Unanswered 'bajaj' Questions - Motor Vehicle Maintenance & Repair Stack Exchange
Highest voted bajaj questions feed Port Shepstone | SAUK.co.za - Nuus.info
Posts tagged with 'Port Shepstone'
Suid-Afrika se ekonomie is “in die hande van ’n paar wit mense, hoofsaaklik mans” en die volgende stap is radikale ekonomiese transformasie. Só sê Jeff Radebe, minister in die presidensie, wat Saterdag ANC-lede in Port Shepstone, KwaZulu-Natal, toegespreek het. “Die meeste van ons mense het nog nie ekonomies gevorder nie. Baie swart mense is uitgesluit. […] PressReader - Sarie: 2018-11-01 - R­wan­da prag­tig én hart­seer
R­wan­da prag­tig én hart­seer
R­wan­da is ’n prag­ti­ge, kleur­ry­ke land, maar hart­ver­skeu­rend arm. Mar­ga­re­te Hee­se ver­tel meer oor hul een­vou­di­ge, aard­se be­staan in dié Oos-a­fri­ka-land
Sarie - 2018-11-01 - Inhoud - DEUR LIESEL PIE­NAAR
Hoe het jul­le in R­wan­da be­land? Ek en my man, Kar­l­wim, woon se­dert A­pril 2017 op Muganza in R­wan­da se Ru­si­zi-dis­trik. Hy is die be­stuur­der by die e­nig­ste se­ment­fa­briek in R­wan­da – die land van dui­send heu­wels met sy oor­da­di­ge kleu­re, vreem­de klan­ke, on­be­ken­de geu­re en bleek sma­ke. Hoe­wel dit nie my land van her­koms is nie, er­vaar ek ge­reeld dé­jà vu-oom­blik­ke. Dit is tog steeds my kon­ti­nent waar ek in die wieg ge­lê is. Groot­ste uit­da­ging? Om kos op die ta­fel te kry. Op ons dor­pie is nie ’n en­ke­le win­kel met ’n ys­kas nie, dus geen vars sui­wel- of ver­werk­te vleis­pro­duk­te nie. Bees en bok word sog­gens ge­slag, en jy moet vroeg­dag ’n homp vleis wat vir jou met ’n pan­ga af­ge­kap word, koop en in die ys­kas kry.
Ons plaas­li­ke mark op Dins­dae en Vry­dae is ’n men­gel­moes van kleu­re. Hier koop jy heer­li­ke vars vrug­te en groen­te, maar die ver­skei­den­heid is be­perk. Met slegs twee mark­dae in die week moet jy fyn be­plan. Ge­luk­kig kan a­vo­ka­do’s en ta­ma­ties, wat reg­deur die jaar be­skik­baar is, jou ver bring.
Aan die R­wan­de­se pyn­ap­pel gaan ek nog ’n ode op pa­pier uit­ju­bel – in­druk­wek­kend groot en ver­lei­de­lik soet met on­ein­di­ge moont­lik­he­de; ’n won­der­vrug waar­uit die heer­lik­ste kon­fyt, at­jar, sal­sa en nog baie meer op­ge­toor kan word.
Ons pro­te­ïen­be­hoef­tes vul ek aan met sto­men­de len­sie­kon­kok­sies en pro­duk­te uit Ki­ga­li, die hoof­stad slegs 300 km van ons af, maar ’n uit­mer­ge­len­de rit van ses uur om daar te kom. Wat is hul tra­di­si­o­ne­le ge­reg­te? Die R­wan­de­se het ’n taam­lik vaal en smaak­lo­se kos­kul­tuur. Hul­le sal nooit moeg word vir hul daag­lik­se rys, aar­tap­pels, i­gi­to­ki (meel­pie­sang), bok en bo­ne nie. Die ge­reg­te word skaf­lik maar een­to­nig be­rei. Strui­kel­blok­ke met die taal? Naas kos op die ta­fel is my vol­gen­de groot uit­da­ging die taal. Kiny­ar­wan­da is die in­heem­se taal. Aan­ge­sien R­wan­da vroe­ër ’n Bel­gie­se ko­lo­nie was, help my ver­roes­te ken­nis van Frans da­rem hier en daar, maar ver­al in die pro­vin­sie waar ons woon is dit van min hulp. Ook En­gels, wat se­dert 2008 die on­der­rig­taal is, word slégs ge­praat deur die­ge­ne wat na­skool­se op­lei­ding ont­vang het. Kib­bel jy oor pry­se by die markte? Aan­vank­lik was taal ’n ne­te­li­ge kwes­sie wan­neer ek mark toe ge­gaan het. Han­de­laars het my pro­beer uit­buit met u­mu­zun­gu i­gi­ci­ro (pry­se vir die wit man). Deur my huis­hulp mark toe te stuur en dan die pry­se by haar uit te vind, het ek die pry­se leer ken. Ek het in­tus­sen ook ’n paar les­se in Kiny­ar­wan­da by die skool­hoof hier ge­neem. Om ’n ver­koop­ster by die mark in haar eie taal te groet en op­reg na haar wel­stand te ver­neem het ver­troue ge­kweek. Nie­mand pro­beer my meer uit­buit nie. Word R­wan­da baie warm? ’n Jas, ste­wels en serp is oor­bo­dig hier. R­wan­da is by­na in die mid­del van A­fri­ka ge­leë; die hoof­stad, Ki­ga­li, is on­ge­veer 200 km van die e­we­naar. Maar dank­sy die land se hoë lig­ging het dit ’n ver­ras­send ge­ma­tig­tro­pie­se kli­maat. Tem­pe­ra­tu­re wis­sel baie van plek tot plek na ge­lang van die hoog­te­lig­ging, maar wei­nig van maand tot maand op die­self­de plek. Ons bly op feit­lik die warm­ste plek in R­wan­da met ’n tem­pe­ra­tuur van tus­sen 19 0C en 29 0C.
Die aard van die re­ën­val wis­sel ook van streek tot streek. In Ki­ga­li kan re­ën sag en aan­hou­dend vir ure aan­een neer­stuif, ter­wyl ons op Muganza meer don­der­storm­ag­ti­ge buie kry waar­ty­dens die slui­se van die he­mel oop­val en ons to­taal oor­spoel word; dik­wels som­mer twee, drie keer op ’n dag.
Dis vir my kos­te­lik om te sien hoe die R­wan­de­se hul­le dan in ste­wels en jas­se pant­ser teen die “koue”. Hoe dan nou ge­maak as jy ver­sot is op ’n e­le­gan­te jas, maar die dien­oor­een­koms­ti­ge weers­om­stan­dig­he­de ont­breek?
En van e­le­gant ge­praat, die R­wan­de­se vroue is prag­tig en styl­vol. Van die arm­ste vroue op die plat­te­land tot die sjiek stads­da­mes is slank ge­bou en keu­rig ge­klee. Die R­wan­de­se vrou is sterk, nie bang om haar me­ning te lug nie en die fon­da­ment vir haar ge­sin en ge­meen­skap; die rug­graat van u­mu­gan­da. Ver­tel meer oor u­mu­gan­da. U­mu­gan­da is ’n R­wan­de­se prak­tyk wat vir al­le aard­be­wo­ners tot voor­beeld strek. Die woord be­te­ken om by­me­kaar te
kom en sáám iets te be­reik. Die ge­bruik da­teer uit die ou tra­di­si­o­ne­le kul­tuur. Hier­vol­gens kom fa­mi­lie en vrien­de saam om sie­kes, be­jaar­des of an­der af­hank­li­kes by te staan, of dit nou is om ’n huis te help bou, lan­de­ry te be­werk of ie­mand by die kerk of kli­niek te be­sorg.
Ná die volks­moord in die 1990’s het die R­wan­de­se re­ge­ring die prak­tyk her­in­ge­stel om ’n na­si­o­na­le ge­voel van sa­me­ho­rig­heid op te bou en te voed. U­mu­gan­da vind op die laas­te Sa­ter­dag van el­ke maand tus­sen 08:00 en 11:00 plaas. Ge­meen­skaps­lei­ers be­paal wat ge­doen moet word. Na af­loop van die dag­taak is daar ’n ver­ga­de­ring waar le­de van die ge­meen­skap grie­we kan lug of be­kom­mer­nis­se uit­spreek. Pro­ble­me waar­voor daar nie ty­dens die ver­ga­de­ring op­los­sings ge­vind word nie, word dan ho­ër op in die be­stuurs­hi­ë­rar­gie ge­neem. Toer jul­le baie deur A­fri­ka? Een ma­nier waar­op ons die ver­lan­ge na ons eie land en men­se be­sweer, is om die pad te vat so­dra die ge­leent­heid
hom voor­doen. Ge­luk­kig het ons ons eie ver­voer waar­mee ons hier­die beeld­sko­ne land met sy in­heem­se wou­de, on­ge­rep­te me­re, oop gras­vlak­tes en slui­me­ren­de vul­ka­ne al deur­kruis het.
My guns­te­ling­plek is die Ak­a­ge­ra Na­si­o­na­le Park met sy ein­de­lo­se vlak­tes, die­re waar jy kyk, pa­pi­rus-vlei­lan­de, prag­ti­ge me­re met trop­pe see­koeie en die groot­ste ver­skei­den­heid ge­vo­gel­tes ge­klee in kleur­ry­ke ont­wer­pers­pak­ke. Om by Gi­se­nyi in die noor­de mee­ge­sleur te raak deur die sang van die vis­ser­man­ne wat laat­mid­dag op die reus­ag­ti­ge Ki­vu­meer uit­roei vir die nag se vis­vang­eks­pe­di­sie en meest­al met ’n k­lein vangs of selfs niks in die og­gend te­rug­keer, laat jou eie pro­ble­me ge­ring lyk. Die tref­fen­de kleur­ska­ke­rings in pienk, pers en oranje van Ka­ron­gi se sons­on­der­gan­ge laat jou ook ver­won­derd staan oor die wer­king van die s­kep­ping.
En dan Ki­ga­li. Ki­ga­li is my stad – die skoon­ste in A­fri­ka. ’n Kos­mo­po­li­tie­se stad waar dit dag en nag gons van ’n men­se­roe­se­moes, van toe­ters en koes­en­de fiet­s­trap­pers. Hier woerts ek son­der om twee keer te dink ag­ter­op ’n mo­to­taxi en be­soek bo­heem­se kof­fie­win­kels, in­spi­re­ren­de kuns­ga­le­rye en kri­oe­len­de markte. Hier her­laai ek my bat­te­rye vir die Muganza-le­we. Het jul­le al die go­ril­las ge­sien? Een van ons mees on­ver­geet­li­ke er­va­rings was om vir ’n vlie­ten­de oom­blik oog­kon­tak met dié sag­moe­di­ge be­haar­de reu­se van die oer­woud te maak. Kort ná ons aan­koms het ’n go­ril­la­be­soek in die Vi­run­ga Na­si­o­na­le Park ge­wel­dig duur ge­word, $1 500 per per­soon slégs vir die uur lan­ge be­soek aan die go­ril­las. Ge­volg­lik het ons ge­sin met ’n Kon­go­le­se taxi van­af Bu­ka­vu, die grens­pos on­ge­veer 50 km van ons af, die rit na die Ka­hu­ziBié­ga Na­si­o­na­le Park aan­ge­durf – ’n waan­sin­ni­ge rit deur slag­ga­te en met roe­ke­lo­se me­de-pad­ge­brui­kers. Maar die uur saam met Mr. C­hi­ma­nu­ka en sy fa­mi­lie het al die ont­be­rings oor en oor die moei­te werd ge­maak. Teen ’n heel­wat meer be­kos­tig­ba­re prys.
Nog won­der­li­ke er­va­rings was ons half­uur saam met ons bos­boe­ties, die hoogs in­tel­li­gen­te sjim­pan­sees, in die we­li­ge Cy­a­mu­don­go-bos net 18 km van ons af, en om tus­sen die 200 co­lo­bus-a­pies met hul ou­mens­ge­sig­gies in die Nyung­we­bos te land. Die klou­te­ren­de goue a­pies in die Vi­run­ga Na­si­o­na­le Park, gui­ti­ge ber­ga­pies en blou­a­pies in die Ak­a­ge­ra Na­si­o­na­le Park wil weer die kind in jou laat uit­klou­ter. Hoe is die ver­voer? Die R­wan­de­se ge­bruik hoof­saak­lik fiet­sen mo­to­taxi’s as ver­voer. En fiet­se en mo­tor­fiet­se word nie net vir pas­sa­siers ge­bruik nie, maar ook goe­de­re. Meu­bels, bou­ma­te­ri­aal, bok­ke, var­ke, jy noem dit, ag­ter­op ’n fiets of mo­tor­fiets is ’n al­ge­me­ne ge­sig. Hier is ook mi­ni­bus­taxi’s, en vir lan­ger af­stan­de bus­se. R­wan­da is ’n kleur­ry­ke land, maar tog wil my hart breek . . . Ten spy­te van al die in­druk­wek­ken­de op­bou- en op­hef­fings­werk wat reeds ná die volks­moord ver­mag is, breek my op­voed­kun­de-hart as ek daag­liks om my rond­kyk. Die stan­daard van feit­lik al­le op­voed­kun­di­ge in­stel­lings is baie, baie laag. Daar­mee saam is daar der­dui­sen­de leer­ders en stu­den­te in die sis­teem ter­wyl be­skik­ba­re werk tans en die voor­uit­sig­te in die toe­koms ’n dor­re land­skap is. Die oor­log het sy merk ge­laat in wat­ter op­sig­te? Men­se ly nie hon­ger nie, maar is arm. Hart­ver­skeu­rend arm. Die oor­gro­te meer­der­heid voer ’n een­vou­di­ge be­staan, het nie toe­gang tot ’n re­ke­naar of TV nie, weet nie van die be­staan van ’n Ken­wood-voed­sel­ver­wer­ker of S­meg­gas­stoof nie. Tog er­vaar ek ’n in­ner­li­ke na­sie­trots by hul­le. Trots om­dat hul­le uit die as en stink doods­reuk van ’n volks­moord kon op­staan om saam met ’n buur­man wat dalk sy kin­ders vermoor het, aan ’n nu­we land te bou. Hier moes ek leer om op te hou skul­dig voel oor wie ek is en wat ek het, maar om eer­der een­vou­dig te leef. Pleks dat ek men­se oor­laai met ge­sken­ke wat hul ne­de­ri­ge be­staan sal be­derf, deel ek eer­der met hul­le die oor­vloed uit my tuin, de­mon­streer vaar­dig­he­de wat bruik­baar in hul om­ge­wing is en pro­beer hul dro­me vler­ke gee deur vir hul­le En­gels te leer.
* Lees meer oor Mar­ga­re­te en Kar­l­wim se R­wan­da-a­von­tuur op haar blog, rwan­da­me­moi­res.word­press.com
’n Ti­pie­se R­wan­da-ge­sig . . . dig­be­wou­de heu­wels in die mis met een­vou­di­ge klei­hui­sies tus­sen plan­ta­sies tee, kof­fie en pie­sangs.
BO ’n Prag­ti­ge sons­on­der­gang met die mee­sleu­ren­de sang van vis­ser­man­ne op die Ki­vu­meer. HEEL BO LINKS Kar­l­wim dra klip­pe aan vir ’n u­mu­gan­da. HEEL BO REGS Die Ki­mi­ron­ko-mark in Ki­ga­li waar die men­gel­moes van kleu­re en geu­re jou by­na be­dwelm.
BO LINKS ’n Be­soek aan die go­ril­las in die Ka­hu­zi-bié­ga Na­si­o­na­le Park in die DRK is ’n be­le­we­nis. BO REGS Uit­sig oor die Ki­vu­meer by Ka­ron­gi. LINKS Ek ver­dui­de­lik vir wer­kers hoe ’n ver­ky­ker werk na­dat elk­een ’n beurt ge­had het om daar­deur te kyk. ON­DER LINKS Ek en Kar­l­wim op pad om in­ko­pies te gaan doen.