Lééf jou erfenis - Dawie du Plessis - N. P. van Wyk Louw-sentrum
Oor naamsverandering, onder andere
Die aanslag wat die Afrikaner op sy kultuur en erfenis ervaar is nie 'n nuwe verskynsel nie. Die vernieling van ons standbeelde en gedenktekens beleef die afgelope twee weke inderdaad 'n hoogbloei, en enigeen sidder om te dink aan wie en wat volgende geteiken sal word – en in watter mate. Die oomblik wanneer godsmanne soos ds. Andrew Murray geteiken word moet ons opnuut tot die besef kom dat werklik níks meer heilig is nie. Die skielike en as 't ware akute aanval op Afrikanerbakens mag soos 'n unieke en spontane uitlating van emosie lyk. Maar dit staan in die teken van 'n algemene haatatmosfeer wat tans teenoor Afrikanernalatenskap in Suid-Afrika heers. Enige weke gelede is aangekondig dat die Vrystaat een van 'n aantal "aanstootlike" name is wat moet verander. Vroeër vanjaar het die staatspresident sy bekende uitspraak oor Jan van Riebeeck gemaak. Vir al wat ons weet word die winter van 2015 nog gekenmerk deur grootskaalse plundering van museums, skending van ou grafte, of die afbrand van kerke… Maar nie dat ek doemprofeet wil speel nie.
Willie Spies het in 'n vroeër skrywe die standpunt gehandhaaf dat ons ons huidige probleme slegs sal oplos as ons persoonlik eienaarskap van ons erfenis neem. Sodoende het hy die voormalige president van die Vrystaat, J.H. Brand, se woorde "Alles sal regkom, as elkeen sy deel doen", in 'n eietydse konteks weer uiters van toepassing gemaak. Ek gaan meneer Spies volkome akkoord. Uiteraard is die vraag nou hoe? Dit is nie 'n eenvoudige antwoord wat binne die bestek van enkele paragrawe gegee kan word nie. Juis vanweë die ingewikkelde aard van hierdie probleem hou die FAK op 5 Mei 2015 sy Afrikaner Erfenisberaad. Nietemin dink ek dat een van die mees kardinale beginsels is om jou erfenis in die eerste plek op die mees persoonlike vlak in beskerming te neem.
Een van my Du Plessis-voorvaders is in 1824 as David Jacobus gedoop, maar het die res van sy lewe – ook wat amptelike dokumentasie betref – as David Philippus geslyt. My eie oupagrootjie, David Phillipus, is ook in 1906 op Witpoort, Wolmaransstad, as David Philippus gedoop. Nietemin het eersgenoemde spelling hom die res van sy lewe bygebly, en dis ook die spelling wat vandag nog in die familie voortleef. Die gevolgtrekking wat mens hieruit kan maak is dat die gebruik, die handhawing, die lééf van 'n naam, die bepalende faktor in sy voortbestaan is – ongeag hoe die amptelike dokumentasie lui. Met ander woorde – solank ons bly praat ván, verwys ná, en leef ín Pretoria, sal Pretoria tog Pretoria bly. Plakkate het tydens protesoptogte die afgelope dekade gelui: "Pretoria bly Pretoria". In hierdie opsig hang dit nie werklik van die staat af nie, maar van ons eie mense.
As almal – my vriende, familie en kollegas – môre besluit dat ek van nou af as "Fanie" bekend gaan staan, kan ek u waarborg dat dit voortaan my "naam" gaan wees. Maak nie saak hoe hard ek, Dawie, daarteen gaan baklei nie. Diegene wat my nie ken nie, maar wat van my weet, gaan kwalik van 'n "Dawie" notisie neem. "Fanie" wel, want almal ken vir Fanie. Dieselfde geld ons Afrikaanse plekname. Pretoria het tot op hede nog hoofsaaklik Pretoria gebly, omdat ons mense Pretoria in die volk se kollektiewe bewussyn lewendig gehou het. Ek het volkome begrip dat volslae verwarring kan intree wanneer ek (veral in die era van die GPS-toestel) aan 'n uitstedige of uitlandse besigheidskontak meedeel dat my kantore in Kerkstraat geleë is, wanneer die plek intussen óf WF Nkomo, óf Elias Motswaledi, óf Helen Joseph, óf Stanza Bopape heet. Maar daar is geen, maar géén rede, hoekom ek vir my eie mense van my eie gemeenskap hoef te sê ek woon in Solomon Mahlangu nie. Hulle weet waar Hans Strijdom is. In dieselfde opsig hoef ek glad nie te sê dat ek in Lephalale of Bela-Bela woon (pleks van die Nylstroom of Warmbad) nie. Trouens – hoeveel van ons ouer garde het buitendien al werklik van 'n plek soos Mmombela gehoor..? Maar wanneer die snaakse, binnensmondse meisie met die bry-r as aanbieder op KykNET praat van Emalahleni (so ewe uitgespreek as "Emmalakénnie) – gaan dit stelselmatig ons mense se verwysingsraamwerk binnedring. Daarom – waak teen die verval van die gebruik van "Polokwane", of "Mookgophong" of "Mokopane". As ek, Du Plessis of Botha, met my vriend/broer/swaer, 'n Cronjé of De Wet, gesels – waarom sal ek na een van hierdie vreemde name verwys? Het ons nie bloot 'n pap wiel tussen Naboom' en Potgietersrus gekry nie? Waarom dan die regering na-aap en sodoende die aanval op ons erfenis ondersteun?.
Die Republiek van die Oranje-Vrystaat het twee maal in eienaarskap van die Boere na die Britte oorgegaan – in 1848 toe dit geannekseer is, en ná die Tweede Vryheidsoorlog in 1902. In hierdie tydperke het die gebied onderskeidelik as die Orange River Sovereignty en die Orange River Colony bekend gestaan. Tog het nie een van hierdie benamings ooit onder die inwoners posgevat nie. Die gebied was nog altyd "die Vrystaat", van toe af, en hy is nou nog. Sommige Britte mag wel O.R.C. op amptelike dokumentasie aangedui het, maar dit het nie die openbare en populêre gebruik van dié benaming aangewakker nie! Die inwoners van die gebied, die Vrystaters, het aangehou om na "Die Vrystaat" te verwys.
In ons eie tyd kan ons vra of die slaghuis wel 'n promosie op "alle mince" sal plaas as dít nie is hóé die mense gepraat het nie? Allermins… Ons kan nie die growwe veralgemening maak dat diegene wat kla oor die kwyning van Afrikaans júís diegene is wat praat van bacon, shower, awesome, of love (as werkwoord) nie. Of dat diegene wat kla oor die veranderings diegene is wat as Afrikaner in Afrikaans van "Polokwane" onder sy eie mense praat nie. Maar talle is skuldig. Jou daaglikse taalgebruik is dalk vér verwyderd van dít wat jy daagliks op die tv of radio hoor, of in die koerant of op die internet lees. Dit dwing jou egter nie om jou taal en erfenis te verwaarloos nie. Daarom – moenie bloot Afrikaans in die openbaar verkondig nie, moenie bloot Afrikaans verteenwoordig nie, en moenie bloot Afrikaans ondersteun nie. Lééf Afrikaans.
Tags: Afrikanergeskiedenis, Andrew Murray, Dawie du Plessis, Jan van Riebeeck, Naamsverandering, Willie Spies