PressReader - Die Burger: 2018-12-08 - Elk­een se be­gro­ting en pri­o­ri­tei­te is u­niek Oor­wel­dig? Hier’s raad D
Elk­een se be­gro­ting en pri­o­ri­tei­te is u­niek Oor­wel­dig? Hier’s raad D
Die Burger - 2018-12-08 - 12 - C­har­né van der Walt
Ek hoop dat jy ook, ná al die ge­rond­hard­loop in De­sem­ber, ie­wers in die Kers­tyd in ’n ge­mak­stoel kan neer­plof en ge­hal­te­tyd be­skik­baar hê om te dink oor die nu­we jaar.
it is am­per tyd om hier­die jaar te groet. Dit was nog­al ’n mal­le­meu­le-jaar vir Suid-A­fri­ka (en vir ons wat hier woon) wat fi­nan­sies aan­be­tref.
Ons re­ge­ring en nu­we lands­wet­te is met me­ning on­der die ver­groot­glas ge­plaas, ver­al deur die bui­te­land. Nóg vrien­de en fa­mi­lie is land­uit (of maak plan­ne om te gaan) en ek het hier­die jaar self ge­sien hoe ge­troue be­las­ting­be­ta­lers vir die eer­ste keer kri­ties en skep­ties ge­raak het oor die in­vor­de­rings pro­ses van hul be­las­ting­geld – en die re­ge­ring se be­ste­ding daar­van.
De­sem­ber is ge­woon­lik ook ’n tyd waar ons ge­bom­bar­deer word met mil­joe­ne ta­ke om die jaar suk­ses­vol te kan af­sluit. Die woord “oor­wel­dig” kom by my op.
Die mees­te van die le­sers wat my kon­tak met vrae is op die een of an­der ma­nier oor­wel­dig wan­neer hul­le met ’n on­be­ken­de fi­nan­si­ë­le si­tu­a­sie, be­gro­ting of be­sluit ge­kon­fron­teer word.
In van­dag se ru­briek deel ek ’n paar van hier­die vrae en my antwoorde daar­op.
Ek be­gin met twee vrae van le­sers na aan­lei­ding van my twee vo­ri­ge ru­brie­ke wat ge­han­del het oor nood fond­se. In al­bei ge­val­le het die le­sers ver­al oor­wel­dig ge­voel deur die be­gro­tings voor­stel­le in die twee­de ar­ti­kel.
VAs af­ge­tre­de­ne vind ek die be­drae skrik­wek­kend hoog. Dis nie wat ’n mens dees­dae ont­vang nie; nie ek nie. Ek ver­staan nie 100% die nood­ko­lom nie: As jy elke maand die R5 150 weg­sit wat as “tien­de of do­na­sie” aan­ge­dui word, sal jou nood­fonds aan die ein­de van die jaar R61 800 ster­ker wees. Of jy kan daar­die be­drag eer­der in die huis­hou­ding ge­bruik.
ADie be­gro­ting is ge­doen vir twee jong pro­fes­si­o­ne­le wer­ken­des. Hoe­wel die be­drae hoog lyk, is dit wel re­a­lis­ties.
Die i­dee van die nood­ko­lom was om aan men­se te wys dat hul­le se­ke­re uit­ga­wes in nood­tye kan op­of­fer, ter­wyl an­der uit­ga­wes (soos ’n huis­paai­e­ment) in ’n fi­nan­si­ë­le kri­sis steeds be­taal moet word – en dat jy daar­op voor­be­reid moet wees deur mid­del van die nood­fonds.
Die geld wat ek op die be­gro­ting aan­dui as ’n tien­de of sken­king wat weg­ge­gee word
(R5 150), is ’n per­soon­li­ke keu­se.
Jy kan dit uit jou be­gro­ting laat. Ek het kli­ën­te wat ge­lo­wig is en dit as ’n be­lang­ri­ke uit­ga­we be­skou, ter­wyl ek an­der kli­ën­te het wat nie ge­lo­wig is nie, maar deur mid­del van sken­kings te­rug­ploeg in hul reg­streek­se ge­meen­skap.
Om ’n deel van jou geld weg te gee, her­in­ner jou ook dat geld ’n mid­del tot ’n doel is en met re­spek han­teer moet word.
VJou ar­ti­kel oor nood­fond­se gee goeie in­sig in ’n huis­hou­de­li­ke be­gro­ting, en hoe duur die le­we is. Maar dit maak nie voor­sie­ning vir din­ge soos sa­lon­be­soe­ke, gri­me­ring, de­korar­ti­kels of lek­ker din­ge soos om te gaan fliek of die te­a­ter te be­soek nie. Be­te­ken dit ons mag nooit ons geld ge­niet nie? Ek is en­kel­lo­pend en het wel geld be­skik­baar vir hier­die soort uit­ga­wes en wil ook nie al­tyd skul­dig daar­oor voel nie.
ADie be­gro­ting wat ek ge­bruik het, was fik­tief. Jou be­gro­ting gaan ui­ter­aard an­ders lyk. As jy nie lo­pen­de skuld het nie en voel jy gee aan­dag aan jou fi­nan­si­ë­le pri­o­ri­tei­te soos om vir jou af­tre­de te s­paar, koop ge­rus ar­ti­kels wat jou ge­luk­kig maak.
In my ru­brie­ke pro­beer ek le­sers aan­moe­dig om een­vou­di­ger te leef aan­ge­sien al­les wat ons koop kan breek, weg­raak en ver­niel, en skoon­ge­maak moet word.
Dit het nie ge­woon­lik kon­tant­waar­de as men­se af­tree nie en jy kan dit nie een­dag saam met jou na die graf neem nie.
VMy laas­te be­las­ting­op­ga­we is nie in­ge­dien ein­de Ok­to­ber 2018 nie. Ek be­taal elke jaar in om­dat ek nie ge­noeg reis teen die reis­toe­laag wat ek by my werk­ge­wer ont­vang nie. Ek het ge­woon­lik nie geld be­skik­baar om da­de­lik die be­las­ting te be­taal nie en is elke jaar van voor af oor­wel­dig deur die pro­ses. Moet ek die op­ga­we self in­dien of deur’ n be­las­ting prak­ti­syn?
AAs jy elke jaar oor­wel­dig word deur die pro­ses om jou be­las­ting­op­ga­we in te dien, is dit mis­kien tyd om ’n be­las­ting­prak­ti­syn te ge­bruik wat goeie kli­ën­te­diens le­wer en jou help om by die sper­da­tums te hou.
So ’n per­soon help ook om ’n ou­dit van die Suid-Afrikaanse In­kom­ste­diens (SAID) suk­ses­vol deur te kry.
As jy nie baie reis vir werk nie, stel ek voor dat jy met jou werk­ge­wer ge­sels om eer­der jou sa­la­ris­pak­ket te ver­an­der. Maak net se­ker dat jy die­self­de be­drag geld in die bank kry as die reis­toe­laag ver­klein of ver­wy­der word.
As jy elke jaar min of meer R8 000 moet in­be­taal, be­gin om elke maand R650 te s­paar daar­voor. An­ders moet jy met die SAID ’n re­ë­ling tref (vóór dit be­taal­baar is).
Vra by­voor­beeld vir ses of 12 paai­e­men­te. Die SAID-kon­sul­tant sal dit aan­vaar of ’n teen­voor­stel maak.
As jou re­ke­ning by die SAID skoon is, sal jy mak­li­ker sul­ke re­ë­lings kan tref. Wees al­tyd ge­dul­dig en vrien­de­lik met SAID­kon­sul­tan­te, al het hul­le re­gu­la­sies waar­mee jy nie saam­stem nie.
VEk en my man wil graag huis koop, maar is heel­te­mal oor­wel­dig deur die be­drae wat ons vol­gens ban­ke kan be­kos­tig op ’n ver­band en wat ons werk­lik kan be­taal. Ge­volg­lik stel ons aan­me­kaar die huis­ko­pe­ry uit. Het jy e­ni­ge raad hoe ons die si­tu­a­sie kan be­na­der so­dat ons meer voor­be­reid voel? Ons het
R170 000 in kon­tant be­skik­baar en wil graag hier­die va­kan­sie na hui­se be­gin kyk.
AGe­luk met jul be­sluit en ek hoop jul­le kry gou jul droom­huis! Be­gin met wat jul­le met re­de­li­ke ge­mak kan be­kos­tig. Volg hier­die vier stap­pe :
Kyk wat­ter be­drae gaan weg­val as jul­le ’n nu­we huis koop – by­voor­beeld huur van R9 000 en pe­trol (as jy na­der aan jou werk­plek koop) van R1 000. Kyk dan wat jul­le ek­stra kan s­paar per maand, by­voor­beeld R2 500. Jul­le het nou R12 500 per maand om mee te be­plan.
■ Neem an­der uit­ga­wes in ag wat saam met die ei­e­naar­skap van ’n ei­en­dom kom, soos ho­ër e­lek­tri­si­teits­ver­bruik, erf­be­las­ting, an­der mu­ni­si­pa­le kos­te en ver­plig­te ver­se­ke­ring op die struk­tuur van die nu­we ei­en­dom.
As dit saam R1 500 per maand kos, het jy R11 000 per maand vir die ver­band. As jy ruim­te wil laat vir ren­te­koers ver­an­de­rin­ge, kan jy werk op R10 000 per maand, wat min of meer uit­werk op ’n ver­band van R1 000 000.
Maak in hier­die sta­di­um se­ker jy kwa­li­fi­seer wel vir hier­die be­drag vol­gens die ban­ke se ver­eis­tes.
Jul­le het eg­ter kon­tant be­skik­baar, so jul­le kan na ’n ei­en­dom kyk wat ef­fens meer is as
R1 000 000. Op ’n ei­en­dom van R 1100000 sal die R 170000 kon­tant ge­noeg wees vir’ n 10%- de­po­si­to, pro­ku­reurs kos­te, ver­band re­gis­tra­sie­kos­te, he­re­reg te (be­las­ting op ei­en­dom) en mis­kien ’n bie­tjie oor vir klein her­stel­werk aan die nu­we ei­en­dom.
Eers in hier­die sta­di­um be­gin jul­le rond­kyk na eien­dom­me. As jul­le nie ’n woon­plek kan kry teen hier­die prys nie, moet jul­le óf jul ver­wag­tin­ge af­skaal óf die huis­koop uit­stel.
As jul­le dit uit­stel, hou aan s­paar en ver­hoog die be­drag kon­tant. Mik ook vir be­vor­de­rings en sa­la­ris­ver­ho­gings so­dat jul­le nóg meer per maand kan s­paar.
VMy ma­ke­laar kon­tak my elke jaar vir ’n op­da­te­ring van my ver­se­ke­rings por­te­feul­jes. Ek ver­trou h o­men kan­sie n dat hy goeie kennis en on­der­vin­ding het. Ons praat ge­woon­lik deur al my po­lis­se, van le­wens­po­lis­se en on­ge­skikt­heids­dek­king tot my kort­ter­myn­ver­se­ke­ring, my be­leg­gings en ook my me­die­se-fonds be­hoef­tes. Ek moet dan be­sluit of ek po­lis­se moet ver­hoog (wat ge­woon­lik die voor­stel is) en raak dan oor­wel­dig deur al die op­sies. E­ni­ge raad?
AEer­stens, bly by jou ma­ke­laar as jy hom ver­trou. T­wee­dens is dit be­lang­rik dat jy ’n baie oop ver­hou­ding met hom het en jou be­hoef­tes dui­de­lik kom­mu­ni­keer.
Jy kan by­voor­beeld vir hom vra om meer as een af­spraak te maak waar jul­le net fo­kus op een as­pek van jou por­te­feul­je so­dat jy jou ge­dag­tes net daar­op hoef te fo­kus.
Be­spreek by­voor­beeld tus­sen Januarie en Maart jou le­wens­po­lis­se en on­ge­skikt­heid (en jou tes­ta­ment); tus­sen A­pril en Ju­nie jou be­leg­gings; tus­sen Ju­lie en Sep­tem­ber jou kort­ter­myn­ver­se­ke­ring en dan tus­sen Ok­to­ber en De­sem­ber jou me­die­se dek­king (dan is jy ook ge­reed om jou hui­di­ge me­die­se fonds op- of af te gra­deer, wat jy net een keer ’n jaar kan doen).
Ek hoop dat jy ook, ná al die ge­rond­hard­loop in De­sem­ber, ie­wers in die Kers­tyd in ’n ge­mak­stoel kan neer­plof en ge­hal­te­tyd be­skik­baar hê om te dink oor die nu­we jaar. Dat jy ge­noeg ruim­te vir jou­self en jou gesin sal maak in die nu­we jaar om aan­dag te gee aan daar­die moei­li­ke (maar be­lang­ri­ke) fi­nan­si­ë­le kwes­sies in jou le­we. Dat jy nu­we i­dees, krag, plan­ne en voor­ne­mens sal hê om weer een stap­pie na­der te kom aan fi­nan­si­ë­le vre­de en vry­heid.
C­har­né van der Wal tis’ n fi­nan­si­ë­le raad­ge­wer en be­las­ting prak­ti­syn. Haar web­werf is www. lem ons. co.za. Die ar­ti­kel is in le­ke­taal ge­skryf en be­vat nie spe­si­fie­ke of per­soon­li­ke raad nie. Sy skryf ge­reeld vir Sa­ke.
Elke mens se be­gro­ting is u­niek. Jy moet self be­sluit wat vir jou die be­lang­rik­ste dis­kre­si­o­nê­re uit­ga­wes is.