Woordeboeke by die dosyne | SARIE
4 Januarie 2013
Woordeboeke by die dosyne	deur Elmari de Vos
In die laerskool het ek geleer van ’n woordeboek – hoe jy woorde in hom opsoek, hoe jy idiome in hom opsoek en hoe jy nie ’n opstel kan skryf sonder jou woordeboek nie. In die hoërskool het die meeste mense wat ek ken, die bestaan van woordeboeke geïgnoreer. Hoekom sal jy ’n swaar boek oopslaan as jy iemand kan vra? Op universiteit het my dosente my geleer dat ek nie ’n opdrag kan uitvoer as daar nie ’n woordeboek langs my lê nie.
“Woordeboeke is joernaliste se bybel,” het een dosent graag gesê.
Waarvoor gebruik jy dit?
Woordeboeke help jou om te spel. Ons almal weet dit. Maar dis nie al nie. Algemene woordeboeke is nuttig om woorde se definisies en uitspraak op te soek. Baie woordeboeke gee ook ’n aanduiding van die woord se oorsprong en sê selfs of die woord formeel, akademies of sosiaal gebruik behoort te word. Dan verduidelik dié boeke nog aan watter woordsoort woorde behoort ook.
Die veld van woordeboeke is ingewikkeld en groot. Ek het nog altyd ’n passie vir woordeboeke gehad, maar ek het nie besef hoe groot dié veld is voordat ek dié storie begin skryf het nie.
Tradisioneel kry jy drie soorte woordeboeke: die kompakte woordeboek, die historiese woordeboek en die algemene woordeboek. ’n Kompakte woordeboek is gewoonlik ’n sakwoordeboek – dis klein en bevat net die basiese inligting. Die historiese ene is weer ’n woordeboek wat selfs die geskiedenis van woorde uitlê – ’n baie dik boek. En die algemene woordeboek is so tussen die twee – dit bevat al die woorde, maar ’n korter definisie en beskrywing daarvan. Die meeste van ons het dan ook algemene woordeboeke iewers in die huis.
Wag, daar is meer!
Stap by jou naaste boekwinkel in na die rak vir woordeboeke. Dis waarskynlik nie net een rak nie. Daar is ’n woordeboek vir byna elke veld, beroep en behoefte!
Vandag lê daar sewe woordeboeke op my lessenaar: elkeen verskillend en gespesifiseer vir ‘n ander behoefte. Elkeen van dié woordeboeke is prakties, maklik om te verstaan en nuttig.
‘n Mens kry tweetalige en meertalige woordeboeke, vakwoordeboeke, naslaanwerke, gidse en blokraaiwoordeboeke. En dan kry ons deesdae ook aanlynwoordeboeke.
Dis ’n noodsaaklikheid
Ek glo daar is ’n ontsettende groot mark vir woordeboeke. As Afrikaanssprekendes in ’n toenemend Engelssprekende wêreld dink ek woordeboeke is vir die meeste van ons ’n noodsaaklikheid.
Wat doen jy as jou Engelse kollega ’n woord gebruik wat jy nog nooit gehoor het nie? Of as jy ’n Engelse e-pos tik en skielik ontgaan ’n woord jou. Of jy kan nie onthou wat die Engels vir praktyk is nie – practice of practise. Ons almal moet een of ander tyd ’n verslag, ’n brief of ’n e-pos skryf. En as jou taalgebruik onprofessioneel of onvanpas is, is dit net tot jou nadeel.
As ‘n mens só daarna kyk, is dit maklik om te verstaan dat boekwinkels rakke en rakke vol woordeboeke pak.
Hoe woordeboeke saamgestel word
Die oorspronklike Oxford English Dictionary is in 1928 gepubliseer – byna 50 jaar nadat James A.H. Murray met die projek begin het. Dié boek bevat meer as 400 000 woorde. Dit het my laat wonder hoeveel mense nodig is om ’n woordeboek saam te stel.
Die antwoord was verbysterend.
Byna al die woordeboeke op my lessenaar wy ’n bladsy aan die redaksionele span. Dié span bestaan uit vyf of ses kleiner spanne – uitgewers, eindredakteurs, redakteurs, assistent-redakteurs, dataverwerkers, proeflesers, tegniese ondersteuners én setwerkers werk saam aan woordeboeke.
Vir baie mense is ’n woordeboek nie net ’n lys woorde nie, maar ook ’n werk. Dié mense bestee tyd en moeite om woordeboeke te publiseer.
Die woordeboeke op my lessenaar
Vandag het daar sewe woordeboeke op my lessenaar gelê. Elkeen het ’n ander doel. Elkeen is nuttig. En ek wou elkeen saam met my huis toe vat!
The New Macro English Aid (Isabel Uys, Van Schaik, R269,95)
’n Nuttige boek oor taal, grammatika en algemene kennis van Engels. Jy leer oor syfers, afkappingstekens, lettergrepe, woordsoorte, dieregeluide en selfs geografie, stede van die wêreld, wêreldleiers en die sewe wonders van die antieke én die moderne wêreld.
Tweetalige Sakwoordeboek/Bilingual Pocket Dictionary (onder redaksie van Madaleine du Plessis en Ettie Labuschagne-Williams, Pharos, R120)
Byna 35 000 trefwoorde is gebruik in die 5de hersiene uitgawe van die woordeboek met trefwoorde, vertalings, fleksievorme, woordsoortkategorieë, lettergreepverdelings en klemaanduidings, voorbeeldfrases en selfs afkortings. Daarby is dit ’n Afrikaans-Engels én ’n Engels-Afrikaans woordeboek.
Tweetalige skoolwoordeboek/Bilingual school dictionary (onder redaksie van Charlene Verster, Pharos, R129,95)
Hierdie woordeboek bevat byna 11 000 Afrikaanse en Engelse trefwoorde. Dit gee ’n vertaling, afleidings van die woord, ’n voorbeeldfrase en ook ’n woordsoortklassifikasie. Daarby bevat dit ook afkortings, kruisverwysings en inligtingsboksies wat moontlike probleemareas verduidelik.
Bygelowe en waar hulle vandaan kom (Anton F. Prinsloo, Pharos, R275)
Nie net bespreek dié boek meer as 6 000 bygelowe van oor die wêreld en hul herkoms nie – dit sê ook wat jy kan doen om te keer dat dié bygelowe jou tref. Dit wys ook uit hoe bygelowe tussen kulture kan verskil.
English Dictionary for South Africa (uitgegee deur Wanda Smith, Pharos, R350)
Maklik om te gebruik, gee vinnige grammatiese raad, bou jou woordeskat, gee duidelike raad oor hoe om verskillende woorde te gebruik en uit te spreek én dit vertaal die woorde in Afrikaans. Dit bevat selfs ’n indeks wat Afrikaanse woorde in Engels vertaal. Dit bevat ongeveer 12 000 van die mees gebruikte Engelse woorde.
Longman HAT English-Afrikaans Afrikaans-Engels Basic Dictionary Basiswoordboek (onder redaksie van Jana Luther, Pearson, R49,95)
Die boek maak Afrikaans en Engels makliker as wat jy verwag deur die 1 000 mees gebruikte woorde en hul hoofbetekenisse uiteen te sit. Dit gee ook vertalings vir elke woord, natuurlike voorbeeldsinne en -frases en gebruiksnotas en illustrasies. Dit bevat ook ‘n bylae met ’n prentwoordeboek, tematiese woordeboek, aktiwiteite en inligting oor Suid-Afrika en Namibië.
Pansegrouw Superblokraaiwoordeboek (Louise Pansegrouw, Pharos, R475) Dié legendariese woordeboek is onlangs hersien en bygewerk. Dit bied die antwoorde op byna 155 000 leidrade sodat jy nie vinnig weer jou blokraai onvoltooi sal los nie. Afkortings, akronieme, die Griekse, Hebreeuse en Romeinse alfabet, simbole van die chemiese elemente, geboortestene, sterretekens en voertuigregistrasieletters maak dié blokraaiwoordeboek super.
10 feite oor Hyundai se nuwe sportnuts
Deurbraak in Madeleine McCann-saak?
‘n Wonderlike insiggewende bydrae. Baie goed gedoen en wat ‘n verrassing om die verskeidenheid van hulpmiddels te sien wat nie in my tyd bestaan het nie! Afrikaans is Groot!
Werklik interessant. Ok goed om te sien dat daar ‘n storie geskryf kan word oor die hulvaardige skeppings.
Wil jy graag jou mening lug oor sake wat jou lewe as Afrikaanssprekende in Suid-Afrika raak? Hier is jou kans – en jy kan boonop moontlik met ’n kontantprys van R5 000 en lugtyd daarvoor beloon word. Ons nooi lesers om …