’n Belangrike mylpaal is bereik toe die Britse kabinet na 17 maande se taai onderhandelinge sy steun agter premier Theresa May ingewerp het nadat sy ’n voorlopige ooreenkoms met die EU beding het. Verskeie van haar kabinetslede het egter bedank, en dit lyk of die parlement ’n heel nuwe slagveld kan oplewer.
Die voorlopige ooreenkoms is so dik soos ’n man se vuis en 585 bladsye dik, en dit bevat 185 ooreenkomste soos kernsamewerking, en die regte van Europeërs wat in Brittanje woon, en omgekeerd.
Verskeie oorgangsperiodes is ingebou, en as die oorgangstydperk wat sal strek vanaf Brittanje se uittrede op 28 Maart volgende jaar tot die verstryking van 22 maande daarna, kan nog ’n jaar se oorgangsperiode ingebou word.
Die voorlopige ooreenkoms is met versigtige optimisme begroet. Vrees vir die sogenaamde Cameron-sindroom beteken egter dat die kantoordeure steeds oopstaan van die spanne wat werk aan die implikasies van ’n sogenaamde “no deal” en ’n “harde Brexit.” Daar is veral vrae of May daarin sal slaag om die ooreenkoms aan die Britse parlement te verkoop.
In Suid-Afrika het daar na 1994 ook gaandeweg ’n groeiende gaping ontstaan tussen die werklikheid en die regering se ideologiese bloudruk vir die land. Terwyl dit regerings se taak is om die bestaande werklikhede met werkbare resepte te verbeter, wou hulle die werklikheid heeltemal omskep deur die ideologiese bloudruk van transformasie.
Maar dit het die regering nie afgeskrik nie. Hulle wou teen wil en dank hulle transformasie bloudruk op die privaat sektor afdwing, met wette, beleid, transformasiehandveste en regeringsdruk. Tydens die Zuma-bewind is dit veel verder gevoer en groot dele van die staat is gekaap en gekriminaliseer deur ’n magskliek wat hulself ten koste van die land en al sy mense wou verryk.
President Cyril Ramaphosa het intussen ook agtergekom dat sterk uitsprake oor sake soos Onteiening sonder Vergoeding miskien groot applous op ’n ANC-Kongres uitlok, maar tot groot weerstand in die regte wêreld lei.
Die tekens is daar dat die regerende elite stadigaan besef dat hulle ook nie die werklikhede kan ontsnap nie. Geen regering kan slaag as werklikhede soos Eiendomsreg, die Oppergesag van die Reg, die vereistes van beleggers, skoon regering en goeie landsbestuur nie in ag geneem word nie.
Maar so oplettend as wat opposisiepartye ook al in hierdie verband is, moet hulle ook hieroor strategies dink. Kyk eers na die inhoud van die ANC-voorstel voordat jy op grond van proses hof toe hardloop. Wat as jy slaag, en die nuwe proses baar ‘n hardvogtiger ANC-voorstel? Die strategiese doelwit om die beste moontlike uitkoms binne die kuns van die moontlike vir jou ondersteuners en die land te help verseker, moet die swaarste weeg.
Dit is ook nie gesond om politieke verskille heeltyd hof toe te sleep nie. Dit is ‘n legitieme strategie, maar as dit oordadig baie gebruik word, ondermyn dit sowel die strategie se doeltreffendheid as die statuur van die regbank.
Die afgelope naweek is die een honderjarige herdenking van die einde van die Eerste Wêreldoorlog op ’n somber en gepaste wyse in die noorde van Frankryk herdenk. Honderd jaar na die uitbreek van die oorlog is daar onder historici steeds nie ’n duidelike konsensus oor die belangrikste rede waarom so ’n groot en vernietigende oorlog plaasgevind het nie.
Hoewel sommige ekstremistiese organisasies ook aan die optog deelgeneem het, kan die optog breedweg as ’n viering van Poolse onafhanklikheid beskou word. Die meeste deelnemers aan die optog is gewone, meestal konserwatiewe Pole met ’n goeie geheue vir die onderdrukking wat dié land se mense oor eeue heen gereeld ervaar het.
Tog het die hoofstroom Westerse media Sondag se optog, net soos verlede jaar, as ’n byeenkoms van verregse ekstremiste beskryf. Indien die teenwoordigheid van ’n groepie ekstremiste ’n enorme optog soos hierdie ekstremisties maak, skep dit werklik ’n uitdaging wanneer ’n mens die vraag probeer beantwoord oor wat nou juis ekstremisties is.
Die probleem met die botsende standpunte is ’n fundamentele misverstaan van die geskiedenis. Dat nasionalisme ’n rol in die aanloop tot die Eerste Wêreldoorlog gespeel het, is waar, maar dit is sekerlik nie die hoofrede nie. Dit was juis die behoefte na groter mag en inspraak in ander lande se sake en ’n enorme militêre opbou wat tot die Groot Oorlog aanleiding gegee het.
Nasionalisme het in die wêreld se geskiedenis al goeie en slegte baadjies gedra. Wanneer leiers hulle mense mobiliseer om teen ander lande en volkere op te tree, is dit gewoonlik sleg. Wanneer nasionalisme egter soos in Hongarye ’n sagte eie trots binne die aanvaarding van ’n groter werklikheid van ’n diverse kontinent en wêreld inneem, kan dit nie bloot as sleg en ekstreem afgemaak word nie. In Europa sal kiesers volgende jaar tydens die Europese Unie-verkiesing hieroor kan beslis.
In ’n nuwe boek, wat reeds in onder meer Nederlands, Engels en Esties vertaal is, pak die ondersoekende joernalis, Jan Stocklassa, die skuld op ’n bekende Sweedse regse wat voorheen al twee keer vir ondervraging deur die polisie ingeneem is, en die destydse Suid-Afrikaanse regering.
Of te wel, apartheidsregering soos dit onvermydelik genoem word. Palme sou die fluitjie blaas oor ’n geheime wapentransaksie waarby Suid-Afrika betrokke was, en sou daarom moes sterf. Die regse, Jakob Thedelin, was ’n bekende Palme-hater, en sou in opdrag van die Suid-Afrikaanse regering optree.
Die destydse Suid-Afrikaanse regering was en is ’n maklike teiken vir beskuldigings dat vyande in die buiteland sogenaamd uitgehaal word. ’n Paar jaar tevore is Ruth First, vrou van Joe Slovo, deur ’n briefbom gedood. Craig Williamson, wat destyds ’n Suid-Afrikaanse agent was, het later voor die Waarheids- en Versoeningskommissie oor dié daad gebieg.
Suid-Afrika het ook verskeie ander aksies teen die ANC in die buiteland uitgevoer, onder meer in Lesotho, Mosambiek, Botswana en selfs in Londen. Elke keer in blou moord geskree oor die moorde wat die Suid-Afrikaanse regering sou gepleeg het. Dat dit die ANC, wat openlik terreur as metodiek vir sy gewapende stryd teen apartheid ingespan het en dik bevriend was met omtrent al wat ’n kommunistiese en gogga-land was, die teiken was wat buite die bereik van die Suid-Afrikaanse regstelsel opgetree het, en dus volkeregtelik wettige teikens was, is geïgnoreer.
Sedertdien het sake baie versleg, en gewelddadige misdaad veral in Januarie vanjaar rekordvlakke bereik. Na berig word klop net Suid-Afrika nog vir Swede om die “titel” van verkragtings-hoofsetel van die wêreld. En hoewel Suid-Afrika, aandadig aan die Palme-moord of nie, tog nie ’n aandeel in die uitrafeling van geweldsmisdaad het nie, is daar ’n onaangename assosiasie wat nie sommer gaan wyk nie.
“Meeting of the minds” is ’n algemene term in die kontrakreg wat een van die noodsaaklike elemente beskryf wat teenwoordig moet wees vir ’n geldige kontrak om tot stand te kom. In Afrikaans word dit ook beskryf as wilsooreenstemming. Indien hierdie element nie teenwoordig is nie, kan daar nie sprake wees van ’n geldige ooreenkoms nie. Wat staan ons te doen in Suid-Afrika indien dit nie moontlik is om kollektiewe wilsooreenstemming te bereik oor die pad vorentoe nie? Wat hierdie saak nog verder bemoeilik is die feit dat ons in Suid-Afrika vir alle praktiese doeleindes te doen het met ’n een party staat waar minderheidsgroepe byna geen politieke invloed het oor besluite wat geneem word rakende sake wat hulle ten nouste raak nie.
In ’n onlangse gesprek met ’n vooraanstaande akademikus verbonde aan die Europese Sentrum vir Minderheidskwessies het dit weereens duidelik geword dat die antwoorde vir Suid-Afrika se probleme vanuit Suid-Afrika self sal moet kom. Tydens die gesprek is verskeie probleme wat Suid-Afrika oor die algemeen, maar spesifiek ook Afrikaners, tans in die gesig staar bespreek. Daar is ondermeer gepraat oor korrupsie en diefstal wat hooggety vier, diskriminasie teen wit mense onder die dekmantel van regstellende aksie, die hunkering van Afrikaners om hulle taal en kultuur sonder enige staatsinmenging te kan bedryf en ook die wyse waarop minderhede se regte nie erken en beskerm word binne die huidige bestel nie. Telkens was die antwoorde wat geopper is deur die professor, met alle respek, eerder oplossings wat vanuit ’n Europese oogpunt sin maak, maar ongelukkig glad nie prakties uitvoerbaar is binne ’n Suid-Afrikaanse konteks nie.