Oorgangspredikers - Hans Pietersen
Deur Hans Pietersen op 1 September 2012
Goddank ek het nie vir predikant gestudeer nie. In die goeie ou dae was dit 'n edel beroep wat jou 'n mooi huis en gratis hoenders oor Kerstyd besorg het. Maar nie meer nie; deesdae is predikers 'n bedreigde spesie.
Elf September 2001 was 'n knakpunt in ons geskiedenis. Een uitvloeisel van die sigbare gevolg van godsverering was die ontwaking van die sogenaamde Nuwe Ateïste met Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Sam Harris en Daniel Dennett aan die spits. Hierdie "vier ruiters van die apokalips" het die onverdiende beskerming van religie teen kritiek, oftewel "respek", aggressief in die openbaar begin bevraagteken. Die kaartehuis van gode het inmekaar begin tuimel en godsdiens het 'n reukie begin kry. Kerke wêreldwyd het al vinniger begin leegloop en sendelinge het onwelkom onder die ingeligtes geword. Ateïste het selfvertroue verkry en uit kaste begin klim ten spyte van die samelewing se steeds algemene weerstand teen kritiese denke en voorkeur vir georganiseerde onkunde.
Meer en meer godsdienstiges het godsdiens afgesweer ten gunste van 'n sagter "SBNR-" ("Spiritual But Not Religious") ingesteldheid. Maar so grillerig as wat so 'n sentiment vir 'n hardebaard ateïs mag klink, moet ons in gedagte hou dat "spiritueel" in die volksmond nie noodwendig die tradisionele betekenis van "onstoflik" hoef te behou en na 'n bonatuurlike onwerklikheid hoef te verwys nie, maar dat die term ook op die baie aardse menslike gees van hoop en 'n strewe na sosiale vooruitgang in die sekulêre wêreld kan dui.
In die nuwe tydgees het die predikantberoep se aansien in die slag gebly. Natuurlik sien heelwat predikers, veral die ouer geslag, die verandering nog as tekens van die eindtye en slaan hulle na die lig met hulle Bybels, maar baie meer in die beroep begin twyfel en gesels onder mekaar daaroor. Sommige byt vas in hulle beroepe ten koste van hulle eie sielsgeluk, ongeskool in alternatiewe loopbane. En dis te verstane – hulle durf nie hulle verligte onderrokke laat uithang nie want as dit nie die kerk is wat hulle sal oproep om te gaan hakke kap nie, sal hulle eie gemeentes hulle van heulery met die duiwel verdink en summier uitskop. Predikant wees, amper soos renoster wees, is nie meer so 'n goeie idee nie.
Daar is diegene wat die sinkende skip verlaat en alternatiewe, minder gewaardeerde beroepe nastreef. Maar tussen die vasbyters en die uitspringers groei daar 'n groepie "alternatiewe" predikers wat die dogma kon agterlaat en 'n nuwe tipe gehoor kon "bedien". Hulle is die oorgangspredikers.
Anders as die meer tradisionele herders verwag hierdie nuwe predikers nie meer dat gelowiges geloofsoortuigings klakkeloos moet opsê en onkrities aan wonderwerke moet glo nie. Hulle respekteer die Bybel as 'n antieke geskrif en gaan graag daarmee om, maar nie meer as die onfeilbare woord van 'n onsigbare god nie en ook nie meer met slegs een geskrif onder die arm nie. Kern"waarhede" van die Christengeloof, soos die opstanding en die hemelvaart, word regtens aanvaar as mites. Hulle dra ware kennis uit hulle studies aan hulle gehore oor, eerder as die geykte stories wat gemeentes verwag om mee gesus te word. En hulle meer gevorderde gehore verwag nie meer goddelike opdragte by monde van hulle profete nie.
Die oorgangspredikers bring steeds boodskappe van hoop, maar van 'n hiernoumaals in stede van 'n hiernamaals. Mense wat nie inval nie, word nie meer ter helle vervloek nie. En afsterwes word met waardige dog aardse deernis en empatie hanteer, sonder beloftes van wedersiens in 'n onbekende toekoms. Die nuwe predikers is realisties.
Tog het hulle dit steeds nie maklik nie. Gelowiges kryt hulle uit as liberaliste en ongelowiges sien hulle as ou wolwe in nuwe skaapsklere. Maar ek wil graag 'n lansie vir hulle breek.
Die gelowige samelewing is besig om te polariseer. Tradisionele geloof se raklewe is verby – daar word nou gekies tussen 'n sekulêre leefstyl (met geloof, as dit nog nodig is, as iets privaat) en die leefstyl van die Jesusfrats en Bybelverknogte; mense met 'n passie vir evangelisering en 'n weersin in wetenskaplike vooruitgang, baiemaal nog met 'n nasionalistiese streep deur.
Maar min gelowiges kan hulle Sondagkoerant-en-skaapboudleefstyl oornag verander in 'n verligte, meer sekulêre een. Baie mense soek steeds raad en rigting, en vir hulle het die oorgangspredikers 'n uiters belangrik rol om te speel. Met kennis van die geskrifte, die geskiedenis van die kerk en 'n insig in die denke van die behoudendes is hierdie ouddominees in die ideale posisie om inligting van die kerk en geloof oor te dra aan 'n leergierige gehoor wat meer wil weet as wat die kerk bereid is om hulle te leer. Hierdie gemeentelede-in-oorgang vertoef nie meer so lank nie; heelwat van hulle word "uit hulle geloof uit" gepreek en gaan aan om hulle Sondae op ander maniere te verwyl, maar nuwe lede word bygevoeg uit die ooraanbod van tradisionele gelowiges wat noodgedwonge deur die rookskerms begin sien het.
Die oorgangspredikers word daarom myns insiens 'n uiters belangrike skakel wat die verligtes inlig oor wat tradisioneel vir hulle weggesteek is en hulle help om nuwe inligting te bekom en nuwe sienswyses te ontwikkel. Hulle sale vorm veilige halfwegstasies tussen die eet-alles-vir-soetkoek-op van die kerke en die kom-ons-gaan-eerder-dieretuin-toe benadering van die verligte sekulêre gesin. Dit is onder die waaksame oog van die oorgangsprediker wat die meeste oudgelowiges vir die eerste keer besin oor 'n wêreld buite die gemeente en 'n kennisveld buite die Bybel.
Die oorgangspredikers doen niks meer "verkeerd" as enige hedendaagse motiveringspreker nie. Hulle lieg nie meer vir hulle gemeentelede oor die aard en geskiedenis van die aarde en sy mense nie, vervloek niemand meer tot ewige verdoemenis nie en laat ouers nie meer beloof om vir hulle kinders te lieg nie. Hulle is alles wat ingeligte predikers veronderstel is om te wees – gewaardeerde sprekers met 'n sekulêre dog "spirituele" boodskap van inspirasie vir 'n ontvanklike gehoor wat steeds 'n behoefte aan samesyn het maar nie verder mislei wil word nie.
Vir hulle moeite en bydraes behoort hierdie predikers nie verag, verstoot en uitgejou te word nie. Hulle verdien veel eerder ons respek vir die hulp wat hulle aan die groeiende skare twyfelaars verleen.
Hans Pietersen, skrywer van Die Vrese van Ons Vaders (Griffel Media).