Is ’n aappokke-pandemie op pad?Argieffoto (Foto: DarkoStojanovic, Pixabay) Die aanmelding van tientalle gevalle van aappokke (“monkeypox”) in die VSA, die Verenigde Koninkryk, Kanada, Australië asook verskeie lande in Europa, veroorsaak groot kommer dat dié familielid van die voorheen verwoestende pokkeplaag (“smallpox”) vinnig in ’n volskaalse pandemie kan oorgaan. Met die veldbrandverspreiding van Covid-19 nog vars in ons virusverwysingsraamwerk is dié vrees te verstane. Hoewel aappokke ’n seldsame virusinfeksie is wat gewoonlik met ligte simptome gepaardgaan, kan dit wel ernstige gesondheidsgevare inhou en in tot 10% van gevalle dodelik wees. Gesondheidsamptenare is veral bekommerd dat die gevalle sal toeneem soos wat al meer mense hul reistasse pak. Met meer as 100 gevalle wat reeds in 11 lande aangemeld is, het die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) ’n noodvergadering belê om dié virus in sy spore te stuit. Die uitwissing van pokke teen 1980 danksy ’n grootskaalse inentingsveldtog is tot vandag nog een van die WGO se grootste suksesverhale. Pokke het in minder as ’n eeu sowat 300 miljoen, oftewel drie uit elke tien, lewens geëis. Aappokke is deel van die poxviridae-familie van virusse genaamd orthopoxvirus. Pokke en koeipokke is ook deel van dié familie. Omdat pokke en aappokke deur soortgelyke virusse veroorsaak word, het die inenting teen pokke mense ook teen aappokke weerbaar gemaak. Dié inentings is egter in die jare tagtig gestaak en só was die beskerming teen aappokke ook iets van die verlede. Die naam aappokke het sy oorsprong in die eerste gedokumenteerde gevalle van dié siekte in 1958 toe twee uitbrekings plaasgevind het by ape wat vir navorsing aangehou is. Ondanks die naam is ape nie die vernaamste draers van die virus nie. Wetenskaplikes vermoed dit word deur klein knaagdiere en eekhorings in die reënwoude van Afrika versprei. Daar is twee soorte (stamme) aappokke. Sentraal-Afrika-aappokke lei tot erger infeksies en is meer geneig om sterftes te veroorsaak as Wes-Afrika-aappokke. Die eerste bevestigde menslike geval is in 1970 aangemeld toe aappokke by ’n kind, wat vermoedelik pokke gehad het, in die Demokratiese Republiek van die Kongo geïdentifiseer is. Die eerste gevalle van aappokke buite Afrika is in 2003 in die VSA aangemeld. ’n Besending besmette knaagdiere uit Ghana het die virus aan honde in Texas oorgedra, wat 47 mense besmet het. In 2021 is aappokke by ’n Amerikaanse burger gevind wat van Nigerië na die VSA gereis het. Aappokke word oorgedra deur kontak met ’n besmette persoon of dier, of besmette oppervlaktes en dring die liggaam binne deur ’n seer- of stukkende plek op die vel, inaseming, of die slymvliese in die oë, neus of mond. Navorsers glo dat mens-tot-mens-oordrag meestal deur die inaseming van groot respiratoriese druppels plaasvind eerder as direkte kontak met liggaamsvloeistowwe of indirekte kontak deur klere. Mens-tot-mens-oordragsyfers is gering. Nadat die virus die liggaam binnegedring het, begin dit vinnig verdubbel en via die bloedstroom deur die liggaam versprei. Simptome verskyn gewoonlik eers een tot twee weke ná infeksie. Griepagtige simptome kom voor en wissel van koors tot hoofpyn, spierpyn, rugpyn, kortasem, moegheid, kouekoors en geswelde limfkliere. Een tot tien dae later kan ’n uitslag op die arms, bene, kop of bolyf verskyn wat uiteindelik in blase verander wat met etter gevul is. Die simptome duur normaalweg vir twee tot vier weke, terwyl die veluitslag binne 14 tot 21 dae rofies vorm. Die vorm van die virus wat tans die ronde doen, is vermoedelik ligter, met ’n sterftesyfer van minder as 1%. Hoewel enigiemand aappokke kan kry, is dit meer algemeen by kinders en mense wat nie kleintyd teen pokke ingeënt is nie. Van die gevalle in Afrika was 90% by kinders jonger as 15 jaar. Omdat aappokke so seldsaam is, kan dit maklik met ander siektes wat ook met ’n uitslag gepaardgaan, verwar word, byvoorbeeld masels, waterpokkies of selfs pokke. Geswelde limfkliere is gewoonlik ’n leidraad dat dit aappokke is. Om aappokke te diagnoseer kan ’n weefselmonster geneem en met behulp van ’n mikroskoop ondersoek word. ’n Bloedmonster kan ook die teenwoordigheid van dié virus of teenliggaampies wat jou immuunstelsel maak, aantoon. Daar is tans geen bewese behandeling vir aappokke beskikbaar nie. ’n Gesondheidsorgverskaffer sal die pasiënt se toestand monitor en probeer om die simptome te verlig. Die meeste mense word egter sonder behandeling beter. Bronne: Cleveland Clinic; CDC; Scientific American; Live Science en MedicineNet.