Apartheid in die ander Transvaal – Julian Müller | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Die Nederlandse simpatie met die Boere tydens die oorlog en daarna is 'n bekende feit. Daarom het daar in die eerste deel van die vorige eeu in verskeie stede buurte met Boere-straatname ontstaan. Maar dit is ook 'n feit dat daar later net so 'n weersin ontwikkel het teen apartheid. Beide hierdie sentimente het simbolies gestalte gekry langs die Krugerplein, op die hoek van Genl Louis Bothalaan en Schalk Burgerstraat in die Transvaalbuurt naby Amstelstasie. 'n Beeldhouwerk is opgerig wat die gedagte van eenheid, maar ook die gevaar van verdeeldheid op 'n baie treffende wyse uitgebeeld. 'n Arm en 'n been wat vas teen mekaar die lug in wys, is uit 'n ander hoek ingesien, weer in twee gekloof – asof met 'n swaard oopgekloof. 'n Paar meter van die beeld is die straat opsigtelik verander van Genl. Louis Botha na Albert Luthuli. En voor die beeldhouwerk is daar 'n plaat op die plaveisel met die volgende inskripsie:
Ons het toevallig die middag hier beland. Ons woon omtrent 'n kilometer weg in 'n woonstel wat deur die Vrije Universiteit aan ons voorsien is. Op soek na 'n supermark waar ons die nodige kan aankoop , beland ons in hierdie fassinerende buurt. Die straatname val ons dadelik op en daarmee saam die opsigtelike moslem-inwoners. Daar het beslis ook baie verander in hierdie buurt sedert die uitleg daarvan byna 'n eeu gelede. 'n Mens beleef 'n vreemde paradoks, die Boerename op die geboue enersyds en die moslembewoners andersyds.
Ons haak vas voor die fassinerende beeldhouwerk en ontdek dan die inskripsie op die plaveisel. Terwyl ons dit alles staan en inneem en meegevoer word in ons eie gedagtes wat spring tussen denkbeelde van oorlog, vrede, verdeeldheid en die brose eenheid in ons eie land, is daar meteens 'n oproerigheid rondom ons. 'n Polisiekar hou omtrent teen ons stil met mense wat wild en wakker hardloop en op mekaar skree. Presies wat en waar gebeur het, weet ons nie, maar daar word oor en weer geskree en vingers gewys. Die polisie sit 'n paar kinders agterna en 'n ander man word vlak by ons deur drie polisiemanne omsingel en ondervra.
Toe alles tot bedaring gekom het, is daar 'n moslemvrou (herkenbaar aan haar drag en volgens voorkoms van Turkse afkoms) wat vlak by ons staan en met die polisievrou praat. Ons hoor duidelik wat sy sê:
"Dese Marokane wil altyd de overhand hebben. Ze moeten naar hun land terugkeren!"
Ons is stil toe ons huis toe stap. Ons is opnuut onder die indruk van die broosheid van waardes soos respek vir ander, ruimte vir vreemdelinge, vreedsame naasbestaan, dit wat die Bybel noem naasteliefde. Hierdie waardes word telkens weer bedreig en dit is duidelik dat dit nooit vanselfssprekend na vore kom nie. Dis maar 'n paar weke gelede toe ons in Suid-Afrika ook die rooi ligte van rasse-haat sien flikker het. Mag ons daarvan bewaar bly om nie haat aan te blaas terwyl ons, by wyse van spreke, bo-op die inskripsies van ons geskiedenis met sy verleenthede en oorwinnings staan nie.