My eerste & enigste besoek aan New York was in Junie 1987. Ek het ’n tyd lank al gespaar vir die reis toe ’n vriend wat in New York bly aangebied het om vir my kaartjie te betaal & te reël vir goedkoop verblyf. Dié aanbod ten spyt het maande verbygegaan voordat ek genoeg moed bymekaar geskraap het om die nes te verlaat. Ek was 28.
New York het vir my ’n betowering ingehou vandat ek kan onthou. Ek het op laerskool reeds van die stad begin bewus raak. Net die noem van sy naam het my hart in my borskas laat bons. Mettertyd is my verwagtings & fantasieë aangevul deur foto’s in tydskrifte & boeke. Ek kon nooit genoeg kry van lugfoto’s nie. Ek kon vir ure staar na die strate uitgelê met die wiskundige presisie van ’n ruitekaart, of nalees oor die beroemde geboue wat opstu in die vliegtuigbestippelde lug. Die vertikale stad. Ek het ’n onverklaarbare verbintenis met die stad gevoel, & daarmee saam die wete dat ek dit eendag sou besoek, & die naelstring wat ons verbind sou verstaan.
Ek het in ’n goedkoop hotel gebly, ’n digterlike krot aan die hoër Westekant. Die voorportaal was groots op ’n opgesmukte manier, met ’n marmervloer, ’n sirkel goudbeskilderde suile & ’n hoë plafon. Maar die oomblik as die deure van die lankmoedige hysbak agter jou toe ratel & die reuk van ou urine in jou neusgate opstuif, besef jy dat jy die beskawing agtergelaat het.
Die kamer was Spartaans: yl gemeubileer met ’n uitgesakte bed, verinneweerde stoel en ’n roesbevlekte wasbak teen die muur. Die mat was gedaan & gevlek, plek-plek losgetrek van die vloer & die vloerlys. Die mure was nie in ’n beter toestand nie met verf wat afskilfer en watervlekke. Daar was een klein badkamer in die gang, met ’n stort (meestal kouewater), toilet & wasbak wat ek met die res van die ander inwoners op die vloer gedeel het, een van hulle ’n wilde, intimiderende Indiaan met swart vloeiende hare. Ek was absoluut gek oor elke klein detail. Hier was ’n kamer waarin daar gelééf is, ’n plek van swaarkry, ’n plek waar ek kan skryf, a room with a view.
Poësie is die reisliteratuur van die verbeelding. Soos ’n foto kan ’n gedig die oomblik vaslê. Dit is ’n poskaart aan jouself. Ek het opsetlik nie ’n kamera saamgevat nie want ek wou soveel as moontlik onthou. In stede daarvan het ek ’n klein notaboekie in my hempsak saamgedra om gedagtes of ingewings in te noteer. Beelde of frases wat by my opkom. En ek het gedigte geskryf; dit was die regte stad om dit in te doen. New York is per slot van rekening die middelpunt van Amerikaanse digkuns, & huisves op enige gegewe oomblik die grootste konsentrasie digters in die land.
Ek het New York verken lank voordat ek dit besoek het, deur die gedigte van digters soos Hart Crane, Allen Ginsberg, Walt Whitman, Thom Gunn & Lorca. Lorca se “Ode to Walt Whitman” bly vir my een van die mooiste & indrukwekkendste gedigte van die 20ste eeu:
Ek ontdek nog steeds die stad deur gedigte & foto’s. Heel onlangs kom ek af op ’n gedig van die Jordaniese digter Amjad Nasser, geskryf ná die gebeure van 11 September:
Miguel Piñero het grootgeword in die strate van New York, & is tronk toe na ’n inbraak. Terwyl hy in die tronk was, het hy Short eyes geskryf, ’n toneelstuk wat ná sy vrylating verfilm is & talle toekennings ontvang het. Hy het ook vir ’n tyd lank gedigte & draaiboeke geskryf terwyl hy ’n droombestaan gevoer het. Piñero het egter weer dwelms begin gebruik & uiteindelik haweloos gesterf.
New York is ’n baie veeleisende minnaar, wat niks halwerweë aanvaar nie, maar jou volle aandag eis. Soos ’n vergrootglas oordryf dit alles wat jy voel.
As poësie gedefinieer kan word as die ver-vreemd-ing van wat bekend is, kan dieselfde gesê word van reis. ’n Groot deel van die opwinding van reis is om ’n vreemdeling te wees in ’n vreemde plek, & alles opnuut te ontdek.