Haida - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Die Haida is 'n inheemse bevolking aan die weskus van Noord-Amerika. Die Haida Nasie beweer gebiede bestaan ​​uit 'n argipel genaamd die Koningin Charlotte-eilande of Haida Gwaii terwyl die Haida na die eilande en dele van die suidooste van Alaska verwys. Daar word gereeld in Kanada na die Haida verwys as 'n eerste band "band" of 'n "stam" in die Verenigde State. Hul voorvadertaal is die Haida-taal, wat nou uiters bedreig is.
Die Haida in Kanada het in die tagtigerjare die Raad van die Haida-volk geskep wat outonomie van die Kanadese Departement van Indiese Sake verkry het. Die Sentrale Raad van die Indiese stamme Tlingit en Haida van Alaska verteenwoordig 27.000 lede as 'n soewereine nasie. Hul stryd om menseregte in die twintigste eeu het die gronde geword vir die eenheid tussen die twee stamgroepe.
Die Haida is bekende vakmanne in hout en koper. Totempale wat gerespekteerde mitiese wesens uitbeeld, is algemene simbole wat met hul erfenis verband hou. Hul clan-totems val onder die Raven of Eagle. Die Haida het sterk waardes en oortuigings in hul posisie as 'oorspronklike beskermers' van hul vaderland wat deur die 'Skepper' aan hulle gegee is as 'n seën om versorg en nie vermors te word nie. Baie van hul antieke mites, verhale, sang en dans vertel die verhaal van die verhouding tussen die Haida-mense en hul Skepper en die natuur rondom hulle. Hulle glo dat hul verantwoordelikheid is om hul omgewing te hengel, jag, handel en versorg. Behalwe hul geloof in die behoud van die natuurlike wêreld, glo hulle ook 'n sterk rol in die rol van die gesin.
Alhoewel dit baie verminder word deur kommersiële aktiwiteite, bly die natuurlike oorvloed van bos en see in die Haida-argipelos 'n wesenlike aspek van die hedendaagse Haida-kultuur. Die Raad van die Haida-nasie streef voort met 'n beleid om natuurlike lande en waters te red. Dit is ook mede-bestuur met die regering van Kanada, die wilde en diverse eilande van die Gwaii Haanas Nasionale Parkreservaat en Haida Erfenisgebied, wat gereserveer is vir die Nasionale Park-status binne die Kanadese Nasionale Parkstelsel.
Die Haida bestaan ​​uit 'n internasionale stam waarvan die belangrikste koshuise in Masset en Skidegate, Brits-Columbië is; en in Hydaburg, Alaska. Daar is ook baie Haida in verskillende stedelike gebiede in die westelike Verenigde State en Kanada. Voordat hulle in die laat agttiende eeu met die Europeërs kontak gemaak het, het die Haida gewoon aan die Koningin Charlotte-eilande en die Alexander-argipel aan die noordkus van Noord-Amerika. Die plaaslik betroubare voorrade van heilbot en salm, wat die basis van hul dieet vorm, het die Haida goed ondersteun. Hulle het in groot sederplanthuisies gewoon en vyftien voet hoë totempale aan die fronte van die geboue gebou. Die Haida-stelsel van pottebakkers het 'n sosiale hiërargie versterk wat gebaseer is op rangorde van erflike status en rykdom. Die noordelike en suidelike dialekte van die Haida-taal hou geen verband met enige ander bekende tong nie.
Die Haida van Alaska het tradisioneel in drie dorpies aan die weskus van die Prins van Wallis-eiland en in een dorp aan die ooskus van die eiland gewoon. In 1911, met die aanmoediging en ondersteuning van die Amerikaanse regering en die Presbiteriaanse Kerk, is die drie Haida-dorpe van Cordovabaai by Hydaburg gekonsolideer. Op 19 Junie 1912 onderteken president William Howard Taft Uitvoerende Bevel nr. 1555, tot stigting van die Hydaburg-reservaat vir die beskerming en beskawing van die Haida. Hydaburg is gebaseer op die bekendstelling van die Metlakatla-plan, waardeur die inboorlinge die ontwikkelaars en eienaars van die gemeenskap en sy ondernemings sou wees, en as tuisburgers as burgers van die Verenigde State behandel sou word.
Die Haida was betrokke by drie verskillende prosesse om hul oorspronklike aansprake te beoordeel. In 1935 het die Tlingit en Haida 'n saak teen die Verenigde State aangeteken in 'n saak van eise wat die Tlingit en Haida van Alaska $ 7,2 miljoen toegeken het vir die neem van oorspronklike lande deur die Verenigde State toe hulle die Alexander Archipelago Forest Reserve (nou bekend as die Tongass Nasionale Woud) in 1902. Die sentrale raad Tlingit en Haida is aangewys as die administrateur van fondse en programme wat verkry is uit die hof vir eise.
In April 1938 word die Hydaburg Cooperative Association die eerste ekonomiese onderneming wat georganiseer is ingevolge die Alaska Reorganization Act. Kort daarna het die vereniging 'n versoekskrif by die Departement van Binnelandse Sake ingedien vir 'n bespreking en aan 'n beoordelingsproses voorgelê vir die totstandkoming daarvan. Die voorbehoud is later ingestel, maar in 1952 is die ooreenkoms wat tot die skepping daarvan gelei het, deur die Amerikaanse distrikshof nietig verklaar.
In 1971 word die wet op Alaska Native Claims Settlement (wetgewing vir nedersetting van inheemse eise) onderteken, wat die oprigting van winsgewende korporasies vir elk van die inheemse dorpe in Alaska magtig. Dorpskorporasies met beduidende Haida-aandeelhouers sluit Haida Corporation in Hydaburg, Kavilco in Kasaan en Shaan-Seet in Craig in. Hierdie dorpskorporasies opgeneem onder die wette van Alaska en het 'n totaal van 23.040 hektaar grond ontvang, waarvan 'n groot deel van die boslande was. Die korporasies is op soek na maniere om verskillende ondernemingsgeleenthede op Prins van Wallis-eiland aan te pak, soos bosprodukte, gasvryheid, handvesvissery, olieprodukte en rotsknoeierye.
In teenstelling met die Haida in Alaska, is Haida in die stede Masset en Skidegate in die Kanadese reservate deur die Kanadese departement van Indiese Sake geadministreer. In die twintigste eeu het Haida in Masset voortgegaan om vis te vang. Mans het as vissers en bootbouwers gewerk, terwyl vroue in diens geneem het in 'n visbakkie in die nabygeleë New Masset. Inwoners van Skidegate het werk in die houtkampe op hul reservate gevind. Gedurende die 1960's, toe die Kanadese owerhede 'n groter Indiese deelname aan selfbestuur aangemoedig het, het die Masset en Skidegate Haida hul tradisionele kunste hernu, insluitend die oprigting van totempale, die herlewing van dans en die bou van kano's. In die 1980's het die twee dorpe die Raad van die Haida Nasie gevorm om hul politieke belange te ondersteun.
Het u geweet? Die mense van Haida is bekend as bekwame vakmanne in hout, metaal en ontwerp
Die mense van Haida is bekend as bekwame ambagsmanne van hout, metaal en ontwerp. Hulle het ook baie deursettingsvermoë en resolusie getoon op die gebied van bosbewaring. Hierdie uitgestrekte woude waar die Haida hul huise maak, is voor-gletsers en word vermoedelik byna 14 000 jaar oud.
Voorkontak verspreiding van Haida.
Haida-gemeenskappe wat op die Prins van Wallis-eiland, Alaska, en die Koningin Charlotte-eilande geleë is, deel ook 'n gemeenskaplike grens met ander inheemse volke, soos die Tlingit en die Kaapse Fox-stamme van die Tsimshian. Die Tlingit het die Haida genoem Deikeenaa, "ver na die mense van die see," van die afstand wat Haida Gwaii van die vasteland en die Alexander-argipel skei.
Alhoewel die samelewingsstruktuur van Haida 'n lewende proses is, lê die wortels daarvan in die antieke pottebakkersstelsel en bly dit herkenbaar in hedendaagse politieke, ekonomiese en wetlike funksies. Op die gedeelte van Kanada wat deur Haida geëis word, het die twee gemeenskappe van Musset en Skidegate bandrade wat wisselende mate van invloed en beheer deur die federale regering van Kanada ervaar. Die volharding van die Haida-regering kan gesien word deurdat die invloed van die bandrade, in soverre dit as agente van die Kanadese regeringsowerheid gesien kan word, gereguleer word deur 'n gemeenskapsbestuurstelsel van Matriarge en lynowerhede.
Haida was tradisioneel bekend as kwaai stryders en slawehandelaars en het tot in Kalifornië aanval. Orale vertellings in Haida teken reise so ver noord as die Beringsee aan, en een verhaal impliseer dat selfs Asië deur Haida besoek is voordat Europeërs die Stille Oseaan binnegekom het. Die reisvermoë van Haida was afhanklik van 'n voorraad antieke Wes-Rooi sederbome wat hulle in hul beroemde Noordwes-kano's gekerf het. Die vaartuig, wat van 'n enkele rooi sederboom gesny is, kon 15 volwassenes van kop tot tone slaap, en word deur tot 60 roeiers (wat dikwels vroue insluit) aangedryf. In die geval van 'n geveg op die see, was roeiers gewapen met swaar klipringe (18 tot 23 kg) wat aan geweefde boomwortel of bastaard vasgemaak is. Hierdie toestelle het, toe hulle op vyandelike kano's gegooi word, groot skade aangerig. Haida-krygers het die stryd betree met 'n rooi sederwapen, houtskild en klipmasse. Oorlogshelms is uitgebrei gekerf, en wapens is gemaak of versterk met metaal, klip, been of koper.
Die Haida is jagters en versamelaars. Omdat hulle so naby die see woon, is hengel vir hulle noodsaaklik. Salm is 'n hoofbron van voedsel wat gefilteer en gerook is om deur die winter te hou. Die skelet van die eerste salm wat in 'n seisoen gevang is, is tradisioneel terug geplaas waar dit gevang is. Dit is 'n offergawe, so die Salmon sou die volgende seisoen terugkeer.
Haida totempaal by Thunderbird Park in Victoria, BC. 2 "Haida Pole, 1954. Carvers: Mungo Martin, David Martin, en Henry Hunt. Gebaseer op: Haida Memorial Pole. Dit is 'n weergawe van 'n paal wat deur Charles F. Newcombe by t'anuu 'llnagaay (eelgrasstad) gekoop is in 1911. Dit is omstreeks 1880 deur 'n man met die naam Checkgath grootgemaak as 'n gedenkteken vir sy vrou en toon 'n paar van die familiewapens van Checkgath. Die oorspronklike paal is nou in die ingangsportaal van die museum. "
Soos alle inheemse bevolkings aan die noordoostelike kus van die Stille Oseaan, gebruik die Haida ekstensief rooi sederbas, wat steeds gebruik word as tekstiel vir klere, toue en seile, en in sy rou vorm, as boumateriaal of selfs wapens. Die meeste goed word vervaardig uit die hout van die Wes-Rooi seder, Nootka Cypress, Western Hemlock en Sitka Spruce. Hoogs gewaardeerde plantbark- en wortelweerders skep steeds 'n verskeidenheid klere, insluitend hoede en houers. Die antieke Naahinn vorm van weef-ook genoem Chilkat- gaan voort, hoewel kommersieel vervaardigde wol in plaas van bergbok gebruik word. Die beroemde Haida totempale is ook op die rompe van die Rooi Sederbome gekerf.
In antieke tye is waardevolle artikels ook uit koper vervaardig. Kunstenaars in Haida is ook vaardig in die kerfwerk deur argilliet, 'n sedimentêre gesteente in die Koningin Charlotte-eilande, te gebruik om stukke 'swart leisteen' te skep wat die mistieke bewussyn van hierdie antieke kultuur uitdruk. Die Haida-kultuur plaas 'n hoë waarde aan 'n gesofistikeerde en abstrakte ikoniese kunsvorm. Alhoewel dit die indrukwekkendste in groot monumentale totempale uitgedruk word, word hierdie uiters gedissiplineerde ontwerp op 'n wye verskeidenheid materiale toegepas, insluitend die menslike liggaam deur tatoeëring.
Die Haida-teorie van sosiale struktuur is gebaseer op geslagsgroepe. Dit wil sê, die samelewing is in twee groepe verdeel, die een met die naam Raven en die ander Eagle. Daar is 'n verskeidenheid subgroepe wat in een van die groepe val. Die groepe en hul subgroepe van stamme, of matrilineêre afstammings, besit unieke kombinasies van kruine en ander intellektuele eienskappe soos liedjies en name. Mense kan nie met 'n lid van hul eie groep trou nie.
Pottebakkies, seremonies om rykdom te toon of status in 'n gemeenskap te verdien, was nou gekoppel aan 'n man se groep. Potjiekos was 'n groot viering wat aangebied is deur 'n welgestelde lid van die gemeenskap. 'N Gasheer kon honderde gaste nooi. Gaste sou in die beste rok en in die beste kano's kom, gereed vir tot tien dae se feesmaal. Daarna is al die besittings van die gasheer aan gaste uitgedeel. Dit sou die gasheer egter nie bankrot maak nie, aangesien hulle altyd kon vertrou op die ontvangs van geskenke uit die buurpot.
Kuns en mitologie
Die kunswerke van die Haida word dikwels geassosieer met die tradisionele totempaal. Die kuns word ook weerspieël op gesinswapens en beeldskermpanele. Twee kontrasterende kleure, soos rooi en swart, word gebruik om soliede en leë ruimte uit te beeld. Algemene figure is diere, voëls, seediere en mitiese wesens wat die groep Raven of Eagle identifiseer. Die Killer Whale word geassosieer met die Raven-afstande, byvoorbeeld, net soos die Grizzly-beer en Wolf. Amfibiese wesens soos Kikker en Beaver, sowel as 'n verskeidenheid visse word ook geassosieer met hierdie geslag. Die Raven-groep gebruik nie sy naam as 'n simbool of die meeste ander voëls in die algemeen nie. Die Eagle-groep identifiseer egter wel met voëls.
Raven is die sentrale karakter vir stamme of bande wat in die sentrale en noordelike kuste van Kanada en Alaska voorkom. Hy is 'n "trickster" en verhale wat gebaseer is op sy bedrywighede, sluit die bevryding van die mensdom uit 'n mossel in. Hy is 'n paradoksale figuur omdat sy onheilspellende, gulsige en wrede bedoelings bykans altyd iets waardevols vir die mense leer waarteen hy werk.3
Die Gees van Haida Gwaii
The "Spirit of Haida Gwaii" is 'n beeldhouwerk van die Britse Columbiaanse Haida-kunstenaar Bill Reid (1920-1998). Die beeldhouwerk is oorspronklik in 1986 geskep as 'n klei-model van 1/6, wat in 1988 vergroot is tot klei van groot grootte. In 1991 is die model in brons gegiet. Hierdie eerste brons giet het die titel "The Spirit of Haida Gwaii, the Black Canoe" en word nou buite die Kanadese ambassade in Washington, DC vertoon. Die tweede brons giet, getiteld "The Spirit of Haida Gwaii, the Jade Canoe," is eerste vertoon in 1994 by die Kanadese Museum vir Antropologie. Uiteindelik, in 1995, is die "Jade Canoe" (soos dit algemeen genoem word) verskuif na die International Terminal op Vancouver International Airport, waar dit vandag nog bestaan. Die beeldhouwerk is 6 meter (20 voet) lank, nie heeltemal 4 meter (13 voet) van die basis na die bokant van die personeel van Shaman nie, en weeg byna 5.000 kilogram (11.000 pond). In die hoofsaal van die Kanadese Museum of Civilization word 'n gipskopie van die beeldhouwerk vertoon.
The Spirit of Haida Gwaii, 'n standbeeld deur Bill Reid buite die Kanadese ambassade in Washington, D.C.
Die gees van Haida Gwaii is bedoel om die Aboriginale erfenis van die Haida Gwaii-streek in die Koningin Charlotte-eilande van Kanada te verteenwoordig. In groen-gekleurde brons op die Vancouver-weergawe en swart-gekleurd in die Washington, D.C.-weergawe, toon die beeldhouwerk 'n tradisionele Haida-sederduggout-kano wat ses meter lank is. Die kano vervoer die volgende passasiers: die raaf, die tradisionele truuk uit die Haida-mitologie, wat die stuuraar vashou; die muisvrou, gehurk onder Raven se stert; die Grizzly Bear wat by die boog sit en staar na Raven; die Beer Moeder, die vrou van Grizzly; hul welpies, Goeie beer (ore wys vorentoe) en Slegte beer (ore terug gerig); Beaver, oom van Raven; Dogfish Vrou; Die arend; die padda; die Wolf, kloue ingebed in Beaver se rug en tande in Eagle se vleuel; 'n klein menslike roeier in die Haida-gewaad, bekend as die Ancient Reluctant Conscript; en op die fokuspunt van die beeldhouwerk, die menslike Shaman (of Kilstlaai in Haida), wat die Haida-mantel en die berkhoed dra en 'n hoë staf besit wat met die Seabear, Raven en Killer Whale gekerf is.
In ooreenstemming met die tradisie in Haida, is die belang van die passasiers baie simbolies. Die verskeidenheid en onderlinge afhanklikheid van die inwoners van die kano verteenwoordig die natuurlike omgewing waarop die antieke Haida staatgemaak het vir hul voortbestaan: die passasiers is uiteenlopend en is nie altyd in harmonie nie, maar hulle moet van mekaar afhang om te leef. Die feit dat die listige truuk, Raven, die stuurpyp hou, is waarskynlik simbolies van die natuur se onvoorspelbaarheid.
Die belangrikste saak vir die moderne Haida is steeds die vestiging van 'n beheerliggaam wat politieke en ekonomiese beheer oor hul voorvaderlike tuislande sal hê. Probleme met die definiëring van die rol van 'n amptelik erkende Haida-stam word bemoeilik deur die Indiese Herorganiseringswet, die Alaska Native Claims Settlement Act, en die instellings wat kragtens hierdie wette opgerig is.
Die Sentrale Raad van die Tlingit en die Indiese stamme van Haida van Alaska (CCTHITA) is die huidige stambeheerliggaam in die Verenigde State met meer as 27,000 lede wêreldwyd. Die hoofkwartier is in Juneau, Alaska. Die stamme het saamgewerk op grond van hul gedeelde stryd om menseregte.4
Wat die Haida Nation in Kanada betref, is die Hooggeregshof van Kanada in 2004 in 2004 Haida Nation teen British Columbia (Minister van Bosse), 2004 3 S.C.R. 511 verklaar dat die Kroon 'n wettige plig gehad het om met die Haida Nasie te konsulteer en hul belange te akkommodeer tydens die uitreiking van 'n houtlisensie aan 'n bosbouonderneming vir die oes van hout op lande wat deur die Haida Nasie geëis is. Hierdie beslissing word geneem in die lig van die beroemde beslissing van 1997 van Delgamuukw v. British Columbia, 1997 3 S.C.R. 1010, waar die Hof die wettige presedent vasgestel het dat 'n Eerste Nasies-band in Kanada aanspraak kan maak op 'Aboriginal title' op spesifieke grond, ondanks die soewereiniteit van die kroon oor alle lande in Kanada, indien hulle sulke grond beset het voordat die kroon sy soewereiniteit bevestig het. oor hierdie land en as die spesifieke land self integraal is tot die eiesoortige kultuur van die Eerste Nasies-orkes. Die begrip 'Aboriginal title' strek verder as die blote reg om spesifieke lande te gebruik (soos om te jag en te vang), maar dit verskil van tipiese privaat grondbesit, omdat 'Aboriginal title' 'n gemeenskaplike reg is wat gekoppel is aan die inheemse kultuur.
↑ Diane E. Benson, Tlingit Lande en hul kulture, 2011. 20 Oktober 2011 herwin.
↑ Thunderbird Park - 'n plek van kulturele deel. Royal British Columbia Museum. 29 Januarie 2007 onttrek.
↑ Kanadese Museum of Civilization Corporation Haida: The People and the Land. 18 Januarie 2007 onttrek.
↑ Tlingit en Haida-stamme van Alaska. 18 Januarie 2007 onttrek.
Bringhurst, Robert. 'N Storie so skerp as 'n mes: die klassieke Haida-mytellers en hul wêreld. University of Nebraska Press, 2000. ISBN 0803261799
Drew, Leslie & Doug Wilson. Argillite: kuns van die Haida. Hancock House Pub Ltd, 1980. ISBN 0888390378
Gill, Ian. Haida Gwaii: Reise deur die Koningin Charlotte-eilande Raincoast Books, 2004. ISBN 1551926865
Reid, William & Robert Bringhurst. Die raaf steel die lig. University of Washington Press, 1996. ISBN 0295975245
Steltzer, Ulli. The Spirit of Haida Gwaii: Bill Reid se meesterstuk. Douglas & McIntyre, 2006. ISBN 1550545795
Bill Reid Haida Gwaii, Spirit of: Statue by die Kanadese ambassade in Washington, D.C. dcMemorials.com