Mkhize slyp sy tande vir ás Ramaphosa struikelDr. Zweli Mkhize. (Foto: Marco Longari/AFP) Sy kanse op sukses lyk dalk skraal, maar Zweli Mkhize, gewese minister van gesondheid, probeer steeds sy neus voor kry in ŉ hewig betwiste ANC-leierskapsverkiesing waartydens hy hoop om die beleërde Cyril Ramaphosa in Vrydag se leiersverkiesing te ontsetel. Mkhize word lankal uitgebeeld as kwansuise onderdrukte leier in die stryd om die leierskap van die regerende party; ŉ posisie wat hom ook op die pad na staatshoof plaas. Ramaphosa se beeld is swartgesmeer deur die Phala Phala-skandaal en Mkhize maak dit duidelik aan enigiemand wat wil luister dat as die voorloper struikel, hy reg is om die leisels op te neem. “Die president sê hy is onskuldig en niemand het enige rede om daaraan te twyfel nie,” het Mkhize die afgelope week in een van verskeie mediaonderhoude gesê voordat ANC-lede oor minder as ŉ week ŉ leier moet kies. Die 70-jarige Ramaphosa se toekoms hang in die politieke weegskaal weens bewerings dat hy die diefstal van ŉ groot bedrag Amerikaanse dollar uit die private woning op sy plaas Phala Phala in Limpopo probeer verdoesel het, eerder as om dit deur die gewone kanale by die polisie aan te meld. Ringkoppe besluit LP’s vergader Dinsdag om die berugte Phala-Phala-verslag te debatteer en te stem of die verslag aanvaar moet word. Sou dit aanvaar word, word ŉ komitee aangewys om Ramaphosa in ŉ staat van beskuldiging te plaas. Sou die verslag tydens ŉ stemming verwerp word – soos wat die verwagting is – eindig die parlementêre proses hieroor. In sy voorlegging aan die paneel, bestaande uit drie regskenners, ontken Ramaphosa dat hy enigiets verkeerd gedoen het. Hy het aangevoer die kontant – meer as ŉ halfmiljoen dollar wat onder die kussing van ŉ rusbank versteek was – was betaling vir buffels deur ŉ Soedannese sakeman. Hieroor is daar meer vrae as antwoorde, veral omdat die buffels klaarblyklik steeds op die president se plaas rondloop. Die president se antwoord het die paneellede nie oortuig nie en die paneel, onder leiding van oudregter Sandile Ngcobo, het bevind Ramaphosa het hom “moontlik” skuldig gemaak aan ernstige oortredings. Daar was tot dusver heelwat bespiegeling dat die verslag as ŉ kans gebruik kan word vir LP’s om Ramaphosa uit die kussings te lig, maar die ANC se nasionale uitvoerende komitee het reeds sy LP’s opdrag gegee om laer te trek om die president en teen die verslag te stem. Die ANC het 230 van die 400 setels in die Nasionale Vergadering; die kans is dus skraal dat Ramaphosa se politieke toekoms môre al gaan sneuwel. Mkhize is uiters krities oor dié besluit om LP’s aan te sê om die president te beskerm. “Ek is nie toegelaat om te praat nie. Die manier waarop die vergaderings bestuur is, was op ŉ baie vreemde en ongewone manier. “In die middel [van die vergadering] en met mense wat veronderstel was om nog ŉ spreekbeurt te kry, het hulle gesê ‘nou het ons ŉ ooreenkoms bereik’ en die vergadering afgesluit. Ek het opgestaan en beswaar gemaak. “Dit skep die indruk dat die sienings van sekere mense verswyg moet word,” sê die voormalige minister. Lang aanloop President Cyril Ramaphosa. (Foto: Marco Longari/AFP) Die ANC regeer Suid-Afrika sedert die aanvang van demokrasie in 1994 maar oor die afgelope jare het die party se gewildheid bly taan. Die regerende party is diep verdeel weens voortslepende binnegevegte en ŉ reputasie van korrupsie wat Ramaphosa, wat ná Jacob Zuma se korrupsiebesmeerde bewind oorgeneem het, beloof het om uit te roei. Die 66-jarige Mkhize, ŉ mediese dokter van beroep, is onder die ANC-invloedrykes wie se beeld weens bewerings van betrokkenheid by korrupsie ŉ knou gekry het. As gesondheidsminister is hy geloof vir sy hantering van die koronaviruspandemie – maar dit het Ramaphosa nie gekeer om hom in Augustus verlede jaar te vervang nie. Mkhize is aanvanklik op spesiale verlof geplaas te midde van ŉ ondersoek na ŉ R150 miljoen-kontrak vir ŉ Covid-19-bewusmakingsveldtog in wat bekend staan as die Digital Vibes-skandaal. Die oudminister ontken die bewerings teen hom, maar gee toe dat “niemand perfek is nie”. In ŉ streng stemtoon stippel hy uit wat hy sal doen indien hy die pos as Suid-Afrika se Nommer Een beklee: werksgeleenthede skep, jongmense oplei en huise bou. Niks hiervan is revolusionêr nie en dit is ook nie doelwitte wat die afgelope paar jaar onder Ramaphosa met rasse skrede bereik is nie. Mkhize kan waarskynlik staatmaak op sterk steun uit KwaZulu-Natal, ŉ provinsie waar hy baie gewild is en ook die provinsie met die grootste getal party-afgevaardigdes. As Mkhize egter ŉ beduidende kans staan om Ramaphosa op 16 Desember te ontsetel, gaan hy moet hoop sy teenstander kry selfs meer wind van voor – en dat hy sy eie steun in ŉ diep verdeelde party kan verhoog. Mkhize se kans om tydens Vrydag se verkiesing vir Ramaphosa uit te skakel, is uiters skraal: altesame 2 037 takke het hul steun reeds aan Ramaphosa toegesê, terwyl Mkhize met 916 benoemings vir ANC-president byna die helfte minder gekry het.