Ons luister eers na die besadigde weergawe van Kolonel Bond, wat as die Britse bevelvoerder in Mount Prospect agtergebly het, soos verval uit sy dagboek:
“Majuba-slag is bo-op die kruin beslis maar nie daar afgesluit nie. Presies 5 minute oor een – ek het op my sakhorlosie gekyk – het die Engelse teë-stand in die pannetjie begin wyfel. Daarna chaos. Binne enkele minute volg die Engelse burgers die agterste Engelse oor die kruinronding. Tot groot verbasing van die burgers val hulle oë op die twee forte wat Colley die dag tevore op die gelykte tussen Mount Prospect en Majuba laat bou het. Die forte was sommer van sooie, sterk beman en moes blykbaar dien om die Boere te stuit ingeval van ’n aanval van agter of so iets. ’n Burger, so veronderstel ek, is toe onmiddellik in alle haas met die nuus na komdt-genl Joubert gestuur en die boodskapper moet gou gespeel het, want toe ek weer sien ry ’n perdekommando uit die Nek uit in die rigting van die forte. Omstreeks drie-uur het die ruiterkommando, baie stadig, die forte tot onder skoot genader. Op vierhonderd tree egter was die Engelse vir hulle klaar en hulle los ’n kwaai sarsie. Maar toe die Britte lostrek, storm die burgers! Met dieselfde oorhaas en ratsheid waarmee hulle vriende Majuba sopas ontruim het, het hierdie kêrels hulle forte verlaat. Hals-oor-kop het hulle oor die sooimure geklouter en die rieme neergelê na die diepste klowe, verder af. Dat hulle nie van die deure of uitgange gebruik gemaak het nie, het waarskynlik toegeskrywe word aan die feit dat die oopgelê het vir die gevreesde vuur van die aanstormende burgers. Hierdie Engelse het veel kwaaier gespalk as die Majuba span en was, volgens ’n deelnemer aan daardie reisies, erg genoeg; ‘Dit het my vier ure geneem om Majuba uit te klim,’ het die segsman beduie, ‘maar binne vier minute was ek onder’. Ondanks die snelheid waarmee die manskappe uit die forte gevlug het, het dit hulle nie veel gebaat nie en baie het gesneuwel.
“Toe die Engelse nou, onder uit hul Mount Prospect-kamp, moes belewe hoedat eers Colley se leër en later die manskappe van die forte moes uitlȇ voor, het hulle met ’n mag van sowat 200 perderuiters ’n end teen Mount Prospect uitgejaag. Hierdie kêrels was blykbaar besonder haastig of ’n weinig lugtig want sonder om van hulle perde af te styg, het hulle sommer vanuit die saals vanuit die forte gevuur. Waarskynlik wou hulle die burgers van koers af bring waar laasgenoemde onverpoos die vlugtende vyand bestorm het. Dit moes hulle liewer nie gedoen het nie. Die burgers maak aanstaltes om hulle nou te kom bydam. Toe hulle opruk, spring die Engelse in hulle spore om, altwee honderds ruiters en jaar toe kamp-toe. Maar moenie glo nie. Engelsman kon die dag niks anders doen nie as gou en goed skrik. Sonder om te blik of te bloos steek die spul by hulle militêre kamp wat vol gewondes hul besonder nodig gehad het, verby die oop wêreld in. Klaarblyklik wou hulle sommer laat deurloop Newcastle-toe. Wat van hulle geword het en of beter oordeel hulle later laat omdraai het val buite my herinnering.
Miskien is dit belangriker om te verstaan hoekom die slag tot ’n einde gekom het, as die fynere detail van die laaste geveg. Ons moet maar luister wat later vertel is – deur generaal Joubert in ’n onderhoud met dr. Matthews:
Regtig? Hoekom sou God ’n mis laat opkom om te verhoed dat die Boere die Britte verder verniel? ’n Moontlik antwoord op hierdie vraag kan in die volgende deel van die reeks gevind word.