Die Mammon-staatArgieffoto: Kent Williamson Deur Jeannette Gnade Oudpres. Thabo Mbeki het jare gelede op sy herrie gekry toe hy gesê het net armoedeverligting kan misdaad doeltreffend voorkom. Dit was nogal ná ŉ reeks skokkende plaasaanvalle en stadsmoorde en baie landsburgers was ontsteld omdat lewensverlies tog nie iets is waaroor daar gemoraliseer kan word nie. Vandag is sy stelling oor en oor verkeerd bewys. Misdaad duur voort – selfs deur dié mense wat ŉ fortuin opgebou het. Die Moerane-kommissie wat politiek gemotiveerde moorde in KwaZulu-Natal ondersoek hoor gereeld getuienis aan oor huurmoordenaars wat ingespan word om opponente te vermoor. Die “opponent” behoort dikwels aan dieselfde politieke party, maar steun ŉ ander faksie. Armoede op sigself maak nie van mense moordenaars en rowers nie. Daar is ŉ groot verskil tussen iemand wat ŉ brood steel omdat hy honger is en ŉ bende wat by huise en sakeondernemings inbreek om waardevolle goedere weg te dra. Hulle het nie kos en komberse in gedagte nie, maar luukse motors, ontwerpersklere en ŉ luilekker lewe – totdat die geld wat met die verkoop van die gesteelde goedere gemaak is, opdroog. Hierdie geldsug heers ook in regeringskringe en in die ANC. ŉ Bietjie geld wat met feitlik onsigbare oneerlikheid bekom is, maak gou plek vir miljoene rand wat nog meer verdoesel is en daarna word dit miljarde rand. Mbeki het destyds gesê daar is niks verkeerd daarmee as kabinetslede en ander regeringsleiers private sakeondernemings bedryf nie. Hy het waarskynlik nie insae gehad in die honderde staatstenders wat gemanipuleer is om salaristrekkende amptenare te verryk nie. Toe daar uiteindelik strenger beheer toegepas is, is tenders na familielede en vriende gekanaliseer. Mbeki se waardigheid en integriteit het hom waarskynlik naïef-dom gemaak vir sulke verregaande uitbuiting. Sy opvolger, pres. Jacob Zuma, het sy lewenslesse egter op ŉ ander plek geleer. Sedert die begin van sy politieke loopbaan het hy altyd ŉ geldtekort gehad en ander kaders – selfs oudpres. Nelson Mandela – moes hom uit sy penaries help. Vernuftige sakemanne soos die Shaik-broers het dié swakheid uitgebuit en nie lank nie of die president-in-wording verskyn op die salarisstate van oorsese maatskappye wat tenders vir die wapenaankope gekry het. Vandag het die Shaiks vir die Guptas plek gemaak en die presidensiële vergoeding verloop ietwat anders. Hy het nou ook opgeskote seuns wat hom kan help om sy nes te veer en met genoeg geld oor hulle eie neseiers op te bou. Die president verdien ŉ stewige salaris en al sy uitgawes word deur die staat betaal. Die regering betaal ook salarisse en toelaes aan verskeie lede in sy poligame huishouding. Steeds is dit nie genoeg nie – die versugting na geld is net te groot. Dit is die probleem met duisende en selfs miljoene landgenote. Hulle wil nie net genoeg hê om van te lewe nie – hulle wil skatryk wees. Armoedeverligting het toe nie gehelp om misdaad te verminder nie – die begeerte na rykdom het dit juis laat toeneem.