"Grootouers is in baie gevalle 'n verlengstuk van die ouerhuis," sê Wietske Boon, 'n spelterapeut van Pretoria."Hulle ondersteun die ouers en kan in 'n groot mate by die kinders se opvoeding en aktiwiteite betrokke wees.
"Kleinkinders sien op na hul grootouers wat hulle dus in 'n posisie stel om mentors, rolmodelle en helde vir die kleinkinders te wees, maar is ook versorgers en ja, dit is lekker om so af en toe deur 'n ouma of oupa bederf te word," sê sy.
"Die verhouding tussen 'n grootouer en kleinkind, die lewenslesse en ondersteuning wat die grootouer kan bied, is iets wat kinders vir die res van hul lewe as kosbare herinnering kan saam neem," sê Wietske.
Lana Kleingeld-Coetzee is 'n opvoedkundige sielkundige wat in Weltevredenpark en Randparkridge praktiseer.
"'n Ouma en oupa is daar om te bederf en om ekstra liefde en omgee in 'n kind se lewe te saai," sê Lana.
"Wanneer grootouers tyd saam met die kleinkinders deurbring, is dit 'n spesiale geleentheid om hegte verhoudings te bou en om deel van hul kleinkinders se ontwikkeling te wees. Daar is al in 'n studie bevind dat 'n kind wat 'n warm, hegte verhouding met 'n ouma of oupa het, geneig is om die lewe se struikelblokke beter te hanteer."
Volgens Lana is grootouers gewoonlik ook gewillig om uit te help met rondry of kinders oppas, veral wanneer ouers lang ure moet werk of min buigsaamheid by die werk geniet.
"Grootouers is ook 'n waardevolle bron van raad en leiding ten opsigte van ouerskap omdat hulle eerstehandse ervaring het," sê Lana.
"Hulle weet hoe oorweldigend dit kan wees om ouer te word en hulle wil graag hul kinders ondersteun. Hulle verstaan ook hul eie kind se swakhede en sterkpunte en daarom is hul raad gewoonlik spesifiek en eerlik. Ongelukkig kan hul leiding en raad soms as inmenging geïnterpreteer word wat tot frustrasie en konflik tussen ouer en grootouer kan lei."
In die lewe gebeur daar ook baie onvoorsiene gebeurtenisse wat 'n mens se lewe omvergooi, sê sy. "Dood en egskeiding veroorsaak hartseer en gebrokenheid, maar dit los ook 'n gaping ten opsigte van ouerskap. Baie keer is dit nodig dat die grootouers hulp moet verleen of selfs by die gesin moet intrek om uit te help, omdat die ouers nie alleen die druk kan hanteer nie."
Volgens Lana kan die ondersteuning wat grootouers in hierdie moeilike tye verskaf, die familie bymekaar hou en tot 'n mate die standvastigheid verskaf wat die gesin benodig.
"Dit kan enigiets wees van 'n oor wat luister tot meer praktiese hulp, soos om etes voor te berei of die kleinkinders op te pas."
Soms is dit die geval dat Ouma of Oupa siek word of een van hulle afsterf en dat die oorlewende dan by die gesin moet intrek om versorg te word, sê sy.
"Wanneer Ouma of Oupa by die gesin woon, kan dit sekere probleme veroorsaak. In gevalle waar die grootouer deel van die huishouding word, gebeur dit soms dat die grense 'n bietjie onduidelik raak. Partykeer voel die grootouers dalk gedwing om die dissipline oor te neem wanneer hulle waarneem dat die ouers sukkel om ferm te wees of hulle pleit dalk by die ouer om minder streng te wees uit simpatie vir die kleinkinders.Ongeag wat die bedoeling of rede is, die onduidelikheid van grense lei tot misverstande, wat onnodige familietwis en ongelukkigheid kan veroorsaak," sê Lana.
"Baie mense dink dalk dat soos ander dinge, grootouers in vandag se lewe ook vervangbaar is," sê dr Hermanean Laauwen, opvoedkundige sielkundige verbonde aan die Vita Nova Beradingsentrum in Elarduspark, Pretoria Oos.
Volgens Hermaneanis dinge in vandag se samelewing anders as vroeër. "Sommige grootouers, soos ek, moes 'n kuber-ouma met al sy verwante uitdagings word. Om 'n grootouer vir vyf te wees, is baie vervullend," vertel sy.
"Ek het die voorreg gehad om met eet van my kleinkinders se keisersnee-geboorte by te wees en tyd saam met my skoondogter deur te bring gedurende die geboorteproses van 'n ander kleinkind.
"Grootouers kan positief tot die geestelike welstand van die kinders bydra. Hulle is daar om te korrigeer, te mentor en te lei, maar steeds liefdevol te wees. Grootouers bied stabiliteit en 'n veilige hawe vir kinders as die verhouding met die kleinkinders by albei partye positief is," sê sy.
Grootouers vul 'n leemte
"Jong ouerpare is baie keer so vasgevang in al die eise en verantwoordelikhede van die daaglikse lewe dat hulle nie altyd die geleentheid het om vir hul kinders onverdeelde aandag te gee nie," sê Mariana Muller, 'n lewensafrigter.
"Grootouers is meestal in die posisie om onverdeelde aandag te gee."
Volgens Mariana is dit belangrik dat daar goeie kommunikasie tussen grootouers en ouers rondom dissipline is.
"Grootouers en ouers moet kommunikeer oor wat die behoeftes en verwagtinge in die gesin is. Grootouers kan goeie luisteraars wees en 'n bron van ondersteuning vir veral tieners in hul onstuimige jare en ook veral vir kinders met introverte persoonlikhede wat moeilik maats maak.
"Tydens tienerjare kan misverstande maklik tussen ouers en tieners ontstaan. Dan kan grootouers tieners help om balans te vind wanneer hulle 'n luisteraar soek. Kinders met betrokke grootouers het 'n sterker gevoel dat hulle spesiaal en uniek is," sê Mariana.
"Grootouers moet egter besef dat kinders en skoonkinders hul eie gesinne vorm en dit is belangrik dat daar goeie kommunikasie tussen die betrokke volwassenes oor behoeftes, verwagtinge en beplanning van aktiwiteite is."
As grootouers siek word of sterf
Verlies en rou is nooit maklik om te hanteer nie en gewoonlik is die verlies van 'n ouma of oupa die eerste seer en rou wat 'n kind moet verwerk, sê Lana. Sy gee die volgende raad:
Gesels met jou kind oor Ouma of Oupa wat oorlede is en oor die herinneringe wat elkeen van hulle het. Gee hulle geleentheid om vrae te vra en daaroor te praat sodat hulle deur die rouproses kan werk.
Laat hulle ietsie spesiaals hou wat aan Ouma of Oupa behoort het wat hulle altyd aan hom of haar sal herinner.
Laat hulle 'n briefie skryf om totsiens te sê.
Wanneer Ouma of Oupa ernstig siek word, kan dit vir die kleinkinders 'n skok wees, sê Wietske.
Volgens Wietske is dit raadsaam om die kleinkinders op 'n besoek aan 'n sieklike grootouer voor te berei.
Gee hul vooraf 'n idee van hoe die grootouer gaan lyk wanneer julle daar aankom, dalk het Ouma baie maer geword of dalk is Oupa aan pype gekoppel.
"Let op vir moontlik vrae of onsekerhede en antwoord hul vrae so opreg as moontlik, maar verstaanbaar genoeg op hul vlak." Laat die kleinkinders betrokke voel deur prente te teken, briefies te skryf of 'n blom saam te neem. Wanneer Oupa of Ouma tot sterwe kom, is dit in baie gevalle die eerste keer wat 'n kind met die dood te doen kry.
"Maak seker jou kind verstaan wat jy sê om misverstande te voorkom. As ons byvoorbeeld vir 'n kind verduidelik Ouma word onder die grond begrawe, sal 'n jong kind tipies wonder wat Ouma onder die grond doen en of sy kan asem kry.
"Vermy dit om stories op te maak soos dat Oupa met vakansie is na 'n ver ver land," sê Wietske.
"Die kleinkinders kan steeds prente teken of briefies skryf wat julle kan bêre of byvoorbeeld graf toe kan neem, afhangend van die kind se behoefte. Die dood kan deur middel van stories verduidelik word."
Raad vir grootouers
Moet liefs nie by die ouers se opvoedings- en dissiplinestyl inmeng nie.
Maak tyd en dink aktiwiteite uit om saam met die kleinkinders te doen. Wees deel van die kleinkinders se lewe en geniet hul geselskap.
Vertel vir hulle stories uit jul jongdae.
Gee ondersteuning en wees 'n veilige hawe waar die kinders hulself kan uitdruk.
Probeer die lewe van jou kleinkinders deur hul oë sien, ervaar die wêreld op hul vlak, of dit 'n jong kind is wat vra dat jul goggas in die tuin gaan soek, of 'n tiener wat die nuutste modegier wil verduidelik.
Ondersteun jou kinders. Al sê hulle dit nie, het hulle soms nodig om by Ma of Pa af te pak (sonder om te hoor 'ek het jou mos gesê...') en geliefd te voel.
Dit is belangrik om te kommunikeer wat elke party se verwagtings in die verskeie situasies is.
Grense moet duidelik deur ouers en grootouers gestel word. Die grense en verwagtings moet tog op 'n positiewe en liefdevolle manier gekommunikeer word. Wanneer die gesin by die ouma en oupa intrek, is dit redelik dat ouma en oupa hul eie huisreëls sal hê wat nagekom moet word.
Laat jou kinders verstaan dat Ouma en Oupa gerespekteer moet word en steeds geag moet word, al is hulle nie noodwendig die dissiplineerders nie.