Welkom een van vele lughawens in gedrangDie beheertoring van die Welkom-lughawe in die Vrystaat. (Foto: DA) Wat eens ŉ spoggerige lughawe in die hart van die Vrystaatse goudveld was, is deesdae ŉ toenemend verwaarloosde ruimte met geboue by die Welkom-lughawe wat al hoe meer verval. ŉ Onlangse besoek van pres. Cyril Ramaphosa het die toestand van die lughawe opnuut in die soeklig geplaas. Die president het met ŉ Oryx na die Vrystaat gevlieg vir die ANC se Letsema-veldtog en skakeling met plaaslike ANC-takke. Die helikopter het egter voor die burgersentrum geland, wat vrae laat ontstaan het oor waarom daar nie van die Welkom-lughawe gebruik gemaak is nie. Die rede hiervoor was gou duidelik: daar is geen lopende water nie, geen ontvangs vir passasiers nie, die beheertoring is onbeman en gevandaliseer en daar is geen manier om te bepaal of landingsgeld by die lughawe betaal word nie. Daar is ook geen kantoor vir munisipale amptenare om enige administrasie te doen nie en geen toegang vir passasiers tot die hoofgebou om die lughawe te verlaat nie, sê dr. Igor Scheurkogel, die DA se koukusleier in die Matjabeng-munisipaliteit. So lyk een van die toilette in die Welkom-lughawegebou. (Foto: DA) Scheurkogel sê die gebrek aan bestuur en instandhouding het gelei tot ŉ verlies aan ekonomiese groei en plaaslike byeenkomste, soos die nasionale sweefkampioenskap wat jaarliks by die Welkom-lughawe gehou word, word negatief geraak. Dit ontneem ook die plaaslike munisipaliteit van ŉ toerisme-inkomste. Die verval van die lughawe is oënskynlik geen uitsondering nie en lugvaartkenners sê die agteruitgang op Welkom is tekenend van ŉ breër patroon landwyd. Athol Franz, redakteur van die gewilde vliegtydskrif African Pilot, sê dieselfde situasie heers by talle kleiner lughawens landwyd. Dit hou ŉ al hoe groter bedreiging vir algemene lughawens oor Suid-Afrika in. Lughawens soos dié by Vanderbijlpark, Modimolle (Nylstroom), Rustenburg, Parys, Brakpan, Barberton en Sabie is glo óf reeds deur plakkers oorgeneem, óf plakkers kom al hoe nader aan die aanloopbaan. Dit skep ŉ onhoudbare veiligheidsprobleem. Groter lughawens, soos Lanseria, Wonderboom, Rand, OR Tambo en Grand Central, is betreklik beskerm teen veral die gevaar van plakkers en dieselfde geld vir private vliegvelde op byvoorbeeld wildplase waar algemene toegang moeilik is. “Lughawens is kwesbaar. Plakkers is reg op die grense en beweeg al hoe nader daaraan; dit is ŉ enorme probleem,” sê Franz. Kleiner lughawens poort na ekonomiese groei ‘n Verlate gebou by die Welkom-lughawe. (Foto: DA) Indien daar na Suid-Afrika se infrastruktuur in die algemeen gekyk word, is daar al hoe groter verval, sê Franz. Die toestand van paaie word al hoe slegter en die spoornetwerk steier. Lughawens is dus onontbeerlik om gemeenskappe – veral dié in meer afgeleë gebiede – behoorlik te bedien. Hy sê in lande soos die VSA is daar kwalik ŉ dorp sonder ŉ lughawe en dat dit as ŉ bate vir die streek beskou en gebruik word. Dit is ŉ belangrike sake-instrument en broodnodig vir die ekonomie, sê Franz. Sakelui vlieg na meer afgeleë gebiede en talle toeriste maak van kleiner lughawens gebruik as ŉ manier om van die land se verslegtende paaie af te bly of vinniger by ŉ bestemming te kom. ŉ Lugvaartkenner, met meer as 40 jaar ervaring in die bedryf, sê ook die toestand van Welkom se lughawe is beslis betreurenswaardig, selfs al is uiters moderne nuwe beligting onlangs daar aangebring. “Wat eens ŉ pragtige en versorgde lughawe was, ŉ vertoonvenster vir die poort na die goudveld, is nou vervalle en in ŉ treurige toestand,” sê hy. Hy stem saam met Franz dat lughawens meer is as net ŉ speelplek vir private vlieëniers met genoeg geld. “Dit word vir noodvlugte gebruik, vir lugambulanse en om pasiënte te vervoer. Wanneer daar brande op plase woed, word brandbestrydingsvliegtuie ingebring en daarvoor het jy goeie aanloopbane en fasiliteite nodig.” Hy sê sakelui op Welkom werk hard om die dorp op te knap en die regering moet ook sy kant bring. Daar is nietemin onlangs nuwe private loodsgeriewe by die lughawe opgerig wat wys daar word nog in die private sektor gewoeker om die ekonomie te laat groei. “Vir diegene van ons wat geesdriftig oor nuwe ontwikkeling is, is dit ŉ riem onder die hart om ŉ nuwe loods en nuwe vliegtuie te sien. Maar dan draai jy om en kyk na ŉ gebou wat besig is om uitmekaar te val. “As jy miljoene rande belê en werksgeleenthede skep en jy kom by die lughawe aan en wil ŉ toilet gebruik, maar jy moet agter ŉ boom gaan staan … komaan! Dit is uiters kommerwekkend.” Die ander kenner met wie Maroela Media gesels het, sê ook as iemand wat nou betrokke is in die lugvaartbedryf, is dit ŉ groot jammerte dat daar nie meer aandag geskenk word aan belangrike fasiliteite soos lughawens nie. “Om ten minste die aanloopbaan en rybane in ŉ puik toestand te hou, is belangrik.” Op sommige plekke word daar wél uitstekend na lughawens en die geriewe daar gekyk. Hy verwys onder meer na die Newcastle-lughawe in KwaZulu-Natal en die Saldanha-lughawe in die Wes-Kaap. By Saldanha is groot opknappingswerk onlangs gedoen en daar word groot trots in die bate geneem. Dit spog onder meer met splinternuwe geboue en ŉ groot brandweerstasie. “Dit is ultramodern en beslis ŉ stap in die regte rigting.” Vliegtuigloodse en ‘n netjiese aanloopbaan by die Saldanha-lughawe aan die Weskus. (Foto: Helgard Raubenheimer)