Kaapse gemeenskap verdoem homselfArgieffoto: City of Cape Town Fire Wat kan die owerhede doen as ‘n gemeenskap daarop ingestel is om homself te vernietig? Dis die probleem waarmee Kaapstad al lank worstel en dit word net erger. Behalwe bende-oorloë, skole wat geplunder word, woonbuurtes wat afbrand en dwaalkoeëls wat ook talle jong en onskuldige slagoffers eis, sit die Kaap nou met ‘n treinvervoerprobleem. Dit bemoeilik daagliks sowat 400 000 tot 700 000 werkers se taak om by die werk te kom en maak hulle van busse afhanklik. Die Golden Arrow-busse is duurder, het ŉ veel kleiner dravermoë en kan eers van 08:30 af ingespan word. Op hul beurt sorg die groot getalle werkers weer vir ŉ miljoen of twee mense se lewensmiddele. Baie van hulle verloor hul werk weens laatkommery. Foto’s van oorlaaide treine in spitstyd is ŉ algemene gesig. Mense hang by deure uit, sit op die koppelings tussen waens en waag hul lewens selfs op die dakke van treinwaens. Dis moeilik om die ingesteldheid van mense te peil wat dans as hulle kwaad is en wat treine afbrand omdat hulle laat is. ŉ Paar jaar gelede is Pretoria se stasie afgebrand en waens is ook al op Kaapstad se stasie brand gesteek. Daar is waarde in koperkabels, maar watter waarde verkry hulle uit gevandaliseerde of uitgebrande treinwaens? Metrorail, wat die Kaapse treindiens bestuur, loop al jare lank deur oor al die tekortkominge wat veroorsaak word deur kabeldiefstal, sinjaalbeskadiging, die tekorte wat ontstaan as waens afgebrand word en dies meer. Verlede week is die vernielsug uitgebrei toe twee substasies heeltemal buite werking gestel is. Metrorail loop ten beste net 60% kapasiteit nadat meer as 60 treinstelle sedert einde 2015 vernietig is. Die betrokke partye het nou almal ŉ streep in die grond getrek: Hiertoe en nie verder nie – ons het nou ekstra hulp nodig voordat die diens op die sentrale Kaapse lyn hervat sal word. Die rolspelers is Metrorail, wat al jare lank onder kritiek en plundering deurloop, die ten volle staatsbeheerde Passasierspooragentskap (Prasa), die Spoorwegveiligheidsreguleerder (RSR) en die Verenigde Nasionale Transportunie (Untu). Die voorwaardes vir die diens om hervat te word volgens Sonja Carstens van Untu onderstreep die erns van die saak. Volgens Carstens is dit die volgende: * Twee polisiemanne wat eskort is vir die masjinis en twee vir die kondukteur; * ŉ Ondersteunende polisieman in die middel van elke trein; * Gewapende polisiemanne by omkeerstasies; * Polisiemanne wat die treinpersoneel van die roosterkantoor af vergesel; en * Gewapende wagte by die brandpunt treinstasies. Dit geld die stasies op die sentrale (oostelike) lyn en sluit in, maar is nie beperk nie, tot Netreg, Bonteheuwel, Heideveld, Nyanga en Langa. Bronwen Dyke-Beyer van Metrorail sê daar is ŉ verstandhouding met die Golden Arrow-busdiens om pendelaars in krisistye te vervoer, maar dit het praktiese beperkinge. Sy sê daar is daagliks 1 000 busse in spitstyd en die busdiens het net kapasiteit in die periodes buite spitstyd (van 08:30 af). Sipho Sithole van Prasa het Vrydag gesê die getal spoorwegpolisie sal op treine vermeerder word. Een van die vroegste optredes van Nelson Mandela se regering in 1994 – toe die kommando’s wat plase beskerm het ook ontbind is en onderwyskolleges gesluit is – was om die spoorwegpolisie só uit te dun dat daar tans volgens Sithole net 4 000 van hulle is teenoor die 15 000 van vroeër. “Die land is onder beleg en dis veel erger as wat Prasa kan hanteer,” het Sithole gesê. Die spoorwegpolisie se nasionale hoof Michael Mohlala het gesê hulle is gereed om Prasa by te staan “om die oorlog te wen”. Die geld wat Prasa aan private sekuriteit bestee, moet na die spoorwegpolisie gekanaliseer word om te sorg dat meer polisiemanne ontplooi word en dat die nodige toerusting beskikbaar is. Prasa se hoof- uitvoerende beampte, Comet Molepo, sê hulle sal die memorandum van verstandhouding met die polisie finaliseer. Hy het bygevoeg Prasa se rol is die voorsiening van veilige treindienste, maar op die oomblik bestee hulle baie op sekuriteitsdienste. “Dit is nie deel van ons mandaat nie.” Kaapstad se probleme strek veel dieper as net treindienste. Polisievoertuie wat aan die brand gesteek word – ook as hulle soektogte na dwelms en ongelisensieerde wapens onderneem – is deel van hierdie haas onregeerbare deel van Kaapstad. Die vermoede bestaan dat baie sindikate en bendes kop in een mus met inwoners is omdat hulle geldelike hulp aan die mense verleen. Potensiële fluitjiesblasers word gewaarsku dat die bendeleiers weet wie hul vroue en kinders is en weet waar hulle skoolgaan. Een van die klinieke in hierdie gebied moes onlangs sy 24-uur-diens tot 12 ure inkort omdat die polisie aanvoer dat dit te onveilig is om snags beskerming te verleen. Nooddienste boet werkers in en ambulanse word aangeval en beroof, soms nadat daar groot klippe in die pad gepak was. Polisiedienaars weier om hulle in sekere gebiede te vergesel en beskerm omdat hulle nie hul lewens wil waag nie. Dis wat gebeur wanneer wet en orde ineenstort en strek natuurlik ook veel wyer as net Kaapstad, asof dit enige troos is.