Bybelskool » Amos
Die boek Amos, tydgenoot van Jesaja, Jona, Miga en Hosea, volg derde in die ry van die Twaalf Kleiner Profete, waarskynlik om die wydverspreide problematiek van ongeregtigheid aan te roer, veral sosiaal-polities (verdrukking, uitbuiting, mensehandel, afpersing, mishandeling en uitbuiting van armes en weerloses tot eie voordeel, onsedelikheid, geweldadigheid – veral geweld teenoor vroue en kinders, verontregting en omkopery in die regstelsel, kontrakbreuk, ongebreidelde geldgierigheid) en geestelik-godsdienstig (sinkretistiese afgodediens, godsdiens sonder geregtigheid).
Amos roep ook die Noordelike tienstamme ryk op tot hereniging met die Suidelike tweestamme ryk van Juda, gemotiveer met die belofte van die herstelde Dawidiese koninkryk met Jerusalem as sentrum.
Die boek begin met ‘n paar detail opmerkings oor Amos en sy tyd om dit histories te veranker. Dit is min of meer die jaar 762 v.C., twee jaar voor die aardbewing (gebaseer op argeologiese getuienis), die tyd van Ussia van Juda en Jerobeam II van Israel. Amos, die skaapwagter (eerder as skaapboer) sien ‘n visioen van God (“woorde wat hy gesien het”) wat sy stem laat hoor soos ‘n leeu wat uit Sion brul.
In agt verwante profesieë word die Here se afgryse en veroordeling van die sosiale, nasionale en geestelike wanpraktyke van die omringende nasies uitgespreek:
die Arameërs (Damaskus – vandag Sirië – oor geweld teen vroue en kinders),
die Filistyne (Gasa – vandag Palestynse gebied – oor kontrakbreuk),
die Fenisiërs (Tirus – vandag in Lebanon – oor mensehandel),
die Edomiete (Teman, Bosra – vandag in Jordanië – oor ‘n gebrek aan broederliefde),
die Amonniete (Rabba – vandag deel van Jordanië – oor geweld teen vroue en ongebore kinders), en
die Moabiete (Kerijot – vandag deel van Jordanië – oor disrespek vir die dood).
By dié veroordeling word Juda, die suidryk (oor sinkretistiese afgodediens), ook ingesluit, maar die langste en wydlopendste veroordeling word aan Israel, die noordryk (oor sosiale ongeregtigheid én minagting van die Here), afgestaan. Daarop word ook verder in die volgende hoofdeel van Amos uitgebrei.
Die profesieë word telkens ingelei met die frase: “So sê die Here …”, waaraan ‘n idiomatiese uitdrukking gekoppel is wat God se afgryse van wat hulle doen, oor te dra: “Oor drie oortredings van (xxx – naam van nasie), ja, oor vier, sal Ek dit nie herroep nie …” Dit is nie bedoel om ‘n presiese aantal oortredings aan te wys nie, maar net die herhalende aard van hulle oortredings en die onherroeplikheid van God se oordeel daaroor te onderstreep.
Die volgende hoofdeel van Amos is profesieë veral gemik teen die noordelike tienstamme ryk van Israel, met hulle hoofstad Samaria en die heiligdomme by Bet-El, Gilgal en Berseba. Dit beslaan hfst. 3:1-9:10 wat afgerond word met vyf visioene in hfst. 7-9.
Hierdie eerste vier perikope kan ingedeel word onder die ironiese titel: “Israel weet nie hoe om reg te doen nie”, ‘n aanhaling uit hfst. 3:10.
3:1-8 – Die Here God het gepraat, wie sal nie daarna luister nie
3:9-15 – Die geweldenaars weet egter nie hoe om reg te doen nie
4:1-5 – Dié wat lekker lewe, sal ondergaan ten spyte van hulle godsdienstigheid
4:6-13 – Ek het julle deur peste en plae probeer bekeer, maar julle wou nie