Ganesja word maklik uitgeken as die god met 'n olifantkop. Hy word oor die algemeen aanbid vir die wegneem van hindernisse en as die heer van beginpunte en van hindernisse (Wignesja, Wignesjwara), asook beskermheilige van die kunste en wetenskappe en die deva (god) van intellek en wysheid. Hy word vereer aan die begin van rituele en seremonies en word opgeroep as die beskermer van letterkunde tydens skryfsessies. Verskeie geskrifte bevat mitologiese anekdotes wat met sy geboorte en dade verbind word en verduidelik sy eiesoortige ikonografie.
Ganesja-beelde was teen die 6de eeu algemeen in baie dele van Indië. Die beeld regs is tipies van Ganesja-standbeelde van 900–1 200, nadat Ganesja goed gevestig is as 'n onafhanklike god met sy eie sekte. Hierdie voorbeeld vertoon sommige van Ganesja se algemene ikonografiese elemente. 'n Byna identiese standbeeld is deur Paul Martin-Dubost as vanuit 973–1200 gedateer, en 'n ander soortgelyke beeld is deur Pratapaditya Pal as vanuit ca. 12de eeu gedateer. In hierdie beelde het Ganesja die kop van 'n olifant, 'n groot maag en vier arms, iets wat algemeen is in uitbeeldings van hom. Hy hou sy eie gebroke tand in sy onderste regterhand en 'n lekkerny (wat hy met sy slurp proe) in sy onderste linkerhand. Hierdie motief waarin Ganesja sy slurp skerp na sy linkerkant draai om 'n lekker in sy onderste linkerhand te proe is 'n besonder argaïese eienskap.
'n Meer primitiewe standbeeld in een van die Elloragrotte in hierdie vorm word terugdateer tot die 7de eeu. Die ander hande se besonderhede kom nie duidelik na vore in die beeld regs nie. In die standaardkonfigurasie hou die god 'n byl of 'n ankus (olifantstaf) in een boonste arm vas en 'n vangriem in die ander boonste arm.
Ganesja is sedert die vroeë stadiums van sy verskyning in Indiese kuns uitgebeeld met die kop van 'n olifant. Poeraniese mites verskaf talle verduidelikings vir hoe hy die olifantkop gekry het. Een van sy gewilde vorms, Heramba-Ganapati, het vyf olifantkoppe. Ander minder bekende variasies met verskillende getalle koppe kom ook voor. Terwyl sommige tekste aandui Ganesja is met 'n olifantkop gebore, kry hy dit in die meeste verhale eers later. Die motief wat die meeste voorkom in hierdie verhale is dat hy met 'n mens se kop en liggaam gebore is en dat Sjiwa sy kop afgekap het toe Ganesja tussen hom en Parwati gekom het. Sjiwa het daarna Ganesja se oorspronklike kop met dié van 'n olifant vervang. Detail van die geveg en waar die nuwe kop vandaan gekom het, wissel volgens verskillende bronne. In 'n ander verhaal het sy moeder, Parwati, met Ganesja se geboorte haar nuwe baba aan die ander gode gewys. Die ongeluk het toegeslaan toe die god Sjani (Saturnus), van wie gesê word hy het 'n bose oog gehad, na hom kyk. Dit het veroorsaak dat die baba se kop tot as verbrand het. Die god Wisjnoe het die situasie beredder en die ontbrekende kop met dié van 'n olifant vervang. 'n Ander verhaal vertel dat Ganesja direk deur Sjiwa se lag geskep is. Omdat Sjiwa Ganesja as té aanloklik beskou het, het hy hom 'n olifanthoof en 'n groot maag gegee.
Ganesja se vroegste naam was Ekadanta ("Eentand"), wat verwys na sy heel tand (die ander een is afgebreek). Sommige van die vroegste beelde van Ganesja vertoon hom waar hy sy gebreekte tand vashou. Die belangrikheid van hierdie onderskeidende eienskap word weerspieël in die Moedgalapurana, wat stel dat die naam van Ganesja se tweede inkarnasie "Ekadanta" is. Ganesja se boepmaag verskyn as 'n onmiskenbare eienskap in vroeë standbeelde van hom wat dateer uit die Ghoepta-tydperk. Hierdie eienskap is so belangrik dat twee verskillende inkarnasies van Ganesja volgens die Mudgalapurana name het wat daarop gebaseer is: Lambodara ("boepmaag" of, letterlik, "hangende maag") en Mahodara ("groot maag"). Albei name is Sanskrit samestellings wat sy maag beskryf (Sanskrit: udara). Die Brahmandapurana sê dat Ganesja die naam Lambodara het omdat al die heelalle (d.w.s. kosmiese eiers) van die verlede, hede en toekoms in hom teenwoordig word. Die aantal arms wat Ganesja het, wissel; sy bekendste vorms het tussen twee en sestien arms. Baie uitbeeldings van Ganesja vertoon vier arms. Die vierarmvorm word in Puranabronne genoem en is in sommige ikonografiese tekste as 'n standaardvorm gekodifiseer. Sy vroegste beelde het twee arms. Vorms met 14 en 20 arms het in die 9de en 10de eeu in Sentraal-Indië verskyn. Die slang is 'n algemene vorm in Ganesja-ikonografie en verskyn in baie vorms. Volgens die Ganesjapurana het Ganesja die slang Wasuki om sy nek gedraai. Ander uitbeeldings van slange sluit in die gebruik van 'n heilige draad om die maag gedraai as 'n gordel, in 'n hand vasgehou, om die enkels gedraai, of as 'n troon. Op Ganesja se voorkop kan daar 'n derde oog voorkom, of die sektariese merk (Sanskrit: tilaka) wat uit drie horisontale lyne bestaan. Die Ganeshapurana beskryf 'n tilaka-merk sowel as 'n sekelmaan op die voorkop. 'n Bepaalde vorm van Ganesja genaamd Bhalachandra ("Maan op die Voorkop") sluit hierdie ikonografiese element in.
Ganesja wat op sy muis ry. 'n Beeld by die Vaidyeshwara-tempel in Talakkadu, Karnataka, Indië. Let op die rooi blomme wat deur die aanbidders geoffer word.
Die vroegste Ganesja-beelde ontbreek 'n wahana: 'n dier, mitiese entiteit of droombeeld wat dikwels as rydier gebruik word en 'n noue verbintenis met 'n Hindoegod het. Van die agt inkarnasies van Ganesja wat in die Mudgalapurana beskryf word, het Ganesja in vyf daarvan 'n muis. In sy inkarnasie as Vakratunda gebruik hy 'n leeu, in sy inkarnasie as Vikata 'n pou en in sy inkarnasie as Wighnaraja Shesha die goddelike slang. Van die vier inkarnasies van Ganesja wat in die Ganeshapurana gelys word, het Mohotkata 'n leeu, Majuresvara 'n pou, Dhumraketu 'n perd en Gajanana 'n rot. Djainistiese uitbeeldings van Ganesja vertoon sy wahana as 'n muis, olifant, skilpad, ram of pou.
Ganesja word dikwels uitgebeeld waar hy op 'n muis of rot ry of waar die diere na hom omsien. Martin-Dubost sê die rot het in die 7de eeu in Sentraal- en Wes-Indië as die hoofrydier in beelde van Ganesja begin verskyn en is altyd naby sy voete geplaas. Die muis as 'n wahana het vir die eerste keer in geskrewe bronne verskyn in die Matshapurana en later in die Brahmananda- en Ganeshapurana, waar Ganesja dit slegs in sy laaste inkarnasie as sy rydier gebruik. Die Ganapati-atharvashirsa sluit 'n meditasievers oor Ganesja in wat noem dat die muis op sy vlag verskyn. Die name Mūṣakavāhana ("muis-wahana") en Ākhuketana ("rot-banier") verskyn in die Ganesja Sahasranama.
'n Oordadige beeld van Ganesja in die Kudroli Bhagavathi-tempel in Mangalore, Indië. Ganesja word algemeen in Indië aanbid as die verwyderaar van hindernisse.
Ganesja is Wignesjvara of Wighnaraja, die "heer van hindernisse", beide van 'n materiële en geestelike aard. Hy word algemeen as die verwyderaar van hindernisse aanbid. Hy plaas egter ook tradisioneel hindernisse op die pad van dié wat getoets moet word. Paul Courtright sê dat dit "sy taak in die goddelike skema, sy dharma is om hindernisse te plaas en te verwyder … dit is sy besondere gebied, die rede vir sy skepping".
Ganesja se huwelikstatus, die onderwerp van heelwat vakkundige navorsing, wissel drasties in mites. Een patroon identifiseer Ganesja as 'n ongetroude brahmacārin: 'n godheid wat vir 'n bepaalde tyd selibaat is. Hierdie standpunt is algemeen in Suid-Indië en dele van Noord-Indië. 'n Ander partoon verbind hom met die begrippe boeddhi ("intellek"), siddhi ("geestelike krag"), en riddhi ("welvaart"); hierdie drie eienskappe word soms verpersoonlik as godinne, wat as Ganesja se vroue beskryf word. Hy kan ook saam met 'n enkele gade of 'n naamlose bediende uitgebeeld word. Nog 'n patroon verbind Ganesja met die godin van kultuur en kunste, Saraswati of Śarda (veral in die Indiese staat Maharashtra). Hy word ook verbind met die godin van geluk en welvaart, Laksjmi. Nog 'n patroon, hoofsaaklik in die Bengale-gebied, verbind Ganesja met die meelpiesangboom, Kala Bo, wat tydens 'n ritueel in 'n godin verander.
Ganesja word op baie godsdienstige en sekulêre geleenthede aanbid; veral aan die begin van ondernemings, soos die koop van 'n motor of die stigting van 'n sakeonderneming. K.N. Somayaji sê, "daar kan skaars 'n Hindoehuis [in Indië] wees wat nie 'n beeld van Ganapati het nie. [..] Ganapati, wat die gewildste god in Indië is, word deur alle kastes en in alle dele van die land aanbid." Aanhangers glo as Ganesja gunstig gestem word, verskaf hy sukses, welvaart en beskerming teen teëspoed.
Volgelinge offer soetgoed soos modakas (neut-en-klapperballetjies) en laddu's (klein gebakte deegballetjies wat in stroop gedoop word) aan Ganesja. Hy word dikwels uitgebeeld waar hy 'n bak lekkers, genaamd 'n modakapatra, dra. As gevolg van sy identifikasie met die kleur rooi word hy dikwels met rooi sandelhoutpasta of rooi blomme aanbid. Kweekgras (Cynodon dactylon) en ander materiale word ook in sy aanbidding gebruik.
'n Jaarlikse fees vereer Ganesja tien dae lank. Dit begin op Ganesja Tjaturthi, wat gewoonlik in laat Augustus of aan die begin van September val. Die fees bereik sy hoogtepunt op die dag Ananta Tjatoerdasji, wanneer afbeeldings (moertis) van Ganesja in die mees geleë waterliggaam gedompel word. In 1893 het Lokmanya Tilak hierdie jaarlikse fees van private familievieringe omskep tot 'n openbare gebeurtenis. Hy het dit gedoen om "die gaping tussen die Brahmane en die nie-Brahmane te oorbrug en 'n gepaste konteks te vind om 'n nuwe eenheid tussen hulle op voetsoolvlak te bou" in sy nasionalistiese strewe teen die Britte in Maharashtra. As gevolg van Ganesja se groot gewildheid as "die god vir almal" het Tilak hom gekies as 'n saamtrekpunt vir Indiese protes teen die Britse bewind. Tilak was die eerste om groot openbare beelde van Ganesja in paviljoene te laat aanbring, en hy het die gebruik daargestel om openbare beelde op die tiende dag in water te dompel.
Ganesja het in sy klassieke vorm as 'n duidelik herkenbare god met goed gedefinieerde ikonografiese eienskappe te voorskyn gekom in die vroeë 4de tot 5de eeu. Shanti Lal Nagar sê die vroegste bekende kultusbeeld van Ganesja word word in die nis van die Sjiwa-tempel in Bhumra aangetref. Dit dateer van die Ghoepta-tydperk. Sy onafhanklike kultus het teen omstreeks die 10de eeu verskyn. Narain som die omstredenheid tussen volgelinge en akademici oor die ontwikkeling van Ganesja as volg op:
In die soeke na 'n historiese oorsprong vir Ganesja het sommige presiese liggings buite die Brahmaniese tradisie voorgestel.... Hierdie historiese liggings is vir seker belangwekkend, maar die feit bly staan dat dit alles gissings is, variasies op die Drawidiese hipoteses, wat redeneer dat enigiets waarvan nié in die Vediese en Indo-Europese bronne getuig word nie, van Drawidiese of inboorlingbevolkings van Indië in die Brahmaniese geloof moes beland het, as deel van die proses wat Hindoeïsme uit die interaksies tussen die Ariese en nie-Ariese bevolkings laat ontstaan het. Daar is geen onafhanklike getuienis vir 'n olifantkultus of 'n totem nie; ook nie enige argeologiese data wat dui op 'n tradisie voor dit wat ons reeds in plek kan sien in die Poeraniese geskrifte en die ikonografie van Ganesja nie.
Thapan se boek oor die ontwikkeling van Ganesja wy 'n hoofstuk aan gissings oor die rol wat olifante in vroeë Indië gespeel het, maar kom tot die gevolgtrekking: "alhoewel die olifantkopvorm yaksha teen die 2de eeu bestaan het, kan daar nie aangeneem word dat dit Ganapati-Vinayaka is nie. Daar is geen getuienis van 'n godheid met dié naam wat in ’n vroeë stadium die vorm van ’n olifant of ’n olifantkop gehad het nie. Ganapati-Vinayaka moes nog sy debuut maak."
Een teorie oor die oorsprong van Ganesja is dat hy geleidelik op die voorgrond getree het saam met die vier Winajakas. In Hindoemitologie was die Winajakas 'n groep van vier lastige demone wat hindernisse en probleme geskep het, maar wat maklik gepaai kon word. Die naam "Winajaka" is 'n algemene naam vir Ganesja beide in die Puranas en in Boeddhistiese tantras. Krishan is een van die akademici wat die standpunt aanvaar en prontuit oor Ganesja sê: "Hy is 'n nie-Vediese god. Sy oorsprong moet teruggespoor word na die vier Winajakas, bose geeste, van die Manavagrhyasutra (7de–4de eeu v.C.) wat verskeie soorte boosheid en leiding veroorsaak". Uitbeeldings van mensefigure met olifantkoppe, wat sommige met Ganesja identifiseer, verskyn reeds in die 2de eeu in Indiese kuns en op muntstukke.
Stories oor Ganesja kom gereeld in die Poeraniese korpus voor. Brown merk op dat hoewel die Poeranas "presiese chronologiese ordening verontagsaam", die meer gedetailleerde verhale van Ganesja se lewe in die latere tekste voorkom, c. 600–1300. Yuvraj Krishan sê dat die Poeraniese mites oor die geboorte van Ganesja en hoe hy 'n olifantkop gekry het in die latere Poeranas voorkom wat van c. 600 af geskryf is. Hy brei daarop uit deur te sê verwysings na Ganesja in die vroeëre Poeranas, soos die Vayu- en Brahmanda-poeranas, is latere interpolasies wat in die 7de tot 10de eeu gemaak is.
In die eerste plek kan 'n mens nie help om getref te word deur die feit dat die tallose stories wat om Ganesja wentel, op 'n onverwags beperkte aantal insidente konsentreer nie. Hierdie insidente is hoofsaaklik drie: sy geboorte en ouerskap, sy olifantkop en sy enkele tand. Ander insidente word in die tekste aangeraak, maar in 'n baie mindere mate.
Ganesja verskyn in Mahayana-Boeddhisme, nie slegs as die Boeddhiste-god Winajaka nie, maar ook as 'n Hindoedemoonvorm met dieselfde naam. Hy word ook in die laat Gupta-tydperk uitgebeeld. As die Boeddhistiese god Winajaka word hy dikwels dansende uitgebeeld. Hierdie vorm, genaamd "Nṛtta Ganapati", was gewild in Noord-Indië, is later in Nepal aangeneem en daarna in Tibet. In Nepal is die Hindoevorm van Ganesja, wat as Heramba bekend staan, baie gewild; hy het vyf koppe en ry op 'n leeu. Tibettaanse uitbeeldings van Ganesja vertoon ambivalente beelde. 'n Tibetaanse vertaling vir Ganapati is tsjogs bdag. In een Tibettaanse vorm word hy uitgebeeld waar hy vertrap word deur Mahakala, 'n gewilde Tibettaanse god. Ander uitbeeldings wys hom as die vernietiger van hindernisse, soms in 'n dansende houding. Ganesja word gesien in China en Japan in vorms wat eienskappe van bepaalde streekkarakters vertoon. In Noord-China dra die oudste bekende beeld van Ganesja 'n inskripsie wat terugdateer van 531. In Japan is die Ganesja-kultus in 806 vir die eerste keer genoem.
↑ "Ganesja wat gereed maak om sy lotus te gooi. Basohli-miniatuur, circa 1730. Nasionale Museum, Nieu-Delhi. Hy is in 'n oranje dhoti geklee; sy liggaam is geheel en al rooi. Aan die drie punte van sy piepklein kroon is lotusbloeisels geheg. Hy hou in sy twee regterhande die bidsnoer en 'n beker gevul met drie modakas vas ('n vierde is in sy slurp). In sy twee linkerhande hou hy 'n groot lotusblom bo en 'n byl onder, met die handvatsel wat teen sy skouer rus. In die Moedgala-poerāṇa (VII, 70) gooi Ganesja 'n lotus na die demoon van eiewaan (Mamāsura) wat hom aangeval het. Die demoon, wat nie die geur van die goddelike blom kan uitstaan nie, gee aan Ganesja oor." Vir aanhalings en ’n beskrywing van die werk sien: Martin-Dubost (1997), bl. 73.
↑ Vir die geskiedenis van die aṣṭavināyaka-terreine en 'n beskrywing van pelgrimsgebruike wat daaraan verwant is, verwys: Mate, bl. 1–25.
Pal, vir 'n geïllustreerde versameling van studies oor spesifieke aspekte van Ganesja met die klem op kuns en ikonografie.
↑ Pal, bl. vi. Die prent op die bladsy beeld 'n klipstandbeeld in die Los Angeles County Museum of Art uit wat gedateer is as ca. 12de eeu. Pal vertoon 'n voorbeeld van die vorm gedateer ca. 13de eeu on bl. viii.
foto 9, "Ganesh images being taken for immersion", in: Pal, bl. 22–23. Vir 'n voorbeeld van 'n groot beeld van die tipe wat in 'n optog gedra word.
Thapan, bl. 200, Vir 'n beskrywing van hoe 'n variant van die storie gebruik word in die Moedgala-poerana 2.56.38–9
Martin-Dubost, bl. 202. Vir die Ganesja-poerana verwysings vir Vāsuki om die nek en die gebruik van 'n slangtroon.