WOORDE WAT WEEG: 'n Literêr-teoretiese speurtog: 'n analise van Kerneels Breytenbach se Piekniek by Hangklip
Die speurverhaal, sedert Edgar Allen Poe se The purloined letter, het altyd 'n speurder wat die leser se interpretasies bepaal. C. Auguste Dupin tree in op Poe se klassieke verhaal, wat oorspronklik in 1844 in 'n literêre tydskrif verskyn het. Die ander twee verhale waarin hierdie speurder ook 'n rol vertolk, is The Murders in the rue morgue en The mystery of Marie Rogêt. Die verhale het oorspronklik in 'n letterkundige tydskrif verskyn soos dit gebruiklik was in die laat negentiende eeu. Die naamlose verteller openbaar aan Dupin van die belangrikste sake en die hoof van die polisie wat by hulle aansluit, vertel dan vir Dupin van 'n saak wat handel oor afpersing. 'n Brief word omgeruil met 'n ander een (die duplikaatbrief) en dit gee dan aanleiding tot die storie. Die soektog na die gesteelde brief word nie opgelos nie en hierom word Dupin gevra om hulp. Dupin vind die brief, ontvang die beloning van die polisiehoof ("Prefect") en bely dan dat die dief besef het dat die speurders sou soek in verborge plekke en hierom is dit nie versteek nie, maar oop en bloot geplaas sodat niemand dit sou raaksien nie. Dupin besoek die minister in sy hotel. Dupin ontdek ook dat D- 'n nuwe adres op die gesteelde brief geskryf en sy eie stempel daarop afgedruk het. Die brief is ook teruggevou. Dupin laat sy snuifdosie agter as alibi om die volgende dag te kan terugkeer na die hotel. 'n Geweerskoot in die straat laat D- buitentoe gaan en Dupin ruil die brief om met 'n duplikaat. Dupin herhaal dus die optrede van D-. Die speurder in hierdie verhaal is net so slu soos die dief en dupliseer sy optrede. In Kerneels Breytenbach se Piekniek by Hangklip daarenteen, weet die leser vanaf die openingstoneel wie die moordenaar is: Joshua Gumbo (van die Lucky Thirteen-sindikaat) skiet Sonja Griessel se ouers per ongeluk dood tydens 'n mislukte kaping.  Sy soen haar kaper op die mond wanneer sy haar balans verloor tydens die kaping. Dit ontstig hom so dat Josua haar dan agtervolg. Hy het deur hierdie aksie sy mojo verloor. Sy vertrek Kaap toe om die traumatiese gebeure te verwerk en vestig haar op Pringlebaai. Die soektog na Sonja word deur psigologiese spanninge gekenmerk soos in Georges Simenon se Maigret-reeks waarin die speuraksie ondergeskik is aan wat tussen mense gebeur. 'n Nuwe huis word vir haar ontwerp deur 'n argitek en terwyl die moordenaar na haar soek, vermoor hy ook ander mense. Verskeie karakters, dikwels onbetroubaar, word aan die leser voorgestel, soos prokureurs, eiendomsagente, boukontrakteurs, swartbemagtigingsaktiviste, 'n hermafroditiese literêre biograaf, onder andere, wat soos in 'n Pynchon-roman die raaisel of soektog, kompliseer. (Hierop kom ons terug in afdeling 6.) Hierdie roman word egter beskryf as "'n speurverhaal sonder 'n speurder"; daarom is die leser uiteindelik die speurder saam met die manipulerende ouktoriële verteller. (Hierop kom ons terug in afdeling 3.)
Piekniek by Hangklip verwys na Peter Weir se rolprent Picnic at Hanging Rock (1975) met sy onseker einde. Wie is die skuldige? Die oop slot van die film laat die kyker teoretiseer oor die implikasies dat daar nooit sekerheid gevind sal word oor presies wat gebeur het nie. By Breytenbach word die skuldige van die openingstoneel aan ons bekend gestel. Ons is getuies wat toekyk hoe die verhaal ontvou. Weir se rolprent werk met 'n oop slot en die kyker vind nie sluiting nie. Die tradisionele speur- of moordverhaal is gerig op sluiting ("closure") met 'n moordenaar(s) of skuldige wat deur 'n slim speurder uitgevang word.  Die rolprent is gebaseer op Joan Lindsay se gelyknamige roman van 1967. In die publikasie van The secret of hanging rock verduidelik Lindsay haar sieninge oor die verdwyning. Die gegewe in die oorspronklike teks is egter sterker, omdat daar nie sluiting is nie en die misterieuse aspek beklemtoon word. Dalk het die meisies in 'n ander tyd inbeweeg, naamlik 'n ervaring van die primordiale wêreld van die oerinwoners (aborigines). Die verduideliking van die skrywer dekonstrueer ook die gegewe dat dit 'n werklike verhaal is, wat sowel in die roman as in die film die gegewe besonder kragtig maak. By Breytenbach is daar ook 'n werklikheidsdimensie ingebou in die toespelings op die geweld van die moderne samelewing en verwysing na herkenbare ruimtes en mense.
Een vir Azazel speel op die Welgevonden-landgoed af. Jock Silberstein se plaas is geskenk aan die Stigting en die skoonseun Henry van Eeden-Silberstein woon nog op die plaas. Sy vrou Salome sterf by die geboorte van haar seun, die reus Adam Kadmon, 'n idioot. 'n Meisie, Lila word vermoor en Demosthenes H. de Goede, die hakkelende en filosofiese speurder, ondersoek die moord. Dr. Johns begelei en verduidelik alles aan die speurder en Adam, die reus, is die sondebok wat geoffer moet word. Die gegewe verwys na die Bybelse verhaal wat opgeteken staan in Levitikus 16.  Die Engelse vertaling van hierdie roman heet One for the devil wat die vergeldingsaspek sterker beklemtoon.
Vir 'n duidelike aanwysing van al die karakters in hierdie komplekse roman, is die wikipedia handig (The Crying of Lot 49 - Wikipedia, the free encyclopedia. Besoek 19/1/2012). Tanner skryf eweneens oor die karakters in Thomas Pynchon (1982).
Sy is getroud met Wendell "Muncho" Maas, 'n platejoggie in Kinneret en 'n LSD-verslaafde. Hy is onder andere gaande oor die musiek van Sick Dick o.a. Sy het 'n verhouding met Metzger, 'n prokureur wat haar help met die testament. Sy regsfirma heet "Warpe, Wistfull, Kubitschek and McMingus". Daar is 'n "band", The Paranoids en deur hierdie name lewer Pynchon satiriese kommentaar. Oedipa se shrink heet Dr. Hilarius en in aansluiting by Nabokov, wie se minagting vir psigoanalise bekend was, skryf hy LSD aan haar voor.  Verder blyk dit dat hy 'n Nazi-dokter in Buchenwald was. Hier het hy deelgeneem aan 'n program om Jode tot waansin te dryf. John Nefastis en Stanley Koteks is twee wetenskaplikes wat iets weet oor die Trystero, wat Oedipa probeer ontfutsel. Randolph Driblette is die regisseur van die drama The courier's tragedy, die drama wat Oedipa meemaak, omdat sy weet dat Driblette haar van inligting kan voorsien. Hy pleeg egter selfmoord. Mike Fallopian wat sy in 'n kroeg ontmoet, blyk wel oor inligting te beskik oor die Peter Pinquid-vereniging. Genghis Cohen, 'n filatelis, verskaf leidrade oor die ontslapene se seëlversameling. Dit is 'n belangrike kode, omdat in die gesprekke tussen hom en Oedipa die kwessie van vervalsing na vore kom, wat die roman plaas binne die postmodernisme as 'n konterfeitsel van die werklikheid. Professor Emory Bortz, is 'n dosent aan San Narciso ('n samestelling van San Francisco en narcisme), wat 'n kenner is van Wharfinger se werk, die drama wat Oedipa sien. Hy blyk ook iets te weet oor Trystero, wat verdere onsekerheid oor die misterie in die hand werk.
In sy roman Piekniek by Hangklip roep Breytenbach die werkswyses van Leroux en Pynchon op: satiriese kommentaar op die samelewing, ontluistering van pretensie, die gebruik van simboliese naamgewing, die spel met 'n kommentariërende verteller wat herinner aan Leroux se meturgeman en 'n spel met die struktuur van die speurverhaal. Waar Leroux die tydsorde omkeer en Pynchon die oplossing uitstel, word die leser in Piekniek by Hangklip bekendgestel aan 'n roman sonder 'n speurder. Dupin of Poirot kon die leser lei en die meturgeman bied ook sekerhede met sy (pseudo)filosofiese opmerkings. By Breytenbach is daar geen sekerhede meer nie. Die leser is alleen. Die leser bevind sig in 'n gewelddadige en vyandige werklikheid.
Waarom hierdie roman nie ten spyte van die loflike ontvangs bekroon is nie, bly 'n onopgeloste raaisel. 'n Ironiese raaisel, wat inspeel op Weir se film waarin die kyker bly spekuleer. In 'n speelse artikel op Litnet Akademies: Is Piekniek by Hangklip 'n kriminele oortreding? (Besoek op 17 Julie 2012) raak Izak de Vries onbewustelik aan van die probleme in hierdie teks: is dit omdat hy die reëls van die speurverhaal oortree? Is dit omdat die skuldige nie vasgetrek word en die goeie nie die bose oorwin nie? Is dit dalk die afwesigheid van die speurder en die dekonstruksie van konvensies? De Vries verwys na die naam Schvantz as penis in Jiddisj ("prick") wat dan aansluit by die naamgewing by Leroux en Pynchon soos hierbo uiteengesit. De Vries wys op die vreemde setwerk om die stotterende verteller se uitspraak op te vang as nog 'n leesversperring. Soos hy dit dan opsom: "Breytenbach steek tong uit vir die leser, verál vir die leser wat 'n foutlose krimi soek." Louise Viljoen bespreek die roman op Litnet: "Piekniek by Hangklip seepgladde plesier" op 8 September 2011 (besoek op 17 Julie 2012). Sy skryf: "Henry Fielding, wat eintlik 'n dramaturg was, het begin om romans te skryf toe hy wou reageer op die buitensporige sukses van Samuel Richardson se melodramatiese briefroman Pamela, or Virtue Rewarded van 1740, waarin die jonge Pamela Andrews 'n eindelose stryd het om haar kuisheid teen haar werkgewer te verdedig. Fielding se parodie met die titel An Apology for the Life of Mrs Shamela Andrews het gewys dat die kuise Pamela eintlik glad nie so voorbeeldig was nie." Michiel Heyns, in "Op soek na sy mojo", resenseer die roman vir Beeld & Die Burger in Oktober (besoek op 17 Julie 2012) en wys eweneens op die pakkende gegewe in die roman. Thys Human se resensie heet "Tarantino in die Overstrand" in Beeld 9/10/2011 (besoek op 18 Julie 2012) is eweneens positief oor die aweregse aanslag van hierdie roman. Hy wys op die eksterne verteller se toetrede om van die raaisels in die verhaal op te los en ag die verwysing na Fielding as 'n belangrike leidraad.
Umberto Eco se slotwoorde in The name of the rose is hier tersaaklik: "It is cold in the scriptorium, my thumb aches. I leave this manuscript, I do not know for whom; I no longer know what it is about: stat rosa pristine nomine, nomina nuda tenemus..."
Joan Hambidge Kaapstad Desember 2011 – September 2012
The Crying of Lot 49 - Wikipedia, the free encyclopedia. Besoek op 19/1/2012.
8. En Aäron moet oor die twee bokke die lot werp, een lot vir die Here en een lot vir Asásel.
9. Dan moet Aäron die bok aanbring waar die lot vir die Here op gekom het en hom as sondoffer berei;
10. maar die bok waar die lot vir Asásel op gekom het, moet lewendig voor die aangesig van die Here gestel word, om oor hom versoening te bewerk deur hom vir Asásel in die woestyn te stuur.
4. Maurice Couturier in sy essay "Nabokov or the Cruelty of Desire: A Psychoanalytic Reading" betrek Nabokof se negatiewe siening van Freudiaanse simboliek (besoek op 27 November 2011).