Jy rek dit en trek dit en bind dit tesame, het jy gesê, jy boor dit en prik dit, jy vang dit en glip dit (...) jy hou dit en bou dit, verdik en verdun dit (...) jy spook met die patrone (...) en kyk net wat word daar gemaak van die stof, 'n storie, 'n rympie, 'n prent (...) (2004:673)
Dié beskrywing van borduurdery bevat die skrywer se metatekstuele kommentaar op haar eie aktiwiteit: die vormgewing in woorde (deur alle stadia van manipulasie heen - in twaalf sterk werkwoorde aangedui) van 'n talige, estetiese kunswerk (soos 'n "storie, 'n rympie, 'n prent"). Milla se begripspogings van Agaat se kunstige naaldwerk suggereer die posisie van 'n leser van Van Niekerk se werk:
Sal sy nog een keer druppels ingooi dat ek kan probeer uitmaak wat sy alles daar uitgewerk het? Soveel klein besonderhede, dit lyk plek-plek na noteskrif. 'n Stuk bladmusiek? Wat sou dit wees? As Agaat kon komponeer? 'n Simfoniese toondig? Of programmusiek, soos Karnaval van die Diere? 'n Aria vir twee vrouestemme en plaasgeluide? (2004:674)
Milla verbeel haar sy hoor 'n lied ("waarvan die einde is soos die begin") oor 'n boom (Iggdrasyl, die wêreldboom word dit in Memorandum) wat Agaat waarskynlik sing terwyl sy ter voorbereiding van Milla se sterfte in háár graf in die familiekerkhof lê:
Waar Agaat (2002) eindig by die sterfbed van Milla ná 'n slopende siekte, handel die narratiewe teks van Memorandum: 'n verhaal met skilderye (met Adriaan van Zyl) (2006) oor die gemoedstoestand en laaste stukkie lewe van 'n insgelyks ongeneeslike siek pasiënt, ene Johannes Frederikus Wiid. Sy noemnaam, Janfrederik, verwys via die tuinvoëltjie na die obsessiewe motief met "neste" van geborgenheid. Wiid sinspeel op "weet" (as draer van wysheid of kennis), maar seker ook op die volksnaam vir dagga, "wiet", 'n bekende alternatiewe anti-kanker middel. "Wiid" kan egter ook wit, soos 'n leë wit bladsy, 'n tabula rasa, suggereer. Nog 'n assosiasie sou kon wees "wied": om 'n tuin skoon te maak, onkruid uit te trek - met die suggestie van die uitwan van alle onnodighede en oorbodighede uit 'n lewe, kort voor die dood. Deur 'n rite de passage tussen lewe en dood verander Wiid uiteindelik van onwetende, onkundige pensioenaris in iemand wat sy lot in eie hande neem en verdere mediese behandeling weier. Hy gaan sy laaste lewensdae tegemoet met nuutgevonde wysheid, meegevoel vir minderbevoorregtes, moed en noulettendheid teenoor alles in die natuur en in die mense om hom heen. Hy het volgeloop van alles, waar hy vroeër leeg was. Dié oorgangsritueel ondergaan hy veral na afloop van een nag in Tygerberghospitaal, by die aanhoor van 'n uitgesponne, naglange, en dikwels enigmatiese dialoog tussen 'n digter-voëlkenner ("dromende poelpetaat") en 'n argitek-filosoof ("fraktaalkakker"), geabstraheer tot X en Y, albei ná ingrypende operasies gewikkel in 'n doodstryd. Die raaiselagtige van hierdie diskoers kom uit die enorme digtheid aan verwysings na die wêrelde van die mitologie, sowel as die letterkunde, filosofie, argitektuur, geometrie en antropologie. Wiid het meesal stil en met volle aandag na die diskoers geluister. Agterna het hy alles wat hy kon onthou en wat vir hom duister was, so goed hy kon in 'n woordelys opgeteken. Dié nagtelike ervaring is die keerpunt waaruit sy nuwe self sig geleidelik ontplooi.
Wiid se brief word in die roman aangeheg. Die hoofteks in die boek is egter "Memorandum 3" (2006:6‐125), geskryf in die nag van 11 April 2006. Ten slotte sweer Wiid alle verdere mediese behandeling af. Die teks eindig met 'n liriese prosagedig wat 'n wandeling deur die stad se strate beskryf, en ook die ontferming oor 'n bergie wat hy in sy huis sal inneem. Die teks-met-voetnoteen-addenda, getik op 'n ou Remington-tikmasjien, sal aan Joop nagelaat word vir opname in sy biblioteek. Wiid voorsien nog 'n "laaste avondmaal" met kos en wyn en voorlesing van sy teks, waarby Joop sal lag en dan die haastig-geskrewe teks finaal sal redigeer. (Is dit die teks wat gedruk is met sy eindelose voetnote?)
Wiid kan ook gesien word as die oningeligte, naïewe leser. Hy wil sin maak van die uitgesponne dialoog tussen X en Y, en wil dit wat hy nie verstaan nie in hul woordgebruik en verwysings oor maande heen in 'n biblioteek navors. Dis eers as die proses voltooi is dat hy ekwilibrium en insig bereik, met 'n magistrale voltooiing van die teks in die "Passacaglia"-gedeelte. Só beskou, skryf Van Niekerk ook 'n metafiksionele teks oor die aard van lees, van skryf (poëtiese narratief en generering van karakters), oor die aard van die kunswerk (intertekstueel, interdissiplinêr, in die voetspore van die groot voorgangers) en sy uiteindelike interpretasie of kritiese singewing.
Die teks het letterlik die vorm van 'n belydende brief met aanhangsels (selfs miskien 'n flirterende brief, as 'n mens in gedagte hou dat dit eerste aan Buytendagh - sy vriend, engel-bewaarder of siel-begeleider - voorgelê word. Dit skakel met die Duitse digter, Jean Paul, se idee as sou alle boeke "briewe aan vriende" wees (in Sloterdijk 1999:5). In dié opsig, komplementêr tot die belydenisaspek daarvan, is dit 'n mémoire, oftewel 'n stuk fiktiewe outobiografie van die fiktiewe karakter, Wiid. Terselfdertyd is dit die outeur se beskrywing van die wordingsproses van 'n skrywer (aandagtig luister, soos na lesings, lees en navors en speurwerk, aantekeninge maak soos in die woordelys, na musiek luister, sorg vir die self, die eie wil ontwikkel, matigheid, askese, meegevoel en moed ontwikkel, en uiteindelik tot wysheid kom), wat langsamerhand steeds beter gaan skryf, met as hoogtepunt die liriese "Passacaglia"-slotgedeelte. As 'n mens die teks lees as die vorming van die skrywer self, dus met outobiografiese inslag soos in Nietzsche se Ecce homo, met besondere aandag aan sy subtitel, How one becomes what one is, bring dit nóg 'n metafiksionele dimensie in die leesproses na vore. Die teks word geplaas saam met die laaste skilderyreeks van Adriaan van Zyl (1958‐2006), van Tygerberghospitaal (soms in 'n drie- of tweeluik teenoor 'n donker en onstuimige see). Hy was ook die opdraggewer van die werk, en het op 49 aan kanker gesterf. Lees 'n mens die narratief in die brief as 'n roman, val die prosagedig aan die einde op, soos ook die voetnote en gebruik van andersoortige tipografie: voetnote in 'n kleiner font, woordelys, tabelle, skilderye. Die indruk wat hierdie tipografie skep, is dié van 'n amptelike dokument of "memorandum", of selfs 'n tesis. 'n Geweldige hoë frekwensie van verwysings, aanhalings en voetnote, asook die woordelys en aanhangsels agterin, funksioneer as belemmering vir 'n te vinnig-vloeiende leesproses: "(D)ie kuns lê blykbaar in belemmering," leer Wiid in sy moeisame skryfproses; dit is nie soos 'n "deurvloeipyp" nie, want "alles moet bemiddel word (...) deur deelname en deur spieëling en vertaling" (2006:97). By implikasie eis dié teks van die leser ook 'n "slow reading", 'n stadige en moeisame lees, gepaard met navorsing en nadenke. Dit is trouens noodsaaklik vir ál Van Niekerk se later werk, vanaf Memorandum tot by Kaar (2013). Daarsonder kom die betekenis en reikwydte van die tekste onmoontlik tot hul reg. Totale verheldering bly egter uit, want nes die see ná die breek van 'n brander, moet "die taal ná die lees van 'n gedig weer 'n geheim wees, soos wat dit voordien was" (2006:120).
Die proses wat Wiid deurmaak, illustreer enersyds die proses van sorg vir die self wat elke mens moet uitvoer, wil hy of sy voorbereid wees op 'n mooi dood (ars bene moriendii). Andersyds illustreer dit die ontwikkeling van 'n beginnende skrywer (en terselfdertyd die begin van enige interpretasie van 'n verwikkelde kreatiewe teks, soos Memorandum!): sukkelend deur al die prosesse om aan die gang te kom, deur hakkelende woordelyste in fonetiese skrif (wat wel gedeeltelik hul eie sin maak net soos wat Walter Benjamin sin gemaak het uit sy seun Stefan se eerste verdraaide woorde, opgeteken in 1921 - 2011:113), op weg na die eerste onbeholpe, stadige en langdradige sinne in die aanhef van "Memorandum 3".