Karel Schoeman: Historiese romans en die historiese raamwerk | LitNet
Hierdie skrywe is deur Francois Verster geskryf toe Karel Schoeman 75 geword het en het nog nie elders verskyn nie.
Karel Schoeman is 75. Op 27 Oktober 2014 verskyn die artikel “Sy oeuvre ‘n bolwerk teen vergetelheid” (Die Burger, bl 9.) deur Willie Burger. Die dalk clichéagtige titel ten spyt, is dit ’n insiggewende artikel, want Burger raak aan ‘n tema wat dalk nog baie onderontgin is, naamlik: Wat kan die student van geskiedenis by romansiers soos Schoeman leer?
Burger sê Schoeman het (volgens Schoeman self) die hele geskiedenis van die blanke in Suid-Afrika gedek (in Die laaste Afrikaanse boek, 2002) en volgens Burger het Schoeman met elke boek ‘n “inwaartse reis na ’n dikwels pynlike ontdekking van sigself” geneem en is dit “nie boeke vol antwoorde of planne vir voortbestaan of interpretasies van identiteit” nie.
Burger noem dat Schoeman se boeke (hy beweer daar is meer as 50 boeke en artikels oor sy historiese navorsing, benewens sy 18 romans) baie inligting oor die verlede verwoord en dat die vraag “Wat bly?” in Schoeman se romans opklink. Burger antwoord dat “woorde bly”. Maar, sê hy, “daar is altyd iets wat die aarselende en ontoereikende woorde ontglip”, as hy Schoeman aanhaal.
En dit is hier waar historici die bydrae van romansiers kan herbedink: Watter insigte bied die romanskrywer aan die geskiedenisstudent? Ons weet dat historiese romans en films (benewens feitelike dokumentêre werke) die belangstelling in geskiedenis aanwakker, ook om self verdere studies daarin te onderneem. Een historikus wat ek persoonlik ken, is as kind na ’n vertoning van Tora, tora, tora (oor die Japannese aanval op Pearl Harbor) geneem en sy belangstelling in die epiese gebeurtenis is vandag, sowat 40 jaar later, steeds intens, omvangryk en insiggewend.
Die romanskrywer kan sy lesers meevoer deur sekere skryftegnieke te implementeer en met kleurvolle beskrywings van milieu en dies meer, en die leemtes in kennis met dialoog te vul en met fiktiewe karakters te bevolk. Hoewel die historikus ook van verbeelding gebruik moet maak – geen skryfwerk is sonder verbeelding en literêre vaardighede moontlik nie – het die romanskrywer ’n wyer keuse van onderwerpe en invalshoeke. Ook hoef die romanskrywer nie so diep te delf in die beskikbare data nie, en kan hy/sy na willekeur van ramingstegnieke (wat word belig, wat word weggelaat) gebruik maak. Schoeman praat van die “wiegende gordyn” wat sy karakter in Verliesfontein (1998) kan sien – en wat hy as skrywer kan lig om na binne te kyk. So het hy as skrywer ook ’n vrypas om na binne te beweeg, ook in wyer en verder binnereise, waar die historikus dalk voor die geslote tuinhekkie bly staan.
Vir die geskiedenisstudent behoort daar ook vrae te wees soos: Waarom bestudeer ek die geskiedenis? Wat wil ek met my verworwe kennis maak? Hoe volledig en korrek is die data wat ek ingewin het? As ‘n tolk of interpreteerder, hoewel ’n ander soort as wat romanskrywers en joernaliste is, moet die geskiedenisstudent sy vak gedurig bedink en sy/haar eie agendas eerlik in oënskou neem. ’n Mens kry die gevoel dat dit is wat Karel Schoeman sy lewe lank wel gedoen het, en dit is daardie mengsel van afstandelikheid en insiggewendheid wat sy woorde laat voortleef.