Kort na die uitspraak in die appèlhof dat adv Menzi Simelane se aanstelling deur pres. Jacob Zuma ongrondwetlik was, het waarnemers daarop gewys dat dit maar die jongste geval was waar die regeringshoof en ander regeringslui skynbaar hul ore vir halfgebakte regsadvies uitgeleen het. Kommer is oor die kwaliteit van die regering se regsadviseurs uitgespreek.
‘n Vroeë geval wat die oë laat rek het was toe die destydse pres. Thabo Mbeki se regsadviseur na ‘n blitsige ondersoek bevind het dr. Alan Boesak is onskuldig oor sy aanwending van DanChurchaid se fondse. In die daaropvolgende regsproses het Boesak die ongewone, vir destyds, gedoen om die appèlhof op appèl na die Grondwethof geneem het, en die praktyk geformuleer is om wél grondwetlike sake so van die appèlhof op appèl te kon neem. Nogtans het Boesak uiteindelik tronkstraf uitgedien.
Baie onlangs het pres. Zuma ook oor ‘n kommissie van ondersoek na die wapenskandaal die kort lootjie getrek.
Die appèlhof het die DA gelyk gegee. Zuma self het onder die skerp tong van regter Mahomed Navsa deurgeloop. Ingevolge die grondwet moet sake van grondwetlike aard na die grondwethof verwys word vir bekragtiging, en tot dan sal Simelane in sy pos aanbly.
Die Suid-Afrikaanse grondwet is volgens die opstellers juis op die model van ‘n raamwerk geskryf sodat die vleis deur konvensie, regspraak (insluitende buitelandse regspraak) en wetgewing die lyf kan voorsien. Dit was, soos ‘n regskenners dit gestel het, so oop vir vertolking dat ‘n wa en span osse daarin kon draai. Intussen is flink vleis bygevoeg, nie altyd volgens dit wat die regerende party aanstaan nie, maar dit is juis die kenmerk van ‘n gesonde grondwetlike bedeling.
Die sentrum vervat: “Die howe het ongetwyfeld grondwetlike magte om die wil van die meerderheid van die hand te wys – soos dit deur die regering van die dag geïnterpreteer word – as dit nie in ooreenstemming met die Grondwet is nie. So ook is die klem op nakoming van grondwetlike bepalings deur minderhede – of individue – nie ‘n poging om “die land saam te regeer deur middel van die howe” nie. Die vermoë van burgers om hul grondwetlike regte op te eis, en die magte van die howe om die Grondwet af te dwing, is onmisbaar vir die handhawing van regsoewereiniteit en die behoud van grondwetlike demokrasie.“
Die FW de Klerkstigting het toe reeds die probleem soos volg opgesom: “Die rede waarom die regering soveel onlangse hofgedinge verloor het is nie die skuld van sy teenstanders of die howe nie – dit is eerder ‘n direkte gevolg van sy eie gebrek om volgens die Grondwet op te tree. Die regering se regsadviseurs verskaf óf ontoereikende advies oor die grondwetlikheid van beleidsinisiatiewe, óf die regering volg nie hul advies nie.“