Ysig kalm dobber hulle oor die paaie van die see... verraderlike wit kolosse wat hul grootste deel onder die water wegsteek en gate in die rompe van verbygaande skepe kan ruk. Maar daar is ’n groot verskil tussen die gletserberge van die Noordelike Yssee en die reuse-tafelberge wat van die Antarktiese ysbanke wegbrokkel. By elke poolstreek speel die fassinerendste dramas hulle af...
RKTIKA, in die aarde se verre noorde, is ’n oseaan wat deur vastelande omring word. Die ysberge van die Noordelike Yssee breek van gletsers af weg en is seisoenaal. Hierdie ysberge se groottes word in kubieke meter aangedui.
Omdat so ’n betreklik klein deel van ysberge in die reël bokant die water uitsteek, word hul beweging meer deur seestrome as deur die wind beïnvloed. Wanneer die yskolosse die skeepsroetes binnedrywe, raak hulle ’n ernstige gevaar. Die mees berugte skeepsramp wat op ’n botsing teen ’n ysberg gevolg het, was die sinking van die Britse spogskip die Titanic op 14 April 1912. Meer as 1.500 mense het in hierdie tragedie omgekom.
LINKS: ’n Geboorteplek van Arktiese ysberge: gletsers by Baffinbaai aan die Groenlandse kus, soos gesien vanuit die ruimte.
REGS: Ys aan die beweeg om ’n gletser te voed—hier nie in Groenland nie, dog in Antarktika, maar die beginsel van langsaam kruipende bevrore water is dieselfde. Sodra die ysstroom die see bereik, kalwe die ys weg en word ’n gletser-ysberg gebore.
Ysberge word wêreldwyd gemonitor deur die Amerikaanse National Ice Center (NIC), wat in 1995 gestig is. Verreweg die meeste inligting vir die ontleding van die ys in die oseane word verkry van satelliete wat die aarde se poolstreke beloer.
Die NIC is ook die enigste organisasie wat die spoor van alle Antarktiese ysberge volg. Name word aan hulle toegeken en dié wat langer as sowat 16 km is (10 myl volgens die Amerikaners) word aangedui met ’n letter wat toon waar die ysberg ontstaan het, gevolg deur ’n kumulatiewe getal.
Só was daar die enorme ysberg B15, wat in 2000 van die Ross-ysbank weggekalwe en ’n aanvanklike oppervlakte van 11.000 km² gehad het. Dit het in November 2002 in twee gebreek en die grootste oorblywende deel—die berg B-15A met ’n oppervlakte van 3000 km²—was steeds die grootste ysberg op aarde totdat dit in Oktober 2005 in etlike dele verbrokkel het.
Namate ysberge ouer word, begin ’n deurmekaarspul van spitse en ander bisarre vorms verskyn. Mettertyd is al wat gesien kan word ’n paar suile wat bo die see uitsteek.