Video: Die mooi en eensaamheid van die Moordenaarskaroo‘n Windpomp êrens in die Moordenaarskaroo. (Foto: Annelise Vorster Meyer Artist) Deur Daniël Lötter Iemand vra gisteraand vir my oor die Moordenaarskaroo, en ek belowe toe om te deel wat ek van hierdie streek weet. Die Moordenaarskaroo is waarskynlik een van die eensaamste landstreke onder die Suiderkruis. Om die waarheid te sê, daar is nie eens ŉ dorp wat regtig deel is van die streek nie. Rofweg kan ons sê dat die Moordenaarskaroo lê in die driehoek tussen Sutherland, Laingsburg en Merweville. Maar nie een van die drie dorpe is deel van die Moordenaarskaroo nie, want Sutherland lê in die Roggeveld, terwyl Merweville in die Koup lê en Laingsburg op die rand van die Koup. Miskien moet ons begin deur eers te bepaal waar die naam “Karoo” vandaan kom. Die eerste ou trekboere in hierdie dorre landstreek het hulle vasgeloop in die Khoi-mense wat die vroegste bewoners was. Enkele verwysings na die landstreke in die Khoi-taal is netso vervorm en verafrikaans en leef op dié manier voort. Die Khoi-naam vir die gebied was “X!horusa”, waarvan “Karoo” afgelei is. ŉ Soortgelyke ding het gebeur met die benaming van die Koup. As ŉ mens bo by die waterval in Theekloofpas staan en jy kyk af oor die laagland wat verby Tafelberg na Merweville en Leeu-Gamka se kant toe strek, dan verstaan jy die storie van die Koup. Na ŉ goeie reënseisoen slaan die Boesmangras wit op en die stapels rooibruin ysterklip steek plek-plek uit bokant die wuiwende gras. Vir die ou Khoisan mense het dit gelyk soos wanneer jy ŉ dier afslag en jy gewaar die spierwit netvet oor die rooibruin lewer. Daardie netvet was in hulle taal “Gxoeb”… derhalwe “Koup”. Kankerbos in die Moordenaarskaroo. (Foto: Annelise Vorster Meyer Artist) Die Roggeveld het ook sy naam gekry van die plantegroei. Die eerste ou intrekkers in daardie kontrei het afgekom op ŉ soort wilde rog wat uitstekende weiding gebied het – derhalwe “Roggeveld”. Die Sweedse botanikus, Thunberg, het aangeteken dat wilderog volop in die kontrei groei. Oorbeweiding het egter tot gevolg gehad dat dié plantsoort teen die middel van die vorige eeu feitlik uitgesterf het. Wetenskaplikes van die Universiteit van Pretoria het afgekom op ŉ paar polle gras wat hulle as Thunberg en Lichtenstein se “wilderog” beskou het, maar inderdaad was dit ŉ spesie van wildegars. Die skoolhoof op Sutherland, mnr. Jooste, het besluit om die skoolkinders se hulp in te span en met foto’s van sketse wat deur die vroeë plantkenners gemaak is, het hy hulle aangesit om oor naweke op die plaas in die koppies te soek na sulke plante. Uiteindelik word ŉ paar voorbeelde daarvan op Voëlfontein, die Booysen-plaas, ontdek. Dié kon mnr. Jooste na die universiteit stuur vir verdere bestudering. Wilderog is vandag nog skaars. Dis ŉ plant wat baie herinner aan die gekweekte rog. Hy groei so 1,2 of 1,5 m (4 of 5 voet) hoog, met dun stingels en fyn are. Maar al is hy skaars in ons tyd, dra die Roggeveld vandag nog sy naam. Waar kom “Moordenaarskaroo” dus vandaan? Party mense glo dat dit ontstaan het uit die genadelose, harde aard van die gebied. Meer waarskynlik is dit egter omdat rowers, misdadigers, wegloperslawe en ander ongewenstes uit die vroegste dae van die Kolonie gevlug het voor die gereg en daar skuiling gaan vind het. Kruisrivier in die Moordenaarskaroo. (Foto: Annelise Vorster Meyer Artist) Annelise Vorster Meyer Artist In 1825 was daar ŉ slawe-opstand op die plaas Houd-den-Bek in die Koue Bokkeveld. ŉ Gerug het lank die rondte gedoen dat alle slawe op Kersdag 1824 vry sou word. Daar was natuurlik geen waarheid in nie en toe dit nie gebeur nie, het ŉ slaaf genaamd Galant die ander slawe aangehits tot opstand. Die eienaar van die plaas, Van der Merwe, wat saam met Galant grootgeword het en van kindsbeen af maats was, is vermoor. Galant is later opgehang vir die moord en wrede strawwe is toegedeel aan sewe ander, maar nog twee van hulle het ontsnap en in die uitgestrektheid van die Moordenaarskaroo gaan skuil. André P. Brink se roman, Houd-den-Bek, is losweg op hierdie gebeure geskoei. Dit was by tye ook die skuilplek van legendariese skelms soos Dirk Ligter, oor wie Boerneef en Joe Dauth heelwat opgeteken het. Die Moordenaarskaroo is bepaald een van die mees interessante hoekies van hierdie uitgestrekte, verlate, soms genadelose, maar altyd gasvrye landstreek.