(27 februari 1902 - Johannesburg, 7 juli 1957)
Christiaan Maurits van den Heever is gebore in 'n konsentrasiekamp in die Oranje Vrystaat tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Te midde van 'n felle stryd is hy in die wêreld gekom en dwars deur sy lewe was daar strydende elemente in sy gemoed en in sy omgewing. ‘Uit teenoorgestelde spanninge’ sê Herakleitos, ‘kom die skoonste harmonie’; en dit is iets wat ons ook van die kunstenaar Van den Heever kan sê.
Van sy vroegste dae af was hy 'n natuurkind. Hy het sy kinderdae op 'n plaas in die Vrystaat deurgebring en diepe omgang gehad met veld en met dier. Hierdie invloed het hem nooit verlaat nie, selfs al was hy die meeste van sy latere jare in stede woonagtig. Hy was in die stad, maar nie van die stad nie. Altyd het hy teruggegaan na die Natuur vir die diepere gedagtes van sy filosofie en ek voel oortuig (ons het gesprekke daaroor gehad) dat dit die landelike element in Stijn Streuvels was wat vir hom aangetrek het. Hy het dan ook dikwels oor Stijn Streuvels gepraat en daar is beskrywings in Somer en in Droogte wat vergelyk kan word met soortgelyke beskrywings in die Vlaamse skrywer. Besonder aantreklik vir hom was die bekende verse van Guido Gezelle, van wie hy 'n Bloemlesing uitgegee het, veral 't Ruischen van 't ranke riet, met sy Homeriese opskrif.
Later word hy minder eensydig en toon aan dat die twee tipes mekaar kan aanvul; en tog bly sy hart steeds in die natuur van die plaaslewe. Soos Vergilius, verstaan hy die natuur as digter. Die herhaalde en fynbeskrewe natuurtonele in sy romans, wys waar sy belangstelling lê.
‘Somer’, wat ek in Engels vertaal het, tril met die skoonheid van die plaaslewe. D.F. Malherbe - een van die leermeesters wat hom seker die diepste beïnvloed het - noem dit sy beste werk. Ook oorsee is die Engelse vertaling goed ontvang, asook die vertalings in Vlaams en Duits. Insig in die menslike gemoed teen die agtergrond van die natuur, is die sterkte van hierdie idille.
Die roman Laat vrugte, staan, saam met Somer aan die spits van C.M. van den Heever se prosa. Oom Sybrand het die oordrewe trots (hubris)
gevolg deur blindheid (ate) van 'n Griekse tragiese held. Ook hierdie figuur word gesien in verhouding tot die Natuur. Op sy ou dag besef hy ‘dat die grootste misstap begaan is as jy wil ingryp in die onversetlike gang van die natuur’. En die natuur is meedoënloos. Lewe en dood volg mekaar op: ‘so gaan dit aan, mens na mens, geslag na geslag, en God alleen weet wat die sin van die ewige, vreeslike herhaling is’.
‘Deur slaap se sagte weg bereik die gees
(d.w.s. die visioen waardeur die ander wêreld werklikheid word)
en deur die dood ons ware self te vind.’
‘Een mens is maar die mensheid, en sy dood
wek by ons almaal wilde skrik en nood’
‘Want diep in my voel ek die fluistering aan:
was al ons wense dan maar net 'n waan?’
‘Geboorte bring 'n skok en tog 'n wonder,
so klein en skreeuend word ons ingedra
en hierdie wêreld; uit die dieptes onder
van ewige slaap is ons gewek. Ons dra
geheimenis daarvan in ons gesluit
deur net 'n skeiding, net 'n nag-dun wand.’
('n Platoniese gedagtegang wat ons ook in Wordsworth terugvind en in die Tagtigers)...
.......en in ons skyn
tot ons deur sterwe ontwaak, vir goed herrese.’