Globale risiko’s, maar tog geleenthede vir Suid-Afrika in 2023(Argieffoto: Wikimedia Commons) Terwyl Suid-Afrikaners ’n sonnige Nuwejaarsdag op strande, parke en ander ontspanningsterreine deurgebring het, is die nuwe jaar egter met nog meer spreekwoordelike donker wolke ingelei. Suid-Afrika se donker wolke – ’n falende staat, infrastruktuurverval, misdaad, werkloosheid, armoede, beurtkrag en nog ’n lang lys uitdagings, moet egter hier, aan die begin van die nuwe jaar, binne ’n globale konteks van groter onsekerheid en uitkringende veiligheids-, geopolitieke en ekonomiese uitdagings beskou word. Op 1 Januarie het die Russiese weermag een van sy grootste vlaag lugaanvalle tot nog toe op die hoofstad van Oekraïne, Kiëf, uitgevoer. Op die P66-hoofweg in Kremina, Loehansk, het soldate van Rusland en Oekraïne verbete geveg om beheer van hierdie belangrike roete. Die jaar het begin met ’n skerp toename in sterftes in die oorlog. Foto bloot ter illustrasie. (Foto: Juan Barreto/AFP) Daar is aan die begin van 2023 min hoop dat ’n skikking binnekort in die oorlog bereik sal word. Daar was maande laas enige vredesonderhandelinge en met Oekraïne wat oor al hoe beter wapens beskik, sal die oorlog waarskynlik deur 2023 voortduur met ’n voortdurende styging in intensiteit, lewensverlies en vernietiging. Oekraïne het reeds begin met aanvalle op Russiese weermagbasisse in die weste van Rusland en aanvalle op Russiese grondgebied sal waarskynlik toeneem terwyl ’n groot Russiese aanslag op die hoofstad van Oekraïne binne die volgende twee tot drie maande kan plaasvind. Dit kan tot reusegetalle burgerlike sterftes lei. Meer as 100 000 mense, onder wie soldate, is reeds in die oorlog dood. Die hele wêreld sal steeds ’n ekonomiese prys vir hierdie oorlog in 2023 betaal. Kim Jong-oen (Foto: Korean Central News Agency/Korea News Service via AP) In Asië het die leier van Noord-Korea, Kim Jong-oen, Sondag tydens ’n vergadering van die regerende Werkersparty ’n beroep gedoen op die massavervaardiging van kortafstand-kernmissiele wat teen Suid-Korea gebruik kan word. Hy het ook gevra dat sy land op groter skaal interkontinentale missiele moet bou om uiteindelik die VSA te kan aanval. Noord-Korea, ’n land met hongersnood en ongekende armoede, is duidelik gereed vir oorlog en dié land se uitdagende gedrag sal in 2023 net verder toeneem. In China het die Covid-19-krisis verder verdiep met ’n tekort aan hospitaalbeddens en medikasie in talle stede en dorpe en die al groter wordende arbeidstekorte weens die snelle verspreiding van die siekte. Daar word nou algemeen verwag dat die Chinese ekonomie langtermynskade weens die pandemie gely het en dat lae ekonomiese groei vanjaar en die volgende paar jaar in China sal geld. Dit beteken minder ekonomiese opwaartse mobiliteit en groter kanse vir interne onstabiliteit in ’n land waar pres. Xi Jinping nou vir ’n derde termyn met ’n ystervuis regeer. (Foto: Channi Anand, AP) Verlede maand het 300 Chinese soldate probeer om Yangtse, ’n bergpos in die noordooste van Indië wat deel uitmaak van ’n betwiste gebied waarop China ook aanspraak maak, oor te neem. Die Indiese weermag het die aanval afgeweer. Dit was die soveelste skermutseling die afgelope tyd tussen dié twee lande as Asiatiese reuse wat albei oor ’n kernarsenaal beskik en wat die afgelope paar jaar toenemend aggressief-nasionalisties optree. Geweld tussen Indië en China oor onder meer beheer van ’n klein stukkie uiters onherbergsame Himalaja-gebergte, maar ook oor invloed in Asië, gaan oor die volgende maande en jare toeneem. Indië gaan China vanjaar as die land met die grootste bevolking in die wêreld verbysteek. Verlede week het die Chinese weermag die jaar afgesluit deur die meeste vegvliegtuie en oorlogskepe nog na die Seestraat van Taiwan te stuur. Pres. Xi is oortuig daarvan om Taiwan die een of ander tyd te annekseer. So ’n poging sal ’n bloedige oorlog ontketen en die enigste vraag tans is wanneer dit sal gebeur. Die besturende direkteur van die Internasionale Monetêre Fonds, Kristilina Georgieva, het op 1 Januarie gesê dat ’n moeilike jaar vir die hele wêreld voorlê met ’n derde van alle lande wat na verwagting vanjaar in ’n resessie gaan beland. Tientalle lande kan binne enkele maande nie meer oor die vermoë beskik om hulle buitelandse skuld terug te betaal nie. Foto: Pixabay.com Inflasie, resessies en ’n skuldkrisis kan tot ’n hernude globale ekonomiese krisis in 2023 lei. In verskeie lande in die wêreld, selfs in die Eerste Wêreld, kan ’n ekonomiese krisis tot diepliggende politieke probleme en onstabiliteit aanleiding gee. Een so ’n land is die Verenigde Koninkryk waar die huidige Konserwatiewe Party-regering ná twee ontwrigtende leierskapskrisisse in 2022 nie net baie ongewild is nie, maar ook omvangryke probleme, waaronder ’n diep resessie, stygende lewenskoste, energietekorte, dalende eiendomspryse, groot stakings, ’n skerp toename in onwettige immigrasie en die opgang van afstigtingsbewegings in Skotland en Noord-Ierland trotseer in aanloop tot ’n verkiesing wat minstens teen die begin van 2024 moet plaasvind. Die Europese parlement. (Foto: Kenzo TRIBOUILLARD/AFP) Politieke uitdagings in Europa sal in 2023 ook die leierskap in verskeie lande toets. Die grootste toets kan egter in die Europese Unie wees waar korrupsie in dié liggaam onlangs onthul is en nog meer soortgelyke skandale in 2023 ontmasker kan word. Volgende jaar gaan kiesers in al 27 EU-lidlande na die stembus om lede vir die Europese parlement te verkies. ’n Groot verandering in steun vir partye word verwag met veral populistiese linkse en regse partye wat die groot wenners kan wees. Verwag in aanloop tot die EU-verkiesing dus heelwat politieke aksie in Europa in 2023. Oorlog en ekonomiese probleme lei altyd tot armoede, werkloosheid en uiteindelik hongersnood. Die Verenigde Nasies se Wêreldvoedselprogram het ook aan die begin van die nuwe jaar bekend gemaak dat 345 miljoen mense nou wêreldwyd aan akute voedselonsekerheid ly. Meer as 50 miljoen mense wêreldwyd ervaar reeds hongersnood. Albei syfers is wesenlik hoër as drie jaar gelede en is deur die pandemie en die oorlog in Oekraïne vererger. Lula da Silva (Foto: Allison Sales/AFP) In Brasilië, die vyfde grootste land met die sewende grootste bevolking en twaalfde grootste ekonomie in die wêreld, is op 1 Januarie ’n nuwe president ingehuldig. Lula da Silva, wat al voorheen president was en ook al ’n draai in die tronk gaan maak het, se inhuldiging as president van die grootste ekonomie in Latyns-Amerika verteenwoordig ’n skerp swaai na links in dié land en voltrek ’n swaai na links oor die hele Latyns-Amerika, ’n streek, van Mexiko in die noorde tot Chili en Argentinië in die suide, waar elke staatshoof nou links van die politieke sentrum is. Terwyl kommer onder sakelui en boere in Brasilië toeneem oor watter beleid ’n nuwe linkse regering kan deurvoer, duur die politieke krisis in Peru voort, terwyl Argentinië se ekonomiese probleme verder verdiep. Kiesers in Peru sal waarskynlik binnekort in ’n vroeë verkiesing na die stembus gaan. Politieke geweld word in aanloop tot so ’n verkiesing verwag. In Argentinië gaan kiesers in Oktober na die stembus. Verder noord gaan dinge so sleg in Sentraal-Amerika en veral in die Noordelike Driehoek van Sentraal-Amerika, wat insluit die geweldgeteisterde lande Guatemala, El Salvador en Honduras, dat miljoene mense uit hierdie streek steeds na die VSA stroom. Verlede jaar het meer as twee miljoen onwettige immigrante in die VSA aangekom. Vanjaar kan dit tot vyf miljoen wees. Die suidelike grens van die VSA word tans oorstroom deur onwettige immigrante. Die politieke gevolge hiervan gaan in aanloop tot volgende jaar se presidentsverkiesing toeneem. (Foto: AP Photo/Andrew Harnik) In die VSA is die interne verdeeldheid in die Republikeinse Party sigbaar met dié party se lede in die Huis van Verteenwoordigers wat nie eens konsensus kan bereik oor wie die volgende speaker moet wees nie. Demokrate in die Senaat en die Withuis sien ’n geleentheid om in 2023 die verdeeldheid in die Republikeinse Party tot hulle voordeel te benut. Indien slegs vyf van die 222 Republikeine in die laerhuis saam met die Demokrate vir wetgewing stem, kan dit goedgekeur word. ’n Verbete stryd tussen ’n verskraalde Trump-aanhang en ’n groeiende groep Republikeine wat besef dat die party verby Trump moet beweeg, lê voor in die stryd om dié party se nominasie vir ’n presidentskandidaat in 2024. Met die voorverkiesings wat oor ’n jaar begin, sal ’n groot deel van 2023 deur kandidate se aankondigings en veldtogte teen mekaar gekenmerk word. Verwag dat die Republikeine se binnegevegte net gaan toeneem. Recep Erdogan (Foto: Ozan Kose/AFP) In die Midde-Ooste, ’n streek gedomineer deur outokrasieë, monargieë en kwasi-demokrasieë, sal die belangrikste toets vir demokrasie vanjaar in Turkye wees. Die afgelope ses jaar het Recep Erdogan sy ystergreep op dié land, tradisioneel ’n bondgenoot van die Weste en twintigste grootste ekonomie in die wêreld, versterk en die meeste demokratiese instellings, soos ’n vrye media, vrye regbank en vrye verkiesings is verwoes, gekaap of verkeer tans in ’n staat van finale oorlewing. Die onlangse opgemaakte saak teen Erdogan se mees formidabele opponent, die gewilde burgemeester van Istanboel, Ekrem İmamoğlu, is ’n voorbeeld van wat die Erdogan-regime sal doen om ’n nederlaag by die stembus te verhoed. İmamoğlu is aangekla daarvan dat hy verkiesingsbeamptes beledig het en is onlangs tronkstraf opgelê wat beteken dat hy nie as kandidaat in die presidentsverkiesing wat op 18 Junie plaasvind, mag staan nie. Argieffoto bloot ter illustrasie. (Foto: FAYEZ NURELDINE / AFP) Die Golflande, veral lande soos Saoedi-Arabië, die Verenigde Arabiese Emirate, Bahrein en Katar, sal in 2023 steeds hulle ekonomiese spiere bult met veral Europese lande wat weens ’n verbod op olie- en gasinvoere uit Rusland nog meer olie en gas uit hierdie lande sal aankoop. Die vraag is of Iran, een van die lande met die grootste olie- en gasreserwes in die wêreld, tot ’n vergelyk met Westerse lande kan kom wat tot die opheffing van sanksies kan lei. Jarelange sanksies teen Iran het dié land se ekonomie groot skade berokken, maar dit lyk nie of dié land se fundamentalistiese regering bereid is om toegewings te maak nie. Intussen gaan Iran voort met sy kernprogram en sal dié land moontlik in 2023 genoeg uraan kan verryk om ’n kernwapen te vervaardig. Masha Amini se dood haal Iranse voorblaaie (Foto: Fatemeh Bahrami/AFP) Teenregeringsbetogings wat die afgelope paar maande in Iran gewoed het, word tans met groot moeite, geweld en omvattende vervolging van betogers onderdruk. Die kanse vir verdere betogings in Iran sal egter nie verdwyn nie. Ook in ander lande in die Midde-Ooste kan teenregeringsbetogings vanjaar voortduur. Politieke onstabiliteit dreig reeds die afgelope maande in Pakistan, die land met die vyfde grootste bevolking in die wêreld en die naasgrootste Moslembevolking. Kiesers in Pakistan sal in Oktober na die stembus gaan en ná verlede jaar se verwydering van Imran Khan as eerste minister, groot vloede, toenemende geweld wat veral deur die Pakistanse afdeling van die Taliban gepleeg word en ernstige ekonomiese uitdagings, waaronder ’n enorme skuldkrisis, kan net meer onstabiliteit in dié land, wat natuurlik oor kernwapens beskik, verwag word. In Afghanistan sal die Taliban se onderdrukking van vroue, minderhede en enige opposisie net toeneem terwyl die Islamitiese staat se aanvalle op die Sjiiete Moslem-minderheid en ander minderheidsgroepe in felheid sal toeneem. Die omvang van die swaarkry en onderdrukking in Afghanistan is verbysterend. In Jemen sal dié land se burgeroorlog, wat reeds sewe jaar voortduur, vanjaar voortgaan met Iran wat die Houthi-rebelle van nog meer wapens voorsien. Meer as 400 000 mense is reeds in dié oorlog dood en 50 000 kinders sterf die afgelope drie jaar jaarliks in Jemen weens hongersnood. (Foto: Jack Guez/AFP) In Israel is die mees regse en konserwatiewe regering in dié land se geskiedenis pas ingehuldig. Op 1 Januarie is twee Palestyne in die Wesoewer in botsings met Israel se veiligheidsmagte dood. Israel het die afgelope maande verskeie operasies teen terreurgroepe in die Wesoewer uitgevoer. In 2023 kan die nuwe regering met groter ywer hiermee voortgaan en word daar ook verwag dat meer Joodse nedersettings in die Wesoewer gebou sal word. Dit sal tot verhoogde spanning tussen Israel en tradisionele bondgenote soos die VSA en Europese lande, veral dié met linkse of liberale regerings, lei. Israel se aanvalle in Sirië sal waarskynlik ook toeneem in ’n poging om Iran se invloed in dié land te beperk. Sirië strompel steeds voort ná ’n jarelange burgeroorlog met dele van die land wat steeds deur rebellegroepe en buitelandse magte soos Turkye beset word. Die kanse dat Sirië binnekort na stabiliteit sal terugkeer, is skraal, veral met Turkye wat ’n voortdurende stryd teen die Koerde in die noorde van Sirië voer, Iran wat sy invloed in die land in stand wil hou en die Islamitiese terreurgroep wat steeds in Sirië aktief betrokke is. ‘n Kaart van Afrika in Dakar (Foto: Seyllou/AFP) In Afrika is demokrasie die afgelope paar jaar reeds op die agtervoet met meer en meer lande wat toenemend outoritêre regerings het en talle wat die afgelope paar jaar onder staatsgrepe deurgeloop het. Afrika se uitdagings sal in 2023 nie minder word nie. Die belangrikste uitdaging in Afrika is die vestiging van goeie regerings wat aan kiesers verantwoordbaar is. Kiesers in Nigerië sal in Februarie, in Guinee-Bissau op 4 Junie, Sierra Leone ook in Junie, Zimbabwe in Julie, Gaboen in Augustus, Liberië in Oktober en die Demokratiese Republiek van die Kongo in Desember na die stembus gaan. Dit sal in die meeste gevalle belangrike toetse vir demokrasie in dié lande wees. In Noord-Afrika en net verder suid in die Sahel-streek word die meeste lande deur militêre regimes of outoritêre leiers regeer. In Oos-Afrika is die demokrasie onder druk in Ethiopië, nog onlangs ’n bakermat van federalisme in Afrika. Verwikkelinge daar sal vanjaar van groot belang wees. Nog ’n belangrike vraag wat vanjaar in Afrika beantwoord moet word, is of die stryd teen Islamitiese terreur sukses kan begin toon. Met die meeste Westerse lande wat uit die Sahel-streek onttrek het, is ’n meer logiese scenario eerder groter onstabiliteit en ’n groter vastrapplek vir Islamitiese terreurgroepe. Die stryd tussen China, Rusland en Westerse lande soos die VSA en Frankryk vir invloed en toegang tot hulpbronne in Afrika sal in 2023 toeneem. China en Rusland ondersteun outoritêre regimes in Afrika, terwyl die VSA en Europa demokrasie probeer bevorder. Terwyl bevolkingsgroei op die meeste kontinente begin afplat, groei die bevolking van Afrika steeds skerp met ’n kwart van die wêreldbevolking wat teen 2030 in Afrika gaan woon. Dit beteken groter mededinging vir hulpbronne, maar ook ’n groter mark in Afrika vir produkte uit geïndustrialiseerde lande. Die Brics-lande se vlae. (Foto: Pixabay) Vir Suid-Afrika hou 2023 groot risiko’s maar ook geleenthede in. Ons eie land se probleme is omvangryk en sal waarskynlik net toeneem. Ons ken en verstaan egter hierdie uitdagings. Dit is nie nuut of skielike nuwe, ontwrigtende uitdagings soos oorlog in Europa of ekonomiese insinkings in sommige ander lande nie. Met ’n sterk privaat sektor wat oor groot kapitaalbronne beskik en wat steeds uitsonderlike vermoëns het om te produseer en nuut te skep en ’n burgerlike samelewing wat toenemend beter georganiseerd is om self uitdagings te bowe te kom, is daar steeds lig in die Suid-Afrikaanse tonnel. Suid-Afrika se geografiese ligging tel in ons guns. Die land sal oor die volgende dekade grootliks verwyderd wees van die grootste konflikgebiede in die wêreld. As uitvoerland ding ons mee met lande in veral Suid-Amerika wat tans groter onstabiliteit ervaar. Geleenthede vir die privaat sektor om energie op te wek is groot. Potensiaal vir groter voedselproduksie bestaan steeds en in ’n wêreld vol onstabiliteit en onsekerheid kan Suid-Afrikaners steeds innoveer en produkte en dienste uitvoer. Geleenthede vir uitvoere na die res van Afrika gaan ook net toeneem. In 2023 sal die gras nie noodwendig so groen aan die ander kant van die draad wees nie. Oor ’n paar jaar dalk selfs nog minder. Groot dele van die wêreld gaan ’n moeilike fase tegemoet. Suid-Afrika kan saam ly of geleenthede opneem en die vrugte pluk.