Ramaphosa: ‘Grondhervorming beweeg nou met spoed’Pres. Cyril Ramaphosa tydens ŉ vorige geleentheid in Soweto (Junie 2018). Foto: Itumeleng English/ANA Pres. Cyril Ramaphosa het Sondag aan gemeenskapslede van KwaMkhwanazi in KwaZulu-Natal gesê hul eerste suksesvolle grondeis is die eerste in ŉ toetsprogram terwyl die regering “die grondkwessie” met hernude krag aanpak. “Die regering is nou ten volle bemagtig om die grondkwessie te hanteer en ons beweeg nou met spoed vorentoe hiermee,” het Ramaphosa gesê. Hy het by die Universiteit van Zoeloeland se KwaDlangezwa-kampus gepraat waar hy amptelik 4 586 ha grond en titelaktes aan die gemeenskap oorhandig het. “Ons erken ons was oor die jare nogal stadig en traag en die proses is weens verskeie redes vertraag. Wat ons vandag [Sondag] doen, moes ons al jare terug gedoen het, maar soos hulle sê, eerder laat as nooit.” Die KwaMkhwanazi-gemeenskap is van hierdie stuk grond verwyder na aanleiding van die inwerkingtreding van die Wet op Naturellegrond van 1913 om plek te maak vir soldate wat van die Eerste Wêreldoorlog af teruggekeer het. In die 1940’s is die gemeenskap weer geskuif om plek te maak vir kommersiële houtwerk- en suikerrietplase. In 1997 is ŉ eis op die grond ingedien en die Phalane‑gemeenskapstrust is deur die gemeenskap op die been gebring om die grond te bestuur. Gedeeltes van die grond is voorheen deur die departement van landbou, bosbou en visserye besit, terwyl ŉ gedeelte vir studentekoshuise van die universiteit gebruik is. Die kommersiële woude word tans gehuur deur Siyaqhubeka Forests Limited, ŉ vennootskap tussen Mondi, sy swart bemagtigingsvennote, die regering en plaaslike gemeenskappe. “Ons maak geskiedenis en vier vandag die grond van ons mense in hierdie gebied. Soos ons geskiedenis maak, begin ons ook met die grootskaalse implementering van grondverdeling in ons land – ons gaan grond op ŉ massiewe skaal teruggee. Die KwaMkhwanazi-grond is die eerste,” het Ramaphosa gesê. “Daar was al baie ander in die verlede, maar nou is hierdie fase [die KwaMkhwanazi-grond] nommer een. Daar is 25 of 27 ander vir wie ons ook hul grond gaan teruggee; hierdie is die restitusieproses, een van die kategorieë van ons grondhervormingsprogram,” het hy gesê. Die trust was nog tot Desember 2017 in ŉ 13 jaar lange regsgeding gewikkel in die Grondeisehof oor die legitimiteit van sekere gemeenskapslede en hul reg om trustees te wees en uitbetalings te ontvang. “As die regering verskerp ons nou die implementering van grondhervormingsprogramme. Ons is ten sterkste oortuig dat gemeenskappe kennis moet neem van die grondhervormingsproses en alles wat op hul grond gebeur,” het Ramaphosa gesê. Hy het gesê dit is ook belangrik dat gemeenskappe verstaan hoe hul geld bestee word. “Wanneer ons deur middel van ŉ trust grond aan ŉ gemeenskap teruggee, sal die trust gebruik word om individuele begunstigde huishoudings te bemagtig en moet dit ook tot die ontwikkeling van die hele gemeenskap lei. “Ons dink hierdie viering vandag sal hoop bring aan gemeenskappe landwyd [wat in dieselfde omstandighede verkeer]. Vir daardie gemeenskappe wil ons sê, ons gaan julle binnekort ook vier. Vandag gee ons lewe aan ons grondwet en ons vryheidsmanifes,” het Ramaphosa gesê.