PressReader - Kuier: 2018-10-31 - He­pa­ti­tis: Pas­op vir dié si­lent kil­ler
He­pa­ti­tis: Pas­op vir dié si­lent kil­ler
Die he­pa­ti­tis-vi­rus­se is meer al­ge­meen as wat jy dink en kan jou le­we be­dreig. Be­skerm jou­self en jou fa­mi­lie só teen die siek­te.
Kuier - 2018-10-31 - Inhoud - DEUR CHRISLYNN SIAS
Er­vaar jy er­ge ab­do­mi­na­le pyn, koors en moeg­heid en moet jy twee keer kyk as jy u­ri­neer om­dat dit te don­ker lyk? Jy is boon­op naar en het kon­stan­te bra­king . . .
As dié simp­to­me vir jou be­kend klink, is he­pa­ti­tis dalk die oor­saak. Maar weens on­kun­de oor die siek­te laat baie men­se hul­le nie daar­voor toets nie. Boon­op is daar ’ n ne­ga­tie­we stig­ma om­dat die siek­te on­ge­nees­lik, aan­steek­lik en in som­mi­ge ge­val­le sek­su­eel-oor­draag­baar is. Maar as jy vroeg ge­noeg ge­di­ag­no­seer en be­han­del word, sal jy in die mees­te ge­val­le die erg­ste ge­spaar word.
Die stig­ma waar­mee die siek­te ge­paard gaan, ver­oor­saak e­mo­si­o­ne­le ska­de vir baie slag­of­fers. Só ver­tel ’ n 28-ja­ri­ge man van Kuils­ri­vier in die Kaap sy er­va­ring met he­pa­ti­tis A was een van ver­war­ring en skaam­te.
“Ek het die vi­rus in my ma­triek­jaar op­ge­doen. Ons het nie ge­weet iets soos he­pa­ti­tis be­staan nie. Ek het vir ’n paar we­ke er­ge ab­do­mi­na­le pyn ge­had, maar het stil­ge­bly daar­oor om­dat ek nie ge­weet het hoe om die ge­sprek aan te pak nie.”
Vol­gens hom het die pyn (en bra­king) on­uit­houd­baar be­gin raak en moes hy sy ou­ers daar­van ver­tel. “Ons is dok­ter toe en hy het my bloed en u­ri­ne ge­toets. Ek is toe met die he­pa­ti­tis A-vi­rus ge­di­ag­no­seer. Daar­van­daan was dit vir ’n he­le ruk af­draand eer­der as op­draand.”
Vol­gens hom moes hy vir ses tot agt we­ke kon­tak met men­se vermy om­dat hy aan­steek­lik was. Dit het ver­oor­saak dat hy vir ’n maand nie kon skool­gaan nie.
“Die erg­ste was om vir daai tyd geen kon­tak met my vrien­de te hê nie. Ek was skaam om vir hul­le te ver­tel om­dat ek weet hoe men­se stert­jies kan aan­las.”
Vol­gens sy dok­ter het hy ver­moe­de­lik die vi­rus deur ’n ok­ka­pyp of deur seks op­ge­doen. “Ek was op be­han­de­ling ge­sit en het ge­luk­kig heel­te­mal her­stel.”
He­pa­ti­tis is ont­ste­king van die le­wer wat ge­woon­lik deur ’ n vi­ra­le in­fek­sie ver­oor­saak word, maar dit kan ook an­der oor­sa­ke soos se­ke­re me­di­sy­ne, dwelms en al­ko­hol hê. In se­ke­re ge­val­le is daar min of geen simp­to­me nie en word daar­na ook as die “si­lent kil­ler” ver­wys. In er­ge ge­val­le kan dit lei tot fi­bro­se, sir­ro­se (ver­har­ding van le­wer) en le­wer­kan­ker in­dien dit nie be­han­del word nie.
Dr. K­ha­lid Coo­va­dia, ’ n spe­si­a­lis ge­nees­heer in gas t r oë n te rol o­gie, sê vi­ra­le he­pa­ti­tis het vyf sub ti­pes( A, B, C, Den E ).
“He­pa­ti­tis A en E word mon­de­liks ver­sprei, wat be­te­ken dit word ver­sprei wan­neer be­smet­te voed­sel ge­ëet word. Dis by­voor­beeld as jy ’ n slaai eet en die groen­te­wa s nie be­hoor­lik ge­was nie. He­pa­ti­tis B en C word ver­sprei deur bloot­stel­ling aan be­smet­te lig­gaam s vloei­stow­we. He­pa­ti­tis Dis skaars en ver­eis dat die pa­si­ënt reeds ’ n he­pa­ti­tis B-in­fek­sie het.
“He­pa­ti­tis A en E is self­be­per­ken­de siek­tes – die pa­si­ënt kan met­ter­tyd self op hul eie be­ter word. Daar is ’ n he­pa­ti­tis A-ent­stof be­skik­baar (dit is eg­ter nie vry­lik be­skik­baar in Suid-A­fri­ka nie en moet in­ge­voer word on­der ‘ n aan­soek­pro­se­du­re van Ar­ti­kel 21). Wê­reld­wyd is daar geen he­pa­ti­tis E-ent­stof be­skik­baar nie. He­pa­ti­tis C is nou ge­nees­baar met di­rek­te waar­ne­men­de an­ti­vi­ra­le te­ra­pie – en dit is nou be­skik­baar vir al­le Suid-A­fri­ka­ners wat die kuur van he­pa­ti­tis C wil ver­kry,” ver­dui­de­lik Coo­va­dia.
Vol­gens hom bly he­pa­ti­tis B wê­reld­wyd on­ge­nees­lik, maar an­ti­vi­ra­le te­ra­pie word ge­bruik om die he­pa­ti­tis B-vi­rus­la­ding te ver­min­der en so­doen­de die gevolge daar­van op die le­wer en toe­koms­ti­ge kom­pli­ka­sies moont­lik te be­perk.
Hy sê al­le sub­ti­pes van vi­ra­le he­pa­ti­tis is oor­draag­baar, maar soos voor­heen ge­noem, ver­skil die ma­nie­re van oor­drag
daar­van.­“He­pa­ti­tis­A,­B­en­E­k an­as­ful­mi­na­te­he­pa­ti­tis,­er­ge­siek­te­waar­pa­si­ënt e­die­ge­vaar­loop­om­t e­s­terf,­teen­woor­dig­wees.­He­pa­ti­tis­D ,­as­dit­ge­paar d­gaan­met­he­pa­ti­tis­B ,­k an­dit­vin­ni­ge­pr o­gres­sie­van­dié­siekt e­ver­oor­saak.­Die­meest e­men­se­het­egt er­nie­a­kut e­ful­mi­na­te­he­pa­ti­tis­nie,­maar­loop­die­ge­vaar­van­die­ver­traag­de­kom­plik a­sies­van­vi­ra­le­he­pa­ti­tis­–­sirr ose­en­he­pat o­sel­lu­lê­re­k ar­si­noom­(le­wer­kan­ker).­Dit­geld­vir­he­pa­ti­tisB-­en­C-inf ek­sie.”
MEN­SE KEN DIT NIE
Vol­gens­ die­ Wê­reld ge­sond­heid s or­ga­ni­sa­sie­ is­ di t­in­ die­ be­son­der­ he­pa­ti­tis­ B­ e n­C­wat­ kan­ lei­ tot­ chro­nie­se­ siek­te s­en­ saa­m­is­ die­ vi­rus­se­ die­ al­ge­meen­ste­ oor­sa­ke­van­ sir­ro­se­ en­ kanker .­ He­pa­ti­tis­ B­ kan­ by­ge­boor­te­ van­ die­ ma­n a­ haar­ ba­ba­ oor­ge­dra­ word ,­ van­ fa­mi­lie­lid­ tot­ kin d­en­deur­ sek­su­e­le­ kon­tak .­ A­ku­te­ in­fek­sie­ kan­voor­kom­ word­ met­ be­perk­te­ of­ geen­simp­to­me­ of­ simp­to­me­ soos­ geel­sug ­ ( ver­ge­ling­ van­ die­ vel­ en­ oë ),­ don­ker­ u r i- ne,­ui­ter­ste­moeg­heid,­naar­heid,­brak in­gen­ab­do­mi­na­le­p yn.­Al­die­vi­rus­se­besk a­dig­die­lew er,­maar­v er­skil­wel­in­v er­skei­een­be­lang­ri­ke­op­sig­te.
Mar­ga­ret­S­mith*­(32),­’ n­re­co­ve­ring­hero­ïen­ver­slaaf­de,­is­’ n­jaar­ge­le­de­met­die­he­pa­ti­tis­B-vi­rus­ge­di­ag no­seer.­
“Daar­is­be­vind­ek­het­die­vi­rus­op­ge­doen­deur­be­smett e­naal­de.­Ek­het­alt yd­ge­weet­van­die­ge­var e­wat­dw elms­in­hou,­maar­’ n­mens­dink­nooit­dat­iets­met­jou­sal­ge­beur­nie .”
Vol­gens­Mar­ga­ret­het­sy­beg in­op­le­tiets­is­f out­toe­dit­blyk­sy­het­geel­sug .­Sy­het­al­tyd­’n­koors­ge­had .­“Ek­het­ge­dink­dis­die­uit wer­king­van­dw elms.­Toe­ek­be­sluit­het­om­m y­le­we­te­ver­an­der,­k ry­ek­die­skok­dat­ek­’ n­he­pa­ti­tis-vi­rus­het.”
Ge­luk­kig­het­die­vi­rus­nog­nie­gev or­der­na­lew er­kan­ker­nie­en­kon­sy­nog­be­han­de­ling­ont­vang.­Sy­meen­’ n­ge­son­de­di­eet,­wa­ter­(ten­min­ste­2­ℓ­per­dag)­eng­een­dwelms­nie­(nie­eens­al­ko­hol­nie)­is­nou­haar­lew e.­“Groen­groen­te,­k nof­fel­en­vrug­te­is­goed­vir­die­lew er.­My­eer­ste­ pri­o­ri­teit­is­nou­m y­ge­sond­heid.”
Ti­a­ra­DeWitt,­me­de­stig­ter­van­die­he­pa­ti­tis­Foun­da­ti­on­Suid-A­fri­ka,­meen­Suid-A­fri­ka­ners­weet­te­min­oor­dié­siekt en­moet­op­gev oed­word.­Sy­sê­dit­k an­nie­deur­speek­sel­oor ge­dra­word­nie.
“Slegs­as­men­se­oop­ser e­in­hul­mond­het,­is­daar­’ n­k ans.­He­pa­ti­tis­is­’ n­siek­te­wat­in­be­smett e­bloed­ge­dra­w ord.”
Vol­gens­Ti­a­ra­is­Suid-A fri­ka­ners­van­die­swaar­ste­al­ko­hol­ver­brui­kers­ter­wê­reld­en­al­ko­hol­is­’ n­sui­wer­gif­vir­die­le­wer.­As­jy­dus­drink­en­on­be­wus­is­van­jou­toe­stand,­sal­jy­net­g ro­ter­sk ade­aan­rig.
Sy­be­na­druk­dat­he­pa­ti­tis-ly ers­geen­al­ko­hol­mag­ge­bruik­nie .­“Om­dat­men­se­nie­be­wus­is­van­die­vi­rus­nie ,­word­men­se­nie­get oets­nie.­Dit­v or­der­eg­ter­vin­nig­na­chro­nies­as­geen­be­han­de­ling­ont - vang­word­nie.­He­pa­ti­tis­in­kor t,­is­’ n­si­lent­k il­ler­en­moet­die­self de­plat­form­a­san­der­do­de­li­ke­siekt es­ont­vang­wat­be­wus­ma­king­be­tref.”