Geskiedenis 31 Augustus | SAUKRADIO.com
Die epiese stryd tussen Boer en Brit iets meer as 'n eeu gelede vorm die agtergrond van die geroemde musiekblyspel Ons vir Jou Suid-Afrika, geskryf deur Deon Opperman in samewerking met Sean Else, met musiek deur Johan Vorster. Vanweë die suksesvolle speelvakke van die stuk in die Staatsteater in Pretoria, is dit geleë dat ook jong Suid-Afrikaners breedvoerig vertel moet word van die uiters belangrike gebeurtenis in ons geskiedenis wat hom van 1899 tot 1902 afgespeel het. Sonder enige kennis van die Anglo-Boereoorlog kan die verhaal van ons land immers nooit ten volle verstaan word nie…
Hier is die volle verhaal van hoe Suid-Afrikaners van alle groepe, wit en swart, in die epogmakende Anglo-Boereoorlog ingesleur is… met vertellings oor die besonge, en onbesonge, helde van die bloedige stryd…
Die eerste paar maande van die oorlog tot met die koms van die 1900's word in hierdie deel behandel. En ons kry 'n vars blik op dié gebeurtenis wat so lank net as 'n "witsmansoorlog" beskou is. In werklikheid is wit en swart saam in die bloedige stryd ingesleep, met geweldige opofferings, lyding en ontberings vir Suid-Afrikaners van alle groepe…
Foto's waarvan bronne nie aangedui word nie, kom uit diverse bronne waarvan die kopiereg van die beeldmateriaal weens verjaring verval het
DIT was deur 'n botsing van onversoenbare ideale. Vandag, meer as 'n eeu later, kan ons met heeltemal ander perspektiewe daarop terugkyk.
Die politieke en ekonomiesestruwelinge wat tot die Anglo-Boereoorlog gelei het
'n tyd van goud en glorie. Dit was ook 'n tyd van bitterheid en nyd. Toe het dit uitgeloop op 'n bloedige stryd wat nie net die aangesig van Suid-Afrika onherroeplik sou verander nie, maar wyd en syd oor die aardbol belangrike reperkussies sou hê.
Die Anglo-Boereoorlog (ook die Tweede Vryheidsoorlog genoem) is, soos alle oorloë, veroorsaak
BO: Vegtende Boere tydens die eerste groot militêre kragmeting tussen Boer en Brit (die sogenaamde Eerste Vryheidsoorlog van 1880-'81), soos hulle 1881 in die Illustrated London News uitgebeeld is. Hoewel dit 'n oorlog genoem word, was dit 'n beperkte kragmeting met sporadiese gevegte, wat slegs 'n week of tien geduur het. Die Boere, wat verwoed om hul onafhanklikheid geveg het, het geen leër gehad nie en die weerbare manne in die verskillende distrikte sou hulle bloot in kommando's organiseer en hul eie offisiere kies. Elke man het sy eie geweer, gewoonlik 'n jaggeweer, en sy eie perde gebring. Brittanje het inskiklik geraak en 'n wapenstilstand beveel toe dit blyk dat die Britte die Boere nie sonder aansienlike militêre
ingryping, en koste, sou kon oorrompel nie. Die ontdekking van goud in 1886 aan die Witwaters­rand sou Brittanje egter met hernieude groot belang­stelling na Transvaal laat kyk…
Die Boeremagte word mettertyd 'n volksleër waarin seuns van net agt, nege jaar sy aan sy met hul pa's veg en selfs met grysaards van oor die sewentig. In die hele oorlog veg sowat 52 000 Boere van tussen agttien en sestig jaar—30 000 uit Transvaal, 20 000 uit die Vrystaat en 2 000 Kaapse en Natalse rebelle.
Die eerste maande van die oorlog tot by die begin van die 1900's
DIE Boere-kommando's, swak toegerus, kwalik slaggereed en met min krygservaring, knoop die stryd aan teen 'n goed toegeruste, gedugte en ervare oorlogsmag. Tog het die Boere 'n voorsprong deurdat hulle die klimaat en terrein van hul vaderland goed ken. Boonop is hulle knap ruiters wat ook 'n bars kan skiet.
Aanvanklik is die getalle van die strydende magte nagenoeg gelyk met sowat 27 000 Britse soldate wat rondom die Boere-republieke saamgetrek is, in afwagting van versterkings van oorsee. Meer as die helfte van die Britte is in Noord-Natal en die res yl versprei oor die Kaaplandse sleutel-spoorwegaansluitings — Stormberg, Noupoort, De Aar en Oranjerivierstasie.
Genl. Piet Cronjé.
Terselfdertyd begin die Boere-magte Kimberley insluit en word Cecil Rhodes self in die diamantstad vasgekeer. Die Boere-kommando's aan die Oranjerivier word aangesê om die Kaapkolonie binne te val en in die eerste twee weke van November 1899 word verskeie Kaaplandse distrikte onder krygswet geplaas. Hier en elders is daar 'n wydverspreide rebellie van Kaapse burgers wat die Republikeinse magte steun.
Genl. Paul Methuen.
Hierna, in die tweede week van Desember 1899, volg die "Swart Week" vir die Britse magte: hulle ly drie vinnig opeenvolgende nederlae aan die sentrale en westelike front en Tugela-front. Op 10 Desember ly genl.-maj. sir W.F. Gatacre swaar ongevalle by Stormberg ná 'n mislukte nag-opmars teen Vrystaters en rebelle onder genl. J.H. Olivier.
Hy is deur die Britte "lord Roberts of Kabul and Kandahar" genoem, vanweë sy militêre suksesse in dié plekke in Afganistan. Die spitsvondige Boere het spottenderwys van hom gesê: "Hy is miskien lord Roberts van Kan-daar (Kandahar), maar hy is nie lord Roberts van Kan-hier nie!" En tog het sy koms na Suid-Afrika niks goeds vir die Boere voorspel nie.
Die oormag teen die guerrillas en die uiteindelike vredesluiting. In die eerste halfjaar van 1900 word die aanvanklike suksesse van die Boeremagte in verpletterende nederlae omskep… en wapper die Union Jack oplaas in altwee die hoofstede van die Boererepublieke. Die seëvierende Britte juig, maar die Boere is nog lank nie verslaan nie…
In die eerste halfjaar van 1900 word die aanvanklike suksesse van die Boeremagte in verpletterende nederlae omskep… en wapper die Union Jack oplaas in altwee die hoofstede van die Boererepublieke. Die seëvierende Britte juig, maar die Boere is nog lank nie verslaan nie…
Roberts se oogmerk is om sy 300 000 man (vier divisies voetsoldate en die kavalleriedivisie van genl. J.D.P. French) te gebruik om Kimberley te ontset, die hoofmag van genl. Piet Cronjé uit te skakel en Bloemfontein in te neem. French glip verby Cronjé se Magersfontein-stellings en ontset Kimberley op 15 Februarie. Die Boere, wat so lank vrugteloos om Kimberley gelê het, val na Boshof terug. Kort hierna tref die eerste groot ramp die Boere: die Slag by Paardeperd, wat 'n keerpunt in die oorlog blyk te wees. Genl. Cronjé, wat te lank by Magersfontein bly sit het, besluit om langs die Modderrivier op te trek, waar hy by Vendutiedrif, oos van Paardeberg, deur die Britse magte omsingel word. Die geveg duur 'n hele aantal dae en op 27 Februarie 1900 gee Cronjé oor met 4 000 man (hoofsaaklik Transvalers).
Bo: Een van die Konsentrasiekampe
Op 'n krygsraad op 17 Maart op Kroonstad word besluit om die stryd met kleiner kommando's, beweegliker eenhede en aanvalle op verbindingslinies voort te sit. Guerrilla-oorlogvoering sou voortaan die Boere se strydmetode word. De Wet slaan hier, daar en oral toe en sy rol as skitterende guerrilla-leier lok talle weifelaars onder die Boere terug na die kommando's.
Ofskoon die Vrystaat reeds deur Roberts as die "Oranjerivierkolonie" geannekseer is, duur die weerstand daar voort.
Bo:Genl. Christiaan de Wet.
6 Jan.: Caesar's Camp en Wagon Hill (Platrand) by Ladysmith
Bo:Genl. Koos de la Rey ("die Leeu van die Weste").
By nabetragting kan wel gevra word of die Anglo-Boereoorlog met al sy ellende en hartseer en bitterheidskepping dan werklik nodig was. Maar dan weer… oor hoeveel ander verwoestende oorloë kan dieselfde vraag gestel word?
Dr. Ngubane het in Durban gepraat op 'n nasionale konferensie oor die rol van swartes in die oorlog. Min mense sal dit betwis dat daar 'n regstreekse en aktiewe betrokkenheid van swart mense was, het hy gesê. Daar word ál meer besef in watter mate swart mans, vroue en kinders in swart konsentrasiekampe ingekerker is, benewens dié waarin soveel Boerevroue en-kinders gely en gesterf het.
Maar uiteindelik was alles net 'n deel van die Britte se beleid van die sogenaamde "verskroeide aarde", sê historici. Toe Brittanje besef dat die oorlog teen die Boere-guerrillas veel langer voortsleep as waarvoor hy ooit voorsiening gemaak het, moes die Boere reg in die hart bygekom word. Plaashuise moes verbrand word, gesaaides en veestapels vernietig word, alles wat oor geslagte opgebou is, moes weggeruk word uit die hand van die Boer. Ook almal wat vir hom dierbaar was, moes weggeneem word om so te ly dat hy sou knak: sy vrou, sy kinders, sy ou mense, sy werkers…
BO: Terwyl hul plaashuis op die agtergrond brand, word vroue en kinders na die konsentrasiekamp weggevoer.
Dié illustrasie wat in 'n Franse tydskrif verskyn het, toon ooreenkomste met dieskildery bo-aan hierdie artikel.
BO: In 'n Boere-konsentrasiekamp…
Die groot aantal klein kindertjies is die ergste getref. En die swart mense. Hul behandeling, vertel geskiedkundiges, was hagliker as haglik, waar hulle deur die Britte in aparte kampe aangehou is. Daar is van hulle verwag om hul eie akkommodasie op te rig en met selfs kleiner rantsoene as die geïnterneerde wit vroue en kinders tevrede te wees…
LYS VAN KERKHOWE WAAR BOEREVROUE,-KINDERS EN OOK -MANS BEGRAWE IS WAT IN DIE KONSENTRASIEKAMPE GESTERF HET