Biskop John Shelby Spong se twee laaste boeke
Deur Dr. Renier Holtzhausen op 1 Oktober 2010
'n Samevatting van Biskop John Shelby Spong se twee laaste boeke: Jesus for the Non-Religious (2007) en Eternal Life – A New Vision (2009).
Ons postmodernes het so baie vrae, maar sommige antwoorde ontbreek nog. Alhoewel Spong erken dat hy ook nog 'n "seeker" is, kan hy dalk vir ons ook help om die vals sekuriteit van teïstiese godsdiens met iets sinvol te vervang. Daarom deel ek graag met julle hoe hierdie rustige, welsprekende en eerlike man die antwoorde oor die betekenis, doel en onsterflikheid van die mens in sy boeke soek.
John Shelby Spong is 'n biskop van die Episcopale (Anglikaanse) Kerk in die VSA. Hy het reeds twee-en-twintig boeke oor die Christelike geloof geskryf baie waarvan blitsverkopers was. In 2007 tydens die bekendstelling van sy voorlaaste boek, Jesus for the Non-Religious, het hy Suid-Afrika besoek. Ons kon na sy voordragte luister en persoonlik met hom gesels. Sy laaste boek, Eternal Life – A New Vision het in 2009 verskyn. Hy is nou 80 jaar oud.
In dié kort opsomming van die twee boeke kan ek net sy kernpunte uitlig.
Godsdiens word sinloos wanneer die mens ontdek dat tragedie en dood nie straf van 'n God is nie. Godsdiens word belaglik as die wetenskap bewys het dat die heelal onafhanklik volgens natuurwette funksioneer. Daar is geen bomenslike God vir wie ons kan vlei en smeek vir beskerming nie. Daar is nie rekordboeke of 'n hemelse regter wat oor straf of beloning sal besluit nie. Hemel en hel is menslike skeppings wat nie bestaan nie, en die onregverdigheid van die lewe sal nie in 'n beter hiernamaals reggestel word nie.
Tans is sowel die Katolieke en Protestantse konserwatiewes meer aggressief verdedigend en meer histeries in hul standpunte sonder om rigting te gee waarheen Christenskap op pad is.
Die Christelike kerk beskou God nog steeds as 'n bonatuurlike wese wat Jesus afgestuur het, om deur sy kruisdood verlossing van sondes en saligmaking aan 'n gevalle wêreld te bring. Dié kerk ontneem almal wat dit nie so insien en aanvaar nie, die reg om Christene genoem te word.
Omdat Spong egter Jesus as middelpunt van sy geloof sien, is en bly ook hy 'n Christen. Vir hom het Jesus so 'n dieper en vryer selfbewussyn dat ons in hom die volheid van sowel God as menslikheid kan ervaar. Deur Jesus word die stem van God gehoor.
Wie is die God dan wat 'n mens in Jesus ontmoet?, vra Spong. Niemand kan sê wie God is nie, God kan nie gedefinieer word nie, net ervaar word, en die ervaring is dikwels nie meer as 'n illusie nie. 'n Mens kan egter die soetheid daarvan proe as jy so met die Bron van Lewe kontak maak.
Tog is daar by baie die bekommernis dat as die kruisiging en die opstanding wegval, die Christendom tot 'n einde sal kom. Spong sê dat as die Jesus ervaring daarsonder vertolk en verstaan word, die Christendom in 'n nuwe vorm kan voortbestaan. Die kruis word dus 'n simbool van 'n Gods teenwoordigheid wat ons aanmoedig om lief te hê en voluit te lewe.
Gelukkig lyk dit asof die bonatuurlike teïstiese Godsbegrip besig is om te swig voor die navorsing en kennis van die afgelope jare. Hy het dit ook beaam in 'n vroeër boek, Why Christianity Must Change or Die.
Vir ons in Suid-Afrika lyk dit egter nie of dit gou gaan gebeur nie. Die charismatiese kerke groei steeds, sommige met massiewe begrotings, fundamentalistiese boekverkope neem toe en lekepredikers trek groot getalle. Flip het juis al genoem dat so 'n nuwe begripsverandering jare, selfs geslagte neem, en dat ons as baanbrekers net geduldig moet wees.
Spong ervaar dieselfde in die VSA: die "Evangelists" en die "Bible Belt" gaan onverpoos voort. Dit is een van die redes waarom Spong besluit het om in sy kerk as biskop aan te bly, hy voel dis meer doeltreffend om dinge van binne te probeer vernuwe. Daarom dat hy ook tydens sy besoek aan SA deurgaans die pers hemp en agterstevoor wit boordjie van sy amp gedra het.
Waar dan heen vir standvastigheid? Ons moet 'n venster soek om diep in onsself te kyk, om ons interafhanklikheid met alle lewe en met die heelal te verstaan. Die begrip van goddelikheid moet binne in ons ontstaan en groei.
Om God in jouself te vind is nie 'n nuwe konsep nie. Dit word bevestig deur inskrywings op eeu oue grafstene, en Mistici uitsprake soos: "Daar is geen onderskeid tussen mens en God nie. Dieselfde oog waarmee ek na God kyk, is die oog waarmee God na my kyk."
Kan ons nog bid? Spong hou nie van die woord bid nie omdat dit 'n versoek tot die teïstiese God bo in die lug voorstel. Tog is daar iets diep binne-in elke mens wat jou dryf om kontak te maak met die bron van lewe. Of dit 'n illusie of werlik is, ons voel die behoefte. Daarom om nog te kan bid in 'n wêreld sonder één persoonlike God, moet ons oorbegin met 'n nuwe beeld van God. Spong gebruik steeds die evangeliese portret van Jesus as beginpunt – nie Jesus se voorskrifte hoe om te bid nie, eerder sy beklemtoning dat die Koninkryk van God in sy lewe teenwoordig is (Markus 1:15). Spong sê gebed is die ervaring om God te ontmoet en alhoewel ons nie beheer het oor dinge in ons lewe nie, gebed ons bemoedig tot aanvaarding. Gebed is die herkenning dat deur die kern van heiligheid in jou lewe te vind, jou hele wese in die teenwoordigheid van God gedy. 'n Mens word stil om daarvoor oop te wees, en dan te luister sonder om te vra.
Wat is die dood dan, vra hy in sy laaste boek, Eternal Life? Ons liggaam bestaan uit dieselfde stof as die sterre in die heelal. Ons is nie net verwant aan die groot ape nie, maar ook aan plante en selfs plankton in die see. 'n Gemeenskaplike DNA vloei deur alle lewende dinge. Daarby toon kwantum fisika dat atome wat eers as die kleinste boustene van die heelal gereken is, onderverdeel kan word. Hierdie sub-atomiese deeltjies wat ook in die buitenste ruimtes van die heelal is, straal meetbare energie uit. Die weefstof van die ganse kosmos is dus vol energie.
Die menslike brein met twintig biljoen neurone en dertig duisend gene is 'n ge-integreerde kommunikasie sentrum. Is dit dáár waar elke mens se vermoë opgesluit is om by universele bewussyn uit te kom? Vind ons God dáár waar ons verby die menslike grense van selfbewustheid beweeg en van die algehele kosmiese eenheid bewus word? Beteken dit dat ons bewussyn dalk ook deel in God se bewussyn? So sien 'n mens God radikaal anders en ervaar jy jou lewe as sowel grensloos as tydloos. Alleen dan kan jy jou oorlewingsmentaliteit ontsnap. Dan sal elke dag deel van die ewigheid word. Alhoewel ons fisiek sal vergaan, is dit nie die einde van lewe nie.
Om daarin te deel is om die dood as natuurlik te aanvaar en so diep moontlik dag vir dag voluit te leef, oordadig lief te hê, te wees alles wat jy kan wees. Om gehoor te gee aan Jesus se oproep, "...sodat julle die lewe kan hê, en dit in oorvloed" (Joh.10:10). Dit is juis die alom teenwoordigheid van die dood wat my lewe kosbaar maak omdat dit my tot 'n vol lewe aanspoor.
Soos Franciscus van Assisi dit stel: "Deur te gee ontvang ek, deur lief te hê word ek liefgekry, deur te vergeef word ek vergewe. Uiteindelik is dit in die dood dat ons leef."
Ten slotte, die vraag, "sal ek my geliefdes herken?" kan Spong nie volledig beantwoord nie behalwe om te sê dat ons as mense gevorm is deur hulle wat ons liefgehad het. Daardeur het ons so 'n integrale deel van hul lewens geword en hulle van ons s'n dat ons nie van mekaar geskei kan word nie. Wanneer ons dan deel word van die ewigheid van God, deel hulle dit saam met ons.