'Zuma kon só tronkstraf vrygespring het' | Netwerk24
'Zuma kon só tronkstraf vrygespring het'
Deur Sarel van der Walt en Christiaan du Plessis 12 Julie 2021 19:36
Adv. Tembeka Ngcukaitobi Foto: Argief
"Oudpres. Jacob Zuma het self die 'sleutels' van sy sel in sy hande gehad.
"As hy met die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping saamgewerk het, was hy nie nou in die tronk nie," het adv. Tembeka Ngcukaitobi, SC, vir die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping, Maandag in die konstitusionele hof aangevoer.
Zuma vra dié hof om sy skuldigbevinding aan minagting van die hof en sy tronkstraf van 15 maande te "heroorweeg en herroep".
Die konstitusionele hof het die vonnis aan Zuma opgelê omdat hy geweier het om in opdrag van die konstitusionele hof voor die kommissie te verskyn.
Ngcukaitobi het aan die hof gesê Zuma het Maandag die geleentheid gehad om verskoning te vra en om die onderneming te gee dat hy toekomstige bevele deur die hof sou nakom.
"Hy het dit nie gedoen nie en die teendeel gesê. Daar is geen waarborg vir die hof dat Zuma in die toekoms gehoor sal gee nie," het Ngcukaitobi gesê.
"As die hof sy bevel tersyde stel, sal dit 'n ysingwekkende boodskap stuur dat die bevele van howe bloot geminag kan word."
Adv. Dali Mpofu, SC, vir Zuma, het aangevoer Zuma wil nie appèl aanteken teen die bevel nie; hy wil dit ongeldig verklaar omdat dit ongrondwetlik is en die hof sy gesag oorskry het.
'Zuma in die tronk sonder verhoor'
Zuma is volgens Mpofu die enigste mens in Suid-Afrika wat in die tronk sit sonder dat hy verhoor is.
Mpofu het volgehou Zuma is eintlik swaarder gestraf weens die aanvalle wat hy op die hof gedoen het.
Regter Mbuyiseli Madlanga, een van die konstitusionele regters, het Mpofu daarop gewys dit is nie waar nie. Zuma is aan minagting van die hof skuldig bevind omdat hy nie 'n opdrag nagekom het om voor die Zondo-kommissie te verskyn nie.
Mpofu, wat die hof byna vyf uur lank toegespreek het, het nie daarmee saamgestem nie.
Hy het volgehou die oudpresident het nie 'n regverdige verhoor gehad nie.
Volgens Mpofu was dit 'n fout dat die saak op 'n dringende grondslag regstreeks deur die konstitusionele hof aangehoor is. Dit was onregverdig, verkeerd en ongrondwetlik omdat die gewone hofproses gesystap is.
Tog glo hy die hof het dit nie doelbewus gedoen nie, want regters is menslik en die hof kan foute maak.
"Die bevel kan gesien word as 'n wet en is ongrondwetlik en dit is op grond daarvan dat oudpres. Zuma in 'n sel sit iewers in die Estcourt-gevangenis, waar hy nie moet wees nie.
Adv. Dali Mpofu Foto: Argief
"Die deure van die Estcourt-gevangenis moet oopgemaak word."
As daar objektief na die saak geyk word, kan daar gesê word dat Zuma se reg beperk is om appèl aan te teken, om te getuig ter strafversigting, op menswaardigheid en gelykheid, het Mpofu gesê.
Daarom moet sy aansoek slaag.
'Het hy dieselfde regte gehad as ander misdadigers?'
"Kan daar gesê word dat oudpres. Zuma dieselfde regte gehad het as die gevangene in die sel langs syne?"
Daar is volgens Mpofu geen bewys dat Zuma nie voor die Zondo-kommissie sou getuig nie, al is die oudpresident van mening dat adjunkhoofregter Raymond Zondo, die kommissie se voorsitter, bevooroordeeld is teenoor hom.
Hoewel Zondo tans waarnemende hoofregter is, is hy nie een van die regters wat die saak aanhoor nie.
Adv. Vuyani Ngalwana, van die Pan African Bar Association of South Africa (Pabasa), het aangevoer die meerderheid regters het Zuma anders behandel "omdat hy 'n voormalige staatshoof en invloedryke figuur is en daarom wou hulle 'n duidelike boodskap stuur".
"Dit is nie gelykheid voor die reg nie," het Ngalwana gesê.
Ngcukaitobi het aan die hof gesê die argument dat Zuma geen verhoor gehad het nie, is vals.
Zuma is sewe kanse gegun om aan die verrigtinge deel te neem, maar hy het geweier en eerder die hof aangeval.
"Ondanks die minagting wil Zuma ook nie sy straf aanvaar nie," het Ngcukaitobi gesê.
Ngcukaitobi het aangevoer die algemene regsbeginsel is dat sodra die grondwethof sy uitspraak gelewer het, dit nie gewysig kan word nie. Reël 42 van die konstitusionele hof laat egter uitsonderings toe.
Die applikant moet onder meer kan bewys dat die hof nie bewus was van 'n fout of feit wat hom sou keer om die uitspraak te maak nie.
Ondanks die minagting wil Zuma ook nie sy straf aanvaar nie.
Adv. Michelle le Roux, SC, vir die raad vir die bevordering van die Suid-Afrikaanse Grondwet (Casac), het aangevoer daar moet baie goeie gronde wees om sekere dispute te hersien.
Sy sê die hof se besluit om Zuma se aansoek aan te hoor, het verwarring veroorsaak – onder meer by die polisie.
Regter Chris Jafta het saamgestem dat tersydestelling spaarsaam gebruik moet word omdat die beginsel van finaliteit ondermyn.