Die goue draad wat deur vandeesweek se tekste loop, is om 'n beslissing of keuse te maak. Jakob laat Esau kies tussen sy eersgeboorte reg en die lensiesop in Genesis 25. In Psalm 119 verheug die Psalmskrywer hom oor die keuse wat hy gemaak het vir die Woord van die Here as die lig op sy pad, terwyl hy terselfdertyd impliseer dat 'n alternatiewe keuse tot goddeloosheid sal lei. Paulus skryf uitvoerig in Romeine 8 oor die keuse wat gelowiges het om hulle nie deur hulle sondige natuur te laat beheers nie, maar deur die Gees wat aan hulle die lewe in Christus Jesus gee. Die gelykenis van die saaier in Matteus 13 roep die keuse by gelowiges op om eenvoudig net die Woord as saad te ontvang sodat dit by hulle 'n honderdvoudige oes kan lewer.
Abraham was Isak se pa, 20en toe Isak veertig jaar oud was, het hy met Rebekka getrou. Sy was die dogter van Betuel, 'n Arameër uit Paddan-Aram, en 'n suster van Laban die Arameër. 21Isak het tot die Here gebid oor sy vrou, want sy was kinderloos. Die Here het sy gebed verhoor, en sy vrou Rebekka het swanger geword. 22Die kinders het in haar teen mekaar gestamp, en toe sê sy: "Waarom gebeur so iets met my?"
twee volke uit jou
sal van mekaar geskei word.
24Toe Rebekka haar kinders in die wêreld bring, was dit tweelingseuntjies. 25Die eerste is gebore: rooi, vol hare soos 'n veljas, en hy is Esau genoem. 26Sy broer is na hom gebore en dié se hand het aan Esau se hakskeen vasgehou. Hy is Jakob m genoem. Isak was sestig jaar oud toe hulle gebore is. 27Die seuns het grootgeword. Esau was 'n ervare jagter, 'n man van die veld; Jakob was 'n rustige mens, hy het tuis gebly.
29Op 'n dag terwyl Jakob lensiesop aan die kook was, kom Esau doodmoeg uit die veld daar aan 30en sê vir Jakob: "Laat my gou van die rooi goed wegsluk, van daardie rooi goed. Ek is doodmoeg!"
Daarom is hy Edom n genoem.
33Jakob sê toe vir hom: "Beloof my nou met 'n eed dat jy jou reg as eersgeborene aan my oormaak."
13 Dieselfde dag het Jesus van die huis af gegaan en by die see gaan sit. 2'n Groot menigte het so om Hom saamgedrom dat Hy in 'n skuit geklim en daarin gaan sit het, maar die mense het almal op die strand bly staan. Hy het hulle baie dinge in gelykenisse vertel en onder andere gesê:
3"'n Saaier het eendag gaan saai. Met die saai het 'n deel van die saad op die pad geval, en 4die voëls het gekom en dit opgepik. 5'n Ander deel daarvan het op klipbanke geval, waar daar nie baie grond was nie, en dit het gou opgekom omdat die grond nie diep was nie. 6Maar toe die son warm word, is dit verskroei, en omdat dit nie wortel geskiet het nie, het dit verdroog. 7'n Ander deel het tussen die onkruid geval, en die onkruid het opgekom en dit laat verstik. 8Die ander saad het in goeie grond geval en 'n oes gelewer, party honderdvoudig, ander sestigvoudig en ander dertigvoudig.
en Ek hulle gesond maak nie.'
Matteus skryf sy evangelie aan Joodse Christene waarskynlik in die omgewing van Antiogië (Sirië) om hulle aan te moedig om voort te gaan om die evangelie regdeur die wêreld te neem ten spyte van die volskaalse teenstand wat hulle van die Joodse gemeenskap in die diaspora (verstrooiing ná die sesde eeu v.C., ook nou ná die beleg en val van Jerusalem in 66-70 n.C.) ondervind, onder andere ten opsigte van hulle Christologiese interpretasie van die wet.
Daarom doen Matteus baie moeite om Jesus se leringe as die vervulling van die wet aan te bied (Matt. 5-7), Jesus se lewe en bediening aan die vervulling van die hele OT boodskap te koppel, en sy voortgaande teenwoordigheid ná sy opstanding in hulle uitvoering van die Groot Opdrag (Matt. 28:19) te beklemtoon.
Die vier dele van die Groot Opdrag vat Matteus se boodskap kernagtig saam:
Die bediening aan die nasies is van primêre belang;
Dissipelskap as navolging van Jesus self ("my dissipels") is die fokus van die bediening ;
Die doop in die Naam van die Drie-enige God word gevestig as teken van die gemeenskap van gelowiges;
Die leringe van Jesus word as die primêre inhoud van die nuwe lewenstyl waartoe hulle opgeroep word, aangebied ("om alles te onderhou wat Ek julle beveel het").
Matteus verweef op 'n baie integrale manier die oorgelewerde verhale oor Jesus (geboorte, voorbereiding, bediening, wonderwerke, optredes, verhoor, kruisiging, opstanding en uitsending) met sy leringe (Bergrede – hfst. 5-7; Onderrig aan dissipels – hfst. 10; Gelykenisse van die koninkryk – hfst. 13; Verhoudinge in die kerk – hfst. 18; Koms van die koninkryk – hfst. 23-25). Dit gee aan die historiese gegewens van Jesus se lewe, bediening, kruisdood en opstanding 'n sterk verkondigingskarakter.
Trouens, telkens as Matteus ná een van die vyf blokke van Jesus se leringe, dit opvolg met 'n gelykluidende frase soos: "Toe Jesus klaar gepraat het …" (Matt. 7:28; vgl. ook 11:1; 13:53; 19:1; 26:1) word nie net die reaksie van die mense op sy boodskap verwoord nie ("… was die skare verbaas oor sy onderrig …" – Matt. 7:29), maar ook die verdere verloop van sy verhaal aangebied met die uitsluitlike doel om sy lesers te beweeg om dié Jesus as Messias en Verlosser te erken en volg.
Met die verhale oor Jesus gekoppel aan Sy boodskap wil Matteus dus sy lesers beweeg om nie net te glo in Jesus op grond van sy woorde nie, maar Hom na te volg in alles wat Hy gedoen het, soos Matteus dit inderdaad self gedoen het.
Vir Matteus is die verkondiging van die koms van die koninkryk van die hemel die sentrale boodskap van sy evangelie. Met die koms van die Koning het dit aangebreek as 'n teenwoordige werklikheid veral in die lewe en wonderwerke van Jesus Christus. Daarom skryf hy oor die koninkryk as iets wat 'n mens hier en nou mee rekening moet hou en met jou hele lewe daarop moet fokus (Vgl. bv. Matt. 6:33; 11:12; 12:28; 13:24-30, 36-43; 16:19; 23:13).
Dit is egter ook 'n toekomstige werklikheid (4:17; 5:19; 8:12; 16:28; 25:1-13; 26:29) wat eers met die wederkoms van die Seun van die mens (13:24-30, 36-43, 47-50; 16:28; 25:1-13) volledig tot stand sal kom (Marius Nel). Daar is dus steeds 'n wederkomsverwagting wat ons oë ook op die toekoms gerig hou.
'n Mens kan daarom die evangelie volgens Matteus indeel op grond van wyse waarop die verhale oor Jesus verweef is aan sy leringe sowel as in terme van die oorhoofse verkondiging van die koms van die koninkryk van die hemel/God (Matt. 4:17):
Die dissipels ontvang 'n verklaring van die doel van die gelykenisse. Dit is God se manier om sy boodskap verstaanbaar te maak vir sy dissipels – "omdat dit aan julle gegee is om die geheimenisse van die koninkryk van die hemele te verstaan". Maar terselfdertyd, met dieselfde gelykenis, maak Hy dit nie verstaanbaar vir die skare nie: "omdat hulle siende blind en horende dood is en dus nie verstaan nie." Dit, sê Jesus, is 'n vervulling van die profesie van Jesaja 6:9-10 (aangehaal uit die Griekse vertaling van die OT, die Septuaginta of LXX – vgl. ook Joh. 12:40 waar Johannes ook Jesaja aanhaal, sowel as Hand. 28:26-27 waar Paulus dit ook doen).
Die goeie grond dui op mense wat die woord hoor en begryp en daarom vrug dra
Aanvangslied: Lied 469 "O diepte van die rykdom 1,2"
Aanvangswoord: Psalm 121
Skuldbelydenis: Lied 528 "Leer my U wil Heer vs 1,2,3"
Vryspraak: Uit Romeine 8
Loflied 478 "Op vaste fondamente vs 1,2,3,4"
Wegsending: Lied 309
Seën: Num 6 BDV en Gen 12
t2Die wet van die Gees wat aan jou in Christus Jesus die lewe gee, het jou vrygemaak van die wet van sonde en dood.
3Wat die wet nie by magte was om te doen nie, omdat dit weens ons sondige natuur te swak was, dit het God gedoen. Hy het met die sonde afgereken deur sy eie Seun in dieselfde gestalte as die sondige mens te stuur; so het Hy die sonde in die sondige bestaan van die mens veroordeel.
4Nou kan ons aan die eise van die wet voldoen, óns wat ons lewe nie deur ons sondige natuur laat beheers nie, maar deur die Gees.
5Dié wat hulle deur hulle sondige natuur laat beheers, hou hulle besig met die dinge van die sondige natuur, maar dié wat hulle deur die Gees laat beheers, hou hulle besig met die dinge van die Gees.
10Omdat Christus in julle is, gee die Gees aan julle die lewe op grond van God se vryspraak, hoewel die liggaam vir die dood bestem is as gevolg van die sonde. 11Omdat die Gees van Hom deur wie Jesus uit die dood opgewek is, in julle woon, sal Hy deur wie Christus uit die dood opgewek is, ook julle sterflike liggame lewend maak deur sy Gees wat in julle woon.
(Leef uit jou doop, Adrio König. 2011:137)
Skrifgedeeltes uit Kolossense 2 en 3. Let op die voegwoorde wat toon hoe ons hele lewe uit die doop voortvloei…
Omdat julle gedoop is en deur die doop met Christus verenig is, sodat julle klaar is met julle ou lewe en aan Christus se lewe deelneem:
Aangesien julle deur die doop met Christus verenig is, moet julle julle gedagtes op Hom rig. Hy is immmers julle lewe (3:1-4).
Want julle lewe nou die lewe van die nuwe mens waar Christus alles en in almal is (2:9-11).
Daarom moet julle 'n lewe lei van 'n bepaalde kwaliteit en styl (3:12-4:1).
Fisiese handelinge kan hiermee gepaard gaan, soos lidmate wat hulle hande in die water in die doopvont kom druk of water wat oor die gemeente gesprinkel word.
Die suggestie uit vandag se preekstudie is die volgende:
(Berei 'n gesin voor vir die doopherinnering). Nooi hulle om by die doopbak te kom staan. Gee hulle almal die geleentheid om hulle geloof in die Drie-enige God te bevestig en daarna kan hulle doop gevier word. Laat hulle hulle hande op mekaar plaas bo-oor die doopbak. Die voorganger kan die water dan oor die gesin se hande uitgiet met die woorde: "Vandag vier ons in dankbaarheid julle doop in die Naam van God die Vader, God die Seun Jesus Christus en God die Heilige Gees."
Hierna kan die voorganger Romeine 8:1-5 lees, waarna die gemeente 'n lied (sien voorstel by musiek) kan sing
Vra vir die kinders wie van hulle al boontjies in watte laat ontkiem het. Almal wat in kleuterskole was of is, sou dit al die een of ander tyd moes doen. Dit sou goed wees as jy ook 'n paar boontjies in watte kon laat ontkiem om vir die kinders te wys.
Boontjies wat vir 'n week in 'n botteltjie met water lê
Boontjies wat in droeë watte is
Boontjies wat in nat watte was, maar wat nou hard gevries is
Boontjies wat in nat watte teen kamer-temperatuur is, maar nog net 'n paar uur daarin is.
Vra vir die kinders wat 'n mens moet doen om saad te laat ontkiem?
Daar is 4 goed nodig:
Die eerste groep boontjies sal net geswel wees en niks ontkiem het nie – hulle sal net mooi gereed wees vir boontjiesop!
Die 2de groep sal nog net soos die oorspronklikes lyk, want daar is nie vog nie.
Die 3de groep sal ook niks verander nie, want daar is nie warmte nie.
Die 4de groep sal ook nog niks verander het nie – alles is reg, maar dit vat tyd.
Die saad van die woord het ook die 4 goed nodig:
Lug – nie versmoor deur die dorings van die sonde nie.
Vog – die klipbanke
Warmte – die pad
Tyd – dit bly 'n reis (journey), 'n wedloop, later word daar vertel van die boer wat nie weet wat is onkruid of koring nie, en dat daar die gevaar is dat koring saam met die onkruid uitgetrek kan word. Dan sê Jesus dat dit gelos moet word, gee dit tyd, en met oestyd sal die Vader die onkruid bymekaar maak en in bondels verbrand.
Laat die kinders daaroor praat waar die 4 noodsaaklikhede vandaan kom.
Ek dink al 4 kry ons in die familie van God.
Gedurende die rampspoedige droogte van 2016 het dit gelyk of die landbou op sy knieë is. Verstommende milde reëns het geval, waarna Suid-Afrikaanse saaiboere teen 'n geweldige tempo begin saai het. Dit word bereken dat sowat 1,2 miljoen sade per uur gesaai is. Die oorvloedige saai lei tot 'n wonderlike oes. Dit word berig dat Suid-Afrika vanjaar (2017) 'n rekord graan-oes gaan hê. Die Nasionale Oesskattingkomitee het sy voorspelling in April met 3% opwaarts aangepas na 14.3-miljoen ton. Indien dit gebeur, sal vanjaar se oes die tweede grootste ná die 1980/81 rekordoes van 14.6-miljoen ton wees.
Ons verstaan vandag steeds die gelykenis van die saaier op 'n baie diep vlak. Ons ken die teleurstelling van saad wat nie 'n oes oplewer nie, maar ook die vreugde van saad in goeie grond wat dertig-, sestig- of hondervoudig oes oplewer.
Wanneer die oes ons verwagtinge te bowe gaan, is die vreugde en dankbaarheid teenoor die Gewer van alle goeie gawes, veral reën, sonskyn en vrugbare grond, uitermate groot.
Die verstaan van gelykenisse
So gepraat oor die verstaan van die gelykenis: dalk moet ons tog iets sê oor hoe mens gelykenisse verstaan.
Vir lank is gelykenisse beskou as 'n verhaal wat net een punt wil maak. Ons taak is om agter te kom wat hierdie een punt is. Dit kan ons dan op onsself toepas. Hierdie benadering word toenemend afgewys. Dit hou nie rekening met die rykdom van tipiese beeldverhale, soos gelykenisse nie.
Vandag is ons meer oop vir die vele vlakke en baie kante aan gelykenisse. Gelykenisse is verhale en het – soos geslypte diamante – vele vlakke en kante wat die lig van God weerkaats. Die verhaal en sy karakters maak op verskillende vlakke vir mense sin, en dit spreek ons op verskillende vlakke aan. Ons kan dus baie aspekte in so 'n verhaal raaksien en onderskei.
Die vraag is verder of gelykenisse net bloot verstaan wil word? Het die gelykenis sy doel met ons bereik wanneer ons dit verstaan het, en nuwe inligting oor die koninkryk van God verkry het? Die antwoord is nee. Die gelykenisse wil nie begryp word nie, maar eerder lei tot 'n lewe wat verander het, 'n nuwe lewenswyse.
Die belangrikste vraag by die lees van 'n gelykenis is daarom: "Hoe wil die Here hê moet ons lewe?" Die verstaan van 'n gelykenis moet uitmond in 'n ander manier van leef. Daarom kan ons ook sê dis nie soseer ons wat die gelykenisse uitlê nie, maar dis die gelykenisse wat ons lewens uitlê, op sensitiewe punte in ons lewens raak, en ons nooi om vernuwe te word, soos dit pas by 'n lewe op voetspoor van Jesus.
Troos én ontwrig
Daar is nog meer te sê oor die uitlê en verstaan van die gelykenisse, spesifiek die wyse waarop dit jou lewe wil verander.
Iemand skryf: "Parables want to comfort the afflicted and afflict the comfortable." Die gelykenis van die saaier het presies dié invloed op hoorders. Die oomblik wat jy snap hoe ryk en wonderlik die boodskap van die oorvloedige saaiproses is ("comfort to the afflicted"), kom die etiese vraag op: "tot watter mate is daar vrug te sien?" ("affliction to the comforted").
Ons kan ook sê die gelykenisse troos ons, of bevestig ons, maar dit ontwrig of ruk ons ook. Jy hoor van die genade van God, maar jy hoor ook jy word geroep om daarop te reageer. Die reaksie wat God vra, eis van jou om jou lewe te vernuwe. Die gelykenisse dompel ons in 'n groeiproses.
Dit is ook wat in ons teks gebeur. Kom ons gee dan nou aandag aan ons gelykenis.
Hoe die saaier boer
Saaiboerdery het 'n wetenskap van effektiwiteit geword. Hedendaagse saaiers is duur meganiese masjiene wat met rekenaarpresisie die diepte van die grond en hoeveelheid saad per hektaar bepaal. Met hedendaagse saaiboerdery word die voortjie getrek, die saadkorrel op die regte diepte geplant en die saadvoor toegetrek in een beweging, sodat daar geen kans is dat die saad verlore gaan nie.
Die verhaal in die gelykenis van Matteus 13 vertel egter 'n verskillende verhaal. Met ons moderne ore klink dit na vermorsing! Die saaier het uitgegaan en op drie van die vier plekke die saad effektief verlore laat gaan. Op die gedeelte wat uiteindelik voetpad sou wees, het die voëls die saad opgepik. Op die gedeelte waar die bolaag grond baie dun bo-oor die klipperige bodem was, het dit opgeskiet en eweneens verdor en tot niks gekom nie. Selfs op 'n derde deel van die grond waar onkruidsaad ook ontkiem het, het die saad geen vrug gelewer nie.
Ons kan maklik hieroor dink as vermorsing, maar die rede vir die gelykenis wek eerder verwondering. In die vorige twee hoofstukke kry die goeie nuus van God se nuwe wêreld (koninkryk) op talle plekke die wind van voor. Die skare, die godsdienstige leiers en selfs Jesus se eie bloedfamilie het negatief reageer op die goeie nuus. Kort te vore het Jesus die dissipels uitgestuur om die goeie nuus te gaan vertel in die omgewing. Hulle sou ongetwyfeld dieselfde negatiewe reaksie ervaar wat Jesus ervaar het.
Die gelykenis wil begrip en troos bring vir die wat saai en ervaar dat die saad nie altyd ontkiem, groei en vrug voortbring nie ("comfort to the afflicted"). Hiervoor kan ons talle voorbeelde vind; korporatief as kerk, maar ook individueel as gelowiges. Helaas wil dit elke saaier aanmoedig om aan te hou saai – soos die saaier in die gelykenis – aangesien die ploeg eers later in die grond sal kom. Die saaier kan nie voortydig bepaal waar saad vermors sal wees nie.
Die saailand is ook saaiers
Die gelykenis bevat 'n interessante spel tussen plekke en gehore wat die saak onderstreep. Die gesprek vind plaas tussen Jesus en die skare en ook met die dissipels. Enersyds, 'n gesprek waarin die saad oral gesaai word, maar andersyds ook spesifiek in die binnekring tussen sy volgelinge. Hiermee saam vind dit buite die huis plaas in die boot op die see – weereens in die algemeen – maar ook spesifiek binne-in die huis om dit weereens 'n spesifieke fokus te gee. Dit wil help om die feit te onderstreep dat die saailand self uiteindelike saaiers is en omgekeerd.
In die ontwikkeling van die verhaal ontdek elke saaier dat hy of sy ook en self saailand is. Terwyl elkeen aangemoedig word om aan te hou saai, is die herinnering ook dat daar in elke saaier se eie lewe ingesaai is. Die vraag is gevolglik tot watter mate is daar vrug te sien ("affliction to the comforted").
Die Matteusevangelie fokus op die vrug wat in gelowiges se lewe sigbaar moet wees. Die profetiese rede in Matteus 25, die verhaal van die twee fondamente (Matt 7:24-27), die gedeelte in 7:15-20 en die waarskuwingswoord in 7:21-23, onderstreep die klem op die vrug soos duidelik word uit die dade van gelowiges.
Wanneer die gelykenis daarom van die wonderlike opbrengs praat, is dit duidelik dat net God dit kan bewerk. Die luisteraar weet egter dat die vrugtoets ook 'n persoonlike karakter het. God werk nie buite ons om nie. Die kerkvader het geleer: bid en werk . . . (ora et labora). Dit maak dus appèl op elke hoorder se lewe wanneer besef word die saad van die goeie nuus in my lewe gesaai is.
Uiteenlopende reaksie op die saad
In die lewe van talle mense het die saad tot niet gegaan aangesien die voëls dit gewoon van die hardepad (harde hart) opgepik het. Vir ander het die saad ontkiem en met lewenskragtigheid begin groei, net om onder die druk van kwelling en bekommernis in die vlak grond te verwelk en te sterf. Al die goeie voornemens van 'n naweekbekering wat teen Donderdag by die werk iets van die verlede is!
Daar was ook bekerings wat langer gehou het. Soos die saad tussen die dorings het dit opgekom en fluks gegroei. Toe die aanloklikheid van status en goed egter begin druk uitoefen, het die groeiproses verstik, vergeel en verdor. Dink byvoorbeeld aan die jong gelowige entrepreneur wat skielik sukses in die besigheid beleef. Die aanvanklike belewenis van seën en dankbaarheid maak gou plek vir langer ure op kantoor, groter drome oor sukses en ideale van oorsese vakansies, met uitspattige partytjies wat geloofstrou op die agtergrond skuif. Ook hier het die saad tot niks gekom.
Maar, helaas, die gelykenis eindig op 'n hoë noot. 'n Noot so hoog dit is direk uit die hemel: 'n oes wat honderd-, sestig- en dertigvoudig opbrengs gelewer het. Die blote gedagte aan so 'n wonderlike opbrengs laat jou na bo kyk. Dit is net deur God se seën wat so iets moontlik is. Dit is waarskynlik waar die gelykenis nou eers goeie nuus kommunikeer.
Die goeie Saaier van bo
Terwyl saaiers op die ondermaanse negatiewe reaksie op die saad van die goeie nuus ervaar en selfs in hulle vrugloosheid mismoedig kan word, herinner die gelykenis aan die goeie getroue Vader in die hemel. Die Een wat heers oor die koninkryk van die hemel. Die vrygewige eerste Saaier wat die saad van die goeie nuus sonder maat of perk in die lewe van die gelowiges gesaai het. Ook die Een wat getrou gereed staan om die saad te laat groei in die lewe van die gelowiges. Bo alles die Een wat 'n wonderlike oes moontlik maak.
Moeder Theresa van Kalkutta het dit raak gevat: "God roep ons om getrou te wees. nie suksesvol nie." Saaiers wat voortdurend rekening hou met hulle eie identiteit as saailand kan die lewe kwalik anders aanpak as met die oog gevestig op Hom. Daarom: "laat dié wat ore het, hoor."