Versindaba » Blog Archive Resensie: Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte (samest. Cas Vos) : Versindaba
Sunday, October 22nd, 2017 | Resensies.
17 Kommentare op "Resensie: Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte (samest. Cas Vos)"
October 25th, 2017 at 09:41
By die lees van so 'n uitnemende bestryking soos hierbo – intellektueel deeglik begrond, en ingelig, en veelkantig, en met begrip bevloe – moet 'n mens terugstaan. Ook as mede-resensent, moet 'n mens terugstaan.
'n Beskouing soos hierdie gee, nie die minste nie met sy kritiek en bekritisering, meer waardering te kenne vir die publikasie onder bespreking as wat 'n lofsang of 'n eenvoudige resensie dit ooit sou kon doen.
Die taak wat Cas Vos gehad het, was 'n allemintige – eintlik 'n "onmoontlike" een. En niemand kan se dat daar nie waardering voor is nie. Hierdie is eintlik nie slegs 'n resensie van 'n bloemlesing nie, dis ten dele 'n resensie van 'n letterkunde. En juis uit hierdie aspek – die uiters moeilike veld wat Vos moes betree en moes oorsteek – 'n mynveld eintlik – kry hierdie leser selfs meer waardering vir sy samestelling.
Dit bly een van my gunsteling-bloemlesings. Weens dit wat daarin staan, maar ook – dalk veral – weens dit wat nie daarin staan nie (soos een van die aanhalings uit Tom Gouws se resensie dit mooi uitdruk).
'n Dimensionele plasing van 'n publikasie, veral so keurig geskryf, so stewig soos wat dit hierbo gedoen word, gee meer teenwoordigheid in die literere heugenis aan daardie werk -'n teenwoordigheid wat Vos se publikasie, warts and all verdien, sou ek geval meen) – as wat 'n gewone "ja" of "nee" dit sou kon gee.
October 25th, 2017 at 09:57
Tom Gouws verdien 'n antwoord
In sy resensie van die bloemlesing "Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte" word die uitgewer en die samesteller getakel. Dis egter lofwaardig dat Tom Gouws vir 'n paar gekweste digters in die bresse tree.
Vir die antieke Grieke was daar 'n paar steutelbegrippe in hulle nadenke. Een daarvan is waarheid. In diens daarvan moet daar oor 'n paar loslopende aannames besin word.
Ek is stomgeslaan dat 'n resensent so onverskillig met die waarheid omgaan. Oor die titel van die bloemlesing is daar al te veel gekibbel. Oor die "mooiheid" skryf Gouws: "Miskien is dit eerder die samesteller wat daarin (die vangstrik) getrap het, maar ek vermoed eerder dit is die uitgewer en bemarkers wat druk uitgeoefen het vir hierdie bepaalde betiteling." By wie pas die "eerder" nou eintlik? Hieroor wil ek nou eens en vir altyd klaarheid bring. Susan Jordaan het aan een van die digters in 'n e-pos geskryf dat die samesteller hoegenaamd nie by die titel of ontwerp betrokke was nie. Ek, die samesteller, wou 'n ander titel hê. Die samesteller, het geen keuse in die saak gehad nie. Ek pleit onskuldig. Daar word byterig en sarkasties na my as die jakkals verwys. Dit is nie meer snaaks of prettig nie. Dit is dodelik ernstig.
Die resensent moet na sy spelling oplet. Orhan Pamuk se boektitel is "Other Colors" en nie "Other Colours" nie.
Waarom kon ongepubliseerde gedigte van gepubliseerde digters nie opgeneem word nie? Daar is ook meer as net een wat nuwe gedigte geskryf het.
Ek is net so jammer dat sommige gedigte nie opgeneem is nie. Glo my, van die gedigte was aanvanklik opgeneem. Maar die samesteller moes snoei. Daar moes byvoorbeeld tussen Tom Gouws se "aanraaklied van thomas" en H.J. Pieterse se "IV Opstanding" gekies word. Pieterse se gedig is literêr gesproke die beste.
Gouws maak beswaar teen die samesteller se "Die Here is nie my herder nie." Dit is sy goeie reg. Maar 'n mens moet hierdie Psalm in die Hebreeus lees. Eers dan kyk 'n mens anders na dié Psalm. In die volksmond is Dawid die digter van die Psalms. Dit word egter deur kenners van die Psalms nie aanvaar nie. Daar is voldoende bronne om dit te staaf.
Dis gaaf dat Gouws skryf dat die samesteller nie aan die akademiese vereistes voldoen om die bloemlesing saam te stel nie. Dit is sy goeie reg om so te dink. .
Tom Gouws se aanname oor die keurproses slaan die bal mis. Die twee literatore het die bloemlesing noukeurig deurgewerk. Hulle het die gedigte goedgekeur en selfs van die gedigte afgekeur. Albei het ook voorstelle van gedigte gemaak wat opgeneem moes word en die gedigte is toe opgeneem is. Albei het die Voorwoord gelees en sinvolle kommentaar gelewer. Nogmaals my dank aan hulle.
Natuurlik sou daar veel meer gedigte opgeneem kon word. As die versoek net toegestaan kon word.
My wens is dat gedigte in die bloemlesing moed, hoop en vreugde sal bring.
October 25th, 2017 at 16:00
Prof. Vos, as die samesteller nie saamstem met die huidige titel nie, moes hy hom dan nie aan die projek onttrek het nie?
Charl-Pierre Naude, waarom was Cas Vos se opdrag "onmoontlik"? Jy stel of 'n bundel Christelike gedigte saam of 'n bundel geestelike/religieuse verse. Dit lyk vir my redelik eenvoudig. Waarom was daar nooit 'n soortgelyke storm oor die Nienabers se "Die braambos brand" en FIJ van Rensburg se "Jubilate!" nie? Een rede vir hierdie polemiek is dat die samesteller van "Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte" 'n teoloog is wat in sy voorwoord nogal los en vas omgaan met die begrip "Christelik".
October 25th, 2017 at 19:19
Ek het nou nog nie Cas Vos se antwoord hierbo gelees nie. Maar ek antwoord kortliks vir Daniel, soos ek die saak sien.
Soos ek in my resensie gese het, het Vos die diskoers-element rondom die term "Christelik" in sy keuse en in sommige van sy eie opmerkings rondom sy keuse beklemtoon, en dis 'n veel meer uitlokkende/ stimulerende/ veelkantige/ problemastiserende fokus as wat enige van daardie vorige bloemlesings gewaag het. Daarom was sy taak moeiliker. Dit alleen is alreeds lof waardig.
Vos se taak is nog verder bemoeilik deur die feit dat hy dit gedoen het in 'n omgewing van tradisionele stasis en daardie stasis in effek met sy manier van aanpak uitgedaag het – 'n onmgewing van eenvoudige, eensydige begrippe, geskep en in stand gehou juis deur daardie vorige bloemlees-samestellings waarna Daniel verwys en die legio soortgelyke publikasies deur die dekades heen.
Om een van die vele problematiserings wat Vos aanpak in sy keuse, en sy uitsprake uit te lig, en hy doen dit in 'n redelik vyandige omgewing van heersende Afrikaner-Christelike fundamentalisme, 'n CUM-omgewing, as ek dit so ejakulatief mag stel, is die volgende: by implikasie betrek hy wat Vos is die opvatting/ insig dat agnostisisme 'n vorm van geloof is, en hy is heeltemal reg hierin. Daar is verskillende vorme van agnostisisme, en selfs Christus het agnostiese uitsprake in die Bybel gemaak! Enige Christen wat die plek van agnostisisme in 'n konteks van geloof ontken, ontken een van die groot paradoksale teenstrydighede van die menslike ervaring van en soeke na Goddelikheid. Jou fundamentalistiese gelowige doen juis dit n- dis 'n potmisgesittery van die eerste water.
Dit verbaas my nie dat Cas Vos sekere reaksies uitgelok het nie. Hy het 'n bietjie atoomklowery gepleeg, miskien soms met 'n growwe laserstraal soos Gouws by implikasie uitwys, maar dit moet iewers begin. Die toekoms van spirituele ervarings en kontekste kan nie meer in "sekerheid" en eenvoud vassteek nie.
Daar is 'n oorgang – 'n "vertaling" – wat moet plaasvind – want alle mitologiserende kontekste (en hiermee is ek nie besig om te seg "onware" kontekste nie, quite the contrary), wat misluk om hulsef te vertaal/ te herinterpreteer, her in te pas in die nuwe grammatikas, sal uitsterf.
Ek hoop ek beantwoord die vraag waarom ek dink Vos se taak moeilik was. En waarom ek dink sy samestelling 'n Christelike daad was. Ja, onaf en subjektief miskien, wat dit vir my persoonlik net nog meer navrant maak – maar in wese dapper en 'n daad van "oorsteking".
Dis eintlik 'n samestelling wat bietjie geskiedenis maak.
October 25th, 2017 at 20:26
Ek sien Cas Vos skaar hom selektief by "die antieke Grieke" se besinning oor waarheid as hy "in diens daarvan" (hopelik in diens van die besinning) sy stellings maak. Ek het so effentjies 'n idee met wie Vos hom identifiseer (dis nie Heraklitos of Zeno nie).
'n Digter wat nie per abuis nie (wel per se) uit die bloem-erang-lesing weggelaat is, en nader aan vandag, het in die 1960's al by geleentheid gedig: "die waarheid is rond en bont" en in 1970 ons aandag getrek na Nietzsche se vraag: "en as die waarheid 'n vrou is?"
Is daar enige spore van Vos by die verkende rond en bont en die vrou, wat sy waarheidsbeskouïng geldigheid vir vandag verleen?
Sy klein klag: "Oor die titel van die bloemlesing is daar al te veel gekibbel" kort ook m.i. 'n paar name van kibbelaars ("kibbel" kry dalk sommer 'n nuwe semantiese gedaante).
Die samesteller se eindwens, t.w. "moed, hoop en vreugde" vir die lesers van sy inisiatiefproduk, sluit darem heel eerlik die liefde uit.
October 26th, 2017 at 06:37
Ag, nee, Waldemar. Watse nonsens praat jy nou? 🙂
Maar nou ja, 'n bietjie nonsens suiwer die lug. So, dis ook goed. Miskien is nonsens 'n vorm van ordodokse wierook.
October 26th, 2017 at 20:42
Dankie vir jou nugterheid, Charl-Pierre, al het die bloemlesing jou in haar sak. (Ou lug is altyd 'n probleem). Ek gebruik die vroulike voornaamwoord om sodoende te skakel met die bekende beeld van die Christelike aardse bruid wat wag, want die bloemlesing is amper-amper verteenwoordigend van Afrikaanssprekende Christene se (mooiste) poësie-produksie. Of nie?
Gestel 'n boek verskyn onder die titel: "The most moving imperialist poetry in the original English." Die titel sou polarisasie blitsig bewerkstellig.
Ek dink Cas Vos se bloemlesing het ook so 'n negatiewe potensiaal.
October 27th, 2017 at 07:17
Waldemar, nee. Dit is juis die probleem met die bloemlesing dat dit nie "verteenwoordigend van Afrikaanssprekende Christene se mooiste po"esie-produksie" is nie – hoewel die titel dit voorgee. Dit lyk vir my jy het nie die debat verstaan nie en ook nie die boek gelees nie.
October 27th, 2017 at 21:21
Daniel, ja. Dit lyk waarskynlik asof jy, van jou kant, en ek van myne, nie die soortgelyke saak bekyk nie.
Terwyl jy nou weer na die substandaard van die inklusiwiteit van die bloemlesing verwys, wonder ek of jy dalk kan skat watter persentasie Afrikaanse Christelike digkuns – dus verteenwoordigend van 'n sekere aantal Afrikaanse Christene – weggelaat is uit Cas Vos se bloemlesing.
Het die Afrikaanse Kwakers, byvoorbeeld, 'n stem in die bloemlesing? Of die ma in Goosen se "Ons is nie almal so nie"?
Is Christelike feminisme enigsins denkbaar, gegee die bruidskarakter van die wagtende Christene?
October 28th, 2017 at 10:42
Dis 'n interessante soort vraag – oor die feminisme – wat jy opper, Waldemar.
Die Christelikheid se karakter is nie staties nie, en 'n verbintenis tussen Christelikheid en feministiese oortuigings het al baie voorgekom in die Afrikaanse digkuns, gewoonlik as 'n klag teen die oorge-erfde paternalistiese vorm van Christelikheid. Gaan lees die debuutdigter Corne Coetzee se gedigte in Nou, hier. Of Jocelyn Phillips. (Beide bespreek op hierdie webwerf.)
Ek sal graag iets wou byvoeg vanuit my hoek: Dit wat oorge-erf word, bevat 'n ander tyd se dinge, en dit bevat die mense van daardie tyd se begrip van dinge. Foucault praat in sy Archeology of Knowledge van (ek vertaal baie los) verskillende "tydskoeverte". En hy meen dat die interpretasies van 'n sekere tyd in homself opgesluit is, ons hoef nie ons eie heilo op te soek deur 'n ander tyd eindeloos te bekritiseer nie, maak eerder seker dat jou eie tydperk "so goed as moontlik kom".
Die Afrikaanse Christelikheid en die feminisme, net soos die wereldwye Islam en feminisme, is nie per definisie onversoenbaar nie. Beide van hierdie sfere bevat kommentators en intellektuele debatvoerders wat al male sonder tal hierop gewys het.
Rosa Smit :
November 21st, 2017 at 10:00
Om so 'n titel vir'n boek te kies , is sekelik om die waarheid te sê of hoe? Met N.P. van Wyk se 'In simplicitate cordis' beklemtoon hy dat die waarheid enkeld en oud is. Om die woord Christelik te gebruik, weerlê jy ander waarhede.Vals stellings en foutiewe redenasies bederf die verwagting wat die titel van Cas se bundel wek. Daar is geen skakerings in Christenskap nie. Die Bybel het 'n gebod teen valse getuienis – hier is 'n versameling wat byna onder 'eed' misgeplaas is. Die doel hier behoort heilig te wees anders moes die samesteller 'n ander titel gekies het.Die middele is nie eerbaar nie. Van Jennnings se verse word gesê :'in the overtly religious verse and in the secular- the element of sacrament..' Van die gedigte in die bundel 'thins the blood ' (Yeats): gemaak uit statistieke , tydtafels -which reduces everything to common measure . Om oor God te skryf en Sy seun, behoort daar 'n serene soektog na Hom te wees en ook om Hom te ken met 'n Geestelike insig nie waar nie?
November 27th, 2017 at 08:48
Daar is op Litnet 'n insiggewende – toeligtende – resensie deur Dewald Koen op hierdie versameling wat die gesprek rondom Cas Vos se versamelbundel verhelder en die mooiheid (my woord) (sowel as die titel se woord) van die publikasie uitlig.
November 28th, 2017 at 06:58
Rosa Smit is 'n uitgesproke Christelike digter wat nie in die bloemlesing opgeneem is nie!
November 28th, 2017 at 10:45
Ek verstaan dat sommige uitgesproke Christelike digters, soos Rosa, ongelukkig is dat hulle nie deur Cas Vos opgeneem is nie. Slegs die bloemleser kan hierop antwoord.
Die werk van Rosa Smit, en die geloofsbelydenis daarin vervat, is egter twee verskillende dinge. Vir albei aspekte het ek persoonlik baie respek. Miskien kan NB Uitgewers 'n versamelbundel getitel: "Die Mooiste Geloofsgedigte in Afrikaans" volgende keer oorweeg? Dit sal sekerlik 'n mooi publikasie kon wees, maar dit sal ooglopend met 'n ander stramien werk as Vos se bloemlesing met sy meer dringend noodsaaklike stramien. (En kan ek nou maar by voorbaat 'n slaggat uitwys: Moet asseblief nie in so 'n beoogde bloemlesing die geloofsgedigte van Muslims vergeet nie, want dis 'n belangrike deel van die geloofsgeskiedenis van Afrikaans. En die skisme tussen hierdie gelowe, sowel as dit wat hulle saambind, bring ons terug by die pertinente belang van die fokus wat Vos gekies het vir sy versameling.)
November 28th, 2017 at 12:49
Charl-Pierre, wat is die fokus van Vos se versameling? Die probleem is juis dat dit so ongefokus is, dat die net so wyd gespan is. Dat die woord "Christelik" in sy bloemlesing amper alles kan omvat en daarom byna niks beteken nie. En Vos het glo self beswaar gemaak teen die woord "Christelik" in die titel. Inderwaarheid verdedig jy dus 'n uitgewery se kommersi"ele opportunisme.
November 29th, 2017 at 11:06
More daar, Daniel. (Eerstens: Ek glo daar is ander sieninge in hierdie saak wat net so geldig soos myne, onder meer jou siening).
Soos ek in my resensie vermeld het, volgens my het die versameling 'n fokus op die diskoers-element rondom "Christelik". D.w.s.: "Wat beteken die woord 'Christelik'?" Ek beweer nie dat die samesteller noodwendig hierdie fokus doelbewus nagestreef het nie, dalk het hy. Maar, in effek bring die bundel hierdie fokus daarmee saam, en ek dink dit gebeur gewoon "natuurlikergewys" as gevolg van die verwagtings van die tyd wat die begrip moet aanspreek ten einde in werking te wees. Die begrip "Christelik" verkeer tans onder druk, dit staan op 'n tydsnaat. Dus gaan enige iemand wat met die begrip werk, daardie druk waaronder die konsep verkeer, weerspieel (bewustelik of onbewustelik). Die omgaan met die begrip weerspieel vanself daardie druk.
Die enigste manier om daardie druk waaronder die begrip verkeer te vermy, is om voor te gee dit bestaan nie. In so 'n geval kon die samesteller 'n bloemlesing saamgestel het wat byvoorbeeld NIE die metaforiese aard van begrippe – alle begrippe – weerspieel nie. Of, wat 'n uitsondering wil maak en voorgee die begrip Christelik is nie metafories van aard, soos alle begrippe nie. En, dit het die begrip "Christelik" in Afrikaans nog altyd reggekry.
Maar Vos kies daarvoor om die metaforiese aard van die begrip self, nie net die metaforiese beliggaming daarvan deur middel van verskyns nie, te weerspieel. Voorbeelde hiervan is die insluiting van die gedig deur Loftus Marais, of die insluiting van my abba-vertaling (uit Engels) van 'n gedig deur Milosz (deur homself in Engels vertaal).
Die bloemlesing doen die begrip Christelik 'n reuse guns om op meer as een manier weg te beweeg van 'n fundamentalistiese – lees: onbeweegbare – hantering van die begrip. Ek het dit beskryf as die "diskoers-element" rondom die begrip wat speling verleen word. Hiervoor moet Vos geloof word.
Hoe goed Vos dit gedoen het, daaroor kan gepraat word, daaroor word ook op kommentaar gelewer deur die literator en digter Tom Gouws (Versindaba). Vir my was dit – vir eers – goed genoeg dat hy dit WEL gedoen het.