Drie skepe, die Drommedaris, die Reijger en die Goede Hoop, vertrek in 1651 uit Texel, Nederland, na Suid-Afrika. Aan boord is kommandeur Jan van Riebeeck en sy geselskap.
Dr Anna Servasina Neethling-Pohl, bekroonde Suid-Afrikaanse aktrise, regisseur, skrywer, voordragkunstenaar, radiopersoonllikheid en Afrikaanse vertaler van ook die Shakespeare-dramas, is in 1906 op Graaff-Reinet in die Kaapse Klein Karoo gebore. Sy is o.a. vereer met 'n Erepenning vir Toneel van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, en 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van Pretoria.
Ons het 2584 gaste aanlyn PressReader - Kuier: 2017-02-08 - GOEIE GE­NE: Een fa­mi­lie spog met ne­ge oor ne­gen­tig!
GOEIE GE­NE: Een fa­mi­lie spog met ne­ge oor ne­gen­tig!
Dis van­dag ’n se­ë­ning om ’n hoë ou­der­dom te be­reik soos dié fa­mi­lie van E­lim kan ge­tuig!
Kuier - 2017-02-08 - Inhound - DEUR tar­ren-lee ha­bel­gaarn
Om oud te word, is nie vir al­mal be­sko­re nie, maar een plat­te­land­se fa­mi­lie spog met de­ka­des van goeie ge­ne. Hul­le is ge­se­ënd om hoë ou­der­dom­me te be­reik en van­dag is agt fa­mi­lie­le­de bo die ou­der­dom van 90 en nog so hups soos de­ka­des ge­le­de.
Hul­le mag dalk oud wees, maar die mees­te van hier­die nig­gies en neefs sal jy nie plat in die bed kry nie. Hul­le gaan nog ge­reeld kerk toe, ge­niet dit om met fa­mi­lie oor en weer te kui­er, kook en sal selfs help om die skot­tel­goed af te droog. En hul­le wor­tels lê diep. Op 19 A­pril 1880 op ’n plaas bui­te E­lim, ’n Mo­ra­wie­se sen­ding­sta­sie in die WesKaap, tree Frans En­gel en A­dri­a­na Tail­lard in die hu­we­lik. Frans was ’n ar­bei­der en het op die plaas ge­werk. Sy vrou was ’n huis­vrou, maar het ook ge­help om hul fa­mi­lie­plaas te on­der­hou. Uit hul hu­we­lik is 12 kin­ders ge­bo­re. Daar was se­we seuns en vyf dog­ters en daar­die kin­ders het 56 kin­ders uit die der­de ge­ne­ra­sie in die le­we ge­bring. Uit die der­de ge­ne­ra­sie al­leen het 15 van die kin­ders die ou­der­dom van 90 ge­haal en van­dag ge­niet agt van daar­die nig­gies en neefs nog goeie ja­re. Daar is ook ’n paar van die jon­ger nig­gies en neefs wat baie na­by aan ne­ge de­ka­des is. Die oud­ste nig­gie is Pau­li­na“an­tie Pau­lie”T­heu­nis­sen (96) van Kuils­ri­vier, Jo­si­as En­gel (95) woon op E­lim, Ma­thil­da We­ber (94) in Bell­vil­le, A­dri­a­na For­tuin (94) op Ca­le­don, A­dri­a­na We­ber (92) in Kensington, Jo­han­nes En­gel (92) op E­lim, Ma­rie Hen­dricks (91) op E­lim en John van der Hey­den (90) in G­len­ha­ven.
baie din­ge ver­an­der
Kui­er het by die oud­ste van die der­de ge­ne­ra­sie, an­tie Pau­lie, waar sy nou by haar dog­ter in Kuils­ri­vier woon, gaan in­loer en haar op die ag­ter­stoep ag­ter­oor op haar stoel in die son ge­vind waar sy glo baie tyd span­deer. In haar goue trui en by­pas­sen­de romp met lang swart-en-sil­wer ha­re wat vas­ge­pen is, het sy sta­dig van bui­te af in­ge­stap en in die sit­ka­mer by ons aan­ge­sluit.
An­tie Pau­lie het on­mid­del­lik my je­ans vol ga­te raak­ge­sien en was glad nie in haar
skik daar­mee nie.“In die ou dae was dit glad nie toe­laat­baar nie,”laat sy da­de­lik hoor.“As ek met só ’n broek by die huis aan­ge­kom het, sou my ma my on­mid­del­lik ge­stuur het om die naald te gaan kry so­dat sy die broek kan reg­maak. Ons het al­mal ge­weet hoe om naald­werk te doen, dit was vir jou by die huis ge­leer en nie by die skool nie,”ver­tel sy met ’n glim­lag.“Maar lyk my dit is nie so met van­dag se kin­ders nie.”
Dit is maar net een van die din­ge wat an­tie Pau­lie sê oor die ja­re ver­an­der het se­dert sy in die vroeë 1900’s op S­pan­jaards­kloof, die fa­mi­lie­plaas na­by E­lim, groot­ge­word het.
Dit was ’n baie mak­li­ker le­we, maar met uit­da­gen­de om­stan­dig­he­de. Daar was nie baie werk­ge­leent­he­de nie en dit het maar swaar ge­gaan om te sorg dat daar ge­noeg kos op die ta­fel was om al­mal te voed.
“My ou­ers het in sjie­lings en ore ver­dien en het nie baie vir hul werk ge­kry nie. Daar was nie reg­tig ge­leent­he­de vir ver­der leer nie en ons ou­ers moes maar te­vre­de wees met wat hul­le kon kry. Die mees­te van ons was ook maar huis­wer­kers en het vir ja­re hui­se in die dorp skoon­ge­maak,”ver­tel sy.
“Ek het ook vir ja­re hui­se skoon­ge­maak en dit was har­de werk, maar dit is met daar­die geld wat ons van­dag vir ons kin­ders ge­leerd­heid kon gee.”
El­ke nou en dan moet dié ma van vyf kin­ders, ou­ma van ne­ge klein­kin­ders, ou­ma­groot­jie van 15 ag­ter­klein­kin­ders en vier ag­ter-ag­ter­klein­kin­ders eers dink oor ge­beu­re uit haar kin­der­dae en kyk soms op na haar jon­ger nig­gie en kin­ders om haar met ’n ant­woord te help. Daar is som­mi­ge din­ge wat sy nie meer kan ont­hou nie en an­der wat haar kin­ders nooit van ge­weet het nie. Een ding wat an­tie Pau­lie wel goed kan ont­hou, is dat die mees­te van die nig­gies en neefs reeds op die ou­der­dom van 15 be­gin werk het na­dat hul­le die skool ver­laat het. “Daai tyd was daar nie ’n se­ke­re graad wat jy moes be­haal het nie. Jy het skool ge­gaan tot­dat jy nie meer lus was nie en dan moes jy gaan werk het. Jou pa het ná jou be­ta­ling ge­wag vir die geld.” Nig­gie A­dri­a­na We­ber (92) stem saam met haar oud­ste nig­gie en ont­hou dat sy ook voor die ou­der­dom van 17 die skool ver­laat het en on­mid­del­lik moes gaan werk. “Jou ou­ers het nie reg­tig met jou ba­klei toe jy die skool wou ver­laat het nie, maar jy kon nooit daar­aan dink om by die huis te gaan sit nie. Jy moes gaan werk om geld te ver­dien vir die huis. Die oud­ste kin­ders in die huis moes maar al­tyd werk om by te dra,” sê sy. “Ek dink al­mal was bly om die skool te ver­laat en het som­mer kort daar­na ge­trou. Men­se het in die ou dae op die ou­der­dom van 18 al ge­trou,”voeg sy by. Vol­gens an­tie Pau­lie was hul ou­ma en ou­pa en hul ou­ers baie streng, maar hul­le het hul­le goeie waar­des ge­leer en dit het by­ge­dra tot die feit dat hul­le al­mal so goed oud word.
die le­we was mak­li­ker
Hoe­wel re­spek vir jou fa­mi­lie, goeie ma­nie­re en ’n mak­li­ker leef­styl son­der die stres van so­si­a­le me­dia, sel­fo­ne en an­der teg­no­lo­gie ge­help het om tot 90 jaar oud te kom, is dit slegs ge­na­de van die He­re wat jou tot hier­die myl­paal bring, meen an­ties Pau­lie en A­dri­a­na, wat al­bei ’n sterk band met die He­re het.
En die hoë ou­der­dom is ’n se­ë­ning waar­voor hul­le dank­baar is.“Dit is hoe die He­re dit wou hê. Ek kan nie sê hoe­kom ons fa­mi­lie so oud word nie, maar net Hy weet wan­neer jou dag gaan wees. El­ke dag wat ons kry, is net ge­na­de.”
En as jy ge­hoop het daar is die een of an­der won­der­kuur of ge­heim wat jou ook so oud kan laat word, sal an­tie Pau­lie jou nie kan help nie.“Ek het nie ’n ge­heim nie, maar ek weet dat min drank en ge­bed jou ver sal bring,” sê sy.
Sy dink ook nie jy hoef baie te rus wan­neer jy oud is nie en sê jy is slegs so oud soos wat jy voel. Hier­die op-en-wak­ker ou­ma­groot­jie stap nog soms kerk toe en werk graag in die tuin. Haar be­ne pyn nog nie en sy glo sy het nog ’n paar ja­re in haar.
An­tie A­dri­a­na se oë is swak, maar sê sy voel nog goed. Die mees­te van die an­der nig­gies en neefs is ook ge­sond, maar die ou­der­dom pla hul­le soms en die bril­le en pil­le is maar deel van die ou­der­dom, ver­tel hul­le. Die fa­mi­lie sien me­kaar nie meer so baie nie om­dat al­mal wyd ver­sprei is en daar nou te veel van hul­le is om te ont­hou, maar wan­neer hul­le saam is, ge­sels hul­le graag oor die ou dae. Hul­le het ’n paar jaar ge­le­de ’n re­ü­nie op S­pan­jaards­kloof ge­hou met meer as 400 fa­mi­lie­le­de wat tot by die se­wen­de ge­slag ge­strek het. Hul­le het van­uit Kaap­stad, Mam­re, Ro­bert­son, B­re­das­dorp, Ca­le­don, S­trand, Wor­ces­ter, Ge­na­den­dal, Bot­ri­vier, E­lim en so ver as Ber­lyn in Duits­land ge­kom.
“Die dorp (E­lim) het ver­an­der, maar lyk steeds die­self­de; die vrug­te­bo­me en wit hui­sies met gras­dak­ke. Toe ons al­mal voor die Mo­ra­wie­se kerk met die gras­dak staan, was dit lek­ker om al­mal te sien, maar daar is nou te veel men­se om te ont­hou, ons ou­er men­se noem al­mal maar net‘my kind’.”
An­tie Pau­lie sê daar is baie nig­gies en neefs wat na aan die ou­der­dom van 90 is en sy glo daar gaan nog baie wees as dit die He­re se wil is.
Haar pa, An­dries En­gel (Frans se seun), het ook tot die ou­der­dom van 95 ge­leef en as hý op die ou­der­dom van 90 met een van die stooi­mei­sies van sy eer­ste troue kon trou, is e­nig­iets op e­ni­ge ou­der­dom moont­lik, meen sy.
HOOFFOTO: An­tie Pau­li­na T­heu­nis­sen (96, regs) is die oud­ste van die der­de ge­ne­ra­sie van die En­gel­fa­mi­lie se 56 nig­gies en neefs en langs haar sit an­tie Mar­ti­na En­gel (71), die jong­ste. BO: Hul voor­ou­ers, Frans En­gel en A­dri­a­na Tail­lard.