Joernalistiek beleef ŉ bestaanskrisisFoto: Verskaf. Het sulke “nuus” jou ook al laat regop sit? Dan is jy een van ŉ baie groot groep mense wat al mislei is – en seker steeds mislei word – deur die magdom “nuuswebwerwe” wat soos paddastoele verrys het. Die internet het, sedert sy ontstaan, ŉ ontsaglike bydrae gelewer tot die mens se kennisvlakke – die jongste nuus met die klik van ŉ muis. Maar dit het ook tot ŉ reeks nadele gelei, waarvan geloofwaardigheid die grootste slagoffer is. ŉ Nimmereindigende stryd word gevoer vir mediavryheid, maar baie van die mense en instansies wat dit predik, is juis besig wat daar van hierdie hoeksteen van die beskawing oorgebly het, te misbruik. Facebook staan hier breed in die beskuldigdebank. Die besware teen vals en misleidende nuus het tsoenamivlakke bereik met die onlangse Amerikaanse verkiesing, toe die volslae buiteperd, Donald Trump, eerste verby die wenpaal is, ondanks die propagandistiese en bevooroordeelde beïnvloeding en misleiding deur van die wêreld se meer gesiene en “betroubare” nuusbronne. Wat in Amerika en elders gebeur, is dat joernaliste aktiviste geword het – pleks daarvan om nuusgebeure te weerspieël, word hul artikels met eie agendas gelaai. Die joernalis, Christiane Amanpour, het in New York, waar ŉ internasionale persvryheidsprys aan haar oorhandig is, gesê die joernalistiek in sy geheel beleef ŉ bestaanskrisis. Sy het haar hartstogtelik daarteen uitgespreek en gesê joernaliste moet hulle herverbind tot robuuste, feitegebaseerde verslaggewing. “Die media moet onderskei tussen balans, objektiwiteit, neutraliteit en die waarheid.” Amanpour het die opkoms van fopnuus die “mees ongelooflike ontwikkeling nóg” genoem. Selfs gevestigde mediahuise wend hulle tot sensasionele en onwaar joernalistiek in ŉ poging om trefslae te kry. ŉ Belangrike newe-effek is dat Facebook besig is om advertensie-inkomste van die tradisionele media af te keer. Leonid Bershidsky, rubriekskrywer op Bloomberg.net, sê die ekonomiese konflik is besig om die nuusbedryf te vernietig. Facebook, Google en Twitter plaas stories met die doel om massaverkeer te lok en ŉ paar dollar deur Google AdSense te maak. Om mee te begin, is daar groepe op die internet wat ŉ geweldige behae skep in die verspreiding van valse stories, terwyl baie van die skuldige webwerwe geld verdien met trefslae en advertensie-inkomste. Daar is natuurlik ook die brigade betotteldes, wat allerlei “waarhede” in mooi kleertjies aantrek en sonder inkomste vir hul eie vermaak versprei. ‘n Leuen trek dwarsoor die wêreld voordat die waarheid die kans kry om sy broek aan te trek. – Toegedig aan Sir Winston Churchill Koerante doen ewe rustig mee aan fiktiewe, sensasionele beriggewing. So het die Britse poniekoerant Daily Mail verlede jaar op die voorblad uitgeskree die premier, David Cameron, het ŉ seksdaad met ŉ dooie varkkop gepleeg. ŉ Paar uur later het dit soos ŉ veldbrand ook in gevestigde koerante en op Facebook verskyn. Die betrokke joernalis se kommentaar was dat sy net haar bron aangehaal het. “Die koerant het nie gesê of dit waar is of nie. Dis vir die lesers om te besluit.” “Die probleem,” skryf Katherine Viner in The Guardian, “is dat die sakemodel van digitale nuusorganisasies op klikke gebaseer is. Daar heers ŉ koorsagtige fees van ŉ oordaad stories (binge publishing) om pennies en sente in te samel. In die eerste kwartaal van 2016, het 85 sent uit elke dollar wat aan aanlynadvertensies bestee is, na Google en Facebook gegaan.” Volgens ŉ peiling deur Pew Research Centre, het nuusverspreiders, soos CNN en ABC News, waarskynlik die grootste gehore, maar die webwerwe wat konserwatiewe Amerikaners die meeste vertrou, is die Wall Street Journal en die Britse webwerwe BBC en The Economist. Huffington Post, wat nou ná ŉ ooreenkoms met Naspers se Media24 ook ŉ Suid-Afrikaanse uitgawe het, is maar laag op die lys. Indy100 het onlangs ŉ lys geplaas van 133 webwerwe wat vals nuus versprei. Wikipedia sŉ het 65 name. In baie gevalle is die nuusbron een wat wettig lyk, maar met ŉ klein verskilletjie, soos die syfer 1 êrens in die skakel. Die aangehaalde Zuma-berig is afkomstig van news24-tv.com – ŉ webwerf wat nie op die geregistreerde lys is nie. In ander gevalle laat mense hulle mislei, omdat hulle nie satiriese webwerwe kan onderskei nie. Baie van hierdie satire word dan ook as feite soos veldbrande op Facebook en in e-posse versprei. Watter plaaslike webwerwe moet vermy word? Bizcommunity het ŉ paar van hulle uitgewys: Let wel: Dit is nie TimesLive nie, maar T1meslive. Hierdie webwerf kruip weg agter die “satire”-etiket, maar baie stories handel oor mense wat “dood” is. Onlangse artikels was die dood van Winnie Madikizela-Mandela en Desmond Tutu. Die SA Nasionale Redakteursforum (Sanef) sê webwerwe wat hulle as betroubare nuusbronne voorhou, veroorsaak groot hartseer en ontevredenheid by die mense wat betrokke is en hul families. Hulle skaad ook outentieke mediahuise en die bedryf in sy geheel. TheGuard1an probeer ook besoekers met vals stories lok. Nog ŉ webwerf wat nie tussen satire en leuens onderskei nie. Daar was onlangs ŉ berig dat BMW werk aan die ontwerp van ŉ motor waarvan die vorm gebaseer is op Zuma se kop. Die meeste lesers sal dit sekerlik vroeg as satire of plein twak identifiseer. Maar dan is daar ook ŉ berig wat lesers straks sal lok om dit oop te maak, waarin Malusi Gigaba, minister van binnelandse sake, sê dat lobola in 2017 afgeskaf gaan word. Hierdie webwerf het ook die lobola-berig gedra, asook ŉ berig dat Donald Trump sê hy sal Robert Mugabe gevange neem. Hy adverteer homself as ‘”n daaglikse dosis vars nuus wat jy nêrens anders sal kry nie” (behalwe op ander soortgelyke webwerwe). Die webwerf erken darem ook dat van sy nuus politieke satire en fiksie bevat. Hierdie webwerf gebruik ŉ mengsel van “eie beriggewing” en gesindikeerde inhoud van ander vals webwerwe. Van die stories is nogal taamlik geloofwaardig, soos die vier krokodille wat tydens die vloed uit ŉ Johannesburgse dieretuin ontsnap het. Nog ŉ webwerf wat probeer om te assosieer met ŉ bekende nuuswebwerf, News24. Hy plaas stories soos dat die gewese SR-voorsitter van Wits geskiet is. Die webwerf maak aanspraak op ŉ groter internasionale fokus en sê hy het kantore in 17 lande. Facebook het in Februarie 2004 begin en is die omvangrykste sosiale medium. Volgens Statista se syfer vir Mei 2016, is daar 1,71 miljard gebruikers. Hiervan is 195 miljoen in Indië, 191 miljoen in die VSA, 90 miljoen in Brasilië en 52 miljoen in China. Westerse lande, soos Brittanje, Frankryk en Duitsland, se gebruikers is om en by 30 miljoen elk. Perfect Insider sê daar is 27 miljoen gebruikers in Egipte, 16 miljoen in Nigerië en 13 miljoen in Suid-Afrika. Eric Tucker (35) het sowat 40 Twitter-volgelinge gehad. Hy het getwiet betogers teen Donald Trump se verkiesing word met busse aangery. Hierdie twiet is 16 000 keer op Twitter gedeel met foto’s van busse en meer as 350 000 keer op Facebook. Van die grootste vals berigte wat op Facebook versprei is, sluit in dat pous Francis Donald Trump ondersteun, dat Hillary Clinton wapens aan ISIS verkoop het en dat die FBI-agent, wat haar e-posse ondersoek het, dood aangetref is. Foto: Verskaf. Baie skrywers en nuusbronne maak hulle ook skuldig aan bedoelde vooroordeel, soos wanneer hulle artikels plaas en dit net ondersteun met bronne wat hul standpunt pas. Die ontkenners en saamstemmers oor aardverwarming tel onder hierdie groepe. Die jongste voorbeelde is artikels waarin Fidel Castro ŉ held was en ander wat hom as ŉ misdadiger voorhou. Gebalanseerde artikels is skaars. Van die gewildste en mees gelese artikels op die internet handel oor “bewyse” dat die eerste maanlanding in 1969 in ŉ ateljee geskep is. Meer onlangs het ritse “bewyse” – met foto’s en onderhoude met gesiene “kenners” – verskyn dat die 9/11-aanval op New York se Twin Towers en die Pentagon, deur Amerika self en nie deur terroriste nie gepleeg is nie. Ouer stories, soos Prinses Diana se dood, die sluipmoord op pres. J.F. Kennedy en selfs die Roswell-insident van 1947 – met foto’s van die buiteruimtelike wese wat geland het – het steeds hul lesers en hulle huiwer nie om kommentaar te lewer nie. Op 25 Mei vanjaar het die gewetenlose webwerf Superstation95 in ŉ artikel geskryf Parys is onder Moslembeleg en dat dit doelbewus deur Westerse media geïgnoreer word. Die meeste geweldsfoto’s by die berig was twee jaar oud en het niks met Moslems te doen gehad nie. Ander webwerwe het paniek gesaai oor die verspreiding van die ebola-virus. Daar is ook webwerwe wat openlik fopnuus versprei en daarmee spog, soos The National Report, wat homself adverteer as “Amerika se Nommer Een onafhanklike nuusdiens.” Allen Montgomery (skuilnaam) het aan die BBC gesê sy fopwebwerf stimuleer hom geweldig. Een van sy topstories was oor ŉ Amerikaanse dorp wat weens die uitbreek van ŉ dodelike siekte gesluit is. Montgomery sê dit skep oneindige plesier om te sien hoe mense die aas vat en die verkeer op ŉ storie styg. “Ons het die kuns bemeester en die hoofopskrif is die sleutel. Jy moet ŉ vals nuuswebwerf net eg en betroubaar laat lyk.” Maar dit gaan oor veel meer as die opwinding: Montgomery sê hulle het al stories gehad wat R140 000 verdien het. ŉ Topstorie kan baie meer as dit maak. Sosiale media veroorsaak dat die nuusbedryf vinnig beheer verloor oor nuus en die inkomste wat daarmee saamgaan. Dit lyk of dit ongelukkig waar is wat Espen Egil Hansen van die Noorse koerant, Aftenposten, sê: Facebook word al hoe meer ŉ mediamaatskappy as die tegnologiemaatskappy waarop sy stigter gereeld aanspraak maak. Facebook het die globale beherende redakteur geword. Maar ons kan darem nog self besluit wat ons lees en wat ons glo en versprei. Kyk ook na die datum bo aan ‘n plasing – party van hulle is tot vier jaar oud! Ons moet net baie wakker en ŉ bietjie agterdogtig wees.