“Belgium is a joke. I like to live in a joke.” So sê die Waalse skrywer wat vroeër die aand voorgelees het uit sy lewenswerk; ’n onvoltooide epiese vers oor mossels. Sy gedig het my laat honger voel. Mens kry nie kos in Holland nie. Net brekfis. Blykbaar geniet Hollanders ontbyt omdat hulle nog nie wakker genoeg is om skuldig te voel oor lewendig wees nie. Die aand se poësie word oor bitterballen met mosterd herkou in ’n hotelkroeg duskant ’n hoofweg in die buitewyke van Maastricht. Die hotel swembad is met plastiek oorgetrek in oorgawe aan die boreale winter se lae verweerde luglyn. Buite ruk die wind aan droewige palms.
Ek is te moeg om verder te luister na woorde wat ek nie eintlik verstaan nie. Ek het ver gereis; oor woestyne en seisoene met wynrooi leer balletskoene en ’n warm Spaanse jas. Toe verder in ’n trein deur die mistige noorde van Frankryk, uitgelê in landerye en gespitste kerktorings. Teen die Belgiese grens het wolke soos skilderye aan die nok van skemer gehang. My medereisiger, Billy, het klapperkoekies toegedraai in kalligrafie vir ons uit sy bladsak gehaal. Die opgestopte pappegaaie in Billy se ateljee word daagliks deurweek in die geure van mandarynse gebak wat by sy blink poleerde trapkuil opwel. Sy staalbril omraam ’n kompromislose intelligensie. Hy skryf en skilder soos hy kla; liries en nootvas.
By Gare du Nord het ons soetwyn gedrink terwyl Billy a capella ’n artikel oor woestyngeeste uit ’n Franse filosofie-tydskrif vertaal het. Djin is onsigbare wesens, laer in die rangorde as engele, met bonatuurlike kragte wat mense, meestal vrouens, invaar en dan gepaai moet word met allerlei toegewings en geskenke.
’n Vloeibare variant van djin is zar,’n Amhariese stamwoord veranker binne die begrip van vreemdeling of besoeker, wat besete vrouens toelaat om aanspraak te maak op beter behandeling; ’n onderhandeling wat klaarblyklik nie in die normale loop van die meestal konserwatiewe Muslim samelewing vir ’n vrou moontlik is nie. Hierdie diafane maaksels skuil in woestyne, verlate bouvalle, rommelhope asook toilette. Dus mag kookwater nie in afvoerpype gegooi word nie. Djin en zar word algemeen aangetref langs die oostelike kusstrook van Afrika, dwarsdeur die Arabiese skiereiland, en het selfs bestaansreg op die heilige bladsye van die Koran.
Die dag breek laat en onseker. Wanneer jy jou oë oopmaak is alles in die hotel Oos-Duitsland lelik, tot by die piepklein boksies vol geel botter gespuit. Ek stap deur ’n binnehof oor bevrore herfsblare na waar die ander feesgangers hulle woorde eet. Billy sê ons het die geleentheid verbeur om die wêreld se mooiste boekwinkel te sien, want ek het te laat en met verkeerde voete uit die bed geklim. Ons bestel maar wyn al is dit onbehoorlik vroeg. In die oggendkoerant word swaarlywige Hollanders as moddervet beskryf.
Die liewe ou digter wat die poësiefees met sy kapstok regeer terwyl fyn rooskleurige aartjies oor sy wange vermenigvuldig, sluit by ons aan met sy gevolg van bedeesde, verdwaasde raadslede. Almal waarsku mens teen geld mors. Die koop impuls word nie geheilig nie. As teenwig vir die kroeg vol digters staan Nederland se beste fietsryers die portaal vol in latex.
Terwyl ons vir die bussie wag wat ons na die hartjie van die stad gaan neem vir die aand se voorlesings skryf ek ’n lys versamelname op my servet neer met ’n potlood:’n fluistering kelkiewyn, ’n afvaardiging ganse, ’n knoop paddas.
Na L’Occitaine lees Chirikure Chirikure so gesous soos ’n jammerlappie voor. Meer digters verdrink in ’n glas as in die see. Die alomteenwoordige bitterballen arriveer met mosterd, en wyn vloei en die bleeksiel langs my gesels oor sy liefde vir sy kleinkind terwyl Chiri dobbeltjips bedel wat by die kroeg vergeld mag word as wyn. My tweede aand hier, en ek is haastig om tot verhaal te kom met die nag.
Amsterdam se gewels en gragte slaan my asem weg. Ek volg Billy in ’n dwaal van estetiese genot na sy uitgewer wat ’n hoekgebou oorkant die Vondelpark besit, vol belangrike literêre werke en groot vensters omraam met pleisterkrulle. Die uitgewer neem ons uit vir ete na ’n art deco restaurant waar ’n baie preutse kelner ons bedien. Billy sê: “’n Geval van: ek is miskien ’n moffie maar ek naai net diakens en ouderlinge.”
Die uitgewer voel koudbloedig teenoor die stad se sjarme. In die winter rys ou motorkarre en klaviere blykbaar uit die gragte op, vasgevries in die ys. Billy lieg breedvoerig oor die vordering met sy nuutste manuskrip en dan is dit weer tyd om stasie toe te swenk. By die Atheneum boekwinkel koop Billy Bohumil Hrabal se Danslessen voor de gevorderde van ouderdom. Billy onthou hoe mense voor die boekwinkel kaalgat hoeskonserte gehou het. Hy tel ’n herhinnering in ’n straat op en weef ’n wêreld daaruit. Billy het herhinneringe in baie stede. Ek moet huistoe. Suidwaarts.
“Ons moet ons eie poësiefees reël. Die kriteria? Almal moet oor sewentig wees, moet kan dans, ’n swakte vir drank hê. ’n Huldeblyk aan gedeelde boemelaarskap. Vir tronkvoëls en brugslapers.”