Nuwe SEB-regulasies ‘gaan familieboerderye knou’Die landbouorganisasie Saai sê swart ekonomiese bemagtiging het vir die meeste boere sinoniem geword met korrupsie, magsugtigheid, staatskaping en ekonomiese bevoordeling van ’n klein elite. (Argieffoto: Jo Raubenheimer) Die landbouorganisasie Saai sê die nuwe regulasies wat oor uitvoer bekend gemaak is, gaan familieboerderye swaar tref. Die departement van landbou het onlangs die nuutste vereistes van die Raad van Toesig op die Uitvoer van Bederfbare Produkte (PPECB) aangekondig. Een van die vereistes is dat boere hul swart ekonomiese bemagtigingsertifikate saam met hul aansoeke vir uitvoerpermitte moet toon. Theo de Jager, direksievoorsitter van Saai, sê die nuutste vereistes van die PPECB dui op ŉ “fundamenteel gebroke ideologiese en rassistiese uitgangspunt” waarbinne die Suid-Afrikaanse landboubedryf – in ŉ wêreld wat al hoe kleiner word – moet oorleef en presteer. “Dit is onduidelik hoe die departement verwag dat familieboere aan swart ekonomiese bemagtigingsvoorwaardes moet voldoen, veral wanneer dit by kwessies soos mede-eienaarskap en mede-bestuur kom. “Dit is dikwels ŉ uitdaging vir ’n familie om saam te boer, wat nog te sê ’n vreemdeling uit ŉ ander gemeenskap wat op ŉ familieboer afgedwing word,” sê De Jager. Saai bestempel die maatreëls as drakonies en meen dit voldoen nie aan die raamwerke wat internasionaal aanvaarbare praktyke binne die Verenigde Nasies (VN) en sy agentskappe definieer nie. Hy het daarom in gesprek getree met die Wêreldhandelsorganisasie om die “rassistiese onderbou van gedwonge swart ekonomiese bemagtigingsreëls” onder sy aandag te bring. De Jager sê swart ekonomiese bemagtiging het vir die meeste boere sinoniem geword met korrupsie, magsugtigheid, staatskaping en ekonomiese bevoordeling van ’n klein elite. “Baie boere glo dat dit swart ekonomiese bemagtigingsmaatreëls is wat daartoe gelei het dat ANC-kaders hulle in sentrale besluitnemende en winsnemende posisies ingeskuif het in staatsdepartemente en staatsondernemings soos Eskom, die SAUK, Denel en die Landbank en uiteindelik tot die inploffing van hierdie eens vooruitstrewende instellings gelei het,” sê De Jager. Nie net het die ANC-regering luisterryk daarin misluk om ŉ klas van vooruitstrewende swart boere te vestig nie, maar hy het ook ŉ algehele mislukking van grondhervorming gemaak, sê hy. Daar is bloedweinig van die plase wat onder dieselfde ideologiese raamwerk as swart ekonomiese bemagtiging oorgedra is wat vandag selfonderhoudend of selfs net winsgewend is. “Suid-Afrika beleef ’n ekonomiese krisis waarin ons dit allermins kan bekostig om beleggers af te skrik en daar is niks aantrekliks aan gedwonge vennootskap, eienaarskap of saamwerk in die konteks van die swart ekonomiese bemagtigingsmaatreëls vir landbou nie. Boonop het die departement tien jaar gelede reeds onderneem om duidelikheid te gee oor hoe swart ekonomiese bemagtiging geïmplementeer moet word op plase wat onder grondeise in die Staatskoerant geregistreer is. “Boere het reeds meer as ’n dekade gelede gevra hoe beleggers gelok moet word na ’n plaas waarvan die eienaars en gebruikers nie seker is of hulle oor ’n jaar of twee nog op daardie plase sal wees nie.” Saai sê daar is grondeise wat reeds in 2002 in die Staatskoerant geregistreer is en byna twee dekades later is daar steeds geen vordering gemaak nie. Derduisende plase is geregistreer onder vals of ongeldige eise, maar lê in die vrieskas van onsekerheid vasgevang. Saai sê in sy interaksie en gesprekke met buitelandse regerings, ambassades en landbou-unies elders ter wêreld is mense dit eens dat swart ekonomiese bemagtiging geen sin maak op ’n familieplaas nie. Die organisasie sê hy kan dus nie soos ander landbou-unies sy lede aanraai om konstruktief aan die PPECB se prosesse deel te neem nie, maar vra eerder ondersteuning om die saak in die howe en internasionale, multilaterale platforms oor handel en nywerheid te gaan toets.