Ka tlwaelo go kaone go kgonthiša gore go tlo ba le mmaraka moo puno e ka rekišwago gona, pele ga ge dibjalo di bjalwa. Le ge go le bjalo go na le batho ba bantši bao ba bjalago fela ka go tshepa gore ba tla kgona go bapatša puno ya bona ka thekišo ya godimo. Go bohlokwa go ba le leano la go bapatša puno ka moo go kgontšhago gore molemi a amogele tšhelete ye ntši ka moo go kgonegago ge a rekiša setšweletšwa sa gagwe.
Peakanyo ya papatšo e swanetše go sepelelana le peakanyo ya tšweletšo. Bokgoni bja motšweletši mabapi le papatšo bo bohlokwa go swana le bokgoni bjoo bo nyakegago go tšweletša setšweletšwa. Ge motho a nyaka go kaonafatša bokgoni bja gagwe bja papatšo, o swanetše go fepa moya wa bohlale le katlego mabapi le papatšo. Leanopapatšo leo le dirišwago ke molemi a le tee goba khamphani ya temo ke karolo ya taolo ya kgonagalokotsi (risk management package) yeo e dirišwago go kgonthiša phologo lehlakoreng la tšhelete lebakengtelele. Temo e lebanwe ke mehutahuta ya pelaelo le kgonagalokotsi. Pelaelo mabapi le thekišo e thatafatša peakanyo eupša e dira gore peakanyo e be bohlokwa mme leanopapatšo le thuša motšweletši go fokotša, e sego go fediša, kgonagalokotsi mabapi le thekišo.
Moya wa gago mabapi le go amogela kgonagalokotsi o tla huetša mokgwa woo o tšeago diphetho ka gona mabapi le papatšo. Mengwageng ye mentši ye e fetilego go be go na le peakanyopapatšo yeo e bego e laolwa, ka thekišo ya go beiwa yeo e bego e sa fetoge, mme balemi ba bantši ba ile ba ngongorega ba re ga ba hwetše poelo ka baka la dithekišo tšeo di beilwego. Gonabjale thekišo ga e sa laolwa le gona papatšo ke ye e lokologilego (free-market), mme balemi ba bantši ba a belaela ba re mebaraka e a ba tlaba. Peakanyopapatšo efe kapa efe e na le ditlhohlo mme go bohlokwa go diriša dibaka tšeo di bago gona.
Go dira diphošo go sepelelana le bophelo - go dira diphošo temong go sepelelana le bolemi. Le ge go le bjalo, ge re dula re boeletša diphošo tše re šetšego re di dirile ga re tšwele pele; re swanetše go fokotša diphošo tše re di dirago le gona ge re foša e swanetše go ba phošo ye "mpsha" yeo e lego la mathomo re e dira, go sego bjalo re ka se tšwele pele.
Na o ile wa thabišwa ke dithekišo mo nakong ye e fetilego?
Na ke ditiropapatšo dife tšeo di hlotšego diphetho tše botse?
Go ya ka kgopolo ya gago leano le o le dirišitšego le ile la atlega ka baka lang?
Na dithekišo tša nnete tše o rekišitšego ka tšona ke dife mme di go ruta eng ge di bapišwa le tša fasefase le tša godimodimo tša mo gae le tša palogare tša setšhaba?
Na ke ditiropapatšo dife tšeo di sego tša ba le diphetho tše botse?
Ke ka baka lang maanopapatšo a mangwe a gago a se a atlega?
Na dinepokgwebo tša gago malebana le lebaka la dikgwedi tše lesomepedi le ge e ka ba mengwaga ye mehlano ye e tlago ke dife - na dinepo tše di tlo huetša leanopapatšo bjang?
Na kgwebotemo ya ka e sepela bjang?
Hlahloba maemo a ditšhelete a kgwebo ya gago yohle.
Go bohlokwa gore direkoto tša popego le tša ditšhelete tša ngwaga wa go feta tše di akaretšago ditshenyegelo tša (gross margin crop costing), distatamente tša ditseno, tshepelokheše (cash flow) le lenanetekanyetšo (balance sheet) di phethwe goba di mpshafatšwe.
Morago ga fao distatamente tša ditseno, tshepelokheše le mananetekanyetšo ao a akanywago (projected), gammogo le ditshenyegelo tša gonabjale tša (gross margin analysis costing), di ka beakanywa go bontšha ka nepagalo ka moo dithekišo tša go fapafapana tša lehea di huetšago kgwebo ya gago ka gona.
Tshepelokheše ye e hlaelago dinakong tša go fapana mo ngwageng e ka thuša go šupa leanopapatšo le lekaone leo le swanetšego go dirišwa.
Peakanyo ya tšweletšo, inšorense le papatšo e sepelelana le peakanyo ya ditšhelete.
Ge o sa tsebe ditshenyegelo tšeo di sepelelanago le go lema, go bjala le go godiša dibjalo tša gago, go boima go tseba tšweletšo yeo e nyakegago godimo ga hektare (ditone) gore o be le poelo.
Akanya palomoka ya ditshenyegelotšweletšo malebana le hektare le tone ye e tšweletšwago.
Ela ditshenyegelothwii (direct costs) hloko - peu, monontšha, tisele, dibolayangwang, dibolayakhunkhwane, mošomo wa sewelo le inšorense ya dibjalo.
Kakanyong ya thekišotekatekano (break-even price) le thekišopoelo (profit price) tšeo di swanetšego go kgonthišwa mmarakeng, akanya karolo ya ditshenyegelotii (fixed costs) tše di sepelelanago le dibjalo tša lehea. Ditshenyegelotii di akaretša rente (khiro), tswalo, mošomoruri, mohlakase (ditshenyegelo tšohle tše di bago gona ge o bjetše le ge o se wa bjala).
Thekišotekatekano ke thekišo yeo e kgontšhago tefo ya ditshenyegelothwii le ditshenyegelo tšeo di bitšwago (pro rata fixed overheads), ntle le go šadiša poelo efe kapa efe (zero net profit).
Ka tlwaelo tšweletšo ya lehea ke karolo ya lenaneotšweletšo la polasa ye e itšego. Thuo ye e nabilego le gona ye e tsenelago ya diruiwa goba tšhilo le tswakanyo ya lehea le furu, e ka ba yona tlhohleletšo ya go tšweletša lehea. Go feta fao lehea e ka ba sebjalo se bohlokwa seo se dirišwago leanong la phetošopšalo la lebakatelele polaseng. Ka fao go bohlokwa go gopola dintlha tše tšohle ge o akanya thekišo ya minimamo (minimum price) - elelwa go akanya le mehola ye mengwe yeo e amanago le tšweletšo ya sebjalo.
O sepediša kgwebo mme ge o nyaka go tšwela pele go dira bjalo tiro ye nngwe le ye nngwe polaseng e swanetše go go tswalela poelo.
Mošomo wa go tšweletša dibjalo o boima mme go na le dintlha tše mmalwa tšeo di swanetšego go elwa hloko mabapi le sephetho se sengwe le se sengwe seo se tšewago. Ge o ile wa hlokomologa papatšo ya setšweletšwa sa gago le gona o se na nnete ya gore o swanetše go dira eng, etela kgwebo ya Agri-business kgauswi le wena goba bagwebi ba mabele o kgopele keletšo yeo e hwetšagalago. Le ge motho a swanetše go kgetha keletšo ka šedi, go na le batho ba go loka bao ba tshepegago, bao ba ka go thušago ruri - ba hwetše!