Hoe belangrik is roetine en voorspelbaarheid in 'n kind se lewe? Luisa van der Linde vind uit.
In die meeste huishoudings is 'n gewone weeksdag 'n dolle gejaag tussen skool, werk, inkopies, kosmaak, bad-en slaaptyd.
Jy probeer jou kind min of meer by 'n roetine hou, maar soms werk dit doodeenvoudig nie uit nie.
"Vir die meeste van ons voel dit gewoonlik asof die dag net te min ure het om al ons take in te pas en ons kan baie maklik senuweeagtig en gespanne raak as net die geringste ding gebeur wat ons daaglikse roetine versteur," sê Cecilia Klopper. Sy is tans besig met haar doktorsgraad in opvoedkunde en is direkteur van haar eie akademiese en ouerleidingsonderneming CURAparent.
"Probeer jou indink hoe kinders die dag ervaar. Hulle raak net so gespanne en onseker as die dag ontwrig word. Kinders kan nie altyd hul spanning verwoord nie en heel dikwels word dit onderdruk. Dan verskyn dit in die vorm van koppigheid, depressie of skielike siektesimptome".
Wietske Boon, Gautengse spelterapeut, sê elke kind het in 'n mindere of meerdere mate roetine en voorspelbaarheid nodig.
"Kinders verskil. Terwyl sommige kinders baie struktuur en roetine nodig het, funksioneer ander weer beter met 'n groter mate van buigsaamheid. Elke gesin se roetine gaan anders lyk omdat mense se behoeftes uiteenlopend is".
Cecilia sê die rol wat roetine en voorspelbaarheid in jou kinders se lewe speel, is baie belangrik, want kinders voel veilig en geborge as hulle weet wat om volgende te verwag. "Etenstyd, badtyd en slaaptyd behoort in 'n geroetineerde huishouding geen verrassing te wees nie. Kinders behoort te weet dat hulle teen 'n sekere tyd geroep sal word om te kom eet. Dan word daar van hulle verwag om op te hou speel en huiswerk te doen, hande te was en etenstafel toe te gaan. Hulle moet weet hulle het dan kans het om met Ma en Pa oor die dag se gebeure te gesels. As Pa of Ma uitstedig is, moet hulle telefonies kan gesels. Daarna volg badtyd, storietyd en slaaptyd."
Wietske stem saam dat roetine 'n gevoel van geborgenheid en sekuriteit skep. "Roetine – die daaglikse proses waarvolgens aktiwiteite plaasvind - gee orde in die gesin. Kinders wat weet wat van hulle verwag word, kan meer gepas vir die situasie optree as 'n kind wat nie weet wat van hom of haar verwag word nie."
Sy noem die volgende voordele:
Beplande etenstye voorkom dat kinders etes mis en honger en kwaad word.
Roetine verseker dat daar genoegsame tyd is om die dag se take uit te voer.
Dit laat tyd vir ontspanning en gesinstyd toe wat andersins maklik agterweë bly.
Roetine kweek onafhanklikheid omdat, wanneer die roetine vasgelê is, veral groter kinders makliker self hul roetine kan volg.
Dit bevorder selfbeheersing. Kinders leer om te wag, want "ons gaan eers bad en dan kan ons storie lees."
Gesonde roetine leer kinders gesonde gewoontes vir later in hul lewe.
Roetine in stresvolle tye
"Roetine is nie noodwendig op die minuut uitvoerbaar nie, maar een aktiwiteit volg op die ander," sê Wietske. Sy voel wanneer daar 15 minute hier of daar afgewyk word, maak dit nie saak nie. "Weens die voordele wat roetine inhou, is 'n mate van roetine altyd raadsaam, mits dit vir die gesin se spesifieke behoeftes gepas is".
"Dit is baie keer moeiliker om in spanningsvolle tye roetine te handhaaf. Roetine is juis in hierdie tyd belangrik omdat dit voorspelbaarheid gee in 'n tyd waar daar onsekerheid voorkom. As dit nie heeltemal haalbaar is nie, probeer so ver moontlik die roetine behou," sê Wietske.
Cecilia voel ook in stresvolle tye is dit belangrik om met roetine vol te hou, want dan is die kognitiewe lading op almal nie so swaar nie.
"Onthou, konsekwentheid in jou optrede skep ook veiligheid en geborgenheid by jou kind, dus behoort jy as ouer die familie-roetines en reëls maar altyd min of meer dieselfde te hou.
"Hou in gedagte dat kinders nie saans wil gaan slaap of by die daaglikse roetine inval as hul emosionele behoeftes nie bevredig is nie. Neem dan gerus maar tyd om eers nog 'n bietjie by hulle te vertoef in plaas daarvan om kwaai te raak," sê Cecilia.
Wietske voel ook hoewel kinders roetine nodig het, moet hulle aanpasbaar wees in situasies wanneer roetine nie moontlik is nie. "Soms is dit lekker om iets buite die normale roetine te doen soos uitstappies of vakansies. Kinders wat buigsaam is, pas vinnig by verandering aan. As ouers verandering te wagte is, kan hulle die kinders vooraf daarop voorberei.
"Praat oor die beplande verandering. As die verandering byvoorbeeld verhuising of vakansie behels, kan julle foto's aflaai van waarheen julle gaan. Dit is meestal moeilik om tydens so verandering roetine te behou, maar dit skep juis 'n mate van bekendheid vir die kinders. Volg julle gewone roetine waar moontlik. Soms is dit nodig om roetine aan te pas soos jul basiese behoeftes verander. Kinders moet ook aanpasbaar wees hiervoor en die verandering moet vooraf met die kinders bespreek word."
Cecilia sê as jy elke dag min of meer dieselfde aktiwiteite op min of meer dieselfde tyd doen, sal kinders nie opstandig raak as hulle geroep word nie. Hulle sal gewoond wees aan die roetine, en daarby inpas sonder om teë te stribbel. Sodoende is daar 'n gevoel van harmonie tussen al die gesinslede en Pa en Ma kan ook weet dat hulle daarop kan reken om 'n ruskansie te kry nadat die kinders gaan slaap het.
Wietske sê ook omdat roetine voorspelbaarheid voorsien, weet gesinslede wat van hulle verwag word.
"'n Roetine verminder chaos en spanning in die gesin, wat konflik verminder. Voorgestelde gesinstyd gee geleentheid vir oop kommunikasie waar ouers en kinders deur knelpunte kan werk".
Wietske sê jou gesin se roetine moet prakties en haalbaar wees. "Gepaste huisreëls skep 'n verwagting van die gesinslede waarbinne hulle hulself kan uitleef en veilig kan voel. Roetine en dissipline vul mekaar aan en bevorder 'n gebalanseerde omgewing.
Wanneer 'n nuwe roetine in plek gestel word, gaan dit dalk die eerste twee weke 'n uitdaging wees om as te pas, maar soos gesinslede daaraan gewoond raak, gaan dit makliker uitvoerbaar word".
Wietske beveel aan:
Maak dit pret.
Veral oggendroetine en aandroetine is belangrik. Dit sluit meestal eet-en slaapgewoontes in wat belangrik is vir die ontwikkelende kind. Maak tyd vir saam eet en saam speel of kuier.
Vir kleuters werk 'n lys met prente waarop hulle kan afmerk wat reeds gedoen is soms goed om hulle betrokke te maak. Groter kinders kan gelei word om 'n rooster op te stel.
Gee vir elkeen ouderdomsgepaste take. Dit kweek verantwoordelikheid.
Kinders hou van 'n mate van beheer. Jong kinders kan 'n keuse uit twee alternatiewe kry, byvoorbeeld "Wil jy die blou of bruin hemp aantrek?" Groter kinders wat makliker keuses kan maak, kan meer verantwoordelikheid ten opsigte van beheer kry.
Cecilia sê peuters, kleuters en laerskoolkinders behoort geleer te word om teen agt uur saans te gaan slaap.
"Hoërskoolkinders kan natuurlik later gaan slaap. Die ideaal is net dat selfs hulle agt uur per nag moet slaap om die volgende dag goed te kan konsentreer".