Die sleutelteks fokus op Jakob wat voor sy herontmoeting met sy vervreemde broer Esau met God/'n engel/'n vreemdeling worstel en 'n nuwe naam en identiteit ontvang. Daarmee bevestig God sy belofte van trou aan Jakob en sy verbond met Israel.
9 In my verbondenheid met Christus praat ek die waarheid, ek lieg nie; en my gewete, wat deur die Heilige Gees gelei word, getuig saam met my 2dat daar by my groot droefheid en voortdurende hartseer is 3oor my broers, my eie volksgenote. Ek sou self vervloek wou wees, afgesny van Christus, as dit tot hulle voordeel kon wees. 4Hulle is tog Israeliete; vir hulle het God as sy kinders aangeneem en in sy heerlikheid was Hy by hulle; met hulle het Hy die verbonde gesluit en aan hulle die wet van Moses gegee, asook die tempeldiens en die beloftes; 5hulle stam van die aartsvaders af, en uit hulle is die Christus as mens gebore—Hy wat God is, verhewe bo alles en lofwaardig vir ewig! Amen
13Toe Jesus dit hoor, het Hy met 'n skuit daarvandaan weggegaan na 'n stil plek om alleen te wees. Die mense het hiervan gehoor en Hom van die dorpe af te voet gevolg. 14Toe Hy uit die skuit klim, het Hy die groot menigte mense daar gesien. Hy het hulle innig jammer gekry en die siekes onder hulle gesond gemaak.
15Toe dit al aand begin word, het sy dissipels vir Hom kom sê: "Dit is 'n afgeleë plek en dit het al laat geword. Stuur die mense terug dat hulle vir hulle kan gaan kos koop in die dorpe."
32 Jakob het sy koers gegaan, en engele van God het hom teëgekom. 2Toe Jakob hulle sien, sê hy: "Dit is 'n leër van God," en Jakob het die plek Maganajim genoem.
13Jakob het daar oornag en die volgende môre vat hy toe uit sy besitting 'n geskenk vir sy broer Esau: 14twee honderd bokooie en twintig bokramme, twee honderd skaapooie en twintig ramme, 15dertig kameelkoeie met kalwers, veertig koeie en tien bulle, twintig donkiemerries en tien hingste. 16Hy het elke trop aan 'n slaaf gegee en gesê: "Trek vorentoe, maar hou 'n afstand tussen die troppe."
17Hy het die voorste slaaf beveel: "Wanneer my broer Esau jou kry en jou vra: 'Wie is jy? Waarvandaan kom jy en aan wie behoort al hierdie goed voor jou?'18moet jy sê: Dit behoort aan Jakob wat aan u onderdanig wil wees. Dit word as geskenk aan Meneer gestuur, en hy kom self ook agter ons aan."
19Jakob het dieselfde opdrag aan die tweede slaaf gegee, en ook aan die derde en aan elkeen wat agter 'n trop was. Jakob het vir hulle gesê: "Wat ek vir die voorste gesê het, moet julle almal vir Esau sê as julle by hom kom. 20Verder moet julle ook nog sê: Jakob kom agter ons aan. Hy wil aan u onderdanig wees."
Jakob het naamlik gedink: met die geskenk wat voor my uit gaan, sal ek probeer om hom in 'n goeie bui te kry. Dan sal ek na hom toe gaan en miskien ontvang hy my dan vriendelik.
22Die nag het hy opgestaan en sy twee vrouens en sy twee persoonlike slavinne en sy elf kinders gevat en deur Jabbokdrif gegaan. 23Nadat hy hulle deur die rivier gevat het, het hy ook alles wat hy besit, laat deurgaan. 24Jakob het alleen daar agtergebly, en 'n man het tot dagbreek met hom gestoei. 25Toe die man agterkom dat hy nie vir Jakob kan wen nie, het die man, terwyl hy met hom stoei, vir Jakob teen die heup geslaan sodat dit uit die potjie gespring het. 26Die man het vir Jakob gesê: "Los my, want die dag breek."
28Die man het gesê: "Jy sal nie meer Jakob genoem word nie, maar Israel , want jy het teen God en teen mense 'n stryd gevoer en jy het dit end-uit volgehou."
Daar is twee vorige riglyne:
Aanvangslied: Lied 253:1, 2
Sang: Lied 200:1, 2, 3
Laat Romeine 12:9-19 dien as 'n spieël waarin ons ons tekortkominge en sonde kan raaksien…
Skuldbelydenis: Psalm 17
Loflied: Lied 464:1, 2, 3, 4
Epiklese: Lied 278
Skriflesing: Genesis 32:22-31
Wegsending: Lied 275:1, 2, 3, 4, 5
1. U het die brood gebreek
2. U is die lewensbrood,
so helder voort –
o Lewend' Woord.
Voorganger: O die diepte van die rykdom en wysheid en kennis van God!
Gemeente: Laat dié wat die teenwoordigheid van die Here soek, bly wees.
Voorganger: Uit God en deur God en tot God is alle dinge.
Gemeente: Soek hulp en beskerming by die Here, soek gedurig sy teenwoordigheid.
Voorganger: Aan God behoort die heerlikheid tot in ewigheid!
Gemeente: Roem die heilige Naam van God! Amen (uit Rom 11:33, 36 en Ps 105:3, 4).
Aan almal in (gemeente se naam) vir wie God liefhet
en wat Hy geroep het om aan Hom te behoort,
van God ons Vader en die Here Jesus Christus! (uit Rom 1:7).
1. U goedheid, Heer, kan ons nie peil nie –
Niks anders bring vir ons die heil nie –
Aan U alleen ons dank en ere –
U sal ons nooit vergeet nie, Here –
2. U is die Heer wat ons gemaak het,
U gee u lig ook oor ons rede –
3. Sou ek, o Heer, U nie vereer nie,
van u vleuels…
As geloofsbelydenis gebruik dié uittreksel uit die Belydenis van Belhar of Flam 206 "Ons glo".
Ons glo dat God Homself geopenbaar het as die Een wat geregtigheid en ware vrede onder mense wil bring; dat Hy in 'n wêreld vol onreg en vyandskap op 'n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is en dat Hy sy kerk roep om Hom hierin na te volg; dat Hy aan verdruktes reg laat geskied en brood aan die hongeriges gee; dat Hy die gevangenes bevry en blindes laat sien; dat Hy dié wat bedruk is ondersteun, die vreemdelinge beskerm en weeskinders en weduwees help en die pad vir die goddelose versper; dat vir Hóm reine en onbesmette godsdiens is om die wese en die weduwees in hulle verdrukking te besoek; dat Hy sy volk wil leer om goed te doen en die reg te soek; dat die kerk daarom mense in enige vorm van lyding en nood moet bystaan, wat onder andere ook inhou dat die kerk sal getuig en sal stry teen enige vorm van ongeregtigheid sodat die reg aanrol soos watergolwe, en geregtigheid soos 'n standhoudende stroom; dat die kerk as eiendom van God moet staan waar Hy staan, naamlik teen die ongeregtigheid en by die veronregtes; dat die kerk as volgelinge van Christus moet getuig teenoor alle magtiges en bevoorregtes wat uit selfsug hulle eie belang soek en oor andere beskik en hulle benadeel. Ons glo dat die kerk geroep word om dit alles te bely en te doen, in gehoorsaamheid aan Jesus Christus, sy enigste Hoof, al sou ook die owerhede en verordeninge van mense daarteen wees en al sou straf en lyding daaraan verbonde wees. Jesus is die Heer. Aan dié enige God, Vader, Seun en Heilige Gees, kom toe eer en heerlikheid in ewigheid.
Voorganger: Oor alle grense van afkoms wat ons van mekaar skei,
Gemeente: verbind ons, o Christus, deur u kruis aan mekaar.
Voorganger: Oor alle grense wat ryk en arm van mekaar skei,
Voorganger: Oor alle grense van taal en kultuur wat ons van mekaar skei,
Voorganger: Oor alle grense wat mans en vroue, jonk en oud van mekaar skei,
Voorganger: Oor alle grense van vooroordeel en veroordeling wat ons van mekaar skei,
Voorganger: Lei ons en leer ons om al meer te wees wat U ons bedoel het om te wees.
Gemeente: Verbind ons, o Christus, deur u kruis aan mekaar.Amen.
1. O Heer my God,
as ek in eerbied wonder –
die son en maan,
die aarde, sterre, wolke,
Want deur die hele skepping klink dit
saam: hoe heerlik, Heer, u grote Naam!
2. Ek sien die veld –
die bosse, berge, vlaktes.
Ek hoor hoe fluister
grasse, stroom en wind.
O Heer, U sorg
vir klein, vir groot, vir alles
3. U Seun word mens;
in ons gebroke wêreld
kom vestig Hy sy koningheerskappy.
Hy maak weer heel
wat sonde hier gebreek het.
Hy bring weer hoop
en redding – ook vir my.
4. U maak ons deel van al u grootse werke.
Verhoor tog ons gebed en gee ons vrede.
dat ons meer, veel meer van U kan leer
en U al meer kan vertrou,
dat ons U al meer sal waardeer en dien,
dat ons U sal liefhê en aanbid:
dit is ons gebed.
Cas Vos gebruik in die bundel "Omdat ons klein is" (2000: P162, Lux Verbi) die verhaal uit Philip de Vos se boek "Wolfgang Amadeus Muis" (1986: Tafelberg Uitgewers) om te illustreer hoe God in die doop vir ons 'n nuwe naam gee. Kortweg gaan dit oor die Mamma Muis wat nie kon besluit wat sy haar jongste muisbaba moes noem nie, sy het 'n spesiale naam vir hom gesoek, want sy het geweet hy is bestem vir groot dinge en toe hoor sy oor die radio die naam Wolfgang Amadeus en besluit daar en dan om hom so te noem. En dit is wat God met ons doen – Hy gee ons 'n spesiale naam, want vir Hom is ons spesiaal. As oupa se tande dan eendag daar tussen die muise beland en Wolfgang Amadeus met 'n spyker daarteen slaan en dit maak musiek raak hy bekend as die musikaalste muis ooit en doen sy naam gestand.
In vandag se fokusteks het God Jakob se naam verander omdat Hy nuwe planne met Jakob gehad het. Jakob was een van aartsvaders (eerste oudstes) van die volk Israel, saam met Abraham en Isak. Jakob se nuwe naam sou die naam word van die volk wat God gekies het om Sy volk te wees, Israel!
Soos Jakob se vlug uit Kanaän deur engele begelei is, só gebeur dit ook nou met sy terugkeer. Waar die ervaring met die engele by Bet-El vir Jakob 'n betroubare kontakpunt met die hemel gegee het met die uitgesproke belofte dat God by hom sal wees (Gen. 28), gee hierdie ervaring met die engele by Maganajim vir Jakob 'n verdere vaste vertrekpunt vir sy stryd op die aarde met die implisiete belofte dat die "leër van God" by hom sal wees (Gen. 32).
Die naam Maganajim beteken: "twee kampe" wat waarskynlik dui op die werklikheid van God se betrokkenheid by sy mense. Hulle vorm as't ware: "twee kampe", in die stryd vir die vestiging van God se koninkryk op aarde – God se kamp van engele, en Jakob se kamp van mense en diere.
Let op hoe dié tema van die "twee kampe" in die res van die verhaal ontvou. Aan die een kant probeer Jakob alles in sy vermoë om die uitdaging wat sy herontmoeting met Esau die hoof te bied.
Hy stuur boodskappers om sy onderdanigheid aan Esau oor te dra. Nie dat dit veel help nie, want Esau was reeds met 'n groot mag van vierhonderd man op pad.
Hy deel in sy angstigheid die mense by hom in twee groepe om die kanse dat hulle almal uitgewis word, te verminder.
Hy bid tot die God van sy voorouers en ouers wat hom aangesê het om terug te gaan na Kanaän en belowe het om aan hom goed te doen. Nie dat hy dié gunsbewyse werd is nie, maar net op grond van God se belofte maak hy staat daarop dat: "Ek sal beslis goed doen aan jou."
Hy stuur 'n reusegeskenk aan sy broer Esau – 580 bokke, skape, kamele, beeste en donkies – maar laat hulle ook in 'n paar troppe trek ter wille van veiligheid. "Jakob het naamlik gedink: met die geskenk wat voor my uit gaan, sal ek probeer om hom in 'n goeie bui te kry. Dan sal ek na hom toe gaan en miskien ontvang hy my dan vriendelik."
Hy laat laaste van alles sy vroue en kinders en sy persoonlike besittings deur die Jabbokdrif trek.
Aan die ander kant bly Jakob uiteindelik heeltemal alleen agter waar 'n man die hele nag tot dagbreek toe met hom gestoei het. Sy stryd is nie met vlees en bloed, in die gestalte van sy broer Esau nie, maar met homself en met God, soos dit uit vers 29 blyk.
Jakob se stryd om die seën van sy pa het hy met bedrog in sy guns beslis. Hier vind hy sy meerdere in die stryd met God waarin hy nie kan wen nie, al hou hy enduit vol. Hy is uiteindelik afhanklik van God self om op soewereine wyse die seën vir hom 'n werklikheid te maak.
Dat die man teen dagbreek gelos wil word, het waarskynlik daarmee te make dat geen mens God kan sien en bly lewe nie. Jakob word gevra om sy naam te gee vóór hy geseën kan word. Daarmee word Jakob gedwing om te erken dat hy 'n bedrieër is, want dit is die betekenis van sy naam.
Die man se seën behels egter nie 'n nuwe belofte aan Jakob nie, maar eerder 'n nuwe naam, Israel (God stry), wat sy transformasie van bedrieër na begenadigde voltrek. Waar hy voorheen téén mense en selfs God gestry het, word God nou die een wat vír hom teen mense stry. Hiermee word dit ook duidelik dat dit hierdie God sal wees wat vir die volk wat uit Jakob gebore is, sal stry. Jakob se stryd met God het in 'n stryd van God vir Jakob en sy nageslag verander.
Dat die man sy naam nie aan Jakob wil gee nie, is waarskynlik gemik daarop om die versoeking te voorkom om dié naam te misbruik, soos die wet eeue later sou uitspel: "Jy mag die Naam van die Here jou God nie misbruik nie, want die Here sal die een wat sy Naam misbruik nie ongestraf laat bly nie." (Eks. 20:7).
Aangesig van God
Jakob noem die plek Pniël (aangesig van God) om sy ontsag en dankbaarheid vir God te verwoord, "want, ek het God van aangesig tot aangesig gesien en tog het ek nie omgekom nie." Nie dat hy God in die daglig gesien het nie, maar tog in die stryd in die donker van aangesig tot aangesig met God gekom het.
Hoe poëties en betekenisvol vervolg die skrywer nie met die afloop van dié ontmoeting met God nie: "Net toe Jakob by Pniël verbygaan, het die son opgekom." 'n Nuwe era het vir Jakob aangebreek. Die Here het Hom verbind nie net aan Jakob nie, maar aan Israel. God was nou die strydros vir die volk.
Dit is betekenisvol dat Jakob mank gebly het aan sy heup, en dat die Israeliete sy nagedagtenis geëer het met die gebruik om nie die skiatiese senuweebondel wat aan die heup vaskom, te eet nie. Soos die besnydenis hulle aan die verbond met Abraham herinner het, het die skiatiese senuweebondel hulle aan die verbond met Israel, dit is Jakob, herinner.
Jakob se arrogansie en verwaandheid het oorgegaan in afhanklikheid en nederigheid. Dit gee 'n mens 'n beter begrip vir die latere aanklag teen Edom, Esau se nageslag, se verwaandheid en afsydigheid, soos 'n mens by die profeet Obadja lees.
Weereens lê die boodskap van dié verhaal op verskeie vlakke. Ons kyk na drie aspekte:
In die eerste plek bemoedig die verhaal ons met die perspektief op die "twee kampe" in ons eie lewe. Ons hoef nie net staat te maak op ons eie vermoëns nie. God se teenwoordigheid met alles wat Hy tot sy beskikking het, is ook aan ons belowe.
Interessant genoeg sou Dawid 'n paar eeue later dié plek Maganajim as 'n toevlugsoord gebruik in sy eie stryd met sy seun Absalom waar hy selfs deur van die omringende nasies, onder andere Arameërs, versorg is met beddegoed (2 Sam. 17).
Nog dieper, Elisa sou ook deeglik rekening hou met die werklikheid van die "twee kampe" toe hulle op 'n keer omsingel was van die Arameërs. Hy het Gehasi gerusgestel: "Moenie bang wees nie, dié wat by ons is, is meer as wat hulle is." Elisa het toe gebid dat sy oë vir God se leërmag sal oopraak: "Here, maak tog sy oë oop dat hy kan sien." Toe die Here die oë van Gehasi oopmaak, kon hy sien dat die berge rondom Elisa vol was van perde en strydwaens van vuur (2 Kon. 6:16-17).
God se teenwoordigheid in God se kinders se lewens is 'n werklikheid. Die spanning om in "twee kampe" vasgevang te wes, is 'n werklikheid. Tog word dit die springplank waarvandaan God met ons werk en ons nuwe perspektief op God en die lewe verkry.
In die tweede plek bemoedig die verhaal ons met die perspektief dat in ons worstelstryd met God se wil vir ons lewe, ons op sy uiteindelike seën kan staatmaak. Dit is so dat die verhaal 'n mens diep laat nadink oor jou persoonlike ambisie en die drang tot selfverwesenliking en waar die grense lê tussen mens en mens en tussen mens en God. Maar die evangelie van Jakob se transformasie van bedrieër na begenadigde is dat God ons nie kies vir wie en wat ons is nie, maar vir wie en wat Hý van ons kan maak.
Om die waarheid te sê, as 'n mens na Jakob se verhaal tot en met hier kyk, sien jy 'n aartsskelm en manipuleerder van formaat wat ten alle koste bo wil uitkom. Hy het ongelooflike beloftes van God, reeds van geboorte af, wat herhaal is in die woestyn toe hy van Esau af wegvlug, maar hy kies om self te probeer om te sorg dat hy bo uitkom.
En dan wanneer hy hom uiteindelik in God vasloop by die Jabbokrivier, sien jy dat Hy uiteindelik buig voor God en dat hy sy arrogansie en manipulasie los en Esau met nederigheid tegemoet loop. "God was baie goed vir my," sê hy in die volgende hoofstuk vir sy broer en dít raak die getuienis van sy lewe wat tot vandag toe met ons spreek.
Op 'n derde vlak kan ons kennis neem van die parallelle wat daar tussen ons ervaring en Jakob s'n is. Calvyn het in sy kommentaar op Genesis ons versoekings met die worsteling van Jakob verbind. Versoekings, sê Calvyn, is nie net 'n worsteling met jou eie begeertes en behoeftes en die verleiding van die wêreld nie, maar baie keer 'n worsteling met God self en sy wil vir jou lewe. In 'n sekere sin, sê Calvyn, veg God téén ons en vír ons. Hy maak ons sterker in dié ervarings wat voel asof God téén ons is, deurdat dit juis Hy is wat ons die krag gee om te kan oorwin:
"For we do not fight against him, except by his own power, and with his own weapons; for he, having challenged us to this contest, at the same time furnishes us with means of resistance, so that he both fights against us and for us … in as much as he supplies us with more strength to resist than he employs in opposing us, we may truly and properly say, that he fights against us with his left hand, and for us with his right hand. For while he lightly opposes us, he supplies invincible strength whereby we overcome." (John Calvin's Commentaries on Genesis 24-50).