Twee politici op dun ysPatricia de Lille, burgemeester van Kaapstad (Foto: Patricia de Lille / Facebook) Twee van die land se bekendste en kleurvolste politici, Patricia de Lille en Supra Mahumapelo, kan vandeesweek uiteindelik hul poste kwyt wees ná maande lange struweling en intrige. De Lille, sedert 2011 burgemeester van Kaapstad en ŉ voormalige provinsiale leier van die DA, staar oormôre nog ŉ mosie van wantroue deur lede van die Kaapse DA-koukus in die gesig. Indien sy verloor – wat waarskynlik lyk, want haar steun in die koukus is maar ŉ derde van die totale lede – skop die DA se splinternuwe terugroepklousule (ook by teenstaanders daarvan bekend as die De Lille-klousule) in. Luidens die nuwe klousule, wat twee weke gelede by die DA-kongres in Pretoria tot die party se grondwet gevoeg is, moet enige DA-lid in ŉ uitvoerende posisie (byvoorbeeld burgemeester of premier) binne 48 uur hul pos ontruim as hulle die vertroue van die meerderheid van hul koukus verloor het. Indien die leier dit nie doen nie, verval die leier se partylidmaatskap, wat in Suid-Afrika se stelsel van proporsionele verteenwoordiging beteken die persoon verloor in elk geval sy of haar setel. Só ŉ verlies aan vertroue in die uitvoerende leier word gedemonstreer wanneer ŉ mosie van wantroue in die leier deur die betrokke DA-koukus aanvaar word. Voordat die koukus tot so ŉ stap kan oorgaan, moet die DA se federale bestuur daartoe toestemming gee. Die federale bestuur het verlede week die nodige toestemming gegee en die stemming vind oormôre plaas. As die DA se terugroepklousule geldig is en De Lille bedank nie, behoort sy dus in elk geval teen Vrydag haar pos kwyt te wees. Daar is twee weë oop vir De Lille. Eerstens kan sy ŉ interdik probeer kry teen Woensdag se koukusvergadering, maar dit sal moeilik wees. Tweedens kan sy die grondwetlikheid (binne die nasionale Grondwet) van die DA se terugroepklousule in die hof bevraagteken, wat ŉ lang, duur en ingewikkelde geveg kan word. Die basis vir so ŉ handeling kan wees dat dit nie die DA of die DA-koukus is wat haar as burgemeester aangestel het nie, maar die Kaapse stadsraad, waar sy steeds meerderheidsteun geniet. Sy sou ook finansiële en reputasieskade kon aanvoer. Aan die ander kant sou die DA kon aanvoer dat sy as DA-lid in die raad dien en dat die party ŉ vrywillige organisasie is waarin die lid hom-/haarself ondergeskik stel aan die party se dissipline en reëls. ŉ Verdere vraag is of De Lille die aptyt het om die saak verder uit te rek, en of sy die handdoek gaan ingooi. Supra Mahumapelo, premier van Noordwes. Foto: ANA Wat Mahumapelo se posisie as premier van Noordwes (wat hy sedert 2014 beklee) betref, het sy posisie om drie redes die afgelope week stewig verswak, en dan is daar ŉ vierde rede wat die ander drie ondervang. Die eerste rede is die onthulling dat die wapenvervaardiger Denel ŉ aanbod gemaak het om ŉ groot studielening aan die premier se seun toe te staan. Die tweede is die onthulling dat Mahumapelo glo beeste ter waarde van meer as R1 miljoen wat vir arm opkomende boere in Noordwes bedoel was, aan oudpres. Jacob Zuma geskenk het. Die derde rede is die openbare geweld wat die afgelope week op verskeie plekke in Noordwes, insluitend in die provinsiale hoofstad Mahikeng, uitgebreek het in protes teen die premier se bewind. Dit het daartoe gelei dat pres. Cyril Ramaphosa sy bywoning van die Statebondsberaad van regeringshoofde in Londen kortgeknip het om die probleem te probeer takel. Onderliggend aan die drie probleme is Mahumapelo se werklike uitdaging. Hy en Zuma het mekaar telkens ondersteun, en nou is Zuma se mag gebreek, wat Mahumapelo in tamatiestraat laat. Hy kan deur die ANC as premier onttrek word, en daar is ŉ mosie van wantroue in hom wat oor vier weke in die wetgewer dien, waarin hy uitgestem kan word. Daar is omtrent drie kaarte oor in Mahumapelo se hand. Hy kan hulle speel – maar nie een is ŉ troefkaart nie. Eerstens het hy steeds steun in die provinsie – diegene wat finansieel en andersins gebaat het by sy premierskap het baie om te verloor en sal hard veg om hul voordele te behou. Tweedens het sy ondersteuners ook die vermoë om geweld en plunder los te laat soos ons hierdie week van sy teenstanders gesien het en ongelukkig die gewoonte met politieke geskille in Noordwes geword het. Derdens kan hy die slagofferkaart speel. Mahumapelo beweer reeds dat Ramaphosa hom teiken net omdat hy vir dr. Nkosazana Dlamini-Zuma teen Ramaphosa ondersteun het in die ANC-leierstryd in Desember. Dit lyk egter asof Mahumapelo se doppie geklink is, wat beteken twee van die eertydse drie premierliga-premiers (Mahumapelo en Ace Magashule van die Vrystaat) kry streepsuiker. Dit beteken egter Ramaphosa het nog ŉ groot hekkie oor: Hoe gemaak met die derde lid, David Mabuza van Mpumalanga, wat hom in die presidensie ingewurm het as Ramaphosa se adjunk? Dáár lê die groot toets vir Ramaphosa se nuwe daeraad van skoon regering.