlak water bereik. Wat meer sê, die einste term tsoenami is glo bedink deur Japanse vissers wat van hul visvangtogte teruggekeer het na tonele van verwoesting aan die kus—terwyl hulle self glad nie die golwe gewaar het terwyl hulle op die see rondgevaar het nie.
LINKS: 'n Dramatiese foto van die ontwrigte seebodem wat die tsoenami van 26 Desember 2004 tot gevolg gehad het, geneem deur 'n waarnemingskip van die Britse vloot. Die pers-en-blou en groen-en-geel gekleurde gedeeltes is twee afsonderlike rotsplate van die aardkors. Die plat Indiese plaat vertoon pers wat in blou verander waar hierdie gedeelte van die ondersese aardkors onder die Birmese mikroplaat ('n deel van die Eurasiese plaat) inskuif. Die gesteentes in geel en groen is skouspelagtig deur die geweld van die verskuiwing geplooi, verwring en gebreek. Wetenskaplikes reken dat die tsoenami veroorsaak is toe 'n deel van die Birmese plaat, wat deur die rand van die neerdalende Indiese plaat afwaarts getrek is, opwaarts teruggespring en 'n magtige hoeveelheid energie aan die water daar bokant oorgedra het.
Wat in der waarheid by ’n aardbewing gebeur, is dat die aarde ’n tyd lank die spanning en samepersing weerstaan wat deur die bewegings binne-in hom uitgeoefen word. Dit is omdat die aardkors wel in sekere mate rekbaar is. Maar dan bereik dit die punt waar dit nie meer verder rek of plooi nie en skielik breek, of waar die verskillende dele meteens oormekaar skuif.
Vloedgolwe het dan ook in die geskiedenis groot skade en baie sterftes veroorsaak. Die stad Lissabon in Portugal is in 1755 byna deur ’n tsoenami verwoes. In 1896 het ’n golf van meer as sewe verdiepings hoog sowat 26.000 mense langs Sanrikoe, Japan, gedood. En in 1883 is meer as 30.000 mense in Java die ewigheid ingestuur deur ’n tsoenami wat deur ’n vulkaniese uitbarsting veroorsaak is.
Daar was ook ’n grote, reken wetenskaplikes, wat sowat 8000 jaar gelede in Noord-Europa voorgekom het en massiewe skade sou veroorsaak het as vandag se kusstede destyds daar bestaan het. Dit is deur ’n enorme ondersese grondverskuiwing langs die Noorweegse kus veroorsaak.
• In Mei 2009 is berig dat tekens gevind is dat die gebied waar die stad groot Amerikaanse stad New York tans geleë is, sowat 2300 jaar gelede deur ’n reuse-golf getref kon gewees het. Dit sou sedidente en skulpe oor Long Island gestrooi en houtpuin ver stroomop in die Hudsonrivier geslinger het. Wat só ’n tsoenami kon veroorsaak het, was nog ’n ope vraag. Die waarskynlikste bron sou ’n ondersese grondverskuiwing kon gewees het, maar een navorsingsgroep het die moontlikheid van ’n impak deur ’n asteroïde uit die ruimte voorgestel.