Genesis – NG Gemeente Pinelands
Posted on 19 Apr, 2015 21 Apr, 2015
Genesis 4:1-16 – 2015
19 April 2015 Pase 3
Wie van julle ken die uitdrukking “hy/sy dra die Kaïnsteken”? Wat beteken dit wanneer ons so sê? In ons omgangstaal verwys die Kaïnsteken na die merk van ‘n moordenaar. Want Kaïn het sy broer vermoor, en daarna het God hom vir ewig gemerk. Ons lees die verhaal in Gen 4: 1-16…
So bietjie konteks om die verhaal in perspektief te plaas: Kaïn en Abel was die eerste twee seuns van Adam en Eva. Kaïn is dus volgens die Bybelse verhaal die eerste mens wat gebore is en Abel is die eerste mens wat gesterf het. Dit is tog ook belangrik om te onthou dat die storie van Adam en Eva, en van hul seuns eers baie laat in die geskiedenis van die OT neergeskryf is. Nadat die volk herhaaldelik nie gehoorsaam was aan die Here nie en einde laaste in ballingskap weggevoer is, nadat hulle alles verloor het en toe hulle in ‘n vreemde en vyandige land sit, toe besluit hulle om op papier te vertel waar hulle vandaan kom, sodat hulle deur hierdie skrywe aan hulle identiteit uitdrukking kan gee – wie hulle is, en wie hulle God is.
Eva skenk geboorte aan Kaïn: “Ek het met die hulp van die Here ‘n man geskep!”, en die Hebreeuse ww “ek het geskep (kaniti)” klink soos die naam Kaïn. Sy kry toe weer ‘n kind en sy noem hom Abel, wat beteken “asem, nietigheid, niks”. Die woord “Abel” kom 5 keer voor in Prediker 1:2 om die punt tuis te bring “alles kom tot niks!” of soos die Engelse vertalings sê “emptiness, emptiness, all is empty!” of “meaningless, meaningless, everything is utterly meaningless!” Net so was dit ook met Abel – hy het voor sy tyd gesterf. Useless.
Want hy het ‘n beter offer aan die Here gebring as sy broer Kaïn, en die Here het sy offer aangeneem maar nie die offer van Kaïn nie. Kaïn het baie kwaad geword hieroor (was waarskynlik jaloers) en sy gesig het geval. Die Here konfronteer toe vir Kaïn oor sy woede: “Waarom is jy kwaad? Waarom hang jou gesig so?” En die Here probeer om ‘n hartsverandering by Kaïn teweeg te bring, maar volgens die teks lyk dit nie eens asof Kaïn iets terugsê nie (so dikbek en wraakgierig was hy dalk al).
Kaïn het wel daarna met sy broer Abel gepraat en toe hulle in die veld was het hy hom oorweldig en doodgemaak. Wanneer iemand iemand anders met voorbedagte rade kwaad aangedoen het, het hy dit gewoonlik in die veld gedoen, weg van die mense. So is dit vandag nog – mense word dikwels op afgeleë plekke seergemaak of vermoor.
Toe die Here hierna met Kaïn praat het hy nie stilgebly nie.
“Waar is jou broer Abel?”
“Ek weet nie. Is ek dan my broer se oppasser?”
“Wat het jy gedoen!?
Die bloed van jou broer roep van die aarde af na My. Vervloek is jy dan nou…”
Hierdie roepe (van Abel se bloed van die aarde af) tot God is die smekinge van die slagoffers van ongeregtigheid (dit is deur die OT die konteks waarbinne hierdie Hebr ww gebruik is.) In die NT word Kaïn ‘n paar keer voorgehou as ‘n voorbeeld van ongeregtigheid (1 Joh 3:12 en Judas 1:11).
Toe sê Kaïn vir die Here: “My straf is te swaar om te dra. U verdryf my nou van my grond af, en tot U het ek nie meer toegang nie. Ek sal ‘n doellose swerwer op aarde wees, en wie my raakloop, sal my vermoor.” Die vrees vir vergelding. Wie sou die bloed van Abel wreek? Net sy pa en ma was daar. Dalk ander (latere) kinders van Adam en Eva…
Maar die Here sê vir hom: “Nee! Wie vir Kaïn vermoor, sal sewe maal gestraf word.”
Toe gee die Here vir Kaïn ‘n teken dat niemand wat hom raakloop, hom sou doodmaak nie.
Oor hierdie teken wat die Here vir Kaïn gegee is daar al hoeveel boeke geskryf en flieks gemaak, meestal rillers. En die interpretasies oor wat die teken presies was, is geweldig verbeeldingryk. Van die mees bekende opinies is die volgende:
Kaïn het melaats geword.
Hy kry ‘n brandmerk op sy gesig.
Hy kry ‘n spesiale teken (‘n moordenaarsteken) op sy voorkop.
Daar verskyn ‘n letter op sy voorkop as teken van skande.
Hy kry ‘n spesiale tatoeërmerk.
Sy wit vel verander onmiddellik na swart en so word hy die vader van die swart ras. (!)
Daar groei ‘n horing uit sy voorkop.
Niks waarvan ons iets in die Bybelse verhaal teruglees nie… Inteendeel. Tekens is gewoonlik in die OT aan mense gegee om hulle aan God se goedheid en sorg te herinner (reënboog, besnydenis, wonderwerke). Die betekenis van die Kaïnsteken was juis nie negatief nie, maar positief. Dit was dalk nie eens ‘n sigbare teken op sy liggaam nie. Want hierdie teken was nie om vir Kaïn te merk deur hom te stigmatiseer as ‘n moordenaar nie, dit was om hom te beskerm. Dit was nie ‘n teken van God vir andere sodat hulle vir Kaïn van ver af al as moordenaar kon herken nie; dit was ‘n teken wat God aan Kaïn self gegee het. God het aan hom ‘n waarborg gegee dat hy niks sal oorkom nie. Dit is God se verbond met Kaïn, tekenend van sy eindelose genade wat groot genoeg is om die moordenaar, die goddelose in te sluit.
Ironies: Kaïn maak dit baie duidelik aan God dat hy nie sy broer se oppasser is nie (hy was eerder sy moordenaar!). Nietemin beloof God aan die einde van die verhaal dat Hy Kaïn se oppasser sal wees.
‘n Klompie hoofstukke later in Genesis leer ons vir Jakob ken – die jakkals, die bedrieër. Ook goddeloos. Hy wat vir sy lewe moes vlug na ‘n vreemde land, weg vanaf sy familie en weg vanaf God. Maar daar op die vreemde grondgebied, by Berseba, kom ontmoet God hom een nag in ‘n droom (Gen 28). So dat Jakob die volgende oggend toe hy wakkerword, uitroep: “Die Here is op hierdie plek en ek het dit nie besef nie!… Hoe skrikwekkend is hierdie plek! Dit is niks anders nie as die huis van God; dit is die poort van die hemel.”
Die Here is waar goddelose mense hulleself bevind.
Godsdienstige mense dink hulle ken God, hulle beskou God se teenwoordigheid as vanselfsprekend. Hulle is so seker dat God juis en verkieslik in hulle midde is, en deur hulle werk. Ons moenie so seker wees nie. Flip Theron sou voor sy dood skryf God het Godverlate plekke en Godverlate mense nodig om Hom te openbaar. Kaïn. Jakob. Vele ander in die geskiedenis van die Bybel. Die moordenaar aan die kruis langs Jesus. Die ongelowige Romeinse offisier. Jesus self… Nêrens was ‘n plek so Godverlate soos daai dag op Golgota nie. Daar waar die groot “Goddelose” (Luther noem vir Jesus die grootste van alle sondaars omdat Hy die hele wêreld se sonde op Hom geneem het), daar waar Hy sonder God gesterf het sodat ons nooit sonder God hoef te wees nie. Nêrens was God so naby soos daai dag op die Godverlate koppie buite Jerusalem nie. Daar waar die mense ook verstom uitgeroep het: “Hierdie man was werklik die Seun van God!”
Die Kaïnsteken is nie die teken van ‘n moordenaar nie. Dit is die teken van ‘n geredde moordenaar. Dit is daarom die teken van ‘n begenadigde persoon. Kaïn is deur die teken deur God geregverdig. Dink julle julle is goeie mense? Goeie gelowiges? Om goed te wees maak jou nie ‘n kandidaat vir die genade van God nie. God gaan haal ons juis ver anderkant dit. Aan die verkeerde kant – dis waar Hy Hom openbaar, dis waar Hy ons gaan haal, dis die mense vir wie Jesus goddeloos geword het en kom sterf het. Sodat Hy ons goddeloosheid kan wegvat, want self kan ons nie daarvan af weghardloop nie.
Die Kaïnsteken was ‘n eenmalige teken, binne ‘n spesifieke konteks gegee aan die eerste man wat gebore is omdat hy sy broer vermoor het. Maar die van ons wat weet dat ons goddeloos is, hoef nie afgeskeep te voel nie. Want intussen het ons die grootse van alle tekens ontvang – een wat teruggryp tot by die eerste mense en wat vooruitgryp na die laastes toe. Die teken van die kruis, as herinnering aan die daad aan die kruis.
Ons bevind onsself in ‘n wêreld waar daar nie meer hoop is nie. Waar die magtiges die swakkes uitwis. Op ‘n kontinent waar homoseksuele mense in baie lande vervolg en doodgemaak word. In die NGK waar broers en susters van ons nie ander broers en suster as familie wil erken nie. (Die Noord-Kaap sinode skryf 3 weke terug ‘n verklaring waarin hulle nie [meer] die VGK as hulle broers en susters erken nie.) In ‘n land waar mense vermoor word net omdat hulle vreemdelinge is en te veel Suid-Afrikaners haat vreemdelinge. Suid-Afrika, kleine landjie wat ons is hier aan die voet van Afrika, haal tans die wêreldnuus agv die Xenophobia wat hier heers! Die premier van Gauteng, David Makhura, het vandag tot ’n dag van gebed verklaar vir ’n einde aan xenofobiese geweld.
God wil hierdie dinge nie hê nie! Hy is lief vir die swakkes, die homosekuele mense, die verstote familielede, die vreemdelinge. Hy was lief vir die jonger broer Abel. God het nog altyd maar ‘n sagte plekkie vir die minderes gehad.
Tog is alles nie verby nie. Alles is nie “meaningless” of “empty” soos Abel se naam suggereer nie. Daar is nog hoop. Dit kom wel teen ‘n prys en sommiges verloor hulle lewe in die stryd. Maar daar was lanklaas soveel hoop, want ons staan in die lyn van Kaïn en Jakob is ons aartsvader. Daar is nog hoop omdat God die goddelose regverdig. Ons hoef nie so bang te wees wanneer ons om ons kyk nie – God openbaar Homself op die mees Godverlate plekke.
Ek lees van ‘n landkaart in die Britse museum wat dateer uit die 16 e eeu. “Allerhande skrikaanjaende aantekeninge is daarop gemaak. Op sommige plekke staan daar: hier is reuse; dan weer: hier is drake; en ‘n volgende keer: hier is vurige skerpioene. Die wetenskaplike, sir John Franklik, het die kaart vir ‘n tyd in sy besit gehad. Hy het die skrikwekkende aantekeninge doodgekrap en dwarsoor die hele kaart geskryf: Hier is God!”
Posted on 2 Sep, 2012 11 Sep, 2012
2 September 2012 – Koninkrykstyd
Liturgie-02-09-12 | Bulletin-02-09-12
Kliek hier om Genesis 21:9-21 te lees
Vs 11: “Dit was boos/baie sleg in Abraham se oë”
Die naam “Ismael” kom nie in die teks voor nie. Die hele verhaal gaan oor Ismael maar hy word gedegradeer tot die “kind van die slavin”.
Vs 14 lett: “Hy het kos en water geneem en dit aan Hagar gegee daar op haar skouers, en hy het die seun (vir haar) gegee en hulle laat gaan (ontslaan)”; dws teks noem nie werklik dat hy die seun op haar rug getel het nie. Ismael was elk geval al so 16 jaar oud en dus te groot om deur sy ma ge-abba te word.
Vs 15: “neergesit” = “sy het hom oorgegee/alleen gelaat (abandon) om te sterf”
Vs 16: “sy het onbedaarlik begin huil”
Vs 18: “staan op, tel (>help) die kind op en hou jou hand in syne (>hou sy hand vas)…”
Hierdie verhaal begin eintlik al in Genesis 15 waar God ‘n verbond met Abram sluit en aan hom ‘n groot nageslag belowe. Die tyd het aangestap en Sarai het nie swanger geword nie. Sy het ‘n Egiptiese slavin gehad, Hagar, en Sarai het vir Abram aangemoedig om by Hagar te slaap, want, het sy gesê, “Die Here het my nou eenmaal daarvan weerhou om kinders te kan hê. Miskien bring sy ‘n kind in die wêreld wat my eie kan word” (16:2). Abram het met Sarai saamgestem en Hagar het toe wel swanger geword en ‘n seuntjie is gebore, wat Abram Ismael genoem het. Abram was 86 jaar oud toe Ismael gebore is. Hagar het vir Sarai verag omdat sy swanger geword het en die verhouding tussen die twee vrouens het vertroebel.
Toe Abram 99 jaar oud was het die Here weer aan hom verskyn, en sy naam verander na Abraham en Sarai se naam verander na Sara, want, het God gesê, “ek sal haar seën en vir jou ‘n seun uit haar gee” (17:16). Abraham het gelag en gedink: Hoe kan ‘n man van 100 en ‘n vrou van 90 ‘n kind in die wêreld bring? Later sou Sara ook lag oor hierdie belaglike belofte (18:15). Maar soos die Here beloof het, het Sara toe wel swanger geword en in hul rype ouderdom het sy en Abraham ‘n seuntjie gekry, Isak (wat beteken “lag”). En die kind van haar slavin Hagar, die kind Ismael wat sy as haar eie wou grootmaak, is skielik nie meer vir Sara so belangrik nie.
Op die dag van die fees het Sara toegekyk hoedat die seun van die slavin lag. Die kommentatore voer aan dat Ismael by die geleentheid besig was om met sy halfboetie Isak te speel. Dit is ‘n rustige prentjie wat voor Sara se oë afspeel, maar presies daar begin sy die gevaar vir haar eie seun aanvoel. En die oorsaak vir haar onrus lê in wat sy sien. Sy sien nie meer die seun wat sy so graag deur haar slavin Hagar as haar eie wou “aanneem” nie. Noudat sy haar eie seun het sien sy vir Ismael in ‘n nuwe lig – as die seun wat Hagar die Egiptiese slavin vir Abraham in die wêreld gebring het. As die seun wat as eersgeborene van sy pa haar eie seun se toekoms gedreig. En as sulks ook haar toekoms bedreig. Want die toekoms van ‘n vrou het by haar seun gelê. Die eersgeborene is die primêre erfgenaam, en dit kan Sara nie toelaat nie. Ismael, die kind van die slavin, mag nie as eersgeborene erf nie. Nie noudat sy haar eie seun uit haar eie liggaam gekry het nie. Vandaar haar harde opdrag aan Abraham dat hy die slavin en haar seun moet wegjaag. Sara praat so neerhalend oor hulle dat sy hulle nie eens by die naam noem nie. Dit is haar onversetlike ingrype ter wille van haar seun se toekoms wat haar dryf om so onverbiddellik op te tree.
Abraham wou nie aan Sara se versoek toegee nie. Hy het gedink dat dit heeltemal verkeerd, selfs wreed is om hierdie Ismael seun van hom weg te jaag. Maar God het vir hom gesê om nie sleg te voel oor die kind en sy slavin-byvrou nie, maar om te doen wat Sara vir hom sê. “Want,” herinner God hom, “uit Isak sal jou nageslag gebore word.” Maar dan voeg God die trooswoorde by, ‘n belofte: “Tog sal Ek die seun van die slavin ‘n nasie laat word, want hy is jou kind.”
Hagar en die kind het doelloos in die woestyn rondgeswerf, sonder heenkome. Die kos en water was nie genoeg om hulle deur te dra tot in Egipte, haar land van herkoms nie. Toe die water opraak het die uitsigloosheid Hagar oorval. Sy het gevoel dat sy nie kan toekyk hoe haar seun doodgaan nie. Daarom het sy hom onder ‘n doringbos agtergelaat, eintlik verwerp. Met die laaste bietjie menslikheid wat in haar oor was het sy haar seun die skadu van die doringbos gegun. En sy het ‘n ent daarvandaan gaan sit, omtrent so 90 meter, en onbedaarlik begin huil.
Hierdie verhaal is opgebou uit soveel onreg en wreedhede. ‘n Kind wat waarskynlik nooit daar moes wees nie word gebore omdat Sara en Abraham nie vir God vertrou in sy belofte van ‘n nageslag nie en konkel met hulle eie plannetjies om deur die slavin Hagar tog ‘n nageslag te verseker. Hulle wil God se belofte in eie krag tot vervulling bring. Sowat 13/14 jaar later vervul God wel sy aanvanklike belofte en Isak word uit Sara gebore. Na 2 of 3 jaar het Isak sy eerste kritiese lewensfase oorleef en die familie vier fees omdat ‘n toekoms inderdaad vir hom wink – hy sal na alle waarskynlikheid oorleef en ‘n volwassene word. En tydens die fees trek die oudste seun Ismael Sara se aandag. Die seun wat in die eerste plek die produk van haar slim plannetjies was, speel en lag saam met haar eie seun Isak, en Sara sien skielik met kommer die toekoms vooruit – ‘n toekomsblik waarin Ismael nou in die weg staan van Isak se erfporsie. Die bedreiging wat sy aanvoel maak dat sy drasties optree en daarop aandring dat Abraham die slavin en haar seun Ismael moet wegjaag. Sy moes geweet het dat hul kanse op oorlewing in die woestyn feitlik nul is – maar hoeveel te beter. Dan is die probleem heeltemal uit die weg geruim. Abraham skop teë. Hy kan nie dink dat hy sy seun Ismael en die se ma Hagar moet wegjaag nie. Maar God maak nogmaals ‘n belofte dat Abraham tog moet doen soos Sara sê, want dit ís uit Isak wat sy nageslag gebore sal word, maar dat Hy wat God is ook vir Ismael ‘n groot nasie sal laat word, want ook hy is Abraham se kind. En met hierdie belofte van God in sy hart laat Abraham dan die volgende oggend vroeg vir Hagar en Ismael gaan. Sara gooi haar aanneemkind weg. En Abraham stuur hom weg. Nie omdat hy iets verkeerds gedoen het nie. Bloot maar omdat hy nou in die pad is, hy is oorbodig, nie meer nodig nie. En dan in die woestyn gooi sy eie ma hom eintlik ook weg; nie omdat sy wil nie, maar omdat sy nie anders kan nie. Sy sien nie kans om saam met hom onder dieselfde bos te sit en toe te kyk hoe hy sterf nie. En sy begin onbedaarlik huil. ‘n Wrede verhaal vol ongeregtigheid.
Maar in wese is hierdie nie ‘n verhaal oor menslike wreedheid en afguns nie, maar oor die trou van God. Want die kind het ook gehuil, daar op sy eie onder die bos – wees en verstote, waar sy ouers hom nie meer wou hê nie. En Gód het die kind hoor huil, en ‘n engel het uit die hemel na Hagar geroep en vir haar gesê: “Wat is dit Hagar? Moenie bang wees nie, want God het die kind daar waar hy gelê gehóór” (17). Wanneer mense, en ouers, hulle koppe wegdraai en hulle ore sluit vir die nood van hul kinders, dan hoor God. “’Staan op (Hagar), help die kind op en hou sy hand vas, want Ek sal hom ‘n groot nasie laat word.’ Toe het God haar oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien … God was by die kind en hy het grootgeword …”
Hierdie verhaal gaan oor Ismael. Dit is opvallend dat ons nooit sy naam in die storie lees nie. Daar word deurgaans na hom verwys as “die kind van die slavin” of bloot maar “die kind”. So asof die storieverteller al hierdeur wil wys hoe onbelangrik die kind nou regtig was. Hy is nie eens werd om by die naam genoem te word nie, verál nie noudat Isak – die kind van die belofte – uiteindelik gebore is nie. Maar op ‘n indirekte manier word Ismael se naam wel genoem, aan die begin en dan weer aan die einde van die belangrikste vers 17; en dan nie in die vorm van ‘n eienaam nie, maar as ‘n werkwoord: “Isma Elohim”. “Isma” beteken “hoor”. “Elohim” is die langer vorm van “El”, wat “God” beteken. “Isma El”, God het die kind gehoor – Ismael. Sy naam kry betekenis wanneer God betrokke raak. En dan het hy nie net ‘n noemnaam nie. Hy het ‘n werkwoord vir ‘n naam. Want God verander sy lot – Ismael, God hóor en God gryp in en God bring uitkoms. Die weggooikind van mense word die optelkind van God.
God is getrou aan sy beloftes. Hy het wel vir Isak, en nie vir Ismael nie, uitverkies om deur hom aan Abraham die groot nageslag te gee. Maar God se verkiesing van Isak beteken nie die verwerping van Ismael nie. Ook hy kry ‘n groot nageslag, ook aan hom toon God sy genade. In die Moslemwêreld word Ismael onthou as die eersgeborene van Abraham, en as hulle eie voorvader. God dink nie net aan die kind van die belofte nie. Hy dink aan al sy kinders. Hy dink met besondere deernis aan die kinders wat deur ander uitgesluit of weggegooi word. God hoor mense wat nie deur ander gehoor word nie. Hy hoor mense wat hoor nodig het.
“Kan ‘n vrou haar eie baba vergeet, haar nie ontferm oor die kind wat sy in die wêreld gebring het nie? Selfs al sou so iets kon gebeur,” sê die Here in Jes 49:15, “Ek sal jou nie vergeet nie.” ‘n Ma kan haar kind nie vergeet nie, sy kan nie haar rug draai op haar kind nie. Maar selfs al sou hierdie onmoontlike ding ‘n moontlikheid kon word – en dit gebeur tóg soms: Ouers wat sterf of oud word en daarom hul kinders vergeet, ma’s wat hul babas weggee, ma’s wat hul babas weggooi. Dit kan gebeur onder mense. Maar nooit by God nie. God hoor die gehuil van weses en weduwees, van mense wat verwerp is en nie ‘n tuiste het nie. En ‘n God wat hoor is ‘n God wat doen. Hy het Hagar se oë oopgemaak en sy het ‘n put met water gesien. Sy het die velsak vol water gemaak en vir die kind gegee. God was by die kind en hy het grootgeword. Hy het twaalf seuns gehad en ‘n groot nageslag (Gen 25).
God hoor ook vir ons, elkeen op ons eie manier soms ‘n weeskind. En Hy tel ons op, en Hy voorsien water. Hy gaan met ons op ons pad, Hy is altyd by ons, al het ander ons verlaat of vergeet of weggegooi. Jesus was self ook verlaat deur sy familie, en later deur sy Vader. God het sy kop weggedraai omdat hy nie wou toekyk hoe sy Seun sterf nie, Hy kon nie by wees nie. Dit het eenmaal gebeur – hierdie keer met die eersgebore Seun en die enigste wat self ook God was, sodat dit nooit weer hoef te gebeur met al sy ander kinders nie. En voordat die Seun gesterf het, het Hy op ‘n keer water vir ‘n Samaritaanse vrou by ‘n put aangebied – ‘n vrou wat al deur vyf mans is en op daardie stadium saam met ‘n sesde man was met wie sy nie getroud was nie. ‘n Verstote vrou, uitgeworpe, met ‘n klad teen haar naam, en nie in die bloedlyn van Isak nie. Een wat onder ‘n bos in die woestyn hoort. Vir haar het Hy gesê dat elkeen wat van die water drink wat Hy gee, nooit weer dors sal kry nie. Dat hierdie water ‘n fontein sal wees wat opborrel en vir ons die ewige lewe gee (Joh 4:13-14).
Mag jy ervaar dat God jou hoor wanneer jy huil, wanneer jy heeltemal alleen en verstote voel. Mag jy drink van die water Hy jou bied, en mag dit jou dors vir ewig les. En mag jy, as God se oor in hierdie wêreld, ook hóor wanneer ander kinders van Hom huil en uitroep om hulp.