‘Huidiglik’ ’n doring in die vlees, maar . . . | Netwerk24
‘Huidiglik’ ’n doring in die vlees, maar . . .
Deur Gerhard van Huyssteen 08 Junie 2018 00:00
Dit is byna drie maande sedert ek laas ’n rubriek geskryf het.
Waarom? Ek het my toegesluit en afgesluit en weggesluit om navorsing te doen. Waaroor? Oor die vermaledyde woord “huidiglik”.
Wanneer het “huidiglik” sy kop vir die eerste keer uitgesteek? Die oudpolitikus Japie Basson gis dat dit moontlik in die vroeë 1970’s in die mond van John Vorster ontstaan het. Tydens ’n bespreking van sy eersteministersbegrotingspos het hy dralend “huidig . . .” gesê en toe “ . . .lik” daaraan toegevoeg. Ek kon geen ander bewyse hiervoor kry nie, maar ook geen teenstellings nie. Die eerste konkrete bewys van “huidiglik” in ’n publikasie kom wel uit ’n 1974-uitgawe van die Journal of the South African Veterinarian Association.
Hoekom is “huidiglik” vir menige taalpraktisyn én gebruiker ’n doring in die vlees? Mense voer hoofsaaklik drie argumente aan: Hulle sê: Die gebruik van “huidiglik” getuig van deftigdoenery en slimpratery.
Prof. Johan Combrink het reeds in 1995 gesê dat “huidig” en “huidiglik” deel van die “taalskat van meningvormende Afrikaanssprekendes” is
Ek sê: Dit is ’n kwessie van persoonlike smaak en oordeel, maar dit beteken hoegenaamd nie dat “huidiglik” foutief is nie.) Hulle sê: “Huidiglik” volg nie die patroon van hoe Afrikaanse woorde gevorm word nie. Ek sê: Daar is meer as honderd Afrikaanse woorde wat op -iglik eindig, soos “genadiglik”, “naarstiglik” en “wettiglik”. Onse “huidiglik” is een van hulle en bestaan uit hede+ig > huidig+lik > huidiglik. (Daardie “huidig” kom al in die agtste eeu in Oudhoogduits voor!) Die agtervoegsel -lik kan meerdere rolle vertolk, onder meer: (a) met ’n nadrukfunksie – as iemand jou “vuriglik” soen, maak jou knieë anders as wanneer dit net “vurig” is; en (b) om aan te dui dat ’n woord ’n bywoord is – mense skryf eerder “hy skenk barmhartiglik geld” as “hy skenk barmhartig geld”. )
Hulle sê: “Huidiglik” is ’n anglisisme, want dit is ’n oorklanking van “presently”, en dit verdring vorme soos “tans”, “deesdae” en “teenswoordig”.
Ek sê: Deur taalkundige en korpusanalise kan ons aantoon dit is glad nie waar nie. Byvoorbeeld, uit ’n vergelyking van koerantteks­te oor ’n tydperk van twee dekades, bly al hierdie woorde se frekwensie in wese onveranderd (met “tans” wat verreweg die meeste voorkom).
Prof. Johan Combrink het reeds in 1995 gesê dat “huidig” en “huidiglik” deel van die “taalskat van meningvormende Afrikaanssprekendes” is; in 2003 bepleit dr. Anton Prinsloo ook dat “huidiglik” nie stief in woordeboeke behandel moet word nie. Nog 15 jaar later en byna 45 jaar ná die eerste verskyning van “huidiglik”, toon my navorsing ook dat dié ou woordjie sy staning in Afrikaans gemaak het.
Gaan luister gerus by viva-afrikaans.org/lees-luister/podsendings waar ek uitgebreid oor “huidiglik” praat. Maar ai, ondanks alles, elke keer as ek “huidiglik” kan of mag sê, struikel ek oor my eie tongval. Jonk gewend en oud gekend . . .