Eskom se diesel teen maandeinde weer kapoetEskom se oopsiklus-gasturbine by Gourikwa. (Argieffoto: Eskom) Eskom se tweede voorraad diesel sal na verwagting teen die einde van Januarie opdroog, wat opnuut hoër fases van beurtkrag sal noodsaak, waarsku kragkenners. Jan Oberholzer, Eskom se bedryfshoof, sê ook die huidige voorraad diesel sal einde Januarie uitgeput wees. “Uit ŉ bedryfsoogpunt het ons diesel nodig. Ons het minstens – en dit is gegrond op bepaalde aannames – ŉ bykomende 200 miljoen liter diesel nodig om ons na die einde van Maart te neem. Dit kan minder wees en selfs meer; dit hang alles af van onbeplande instandhoudingswerk,” het Oberholzer aan EE Business Intelligence gesê. Dit gaan Eskom ŉ bykomende R6 miljard kos. Daar is al hoe meer insinuasies dat Eskom beurtkrag doelbewus in werking stel om die ANC se kanse in 2024 by die nasionale verkiesing in die wiele te ry. Dié stellings word versterk deur uitlatings soos dié van Gwede Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energie, wat beweer dat Eskom toelaat dat meer as 20 000 MW se opwekkingskapasiteit ongebruik luier. Mariam Issa en Chris Yelland, energiekenners van EE Business Intelligence, sê in werklikheid probeer Eskom egter bloot om vraag en aanbod te midde van groot probleme te balanseer en ŉ ganse netwerkineenstorting te verhoed. Die kans van só ŉ katastrofe word steeds as skraal bestempel, mits Eskom genoeg diesel het om sy oopsiklus-gasturbines aan die gang te hou en ander noodmaatreëls tot die kragvoorsiener se beskikking bly. Eskom se brandstofrekening word egter ŉ al hoe groter kopseer, maan die kragkenners. Miljarde vir diesel “Eskom staar na ŉ bodemlose put. Sy tweede voorraad diesel sal na verwagting teen die einde van Januarie opdroog en Eskom se raad ondersoek maniere om met geld vorendag te kom om die turbines aan die gang te hou tot die nuwe boekjaar op 1 April begin,” sê Issa en Yelland. Oberholzer het al herhaaldelik gewaarsku dat Eskom die geld iewers sal moet kry – en vinnig ook. Die energiekenners waarsku egter daar is geen vinnig oplossings nie. Een opsie is die verhaling van munisipale skuld wat nou meer as R50 miljard beloop. Nog ŉ manier is ŉ afslag op diesel deur die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID). Dié terugbetaling staan volgens Eskom se finansiële state op net meer as R3 miljard (vir die boekjaar tot 31 Maart 2022). Ingevolge ŉ wetswysiging kan Eskom ŉ brandstofafslag van R4,04/liter van diesel vir kragopwekking van die inkomstediens eis. Skattings uit die diesel wat Eskom vir die oopsiklus-gasturbines gebruik het, wys die R3 miljard kan teen hierdie tyd boonop aansienlik meer wees. Die terugbetaling word beskou as ŉ reddingsboei wat groot verligting vir Eskom kan bied, maar die proses hiermee sloer. “Die diesel-afslag waarop Eskom gehoop het, word al meer as ŉ jaar lank deur die SAID betwis,” sê Issa en Yelland. News24 berig die SAID hou vol dat Eskom se dokumente in sy aansoek vir die afslag onvoldoende was en die kragvoorsiener se appèlaansoek daaroor is van die hand gewys. Die departement van minerale hulpbronne en energie het boonop Eskom se aansoek vir ŉ grootmaatlisensie vir diesel verlede jaar afgekeur. Dit sal Eskom toelaat om diesel veel goedkoper aan te koop. Volgens Mantashe se departement het Eskom egter nie voldoen aan bepaalde lisensievereistes nie. En as Eskom kwytgeskeld wil word van belasting wat die brandstofheffing en die heffing vir die padongelukfonds insluit, moet hy die “relevante owerhede” nader, het ŉ verklaring van die departement in Desember gelui. Eskom het ŉ maand tevore (in November 2022) al aangekondig dat hy sy begroting vir diesel uitgeput het en hy het in daardie stadium reeds meer as dubbel sy oorspronklike R6 miljard-begroting aan diesel bestee. Daar is vergeefs gehoop dat die regering sou help. “Toe die tesourie met geen verdere geld vorendag kom nie, het Eskom se finansiële hoof, Calib Cassim, nog R1,5 miljard wat aan ander begrotingsitems toegewys is, bymekaar geskraap om dadelik 50 miljoen liter diesel vir Eskom te koop,” sê Issa en Yelland. Dit het die oopsiklus-gasturbines deur Desember aan die gang gehou en toe dié brandstof ook opraak, het Cassim met nog R1,5 miljard uit Eskom se koffers vorendag gekom om nog 50,4 miljoen liter diesel te koop. Voeg hierby die R6 miljard wat nodig is vir diesel tot in April en die vorige dieselbesteding van nagenoeg R12 miljard en Eskom se dieselrekening vir die 2022-’23-boekjaar staan op sowat R21 miljard. Dit is meer as dubbel die bedrag van R8 miljard wat Eskom in 2021-’22 aan diesel bestee het. Hoewel dit ŉ reusebedrag geld is, is daar groot ooreenstemming dat die las wat beurtkrag op die ekonomie plaas, veel groter is, sê Issa en Yelland. Die totale koste op die 2022-ekonomie word op sowat R115 miljard geraam. Ander berekeninge plaas die koste aan die ekonomie op enigiets tussen R590 miljard en R1 000 miljard.