Hoe's daai perd se naam? | Netwerk24
Deur Fred Pheiffer 06 Augustus 2021 05:37
Wanneer iemand uitvind jy is 'n woordeboekmaker, word jy gewoonlik gevra hoe jy nuwe woorde kies. In die uitgewerybedryf het ons bemarkers by die verskyning van 'n nuwe woordeboek ook flink verneem watter nuwe woorde hulle kan gebruik.
Laat ek toegee, om neologismes by te voeg, is een van die lekkerder aspekte van woordeboekwerk. Die sexy deel, maar nouliks die enigste deel. Trouens, maar 'n klein deel van die leksikografie. Flussies meer.
Oor watter nuwe woorde opgeneem word, berus daarop dat 'n woord ten minste vyf maal in vyf bronne moet verskyn. Só skakel jy eendagsvlieë uit wat kom en gaan voor hulle inslag vind by die taalgemeenskap.
Tegnologie ontwikkel so snel dat teen die tyd dat 'n gepaste Afrikaanse woord houvas kry, dit reeds verouderd is. Ken die jonger geslag nog eens kraakvars woorde soos slapskyf, hardeskyf en kompakskyf?
Die vernaamste deel van woordeboekwerk behels egter die byhou van bestaande woorde. Betekenisaspekte van 'n woord raak in onbruik of kry 'n kwetsende kleurtjie. Nuwe nuanses kom by. Afrikaans is vloeiende water. 'n Woordeboekmaker moet sulke taalveranderinge weergee soos hulle waargeneem word.
Dink maar aan die nuwe betekenisse van aanspreek en opkyk, aan nodig wat 'n werkwoord geword het, doen 'n onoorganklike werkwoord, so 'n neweskikkende voegwoord en wie 'n betreklike voornaamwoord op sigself. Deesdae hou die wolk meer as net druppeltjies, en vesel laat nie net jou stoelgang glad verloop nie.
Kollega Jana Luther noem in haar jongste rubriek die totstandkoming van die Drietalige Woordeboek van Kaaps (DWK). Heuglike nuus.
Eerstens behels dit die opbou van 'n korpus Kaaps om die DWK uit te onttrek. Uiteindelik moet Kaaps sy regmatige plek as taal inneem. Taal, vra u? IsiXhosa en isiZulu word as afsonderlike tale gereken, so ook Sesotho en Setswana. Is hulle regtig só verskillend, of eerder uitdrukkings van 'n breër taalverskynsel? Juis.
Die projekhoof is Quentin Williams, hoogleraar in die sosiolinguistiek en Afrikaans aan die universiteite van die Wes-Kaap en Ghent. Die redaksielede is Emile YX?, Shaquile Southgate en Tanswell Carl Jansen, briekdansers en kletsrymers van formaat. Hulle gaan die nuwe woorde en uitdrukkings bring, die sexy. Maar kan hulle lank genoeg stilsit vir woordeboekmaak? Glo my, jou stêre raak deurgesit.
Die samestellers is net Robyn Gelant en Tyron de Villiers. My stuiwer in die armbeurs: Dit lyk bietjie topswaar. Nietemin, as raadgewers dien proff. Michael le Cordeur, Hein Willemse, Frank Hendricks, Wannie Carstens, Thapelo Otlogetswe en Gilles-Maurice de Schryver, bere van hier en die buiteland wat al diep spore in ons taal- en woordeboekwêreld getrap het.