Rubrieke - Dawie Se -
SA kort ’n nuwe plan - skep rykdom
deur Dawie Roodt in Rapport 25 Februarie 2018
Met reg is die meeste van ons bly Jacob Zuma is weg. Die nuwe president lyk en klink sommer presidensieel. As ons so ’n bietjie dieper krap, word dit egter duidelik dat ons wel ’n nuwe kaptein het, maar dat die skip nog dieselfde is.
Wat ons werklik benodig, is ’n totale verandering in Suid-Afrika se sakeplan. Die oorhoofse benadering van die ANC sedert hy die bewind oorgeneem het, was ’n beleid van herverdeling, besteding en lenings. Ons het ’n land geword van verbruikers met eise en regte.
Soos ons in die begroting gesien het, is die staat se besteding hoofsaaklik daarop gerig om “regte” te voorsien: regte op onderwys, ’n inkomste, goeie lone, gesondheidsorg en vele ander.
Die staat is ook aktief besig om “ongelykheid” te beveg deur ’n reusagtige belastinglas op die produktiewe deel van die ekonomie. Waar die belastingbasis nie voldoende is om in die staat se bestedingsbehoeftes te voorsien nie, word daar eenvoudig net meer geleen.
Natuurlik behoort die staat aan baie van dié sake aandag te gee, maar dan moet die uitkoms kostedoeltreffend wees. Verder moet staatsbesteding veel meer daarop gerig wees om die regte omgewing en infrastruktuur te skep vir ’n groeiende ekonomie, terwyl die voortdurende afknouery van die belastingbetaler eenvoudig moet end kry.
Daar is nog baie ander voorbeelde waar die staat met sy sosiale ingenieurswese probeer om die samelewing te dwing om aan ’n bepaalde stel reëls te voldoen. Ondernemings word ondermyn weens “teenmededingende” optrede, onrealistiese arbeidswette, ’n swaar, ondoeltreffende belastinglas en vele ander voorwaardes, vereistes en wette, alles met die doel om ’n “regverdiger” en “gelyke” samelewing volgens die ideologiese oortuiging van die ANC te skep.
Die gevolge is verreikend vir die ekonomie. Ons spaarvlakke, tans sowat 16% van die bruto binnelandse produk (BBP), vergelyk baie swak met lande teen wie ons meeding (ontwikkelende lande se spaarkoers is 30%). Die gevolg is dat ons rentekoerse relatief hoog is, terwyl ons investeringsvlakke hopeloos te laag is.
Ander gevolge sluit ’n chroniese tekort op die lopende rekening in wat weer lei tot ’n wisselvallige geldeenheid en, baie belangrik, ’n proses van deïndustrialisasie.
Sonder twyvelis dit nodig om ‘n groeiende dienstesektor te hê, maar dit is van uiterse belang dat die ander sektore ook groei. Veral die vervaardiging- en primêre sektor kan baie werk skep.
Vervaardiging se aandeel in die BBP het van 15,8% in 1994 tot 13,7% gedaal, mynbou s’n van 16,3% tot 8,1% en landbou s’n van 3,4% tot 2,4%. Daarenteen het staatsbesteding gestyg van 26,9% tot 29,4%!
Die ekonomie kan baie goed geld uitgee, maar is nie goed met die skep van rykdom nie. Dit word veral gesien in ons per capita-BBP. In 1994 was dit 31% van dié van ontwikkelende lande, nou 30%. Ons boer agteruit.
Sal die huidige ekonomiese beleid sterk groei tot gevolg hê? Ek twyfel. Ons het ’n opgeblase en oorbetaalde staatsdiens, ’n magdom van wette, reëls en regulasies en ’n regering wat veel meer daarin belangstel om maatskaplike doelwitte te bereik terwyl ekonomiese groei as ? bysaak gesien word.
Om dit te kroon, dreig die regering om burgers se eiendom te neem. “Onteiening sonder vergoeding”, wat op die oog af op grond gerig is, kom eenvoudig neer op diefstal.
Ons het ’n nuwe plan nodig. ’n Plan met één doel en dít is om rykdom te skep. Ons kan.