Toppunt van grammatikale kolonialisme | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 20 Julie 2018 00:00
Dit val my op dat SABC News nie meer van the Zulu people/nation praat nie, maar eerder van amaZulu/AmaZulu. Word ons dalk verplig om eersdaags ook dieselfde in Afrikaans te doen?
Kyk, Suid-Afrikaanse tale loop staan leen mos maklik by mekaar. Ons het poetoe, impi en indaba by isiZulu geleen en isiZulu het itafula (“tafel”) en idolobha (“dorp”) by ons gekry. Lekker gesellig, #koembaja en al daai.
Kan jy jou voorstel ek as Afrikaanse taalkundige gaan sê aan die isiZulusprekers/-skrywers/-subredakteurs: “Nee, nee, nee, julle mag nie itafula skryf nie, want dit is nie hoe ons dit in Afrikaans skryf nie. Julle moet asseblief tafel skryf, en onthou die meervoud is tafels, nie amatafula nie. Baie dankie!”
Om vir ’n ander taal voor te skryf wat jy mag leen en wat nie, en hoe jy dit moet leen as jy dit leen, is vir my die toppunt van grammatikale kolonialisme. Jy gaan druk jou taalvlaggie daar in Andermansland.
Wanneer woorde uit ’n ander taal geleen word, word dit gewoonlik volgens die Afrikaanse stelsel aangepas. Ons skryf Swede en nie Sverige nie, net soos Rusland en Japan ook in Afrikaans aangepas word. Is daar rede om anders op te tree as ek by ’n mede-Suid-Afrikaanse taal gaan leen?
Ons leen al woorde soos impi en indaba mét hul prefikse (daardie i- wat vooraan staan), waarom nie dan ook amaZulu met sy prefiks nie?
Ons leen al woorde soos impi en indaba mét hul prefikse (daardie i- wat vooraan staan), waarom nie dan ook amaZulu met sy prefiks nie? Daar is ’n baie spesifieke fonologiese rede: Afrikaans het nie die konsonantklusters (mp) en (nd) aan woordbegin nie en daarom leen ons nie slegs *mpi en *ndaba nie. Dit verklaar dan ook hoekom ons gewoon poetoe het en nie byvoorbeeld *oepoetoe (< uputhu) nie; Zoeloe of Zulu en nie amaZulu nie.
Gewoon omdat ek ’n hoë premie plaas op wedersydse respek, staan ek ook enigsins simpatiek teenoor die argument dat ons respek kan toon deur die korrekte prefikse by taalname, plekname, name van volke, ensovoorts te gebruik. Ek was daarom nog altyd ’n voorstander van die taalnaam isiZulu as wisselvorm van Zoeloe en Zulu. Dit neuk nie met ons taalstelsel nie en bestaan maklik naas ander vorme.
Maar amaZulu is effens anders, want wat word van die enkelvoud en/of meervoud? Is dit umZulu met meervoud amaZulu of umZulu met meervoud umZulu’s? Mag ek ’n lidwoord en/of besitspartikel voor die woord gebruik of nie? Is Goodwill Zwelithini koning van die amaZulu of net koning amaZulu? Die grammatikale vrae is eindeloos.
En ewe belangrik, gaan die isiZulusprekers dan nou ophou om van IsiBhunu (“taal van die Boere”) te praat? Gaan hulle wegdoen met isi­khulumi sesiBhunu en voortaan slegs die woord Afrikaansspreker gebruik wanneer hulle isiZulu praat of skryf? Die put is donker en diep as ons aan mekaar se grammatika wil begin torring . . .
Gerhard van Huyssteen is ’n taalkundige aan die Noordwes-Universiteit(gerhard.vanhuyssteen@ nwu.ac.za).
Meer oor: Gerhard Van Huyssteen | Taal | Afrikaans | Zoeloe