Versindaba filologie Archives : Versindaba
Desmond Painter. Afrikaans, ras en nasionaliteit: Deel 2
So 'n rukkie terug het ek met groot gewigtigdoenery aangekondig dat ek elke nou en dan hier notas sou plaas oor 'n referaat wat ek moet skryf oor taal, ras en nasionaliteit in Suid-Afrika. Intussen het ek die stroomversnelling van eksamens, merkwerk en puntelyste getref, en ek kon my klein kajak skaars regop hou…
In plaas van akademiese notas het ek inmiddels toe dus maar 'n paar versies geplaas, goed wat ek so tussen die werk deur opgemaak of gesteel het — meestal met stilswye begroet, natuurlik… Ugge-um! (As jy nou sleg voel oor jy nie voldoende op my digterlike keelskoonmake gereageer het nie, gaan lees gerus weer hier en hier en hier!)
Maar terug na my referaat. Een van die kwessies wat ek wil aanspreek is die verband tussen taal en ras, veral die ideologiese verstrengeling van Afrikaans met verskillende projekte (en projeksies) van "witheid", "bruinheid" en "swartheid".
Moet my nie verkeerd verstaan nie: ek wil nie probeer aanvoer Afrikaans is "eintlik wit" of "eintlik bruin" nie. Ek wil juis agterkom hoe dit moontlik geword het (en hoe dit moontlik bly/onmoontlik word) vir Afrikaans om betrek te word by prosesse en diskoerse van "rassisifikasie" — en met "rassifikasie" verwys ek spesifiek na die ideologiese konseptualisering van menslike verskille in terme van "ras".
Wat dus duidelik moet wees, is dat ek ook nie veronderstel dat verskillende "rasse" bloot onproblematies as entiteite bestaan nie. In hierdie sin is ek "konstruksionisties": ek beskou "ras" (die spesifieke verbeelding van menslike verskille in terme van "ras") as 'n sosiale konstruk, die produk (en dikwels korrelaat) van historiese prosesse. Anders gestel: 'n mens sou ook anders kon dink oor menslike verskille, en in ander terme as die wat deur ras-diskoerse aan ons verskaf word…
Gevolglik stel ek ook belang in die spesifieke wyse waarop 'n bepaalde samelewing sigself in terme van ras (en in rasse-terme) verbeel. Dit is tog duidelik dat, selfs al blyk dit asof diskoerse oor ras nou universeel is, nie alle samelewings op presies dieselfde manier in rasse-terme verbeel word nie. (Omdat ek dit glo, glo ek natuurlik ook dat dit, ten minste teoreties, moontlik is om 'n samelewing nie-rassig te verbeel… En, moet ek byvoeg, ek sal dit aanhou glo selfs al is ek uiteindelik die laaste nie-rassige Suid-Afrikaner!)
As verskillende samelewings verskillend in terme van ras, en in verskillende rasse-terme, verbeel word, kan 'n mens jouself afvra: wat is die rol wat taal (taal as 'n merker van verskil of ook 'n spesifieke taal soos Afrikaans) gespeel het of steeds speel in die spesifieke manier waarop hierdie samelewing of gemeenskap in terme van ras tot stand gekom het en funksioneer?
"Ras" (as begrip) het natuurlik self ook deels 'n talige geskiedenis. Daar word dikwels van "kulturele" rassismes gepraat asof dit 'n "nuwe" rassisme is, een wat die retoriek van biologiese verskille vervang met verwysings na "kulturele" verskille. 'n Geneologie van die rasbegrip maak dit egter duidelik dat dit, voordat dit nog biologies geartikuleer is, reeds in die filologie in terme van taalverskille en "taalfamilies" betekenis verkry het en 'n fundamentele impak gehad het op hoe verskille tussen mense verbeel en bedink is. Die "nuwe" kulturele rassisme is dus in 'n sekere sin eintlik die "ouer" vorm van rassisme; en die konseptualisering van taal as sodanig het van meet af aan 'n rol gespeel in die ontwikkeling van rasse-denke…