Die behoud van liberalismeCilliers Brink. Foto: Twitter.com Deur Cilliers Brink Danie Goosen se pleidooi aan Afrikaners om ’n konserwatiewe waardestel bo ’n liberale een te kies, val snaaks op die oor vir ŉ paar redes. Aan die begin van die 20ste eeu was konserwatisme die tradisie van die Britse Jingo’s, die geselskap van Rhodes en Milner, en die ander Engelse toffieneuse wat neergekyk het op die Boerevolk en hul taal. Destyds het Afrikaners se beste vriend uit die liberale kamp gekom. Emily Hobhouse het haar ontferm oor Boerevroue en -kinders in die konsentrasiekampe, en die wêreld se aandag help vestig op die vergrype van die Britse Ryk. Haar voorbeeld is vandag nog ŉ liberale baken in ŉ land wat hom so maklik aan rasse nasionalisme vergryp. Dit was terloops ook ’n Liberale regering in Brittanje wat die heerskappy van die Jingo’s in Suid-Afrika kortgeknip het na die oorlog. Baie het in die tussentyd verander maar vandag is daar steeds Tories, of te wel konserwatiewes in die Britse tradisie, wat die Boere-konsentrasiekampe probeer goedpraat. Een van hulle is Jacob Rees-Mogg, deesdae leier van die Britse laerhuis. Die punt is nie om konserwatisme af te skryf omdat verwronge idees somtyds daaruit voortvloei nie, maar eerder te wys dat konserwatisme as sodanig nie ŉ samehorige waardestel is nie. Om konserwatief te wees, is om iets na waarde te ag en te wil behou. So wat “konserwatief” in ’n gegewe konteks beteken, hang af van wat jy wil behou. Wat was beskermingswaardig vir die Britse Jingo’s hier in Suid-Afrika? Die glorie van die Britse Ryk, die idee dat beskawing geskep word met die praat van Engels, en die aanleer van Engelse gewoontes. Die Ier Edmund Burke word allerweë beskou as die vader van konserwatisme, maar op sy tyd was Burke ŉ leidende lid van die sogenaamde Whigs, die party van 18de eeuse liberalisme. Die erfgoed wat Burke wou bewaar, wat sy voorsate met groot opoffering en selfs gewelddadige verset teen die koning bekom het, sluit in habeas corpus, eiendomsregte, en die reg op ŉ verhoor deur ŉ jurie (in plaas van die koning). Anders as die meeste Tories van sy tyd, was Burke ook ŉ vroeë opponent van die slawehandel, en het hy die burgerregte van Ierse Katolieke bepleit. In ŉ verwoestende kritiek op die Franse Rewolusie waarsku hy teen die utopiese idee dat ŉ volk al sy oorgeërfde instellings tot niet kan maak, en ŉ burgerlike samelewing van voor af kan oprig, sonder om homself uit te lewer aan tirannie. Burke se afkeer aan utopiese rasionalisme word gedeel deur latere liberale, onder meer, Frederich Hayek, wat waarsku teen staatsbeplanning, en Karl Popper, wat grootskaalse sosiale herskeppingsprojekte verwerp. Tog erken Burke wel dat sekere instellings nie beskermingswaardig is nie. Hy verwys met goedkeuring na Engeland se eie Glorious Revolution, en onderskei dit van die manier waarop die Franse die baba met die badwater uitgegooi het. Hy ondersteun ook die verset van Amerikaanse kolonialiste teen Britse onderwerping. Vir die sogenaamde vader van konserwatisme (so het hy eers lank ná sy dood geheet) was die waardes van 18de eeuse liberalisme beskermingswaardig. Dit beteken allermins dat liberale en konserwatiewes altyd aan dieselfde kant baklei. In die liberale wêreldbeskouing is elke indiwidu uniek, en beskik hy oor die vermoë om besluite vir sy eie beswil te neem. Daarom is liberale vryheid eerstens die vryheid teen dwang, hetsy deur die koning, die staat, of die buurman. Niks in liberalisme verhoed ŉ indiwidu om hom by ŉ groep te skaar nie. Maar anders as rassenasionaliste, glo liberale dat empatie nie beperk is tot jou “eie mense” nie, en daarom kan ’n indiwidu deel wees van ŉ veelvoud van gemeenskappe. So kon Emily Hobhouse tegelykertyd Brits, liberaal, en pro-Boer wees. Tot die mate wat instelling die soewereiniteit van die indiwidu gestand doen, sal liberale konserwatief staan teenoor sulke instellings, nes die klassiek liberale Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV) hom beywer vir die beskerming van artikel 25 van die Grondwet. Daarenteen moet liberale hulle verset, in die manier waarop Burke hom teen die slawehandel verset het, wanneer bestaande instellings indruis teen indiwiduele vryheid. Nes die IRV apartheid opponeer het, is dit vandag een van die voorste opponente van wetgewing wat die indiwidu reduseer tot ’n verteenwoordiger van sy rasgroep. Ek stem saam met Goosen dat Afrikaners verantwoordelikheid moet neem vir die dinge wat hulle as gemeenskap na waarde ag, en dis wat hulle terloops sedert 1994 toenemend doen. Dit sou ’n fout wees om te veel af te hang van die instellings wat voor 1994 deur die staat gebou en onderhou is. Skole wat verengels is staatsskole. Universiteite wat Afrikaans as onderrigtaal uitfaseer, is staatsuniversiteite. Afrikaners wat voorheen vir die staatdiens gewerk het, en boere wat deur staatsubsidies en pryskontrole beskerm is, het lank terug dieselfde les geleer. Maar daar is baie wat die Afrikaanse gemeenskap sedert 1994 bymekaar gemaak het, en wat vandag beskermingswaardig is. Nuwe sakeondernemings is gebou, nuwe welvaart is geskep, nuwe instellings is opgerig, nuwe letterkunde is verwek, en nuwe belangegroepe is saamgeroep. Al hierdie dinge het gebeur onder ’n liberale grondwetlike bestel en in ŉ vrye spasie wat deur indiwiduele regte beskerm is, telkens met die hulp van hofuitsprake. Tot die mate wat hierdie regte nou meer as ooit tevore deur die rassenasionalistiese ANC bedreig word, en waar dit in plekke soos Zimbabwe nooit grondslag gevind het nie, besef mens dat ’n liberale demokrasie nie van blote abstrakte waarde is nie. Dit behoort behoue te bly.