Die ekonomie en gesondheid in 'n Suid-Afrika ná inperking - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Die ekonomie en gesondheid in 'n Suid-Afrika ná inperking
Die ekonomie en gesondheid in 'n Suid-Afrika ná inperking
ʼn Aanhaling wat aan die voormalige Britse premier Winston Churchill toegedig word, lui: “Never let a good crisis go to waste.” In konteks het dit natuurlik verwys na die geleentheid wat Brittanje, die Sowjetunie en die VSA in die Tweede Wêreldoorlog gehad het om nouer saam te werk om die oorwinning in die oorlog met Duitsland te behaal. Hierdie samewerking het gelei tot die totstandkoming van die Verenigde Nasies en uiteindelik ook tot die val van die Sowjetunie se onderdrukkende regime dekades later.
Ons beleef tans ook ʼn krisis. Dit is nie net ʼn gesondheidskrisis nie, maar ook ʼn ekonomiese krisis – en dalk selfs meer as enigiets anders, ʼn politieke krisis. Terwyl die meeste Suid-Afrikaners die aanvanklike inperking van drie weke gesteun het om kapasiteit in die gesondheidsektor te verhoog om gereed te wees vir Covid-19, het hierdie steun in die lig van die toenemende irrasionele regulasies en maatreëls wat op die aanvanklike inperking gevolg het bykans heeltemal verdwyn. Dit laat ʼn mens aan ʼn ander Churchill-aanhaling dink: “If you have ten thousand regulations, you destroy all respect for the law.” Ons kan ons egter nie blind staar teen die huidige probleme nie. Namate die ekonomie stelselmatig weer oop gemaak word en ons stadig na normaal begin terugkeer, al is dit dan nou ʼn nuwe normaal, moet ons begin om ernstige vrae te vra oor hoe ons regering hierdie krisis as ʼn geleentheid gaan probeer gebruik.
Voor die Covid-19-pandemie ons getref het, het reusegevegte oor die rol van die staat in die ekonomie en in gesondheidsaangeleenthede reeds gewoed. Voorstelle soos die gebruik van pensioenfondse om staatsprojekte en instellings te befonds, het die rondte gedoen en die Nasionale Gesondheidsversekering (NGV), wat in wese neerkom op die nasionalisering van gesondheid, is as oplossing vir powere staatshospitale voorgehou. Die stryd oor die plek wat die staat in ons lewens wil beklee, het reeds voor die krisis gewoed, soos veral voorstelle oor onteiening sonder vergoeding van getuig. Terwyl dit duidelik is dat die aanvanklike ywer vir en dringendheid van hierdie idees ietwat gekwyn het tydens die krisis, begin dit reeds weer momentum kry.
Die staat se fiskale gesondheid het van wat reeds ʼn ongelooflike laagtepunt was, drasties verder versleg. In sy nuutste begrotingsrede het die minister van finansies, Tito Mboweni, aangedui dat die begrotingstekort vir die jaar eerder 15,7% gaan wees en nie die reeds kommerwekkende 6,8% wat in Februarie aangekondig is nie. Wat beteken dit? Eintlik maar net dat die staat baie minder belasting gaan inkry as wat hy aanvanklik voorsien het (so R300 miljard minder). Tog beteken dit nie dat die staat minder gaan spandeer nie. Trouens, die minister het aangekondig dat ons vanjaar meer gaan spandeer as ooit tevore. Hierdie verskil tussen inkomste en uitgawes beteken dat ons staatskuld vanjaar op meer as 80% te staan gaan kom, eerder as op die 65% wat in Februarie voorsien is. Eenvoudig gestel, minister Mboweni het eintlik reeds volgende jaar en die jaar daarna se belasting gebruik om vanjaar se uitgawes te betaal.
Terwyl die regering reeds aangekondig het dat hy sowat R121 miljard by internasionale finansieringsinstellings gaan leen, hang die wolk van voorgeskrewe bates oor ons pensioenfondse. Die regering maak immers self hierdie geluide. Weens die fiskale gemors waarin die regering verkeer, lyk hierdie fondse na ʼn kortpad uit die krisis sonder dat die regering daarvoor hoef te betaal. Vandaar die toenemend harder geluide dat pensioenfondse vir alles, van die bou van brûe tot die befondsing van studielenings, gebruik moet word.
Ander kommerwekkende geluide het te make met die toestand van gesondheidsorg in die nadraai van die krisis. Dit mag sommiges dalk onkant vang, maar ten spyte van hul klassifikasie as “noodsaaklike dienste” gaan hierdie sektor gebuk onder dieselfde finansiële druk as die meeste ander sektore in ons land se ekonomie. Die minister van gesondheid, dr. Zweli Mkhize, maak ook geen geheim daarvan dat hy hierdie krisis as ʼn proeflopie vir die ontplooiing van die NGV beskou nie.
As daar twee lesse is wat ons tot dusver uit hierdie krisis geleer het, is dit eerstens dat state lomp instrumente in ʼn moderne wêreld geword het. As ʼn oplossing wat uit die Middeleeue dateer, het die inperking ongekende ekonomiese skade aangerig en boonop gemengde welslae behaal wat gesondheidsorg betref. Daar kan dus verwag word dat die gemeenskap as ʼn natuurlike entiteit in die volgende tydvak ʼn groter wordende rol in mense se lewens gaan speel. Tweedens het die krisis ons geleer hóé sterk die burgerlike samelewing en gemeenskappe werklik is. Hoeveel toegewings en koersveranderings is nie reeds by wyse van drukuitoefening en hofaksie op die regering afgedwing nie?
Ons moet verwag dat die regering ons spaargeld en ons gesondheidsorg feller as ooit tevore gaan teiken. Alhoewel daar reeds fel aanslae was, gaan dit nou verder verskerp – gelukkig gaan ons sterker as ooit wees ná hierdie krisis en gaan die regering swakker as ooit wees.
Die krag lê steeds in ons eie hande. Ons durf nie terugstaan, onverskillig of onnodig sinies raak nie. Die onus om ʼn nuwe toekoms te bou en om die vernietigende impak van die regering se idees die stryd aan te sê, berus by ons en ons gemeenskappe. Laat ons hierdie verantwoordelikheid met ywer opneem en onsself oorhaal vir die komende stryd. Ons kan nie bekostig om dit nie te doen nie.