Versindaba » Blog Archive » Amanda Lourens. ‘n Nanny-gedig vir lees en herlees
Wednesday, December 15th, 2010 | Amanda Lourens, Binneblik.
4 Kommentare op “Amanda Lourens. ‘n Nanny-gedig vir lees en herlees”
Melt Myburgh se gedigte oor sy “grootwordomgewing van Karos langs die Oranjerivier” is treffend. My ma het op Karos skoolgegaan en ons het dikwels met die trein by my oupa en ouma Oosthuizen ‘n klein entjie verder af langs die Oranjerivier gaan kuier. Ek is deesdae meer aangetrokke tot tropiese landskappe, maar die Noordweste behou nog sy bekoring.
Dr. Lourens, ek wonder of die laaste deel van die gedig nie ook anders gelees kan word nie. Die “miniatuurvuisie wat spierwit bal” het my dadelik laat dink aan die vuisballende ondersteuners tydens die destydse “rallies” wat “amandla awethu!” geskree het. Dit lyk vir my of die baba se miniatuurvuisie dalk eerder ‘n teken van solidariteit en ontluikende weerstand teen die Apartheidsregering kan wees as dat dit ‘n “terugtrek in die dop van die selfkoesterende ‘eie’ is”. Hierdie interpretasie word ondersteun deur die laaste deel van die nanny se lied: “skure tot teen die grond gebrand / ‘n man met ‘n verbode naam”. Dit is asof die lied nou nie net meer oor die nanny se kultuur handel nie, maar ook die sosio-politieke realiteite van swartmense tydens Apartheid betrek. Is die “verbode naam” dalk die naam van ons eerste demokratiese president? (In die roman “Swartskaap” van Odette Schoeman word die hoofkarakter as kind verbied om Mandela se naam in die huis te gebruik. Weet u of dit ‘n algemene verskynsel was, naamlik dat daar ‘n soort “verbod” op die gebruik van sekere name in wit huise was?)
Die enigste potensiële probleem met die bogenoemde ontleding is die reël “dooie gewig”. U lees dit as ‘n aanduiding van progressie in ‘n meer sinistere rigting, naamlik dat die teenoorgestelde van die groeiproses in die vorige strofe nou betrek word. Maar die “dooie gewig” kan dalk eerder die veranderde houding van die nanny teenoor die baba vergestalt, en nie andersom nie. Dit kan wees dat sy, na haar lied wat haar opnuut bewus maak van die onregte in die ou Suid-Afrika, so te sê haar rug op die kleintjie draai – hy word nou vir haar niks anders as ‘n dooie gewig nie. Desnieteenstaande is die saadjie van weerstand reeds in die kleintjie se onderbewuste geplant en eindig die gedig daarom met ‘n handgebaar van mede-protes eerder as met ‘n bevestiging van die nanny as Ander.
Hallo Pieter – ek hou baie van jou interpretasie, en ek is seker dat die gedig ook so gelees kan word (inderdaad dan wel ‘n gedig vir lees en herlees). Miskien is my interpretasie gekleur deur my eie ervarings, waar ek self in die ou bestel ervaar het hoe die eens gekoesterde kind uiteindelik die nuwe “baas” word en die nanny vergete raak in haar opset sonder veel vooruitsigte op verandering of verbetering.
Jou interpretasie sal byvoorbeeld ook resoneer met Ingrid Jonker se alombekende “Die kind”, waar die vuis ‘n simbool van die ontluikende swart bewussyn is.
Jou opmerking oor die “verbode naam” het my ook weer laat terugdink aan my eie kinderjare. Ek reken dat die “verbod” op byvoorbeeld Mandela se naam miskien afgehang het van jou eie konteks – ek self kan my nie herinner dat dit soseer in ons huis ‘n verbode naam was nie; dalk eerder ‘n bloot onbekende naam of ‘n naam om liefs net nooit eens te noem nie? Dit was eers teen universiteitsdae dat die naam Mandela vir my betekenis gekry het, en dan merendeels op ‘n T-hemp van ‘n student wat meer gewaag het as die res van ons. Dit sal interessant wees om ook te verneem wat ander lesers se herinneringe in hierdie verband is?
Johan Vos :
Baie interessante lesings van ‘n treffende gedig. Onthou, Nelson Mandela is in die ou bestel gebrandmerk as “terroris” wie se gesigafbeeldings verbode was. Miskien verwys die “verbode naam” nie soseer na Mandela se naam nie, maar die ideologie waarvoor hy (ge)staan (het).