Hu na malwadze manzhi e ra a dzhielela kha vhabebi vhashu na vhomakhulu washu. Hu na zwiukuuku kana a hu na zwine ra nga ita u thivhela aya malwadze?
Fhedzi naho zwo ralo, hu na malwadze ane ra nga a wana u ya nga hune ra tshila ngaho.
Sa a zwi?
Ri nga kona u kavhiwa nga haya malwadze.
Haya ndi malwadze ane ra a vhidza malwadze a kutshilele.
Hei bugugwana i vha ea zwidodombedzwa nga ha zwiwe zwine vha nga kona u itela u thivhela haya malwadzwe?
Kha vha humbule uri hoyu muvhili une ra khou amba ngawo ndi muvhili wavho. Mutakalo wavho u zwanani zwavho. Kha vha ilondole?
Hei bugwana i amba nga ha uri vha ilondole uri vha dzule vho takala sa muwe wa mitevhe ya zwibugwana?
U ita uri ma?
U vha na vhu?
U nwa nga n?
U a zwi?
A zwo ngo leluwa u pfesesa muvhili wa muthu. Wone wo itwa nga muhangarambo, misipha, vhuluvhi na sisieme ya vhualedzi, sisieme ya tsukanyo na zwiwe zwinzhi. Uri mivhili yashu i kone u shuma zwavhui, ri fanela u i londola?
Nyonyoloso ndi iwe ya nila dza u londola mivhili yashu. Arali ri tshi nga kona u ita nyolnyoloso minithi ya mahumi mararu nga murahu ha mauvha mavhili mawe na mawe, ri nga si kone u kavhiwa nga malwadze na hone ri o thoma u i pfa ro takala. Kha ri o wanisisisa uri ndi nga mini?
Malofha a isa okisidzheni na mafulufulu a yaho kha misipha.
Misipha i oa okisidzheni na mafulufulu uri i kone u shuma zwavhui?
Zwithu zwo fhambanaho zwi a bvelela muvhilini musi ri tshi ita nyonyoloso.
Malofha a bommbiwa nga u avhanya uri okisidzheni na mafulufulu zwi swike mbiluni nga u avhanya. Mbilu na mafhafhu na zwone zwi shuma nga maana zwa dovha zwa etshedza okisidzheni nga u avhanya. Muvhuli wavho u oa okisidzheni uri u shume zwavhui?
Nyonyoloso i khwahisa misipha yashu uri zwi i lelutshele u dovholola nyito ine ya tea u i ita. Misipha yo khwahaho i shumisa okisidzheni nga nila i fushaho?
Tshifhingani tsha u ita nyonyoloso, vhuluvhi vhu bvisa zwivhulahi zwa vhuungu na homounu dzi songo thithiseaho dzine ra dzi vhidza uri endofini. Hedzi homounu dzi shuma sa zwi thivhela zwa mupo zwa u tsireledza muvhili. Dzi vha ita uri vha pfe vho takala vha muthu a tshilaho! Muvhili wo takalaho u ita uri na muhumbulo u vhe wo takalaho?
U ita nyonyoloso kana u idzhenisa kha nowenowe tshifhinga tshohe zwi o khwinifhadza mutakalo wavho?
U neta na u pfa u sa ige?
U humbula hune ha ita uri muthu a pfe o neta kana si?
Mbonalelo ine i sa vhe yavhu?
Malwadze ane a elana na musi muthu wa tshisadzini e ma?
Vhaaluwa kanzhi vha wana zwi tshi vha konela u tshimbila tshikhala tshilapfu kana u doba zwithu zwiuku. Hezwi zwi itwa ngauri mivhili yavho yo no omelela na u sa onyolowa zwavhui. Nyonyoloso ya nga misi i thusa u khwinifhadza mutakalo wa vhaaluwa. Vhe vha vha vhe na mafulufulu musi vha tshi kha i vha vhauku ndi vhone vhane vha sumbedza u vha na mutakalo wavhui musi vha tshi kalaha kana u kegula. Hezwi zwi amba uri vha a kona u ita zwithu zwinzhi. Kha vhe vha vha sa iti nyonyoloso tshifhinga tshohe musi vha tshi kha ivha vhauku, a zwi ambi uri vho lenga kha uri vha thome u ita nyonyoloso nga u tou tshimbila na namela zwiepisi na u ita zwiwe-vho?
Ositeoporosisi zwine zwa amba marambo matete ndi musi marambo avho a tshi vho sumbedza u sa vha na maana, a tshi vho vunea nga nila yo leluwaho na u dovha hafhu a dzhia tshifhinga tshilapfu u fhola. Zwi a kona u tshimbila-tshimbila musi hezwi zwi tshi vho bvelela?
U ita nyonyoloso tshifhinga tshohe na u a zwiiwa zwine zwa vha na pfushi, hezwi zwohe zwi nga thusa kha u fhungudza khombo ya vha na marambo matete kana u thivhela Ositeoporosisi?
Mutsiko muhulwane wa malofha une wa ivhea nga u pfi BP kana haiphathenisheni zwi wanala nga maana fhano Afurika Tshipembe. Arali vha na mutakalo wavhui, mbilu yavho i bommba malofha ane a ela nga tsinga nga luvhilo lwo teaho na mutsiko wo teaho. Arali tsinga dzavho dza malofha dza thoma u konelwa dza dovha hafhu dza valea, zwi o konela mbilu u bommba malofha hu tshi khou shumiswa idzo tsinga dzo valeaho. Hezwi ndi zwine ra zwi vhidza mutsiko Muhulwane wa Malofha kana Haiphathenisheni?
Arali vha sa swika hune vha lafhiwa vhulwadze ha Mutsiko Muhulwane wa Malofha, vha nga swika hune vha xelelelwa nga vhutshilo havho nga mulandu wa vhulwadze ha mbilu kana tshiirouku?
Nga u ita nyonyoloso, u a zwiiwa zwi re na pfushi, u laula u elwa nga muvhili na u shumisa mishonga u ya nga he zwa laedzwa nga dokotela vha nga thivhela mutsiko wa malofha?
Naa vho no vhuya vha pfa hu iambele i no ri Muvhili wo takalaho na kuhumbulele kune kwa vha kwavhui Vha fanela u a zwiiwa zwine zwa vha na pfushi, uri vha kone u vha na mafulufulu vha ite zwithu zwo fhambanaho vha dovhe hafhu vha awele lwo linganelaho u itela uri vha kone u vha na muhumbulo zwavhui?
Ndi vhathu vha si gathi vhane vha tou kona u amba vha sa timatimi nga mutakalo wa maluvhi avho ngauri zwi a kona u zwi pfesesa. A hu na muthu ane a nga takalela u vhudzwa u pfi u a penga, o aa, ho ngo fhelela kana uri o fhira dzi hawa?
Vho no pfa zwinzhi nga siirese. Vha nga kha ivha vho no tshi limuwa. Vha vha na siirese musi hu na mutsiko munzhi khavho?
Uyu mutsiko vha nga vha vha tshi khou wana hayani kana mushumoni. Hezwi zwi nga vha thithisa uri vha si ite mushumo wavho zwavhui zwa ita uri vha si kone u vha na masheleni a u una vhana vhavho. Zwithu zwa ima nga hei nila zwi vhea mutsiko kha kutshilele kwavho?
Siirese tshi swika hune tsha kwama muvhili wavho, vhuluvhi na kuhumbulele. Vha a rewa nga hoho, vha pfa vho neta tshifhinga tshohe, vha pfa vhe na zwihavhi muanani vha dovha vha muthu ane a si lenge u dinalea. Uri vha pfe vho vhofholowa na u thivhela siirese vha fanela u a zwiiwa zwi re na pfushi, vha dovha vha ita nyonyoloso tshifhinga tshohe, vha dovhe vha konane na vhohe vhane vha vha navho nga hune vha kona?
Vhathu vhanzhi vha pfa vho neta tshifhinga tshohe ngauri vha vha vho shumesa. Vha nga vha vha tshi ya mushumoni uvha iwe na iwe, vha dovha vha vha vha vhathu vhane vha londola vhana vhavho nga madekwana?
Fhedzi arali u neta hu sa uwi, zwi amba uri hu na thaidzo. Vha nga vha vho neta ngauri vha na thaidzo nnzhi dzine vha si kone u dzi konelela?
U neta hu a kona u vha tsumbo ya u khukhulisea muyani kana diphiresheni. Musi vho khukhulisea muyani, kanzhi vha pfa vha si tshee na fulufhelo na hone vho alelwa nga u hanganea. Zwi khakhisa na mushumo na vhutshilo. Vhathu vho o khukhuliseaho muyani vha tou tama na u ivhulaha?
Kha vha thome u vha na ndango ya mutakalo wavho! Kha vha ite nyonyoloso nga misi vha dovhe vha awela musi zwo tea. Naho u awela zwi tshi amba u tou bva na vhana vhavho vha tshimbila-tshimbila vhusiku vhuwe na vhuwe kana vha ita zwa u tamba navho khathihi na u amba nga murahu. Vha nga pfa vho no vha khwine nga murahu! Vha nga kona u dovha vha i pfa vhe muthu ane a khou langa vhutshilo hawe hafhu! Kha vha ambe nga thaidzo dzavho na vhawe uri vha o kona u irula muhwalo u vha lemelaho?
U ipfa wo linganela muvhilini?
U ita nyonyoloso a zwo ngo fanela u ita uri hu vhe na zwine vha tea u badela! A vha ngo tou tea u fanela u ya fhethu hune ha itwa nyonyoloso hone kana u tea u renga zwiambaro zwa tshipentshala. Zwine vha tea u ivha zwone ndi nyonyoloso dzo fhambanaho na uri dzi nga kona hani u thusa muvhili wavho. Zwine vha tea uri vha nga thoma?
Holu lushaka lwa nyonyoloso lu thusa u khwahisa mbilu na mafhafhu. U tou tshimbila, u dzhoga, u bammbela, u fhufha khadi, u fhufha-fhufha na u dantsa-hezwi zwohe ndi tsumbo dza tsumbo dza nyonyoloso ya arobiki. Musi vha tshi khou hwenya, na u gidima, u bammbela kana u dantsa vha fema nga u avhanya, mbilu yavho ya dovha ya bommba malofha nga u avhanya?
Musi hezwi zwi tshi bvelela, muvhili wohe u shuma zwavhui. Vha fanela u ita nyonyoloso dza arobiki tshifhinga tshohe arali vha tshi khou tama u vha na mutakalo wavhui. Vha fanela u ita nyonyoloso nga murahu ha mauvha mavhili minithi ya mahumi mararu tshifhinga tshiwe na tshiwe. Kha vha thome nga u tou ongolowa?
Nyonyoloso ya u hwala i a khwahisa misipha. Vha ionyolosa nga u tou hwala tshithu tsho teaho tshi re henefho hayani. Hu nga vha hu thini yo hwalaho pennde kana tshidina. Kha senthara dzine dza ita uri vha dzule vho linganela, hu na zwithu zwa tshipentshala zwa u fhungudza vhuleme na u khwahisa misipha zwa vhuhulu na zwivhumbeo zwo fhambanaho?
Vhathu vhanzhi vhane vha hwala zwithu zwine zwa fhungudza mivhili na u khwahisa misipha vha ita nyonyoloso dzine ra dzi vhidza arobiki uri vha kone u khwinifhadza mutakalo wavho nga u angaredza. Vha fanela u vha na vhusedzi, musi vha tshi hwala zwithu zwa u fhungudza muvhili kana u khwahisa misipha, vha songo swika hune vha lemedza muoo wavho. Hezwi zwi nga ita uri vha huvhale vhuimoni ha u thusea?
Arali muthu a na miwaha i re fhasi ha 16, a songo ita nyonyoloso nga u tou hwala hwala zwithu zwine zwa fhungudza muvhili kana u khwahisa misipha. Muthu a re na miwaha ine ya nga iyo u fanela u sa ita izwo ngauri muvhili wawe u kha i aluwa. U hwala zwithu zwa u fhungudza muvhili na u khwahisa misipha zwi thithisa hezwi. Muthu wa miwaha ine ya nga iyo u fanela u tamba bola, a gidime, a fhufha-fhufhe a dovhe a iphine. Hedzi ndi nyonyoloso dzavhui?
Musi vha tshi kha i bva u a zwiiwa, muvhili u vha u kha i sukanya zwiiwa wa dovha hafhu wa vha u tshi khou shumisa maana u ita izwi?
Musi vha tshi khou lwala, muvhili wavho u vha u tshi khou lwa nga nungo dzohe u thivhela vhulwadze. Arali vha nga ita zwa nyonyoloso vha o vha vha tshi khou lemedza mbilu yavho na mafhafhu?
Arali vha na vhulwadze ha swigiri kana daibetese, mutsiko muhulwane wa malofha, u vha na muvhili wo kalulaho, u vha na thaidzo dza mbilu kana u ita nyonyoloso lwa u tou thoma, anga yavho/ serapisiti/muongi u fanela u vha ea nyeletshedzo ya uri vha fanela u ita nyonyoloso-e?
Nga u tou ongolowa na vhulenda arali vho vha vha sa iti nyonyoloso lwa tshifhinga tshilapfu. Vha fanela u ita uri muvhili wavho u owele u ita nyonyoloso hafhu ine vha iphina ngayo?
Kha vha tambe na vhana vhavho, kha vha anzwe mooro wavho vha dovhe vha shume na ngadeni! Hezwi zwi o vha thusa?
N.B Kha vha litshe u ita nyonyoloso nga u?
Ndi zwa ndeme u dudedza muvhili wavho phana ha musi vha tshi ita nyonyoloso. Hezwi vha nga zwi ita nga u iaramudza. U haramudza hu ea maana, zwa dovha zwa ita uri muvhili u si omelele ha dovha ha vha thusa kha u sa vha na zwihavhi muanani. Kha vha fhodzise muvhili wavho nga murahu ha u ita nyonyoloso nga u tou iharamudza nga nila ya vhulenda?
Vhoraphurofesheni vho tou gudiswaho vha nga vha ea nyeletshedzo vha dovha hafhu vha vha thusa kha u nanga mbekanyamushumo i re na nowenowe yavhui. Arali vha sa koni u vha na fhethu ha ionyolosela hone kana dzhimu, kha vha kuvhanganye khonani dzavho vha vhumbe tshigwada. Nowenowe ya u tou ionyolosa tshifhinga tshinzhi i a takadza arali vhathu vhe vhanzhi?
U tshila u na mutakalo zwi amba u ionyolosa tshifhinga tshohe na u a zwiiwa zwi fushaho. Naa zwi amba mini u a zwiiwa zwi fushaho?
Zwiiwa ndi zwa ndeme sa musi zwi tshi ri fha maana na pfushi dzine ra dzi oa uri ri vhe na mafulufulu na u vha vhathu vha tshilaho?
Uri ri tshile sa vhathu vho takalaho ri tea u a zwiiwa zwo fhambanaho?
Makumba, lenthisi, awa, khovhe, ama, tshizi, phon?
Zwiiwa zwine zwa?
Zwiiwa zwa thoro, awa, n?
Zwiiwa zwa sialala zwa Afurika zwi na pfushi. Zwiiwa zwo raliho zwi katela zwiiwa zwa mupo sa makhaha, mavhele, awa dzo omiswaho, miroho, mitshelo ya aka, ama ya khuhu, mafhi, ama tswuku na muo muukuuku na swigiri?
U a zwiiwa zwa mvelele zwa Afurika zwine zwa vha na pfushi i dovha hafhu ya vha nila yavhui ya u ita uri vha tshile vho takala. Zwifhinga zwo shanduka. Ano mauvha vhathu vha renga zwiiwa zwine zwa vha zwo bikwa nga tshikapikapi sa ama ya khuhu yo tou hadzingwaho, hambega na matshipisi. Hezwi zwiiwa zwi na mapfura na hone a zwi na pfushi?
Kha vha e zwiiwa zwiuku luraru nga uvha?
Kha vha wane vhurangane (burekifasi). Hezwi zwi o vha ea maana ane vha o tea u a wana musi vha tshi thoma uvha?
Kha vha e miroho i songo bikwaho sa kherotsi, khavhishi, maamaisi na mitshelo. Hezwi zwi na pfushi nnzhi musi zwi songo bikwa?
Kha vha nwe mai tshifhinga tshinzhi kha uvha ohe?
Kha vha ite nyonyoloso tshifhinga tshohe?
A si kale ndo thoma u ita nyonyoloso. Khonani dzanga na ne ri ionyolosa nga u gidima ri tshi mona na mii i re tsini lwa minithi i linganaho 10 u ya kha 15 uvha iwe na iwe. Vhohe vha ri vho no thoma u pfa vhe khwine. Fhedzi kha ne a zwo ngo ralo. Milenzhe yanga i pfa u vhavha tshifhinga tshohe. Ndo no thoma u ionyolosa nga u tou dzhoga ngauri ndi na fhulufhelo uri zwithu zwi o shanduka musi ndi tshi vho owela u dzhoga. Izwi ndi zwone?
Musi ni tshi kha i tou bva u thoma u ita nyonyoloso milenzhe yau i nga i pfa u vhavha zwiuku. Hezwi zwi nga itwa ngauri muvhili wau a wo ngo owela u ita nyonyoloso na uri u khou thoma u iowedza iyo tshanduko. Arali ni tshi pfa u vhavha kha milenzhe tshifhinga tshohe ngeno uri ni tshi vho ionyolosa, hezwi zwi nga amba uri hu nga vha hu na tshiwe tsho khakheaho. Dalelani dokotela wau phana ha musi ni tshi isa phana na u gidima na khonani dzau?
Arali ni tshi khou dzhoga kha bada yo itwaho nga tshikoiri, hezwi na zwone zwi nga thithisa muvhili wau?
Bada yo itwaho nga tshikoiri yo omelela, hezwi zwi ita uri nzulele ya muvhili wau i thithisee musi ni tshi gidima. Hezwi zwi nga ita uri ni vhe na thaidzo dza milenzhe na muanani tshifhingani tshi aho arali ni sa khou shumisa zwienda zwo teaho?
Vhonani uri ni wana fhethu hu re na hatsi kana hu re na muavha mutete hune na nga kona u tshimbila kana u gidima. Nyonyoloso i itelwa thusa muvhili hu si u u vhaisa lini?
Ni nga fhungudza vhuhulu ha tshielo tshau nga u ita nyonyoloso dza nga misi dza arobiki na u a zwiiwa zwa pfushi. Nyonyoloso dzine na tea u ita dzi katela u tshimbila, u bammbela na u dantsa?
Musi ni tshi vhonala no linganela, ni nga ita nyonyoloso ya u lingedza u fhungudza tshielo. Ni nga fhungudza vhuhulu ha tshielo nga u ita nyonyoloso ya u ola maana?
U ita nyonyoloso ya nga misi zwi o ita uri ni vhe na mbuelo dzavhui?
Ndi na miwaha ndi sa khou ita nyonyoloso nahone ndi khou oa u thoma zwino. Ndi humbula uri ndi thome u ita nyonyoloso uri ndi kone u fhungudza tshielo tshanga. Naa hu na nyonyoloso ya tshipentshala ine nda nga i ita?
Misipha i oa gesedungi na. u itela uri u shume zwavhui?
Musi vha tshi khou ita nyonyoloso, maluvhi a bvisa homounu dza zwivhulaha vhuungu na thirakhwalaza dzine dza u fhungudza uri muthu a si sokou dzula a tshi khou vhilaela, zwenezwi ri zwi vhidza ..zwine zwa shuma sa tshithivheli tsha uri muthu a sa pfe muya wawe u fhasi?
Nyonyoloso i kona u thusa .,,.?
Nyonyoloso ya nga misi na u a zwiiwa zwa pfushi zwi nga kona u fhungudza vhulwadze ha marambo matete kana ?
U tshimbila, u dzhoga kana u bammbela, ndi tsumbo dza nyonyoloso ya.
U ionyolosa nga zwithu zwi lemelaho zwi fhaa?
Nyonyoloso dza arobiki dzi fhisa.?
Zwi a oea uri vha ite nyonyoloso .lwa minithi ya arali vha tshi oa u tshila sa muthu o takalaho na hone o linganela?
Zwiiwa zwo pakiwaho na ..zwi ita uri muthu a pfe o fhelela zwa dovha hafhu zwa mu fha mafulufulu ane muthu a a oa musi a tshi ita nyonyoloso?
Phindulo: 1-mafulufulu; 2-endofini; 3-siirese, mutsiko wa malofha, u aluwa; 4-osiiroposi; 5-arobiki; 6-misipha; 7-mapfura; 8-u ionyolosa; 9-uvha iwe na iwe a vhuvhili, mahumi mararu na tshiatshi?