Adam Small ontvang die Hertzogprys vir 2012 | LitNet
Die raad van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het vandag besluit om die Hertzogprys vir 2012 aan die digter-dramaturg-skrywer, Adam Small, vir sy drama-oeuvre toe te ken. Erkenning word hiermee verleen aan Small in wie se oeuvre sy drama Kanna hy kô hystoe kop en skouers uitstaan as 'n hoogtepunt in die Afrikaanse dramatiese kuns. Adam Small vier vanjaar sy 75ste verjaardag. Hy het in 2009, die SA Akademie se eeufeesjaar, ook die Akademie se Eeufeesmedalje vir sy hele oeuvre ontvang.
In sy literatuurgeskiedenis het J.C. Kannemeyer Kanna hy kô hystoe vermeld saam met die belangrikste internasionale dramaturge in die wêreld. Die Hertzogprys is die hoogste literêre onderskeiding wat die SA Akademie kan toeken.
Verdere literêre pryse wat toegeken is, sluit die volgende in en sal na keuse van die bekroondes tydens bekroningsplegtighede, onderskeidelik in Pretoria (22 Junie) en Stellenbosch (12 September) oorhandig word. Die bekroondes is waar moontlik reeds mondeling oor die bekronings ingelig.
1. Eugène Maraisprys
Die prys word toegeken vir 'n eerste of vroeë letterkundige werk en kan net een keer aan 'n persoon toegeken word.
Die prys word toegeken aan Sonja Loots vir Sirkusboere.
2. Tienie Hollowaymedalje vir Kleuterliteratuur
Die medalje is driejaarliks beskikbaar en word toegeken aan die skrywer wat gedurende 'n tydperk deur die Akademieraad bepaal, die beste werk van 'n bevredigende gehalte in Afrikaans gelewer het in die genre van kleuterliteratuur. Die kategorie kleuterliteratuur sluit boeke in vir kinders onder agt jaar, maar dié omskrywing word nie op 'n te beperkende wyse toegepas nie.
Die prys word toegeken aan Theresa van Baalen (skrywer) en Joan Rankin (illustrasies) vir Aspris-krokkedis.
Die prys word geborg deur die ATKV.
3. Elsabe Steenbergprys vir Vertaalde Kinder- en Jeugliteratuur in Afrikaans
Dit is vir die doel van die prys geoorloof om uit enige taal werke in Afrikaans te vertaal. Hierdie werke word gemik op lesers in die ouderdomsgroep 5-12 (kinderliteratuur) en tieners en jong volwassenes (jeutliteratuur). By die beoordeling van die vertaling word gelet op die aansien wat die vertaalde werk binne sy eie letterkunde geniet en op die juistheid, oorspronklikheid en gehalte van die vertaling.
Die prys word toegeken aan Amelia de Vaal vir Die lewe en werke van Kabouters en Die oproep van die Kabouters.
4. C.L. Engelbrechtprys vir Letterkunde
Die prys word toegeken aan Ingrid Winterbach vir Die boek van toeval en toeverlaat.
5. C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap
Die prys word toegeken aan prof RH (Rufus) Gouws van die Dept. Afrikaans, Universiteit van Stellenbosch.
Prof. Gouws het die Afrikaanse, Suid-Afrikaanse en Afrika-leksikografie sy wetenskaplike onderbou gegee. Internasionaal staan hy bekend as dié meta-leksikograaf uit Afrika, terwyl hy plaaslik ook as praktiese leksikograaf bekendheid verwerf het.
6. M.T. Steynmedalje vir Natuurwetenskaplike en Tegnologiese Prestasie
Die medalje word toegeken aan 'n kandidaat vir sy skeppende bydraes tot die ontginning, organisasie en volgehoue uitbouing van 'n vertakking(s) van die natuurwetenskap of die tegnologie. Dit moet as 'n wesenlike en belangrike bydrae tot die bevordering van die natuurwetenskap of die tegnologie beskou word, en moet suksesvol toegepas word in landsbelang. Die prys word beskou as die kroon op 'n lewenstaak en kan daarom slegs een maal aan 'n persoon toegeken word.
Die medalje word vanjaar toegeken aan prof CJH (Casper) Schutte, Buitengewone Professor van die Departement Chemie, Universiteit van Pretoria.
Prof. Schutte se loopbaan in Chemie strek oor 'n periode van 50 jaar. Sy hoofnavorsingsgebied in Chemie sentreer om die gebruik van die kwantumteorie en die struktuur van materie. Sy huidige navorsingsprojekte fokus op die studie van molekulêre struktuur, elektroniese en fisiese eienskappe, soos edelgas diatoommolekules en die berekening van viriale koöffisiente van edelgasse en aromatiese molekules, sowel as verbindings van belang vir nanotegnologie.
Die Havengaprys is 'n jaarlikse prestigeprys wat toegeken word vir oorspronklike navorsing op natuurwetenskaplike en/of tegniese gebied. Die prys kan net een maal aan 'n persoon toegeken word.
7.1 Havengaprys vir Lewenswetenskappe
Die prys word toegeken aan prof NC (Nigel) Bennett, verbonde aan die Departement Dierkunde en Entomologie, Universiteit van Pretoria.
Prof. Bennett spits sy navorsing toe op ekologie, dierfisiologie en die gedrag van diere. Sy oorspronklike wetenskaplike bydraes en ook sy leierskap op plaaslike-, nasionale- en internasionale vlak word hoog aangeskryf.
7.2 Havengaprys vir Tegniese Wetenskappe
Die prys word toegeken aan prof MS (Marius) Potgieter, verbonde aan die Sentrum vir Ruimtenavorsing, Noordwes-Universiteit se Potchefstroomkampus.
Prof. Potgieter word gereken as die mees-suksesvolle ruimtefisikus in Suid-Afrika. Die meeste van prof. Potgieter fokus sy navorsing op die voortplanting van kosmiese strale in die heliosfeer, die invloedsfeer van die son.
Die prys word toegeken vir 'n hoogstaande publikasie of 'n reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir indiwiduele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskaps­beoefening gemaak word.
8.1 Stalsprys vir Kunstewetenskappe
Die prys word toegeken aan prof KH (Keith) Dietrich, verbonde aan die Departement Visuele Kunste van die Universteit Stellenbosch.
Prof. Dietrich word nie net beskou as een van die mees innoverende en interessante visuele kunstenaars van sy generasie nie, maar ook as 'n akademiese navorser van hoë gehalte.
Hy word in besonder geëer vir sy onlangse drie kunsboeke wat visuele materiaal kombineer met intensiewe historiese navorsing, nl. Horizons of Babel, Fourteen stations of the Cross en Many rivers to cross.
8.2 Stalsprys vir Multi- en Interdissiplinêre Spanwerk
Die prys word toegeken aan prof Annamarie Kruger, verbonde aan die Africa Unit for Transdisciplinary Health Research (AUTHeR) van die Noordwes-Universiteit (Potchefstroomkampus).
Prof. Kruger het die besondere vermoë om omvattende multidissiplinêre projekte te inisieer deur die mees geskikte kundiges in spanverband byeen te bring. Alle projekte waarby sy betrokke was, suksesvol af te handel en om hierdie projekte so te bestuur dat dit lei tot die ontwikkeling van vaardighede binne die gemeenskappe waar die projek plaasgevind het. In talle gevalle het hierdie navorsingsprojekte onder haar leiding gelei tot volhoubare werkskepping en verbetering van die lewenskwaliteit van die persone wat aan die studie deelgeneem het.
9. Huberte Rupertprys vir Klassieke Musiek
Die prys is jaarliks beskikbaar en enige afdeling in klassieke musiek kan in aanmerking kom.
Die prys word toegeken aan Peter L Klatzow, verbonde aan die Departement Musiek, Universiteit van Kaapstad.
Prof. Klatzow se werk as komponis trek reeds sedert die 1960's plaaslike sowel as internasionale aandag, soos gereflekteer in die talle plaaslike en internasionale toekennings wat hy ontvang het. Die wye verskeidenheid genres en media, die uitnemende estetiese kwaliteit, en veral die sterk Suid-Afrikaanse inslag vorm die skering en inslag van sy werk.
Klatzow se gedrewe Suid-Afrikaanse wortels strek egter verder, deur 'n groot aantal werke wat sy posisionering in Afrika reflekteer, soos die concerto vir marimba en orkes (1985) en die Prayers and dances from Africa (1996). Sy aanpassing van Zoeloe-liedere (1990) tot kunsliedere vir klavier en sopraan behoort tot een van die meer gedurfde pogings om die profiel van die Suid-Afrikaanse musikale kunswêreld te verbreed.
10. Erepenning van die Akademie
Die Akademie se Erepenning is bedoel as erkenning, binne die doelstelling van die Akademie, van besondere prestasie op terreine wat nie suiwer letterkundig of wetenskaplik is nie.
10.1 Spesiale Erepenning vir Kultuurbevordering
Die Erepenning word toegeken aan dr HJ Brinkman van Nederland.
Drs. Brinkman is allerweë bekend as iemand wat hom oor dekades heen beywer en daadwerklik bygedra het tot groter wedersydse begrip tussen Afrikaners en Nederlanders, asook tot die uitbouing van die verhouding Suid-Afrika/Nederland/Vlaandere. Die jongste produk van sy ywer is die groot Afrikaans/Nederlandse Woordeboek wat in 2011 verskyn het. Hy het die projek aan die gang gesit, momentum gegee en die broodnodige subsidieë gewerf waarsonder die woordeboek skipbreuk sou gely het. Van 1998 tot 2006 was Brinkman voorsitter van die Stichting ZASM in Amsterdam en sedert 2007 is hy voorsitter van die Nederlands-Vlaamse Willem de Zwijger Stichting. In hierdie hoedanighede was en is hy nog steeds 'n ingrypende gesag rakende die bestaan van die Suid-Afrikaanse Sentrum vir Nederland en Vlaandere (SASNEV) in Kaapstad. SASNEV is werksaam as 'n inklusiewe inligting-, kultuur- en gemeenskapsentrum wat taal- en kultuurbelange van die Nederlande in Suid-Afrika behartig, wisselwerking tussen Nederland, Vlaandere en Suid-Afrika bevorder, opvoeding as doelstelling nastreef en by gemeenskapsprojekte betrokke is.
10.2 Erepenning vir Visuele Kunste
Die Erepenning vir Visuele Kunste (skilderkuns) word toegeken aan Norman Catherine wat tans woon en werk by die Hartebeespoortdam-omgewing.
Norman Catherine word beskou as een van Suid-Afrika se belangrikste lewende kunstenaars met groot aansien in Suid-Afrika sowel as in die buiteland. Hy het reeds wêreldberoemdheid verwerf met sy macabre visies en spitsvondige beeldhouwerke en word plaaslik en internasionaal beskou as een van die belangrikste kontemporêre kunstenaars in Suid-Afrika.
10.3 Erepenning vir ligte Afrikaanse musiek
Die erepenning kan vir uitsonderlike prestasie per geleentheid van tyd tot tyd toegeken word. Die volgende kategorieë binne die toekenningsveld kan in aanmerking kom: komposisie, verwerking, uitvoerende kuns – sang of ander instrument of 'n kombinasie van eersgenoemde drie kategorieë.
Die Erepenning word vanjaar toegeken aan Amanda Strydom.
Me. Strydom onderskei haar veral as kaberet-sanger, maar ook om Latyns-Amerikaanse musiek te sing. Sy bly ook aktief betrokke by die kunstefeeste in Suid-Afrika.
10.4 Erepenning vir Radiohoorbeelde in Afrikaans
Die erepenning kan in elke kategorie drie-jaarliks toegeken word. Dit geskied om die beurt vir Afrikaanse hoorspele (waarby radio-vervolgverhale ingesluit is) en Afrikaanse hoorbeelde. Werke wat uitgesaai is deur alle uitsaainetwerke in die drie kalenderjare wat die bekroningsjaar voorafgegaan het, kom in aanmerking.
Die Erepenning word vanjaar toegeken aan Margo Luyt vir Wat as – Gewone mense in ongewone liggame.
Die hoorbeeld bied nuwe insig in die lewe van gestremdes. Dat die samesteller 'n ou radioprofessioneel is, is duidelik uit haar keurige Afrikaans. Luyt se hantering van haar onderwerp is onsentimenteel, maar tog simpatiek. Met hierdie hoorbeeld bevestig Margo Luyt weereens haar besondere talent vir die radiomedium.
10.5 Erepenning van die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegnologie
Die prys word toegeken aan mev E du Plessis, voorheen verbonde aan die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteit Instituut (SANBI) as Hooftaalpraktisyn. Mev. Du Plessis het daar afgetree en woon tans in Oudtshoorn.
Oor 'n tydperk van meer as dertig jaar het mev. Du Plessis se bekwaamheid en produktiwiteit as teksredigeerder bygedra tot die aansienlike verbetering van talle wetenskaplike en populêr-wetenskaplike manuskripte. Haar bydraes as teksredigeerder en vertaler het veral die plantkundige literatuur, in beide Afrikaans en Engels, betekenisvol verryk. Sy het ook etlike jare vryskutwerk gedoen by Unisa se Taaldienste Afdeling. Haar belangrikste bydrae is ongetwyfeld die vele plantkundige manuskripte wat sy vir kollegas en studente geredigeer het en die talle ander natuurweteskaplike publikasies wat onder haar redaksionele versorging gepubliseer is.
10.6 Erepenning vir Wetenskaplike vakbevordering (Vroeë-kind-onderwysvlak tot Hoëronderwysvlak)
Die erepenning word toegeken vir die bevordering en ontwikkeling van 'n spesifieke vakgebied op enige terrein van die onderwys (vanaf vroeë-kind-onderwys tot hoëronderwysvlak). Erepennings kan net in uitsonderlike gevalle toegeken word.
Die prys word vanjaar toegeken aan prof Anita E Pienaar, verbonde aan die Skool vir Biokinetika, Rekreasie en Sportwetenskap van Noordwes-Universiteit (Potchefstroomkampus).
Oor die afgelope 20 jaar is die tradisionele Liggamlike Opvoeding uit die skole uitgefaseer. Sodoende word die jong kind, in 'n uiters kritieke groei- en ontwikkelingsfase van sy leeftyd, nie net t.o.v. die fisieke nie, maar ook die kognitief/emosionele vlak, van noodsaaklike groei- en ontwikkelingstimuli beroof. Een van die mees sigbare konsekwensies hiervan word deur navorsers oor die wêreld heen as die "globale epidemie van obesiteit" beskryf wat uiteraard ernstige gesondheidskonsekwensies tot gevolg het. Na aanleiding daarvan het prof. Pienaar 'n nuwe professionele vakrigting, Kinderkinetika ontwikkel wat mettertyd gelei het tot 'n professionele registrasie by die Suid-Afrikaanse Professionele Instituut vir Kinderkinetika.
11. Farmovs-Prys vir Farmakologie en Geneesmiddelontwikkeling
Die prys word toegeken vir voortreflike bydraes tot 'n vertakking of vertakkings van farmakologie en geneesmiddelontwikkeling.
Die prys word toegeken aan prof BH (Brian) Harvey van die Eenheid vir Geneesmiddelnavorsing en -ontwikkeling, Potchefstroomkampus van die Noordwes-Universiteit.
Prof Harvey se navorsing word grootliks gefokus op meganismes van sinaptiese en sellulêre seining en die relevansie hiervan in die patologie en farmakologie van stresverwante siektetoestande.
12. Markus Viljoenmedalje vir Joernalistieke Prestasie
Die prys word toegeken vir langdurige hoogstaande werk in die Afrikaanse joernalistiek, hetsy in koerante of tydskrifte.
Die prys word toegeken aan me. Zelda Jongbloed, afgetrede adjunk-redakteur van Rapport.
Me. Jongbloed is dié outentieke Afrikaanse struggle-joernalis. Regdeur haar loopbaan, maar veral teen die einde daarvan het sy 'n groot invloed gehad op die vorming van joernaliste, veral dié uit die bruin gemeenskap. Sy word bewonder vir haar vreesloosheid, dat sy haar stem laat hoor oor netelige kwessies wat Afrikaanse mense oor grense heen raak. Sy is die verpersoonliking van die kampvegter-joernalis, veral vir gewone mense.
13. Douw Greeff-prys
Die prys word toegeken aan A Marais, M Ferreira, M Booyse en A. Botha vir hulle artikel "Die uitwerking van die onkruiddoder RoundupR op sommige populasies van grondmikrobes" wat verskyn het in Die SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie, volume 30, nr. 1, 2011.
14. Junior Kaptein Scott-gedenkmedalje (dierkunde)
Die medalje kan jaarliks toegeken word vir die beste verhandeling ingedien by 'n Suid-Afrikaanse universiteit vir die M.Sc.-graad om die beurt in die dierkundige of plantkundige wetenskappe. Vanjaar is dierkundige wetenskappe aan die beurt.
Die medalje word toegeken aan mnr. R Reisinger, verbonde aan die Dept. Dierkunde en Entomologie, Universiteit van Pretoria. Die titel van sy verhandeling: Abundance and predatory impact of killer whales at Marion Island.