Van Latynse hoofletters tot Amerikaanse bedsokkies: die storie van 'cadeau' | Maroela Media
Argieffoto (Foto: Kruscha, Pixabay)
Hierdie week se interessante navraag handel oor die woord "cadeau". Die navraer het gehoor dit beteken "geskenk" en raai dat ons dit uit Nederlands gekry het, maar hy wou weet waar dit oorspronklik vandaan kom. Dit klink so half asof die woord 'n Franse bloedlyn kan hê …
Die navraer is korrek: Ons kry "cadeau" inderdaad via Nederlands uit Frans. En ja, dit beteken in albei dié tale ook "geskenk". In Nederlands het dit 'n fraai verkleiningsvorm "cadeautje", wat 'n heerlike woord is om te gebruik vir die soort klein geskenkies wat 'n mens vir 'n gasvrou of gasheer saamneem as 'n mens vir die eerste keer kuier en nog 'n goeie indruk wil skep. Die Engelse ken ook die woord, en die Romene, en die Dene. Op 'n Amerikaanse hekelwebblad waar hakers gereeld patrone uitruil, is al die prentjies van "cadeau" gehekelde bedsokkies.
Volgens Wiktionary het die Franse die woord via 'n Provensaalse dialek, Oudoksitaans ("capdel"), uit Laatlatyn ("capitellum") gekry. Daar het dit verwys na 'n hoofletter (ons kry die betekenis steeds in Engels "capital") of na die beginpunt van 'n hoofstuk of 'n kolom in skryfwerk (in Afrikaans het ons dit oorgehou in "kapiteel", 'n woord wat verwys na die versierde bokant van 'n pilaar). Die gebruik was natuurlik om in ou geskrifte die eerste hoofletter van die teks of hoofstuk ryklik te versier, en dis hierdie versierings of ornamentasies wat aanleiding gegee het tot die betekenis van "verfraaiing" of "bykomstigheid", wat later gelei het tot "geskenk".
Die erkende Afrikaanse spelling vir die woord, is "kado" (kado's; kado'tjie). Dit is hoe dit in die HAT, WAT en Etimologiewoordeboek opgeteken is, en 'n mens sou logieserwys kon aflei dat dit gewoon 'n verafrikaanste spelvorm van die Franse woord is. Maar volgens die Nederlandse taaladviesdiens is hierdie spelling ook in Nederlands aanwesig, hoewel dit slegs in informele skryftaal so aangewend behoort te word. (Lees meer daaroor hier).
Maar die feit dat ons dit in Afrikaans oorwegend as "kado" ken, laat my wonder of dit nie 'n ouer verskynsel in Nederlands is nie. Ek kan moontlik reg bewys word deur die voorkoms van "kado" in Indonesies, 'n taal wat ook deur Nederlandse kolonialisering beïnvloed is, en in Haïtiese Kreool, 'n taal wat aan die ander kant van die aardbol sy ontstaan gehad het, maar wat ook 'n klap van die vroeë Hollandse seevaarttaal weg het.
Ek lees al dié goed, en skielik is ek verwonderd. Oor hierdie klein, oënskynlik onbenullige woordjie se vermoë om van antieke geskiedenis tot in die hede te reik, om van die Noorde van Europa tot die suide van Afrika, van die Weste na die Ooste, van die Ou Wêreld na die Nuwe Wêreld te strek. Sommer so 'n gewone woordjie, wat eintlik nie belangrik moes gewees het nie, maar is, want dit is die woord wat aandui dat ons vir ander mense waardering het. Dat ons uit ons oorvloed deel. Dat ons gasvry en hartlik is, en dat ons omgee.