Nuuskommentaar: Staatsrede – eenheid of verdeel en heers?Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Siyabulela Duda/GCIS ’n Dag voor pres. Cyril Ramaphosa se staatsrede 2019 is daar baie rede om groot afwagting te hê oor wat die president op die hart het. Na wat berig word, sal ’n aankondiging oor ’n moontlike reuse-olievonds aan die Suid-Afrikaanse kus “binne dae” volg. Dié berigte is enkele dae gelede gepubliseer, en môre se staatsrede is ’n gepaste geleentheid om dit amptelik bekend te maak. Volgens Gwede Mantashe, minister wat met mynbou belas is, sal so ’n vonds vir Suid-Afrika se ekonomie ’n reusehupstoot inhou. ’n Ander ideale geleentheid was gisteraand toe Ramaphosa die groot internasionale mynboukongres in Kaapstad toegespreek het, maar dit blyk geen woord oor die vonds is gerep nie. Die kongres duur egter nog tot Vrydag, en ’n woord môreaand kan nog op Vrydag se kongresverwikkelinge te berde gebring word. (Lees die agtergrondskets heel onderaan die nuuskommentaar.) ’n Moontlike olie-aankondiging sal heelwat aandag aflei van verskeie sake wat bygedra het daartoe dat die aanvanklike Ramaforia doodgewurg is. In die gesamentlike hoofartikel van die Netwerk24-dagblaaie skryf die koerante van die groep dat Ramaphosa om verskeie redes nie die luukse het om te hou by sy voorneme dat die staatskapingsondersoeke eers afgehandel moet wees voor vervolging van mense wat daarmee verbind word, kan begin nie. Die koerante verteenwoordig hiermee die gevoel van talle, ook van verskeie ontleders, politieke partye en veel meer. Pres. Trump in die Roostuin by die Withuis (25 Januarie 2019)(Foto: AP Photo/ Evan Vucci) Ramaphosa se staatsrede, kortweg Sona genoem, volg kort op die hakke van pres. Donald Trump se staatsrede. Trump se fokus was op eenheid, terwyl sy teenstanders meen hy is die mees verdelende president wat die VSA nóg gehad het. Dit is nog te vroeg om te sê of die toespraak enigsins tot eenheid sal bydra – en ironies is ’n “verdelingsmuur” om onwettige immigrante uit te hou, deurslaggewend aan die “partisanship” soos die verdeeldheid bekend staan. Dit bevat meer as ’n tikkie ironie dat Sona in die VSA bekend staan as Sotu (State of the Union). Maar van “union” is daar nou min sprake. Al het die aanvanklike berigte oor die “vermaningsbrief” van die vyf voorste beleggerslande in Suid-Afrika die kat effe aan die stert beetgehad wat feite betref, is die oorhoofse reaksie daarop grootliks in die kol, en dit is dat Suid-Afrika nie ’n internasionale rolspeler in die beleggingsmark kan wees deur die harde werklikhede met fiksie en voeteslepery te vervang nie. Planne om die ekonomie deur grondgryp sonder vergoeding te laat slaag, voete te sleep met die vervolging van (ANC-)leiers oor staatskaping en korrupsie, asook deur die afwys van werklike talent oor mense se (wit en bruin) velkleur, is gewoon doodgebore. Om die vyf lande soos klein stouterds te gaan vasvat en te dissiplineer gaan boemerang. Met vandag se kommunikasie is daar geen manier dat ’n president kan wegkom met die ou stamhooftradisie om vir elke gehoor te vertel wat hulle wil hoor nie. Sulke “goedbedoelde” mededelings staan môre in die koerante en kan deur lesers vir wie dit bitterlike slegte nuus is, gelees word. Ramaphosa se voorganger het dit ook probeer, en dit het sy geloofwaardigheid tot niet gemaak. Daar is reeds net te veel voorbeelde van waar Ramaphosa ook in die slaggat getrap het. Een hiervan was ’n ope brief van die Afrikanerbond aan die president waarin kommer uitgespreek word dat Ramaphosa nie konsekwent is aan die versekerings wat hy tydens die AB se eeufeesviering gedoen het nie. Ook ander het Ramaphosa hiervan beskuldig. Argieffoto: Reint Dykema Suid-Afrika het nou werklik goeie nuus nodig om die leeggemelkte ekonomie weer op dreef te kry, en die moontlike groot olievonds kan daardie towerstaffie oplewer. Terwyl dit nog tot ’n dekade kan neem om ’n olievonds in volle produksie te sien, sal dit bepaald die nodige atmosfeer skep vir ’n toestroming van beleggers. Geld maak wel stom wat krom is, maar dit sal nog indrukwekkender wees as dit nie gepaardgaan met beleid en praktyk wat afbreek nie. Maar nou ja, dis verkiesingsjaar en dit kan dalk baie stemme trek deur te voed op valse persepsie. Die EFF het reeds die toon aangegee met ’n verkiesingsmanifes wat ten beste as ’n onuitvoerbare wenslys beskryf kan word. Suid-Afrika betaal nou reeds aan die gevolge van die praktyk van “koop (en steel) nou, en betaal later”. Veral as baie geen voorneme gehad het om wel later te betaal nie. As Brulpaddaveld wel olie het, gaan SA nog lank daarvoor wag As Suid-Afrika se Brulpaddaveld sowat 150 km see-in van Plettenbergbaai wel ryk aan olie is soos wat nou verwag word, gaan dit nadat dit raakgeboor is nog tussen agt en tien jaar neem voor dit in volle produksie is. Die veld, waar die see 1 500 m diep is, en die olieboor tot op 3,42 km onder die seebodem gesink word, sal na verwagting tussen 500 000 miljoen en ’n miljard vate lewer. Van die vennote meen dit kan selfs meer as dubbel soveel wees. So ’n vonds sal aan Suid-Afrika se ekonomie ’n ander dimensie verskaf. Boorwerk in die gebied het reeds in 2014 begin, maar die destydse boortoring kon “net” effens meer as 2 km diep onder die seebodem boor. Destyds is gesê die boorwerk aan die Suid-Afrikaanse kus kos sowat R10 miljoen per dag. ’n Finale aankondiging dat die olie gevind is, word binne dae verwag. Intussen is daar belowende tekens dat Suid-Afrika oor nog groot olie- en gasreserwes aan die kus, ook teenoor Port Elizabeth en die kus van KwaZulu-Natal beskik. In ’n stadium is berig dat meer as 60 eksplorasie-aansoeke aan die Suid-Afrikaanse kus ingedien is. ’n Groot bonus is dat die Mossgas-aanleg reeds bestaan. Dit word nou al etlike jare nie meer intensief benut nie, nadat Suid-Afrika se olie- en gasreserwes wat op die Agulhasplaat ontdek is, uitgeput geraak het. Olievelde vorm dikwels waar die kontinente van mekaar weggebreek het. Ook Argentinië bemark nou sektore van sy kontinentale bank vir die soektog na olie, en verwag groot vondste. Dit word effens gekompliseer deur Argentinië se aanspraak op die Brits beheerde Falklandeilande wat ook op die kontinentale plaat voorkom. Die ironie is dat, voor kontinentale drywing plaasgevind het, die Falklandeilande suid van die teenswoordige Plettenbergbaai geleë was, en dit is waar die olievonds nou verwag word.