SA moet wegbeweeg van ‘rasklassifikasie’(Foto: pixabay) Die organisasie Sakeliga het mondelinge voorleggings gedoen aan die portefeuljekomitee oor indiensneming en arbeid oor die voorgestelde wysigingswetsontwerp op billike indiensneming. Die wetsontwerp magtig die minister van arbeid om rassedemografiese teikens vir indiensneming aan individuele ondernemings voor te skryf wat op elke werksplek en op elke beroepsvlak in werking gestel moet word, terwyl daar terselfdertyd met boetes of die weerhouding van nakomingsertifikate gedreig word as dit nie gedoen word nie. Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, sê daar is drie onderliggende probleme met die wetsontwerp: die tydsberekening van die bekendstelling daarvan, die uitwerking van die visie daarvan en dat rasseklassifikasie iets is waarvan Suid-Afrika moet wegbeweeg en nie moet benadruk nie. “Die wetsontwerp beoog ŉ toekoms waar elke organisasie, op elke werksplek, op elke beroepsvlak en in al sy spanne, die rassedemografie van die land, die provinsie of die sektor weerspieël, wat die minister ook al kies. “Enige afwyking van hierdie standaard word deur die wetsontwerp as ŉ oortreding beskou en is onderhewig aan regstelling deur die staat deur middel van die oplegging van boetes of erger,” sê Le Roux. Hy sê die probleem hiermee is dat dit slegs bereik kan word deur werksgeleenthede vir sommige mense in die gebiede waar hulle oorverteenwoordig is, te beperk en dat daar dan van hulle vereis kan word om werk in ander dele van die land te soek waar daardie rassekategorie onderverteenwoordig is. “Dit sou ŉ nuwe soort migrerende arbeidstelsel beteken met ŉ nadelige uitwerking op die stabiliteit en lewenskragtigheid van konkrete gemeenskappe in alle rassegroepe waaruit lede sou moes emigreer om aan die visie van die wetsontwerp te voldoen. Ons praat van miljoene mense uit alle rassegroepe wat moet verhuis as die wetsontwerp ooit dit bereik waarna dit streef.” Le Roux sê sulke planne word nie maklik ŉ werklikheid nie. Hy sê die wetsontwerp neem ook nie in ag dat die vaardigheidspoel waaruit werkgewers kan kies nie die rassedemografie van die land weerspieël nie. “Die manier om dit op te los is nie om die verskeidenheid te ignoreer nie, maar om jou te verbind tot die volgehoue opvoedings- en opleidingspogings waardeur hierdie verskeidenheid oor tyd inkrementeel kan en sal verander of reeds verander het.” Volgens Sakeliga is dit nou – met swak ekonomiese groei weens die Covid-19-pandemie en die inperkingstyd – boonop ŉ uiters slegte tyd om verdere rompslomp in werking te stel. Le Roux sê rassekwotas is ongrondwetlik en onversoenbaar met die waardes van nierassigheid in die Grondwet en grondwetlike bedoelings. Hy sê die Grondwet verwys net na breë demografiese verteenwoordiging in die openbare sektor, maar verwys nie na die private sektor nie. Hy sê dit is ook nie dieselfde as eng rasseverteenwoordiging nie. Martin van Staden, ŉ regsgenoot by Sakeliga, sê die wetsontwerp stel die minister in staat om self reëls te maak, dat dit ŉ onaanvaarbare wye ministeriële diskresie verleen en dat daar óf geen impakstudie op die wetsontwerp gedoen is nie, óf dat een gedoen is en nie gepubliseer is nie. Hy sê die wetsontwerp bemagtig die minister om die kriteria voor te skryf waaraan hyself moet voldoen wanneer hy ekonomiese sektore identifiseer waarvoor rasverteenwoordigende teikens gestel word. “Ons kan nie dat mense die reëls opstel wat hulle self moet nakom nie. Die parlement moet die kriteria in die wetgewing opstel,” sê Van Staden. Hy sê ook sonder dat ŉ impakstudie gepubliseer is, beskou Sakeliga die wetgewende proses as onvolledig en buite werking. Hy sê só ŉ studie moet gedoen en bekend gestel word en dat die openbare deelnameproses weer opnuut moet begin. Van Staden sê sonder dat die parlement vertroud is met die waarskynlike gevolge van die wetsontwerp, kan dit die groei- en indiensnemingsvooruitsigte van Suid-Afrika ondermyn.