In die tyd van Jesus was die Jode 'n streng godsdienstige volk wie se godsdiens op die Tien Gebooie en Pentateug gegrond was. God het hulle geskiedenis ontwerp om 'n volk van die Wet te wees waarna hul geloofservarings hul godsdiens vir eeue lank in afwagting op die koms van die Messias gestuur het.
Hul eiesoortige godsdiens het by hul buurlande 'n onversoenbare vyandigheid teen hulle ontketen. Nogtans het hulle volksuiwerheid en hoë sedelike standaarde by 'n wêreld wat van onsedelikheid deurdrenk was bewondering afgedwing; veral by vroue.
Ná hulle terugkeer uit die onderskeie ballingskappe het die bestudering van die Wet vir die Jode só belangrik geword, dat dit as voltydse beroep aan uitgesoekte manne toevertrou is wat Skrifgeleerdes genoem is. Met verloop van tyd het hierdie Skrifgeleerdes die beginsels van die Wet in duisende klein reëls en regulasies opgebreek en op skrif gestel. Dit was so omvangryk dat dit ten einde laaste meer as 50 volumes beslaan het!
1. Die kerktoneel
1.1 Die Fariseërs
Die Fariseërs het ná die terugkeer uit die ballingskappe (tweede tempeltydperk genoem)op die kerklike voorgrond begin tree in 'n tyd toe vreemdelinge die Jode se godsdiens en tradisionele gebruike met Griekse godsdiensgebruike besoedel het. Dit het 'n groep streng godsdienstige Jode na vore laat tree wat hul volkvan vervreemding wou bewaar en is Fariseërs genoem wat, om af te skei, beteken.
Die Fariseërs het baie ernstig op die onderhouding van die Wet en tradisies aangedring. Tradisies was gedetailleerde, praktiese toepassings van die Wet. Jesus het dit tydens sy aardse bediening dikwels baie sterk veroordeel omdat dit in werklikheid niks met die Skrif te doen gehad het nie, maar eerder mense se slimmighede was.
Ironies genoeg het die Fariseërs wat die Wet tot in die fynste besonderheid bestudeer het die belangrikste punt gemis. Toe Jesus as die Wet in die vlees voor hulle gestaan het, wou hulle Hom doodmaak!
Jesus se harde woorde in Mt.23 die Fariseërs baie kwaad gemaak omdat Hy hul toneelspel ontmasker het. Hulle het hul hele lewe daaraan gewy om elke reël en regulasie wat die Skrifgeleerdes uitgewerk het tot op die letter na te kom. Daar was egter nie baie van hulle nie - hoogstens 6000 - omdat mense wat hulle hieraan toegewy het vir niks anders as dit tyd sou hê nie.
Dit het die Fariseërs eiesoortig gemaak. Ongelukkig was hul erns misplaas en het hulle met hul optredes as't ware 'n heining om hulself opgerig waardeur niemand kon dring nie en ondraaglike laste op mense gelê:
"Want hulle bind pakke saam wat swaar en moeilik is om te dra, en sit dit op die skouers van die mense, maar self wil hulle dit nie met hulle vinger verroer nie" (Mt.23:4).
'n Wettiese godsdiens gee aan niemand vlerke nie. Dit bied geen vreugde nie en trek mense eerder na benede. Daarom het Jesusmense genooi:
"Kom na My toe, almal wat vermoeid en belas is, en Ek sal julle rus gee.Neem my juk op julle en leer van My, want Ek is sagmoedig en nederig van hart, en julle sal rus vind vir julle siele;want my juk is sag en my las is lig" (Mt.11:28-30)
Die Sadduseërs was 'n welgestelde heersersklas met talle priesters in hul midde. Hulle het hoofsaaklik die tempel help bestuur en in die Joodse Raad (Sanhedrin) gedien. Hulle was meer konserwatief in hul Skrifbeskouing en het alleenlik die Wet en geen bykomstige tradisie eerbiedig nie. Hulle het ook nie in 'n lewe ná die dood geglo nie.
Hulle het op 'n goeie voet met die Romeine verkeer ten einde 'n rustige lewe vir hulself te verseker. Dit was 'n kwessie van eiebelang bo volksbelang. Baie van die Jode het hulle gedienstigheid aan die Romeinse gesag verfoei en geglo dat die Messias as 'n kryger die Romeine uit die land sou kom dryf. Daarvan het die Sadduseërs niks gehou nie want dit sou hul gemaksone versteur.
Tydens die beleg van Jerusalem (66-70 nC) het die Sadduseërs, om hul eie bas te red, na die Romeine oorgeloop. Die Jode het dit as verraad beskou en baie van hulle doodgemaak. Die Romeine het die res om die lewe gebring omdat hulle verraderlike mense nie vertrou het nie. Dit was die einde van die Sadduseërs waarna hulle van die kerklike toneel verdwyn het.
1.3 Die priesterdom
Die priesteramp baie lonend. Priesters is uit die tempelbelasting wat die Jode verplig was om te betaal, besoldig en het luuks geleef. Hierdie sowel as die burgerbelasting wat die Romeinse owerheid op alle Jode afgedwing het, was 'n ondraagbare las en het van Palestina 'n tydbom gemaak wat kon ontplof.
Die priesterdom was afgunstig op Jesus se gewildheid en wou Hom uit die weg ruim, veral weens die gerugte dat Hy moontlik koning kon word. 'n Nuwe koning kon die priesterdom na willekeur skommel en kerklui hul werk verloor.
Die verkiesing van 'n hoëpriester was destyds meer polities as godsdienstig. Dit het die Romeinse owerheid gepas aangesien dit hul taak om wet en orde te handhaaf vergemaklik het. Flavius Josephus skryf dat die priesterskap kort voor die verwoesting van Jerusalem so knievallig geword het, dat hulle selfs 'n daaglikse offerande vir die keiser in die tempel goedgekeur het! Toe dit op aandrang van die Jode gestaak is, het die Romeine dit as 'n opstand teen hul gesag en oorlogsverklaring beskou waarna die stad na 'n beleg van vier jaar in 70 nC verwoes is.
Die gebruik van kansels dateer uit die dae van Moses en is destyds die stoel van Moses genoem omdat hy dit in elke stad laat aanbring het:
"Want van die ou tyd af het Moses in elke stad diegene wat hom verkondig, terwyl hy elke sabbat in die sinagoges gelees word" (Hand.15:21).
Wie 'n kansel bedien het, moes eerbaar wees.
"Want die lippe van 'n priester moet kennis bewaar, en uit sy mond word onderrig gesoek, want hy is 'n boodskapper van die HERE ....." (Mal.2:7).
Ongelukkig is kansels dikwels deur skynheiligemense bedien. Jesus het hulle tydens sy aardse bediening telkens aangevat omdat hulle amp nie met hul optrede gestrook nie. Hulle het hul gesag op mense afgedwing en so van selftrots vergaan, dat hulle in werklikheid 'n afgod van hulself gemaak het.
Al hierdie dinge het van hulle geswore vyande van die Evangelie gemaak. Hulle het die koninkryk van God wat Jesus kom open het, vir mense toegesluit. Jesus het geleer dat sondaars slegs deur die bekering toegang tot hierdie koninkryk kon kry. Daarvan het die Fariseërs niks gehou nie en alle lering wat van hulle sienswyse verskil het, veroordeel. Hulle het hulself as erfgename van die hemel beskou, maar was in werklikheid op pad hel toe!
Die Joodse kerklui het destyds besef dat die seremoniële wet besig was om van die toneel te verdwyn en hul geroepe gevoel om dit te laat opvlam. Daarom het hulle die profesieë wat met Jesus se optrede voor hul oë ontvou het, geminag en mense bewustelik teen Hom opgesweep.
Benewens die inwoners van Nasaret was Jesus baie gewild onder mense. Hulle het selfs in groot getalle na Hom kom luisteromdat sy prediking baie meer sin gemaak het:
"En toe Jesus hierdie woorde geëindig het, was die skare verslae oor sy leer;want Hy het hulle geleer soos een wat gesag het, en nie soos die skrifgeleerdes nie" (Mt.7:28,29).
Hierop was die kerklui was baie afgunstig maar nie openlik teen Hom opgetree nie:
"Tog het niemand openlik oor Hom gepraat nie, uit vrees vir die Jode" (Joh.7:13).
Toe Jesus egter openlik gesê het dat Hy God was, het die kerklui dit as lasterlik beskou en na 'n geleentheid gesoek om Hom dood te maak. Diegene wat Jesus as die beloofde Messias beskou het, is aanvanklik deur die kerk as onkundiges geëtiketteer. Toe die volgelinge egter sterk toegeneem het, was die kerklui bang dat dit tot 'n opstand met lelike gevolge kon lei en die Romeinse owerheid dienooreenkomstig daaroor ingelig:
"En baie van die Jode wat na Maria gekom het en aanskouers was van wat Jesus gedoen het, het in Hom geglo. Maar sommige van hulle het na die Fariseërs gegaan en hulle vertel wat Jesus gedoen het.En die owerpriesters en die Fariseërs het die Raad byeengeroep en gesê: Wat sal ons doen? — want hierdie man doen baie tekens.As ons Hom so laat begaan, sal almal in Hom glo; en die Romeine sal kom en ons land en ons nasie albei afneem" (Joh.11:45-48).
Jesus se hardhandige reiniging van die tempel van handelaars was vet op die vuur. Die handelaars het wettige handelslisensies gehad om hul besigheid in die tempel te bedryf en vir die kerk baie geld ingebring.
2. Jesus berispe
Die kerkleiers het slegs met sekere mense omgegaan en Jesus verkwalik toe Hy met mense op die laagste gemeenskap-sport verkeer het. Sulke skynheilige optredes het Hom gegrief want Hy het geweet wat agter hul maskers verskuil was - toneelspelerswat 'n wetenskap van hul skynheiligheid gemaak het!
Die Joodse kerkleiers het geglo dat 'n uiterlike godsdiensvertoongoed genoeg was. Jesus het 'n renons daarin gehad en hulle skerp berispe:
"Wee julle, skrifgeleerdes en Fariseërs, geveinsdes, want julle maak die buitekant van die beker en die skottel skoon, maar binnekant is dit vol roof en onmatigheid. Blinde Fariseër, maak eers die binnekant van die beker en die skottel skoon, sodat ook die buitekant daarvan skoon kan word.Wee julle, skrifgeleerdes en Fariseërs, geveinsdes, want julle is net soos gewitte grafte wat van buite wel fraai lyk, maar van binne vol doodsbene en allerhande onreinheid is. So lyk julle ook van buite vir die mense wel regverdig, maar van binne is julle vol geveinsdheid en ongeregtigheid.(Mt.23:25-28).
Die Fariseërshet egter geglo dat God se wil uit die nakoming van reëls en regulasies bestaan het. Gevolglik het hulle die grondliggende reël van die koninkryk van God, naamlik liefde, nie verkondig nie en hul eie voorkeure en idees voorop gestel. Die Joodse kerk was nie 'n gids na die hemel nie maar eerder 'n versperring daarheen!
Jesus het nie doekies omgedraai nie en prontuit gesê dat die kerklui op pad hel toe was en mense saamsleep. Dit het die kerklui baie kwaad gemaak sodat hulle Hom gedurig met strikvrae gepeper het sonder om Hom te kon uitoorlê.
Die kerklui het destyds die profete van ouds met groot gewag vereer en sodoende die indruk van selfregverdiging geskep. Ironies genoeg is hierdie profete wat hulle vereer het juis deur hul voorste vermoor. Hulle sou dieselfde met Jesus doen!
3. Teregstelling of moord?
Was Jesus se kruisiging 'n teregstelling of 'n geregtelike moord? Alles het met die vervulling van 'n profesie begin - Jesus wat Jerusalem op 'n donkie binnery:
"Verheug jou grootliks, o dogter van Sion! Juig, o dogter van Jerusalem! Kyk, jou Koning kom na jou; regverdig en 'n oorwinnaar is Hy; nederig en Hy ry op 'n esel — op 'n jong esel, die vul van 'n eselin" (Sag.9:9).
Toe Hy net hierna ook die handelaars uit die tempel verdryf het, het die Joodse kerk besef dat Jesus hulle gesag openlik teengestaan het; iets waarop hulle baie gesteld was. Gesag was hulle wagwoord. Wie dit geminag het, kon vervolg word. Daarom kon die kerk iemand wat 'n vreemde leer verkondig en wonders gedoen het na sy gesagsbron vra en 'n antwoord van hom eis.
Kajafas was die invloedrykste kerkleier in Jerusalem. Hy het baie goed met die plaaslike Romeinse owerheid oor die weg gekom. Omdat Paasfees op hande was en deur nagenoeg drie miljoen feesgangers jaarliks bygewoon is, wou Kajafas nie die Romeine se guns verloor deur toe te laat dat Jesus sy gesag uitdaag nie.
Die Sanhedrin was sy magsbasis. Dit was die hoogste Joodse raad wat burgerlik sowel as godsdienstige wette hanteer en uit 71 lede, hoofsaaklik priesters, bestaan het. Kajafas was 'n Romeinse aanstelling en voorsitter van hierdie raad waarvan die lede in luukse staatshuise gewoon het. Daarmee het die owerheid 'n stewige greep op die kerk verkry.
Daarbenewens het die kerk baie geld met allerlei tierlantyntjies in die tempel gemaak. Daar was onder andere bad-rituele wat moes plaasvind alvorens mense in die tempel kon ingaan. Gevolglik was Paasfees 'n tyd van geldmaak en kon Jesus se optrede die kerk geldelik skaad.
Jesus het geleer dat God slegs deur 'n innerlike reiniging vereer word. Daar was geen tolgeld op pad na die hemel te betaal nie. (Dis 'n waarskuwing aan elke kerk – stem dit wat in der midde gedoen word ooreen met die Skrif? Onthou dat God dit enige tyd kan omkeer!)
Ná Jesus se reiniging van die tempel het Kajafas 'n vergadering met al die hoëpriesters belê waarop besluit is om Jesus dood te maak. Die haat teen Hom was so groot dat baie van die reëls wat normaalweg vir verhore gegeld het, goedsmoeds veronagsaam is. Sy verhoor is bv. in die nag gehou terwyl verhore slegs bedags gehou is. Daarbenewens is dit op 'n feesdag gehou wat taboe was en in Kajafas se huis in plaas van 'n raadskamer.
Dat Jesus van lastering teen God aangeklais, was as sulks geen misdaad onder die Romeinse wet nie. As Kajafas nie met iets drasties voor die dag gekom het nie, sou die Romeine Jesus nooit gekruisig het nie. Pilatus het Jesus nooit skuldig bevind nie maar weens politieke druk en die vrees vir moontlike ordeversteuring tog laat kruisig. Gevolglik was Jesus se kruisiging geregtelike moord en die Joodse kerk die skuldiges!
Jesus het die Joodse kerk destyds aangevat omdat dit deur menslike inmenging in iets vreemd aan die Skrif ontaard het. Hoeveel van dit wat tans as kerk aangebied word, is niks anders as mense se eie idees met 'n Christendom etiket om nie? 'n Kerk wat mense nie van sonde laat afsien nie, maar dit eerder versuiker, verdien om ten gronde te gaan!
Niks berokken die Christendom soveel skade as kerklui wat hul wêreldlikheid en verwaandheid 'n onder 'n toga van godsdiens wegsteek nie. Mense word al hoe meer deur godsdienstige voorgee verblind.
Jesus waarsku gelowiges op hul hoede vir valse kerklui te wees. Hulle is nie gidse nie maar eerder laksmanne. Paulus waarsku:
"Want ek weet dit, dat ná my vertrek wrede wolwe onder julle sal inkom en die kudde nie sal spaar nie. Ja, uit julle self sal daar manne opstaan wat verkeerde dinge praat om die dissipels weg te trek agter hulle aan" (Hand.20:29,30).
Oor die rol wat die laaste kerk op aarde gaan speel, kan net bespiegel word. Wie die Woord van God reg verstaan, sal oplet dat die geskiedenis homself gaan herhaal. Die eerste kerk was 'n vervolgde kerk. Die laaste een sal 'n vervolgingskerk wees en die ware volgelinge van Jesus Christus doodmaak!
In die tyd van Jesus was die Jode 'n streng godsdienstige volk wie se godsdiensop die Tien Gebooie en Pentateug gegrondwas. God het hulle geskiedenis ontwerp om 'n volk van die Wet te wees waarna hul geloofservarings hul godsdiens vir eeue lank in afwagting op die koms van die Messias gestuur het.