Weg met die dwepers, die boepensknolle, die moaners en die groaners. Weg met die poeierholle, die hoitietoitie- skeelooganties, die Martie Martelgatte en die Jannie Jammerballe. Weg met die oorgenuanseerde suutjiespoep-polities-korrektes met hul brabbeltaal-diepsinnighede. Is jy moeg vir jou man se lang gesig wat lyk soos ’n bok wat afdraand kyk? Lyk jou vrou al meer soos haar paspoortfoto? Dan is dit tyd om vir hulle ’n kaartjie na hierdie showtjie te koop. Wees gewaarsku: Jy moet lag dat die trane rol, anders spuit ons jou met Doom.
Margit se pantomime, Liewe Heksie: Flower Power, het verskeie gehoorgewildsheidpryse gewen en is vir vier kykNET Fiëstas benoem – vir spel en bydrae tot ’n musiekgedrewe produksie. Eintlik vertolk Margit die rol van Levinia al langer as die rol van Dolla. Sy skerts gereeld dat die een eintlik net die volwasse weergawe van die ander is. Sy klik Liewe Heksie: Flower Power was nie ’n tweejaarprojek nie. Dit was eintlik ’n leeftyd se beheptheid met Verna se wonderlike skepping wat hulle met reg kon verpak vir oud en jonk!
Sy beskou die sitvlakke op die stoele in teaters en die applous vir ŉ produksie as toekennings en verering. “Dit is immers gehore wat ná al die jare my salaris betaal.”
Margit is ŉ familiemens en deur al haar reise is daar ŉ droom wat haar heeltyd ánker. “Eintlik wens ek regtig net om méér tyd saam met die mense wat ek lief het – veral my gesin – deur te bring. Daardie tydjies saam gee my energie en as dit verlore gaan, kan dit nooit weer opgevang word nie. Oor 30 jaar gaan niemand tien teen een meer weet wie ek is nie. (Die meeste mense weet ook nie nou nie; ons is maar klein vissies in groot damme.) Hopelik kan ek eerder ’n rol speel en ’n verskil maak in die mense naby my se lewe; ’n blywende verskil.”
Ons durf die kronkels van die afgelope 25 jaar aan… Kan ’n kunstenaar ’n goeie bestaan in Suid-Afrika maak?
Jy kan wel lééf, maar jy moet ’n Jack of all trades wees, baie passie hê en moer hard kan werk. Op varsity was drama eintlik net ’n “stokperdjie” tesame met Radio Matie, die Matie-koerant en die karnavalkomitee het ek so baie op Stellenbosch geleer. En toe is drie jaar meteens verby en net elf van ons aanvanklike sestig van die 1988-klas het ons graad voltooi. Eers, toe ek op my tuisteskepper-ma, Retha (’n nooi Rossouw), se aandrang my HOD-jaar moes begin, het ek besef dis werklik nie wat ek wil doen nie. Vir my HOD-onderhoud beland ek toe by Hennie Aucamp wat, ná ’n heerlike, eerlike gesprek vir my sê die onderwys het passievolle mense nodig, maar volg jou droom. En my droom was toe al die tyd maar drama…
Die waarheid is, gemeet aan die ure wat jy insit en die geld wat jy in daardie tyd spandeer en dit wat jy uiteindelik inkry, balanseer die verhouding tussen uitgawes en inkomste nie regtig nie. In vergelyking met Hollywood en oorsee, sukkel ons kunstenaars om te oorleef – veral as jy jou eie werkskepper is. Maar as ’n mens ’n passie vir iets het, vlieg die ure vinnig verby en soos my vriendin Lizz Meiring altyd sê, ons akteurs moet ophou kla. Ons is in die bedryf van smoke en mirrors, ons moet mense laat ontvlug.
Ongelukkig is langtermynkontrakte ’n luukse. As ons net meer tyd – dus ook geld – gehad het om langer te repeteer, sou daar inkomste vir kunstenaars wees en dit sal ook die gehalte van produksies drasties verbeter. Die destydse Kunsterade het dit moontlik gemaak: beskermde inkomste én gehalteproduksies. Deesdae moet ’n mens teen die spoed van witlig werk om die begroting te laat klop. As die staat net meer geld kan bewillig vir die kunste… Dalk moet ons aansoek doen om by Nklanda te kan repeteer… Die kunste reflekteer ’n samelewing se ingesteldheid en die samelewing se ingesteldheid word in die kunste gereflekteer. Die kunste moet beskerm en bevorder word.
Dan was daar ook Jong Dames Dinamiet (saam met Marion Holm) en, veral, die ernstige stuk K (met Trix Pienaar), my teaterma. Hennie van Greunen het die teks geskryf en regie behartig. Dit was ontsettend terapeuties vir ons – én vir die gehoor. Dit het oor kanker gehandel. My ma is toe pas oorlede en, hoewel ek en Trix ook ma en dogter in die produksie vertolk het, was dit glad nie biografies van aard nie. Maar die verhouding tussen ma en dogter is universeel; ook die stryd teen kanker. Ek ken nie ’n enkele mens wat nog nie deur kanker geraak is nie; hetsy self of familie of vriende. Baie mense het na die tyd met ons kom praat en dan huil en lag ons ’n rukkie saam.
Laasjaar was dit ’n groot voorreg om PG du Plessis se Koöperasiestories vir die verhoog te verlewendig. Alexa Strachan het die teks verwerk en Sandra Prinsloo het die regie behartig. Buiten my vervaardigingsrol het ek vyf rolle vertolk en was dit nou ’n plesierigheid!
Ek onthou ook my omroeperjare (1998-2000) by Punt Geselsradio – eers in die middernagtelike oggendure en toe die middagsessie. Dit was baie opwindend en het mense nogal warm onder die kraag gehad! Onvermydelik het ek toe ook ’n kinder-inbelprogram, Pikkiepunt, geskep en die kinders die geleentheid gebied om hul mening oor allerlei dinge te lug.
Flower Power was net ’n logiese titel om ’n paar redes: die silwerroos se krag en die stryd waarom die hele verhaal gaan. Dit suggereer onmiddellik dis nie net op kinders gemik nie; dis familieteater én dit lewer sosiale kommentaar met die fokus op die ‘goedheid’ – wat spruit uit die oorwinning van die onvermydelike stryd, waarin die goeie die bose moet oorwin.
In die pantomime is daar twee vlakke waarop die storie vertel word. Die kinders geniet die slapstick en lawwighede en vir die volwassenes is daar slim en soms stuitige sinspelings. Die ideale gehoor is nie net ’n klomp volwassenes of ’n klomp kinders nie. Dis juis die mengsel van die gehoor wat die ervaring laat slaag. Pantomime is eintlik ’n ‘veilige’ genre, omdat dit nie probeer om ’n ‘statement’ te maak nie. Die titel berei jou egter voor dat jy nie die heel tradisionele Liewe Heksie moet verwag nie.
Niemand was egter daarop voorbereid toe ’n onskuldige pantomime die teiken van stakers moes wees toe feesgangers se teaterpret verlede jaar in die Vrystaat tydens ’n opvoering versteur is en die verhooggrond in Blommeland ietwat omgedolwe is nie.
Op 1 September 2004 het ’n blind date met Jurgen Human, ’n elektriese ingenieur en destyds ’n 46-jarige geswore bachelor, my lewe ingrypend verander. Middagete het gelei tot aandete, tot drinks, tot ontbyt – en van toe af is ons saam. Dieselfde aand het hy my vertel van sy droom om ’n teaterrestaurant te open. Binne ses maande het ons Die Boer geopen, getrou, huis aangebou – en ná 13 jaar is ons steeds saam; ook die trotse ouers van ’n pragtige agtjarige dogtertjie, Luca. Sy is die ánder aktrise in die huis!
Die Boer is binne sewe maande – op 20 April 2015 – ná vele nagte se debat oor die interieur, spyskaarte, kunstenaars en ’n gepaste naam vir dievenue – geopen. Daardie oggend het die plek nog soos ’n bouperseel gelyk, maar daardie aand het Valiant Swart ons restaurantteater voor ’n volgepakte gehoor geopen!
Ek moet bieg: radio is my gunstelingmedium: dis onmiddellik, aktueel en intiem. Verhoogwerk, soos skerpskets, verg ongelooflike konsentrasie en fokus. Ek vergelyk dit altyd met ’n fighter pilot in sy cockpit – maar die adrenalien is verslawend. Jy kan nie regmaak as jy verbrou nie… Regie is eintlik vir my die lekkerste; dis asof al ’n mens se sintuie inskop en jou kreatiwiteit tot die uiterste ontgin. Dié beroep is wragtig nooit boring nie!”
Dolla is in 1993 as ’n cameo-karakter gebore. Ek was besig met ’n kabaret saam met Trix Pienaar en Eugenie Grobler en twee aande voor opening kom ons agter daar kort iets komies. Hulle sê toe ek moet iets gaan uitdink. Dit was laataand en in plaas van dink en dink – drink ek en Pedro Kruger, die pianis, toe ’n glasie wyn. So ’n jaar vantevore het Linda de Jager in ’n studentekabaret ’n karakter Dowwe Dolla geskep. Ek het van die naam gehou en toestemming gevra of ek kan voortbou daarop. En so sit ek en Pedro die aand en ek sê toe dis ’n blonde poppie met ’n Transvôlse aksent wat by die staatstdiens op die switchboard werk. Daai tyd was die staatsdiens nog baie wit. Jy hoor dan net haar kant van die gesprek, maar beleef al die verwarring en misverstande. My eerste skets was Om ’n vrou vir Nellie (Nelson Mandela) te soek.
Vir so drie jaar speel sy cameos in groter shows; toe’t sy nog baie soos ek gelyk. Toe sien M-Net Dolla raak, gee ’n geldjie en vra dat ek die karakter uitbou tot ’n vollengte show. En so beland Dolla op It’s a Funny Country en die bal was aan‘t rol. Dolla se look is gerevamp: langer hare, rooier lippe, korter outfits – altyd blink soos ’n kraai. Hennie van Greunen was die teksskrywer. Dolla was net een van die vele karakters wat ek geskep het, maar iewers het sy ’n aar raakgeslaan, want mense het oor haar gepraat en wou – ten spyte van haar hoë stemmetjie – terugkom vir nog.