52. 'n Intrinsieke Studie | Bybelverskille
← Welkom! Begin hier.
53. Taalontwikkeling →
'n Intrinsieke Studie
Pyromaniacs se Logo.
Insigte aangaande Matteus 28:19 deur Dan Phillips.
Hierdie week plaas ek 'n interessante studie deur Dan Phillips van Pyromaniacs. Met sy toestemming het ek dit vry vertaal. Selfs al is jy nie in die Grieks of taalkunde geïnteresseerd nie, lees dit gerus deur en volg Dan se redinasie. Wanneer Markus of Johannes twee gelykstaande opdragte beskryf, gebruik hulle werkwoorde in dieselfde werkwoordvorm. Maar nie Matteus nie! Hy gebruik 'n deelwoord saam met 'n werkwoord! Dan Phillips illustreer hierdie unieke gebruik by Matteus.
Dit maak vir my twee aspekte duidelik waarna ek meermale op my blog verwys, nl: 1) God het nie van die Bybelskrywers bloot skryfmasjiene gemaak nie. Hy het hulle van binne deur die Heilige Gees geïnspireer. Daardeur behou elkeen hul eie karakter, vaardigheid en uniekheid. 2) Hierdie tipe unieke taalgebruik is een van die intrinsieke maatstawwe wat ons help om die oorspronklike skrywer van 'n Bybelboek, of Skrifgedeelte te identifiseer. Geniet dit!
My gas is Dan Phillips van Pyromaniacs. (http://teampyro.blogspot.com/ )
Dan sê: "Hierdie studie mag nie vir almal ewe belangrik wees nie, maar ek is oortuig dat enige gelowige waarde daarin kan vind."
In Mat.28:19, algemeen bekend as die Groot Opdrag, sê ons Here: "Gaan dan heen, maak dissipels van al die nasies, en doop hulle in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees; en leer hulle om alles te onderhou wat Ek julle beveel het." (AOV)
"Gaan en maak" is vir ons Afrikaanse lesers duidelik twee gelykstaande opdragte. En op die eerste opdrag is so baie van ons sendingwerk gebou, om na die nasies te gaan!
Maar wat interessant is, is dat die werkwoordvorm πορευθέντες (poreuthentes) gladnie 'n imperatief (bevelsvorm) is soos wat "gaan" vir ons lyk nie. Dit is 'n aorustus deelwoord wat gewoonlik vertaal sou word as: "indien ww- gedoen is…" Die aorustus imperatief sou πορεύθητι (poreuthēti) wees. 'n Bloot grammatikale vertaling sou iets wees soos: "Indien julle na die nasies toe gegaan het, daarom maak hulle My dissipels."
So ons mag dink, "wel, Jesus veronderstel dat die dissipels na die nasies to sal gaan, en daarom gee Hy net een opdrag nl. maak dissipels. Dan sou daar nie 'n opdrag wees om na hulle toe te gaan nie, maar net om dissipels te maak." Dit sou daarop neerkom dat ons nie na die nasies hoef te gaan nie, maar alle nasies wat "toevallig" op ons pad kom, na Jesus toe moet lei.
Suiwer grammatikaal beskou, is dit korrek, en so het ek dit jare lank aan my studente geleer, maar toe kom ek tot my derde insigte oor hierdie vers. Herhaalde lees van Matteus in Grieks het my oë vir die besondere styl van hierdie skrywer oopgemaak. Hierdie broer was net baie lief vir aorustus deelwoorde! In my eie vertalings het ek telkens vertaal met: "indien, aangesien of nadat jy X gedoen het, doen dan ook Y". Maar in werklikheid gebruik Matteus hierdie spesifieke werkwoordvorm met die semantiese krag van "doen X èn doen Y"!
Neem as voorbeeld Matteus 2:20 waar die engel aan Josef sê: "Staan op, neem die Kindjie en sy moeder, en gaan na die land van Israel; want hulle is dood wat die lewe van die Kindjie gesoek het." Die woord vir "Staan op" (ἐγερθεὶς, egertheis) is nie 'n imperatief nie, maar ook 'n aorustus deelwoord. Die bedoeling was tog duidelik nie "Ek gee nie om wanneer nie, maar indien jy een of ander tyd uit jou bed uitrol, neem die Kindjie en sy moeder…"
Inteendeel, dis tog duidelik "Staan op en gaan!"
Weereens sê die Here in Mat.21:2 aan twee dissipels: "Maak haar (die donkie met vulletjie) los en bring hulle vir My." Die werkwoordvorm vir "losmaak", λύσαντες (lusantes), is ook 'n aorustus deelwoord. Die bedoeling is tog duidelik nie: "indien, of wanneer julle ookal sover kom om die donkie los te maak, wat Ek dan wil hê, is…" Nee, dis tog duidelik: "Maak haar los en bring hulle!"
Let op nog 'n paar voorbeelde in Matteus. Die aorustus deelwoord is donker gedruk:
Mat.22:13: "Toe sê die koning vir sy dienaars: Bind sy hande en voete, neem hom weg en werp hom in die buitenste duisternis. Daar sal geween wees en gekners van die tande."
Mat.28:7: "gaan haastig, sê vir sy dissipels: Hy het opgestaan uit die dode en gaan voor julle uit na Galiléa. Daar sal julle Hom sien. Kyk, ek het julle dit gesê."
Hierdie laaste voorbeeld is baie toepaslik op die vers onder bespreking, omdat (A) die kort voor ons vers voorkom, en (B) baie dieselfde konstruksie het.
Ander voorbeelde vind ons in Mat.9:18 en 11:4.
Nadat ek dit vasgestel het, het ek 'n ekspert geraadpleeg: Greek Jedi-master Dan Wallace comments on the same phenomenon, referring to this as an "attendant circumstance participle" (Greek Grammar Beyond the Basics, p. 640). Wallace explains:
"The attendant circumstance participle is used to communicate an action that, in some sense, is coordinate with the finite verb. In this respect it is not dependent, for it is translated like a verb. Yet it is still dependent semanti­cally, because it cannot exist without the main verb. It is translated as a finite verb connected to the main verb by and. The participle then, in effect, 'piggy-backs' on the mood of the main verb. This usage is relatively com­mon, but widely misunderstood."
Samevattend is dit waar dat "dissipels maak" in Mat.28:19 die hoofwerkwoord is, maar dit noodsaak om te "gaan". Beide is in die opdrag ingesluit. In elk geval is die voorwerp van die opdrag "die nasies", en hulle is elders. Die dissipels moet die nasies volgelinge maak, en om dit te doen moet hulle gaan! Waarom moet hulle? Omdat Jesus alle gesag in hemel en op aande het, en nie net in Israel nie (vs.18). Alles behoort aan Hom, Hy het reg op almal; daarom moet sy Kerk sy Evangelie en Sy opdragte aan almal bring.
En nou… nou weet julle dit!
Laat ek die twee aspekte beklemtoon wat hierdie blog na vore bring: 1) God het Bybelskrywers deur die Heilige Gees geïnspireer om met hul eie karakter, vaardigheid en uniekheid die Woord van God neer te skryf. 2) Hierdie unieke karakter en taalgebruik kan as intrinsieke maatstaf bydra om die oorspronklike skrywer van 'n Bybelboek, of Skrifgedeelte te identifiseer.
This entry was posted in Betroubaarheid van Teks, Evaluering: maatstawwe, Hantering van Verskille, Inspirasie deur Heilige Gees, Intrinsieke kriteria, Oorspronklike Outografie. Bookmark the permalink.
2 Responses to 52. 'n Intrinsieke Studie
Yf veldhuizen says:
2012/03/01 at 09:05
Is daar 'n afkap datum waarna manuskripte nie meer as bronteks vir vertalingsdoeleindes beskou word nie? En watter kriteria het hierdie datum bepaal? Dit is natuurlik ook nie te sê dat hoe ouer 'n teks is, hoe meer betroubaar is dit nie – dink maar net aan al die pseudo-evangelies. So, hoe het die United Bible Societies te werk gegaan om hulle brontekste bo ander uit te kies? Hierdie inligting sal help om die NT TE "verdedig" teen persone wat ander vertalings wil promofeer.
2012/03/01 at 13:22
Yf, dankie vir hierdie vraag.
Die UBS-teks maak 'n voorstel van die teks en dui daarin aan waar daar enige variasies sou voorkom.
Dan stel hulle onder aan die bladsy 'n evaluasie (A-D) van hoe sterk hulle hul keuse beskou.
Vervolgens gee hulle al die variasies wat in die verskillende manuskripte voorkom, en dui die manuskripte self aan. (Soos ook die Nestle Aland teks waarop die nuwe "Common English Bible" gebaseer is.) Dit kom in vier kategorië voor, nl. eerstens die Griekse Manuskripte, dan die Griekse Voorleesbundels, dan antieke Vertalings, en laastens enige aanhalings deur Kerkvaders. Hierdeur word reeds alle pseudo-evangelies uitgeskakel. Een dokument wat moontlik as 'n pseudo-Evangelie beskou kan word, die Diatessaron van die Siriër, Tatianus uit ±150n.C. word aangedui. Dit is juis omdat hierdie dokument 'n groot invloed gehad het op 'n bepaalde groep manuskripte wat op 'n Siriese voorvader gebou is.
Daar is geen afsnydatum vir die evaluering van variasies nie. Dit is net logies dat as alle manuskripte voor bv. 700 n.C. een bepaalde teks in het, en daarvandaan 'n ander variasie in veral die manuskripte uit 'n bepaalde streek voorkom, hierdie variasie kan dui op 'n verandering in die teks.
Ek het elders aangedui hoedat verskeie ander kriteria ook ingespan word om die oorspronklike outografie so akkuraat moontlik vas te stel.
Anders as die Textus Receptus wat as 'n "fait accomplu" aangebied word, bied die UBS-teks aan die vertaler of ook enige ondersoeker van die Griekse teks, al die feite sodat hy self sy eie ingeligte keuse kan maak.