"Struggle", "contestation", "howlers" and "contests" is veelseggende begrippe wat iets weergee van die hitte van die stryd wat 'n mens ook in 'n gedeelte soos Openbaring 18 moet verwag. Johannes ondermyn volgens hierdie teorie die taalpraktyk van die bestaande orde as 'n protes en waarskuwing teen hierdie orde en sy gewelddadige karakter. Hiermee word nie net aan Johannes 'n besondere insig in die funksie van taal toegeskryf nie. Dit wys ook hoedat sy taalgebruik reeds 'n polemiese karakter kry. Johannes se wapen is sy taal en sy teiken is die sosiale diskoers met wie polemies meeding.
Dat hierdie nuwe insigte nie heeltemal vergesog is nie, blyk uit 'n ander interessante aspek van Johannes se hantering van taal. Hy karakteriseer naamlik die identiteit en betekenis van sy bose karakters aan die hand van hulle brute, lasterlike taalgebruik. Hulle spreke of hulle "taal" verraai wie hulle werklik is. Die tweede dier uit die aarde, hoewel hy bedrieglikerwys soos 'n lam lyk, word deur sy "praat' as 'n draak ontmasker (Op 13:11). Deur die simboliek word hy in sy spreke as monsteragtig uitgebeeld. Dit, weer, kontrasteer met die volgelinge van die Lam wat rustig met harpebegeleiding tot eer van God 'n "nuwe lied" sing in sulke gedeeltes soos Openbaring 14:3. In hulle mond word geen "bedrog" gevind nie (Op 14:5). Selfs die draak se standbeeld praat gewelddadig en sy spreke het ekstreme geweld tot gevolg: dié wat nie sy bevele uitvoer nie, word summier gedood (Op 13:14). Ook die prostituut in Openbaring 17:3 sit op die dier wat bedek is met lasterlike name. Selfs die versigtig gekose simboliese name waarmee die bose karakters benoem word wys hulle verdorwe aard uit. Die beste voorbeeld hiervan is die naam Abaddon/Apollion vir die onderaardse engel in Openbaring 9:11.19 Hier verraai sy naam (die vernietiger) sy vernietigende, gewelddadige karakter (Prigent 2001:317). Nie net toon Johannes hiermee sy bedrewenheid deur 'n woordspeling en 'n dubbele naam (wat sy gehoor dubbel inlig) nie, maar wys dit terselfdertyd hoe sy taal op wesenlike aspekte handel oor geweld.
Hier is 'n laaste opmerking nodig. In die navorsing is die implikasies van Johannes se simbole vir sy bose karakters nie altyd voldoende verreken nie. Vir hom is die bose in sy primordiale staat 'n groot vuurrooi draak wat selfs 'n derde van die sterre in die hemel met 'n klap van sy stert op die aarde kan smyt (Op 12:4) en wat in sy wreedheid reg staan om 'n uitgelewerde vrou aan te val en haar baba by geboorte "te verslind" (Op 12:4). Hierdie kontras tussen wilde diere en humane karakters is natuurlik tipies apokalipties, maar in Johannes meer intens en beslis meer gewelddadig.20 Hy stapel sy gewelddadige simbole op wanneer hy twee wilde diere by die draak voeg - om nie eers te praat van die talle koppe en horings waarmee hy hulle gewelddadige mag uitbeeld nie. Deur lokalisering word die kontraste verder geïntensifieer. Die wilde diere word verbind met die onder-aardse diepte en met die see as plekke van onheil (Op 12-13; 20:2).
Geweld deurspek die karakters reeds op die vlak van hulle taal, voorkoms en woonplek. Vir Openbaring 18 is die keuse van Babilon as simbool vir Johannes se vyand, veelseggend. Babilon, deur wie se toedoen mense oor die hele aarde gesneuwel het (Jer 51:49), verteenwoordig vir gelowiges in sy tyd by uitstek die groot en gewelddadige vernietiger van God se volk. Deur hierdie simbool is die dekor uitgeplaas vir tonele van verwoesting en geweld.
Hoe versigtig Johannes se teks tot op die enkel woorde na, gelees moet word, moet nou met 'n omdraai geïllustreer word. Dit is nodig om te toon hoe presies sy gelaaide en berekende teks gelees moet word om die geweld daarin goed uit te lê. Johannes se gevoel vir taal maak sin in die lig van die feit dat Openbaring 'n boek is wat origens breedvoerig 'n boekkultuur suggereer. Die teks bevat verbasend baie verwysings na lees, skryf en boeke. Dit is deurdrenk van sinspelinge op bekende skriftelik tradisies (veral die Hebreeuse profete).21 Opvallend is verder hoe Openbaring gekonsipieer is as 'n boek waarin ander boeke opgeneem is. Boonop speel hierdie boeke 'n seminale rol in die struktuur van die boek (Barr 1986; 2003:11-23). Aan sy begin en einde word Openbaring 'n "boek" genoem (βιβλίον; Op 1:11; 22:7, 9, 10, 18, 19). Hy verwys na 'n paar boeke in sy teks en gebruik hulle selfs om die teksinhoud te help struktureer. Aan die begin van die visioenêre deel is daar in die troonvisioen die verseëlde boek (Op 4-5; βιβλίον). Die tweede groot afdeling fokus in die middelstuk op die kleiner boekrol (Op 10; βιβλαρίδιον), terwyl die laaste deel weer die boeke van die laaste oordeel as belangrike motief bevat (Op 21:27, maar kyk 17:8; 20:12; τὸ βιβλίον, βιβλία). In hierdie eindtonele word selfs God voorgestel as 'n ywerige "boekhouer" en skrywer wat boek hou van menslike dade met die oog op die finale oordeel. Daarbenewens word daar sewe keer aan gemeentes "geskryf" (γράψον; Op 2:1, 8, 12, 18; 3:1, 7, 14). Die siener word as skrywende karakter voorgestel. Twee keer word hy aangesê om 'n "boek" te skryf (Op 1:11, 19), maar hy word nie toegelaat om te "skryf" wat die sewe donderslae onthul nie (Op 10:4 - twee verwysings!). In Openbaring 14:13 gee 'n hemelse stem hom opdrag om 'n makarisme neer te skryf en aan die einde kry hy van 'n engel dieselfde opdrag (Op 19:9). Name van uitverkorenes word in die lewensboek "geskrywe" (Op 13:8; 17:8; 20:15; 21:27). Só gewoon en gevestig is die boekkultuur dat die motiewe van "boeke" en "skryf" selfs simbolies gebruik word. Daar is die metafoor van 'n boek wat opgerol word (Op 6:14) en name wat op klippe, 'n pilaar en voorkoppe geskryf word (Op 2:17; 3:12; cf 14:1; 19:16; 21:12).
Hierdie opmerkings oor 'n skryfkultuur as konteks van Openbaring, kry nou 'n ekstra dimensie wanneer Johannes skryf dat niks by sy teks gevoeg of daaruit weggelaat word nie (τιϛ πιθ ; φέλ ;; 22:18-9). Hy kultiveer hiermee bewustelik die gedagte by sy lesers dat sy teks tot in die detail besondere seggingskrag het. Dit word bevestig deur opmerkings dat sy teks gelaai is met dieper betekenisse. Hy maak trouens sy lesers reeds aan die begin daarop attent dat sy profesie "tekens" gee ( σήμανεν; Op 1:1)! Hy verwys uitdruklik na sommige simbole se "verborgenheid" (Op 1:20;17:5, 7; 19:8b). Heel plasties vertel hy in Openbaring 17:6 dat hy verstom was ("uitermate verslae" in die eerste Afrikaanse vertaling) oor die visioen van Babilon met die opmerking dat 'n engel dan vir hom "die verborgenheid" daarvan uitlê. Sy verstomming "convey(s) his puzzlement over the meaning of the vision" (Aune 1998:938). Ook hier het sy teks dus dieper waarhede wat aan die gehoor uitgelê moet word.
Die apokaliptiese oorlogstaal van Openbaring het by definisie al 'n duidelike agonistiese karakter en staan dus in die teken van stryd. Apokaliptiese tekste vertel van die groot konflik tussen die goddelike en die bose. Maar apokaliptiese tekste pas op hulle beurt in in die algemene agonistiese aard van sosiale diskoerse in Johannes se tyd. Ong (1981) byvoorbeeld gewys hoe diskoerse sedert die antieke tot selfs in onlangse tye op verskeie gebiede in 'n manlike konteks gefokus was op die uitskakeling van die opponent as die hoogste ideaal.23 Reeds die antieke retoriek was byvoorbeeld deurdrenk met 'n benadering waarin ander deur versigtig gekose argumente afgekraak word sodat die eie standpunt kan seëvier.24 Die patriargale karakter van die samelewings het die agonistiese kultuur verder bevorder. Kulture het allerhande rituele ontwikkel om mans die kans te gee om hulle groter mag oor ander mans te toon. Johannes se agonistiese taal, soos blyk uit sy vroue-karakters word deur sy patriargale kultuur gestut (vgl bv Pippin 1995 en 2005). Vanuit 'n hermeneutiese hoek gesien, staan sulke tekste in spanning met sosiale diskoerse in ons kontemporêre postmoderne kontekste met hulle ingesteldheid op 'n ireniese openheid.
Openbaring dekonstrueer egter by tye sy agonistiese teks. Johannes se sterk reaksie teen sy opponente sluit byvoorbeeld fisieke gewelddadigheid uit. Sy wapen teen die dwingende mag van die maghebbers is 'n gelowige getuienis wat hy in Openbaring 12:11 uitspel: "Hulle het die bose oorwin deur die bloed van die Lam en deur die woord van hulle getuienis, en hulle het tot die dood toe hulle lewe nie liefgehad nie" (Op 6:9; 11:7).
Die gedeelte is origens sekerlik problematies, want die twee getuies word ook gewelddadig vooorgestel. Mense wat hulle kwaad aandoen, moet sterf. Hulle hou die reën terug, verander water in bloed en laat plae op die aarde los (Op 11:5-6). Selfs al dien dit 'n oproep tot bekering en word hier Exodus-terminologie gebruik wat aan die teks metaforiese kwaliteite gee, dra die teks onmiskenbaar die agonistiese kwaliteite van die destydse sosiale diskoers. Wel is dit opvallend dat dit nie die magsdade van die getuies is wat die werklik ommekeer in die stad bring nie. Dit is hulle dood en God se bevestiging in hulle opstanding wat die bekering van die stad tot gevolg het. In die sin sou die verhaal geïnterpreteer kon word as 'n vreeslose oproep van gelowiges aan ander om deur die nuwe uittog die wêreldstad agter te laat sodat die plae hulle nie tref nie.
Die agonistiese verhaal van die twee getuies in Openbaring 11 illustreer origens die die gebruik van parodie, ironie, sarkasme en hiperbole (Aune 2003:237). In die verhaal is daar hiperboliese beskrywing van die getuies se buitengewone mag, die parodie op die magtige stad deur die benaming van Egipte en Sodom, asook die ironie dat hulle hulle moord van die getuies as 'n oorwinning met vreugde vier terwyl hulle eintlik 'n oordeel oor hulleself gebring het.
Ironie in Openbaring word meestal in 'n wyer sin van die woord gebruik. Dit verwys onder meer na 'n narratief waarin die verloop van gebeure die intensie van die karakters frustreer (Friesen 2006:133).27 Dit toon verwantskap met dramatiese of tragiese ironie wat in dramatiese tekste voorkom wanneer 'n gehoor gebeure beter as die karakters self kan peil.28 'n Analise van Openbaring wys dit drup van ironie. Dit skets ironies die mag van die bose triade (die draak en die twee diere) wat wêreldwyd as volg vereer word. "Wie kan met die dier vergelyk word? En wie kan teen hom oorlog voer?" Hierdie bose konfigurasie simuleer die taal van die goddelike om hulle houvas op hulle volgelinge te versterk. Die draak het daarom 'n messiaanse propagandis wat soos Christus fataal verwond word, maar mirakelagtig daarvan herstel (Op 13:3, 12, 14). Ook die tweede dier, die profetiese figuur roep mense op om die dier wat hom goddelike eer aanmatig, te aanbid (Op 14:7). Teenoor die onberoulike wêreld en sy aanbidding van die bose, staan die skrywer van Openbaring en sy volgelinge wat uit hulle kennis as binnestaanders besef dat slegs God, die Almagtige (Op 1:8) aanbid moet word (Op 14) en dat die bose karakters se dae getel is. Hulle weet selfs meer as hulle mede-Christene wat ook met hierdie bose karakters heul (Jezebel en haar volgelinge in Op 2:20). Die teks ontmasker die opponente as bedrieërs. Die volgelinge van die bose dink hulle het 'n unieke meester, maar hulle besef nie dat sy skynbaar oordonderende oorlogvoering in werklikheid futiel is nie. Gelowiges, daarenteen, herken deur die teks die ware toedrag van sake en kyk dwarsdeur die aansprake van die bose. Dus, binne hulle situasie werk hierdie boek se taal besonder ironies. Dit is agonistiese taal wat die opponent in sy gewelddadige boosheid wil ontmasker.
Nou samehangend hiermee is die skrywer se gebruik van parodie. Parodie in die enger sin wys op twee sake wat in 'n oënskynlik weersprekende betekenis met mekaar in verhouding geplaas word (Bühlmann 1994:98). Dit is "'n belaglik makende nabootsing" (HAT).29 Met parodie maak Johannes elke absolute aanspraak van die Bose belaglik en keer dit op sy kop. Teenoor al die aansprake van die konings van die aarde staan byvoorbeeld die status van God as die Pantokrator (Op 1). Die beskrywing van Jesus as Menseseun in al sy glorie (Op 1-2) is 'n parodie op die keiserlike aansprake. Ook hier wil die agonistiese taal die teenstander ontmasker en sy ware identiteit uitspel.
Dit is teen die agtergrond van hierdie literêre behendigheid van Johannes en sy agonistiese taal dat Openbaring 18 gelees moet word. Dit geld ook van die nie-gewelddadige getuienis-lewering van die twee profete in Openbaring 11 wat skynbaar probleemloos inpas in die antieke agonistiese diskoers. Waar dit nie gebeur nie, word die teks vir die moderne leser deur harde beskrywings gekompromiteer.
Die gewaande "lompheid" kan nie, soos Charles wou, deur herrangskikking33 van die teks opgelos word nie, want die teks verskyn in die beste manuskripte (Müller 1995:307). 'n Noukeurige lees van die teks sal egter wys dat daar 'n duidelik alternatief is. Dit is naamlik 'n netjiese ringkomposisie met kleiner patrone34 (Bauckham 1993:338-43; Giblin 1991:166-72). Om dit te kan doen, moet 'n belangrike hermeneutiese skuif gedoen word, want dit vra van die eksegeet om Openbaring nie lineêr te lees nie.35 'n Ringskomposisie is veral 'n voorbeeld van 'n nie-lineêre lees van die teks.
In die enkele gevalle waar die ringskomposisie in die navorsing tot dusver wel herken is, is dit meestal deur inhoudelike kriteria uitgewerk. Bauckham haal byvoorbeeld 'n A-B-A' patroon uit die hoofstuk (1993:339-43),36 maar oorweeg nie heelwat ander formele aanduidings wat op verskeie vlakke die teks as geheel en kleiner dele daarvan in groter en in kleiner ringskomposisies saambind nie. Dit is egter veral op formele vlak dat die ringskomposisie uitgewys kan word. 'n Analise van die teks sal naamlik toon dat Johannes formeel sy materiaal op 'n nie-lineêre manier in 'n ring struktureer om groepe karakters te gebruik om verskillende perspektiewe op Babilon as gewelddadige stad te gee.
'n Formele analise (sien die tabel aan die einde) sal uitwys dat Johannes die val van die stad met agt eenhede beskryf. Hierdie agt eenhede volg in 'n patroon van A, B, C, D en dan terug in D', C', B', A'. Met A en A' omraam hy die gedeelte, terwyl C/C' en D/D' die binneste gedeelte vorm. Die twee dele wat die koherensie van die hoofstuk volgens tradisionele uitleg die meeste versteur het, vorm as B en B' 'n netjiese eenheid in hierdie groter geheel. Dit agt eenhede is paradigmaties aan mekaar verbind, en moet steeds gesamentlik in pare gelees word om sin te maak.
Die ring komposisie van Openbaring 18 onthul dat die skrywer die val van Babilon eers aan die orde stel voordat hy twee perspektiewe daarop wil bekyk. In die raam van die ringskomposisie (A/A') bied hy eers 'n perspektief op Babilon se radikale magsverlies en die oorsake daarvan. Hy kontrasteer dan in die middelstuk 'n goddelike perspektief (B/B') met 'n aardse perspektief (C / C' en D / D') op die gevolge van die val. Hierdie radikale ommekeer en die twee perspektiewe daarop sal nou bespreek word.
'n Skets van hierdie raam met sy twee gedeeltes toon die netjiese patroon: Daar is eers 'n netjiese ringskomposisie in A.