Generaal Pieter Hendrik Kritzinger.
Pieter Hendrik Kritzinger.
Pieter is in 1870 op die plaas Wildemanskraal in die distrik Port Elizabeth ge­bore. In 1882 verhuis die gesin na die Oranje Vry­staat en boer teen 1887 in die Rouxville distrik.
Met die uitbreek van die Tweede-Vryheidsoor­log sluit hy by die kom­mando van Rouxville aan en op 10 Desember 1899 kry hy sy vuurdoop by Stormberg.
Na die val van Bloem­fontein op 13 Maart 1900, is hy noordwaarts en veg by Sannaspos en Redders­burg in die Noordoos-Oranje Vrystaat.
Toe Kommandant J.H. Olivier op 27 Augustus 1900 by Winburg gevang word, word Kritzinger tot kommandant verkies. Tesame met Kapteins Willem Fouché en Gideon Scheepers word hulle na Rouxville gestuur met opdrag om so gou moontlik oor die Oranjerivier te glip. In Desember veg hy in die Kaap-kolonie tot sover as Oudtshoorn en Somerset-Oos. Generaal J.B.M. Hertzog se inval en Kritzinger se optrede tussen Desember 1900 en April 1901 gee stukrag aan die hele Kaapse veldtog. Oproer en rebellie teen die Britse oorheersing word onder die Kolonialers aangeblaas.
In April 1901 word hy as generaal aangestel en op 7 Mei 1901 bevorder Generaal C.R. de Wet hom tot assistent-hoofkommandant oor die Oranje Vrijstaatse magte in die Kaap-kolonie en dele van die OVS. Hy veg op 20 September by Kwaggafontein en op 15 Desember by Zastron en val op 16 Desember 1901 met 300 manskappe en ? Meksim, die Kaap-kolonie vir die derde keer binne. Die Meksim word later agtergelaat omdat dit moeilik vervoerbaar was. Nadat Generaal Kritzinger se kommando die Britte talle kere uitoorlê het, word hulle meedoënloos gejag en by die Naauwpoort-De Aar spoorlyn naby Hanover vasgekeer. Hy word swaar verwond terwyl hy ? vriend probeer red; hierna gevang en krimineel aangekla. In Maart 1902 word hy vir moord en treinvernietiging verhoor. Die aanklagte teen hom het uitgeloop op ? heftige koerantveldtog in Brittanje en die VSA. Dit lei tot sy onskuldigbevinding en vryspraak.
As generaal was hy moedig en onverskrokke en het hy eerbied en agting van vriend en vyand afgedwing. Hy was ongetwyfeld een van die knapste en beste aanvoerders van die Boeremagte. Hy moes hom van klein kommando'tjies bedien en selfs daarmee het hy wondere verrig. Ongelukkig het hy te laat as generaal op die oorlogsterrein verskyn, die teerling was toe reeds gewerp.
In 1905 publiseer hy tesame met ds. R.D. McDonald, IN THE SHADDOW OF DEATH in Londen, waarin hulle oorlogsherinneringe te boek ge­stel is. Hul doel was om die Britse opinie van die Boerevolk, wat deur die Joodse Jingo-pers voor en gedurende die oorlog so skeefgetrek was, te probeer regstel. Op versoek van die NG Kerk van die Vrystaat het hy en die leraar van Ladybrand, ds. P. van Heerden, later ? deputa­sie na Europa onderneem om fondse in te samel vir die opvoeding van die jeug van die Boerevolk. Na hulle terugkoms het hy hom met ? boerdery in die Cradock distrik besig gehou. Daar het hy ? mej. Michau ontmoet met wie hy ook later getroud is. Eers in 1929 tree Generaal Kritzinger as Provinsiale Raadslid vir die kiesafdeling Cradock tot die politiek toe en dien sy volk daar op bekwame wyse tot sy dood. Hy is op 2 Oktober 1935 in daardie distrik oorlede.
Sy heengaan was 'n gevoelige verlies vir sy dierbares en talryke vriende, maar veral 'n groot verlies vir sy volk. Hy was 'n man met 'n edele inbors, met 'n skoon en voorbeeldige wandel. In die omgang was hy 'n gebore gentleman, steeds vriendelik, minsaam en beskeie. 'n Man van hierdie gehalte mag nooit deur sy volk vergeet word nie.