Privatisering: Daar’s heelwat meriete en ook heelwat vraeMark Alexander (Foto athletics-africa.com) Suid-Afrikaanse rugby is finansieel in die knyp, en die ondersoek na die moontlike privatisering van rugbyunies is op die oog af ŉ goeie gedagte. Daar bly egter ŉ hele aantal kwelvrae. Uiteraard sou Mark Alexander, die nuwe voorsitter van die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (Saru), die saak deeglik oordink het. Hy is ŉ ervare, kundige en baie suksesvolle sakeman en ook ŉ voorste sportadministrateur buite rugby. Die gedagte sal ook oor die volgende twee maande of so verder gevoer word deur verskeie werkswinkels waar ander insette verkry sal word. Ons vra nietemin die volgende vrae, aangesien daar (heel verstaanbaar) nog nie ŉ magdom inligting oor die moontlike nuwe rigting bekend is nie en welwetende dat ŉ hele aantal hiervan seker deur Alexander ook oordink is. Die vrae word dus in hierdie vakuum van geen inligting tot dusver nie gevra. ♦ Met die privatisering is ŉ logiese en belangrike vraag die volgende: in hoe ŉ mate sal Saru nog beheer oor die unies en die franchise uitoefen? Onthou, Suid-Afrika sit met ŉ heel ander indeling as byvoorbeeld Frankryk en Brittanje, waar hulle nie ŉ tweevlak-kompetisiestruktuur het soos Suid-Afrika met sy franchise’e en ook die ander provinsiale spanne nie. In Frankryk en Engeland is die beheer onafhanklik van die unies gesetel en is daar gedurig tussen die beheerliggaam en die klubs haakplekke oor die beheer van spelers. In Frankryk is die FFR (die beheerliggaam) ook nie eens by die onderhandeling oor TV-regte betrokke nie. Dis deel van die voormalige afrigter van die Hane en sportminister (Secretary of Sport) van Frankryk, Bernard Laporte, se “manifes” in die komende presidentsverkiesing van die FFR dat die federasie ŉ sê moet kry. ♦ Ook betreffende die gedagte dat die Springbokke voortaan deur Saru gekontrakteer word, is daar die vraag: hoe gaan dit die ‘maatskappye’ raak? ♦ Dit moet aanvaar word dat die groot unies, oftewel die franchise’e, vir hul eie bestuur en finansiële lot verantwoordelik sal wees. Dit is immers ŉ ‘besigheid’ en dit is waar die winste en verliese sal lê. Maar wat van die ander provinsiale (junior) rugby by die franchise’e? Sal die nuwe eienaar, wat moontlik soveel as 74% van die unie oftewel maatskappy sal kan besit, genoeë daarmee neem om sy geld/kontantvloei/moontlike winste te waag op die administrasie van skolerugby, junior provinsiale spanne, vrouerugby, sewes, subunie-wedstryde, amateur provinsiale rugby, ensovoorts? ŉ Mens hoef maar net te dink wat die onder 19- en onder 21-spelers se provinsiale kontrakte die ‘maatskappy’ sal kos. Dit is natuurlik as elke ‘maatskappy’ verplig word om junior rugbyspanne tot hulle eie (korttermyn) finansiële nadeel in die veld te stoot totdat die spelers wasdom bereik. Hier is uiteraard heelwat dinkwerk wat voorlê en dit lyk of ŉ tweeledige struktuur gebruik sal moet word. Maar sal dit die probleem van die unies en dus Saru met betrekking tot uitgawes en verliese oplos? ♦ Hoe gaan unies wat nie deel van franchise’e is nie kan bestaan? Sal hulle steeds der miljoene, glo in die omgewing van R30 miljoen per unie, van Saru kry uit die Superrugby-televisiekontrakte? ♦ Wat sal die deurlopende voedingsbronne van spelers vir die franchise en die unies wees? ♦ ŉ Kernvraag is seker ook hoe die ‘maatskappy’, tans ŉ unie, finansieel gewaardeer sal word. Hoeveel betaal ŉ koper vir 74% van enige franchise (of franchise en unie) as dit blyk dat hy in die rooi is of nie sy huidige verpligtinge kan nakom nie? En glo my, ŉ hele paar van die grotes sukkel. En hoeveel moontlike aandeelhouers is daar wat in sukkelende besighede sal belang stel? ♦ Hoe sal borgskappe werk? Sal Emirates of DHL of Cell C of Toyota byvoorbeeld bereid wees om ŉ maatskappy te borg waar hulle blootstelling ‘gesteel’ word met die bemarkingsklem wat op die maatskappy self val? Soos ons gesê het: privatisering mag die oplossing wees – en ŉ oplossing is dringend nodig. Maar daar is vrae, en as Alexander en kie die antwoorde op dié hierbo en ander het, is dit moontlik ŉ lewensvatbare uitkoms.