WOORDE WAT WEEG: Resensie | Ivan Vladislavić – The distance (2019)
Resensie | Ivan Vladislavić – The distance (2019)
Resensie | Ivan Vladislavić – The distance. Umuzi, 2019. ISBN 9781415210260
So word die roman bemark:
In 1980 het Robert de Niro die rol vertolk van Jake LaMotta in Martin Scorcese se Raging Bull, 'n onthoubare film waarin De Niro gewig moes optel om soos hierdie bokser te lyk. Jare gelede het 'n kollega in die Regte my bewus gemaak van die nuanses van hierdie sportsoort.
Ek was 'n bewonderaar van Muhammed Ali en het, toe hy oorlede is, selfs 'n gedig oor hierdie fenomeen geskryf. Norman Mailer se studie The Fight (1975) is 'n belangrike studie oor die 1974 geveg tussen Ali en George Foreman in Kinshasa: die sogenaamde "Rumble in the Jungle". Mailer, sélf 'n bokser op sy dag wat ook nie geskroom het om sy vuiste vir 'n letterkundige opponent te lig nie, is 'n moet vir die leser van Ivan Vladislavić se briljante roman The Distance.
Joe is 'n skrywer wat terugkyk op sy jeug en sy notaboeke – en sy aantekeninge deurgaan. Sy bewondering (en obsessie) met Cassius Clay (Ali) vorm die basis vir sy sieninge van skryf. Net soos De Niro vir jare daarna gesukkel het om gewig af te skud na die vertolking van sy rol as Jake, kyk die ouer skrywer terug op sy jeug wat hy nie kan afskud nie.
Trouens, die skrywer soek na 'n "punchy metaphor" vir die skryfaksie wat die leser soos 'n linkerhou op sy kaak moet tref (74). En: "I go on writing, like a slugger who isn't smart enough to stay in his corner when he's beaten, who wants to go the distance" (269). Die kommentaar van Branko en die hulp wat hy gegee het, word kantlyn-kommentaar op sy broer se manuskrip. Hiermee dan die vraag: wat behoort aan wié in die skryfproses?
Die broer is bewus van sy broer se skaduboks wanneer hy gaan slaap. ("Ja, I say, float like a bumblebee," 10).
Die gebruik van 'n boks vol knipsels en die stories róndom die Grootbek Bokser is 'n belangrike gegewe. Nie alleen in die skaduboks wat die skryfproses impliseer nie, maar deur die gebruik van hierdie komplekse ikoon, word die apartheidsjare van Suid-Afrika opgeroep. Daar was nie televisie nie en vandag kan 'n mens al hierdie wedstryde op google aktiveer wat op 'n afstand anders lyk as wat dit in die werklikheid was.
Twee broers aktiveer die oppervlak-verhaal. Joe die skrywer teenoor Branko die klankingenieur. Hulle is uiteenlopend en hierom sal hulle waarnemings of herinneringe verskil. Weliswaar nie so dramaties soos in Patrick White se The solid Mandala (1966) nie. Nietemin "doubles" van mekaar. Ego en alter-ego. Bokser en opponent. Soos wat Muhammad Ali teenoor Joe Frazier geplaas word.
Branko Blahavic teenoor Joe is dan die twee broers. Die roman is gesitueer in die sewentigerjare, aanvanklik in Pretoria. Dit gaan oor boks en rofstoei. Visvang en 'n ma wat brei.
Werklike plekke soos Verwoerdburg, Club View, Pretoria-Wes en die Bon Accord-dam, suid van Louis Botha-rylaan, Von Willich, begrond die roman. En die gebruik van Afrikaans soos "Jissimpie" en "voetstoots", die LM-hit parade, Reader's Digest-boeke, rofstoei, ysskaats, die walvis-skelet voor die museum in Pretoria, die Perm, maak hiervan 'n realistiese teks.
Pulpfiksie en fotoboekies word ingeweef en ontluister. Mark Condor met sy E-Type Jaguar is hier aanwesig as 'n hoenderboer (58, 59). Ek wil nie die leesplesier hier bederf nie, maar dit is 'n wonderlike vinjet vir die spel tussen werklikheid en fiksie.
Walter Battiss is 'n ander belangrike kode. En die breimasjien van die moeder aktiveer die skryfaksie as een van samesnoering. Nes die verwysing na Woody Allen se onderskatte Scenes from a mall.
Die moeder met 'n voorskoot (as tweede seks, as onderhorige) verbrand haar notaboek ("dreambook"), terwyl die skrywerseun toekyk. So 'n tersyde-moment: die stemlose word weer stilgemaak gemaak (116 - 117). (Haar seun teken wel haar pyn op.)
Ons weet nie wat sy in daardie droomboek opgeskryf het nie; ons kan net raai.
Vanuit 'n agternaperspektief met 'n Pres Les Boks vol knipsels oor Muhammad Ali, oftewel Cassius Clay, word die roman in 15 hoofstukke opgedeel met die twee broers telkemale afwisselend aan die woord. Daar is knipsels as motto's uit The Star en The Pretoria News.
Sportskrywers soos Norman Canale en Alan Hubbard, o.a. word erken. En goeie sportskrywers soos Michael Green en Louis de Villiers tans is eweneens gerekende romanskrywers.
Vladislavić kyk terug op 'n ou bestel: die 1976 Soweto-opstande word op televisie verbied.
Die "fight of the century" het anders afgeloop as wat voorspel is; nes die politiek van hierdie land. In 1993 het Ali die land besoek op dieselfde dag wat Chris Hani vermoor is.
Die aanhalings van Ali-die-digter (Hoofstuk sewe) en verwysings na Cinema Paradiso, George Plimpton en Hunter S. Thompson gee verdere resonansie aan hierdie geskakeerde teks.
Ek ken min romans waar die slot so behendig al die drade saamtrek. Dis 'n roman wat jou soms laat lag; ander kere is jy hartseer oor die lot van die outsider en immigrant.
En anders as wat Michiel Heyns meen in Rapport ("'Boksverslag' oor 1970's is 'n uitklophou"), is hierdie nie 'n postmodernistiese roman nie.