Hi nkarhi wa Mfecane hi lembe xidzana ra vukaye, Vatsonga vo tala a va akile exikarhi ka tiko ra Mozambiki (Jenkins, 2011). Soshangana loyi a ri ndhuna ya Tshaka, eka Zulu u hlaserile Vatsonga, a vumba vuhosi bya ka Gaza. Endzhaku ka Soshangane, n’wana wa yena Muzila u tekile vuhosi. Muzila u landzeriwile hi Nghunghunyane, loyi a nga khomiwa a pfaleriwa ekhotsweni hi Maputukezi eMandlakazi hi 1895. Hi malembe ya va 1835 va ka Nkuna, Valoyi, Mavundza na Rikhotso va sukile Mozambiki va kongoma eTransvaal eSouth Africa, va ala ku va hansi ka Soshangane. Va ka Maluleke vona va sukile Mozambiki hi ku chava Soshangane va ya tshama laha sweswi ku nga Kruger National Park. Van’wana Vatsonga va sukile Mozambiki na muhloti wa Muputukezi, Juwawa va kongoma eTransvaal, eAfrika-Dzonga, eAlbasini, kusuhani na laha ku nga na doroba ra Makhado sweswi. Va akile mfumo wa Xipilongo lowu a wu ri wa Magwamba. Hi lembe ra 1850 Muzila n’wana Soshangane u balekele eXipilongo hikwalaho ka nyimpi ya yena na makwavo Mawewe.