'n Verskraalde bewussyn van die Kerkjaar was tot ongeveer 'n eeu gelede 'n kenmerk van reformatoriese kerke wêreldwyd. 'n Voorbehoud is in 'n groot mate veroorsaak deur 'n oordrewe vrees vir "ritualisme" en "katolisisme". Die vaste orde van die Kerkjaar is gesien as 'n binding op die werk van die Heilige Gees en 'n aantasting van die vryheid van die prediker om na eie goeddunke elke erediens "onder leiding van die Gees" in te rig. Liturgiese bewegings in verskeie lande (kyk onder meer Klöckener & Kranemann 2002) het egter teen die einde van die negentiende en begin twintigste eeu die belang van die Kerkjaar téénoor die willekeur van individue begin beklemtoon. In Nederland oefen die Liturgische Beweging diepgaande invloed uit om 'n groter bewussyn vir die Kerkjaar te weeg te bring. Dit dra by tot die kerkliedrepertorium in Nederland soos onder meer in die Liedboek voor de Kerken (Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied: 1973). In die Church of Scotland (om 'n verdere voorbeeld te noem) het die afgelope paar jaar ook 'n groter bewussyn vir die Kerkjaar ontwikkel. Tog is daar steeds dieselfde vrees vir "katolisisme" en "ritualisme", wat onder meer neerslag vind in 'n onwilligheid om byvoorbeeld die Ons Vader hardop saam te bid, in sommige kringe 'n vooroordeel teen die gebruik van kerse, en 'n voorbehoud ten opsigte van die "vastheid" van die Kerkjaar (soos blyk uit gesprekke met lidmate en predikante gedurende 'n tydperk van Junie tot Augustus 2010).
'n Verskraalde bewussyn vir die Kerkjaar was tot so onlangs as tien, vyftien jaar gelede ook 'n kenmerk van die Afrikaanse susterkerke. Oor die jare is die "hooffeeste", soos Kersfees en Paasfees gevier, maar as losstaande entiteite en nie as vieringe binne 'n breër geheel wat 'n bepaalde verband met mekaar het en saam 'n bepaalde struktuur vorm nie. As gevolg van 'n bewusmakingsproses die afgelope paar jaar het die situasie in sommige gemeentes verander - in die NG Kerk veral vanweë die werk vanuit BUVTON en in die Nederduitsch Hervormde Kerk deur die Instituut vir Kerkmusiek in SA. In vele gemeentes in dié kerke is die patroon egter steeds onveranderd en duur dieselfde frustrasies voort. Die afwisseling wat die verskillende tye in die Kerkjaar bied word nie benut nie en dieselfde temas, skrifgedeeltes en liedere word oor en oor gehoor, sodat die erediens in eentonigheid verval. Die lied kry ook meestal die skuld vir alles wat in die erediens geyk en verstar sou wees, terwyl die bron van verstarring primêr elders lê: in 'n verskraalde bewussyn vir die Kerkjaar.
In die Afrikaanssprekende kerke het die bewusmakingsproses nog maar pas begin. Die situasie verskil dus ingrypend van byvoorbeeld die kerke in Nederland, waar 'n bewusmakingsproses oor bykans 'n eeu reeds plaasgevind het. 'n Nederlandse teoloog ondersoek die werk van die Liturgische Beweging in Nederland fenomenologies en kondig aan: "We zijn de Liturgische Beweging voorbij" (Barnard 2006:31), omdat hy meen dat die Beweging die kerk en die erediens in 'n vaste vorm wou indruk wat indruis teen die huidige konteks en atmosfeer in die samelewing.1 Hierdie bevindinge kan nie lynreg op die Suid-Afrikaanse situasie toepaslik gemaak word nie -
In verskeie studies het ek ook reeds vroeër die invloed van die huidige konteks en tydsgees, wat as postmodern of laat-modern beskryf kan word, op die erediens en die kerklied ondersoek (Kloppers 1997; 2003a; 2003b) en onder meer getoon hoe daar in 'n era van radikale individualisme steeds 'n behoefte aan gemeenskap, sowel as gemeenskaplike vormgewing en struktuur blyk te wees, asook hoe oënskynlik negatiewe tendense teologies nuut gevul kan word. Die doel van hierdie artikel is nie om omvattend op die tendense in die huidge tydsgewrig uit te brei nie. Die bedoeling is ook nie om die Kerkjaar as fenomeen te ondersoek, om in te gaan op die herkoms van die Kerkjaar, of om die probleme ten opsigte van die funksionering van 'n Kerkjaar wat in die noordelike halfrond ontstaan het te vergelyk met die funksionering daarvan in die suidelike halfrond nie. Dit sou te omvattend raak. Met hierdie artikel word eerder gepoog om op 'n gestruktureerde wyse - wat nie só in bestaande literatuur gevind kan word nie - 'n pleidooi te lewer vir 'n groter bewussyn in die Suid-Afrikaanse kerke en breër, vir die struktuur en tye van die Kerkjaar, en te toon hoe 'n uitleef van die Kerkjaar nuut of opnuut kan bydra tot die uitdra en voortgang van die Christelike geloof te midde van 'n gesekulariseerde samelewing - verkondiging dus deur middel van die Kerkjaar met die oog op die "volle rykdom van die boodskap van Christus" (Kolossense 3) en die vormende werking daarvan in die voortgaande lewe van die geloofsgemeenskap en die lewe na buite. Die gestaltegewing van die Kerkjaar as geskenkte tyd, as God se tyd, versterk die vieringskarakter van die erediens, dra by om die Woord meer effektief te verkondig, die belydenis te dra, jongmense en nuwelinge in die geloof in te lei, koinonia te bewerkstellig, mense te vertroos, heling te bewerk, die kerk se dienswerk te anker, missionêr na buite te verkondig, die geloof uit te dra, en die erediens se ekumeniese karakter te versterk.