Leë beloftes, vals belonings en die gebrek aan sosiale kapitaalArgieffoto Deur dr. Christo Pretorius Die politieke wetenskaplike en ekonoom, Yoshihiro F. Fukuyama, bespreek in sy boek, Political order and Political decline, onder meer die uitwerking van wat hy noem laevertrouestelsels soos dit in Italië en Griekeland voorkom. Hy steun veral op die navorsing van Robert Putnam wat ŉ ontleding van die Italiaanse Noord-Suid-kwessie gedoen het. Die Noord-Suid-kwessie dui op die verskil in welvaart, doeltreffende regeringsinstellings en infrastruktuur tussen die Noorde en Suide van Italië. Ondanks gelyke toegang tot bronne en magsinstellings is die Suide in vergelyking met die Noorde armer. Putnam en ander navorsers kom tot die gevolgtrekking dat die Suide se disfunksionaliteit aan ander oorsake toegeskryf moet word, waaronder oorgelewerde kultuurwaardes of sosiale kapitaal. Van hierdie waardes of sosiale kapitaal is die beskermheer-kliënt-verhouding. Judith Chubb stel dit so: “In ruil vir toegang tot bevoordeling deur die staat en volmag op plaaslike vlak, word die meerderheid in die parlement, ongeag beleid en agenda, ondersteun.” Dit herinner aan die beskermheer-kliënt-verhouding wat reeds tydens die Romeinse heerskappy voorkom; ŉ verhouding tussen die maghebber en dienskneg wat op beheer, veral die beheer van bronne, gebou is. Op die lange duur lei dit na die inrigting van die politieke speelveld aan die hand van persoonlikhede en die belofte van beloning in plaas van ŉ ideë-raamwerk en doeltreffende regering. Hoewel nie in alle opsigte nie, toon die ontwikkeling en gang van die politieke orde in die suide van Italië tog ooreenkomste met gebeure in Suid-Afrika. Die uitslag van die onlangse wantrouemosie teen pres. Jacob Zuma wys: Ondanks die klagtes van korrupsie en staatskaping, is die ANC onverbiddelik in sy steun ter wille van ŉ eenheidsfront en ingesteldheid dat mag ten alle koste behou moet word. Wie die mag beheer, beheer die bronne en die nagenoeg 16 miljoen stemgeregtigdes wat van staatstoelaes afhanklik is. Hierdie bronne is egter aan die kwyn; Suid-Afrikaners is aan die verarm, werkloosheid neem toe en die middelklas sal in die huidige tempo nie meer in staat wees om die belastinglas te dra nie. Om die ramp te verbloem word die blaam verskuif na minderheidsgroepe. Wit mense in die algemeen en Afrikaners in die besonder word as struikelblokke getipeer. Wantroue word gesaai en vertroue tussen gemeenskappe aan flarde geruk met beskuldigings en valse beloftes. Aan die hand van die Italiaanse Suide en wat Suid-Afrikaners tans beleef, kan gevra word: Is die oorsprong van ŉ ondoeltreffende staatsbestel en die toenemende armoede nie te wyte aan ŉ gebrekkige waardesisteem, aan ŉ tekort aan sosiale kapitaal nie? Die oorsprong van dié gebrek en tekort begin by ŉ sosiale orde waar die beskermheer sy kliënt versorg en die kliënt ongeag die persoon, ter wille van ŉ beloning, vir sy landheer stem. Dit begin wanneer die staat ter wille van magsbehoud vertroue tussen gemeenskappe vernietig en gemeenskappe sosiale kapitaal verruil vir eie gewin.