Dutoitspan – Noord-Kaapland Sinode
Op Sondag 8 September 1872, is op ’n gemeentevergadering, net na afloop van die oggenddiens oorgegaan tot die verkiesing van kerkraadslede vir “De Beers New Rush,” d.w.s. die gemeente wat later as Kimberley bekend sou staan. Op dieselfde datum meld dieselfde beriggewer (De Kerkbode 5.10.1872): “Op Dutoitspan zouden heden op dezelfde wyze kerkraadieden door de gemeente gekozen worden”. Kimberley en Dutoitspan het dus op dieselfde dag hul eerste kerkraadslede gekies.
HG Gous skryf: “As aangeneem word dat ’n gemeente in kerkregtelike sin eers dan bestaan wanneer sy eerste kerkraadslede verkies en bevestig is, dan wil dit voorkom of hierdie twee gemeentes in die Diamantstad min of meer ewe oud is. Maar as die bevestiging van sy eerste diensdoende predikant die bepalende faktor moet wees, dan moet aan Kimberley (‘De Beers New Rush’) die eer van ‘senior’ toegeken word. Immers sy eerste predikant, prop. JW Louw, is reeds op 17 Augustus 1872 bevestig, terwyl nog meer as ses maande sou verloop voordat Dutoitspan sy eerste leraar in diens sou stel. Feit is egter dat beide gemeentes hul eerste kerkraadslede in 1872 gekry het, heel waarskynlik op dieselfde dag, nl. 8 September 1872, en daarom is ons van mening dat hul min of meer ewe oud is, en dat vir al twee 1872 as stigtingsjaar geld. Natuurlik het ons Kerk op die diamantvelde die eerste op Dutoitspan begin werk. In nie-amptelik sin is dit dan ook die oudste gemeente hier, vandaar ook dat die ring die ring van Dutoitspan heet. Om op te som: Op Sondag 8 September 1872 is die NG Kerk in die opkomende Diamantstad amptelik in funksie gestel”.
Uit De Kerkbode van 9 Maart 1873 verneem ons dat die eerw. prop. JC de Vries “die zich tans op die Diamantvelden bevindt” deur die kerkraad van Dutoitspan beroep is. Sy salaris was £300 (R600) per jaar “gewaarborgd voor zes maanden”. Hy is vroeg in Mei as leraar bevestig.
Ds. SH Kuhn word op 10 Junie 1877 as tweede leraar bevestig. Hy word opgevolg deur ds. AP Kriel, “later de grote geloofsman van de weesinrichting te Langlaagte geworden”. Sy opvolger was ds. SJ Perold en na hom was dit ds. WFP Marais wat ook die buitewyke begin bedien het. Ds. CP Kotzé het om opgevolg en hy is in 1916 bevestig.
Die naam van die gemeente het ’n interessante verhaal. In die oudste huweliksregister van hierdie gemeente word gemeld dat so en so in die huwelik bevestig is “in de parochie te Dorstfontein in het district Pniel”. Die oorspronklike naam van die gemeente was dus Dorstfontein – die naam van die plaas van die heer AJ van Wyk waarop die diamante in 1870 ontdek is. Maar dié eintlike ryk diamantvonds is op die gedeelte van Dorstfontein bekend as Dutoitspan gedoen. Ná hierdie delwery is as Dutoitspan verwys en aangesien die kerktent ook naby Dutoitspan opgerig is, is daar ook soms na hierdie gemeente as Dutoitspan verwys. Vanaf 1876 word daar in die huweliksregister aangeteken dat die betrokke huwelik bevestig is “te Dutoitspan in de parochie Dutoitspan in het district Dutoitspan”. Teen daardie tyd is die ou naam Dorstfontein vervang deur die van Dutoitspan.
Om hierdie rede kon Dutoitspan en sy sustergemeente ‘De Beers New Rush’ nie as gemeentes van die Kaapse Kerk afgestig word nie. Hierbo het ons reeds daarop gewys waarom ook die Sinode van die Oranje-Vrystaat nie sy weg oopgesien het om die twee gemeentes op die diamantvelde by hom in te skakel the. Die anneksasie van die diamantvelde deur Brittanje het derhalwe die ontwikkeling van die NG Kerk aldaar bepaald baie gestrem. Onder besonder moeilike omstandighede moes Dutotispan en ‘New Rush’ as ‘vrye’ gemeentes die mas probeer opkom.
Toe Griekwaland-Wes egter in 1880 staatkundig by die Kaapkolonie ingelyf word, is die weg tot kerklike inlywing van die gemeentes op die diamantvelde by die Kaapse Kerk dan ook gebaan.
Die eerste predikante van Dutoitspan het onder baie moeilike omstandighede gewerk. Hulle gebied was baie groot. Dit het tot naby Warrenton gestrek en het Honeynestkloof, Du Plooysburg en Modderrivier/Ritchie ingesluit. By Griekwastad is ook dienste gehou. In die tagtigerjare van die negentiende eeu is daar ’n kerk, pastorie en die eerste kerkskool vir 22 leerlinge gebou. Die skool het later ’n goewermentskool geword, omdat die gemeente dit nie finansieel kon onderhou nie.
Die gemeente het die Driejarige Oorlog, die Swartgriep en die Rebellie beleef.
Gedurende die Eerste Wêreldoorlog, die Depressie van 1933 en met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog, was die myne van Dutoitspan, Bultfontein en Wesselton gesluit Dit het groot werkloosheid en nood tot gevolg gehad en in die tyd word die gemeente hulpbehoewend. Die kerkraad het egter reeds in 1925 besluit om ’n kerksaal te Ritchie te bou en ’n nuwe kerk te Dutoitspan.
Die Ritchie-wyk het hard gewerk. Dit het baie jare geneem om genoeg geld in te samel om hulle saal te bou en dit sonder skuld aan die gemeente Dutoitspan te oorhandig. Dit het Dutoitspan-gemeente 15 jaar van ywer gekos om hulle ideaal, om ’n kerk te bou, te bereik. Op 13 Julie 1940 het hulle die kerk sonder skuld ingewy. Uit die gemeente het Modderrivier-Ritchie, asook Plooysburg, afgestig.