Armstes dra swaarste aan korrupsielas in gesondheidsektor(Foto: CTICC/Facebook) Die organisasie Corruption Watch sê in ŉ land waar die reg op toegang tot gesondheidsorg in die Grondwet beskerm word, moet daar groot kommer wees dat soveel as 13% van die land se jaarlikse begroting weens korrupsie verlore gaan. Die organisasie sê die kwessie van korrupsie in die gesondheidsorgsektor behoort voorrang te geniet omdat dit ŉ groot gedeelte van die bevolking toegang tot behoorlike mediese sorg ontsê. Die onaanvaarbare ekonomiese ongelykhede wat steeds in Suid-Afrika bestaan word ook veral in dié sektor blootgelê, sê Corruption Watch. “So lank as wat korrupsie ongebreideld voortduur, word die land se wette en bepalings ondermyn en diegene wat hoogs afhanklik van die staatsbeursie is, se lewens word geruïneer,” het die organisasie in sy jongste verslag, “X-Ray: The critical state of the health sector in SA”, bevind. Corruption Watch sê die gevolge van grootskaalse korrupsie is nou, te midde van die Covid-19-pandemie, selfs duideliker terwyl die gesondheidsorgstelsel sukkel om sy oorweldigende probleme te bowe te kom. Corruption Watch sê hy het sedert 2012 byna 700 berigte van korrupsie in die gesondheidsektor ontvang en in ŉ land waar mense te bang is om korrupsie aan te meld, is dit ŉ noemenswaardige syfer. Die drukgroep sê korrupsie kom na vore in ŉ verskeidenheid gedaantes en wissel van geldverduistering tot verkrygingsongerymdhede wat lei tot tekorte aan medisyne, toerusting wat nie werk nie, of druk om omkoopgeld te betaal vir toegang tot dienste wat ŉ basiese mensereg is. Die verslag het onder meer bevind: Wat betref indiensneming word dit die duidelikste gesien in werkers wat wegbly, bewerings van nepotisme of bevoordeling en die aanstel van ongeskikte kandidate wat geen aanspreeklikheid vir besluite aanvaar nie. Voorvalle van indiensnemingskorrupsie is die hoogste in die Noord-Kaap (55%), gevolg deur die Vrystaat (46%) en die Wes-Kaap (28%). Tenderongerymdhede word ook gereeld aangemeld. Die algemeenste vorm van korrupsie in hierdie opsig is pryse wat sonder enige rede opgejaag word, dokumente wat aangepas of vernietig word om mededingers te pootjie, nepotisme, asook amptenare wat omkoopgeld kry om tenders toe te ken. Fluitjieblasers voer aan omkoopgeld beloop soveel as bykans 10% van die kontrak se waarde en in sommige gevalle word tenders toegeken sonder dat dit ŉ enkele keer êrens geadverteer is. Die wanbestuur van staatsgeld tot voordeel van staatsdiensamptenare by hospitale en klinieke is ook rede tot groot kommer. Corruption Watch sê dié skelmstreke lei tot tekorte aan medikasie, toerusting wat voete kry of beskadig word, asook onregmatige druk op staatshulpbronne wat tot lewensverlies kan lei. “Ons grootste kopseer as ŉ land is om skaars hulpbronne toe te wys aan ŉ sukkelende openbare gesondheidsorgstelsel wat nog die nalatenskap van apartheid-Suid-Afrika is,” het Melusi Ncala, skrywer van die verslag, gesê. “Dit plaas klem op die kommerwekkende werklikheid dat dit die kwesbaarste mense in ons samelewing – bejaardes, vroue en kinders – is wat die spit weens korrupsie moet afbyt.” “Die misdadigers in die gange, kantore, sale en apteke van ons gesondheidsorgsentrums vererger die probleme wat ons in die gesig staar weens die wegsypeling van geld uit ŉ spaarbus wat begin opdroog, en weens diefstal uit depots wat reeds ŉ tekort aan mediese voorraad het,” het Ncala gesê. “Uiteindelik word byna 50 miljoen mense se grondwetlike reg op lewe uitgewis.”