Menseregtedag is in die RSA ‘n nasionale vakansiedag, soos in die res van die wêreld. Die dag word internasionaal gevier op 10 Desember.
Hierdie datum is gekies omdat die algemene vergadering van die Verenigde Nasies (VN), op 10 Desember 1948 die universiëele Deklarasie van Menseregte aanvaar en geproklameer het.
Dit was die eerste internasionale formulering van Menseregte wat die lig gesien het, en word beskou as een van die grootste prestasies van die Verenigdes Nasies.
Die formele vestiging van Menseregtedag as ‘n internasionale herdenkingsdag is op 4 Desember 1950 deur die Algemene Vergadering bepaal. Die Deklarasie van 1948 bestaan uit ‘n aanhef en 30 artikels wat ‘n breë stel fundamentele menseregte en vryhede uitspel waarop alle individue oral in die wêreld geregtig is, sonder enige diskriminasie.
Die Deklarasie is deur feitlik alle state aanvaar. Dit is interresant om daarop te let dat die Deklarasie nie ‘n internasonale wet is nie, maar dat State die bepalings van die Deklarasie plaaslik in wette omskep het.
Die Deklarasie word beskou as ‘n algemene standaard vir alle mense en nasies ten einde elke individu en elke organisasie van die samelewing, te oortuig om daarna te streef.
Die dag word normaalweg gewy aan politieke konferensies en vergaderings en ook aan kulturele verrigtinge en uitstallings wat met menseregte te doen het. Tradisioneel word op 10 Desember ook die VN se toekenning in die veld van Menseregte gedoen en die Nobel Prys vir Vrede word oorhandig.
Die Deklarasie is in meer as 380 tale vertaal en word beskou as die mees vertaalde dokument ter wêreld.
Wat behels Menseregte?
Die HAT van 2011 beskryf Menseregte as “Regte wat elke lewende wese van nature toekom afgesien van sy status, kleur, beskawing.
“ Die VN Deklarasie van 1948 beskryf universele menseregte, in sy dertig artikels , soos volg :
1. Alle mense word vry gebore en het gelyke regte en waardigheid. Hulle is toegerus met rede en gewete en behoort teenoor mekaar op te tree in ‘n gees van broederskap.
2. Elkeen is geregtig op die regte en vryheid soos in die Deklarasie neergelê, sonder enige onderskeid van enige aard, soos bv. ras, kleur, geslag, taal, godsdiens, politieke of ander opinies, nasionale of sosiale oorsprong, eiendom, geboorte of ander status.
Verder, geen onderskeid mag gemaak word gebaseer op die politieke, juridiese of internasionale status van die land of die streek waaraan die persoon behoort, ongeag of dit onafhanklik, trust-gebied, nie- selfregerend of onder enige ander beperking van soewereiniteit verkeer nie.
3. Elkeen het die reg tot lewe, vryheid en veiligheid.
4. Geen mens mag in slawerny aangehou word nie; slawehandel in al sy vorme word verbied.
5. Niemand mag onderwerp word aan marteling of wrede onmenslike of vernederende behandeling of straf nie.
6. Almal het gelyke regsstatus voor die wet, ongeag van waar die persoon hom in die wêreld bevind.
7. Almal is gelyk voor die wet en is geregtig om sonder diskriminasie gelyke beskerming van die wet te geniet. Almal is geregtig op gelyke beskerming teen enige diskriminasie teenstrydig met hierdie deklarasie en ook teen enige aanhitsing tot sodanige diskriminasie.
8. Elkeen het die reg tot effektiewe herstel, deur die bekwame nasionale tribunaal , wanneer sy fundamentele regte geskaad is.
9. Niemand mag onderwerp word aan arbritêre arrestasie, detensie of verbanning nie.
10. Almal is geregtig op regverdige en openbare verhoor deur ‘n onafhanklike en onpartydige tribunaal tov die bepaling van sy regte en verpligtings en ook tov enige kriminele klag wat teen hom gelê word.
11.(1). Enige persoon wat aangekla is het die reg om as onskuldig beskou te word tot sy skuld bewys is, in ‘n openbare verhoor waartydens hy alle waarborge kry vir sy eie verdediging.
(2). Niemand sal as skuldig beskou word vir enige oortreding wat nie ‘n strafbare misdryf was nie, onder nasionale of internasionale wetgewing op die tydstip toe die daad gepleeg is. Verder, mag ‘n swaarder straf nie bepaal word as ‘n straf wat van toepassing was toe die misdaad gepleeg is nie.
12. Niemand sal onderwerp word aan arbritêre inmenging in sy privaatheid, familie, tuiste of sy korrespondensie nie; sy eer en reputasie mag nie geskaad word nie. Elkeen het die reg tot die beskerming van die wet teen sodanige inmenging of skade.
13. (1). Elkeen het die reg tot vrye beweging en woning binne die grens van elke Staat.
(2). Elkeen het die reg om enige land insluitend sy eie te verlaat en om terug te keer na sy land.
14. (1). Elkeen het die reg om asiel te soek en te geniet in ander lande as hy vervolg word.
(2). Hierdie reg mag nie as verskoning gebruik word in gevalle waar vervolging werklik geskied as gevolg van nie-politieke misdaad, of van optredes wat teenstrydig is met die doel en beginsels van die Verenigde Nasies nie.
15.(1). Elkeen het die reg tot ‘n nasionaliteit.
(2). Niemand mag arbritêr ontneem word van sy nasionaliteit nie, of die reg ontsê word om sy nasionaliteit te verander nie.
16.(1). Mans en vrouens wat mondig is, het die reg om, sonder enige beperkings agv ras, nasionaliteit of godsdiens, te trou en ‘n familie te stig. Hulle is geregtig op gelyke regte rakende die huwelik, tydens die huwelik en die ontbinding daarvan.
(2). ‘n Huwelik mag slegs onderneem word met die vrye en volle instemming van beide partye.
(3). Die gesin is die natuurlike en fundamentele groepering van die gemeenskap en is geregtig op die beskerming van die gemeenskap en van die Staat.
17.(1). Elkeen het die reg om eiendom te besit, as enkeling en ook in assosiasie met andere.
(2). Niemand mag arbritêr van sy eiendom ontneem word nie.
18. Elkeen het die reg tot vryheid van denke, gewete en godsdiens: hierdie reg sluit die vryheid in om van godsdiens of geloof te verander en die reg om sy geloof of godsdiens uit te leef, alleen of in gemeenskap met andere, privaat of in die openbaar en mag ook sy geloof of godsdiens manifesteer in die onderrig daarvan, in die praktyk, in aanbidding en nalewing.
19. Elkeen het die reg tot vryheid van mening en die uitdrukking daarvan; hierdie reg sluit in die vryheid om ‘n opinie te hê sonder inmenging, en om informasie en gedagtes deur enige media te ontvang en op te soek, ongeag grense tussen lande.
20.(1). Elkeen het die reg tot die vryheid van vreedsame byeenkoms en assosiasie.
(2). Niemand mag gedwing word om aan enige organisasie te behoort nie.
21.(1). Elkeen het die reg om deel te neem aan die regering van sy land, direk of deur verteenwoordigers wat vrylik verkose is.
(2). Elkeen het die reg tot gelyke toegang tot die openbare dienste in sy land.
(3). Die wil van die bevolking sal die basis wees van die outoriteit van die regering; hierdie wil sal uiting vind in periodieke en wettige verkiesings wat gehou sal word deur universele en gelyke stemreg, deur middel van geheime stemming of deur gelyksoortige vrye stem-prosedures.
22. Elkeen het, as ‘n lid van ‘n gemeenskap, die reg tot sosiale sekuriteit en is geregtig op die verwesenliking van die ekonomiese, sosiale en kulturele regte wat noodsaaklik is vir sy waardigheid en die vrye ontwikkeling van sy persoonlikheid; hierdie word bereik deur die nasionale poging en internasionale samewerking en in ooreenkoms met die organisasie en bronne van elke staat.
23. (1). Elkeen het die reg tot werk, tot ‘n vrye keuse tov ‘n betrekking, tot regverdige en gunstige omstandighede in die werksplek en op beskerming teen werkloosheid.
(2). Elkeen het, sonder enige diskriminasie, die reg tot gelyke betaling vir gelyke werk.
(3). Elkeen wat werk het die reg tot regverdige en gunstige besoldiging waarmee ‘n bestaan wat menslike waardigheid werd is, vir homself en sy familie, verseker kan word, en wat aangevul kan word, indien nodig, deur ander middele van sosiale beskerming.
(4). Elkeen het die reg om vak-unies te stig en daarby aan te sluit vir die beskerming van sy belange.
24. Elkeen het die reg tot rus en ontspanning; dit sluit in redelike beperking van werksure en gereelde vakansie met besoldiging.
25.(1). Elkeen het die reg tot ‘n lewensstandaard wat genoegsaam is vir die gesondheid en welsyn van homself en sy familie, wat insluit voeding, kleding, behuising en mediese sorg en ook noodsaaklike maatskaplike dienste, en die reg tot sekuriteit in gevalle van werkloosheid, siekte, gestremdheid, weduweeskap, ouderdom of ander gebrek aan bestaansmiddele in omstandighede buite sy beheer.
(2). Moeders met babas en kinders is geregtig op spesiale sorg en bystand. Alle kinders, of hul ouers met mekaar getroud is of nie, het die reg op gelyke maatskaplike beskerming.
26.(1). Elkeen het die reg tot opvoeding. Opvoeding sal gratis wees, ten minste in die elementêre en fundamentele stadiums. Elementêre opvoeding is verpligtend. Tegniese en professionele opleiding moet algemeen beskikbaar wees en hoër opvoeding sal ewekansig beskikbaar wees vir almal op die basis van meriete.
(2). Opvoeding moet gerig wees op die volle ontwikkeling van die menslike persoonlikheid en vir die versterking van respek vir mensregte en fundamentele vryhede.
Dit sal begrip, verdraagsaamheid en vriendskap tussen alle nasies, godsdienstige- of rassegroepe bevorder, en sal die aktiwiteite van die Verenigde Nasies tov die handhawing van vrede bevorder.
(3). Ouers het die eerste reg om die aard van opleiding wat hul kinders moet ontvang, te kies.
27.(1). Elkeen het die reg om vrylik deel te neem aan die kulturele lewe van die gemeenskap, om die kunste te waardeer en te deel in wetenskaplike voortuitgang en die voordele daarvan.
(2). Elkeen het die reg tot die beskerming van die morele en materiële belange wat voortspruit uit enige wetenskaplike, literêre of artistieke produk waarvan hy die outeur is.
28. Elkeen is geregtig op ‘n sosiale en internasionale orde waarin die regte en vryhede wat in hierdie Deklarasie vervat is, ten volle realiseer kan word.
29. (1). Elkeen het verpligtinge teenoor die gemeenskap waarin hy die vrye en volle ontwikkeling van sy persoonlikheid kan uitleef.
(2). In die uitoefen van sy regte en vryhede, sal elkeen onderworpe wees aan daardie beperkings soos deur die wet bepaal, ten einde die nodige erkenning en respek vir die regte en vryhede van ander te gee, en ook die regverdige vereistes van moraliteit, openbare orde en die algemene welsyn in ‘n demokratiese gemeenskap na te kom.
(3) Hierdie regte en vryhede mag in geen geval uitge-oefen word, teenstrydig met die doeleiendes en beginsels van die Verenigde Nasies is nie.
30. Niks in hierdie Deklarasie mag vertolk word asof dit impliseer dat enige Staat, groep of persoon enige regte het om enige aksie te neem wat gerig is op die vernietiging van enige van die regte en vryhede wat in hierdie deklarasie uitgespel word nie.