Moet nooit ophou plant vir ‘n beter toekoms nieDeur Werner Human Werner Human (Foto: Verskaf) Inleiding Die Britse historikus, Arnold Toynbee het eens gesê: “Beskawings wat floreer, is beskawings wat kan antwoord op die vraagstukke van hul tyd. Beskawings verkrummel wanneer hulle nie op die vraagstukke van hul tyd kan antwoord nie”. Om die aanhaling van Toynbee in ons milieu te plaas, sal dit soos volg lees: “Gemeenskappe wat floreer, is gemeenskappe wat op die vraagstukke van hul tyd kan antwoord. Gemeenskappe verkrummel wanneer hulle nie op die vraagstukke van hul tyd kan antwoord nie.” Die vraag wat Toynbee in die 1940’s en 1950’s wou antwoord, is – wat maak sekere gemeenskappe suksesvol en wat laat hulle misluk? Sy verklaring daarvoor mag miskien voor die hand liggend klink, maar is dit werklik? Daar is ŉ paar diepliggende insigte wat Toynbee toon, en dit is onder andere: Hierdie insigte is betekenisvol, maar ook drasties. Geen beskawing of gemeenskap is hulle voortgesette bestaan gewaarborg nie. Met ander woorde, ŉ gemeenskap kan ophou bestaan en moenie dink dat dit net klein gemeenskappe is wat hiervoor vatbaar is nie. Kyk maar na van die grootste ryke ter wêreld, wat op ŉ stadium onaantasbaar voorgekom het. Die Romeinse Ryk het miskien 1 000 jaar gehou, maar daar was politieke onstabiliteit, hulle het hulle magte oorskry en het beheer verloor, wat die geleentheid vir ŉ ommeswaai van orde geskep het. ‘n Kaart van die Romeinse Ryk (Foto: Manuel Cohen via AFP) Die Egiptiese Ryk het amper 3 000 jaar gehou, maar is geteister deur droogte, siektes en invalle van ander groepe. ŉ Mens kan natuurlik in fyner besonderhede deur al die redes vir die verval van ou beskawings gaan, maar die punt is hulle het nie gehou nie. Daar is nog talle voorbeelde waarna verwys kan word naamlik die Britse Ryk, die Sowjetunie, die Ottomaanse Ryk, die Han-dinastie (China), die Russiese Ryk en nog vele meer. Meer plaaslik kan die vraag gevra word – hoe antwoord die ANC-owerheid op die vraagstukke van óns tyd? Dit is nie nodig om ŉ lys van die veelvoudige vraagstukke te lys nie, maar indien ŉ mens sou, misluk hulle klaaglik in elke vraagstuk. Hulle dop Toynbee se toets volslae. Om Toynbee en sy insigte meer op die Afrikaner-gemeenskap van toepassing te maak, het hy ook in sy werke gedeel oor wat wel nodig is om suksesvol te wees – om te slaag in die uitdaging, of dan om “te antwoord op die vraagstukke van die tyd.” Toynbee het gesê dat oplossings van ŉ klein minderheid van ŉ gemeenskap af kom, waar die minderheid “innoverende en kreatiewe” planne of idees beraam, en dat hierdie planne uiteindelik “deur die gemeenskap aangeneem word en neerslag vind”. Ons planne is om te bou en te plant Om te plant, opsigself, het veelvuldige veronderstellings. Dit veronderstel dat prestasie nie onmiddellik kom nie, dit neem tyd. Dit veronderstel ook dat prestasie nie gewaarborg is nie, en dat deurlopende sorg en aandag vereis word. Om te plant is ook nie ŉ selfsugtige onderneming nie – die spreekwoordelike vrugte word eers later gepluk. Om te plant is nooit ŉ individuele optrede vir die voordeel van ŉ individu nie. Om te plant het dus oordragswaarde, want waar daar deur ŉ gemeenskap geplant word, sal die geslagte wat volg die vrugte daarvan pluk, en die taak opneem en voortgaan om weer te plant – vir die volgende geslagte. Dit is ŉ moeilike taak wat in ons bestaan ingegraveer is. Dit is ŉ moeilike taak, want wanneer ons plant beteken dit nie noodwendig dat ons dit in gunstige omstandighede doen nie. Veel meer is die taak om te plant juis in ongunstige omstandighede. Van ons grootste spronge het gekom in ŉ tyd van beproewing: Die Voortrekkers Paneel 1 wys waar die Voortrekkers die Kaapkolonie in 1835 verlaat. Die beeldhouer is Peter Kirchhoff. (Foto: Verskaf.) Die Voortrekkers het besluit dat die Afrikaner nie binne die Britse bestel ŉ volhoubare voortbestaan kan geniet nie. Ons moes trek en elders gaan plant. Dit was allermins nie sonder teëspoed nie. Ons moet onthou, die grootste gedeelte van 1838 was ŉ laagtepunt vir die Voortrekkers gewees. Soveel so dat die Britse Ryk daarvan kennis geneem het. Goewerneur George Napier het in Mei 1838 ŉ telegram aan die Voortrekkerleiers gestuur waar hy ŉ aanbod aan hulle gemaak het. Hy het geskryf dat hulle kan terugkeer na die Kaapkolonie, hulle plase kan terugkry en sonder boete weer verder daar kan werk en bestaan. Maar, daar was ŉ uitdruklike voorwaarde gewees – hulle moet aanvaar dat hulle Britse onderdane gaan bly. Dit was so geskryf en was dan die voorwaarde indien hulle sou wou terugkeer. Dit is vergelykbaar met die Farao wat in die woestyn ŉ uittog gestuur het om ŉ aanbod aan die Israeliete te maak om terug te keer. Die Voortrekkers het egter aangehou om te trek, te midde van swaar reën wat hulle oeste en wyding beïnvloed het, smart en trauma. Hulle het getrek na Bloukrans en Weenen met groot onsekerheid oor leierskap en waarheen om te trek. Hulle het egter aanhou trek en aanhou plant. Die GRA Die eerste Afrikaanse koerant – Die Afrikaanse Patriot (Foto: FAK-webblad) Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) is op 14 Augustus 1875 opgerig. Die eerste Afrikaanse koerant, die Afrikaanse Patriot, het op 15 Januarie 1876 sy verskyning gemaak. Die GRA is egter gevorm in ŉ tyd waar daar op Afrikaans neergekyk is. Afrikaans is as agterlik beskou – ŉ propperse kombuistaal. As jy Afrikaans aangehang het, of dit wou praat, het dit beteken dat jy nie wil moderniseer nie. Lui dit enige klokkies? Die Engelse leefstyl is voorgehou as iets om na te streef – ŉ leefstyl van statuur, van groeiende kennis en vooruitgang. ŉ Leefstyl wat jou modern sou maak. Soveel so, dat Engels nie alleenlik voorgehou was as ŉ taal en leefwyse om na te streef nie – wat eintlik maar ŉ inlywing tot die Britse kultuur veronderstel – maar dat Afrikaans aktief as ŉ minderwaardige taal voorgehou is. Daarom was ons bestaan as Afrikaners ook as minderwaardig geag. Ons almal onthou die bordjies wat om die nekke van Afrikaner-kindertjies in die skole gehang was, waarop daar geskryf was: “Donkey”. Die stigters van die GRA moes ook onder skuilname skryf en in die geheim vergader om te verhoed dat hulle moontlik geteister kon word – nie net deur die Engelse nie, maar ook deur Afrikaners wat die Afrikaanse taal as ŉ hindernis beskou het. Dit alles het gesorg dat die eerste Afrikaanse taalbeweging tot stand gekom het en dink net aan alles wat daarna gevolg het. Helpmekaarbeweging Die totstandkoming van die Helpmekaarbeweging het binne die konteks van die Rebellie van 1914 plaasgevind. Dit het aanvanklik stadig ontwikkel met die hoofoogmerk om die uiterse hoë boetes wat teen die krygsgevangenes opgelê was, te delg. Dit het hulle in 1917 bereik. Dit het later in ŉ ekonomiese inslag ontwikkel wat veral kulturele-sosiale vraagstukke aangespreek het. Die Helpmekaarbeweging was ŉ volgehoue poging van die Afrikaners wat uiteindelik die boustene gevorm het van dit wat ons vandag as die Solidariteit Beweging ken – ŉ moderne Helpmekaarbeweging. Wat is ons vraagstukke vandag? Sonder om in spesifieke volgorde in te gaan, is die land besig om deur ŉ akute proses van staatsverval te gaan. Dit is ingrypend en ŉ reusebedreiging vir ŉ vreedsame voortbestaan. Die ideologie van die nasionaal-demokratiese rewolusie, die geliefkoosde dryfkamer van idees vir die ANC, is verantwoordelik vir korrupsie, plaaslike regeringsverval, en kern infrastruktuur wat dienste soos water en elektrisiteit moet bied, wat voor ons oë verkrummel. Bande word gebrand tydens ‘n protesaksie in Diepsloot (Foto: GUILLEM SARTORIO/ AFP) In kort, ons is in ŉ proses van de-modernisering van die land. Daarmee saam sit ons met ŉ groterwordende staatsmag, waar die magte van die staat besig is om te verbreed, en neerslag te vind in beleide en stukke wetgewing wat verskeie bedreigings vir ons as Afrikaners en landsburgers inhou. Van hierdie beleide en wetgewing sluit in o.a. stukke wat Afrikaanse skole se voortbestaan bedreig; die wysigingswet om onteiening sonder vergoeding toe te laat; die Nasionale Gesondheidsversekering, meer ingrypende wetgewing betreffende swart ekonomiese bemagtiging wat kwotas en staatsbeheer nou selfs in professionele beroepe afdwing (nie net in die staatsdiens nie), en misdaad wat nogsteeds buite beheer is. Die effek wat uitkring uit al hierdie punte is omvattend. Ons kan verwys na openbare universiteite wat behoorlik hulleself met die staatsideologie van sentralisme belyn, wat die Afrikaanse taalgemeenskap – en ook die Afrikaner-kultuurgemeenskap – uit die instellings stoot. Dit geld ook vir groot besighede en verder maak dit ŉ mens ook bekommerd oor die soort omgewing waarin ons jongmense groot word. Hierdie punte – waarop daar beslis uitgebrei kan word – stel hoë eise aan ons gemeenskappe om van hierdie punte te adresseer. Dit gaan van gemeenskappe vereis om staatsdienste te lewer, sonder staatsinkomste. Hoe lyk ons antwoord hierop? Daar is twee opmerkings wat ter sprake kom wanneer ons ŉ antwoord op hierdie vraagstukke oorweeg. Eerstens is dit duidelik dat Suid-Afrika ŉ bedelingsprobleem het. As ons probleem alleenlik ŉ leierskapsprobleem was, sou die antwoord wees, vervang die leier. Die vraagstukke is egter alomvattend. ŉ Groot staat wat ŉ uitgediende ideologie najaag, en op letterlik elke vlak van die samelewing faal, is duidelik ŉ bedeling wat in die verkeerd is. Suid-Afrika is te groot om sentraal te bestuur. Die opset van Suid-Afrika vra vir ŉ bestel waar magte afgewentel word na gemeenskappe om hul eie sake te bestuur. (Argieffoto: Pixabay) Suid-Afrika is geografies baie groot – lande soos België, Nederland, Duitsland, Italië (amper die hele Wes-Europa) pas binne die geografiese gebied van Suid-Afrika. Hoe kan ŉ land so divers soos ons s’n dan sentraal beheer word? Verder is dit van kardinale belang dat ons kan onderskei tussen ŉ alfa- en ŉ beta-benadering. ŉ Alfa-benadering veronderstel dat daar ŉ fokus is op sake waaroor jy invloed kan uitoefen. ŉ Beta-benadering veronderstel dat daar ŉ fokus is op sake wat buite jou beheer is. Byvoorbeeld, ons het nie beheer oor wie in die ANC-leierskapskongres vanjaar verkies gaan word nie, of wie in die kabinet ingesluit sal wees nie, of watter wette voorgestel sal word, of wie as burgermeester aangewys sal word nie. Die alfa-benadering begin by jou. Dit begin by jou gesin; dit begin by jou gemeenskap. In dié opsig is Solidariteit Helpende Hand ŉ sprekende voorbeeld wat inspireer. Wat Helpende Hand vermag vanuit die gemeenskap en hoe hulle hoop skep, is iets besonders. Ja, hulle het in ongunstige omstandighede geplant. Voorts is Solidariteit se Netwerk van Werk, die kennisinstellings – Akademia en Sol-Tech, AfriForum se buurtwagte en plaaslike regeringsstrukture, alles voorbeelde van ŉ Alfa-benadering. In dié opsig, is dit ook van belang om te stel, wie ons is? Wat is ons begronding, waaruit ons hierdie vraagstukke aanspreek? Ek hou aan julle net ŉ paar uittreksels oor die Solidariteit Beweging se strategie voor: In kort, ons oorhoofse oogmerk is om ŉ toekoms te help skep waar die Afrikaner-kultuurgemeenskap en die Afrikaanse taalgemeenskap, vry, veilig en voorspoedig kan voortbestaan. Die Solidariteit Beweging het sy 120ste bestaansjaar gevier. (Foto: Reint Dykema) Ons beweeg ook in Solidariteit in ŉ opwindende nuwe groeifase in. Dit is ŉ groeifase wat gekenmerk word in groeiende selfbestuur, waar ons betekenisvolle seggenskap mag hê in sake wat ons raak. Ons wil dit saamvat in ŉ federale plan, waar ons dit wat ons reeds doen saamvat in ŉ plan, wat saamgestel, gekommunikeer en geïmplementeer word. Dit veronderstel ook ŉ verskerpte fokus wat groeiende selfbestuur verhoog. Die sukses hiervan is gesetel in ons eie doelgerigtheid en nie afhanklik van die staat nie. Dit word nie teen die staat opgestel nie, en ons doen baie werk om ons politieke beweegruimte te probeer vergroot deur goeie verhoudings, sover as wat ons kan, buite die Solidariteit Beweging te handhaaf. Ons werk met die politieke werklikhede en bou vanuit die gemeenskap na ŉ nuwe werklikheid. Ons sewe bene fokus op landswye instellings. Dit is deur vrye instellings wat ons verantwoordelikheid vanuit die gemeenskap neem om te bou vir die volgende geslag. Die vestiging en verskerping van ankergemeenskappe. Dit is waar ons inisiatiewe en planne loods in gebiede waar Afrikaners gekonsentreerd is en op plaaslike vlak ŉ verskil kan maak. Daar is besondere fokus op Pretoria, waar die meeste Afrikaners woon. Daar sal ook ŉ fokus wees om groeiende federalisme – selfbestuur – in die Wes-Kaap te vergroot, en ook spesifieke fokus op die dorp Orania – wat groot en inspirerende spronge vorentoe neem – wees. Ons glo Suid-Afrika is in werklikheid ŉ gemeenskap van gemeenskappe. Daarom bou ons deur die werk van die Solidariteit Beweging en AfriForum ŉ netwerk van kultuur en ander gemeenskappe, geskoei op die beginsel van wedersydse erkenning en gesprek. Laastens, ŉ fokus op die diaspora – Afrikaners wat die land verlaat het, maar nog steeds ŉ bydrae in die werk wat ons doen wil maak. Watter voorreg is dit nie om by hierdie punt te kan kom nie? Wie sou kon dink dat in die bestek van 25 jaar, ons van ŉ volslae bestaanskrisis kon beweeg na ŉ plek waar ons op bykans elke gebied van gemeenskapslewe ŉ rol kan speel? Deur Flip Buys se visie, saam met dr. Dirk Hermann, Kallie Kriel en Henk Schalekamp, en vele ander, kon ons kreatiewe en innoverende idees op die tafel plaas, wat deur die gemeenskap aangeneem is. Dit is alleenlik deur die Here se seën en genade wat ons hier staan vandag. Maar, die taak wat voorlê is groot. Soos wat ons aan die begin verwys het, het ons in hierdie era van ons volk se geskiedenis vraagstukke wat, weereens, te groot lyk om aan te spreek. Slot Ek het aan die begin na Arnold Toynbee se aanhaling verwys, waar hy gesê het dat gemeenskappe wat volhoubaar kan voortbestaan, gemeenskappe is wat die vraagstukke van hul tyd kan beantwoord. Ek wil dit nog meer verfyn en vereenvoudig. Die een kenmerk oor die geskiedenis heen, is gemeenskappe of beskawings wat ophou om te bou, om te skep en om te plant, is verdoem tot mislukking. Indien ŉ era verbygaan sonder om te plant, kan daardie gemeenskap nie volhoubaar voortbestaan nie. Dit is die enkele punt wat ons sal onderskei. Dit is die enkele vraag wat geslagte wat kom vir ons sal vra: “Het julle aanhou plant?” Die kernboodskap aan u, is: “Moet nooit ophou plant nie”.