Vreemde, bloedige bedmaats | Netwerk24
Deur Suraya Dadoo 21 Oktober 2018 00:01
Op 2 Augustus is die besige al-Mehoet-vismark in die Jemense stad Hodeida gebombardeer, en 55 burgerlikes is in die aanval dood – die meeste van hulle vissermanne en mense wat vis wou koop en verkoop.
Meer as 170 mense is beseer. Die ge­wondes is opgeneem in die nabygeleë al-Thawhrah-hospitaal. 'n Tweede, selfs meer gruwelike aanval is uitgevoer, met die fokus op die ingang van die hospitaal en gemik op die ambulanse en paramedici wat omgesien het na die beseerdes van die aanval op die vismark. Nege mense is in die aanval op die hospitaal dood.
Hoewel dié bloedbad – wat as 'n oorlogsmisdaad beskou kan word – bykans 6 000 km van Suid-Afrika af plaasgevind het, was die oorsprong van die mortiere wat in die Hodeida-aanval gebruik is, dalk baie nader aan ons as wat Suid-Afrikaners sal wil hê.
Volgens die wapenontleder Nick Waters is daar verskeie ooreenkomste tussen die munisiefragmente wat op die toneel van die Hodeida-bloedbad gevind is en die kenmerkende 120 mm-mortierbomme wat deur Rheinmetall Denel Munition (RDM) vervaardig word. RDM verkoop soortgelyke mortiere aan Saoedi-Arabië en die Verenigde Arabiese Emirate (VAE).
Die twee lande speel op die oomblik die grootste rol in die koalisie wat in 'n oorlog teen Jemen gewikkel is – 'n oorlog wat beskou word as die grootste humanitêre krisis tans in die wêreld.
Dan is Suid-Afrika medepligtig aan oorlogsmisdade.
Sowel RDM en sy moedermaatskappy in Duitsland is om kommentaar genader en gevra om voorbeelde van hul 120 mm-mortiere te voorsien sodat dit vergelyk kan word met die Hodeida-fragmente. Nie een van die maatskappye het op die versoek gereageer nie.
Die doel van Saoedi-Arabië se veldtog in Jemen is om die mag uit die hande van die Hoethi-rebellegroep te ruk en die regering van Abd-Rabboeh Mansoer Hadi weer aan die bewind te stel. Volgens onafhanklike beramings is ongeveer 50 000 Jemeniete dood in die drie jaar van verwoestende lugaanvalle op hospitale, skole en markte. Weens blokkades kan Jemen ook geen voedsel, medisyne of brandstof invoer nie. En dit veroorsaak watertekorte, want sonder brandstof kan water nie uit boorgate gepomp word nie. Die onsanitêre toestande het gelei tot die uitbreek van siektes, insluitend die ergste cholera-uitbreking in die moderne geskiedenis.
Ongeag die humanitêre koste is Suid-Afrikaanse wapenmaatskappye gretig om Saoedi-Arabië en sy bondgenote van wapens te voorsien. En dit vir 'n veldtog wat volgens die Verenigde Nasies (VN) gekenmerk word deur menseregteskendings en oorlogsmisdade.
Volgens die onafhanklike internasionale verhoudingstrateeg Zeenat Adam het Suid-Afrikaanse maatskappye tussen 2016 en 2017 wapens ter waarde van meer as R3 miljard aan Saoedi-Arabië en sy koalisievennoot, die VAE, verkoop. Die Nasionale Konvensionele Wapenbeheerkomitee (NCACC) – die owerheid wat 'n oog hou oor Suid-Afrika se wapenuitvoere en Suid-Afrikaanse wapenmaatskappye reguleer – was laks in sy plig om te verseker dat plaaslike wapenhandelaars aan die regulasies voldoen.
Volgens Adam was daar reeds in Julie 2015 TV-opnames wat getoon het hoe 'n Denel-hommeltuig afgeskiet word oor Jemen. Toe Jeff Radebe, NCACC-baas, gevra is oor die Suid-Afrikaanse wapens in Jemen, was hy van mening dat dit slegs dui op 'n moontlike oortreding van eindverbruiker­sertifikate. Radebe het nie die oortreding ondersoek nie.
Radebe is verlede jaar deur die parlementêre komitee versoek om verslag te doen oor Suid-Afrika se wapenverkope aan Saoedi-Arabië. Hy het ingestem, maar dit nooit gedoen nie.
Die NCACC draai 'n blinde oog op die bewyse van Saoedi-Arabië se oortredings van sy regulasies. En volgens Adam is dit 'n oortreding van Suid-Afrikaanse en internasionale wetgewing.
Suid-Afrika se Wet op die Beheer van Konvensionele Wapens bepaal dat die NCACC die verskaffing van wapens aan regerings wat hulle skuldig maak aan menseregteskendings moet vermy.
Ingevolge die VN-wapenhandelsverdrag het Suid-Afrika 'n verpligting om die verskaffing van wapens te staak indien daar genoegsame getuienis is dat dit in alle waarskynlikheid gebruik sal word in die ernstige oortreding van internasionale menseregte of humanitêre regte.
Nie die NCACC of die Suid-Afrikaanse regering kan beweer dat hulle nie bewus was van Saoedi-Arabië se aksies in Jemen nie. Dit is omvattend gedokumenteer deur sowel die VN as Human Rights Watch en Amnestie Internasionaal. En al is die regering bewus gemaak van die gebruik van Suid-Afrikaanse wapens in Jemen, is geen poging aangewend om minstens net ondersoek in te stel of die Saoedi's wel ons wapens gebruik om oorlogsmisdade in Jemen te pleeg nie.
Verder moedig ons ook ander aan om 'n blinde oog te draai op die menseregteskendings. Op 28 September het Suid-Afrika buite stemming gebly in 'n resolusie van die VN se Menseregteraad, wat gevra het vir 'n ondersoek na menseregteskendings in Jemen.
Die departement van internasionale betrekkinge en samewerking (Dirco) se stilte oor Saoedi-menseregteskendings in Jemen is opvallend. Die departement het sedert Saoedi-Arabië met sy militêre veldtog in Maart 2015 begin het, slegs twee verklarings uitgereik.
Die eerste, op 8 November verlede jaar, was net in reaksie op die missielaanval op Riaad. Die missiel is onderskep en daar was geen ongevalle nie.
Vreemd genoeg beskou Dirco 'n onderskepte missiel as 'n "eskalasie" in die konflik, in ag genome die koalisie-aanval onder die leiding van Saoedi-Arabië 13 maande tevore, waarin 933 burgers van Jemen dood is.
Aangespoor deur die dood van die voormalige president van Jemen, Ali Abdoellah Saleh, het Dirco die volgende maand 'n tweede verklaring uitgereik waarin kommer uitgespreek is oor die humanitêre ramp in Jemen – maar geen melding is gemaak daarvan dat dit die werk van die koalisiemagte, onder leiding van Saoedi-Arabië, was nie.
Waarom beskerm Suid-Afrika Saoedi-Arabië?
Die antwoord lê moontlik in die groeiende handelsbande tussen Pretoria en Riaad. Einde September was Suid-Afrika se minister van handel en nywerheid, Rob Davies, die medevoorsitter van Suid-Afrika en Saoedi-Arabië se gesamentlike ekonomiese kommissie. Davies het die beleggingsbelofte van $10 miljard wat Mohammed bin Salman in Julie aan Cyril Ramaphosa gemaak het, opgevolg.
Op 4 Oktober het die Saoedi-Arabiese Militêre Nywerhede (Sami) aangekondig hulle oorweeg om 'n belang te koop in Denel, wat in 'n geldelike verknorsing is. Denel het alreeds die koninkryk bygestaan om sy eie hommeltuigprogram te ontwikkel.
Volgens Adam, wat Suid-Afrika se dodelike betrokkenheid in Jemen al breedvoerig gedokumenteer het, wil ons wapenmaatskappye nie net wapens aan Saoedi-Arabië verkoop nie, maar hulle wil Riaad help om sy eie wapenindustrie te ontwikkel.
Oudpres. Jacob Zuma het in 2016 die Al-Kharj-militêre fasiliteit in Riaad ingewy. Dit is in samewerking met RDM opgerig en na verwagting sal dit daagliks 600 mortierprojektiele, asook groter vliegtuigbomme produseer.
Ivor Ichikowitz se Paramount-groep is ook in gesprek met Saoedi-Arabië met die oog op die oordrag van tegnologie en die vestiging van produksie-aanlegte.
Dis 'n baie gevaarliker posisie vir Suid-Afrika as om net wapens aan Saoedi-Arabië te verkoop. Suid-Afrikaanse maatskappye loop die risiko om Saoedi-Arabië te help om ammunisiefabrieke te bou wat internasionaal verbode trosbomme kan vervaardig. Adam sê Saoedi-Arabië is nie 'n ondertekenaar van die konvensie oor die trosbomme nie en het al tevore trosbomme in Jemen gebruik.
Dit beteken die moontlikheid dat Suid-Afrika medepligtig is aan oorlogsmisdade neem aansienlik toe.
Terwyl Lindiwe Sisulu, minister van internasionale betrekkinge, op die oog af toegewyd is aan menseregte-gegronde internasionale verhoudinge, het haar kollegas by die departement van verdediging en die NCACC Saoedi-Arabië – 'n land wat hom gereeld skuldig maak aan menseregteoortredings – bewapen.
Suid-Afrika gaan in Januarie 'n niepermanente setel opneem in die VN se Veiligheidsraad. Dit stel die land in staat om verdrukkende regerings soos Saoedi-Arabië tot verantwoording te roep.
As Pretoria egter swyg oor Saoedi-Arabië se gruweldade in Jemen en voortgaan met sy benadering van sake soos gewoonlik met Riaad, kan 'n mens nie anders as om aan te neem dat Suid-Afrika sy buitelandse beleid aan die hoogste bieër verkoop het nie.
Ons moet 'n manier vind om ons ekonomiese prioriteite te balanseer met 'n beleid waarvolgens die land hom verbind tot menseregte en internasionale reg.