Afrikaans in swart regslui se visier vir aanstel van kandidate(Foto: Melinda Gimpel/Unsplash) Die Black Lawyers Association (BLA) het ŉ kennisgewing in die Staatskoerant verwelkom waarin insette gevra word oor ŉ voorstel dat prokureursfirmas voortaan verbied moet word om ŉ bestuurslisensie en eie vervoer as vereiste vir die aanstel van kandidaatprokureurs te stel. En, sê die BLA, die voorwaarde wat in sommige uitnodigings om werksaansoeke gestel word dat kandidaatprokureurs Afrikaans magtig moet wees, is volgende in sy visier. Volgens die Regspraktisynsraad (RPR), wat die uitnodiging om kommentaar Vrydag afgekondig het, is die vereiste vir ŉ eie voertuig en lisensie teentransformerend en benadeel dit diegene uit benadeelde agtergronde. Die RPR beoog nou om die reëls te verander sodat dié vereiste verbied word. Die RPR stel ook voor dat ŉ kandidaatprokureur glad nie tydens ŉ onderhoud gevra mag word of hy of sy ŉ bestuurslisensie en eie vervoer het nie. Indien dié vraag wel aan ŉ kandidaat gestel word, kom dit op wangedrag neer. Mashudu Kutama, president van die BLA, sê die organisasie steun die voorstel ten volle en meen dat toegang tot die regsberoep vergemaklik moet word. “Ons hamer ook op die kwessie van taal. Ons sien steeds dat baie regsfirmas vereis dat kandidate vlot in Engels én Afrikaans moet wees. Die taal van die howe is Engels. As jy dus nie goed genoeg in Afrikaans is nie, kry jy nie werk nie,” het Kutama gesê. “ Sommige van die voorwaardes in advertensies vir kandidaatprokureurs waarteen die BLA beswaar maak. (Skermgreep) Ons weet almal daar is nog bitter min Afrikaanse regskole – die meerderheid is Engels. Vir ons voel dit dus soos diskriminasie. Toegang tot die regsberoep moet vergemaklik word.” Kutama sê die BLA probeer al jare lank om dié kwessies te pak en dat hy die situasie voortaan fyn gaan dophou. Hy sê die vereniging voel só sterk oor die kwessie dat hy meen ŉ prokureur behoort van die rol geskrap te word as dié vrae of vereistes aan ŉ kandidaat gestel word. Die burgerregtegroep AfriForum het in reaksie gesê hy meen dat Afrikaans ’n noodsaaklike vereiste vir die aanstel van kandidaatprokureurs is. Alana Bailey, hoof van kultuursake by AfriForum, sê 13,5% van Suid-Afrika se bevolking is Afrikaanssprekend en dít verseker dat daar voldoende werk vir Afrikaanse regspraktisyns sal wees. Bailey sê wetgewing soos die Wet op Verbruikersbeskerming vereis byvoorbeeld dat kontrakte in ŉ taal opgestel moet word wat vir die ondertekenaars ten volle verstaanbaar is. As kandidaatprokureurs nie ervaring in meer tale as net Engels opdoen nie, sal hulle nie aan dié vereiste kan voldoen nie. Sy sê baie regspraktyke het oorwegend Afrikaanse kliënte wat dokumente soos sakekontrakte, ooreenkomste, huwelikskontrakte, testamente en boedelbeplanning benodig. Hierdie dokumente moet in Afrikaans bespreek en gelewer kan word. Hoofregter Mogoeng Mogoeng het in 2017 aangekondig dat Engels voortaan die enigste amptelike taal van hofrekords in die hoër howe is. AfriForum meen dat Mogoeng nie die grondwetlike of regsgesag gehad het om eensydig aan te kondig dat die taal van hofrekord net Engels moet wees nie en sê klagtes teen sy eensydige aankondiging hieroor word steeds plaaslik en internasionaal oorweeg. Alana Bailey, hoof van kultuursake by AfriForum. (Foto: Reint Dykema) Bailey sê ook die opkoms van alternatiewe geskilbeslegting in die plek van hofprosesse om veral kommersiële geskille op te los, bied ŉ belangrike geleentheid vir Afrikaanse regslui om in hul eie taal in die belang van hul kliënte op te tree. Sy sê die BLA en RPR se stelling bou op die “drogredenasie” dat Afrikaanssprekendes oorwegend wit is, terwyl die meeste Afrikaanssprekendes aan ander rasgroepe behoort. Met die vereiste vir Engels is dié instellings dus nie besig met bemagtiging en transformasie nie, maar sit hulle rasse- én taaldiskriminasie op grond van hul eie ideologiese agendas voort. “Die hoogste hof van appèl se uitspraak aan die begin van die maand ten gunste van Afrikaans as onderrigtaal by die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) dui daarop dat die Suid-Afrikaanse bewustheid oor die belang van meertaligheid in Suid-Afrikaanse instellings en Afrikaanssprekendes se taalregte groei. Die RPR en BLA behoort hiervan kennis te neem,” sê Bailey.