Inlassing - Wikipedia
(döärstüürd vanaf "Epenthesis")
Inlassing of epenthesis (Grieks επένθεσις, inlassing), wat ok wörd skrevn as epenthese is veural in de sprökne sproak en anhalings ne invogging van één of meerdere klankn binn n woord of saamnstelling. Dit wörd doan um de oetsproak lechter te maakn, mer mangs ok as stielfiguur um veur de luusterder n bepoald akseant of klaank te kriegn.
Meesttieds dreait t dan um n klinker, mear t hangt van t woord of en kan dus ok mangs ne metklinker ween. In t Nederlaandse sproakgebeed is dr völ te doon ovver de tusken -n, zo as bv. in pannenkoek. Woarskienlik hef t vroggere woord pankoek west, mer dit wör later met inlassing oetsprökn, dus as pannekoek, mer umdat de reggels veur de skriefwieze anpast bint, mut ze noe pannenkoek skrievn. Volume 50 Number 3, 2010
Tydskrif vir Geesteswetenskappe - Volume 50 Number 3, September 2010
Volume 50 Number 3, September 2010
Die belewing van betekenisvolheid deur 'n groep Suid-Afrikaners s
Authors: H.K. Coetzee, M.P. Wissing and Q.M. Temane
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 293 –312 (2010)
Positiewe sielkunde, of psigofortologie, fokus op die verstaan en bevordering van psigologiese welstand. Dit is ook gerig op die identifisering en uitbou van sterkpunte by individue, families en gemeenskappe om lewenskwaliteit te bevorder en om voorkomend op te tree. Vanuit verskeie konseptualiserings oor psigologiese welstand het twee denkskole ontstaan, naamlik die hedoniese en eudaimoniese perspektiewe. Betekenisvolheid is een van die kernaspekte van die eudaimoniese verwysingsraamwerk en 'n belangrike komponent vir die verstaan van psigologiese welstand. Hierdie studie fokus op die persoonlike ervaring van betekenisvolheid deur individue op grondvlak. Kwalitatiewe en kwantitatiewe data-insamelingsmetodes is gebruik en aandag is spesifiek gegee aan die belewing van betekenisvolheid in verskillende lewensdomeine. Ewe veel mans en vrouens (N=104) tussen die ouderdomme 30 en 50 jaar, en ewe veel met sekondêre of tersiêre opleiding, het die Eudaimonic-Hedonic Happiness Instrument (EHHI-i) voltooi nadat ingeligte toestemming verkry is. Kwalitatiewe data is gekodeer, in hoërorde-kategorieë geabstraheer en getransformeer in persentasies response per kategorie. Kwantitatiewe gegewens se gemiddelde tellings per lewensdomein is bereken. Die resultate van die kwalitatiewe sowel as die kwantitatiewe data dui daarop dat familie (1) en spiritualiteit (2) die lewensdomeine is waarin individue die meeste betekenisvolheid ervaar. Daarna volg die lewensdomeine werk, gesondheid, interpersoonlike verhoudinge en persoonlike groei. Die lewensdomeine waarin die respondente die minste betekenisvolheid ervaar het, is ontspanning, lewenstandaard, en gemeenskaps- en sosiale aktiwiteite. Die bevindinge het teoretiese en praktiese implikasies.
Die Afrikaner se belewing van transformasie en nasiebou in 'n postapartheid Suid-Afrika : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 313 –327 (2010)
Konsessiehouers se vlak van tevredenheid met die geleenthede en beperkings van konsessies : navorsings- en orsigartikels
Authors: Gerhard Van Wyk and Johann De Jager
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 328 –345 (2010)
Konsessiehouers kla dikwels dat konsessiegewers nie aan hul behoeftes voldoen nie en daar is 'n algemene persepsie dat konsessiehouers ontevrede is met die geleenthede en beperkings van konsessies. Die doel van hierdie artikel is om ondersoek in te stel na die vlak van tevredenheid van konsessiehouers met die geleenthede en beperkings van konsessies. Die volgende konsessieelemente word by die ondersoek betrek : opleiding deur die konsessiegewer voorsien, die gebruik van 'n gevestigde handelsmerk, konsessies as 'n volledige besigheidstelsel (produk), die toekenning van spesifieke geografi ese gebiede en plaaslike en nasionale advertensie-veldtogte. Die data verteenwoordig twee groepe van dieselfde konsessie, naamlik konsessiehouers wat vir minder as twee jaar as konsessiehouers funksioneer en konsessiehouers wat vir twee jaar en langer as konsessiehouers funksioneer. Oorweging word gegee aan die mate waarin die twee groepe die konsessie-elemente verskillend waarneem. Die bevindings dui aan dat daar 'n hoë vlak van tevredenheid by konsessiehouers bestaan ten opsigte van die geleenthede en beperkings van konsessies, met die uitsondering van geïdentifiseerde uitdagings wat verder ontwikkel kan word om konsessiehouers se vlak van tevredenheid te verhoog.
Franchisees often complain that franchisors do not meet their needs in general, supported by a belief that franchisees are dissatisfied with the opportunities and constraints of franchises. The objective of this article is to investigate franchisees' level of satisfaction with the opportunities and constraints of franchises, including the following franchise elements : training provided by the franchisor, the use of an established trade name, franchising as a complete business system (product), the allocation of specific geographical areas, and local and national advertising campaigns. Data were collected by means of a self-administrated questionnaire that was sent to the selected population. A census survey was conducted in association with 75 (51%) of the 145 franchisees whose postal addresses are available on the internet. Respondents were requested to arrange their level of agreement in relation to pre-stated variables on a 5-point Likert scale (ranging from "strongly disagree" to "strongly agree"). Of the 145 questionnaires that were posted to franchisees, 77 (53%) were received back. Of these 75 (51,7%) could be used while two (1,3%) were rejected because they were incomplete. The SPSS (15) statistical package was used for the processing of raw tabulated data as part of the statistical analysis process. A Cronbach-alpha coefficient of 0,785 was obtained. This indicates an expectable level of internal consistency and the reliability of the measurement instrument that was used in this study.
Hemisferiese integrasie en die rolprent Fiela se kind as onderrigstrategie om lees te bevorder : navorsings-en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 346 –362 (2010)
Alhoewel die twee hemisfere van die menslike brein identies voorkom, toon navorsing dat elke hemisfeer oor gespesialiseerde funksies beskik. Die linkerhemisfeer is hoofsaaklik gespesialiseer om verbale kognitiewe vaardighede (bv. lees) te fasiliteer. Die regterhemisfeer is weer vir visuele en ruimtelike vaardighede gespesialiseer. Alhoewel die twee hemisfere elk gespesialiseerde funksies verrig, is die menslike brein altyd intak; dit wil sê die brein word optimaal benut as die twee hemisfere geïntegreerd funksioneer. By die onderrig van lees is dit dus belangrik dat 'n strategie wat integrasie tussen die twee hemisfere bewerkstellig en oordrag van begrip vergemaklik, nagestreef word. Uit die literatuurstudie blyk dit dat die gebruik van media soos rolprente tot hierdie integrasie kan bydra. In hierdie studie is die leesprobleme by graad 7-leerders (die ondersoekgroep) van een spesifieke skool ondersoek deur middel van 'n gevallestudie ondersteun deur 'n literatuurstudie. Eerstens het die literatuurondersoek 'n teoretiese begronding van lees verskaf. Dit het twee problematiese aspekte van lees ingesluit, naamlik gebrekkige leesbegrip en gebrekkige leesvlotheid. Tweedens is katalisators wat lees kan bevorder, naamlik die media, verken. As deel van die ondersoek is leesonderrigstrategieë ontwerp, gegrond op leerders se belangstelling in die media. Daarna is dit by die ondersoekgroep geïmplementeer om die sukses daarvan te bepaal. Uit die resultate blyk dit dat hemisferiese integrasie die leesvermoë van leerders in die ondersoekgroep kan verbeter mits daar betyds aan die leerders se leesprobleme aandag geskenk word. Die studie bevraagteken die doeltreffendheid van tradisionele leesonderrig en stel as alternatief 'n benadering geskoei op die beginsel van hemisferiese integrasie en gegrond op die media voor.
Using hemispheric integration and film (Fiela se kind) as teaching strategy to improve reading
Although the two hemispheres of the human brain appear to be identical, research shows that each hemisphere is responsible for specialised functions. The left hemisphere is specialised for high cognitive functions such as reading, while the right hemisphere is specialised for skills of a visual and spatial nature. It is important to note that although each hemisphere is responsible for separate functions, the two hemispheres operate best when the human brain is intact, i.e. when the two hemispheres function as an integrated unit. When teaching reading it is important for educators to structure their teaching strategy in such a way as to enhance the integration between the two hemispheres which will facilitate transmission of reading comprehension. From the literature review it became clear that the use of certain media, such as films, can add to hemispheric integration. This study involved an investigation into the improvement of reading of Grade 7 learners (the study group). The research methodology used was a case study supported by a literature review. Firstly, the literature review provided a theoretical basis of reading. This included two problematic areas in reading, i.e. reading comprehension and reading fluency. Secondly, catalysts that can improve reading, namely the media, were investigated. As part of the investigation strategies for teaching reading were designed based on learners' interest in the media. Then these strategies were implemented in the study group in order to measure their success. The results show that learners' reading abilities can improve with hemispheric integration if their problems are diagnosed early and they receive the necessary help. This study questions the efficacy of traditional approaches to reading instruction and proposes an alternative approach based on the principle of hemispheric integration and the use of the media.
Afrikaner- en Zoeloeperspektiewe op die Slag van Bloedrivier, 16 Desember 1838 : navorsings- en oorsigartikels
Author Jackie Grobler
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 363 –382 (2010)
In hierdie artikel word die telkens uiteenlopende Afrikaner- sowel as Zoeloeperspektiewe oor een van die mees omstrede gebeurtenisse in die Suid-Afrikaanse geskiedenis, naamlik die Slag van Bloedrivier, onder die loep geneem. Dit sluit beide geskrewe verslae en herinnerings oor die geveg in. Aangesien daar heelwat meer in Afrikaans en deur Afrikaners as deur Zoeloes oor die geveg geskryf is, word daar meer aandag aan Afrikaner as Zoeloeperspektiewe gegee. Dit is opvallend dat die menings van Afrikaners en Zoeloes oor verskeie belangrike aspekte, veral wat die verloop en uitslag van die geveg betref, ooreenstem. Tog is daar verskille wat in die artikel aangetoon word. Voorts is dit opvallend dat daar van ongeveer 1970 af by verskeie Afrikaanse skrywers 'n groot interpretasie-verandering ingetree het. Waar ouer skrywers geneig was om die Voortrekkeroorwinning aan goddelike ingryping toe te skryf, asof dit 'n wonderwerk was, het 'n nuwe geslag Afrikaanse skrywers na rasioneel-verklaarbare redes vir die oorwinning gesoek. En waar vroeëre skrywers geneig was om die uitslag as 'n oorwinning van Christendom oor barbarisme te beskou, neig die nuwe skrywers weg van sodanige oordele en toon hulle heelwat meer empatie met Dingane se bedreigde posisie as wat vroeëre skrywers gedoen het. Die finale gevolgtrekking in die artikel is dat die laaste woord oor Bloedrivier steeds nie gespreek is nie - geskiedenis is en bly 'n vakgebied van veranderende perspektiewe.
Afrikaner and Zulu perspectives on the Battle of Blood River, 16 December 1838
The purpose of this article is to investigate the divergent ways in which Afrikaner and Zulu commentators have treated the events of the Battle of Blood River, and also how interpretations have changed in the course of years and generations. This battle is a controversial event in South African history and an impressive number of studies on it have been produced. The battle furthermore figures prominently in Zulu oral tradition. Each report represents a standpoint. There is no single, generally accepted Afrikaner perspective and indeed neither a unitary Zulu viewpoint. The mere fact that appreciably more studies of the battle by authors who can be regarded as Afrikaners (or who regard themselves as such) than studies by Zulus have appeared over the years, means that there are more detailed and extensive Afrikaner than Zulu perspectives. As a result more attention is given in the article to Afrikaner than to Zulu viewpoints. The article also provides a broad overview of the events that led to the Battle of Blood River as well as the events of the battle itself and of its consequences. This will assist a reader who only has limited knowledge of the events to follow the analysis of perspectives. It is noticeable that the opinions of Afrikaners and Zulus on numerous important aspects, including the course and the outcome of the battle, often concur. There are nevertheless differences which are indicated in the article.
Dramakroniek 2008-9 s
Author J.L. Coetzer
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 383 –403 (2010)
Hierdie artikel ondersoek die vraag of formeel gepubliseerde dramatekste, dit wil sê dramatekste wat in papierformaat by uitgewerye verskyn het, 'n getroue voorstelling van die stand van die Afrikaanse drama en teater in 2008 en 2009 bied. In die bespreking word aangedui dat die korpus Afrikaanse dramatekste in dié twee jaar, soos in vorige jare, verbreed het indien die betekenis van die konsep publiseer uitgebrei word. In die artikel word dié konsep geïnterpreteer om ook die beskikbaarstelling van dramas wat nie net in papierformaat by uitgewerye verskyn het nie, maar in enige ander vorm in die openbare domein beskikbaar gestel is, in te sluit. Teen die agtergrond van dié interpretasie sluit die artikel gevolglik verwysings na dramas in wat in 2008-9 in papierformaat uitgegee is, asook dramaopvoerings tydens kunstefeeste, radiodramauitsendings, die plasing van dramas op internet en dramatekste wat in reaksie op skryfkompetisies voorgelê is. Die bespreking kom tot die gevolgtrekking dat, soos in 1989, toe die indaba met die titel Afrikaanse drama : hoeksteen of grafsteen plaasgevind het, verskeie gevaarligte vir die Afrikaanse drama in 2008 en 2009 geflikker het. Nogtans is tekste deur gevestigde dramaturge, soos Deon Opperman (Kaburu, 2008) en Reza de Wet (Blou uur, 2009), en 'n opkomende dramaturg, naamlik Adriaan Meyer met Prinsloo versus (2009), steeds gepubliseer. Met Opperman, De Wet en Meyer se dramas as vertrekpunte blyk daar wel ooreenkomste tussen sommige formeel gepubliseerde dramas en dramas in nder gepubliseerde kategorieë te wees, onder andere die verskynsel van globalisering, die voorstelling van kunstenaars en hul kunstenaarskap, en die beperkte voorkoms van In-Yer-Face Theatre.
Drama chronicle 2008-9
This article investigates the question whether formally published plays, i.e. plays published in paper format, present a reliable picture of the state of Afrikaans drama and theatre in 2008 and 2009. Continuing a trend from previous years, the article shows that the number of unpublished plays contributed considerably to the expansion of Afrikaans drama and theatre in 2008 and 2009. The discussion departs from the idea that published plays may include plays that are not presented in paper format. As applied in the article, the notion of published plays, therefore, include plays published in paper format, as well as performances at arts festivals, radio broadcasts, the publication of plays on internet, and plays submitted to drama competitions. Despite an expansion in the number of published Afrikaans plays similar to previous years, the article concludes that one can discern a number of threats to Afrikaans drama. Examples include discouraging attendances of stage performances of plays at arts festivals in general, the financial consequences of the down-turn in the global and South African economy that adversely influence patrons' ability to attend festivals, and publishers favouring play scripts that could potentially be prescribed for the school market.
Bestuurders en werknemers se houding teenoor persone met fisieke gestremdhede in die werksplek : navorsings- en oorsigartikels
Authors: Ronel Kleynhans and Martina Kotze
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 404 –417 (2010)
Suid-Afrika is 'n land wat die afgelope twee dekades ingrypende veranderinge in die politieke arena ondergaan het. Hierdie veranderinge het aanleiding gegee tot verbeterde bestuur van die diverse Suid-Afrikaanse bevolking, wat die doeltreffende bestuur van persone met gestremdhede noodsaak. Gestremdheid is 'n internasionale verskynsel wat plaaslik, nasionaal en internasionaal kommentaar ontlok. Persone met gestremdhede verteenwoordig 'n groot persentasie van die bevolking wat graag wil werk, maar werkloos bly aangesien bestuurders nie hulle potensiaal erken nie. Die hoofrede vir die uitsluiting van persone met gestremdhede van die hoofstroom, is negatiewe houdings en vooroordele van persone sonder gestremdhede teenoor persone met gestremdhede, asook 'n gebrek aan bewustheid van die vermoë van persone met gestremdhede. Verskeie faktore beïnvloed die houdings van persone sonder gestremdhede teenoor persone met gestremdhede, byvoorbeeld die strategiese prioriteit wat bestuurders aan persone met gestremdhede gee. In die lig van bogenoemde, is die doel van hierdie studie om bestuurders en werknemers se houding teenoor persone met fisieke gestremdhede in die werksplek te ondersoek. Uit die resultate wat in die studie verkry is, kan verskeie aanbevelings gemaak word, byvoorbeeld dat bestuurders 'n verhoogde bewustheid van die voordele van 'n diverse werksmag moet ontwikkel, en meer spesifiek van die bydrae wat persone met gestremdhede in die werksplek kan lewer.
Managers' and employees' attitudes towards people with physical disabilities in the workplace
South Africa experienced drastic changes in the political arena during the past two decades. These changes have given rise to improved management of the diverse South African population, compelling the effective management of people with disabilities. "People with disabilities" can be defined as people who have a long term and recurrent physical or mental deficiency which significantly hinders the possibility of gaining access to, or of being promoted in employment. Disability is an international phenomenon that elicits local, national and international commentary. People with disabilities represent a big proportion of those who want to work, but often remain unemployed because managers do not acknowledge their potential. The main reasons for the exclusion of people with disabilities from the main stream are negative attitudes and bias from people without disabilities towards them, as well as a lack of awareness of their abilities. Therefore, people without disabilities show different responses to people with physical disabilities, ranging from negative responses on one end of the continuum such as exclusion, to positive responses on the other such as mutual adaptation. Attitude can be described as an idea (cognitive component) inspired by emotion (affective component) which predisposes a certain category of behaviour (behavioural component) to a specific class or social situation. Furthermore, there are several factors which can influence the attitudes of people without disabilities towards people with disabilities, such as the strategic priority that managers need to give to people with disabilities.
Afrikaanse spreektaalnormen en prescriptieve Afrikaanse normen : is er genoeg ruimte voor grammaticale diversiteit in het Standaardafrikaans? : navorsings- en oorsigartikels
Author Gerald Stell
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 418 –444 (2010)
Afrikaans speech norms and prescriptive Afrikaans norms : is there enough scope for grammatical diversity in Standard Afrikaans?
Afrikaans may be a standardized language, but it is acknowledged that the standardization it has undergone is not quite thorough and should be continued, particularly at the grammatical level. How the standardization process should be continued has, however, been the topic of a debate that emerged in the 1990s : should Standard Afrikaans reflect spoken varieties or its own written tradition? The origin of that debate was the fear that the gap between Standard Afrikaans and spoken varieties would, in the long term, widen and alienate a growing number of Afrikaans speakers, undermining its position and status in the process. Against today's background of the diminishing visibility of Standard Afrikaans not only in the media but also in education, that debate arguably deserves to be reopened once more. But then, arguably, that debate cannot dispense with a clear idea of linguistic variation in the Afrikaans speech community, and in particular in the informal register. And the central question which must be asked in reference to that informal register is : how deep is the imprint that Standard Afrikaans has left on it as a result of compulsory education and exposure to the media? And considering today's changed sociolinguistic settings : is that imprint diminishing, allowing informal spoken Afrikaans to evolve its own rules?
Les normes de l'Afrikaans parlé et de l'Afrikaans standard : y a-t-il lieu de reconnaître la diversité grammaticale de l'Afrikaans?
Dans le contexte sociolinguistique actuel où l'Afrikaans, dans sa forme prescriptive, perd en visibilité, il semble approprié de réouvrir un ancien débat : l'Afrikaans standard doit-il refléter les normes du registre Afrikaans informel ou sa propre tradition écrite? Il est difficile de répondre à cette question sans un examen préliminaire de la variation qui prévaut actuellement dans l'Afrikaans parlé. Pour faciliter cette tâche, nous avons assemblé un corpus d'Afrikaans parlé sous la forme de sept échantillons composés de locuteurs Blancs et Métis, subdivisés en trois groupes générationnels. Afin de déterminer s'il y a lieu ou non de parler de convergence vers l'Afrikaans standard, un total de 15 variables morphosyntactiques a été sélectionné et soumis à une analyse statistique. Les résultats de cette analyse montrent qu'il peut y avoir convergence entre échantillons soit en direction de la variante prescriptive, soit en direction de la variante non-standard. Il s'avère que, dans tous les cas, les locuteurs Blancs restent les plus proches de la norme prescriptive. Il s'avère aussi que, malgré l'écart systématique observable entre Blancs et Métis, tous deux ont généralement tendance à converger mutuellement, sans que cette convergence ne se fasse nécessairement en direction de la norme prescriptive.
Gebroke land : armoede in die Afrikaanse gemeenskap sedert 1902, D. Langner & P. Alberts (Reds.) : boekbesprekings
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 50, pp 445 –446 (2010)
Sewentien wetenskaplikes het hoofstukke geskryf vir hierdie versamelwerk wat, soos die titel aandui, handel oor armoede in die Afrikaanse gemeenskap sedert 1902. Hoewel alle Afrikaanssprekendes deur die redakteurs as deel van die Afrikaanse gemeenskap beskou word, handel die boek tog, wat die tydperk voor 1994 betref, slegs oor armoede onder die blanke Afrikaners. Indien twee of drie hoofstukke oor armoede onder die bruin bevolking voor 1994 bygevoeg is, sou dit moontlik gewees het om hierdie probleem te oorkom. Daar is heelwat inlgting oor armoede onder bruin mense beskikbaar wat vir dié doel benut sou kon word, byvoorbeeld die verslag van die bekende Erika Theronkommissie (1976). Die feit dat die eerste Carnegieondersoek, in die jare 1929-1932, net op die sogenaamde armblankevraagstuk gefokus het, moet gesien word binne die konteks van daardie tyd. Die meer inklusiewe siening van die Afrikaanse gemeenskap wat vandag bestaan, behoort ook in die geskiedskrywing weerspieël te word.