Mediaverklaring uitgereik deur Dawie Beyers Prokureurs – Adv Johan Bruwer se regsverteenwoordigers | LitNet
Edwin Cameron (foto: Wikipedia)
Regterlike Dienskommissie reageer op advokaat se klagte teen regter Edwin Cameron
US-Kanselierskandaal: Appèlregter Zondi as ondersoeker aangestel
Die aangewese kanselier van die Universiteit Stellenbosch (US), regter Edwin Cameron, word tans in twee forums ondersoek ná klagtes van regterlike wangedrag teen hom ingedien is.
'n Klagte is by die Regterlike Dienskommissie (RDK) deur adv Johan Bruwer, adjunkhoofstaatsregsadviseur gedurende die bewindsjare van presidente Mandela en Mbeki, aanhangig gemaak, terwyl die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) 'n klagte by die Menseregtekommissie teen Cameron ingedien het.
Die klagtes spruit uit Cameron se omstrede optrede onderwyl die saak van Matiestudente en die vrywilligerbeweging Gelyke Kanse oor die US se taalbeleid voor die Konstitusionele Hof hangende was. Cameron het die hof se eenparige uitspraak ten gunste van die US gelewer, nadat hy reeds tot die universiteit se nuwe kanselier verkies is.
Volgens adv Bruwer se beëdigde verklaring aan die RDK is Cameron vóór die hofsitting op 8 Augustus 2019 in die geheim deur die US-rektor, prof Wim de Villiers, genader om die kanselierskap te aanvaar. De Villiers was die eerste respondent in die saak voor Cameron en die ander regters. Nadat Cameron aanvanklik kort voor die verhoor die aanbod van die hand gewys het omdat hy "hopeloos gekompromitteer" sou wees, is hy wéér genader – onder meer deur 'n US-Raadslid, adv Jean Meiring. Die US-Raad was die tweede respondent in die saak voor die Konstitusionele Hof.
Dit het tot gevolg gehad dat Cameron van plan verander het: Hy is genomineer en op 25 September 2019 tot die prestigeryke amp van kanselier verkies, twee weke voordat hy die hof se uitspraak – wat hy self geskryf het – op 10 Oktober gelewer het. Cameron se uitspraak is deur nege ander regters van die Konstitusionele Hof onderskryf.
Die RDK het adv Bruwer se prokureurs in kennis gestel dat adjunkhoofregter Raymond Zondo appèlregter Dumisane Zondi – 'n lid van die Regterlike Gedragskomitee – aangewys het om Bruwer se klagte te ondersoek. Hy moet vasstel of daar gronde vir die klagte is, of remediërende aksie ingestel moet word, en of die klagte na 'n tribunaal verwys moet word.
Hierbenewens het die FAK die Menseregtekommissie (MRK) gevra om ondersoek in te stel na 'n potensiële botsing van belange in die sage rakende Cameron se verkiesing tot US-kanselier voordat sy uitspraak in die taalbeleidsaak gelewer is. Dit is nog onseker hoe die MRK dié klagte gaan hanteer.
Die ondersoeke sal waarskynlik eers ná die opheffing van die COVID-19-noodtoestand plaasvind. Cameron se beoogde inhuldiging as US-kanselier op 8 April is ook weens die huidige noodmaatreëls onbepaald uitgestel.
In 'n ondersoek na die interaksie tussen Cameron en Wim de Villiers wat die US-raad laat instel het, het regter Burton Fourie verlede Desember bevind dat De Villiers "naïef" was, maar nie by die regsproses ingemeng het toe hy Cameron heimlik genader het nie.
Cameron het hom sedertdien in 'n koerantonderhoud verweer deur te verklaar dat 'n litigant tydig teen 'n regter se betrokkenheid by 'n regsgeding beswaar moet maak; hy mag nie wag totdat hy die saak verloor het nie.
Dit was egter nie die litigante – die Matiestudente en Gelyke Kanse – wat die klagte teen Cameron ingedien het nie. Adv Bruwer stel dit in sy beëdigde verklaring duidelik dat hy nooit 'n lid of aktiewe ondersteuner van Gelyke Kanse was nie. Sy alma mater is die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit (voorheen UPE). Hy het suiwer as regsgeleerde die klagte gelê uit besorgdheid dat 'n regter die ongehoorde gedoen het deur in die loop van 'n hofsaak grootliks in die geheim met een van die gedingpartye te vergader en te korrespondeer.
Cameron het ook nie in die ope hof, of in kamers, beide die partye in die saak teen die US voor die tyd en gesamentlik ingelig oor wat agter die skerms aan die gang was nie. Dit is die minste wat hy ingevolge die Regterlike Gedragsreëls verplig was om te doen. Bruwer gee in sy beëdigde verklaring 'n breedvoerige uiteensetting van geheime telefoongesprekke, e-pos-boodskappe en selfs 'n geheime ontmoeting tussen Cameron en De Villiers. Dit het gebeur sonder dat die partye se regsverteenwoordigers daarvan bewus was, soos regtens vereis word.
Voorts bly vrae hang of Cameron die ander regters ingelig het oor die aanbod wat aan hom gedoen is. Bruwer voer aan dat indien hoofregter Mogoeng Mogoeng en die ander regters van Cameron se optrede bewus was en niks gedoen het om teen hom op te tree ten einde die integriteit en waardigheid van die hof te beskerm nie, hulle ook gesensureer moet word.
Bowendien verklaar Bruwer dat dit 'n skending van 'n eeue oue beginsel is dat niemand 'n regter in sy eie saak mag wees nie, soos Cameron wel gedoen het toe hy as verkose US-kanselier 'n uitspraak geskryf en gelewer het rakende die universiteit waarvan hy die aangewese hoogste ampsdraer was. Indien Cameron se gedrag nie streng veroordeel word nie, sal dit 'n sorgwekkende presedent vir die regspleging van Suid-Afrika skep.
Cameron se gedrag "was onbestaanbaar met die regterlike amp en skadelik vir die onafhanklikheid, waardigheid en doeltreffendheid van, in die besonder, die Konstitusionele Hof," het Bruwer verklaar.
2020-04-17 at 13:36
Ek is baie verlig om van hierdie wending kennis te neem. Ek is, terloops , 'n lid van UCT en Univ Vrystaat se konvokasies, en het geen verbintenisse huidig, of tevore, met die U.S. nie en het geen bande met "Gelyke Kanse" nie. Ek het net in die media van hierdie baie onrusbarende verloop van sake kennis geneem. Hopelik sal hierdie optrede duidelikheid en regstelling bring.