Die mees betekenisvolle aanduiding van konstitusionele beplanning in Nasionale Party-kringe is die Werksdokument van die Afrikaner-Broederbond wat verlede jaar aan sy afdelings gesirkuleer is.
Die gedagte is derhalwe dat rassevermenging naas rasseskeiding ’n erkende leefwyse moet wees. Dit skep die voorwaarde vir botsende stelsels en vir ’n geleidelike verdringing van rasseskeiding deur rassevermenging. Dit gaan hier om iets soortgelyks as die Wet van Gresham in die geldwese, naamlik dat slegte geld goeie geld verdring. In die samelewing vereis rasseskeiding sterk dissipline, aansienlike inspanning en strawwe maat­reels van die owerheid, net soos die handhawing van ’n monetêre stelsel waarin die geldeenheid self waarde het, soos in die geval van goud of silwer. Sodra papiergeld ook as betaalmiddel erken word, verdwyn “die goeie geld” uit sirkulasie.
Die aanvaarding van die moontlikheid van ’n Nieblanke staatspresident impliseer dat hy deur ’n Nieblanke meerderheidsstem verkies sal kan word. En in ’n volgende paragraaf word die betoog deurgetrek na die logiese konsekwensie. “ Dit beteken”, word verklaar, “dat daar nie meer ’n Wit-verskanste regering kan wees nie. Daar kan egter ook nie ’n Swart-verskanste, of byvoorbeeld ’n Zoeloe-verskanste regering wees nie. Die meerderheid van die regeringslede kan wel Swart wees, maar die stelsel en prosedure moet so werk dat al die groepe effektief kan deelneem en nie deur een groep gedomineer word nie”. (Par. 3.9)
Met die aanvaarding van die vooruitsig van ’n Swart meerderheidsregering is die eerste groot woord gespreek. Die betekenis daarvan word beklemtoon deur die derde laaste paragraaf. “’n Toets wat ons vir die aanvaarbaarheid van ’n stelsel moet aanlê”, lui dit, “moet altyd wees wat in ons belang sou wees indien ons byvoorbeeld in opposisie beland”. (Par. 4.3) Daarmee word enersyds gesuggereer dat die Blankes uit die regeringsmag sal verdwyn en in opposisie teen ’n Swart regering te staan sal kom en andersyds dat daar op een of ander wyse voorsiening gemaak kan word om die Blankes se belange te beskerm, indien dit sou gebeur. Maar met byna skokkende abruptheid word in die daaropvolgende sin verklaar: “Verder moet ons ook daarop let dat menslik gesproke daar geen waarborge bestaan nie.. Ons moet in terme van berekende risiko’s dink...” *
Waar die Broederbond tot hierdie naakte erkenning gevoer is, kon die noodwendige voortvloeisel daaruit, á ľ Afrique, nie vermy word nie. Dit is dat, soos in Kenia, Zambië en Zimbabwe, die terroriste-organisasies as gelykes aan die grondwetgewende proses moet deelneem. Die slotparagraaf van die Broederbonddokument lui dan ook soos volg: “Dit is noodsaaklik dat verteenwoordigers van verskeie magsgroepering aan die opstel van ’n nuwe grondwet deelneem. Daar moet getrag word om die wydsmoontlike verskeidenheid tot deelname te beweeg. Dit sluit groeperinge in wat deur hulle nie-deelname of uitsluiting ’n nuwe grondwet kan laat misluk, al voldoen hulle aan die besliste voorvereiste van die afswering van geweld”. (Par. 4.5)
Daar kan geen twyfel aan wees dat hierdie enigsins kriptiese beskrywing die ANC identifiseer as die groepering wat moet voldoen aan “die voorvereiste van die afswering van geweld”. Wat in hierdie paragraaf beskryf word, is die gestandaardiseerde wyse waarop ’n terroriste-organisasie sy eerste vroëe greep na die hefbome van mag maak. Die terroristeoorlog kan nie deur hom gewen word nie. Dit kan net by die konferensietafel verloor word deur die staat wat aangeval word.
Dit is vanselfsprekend dat as die kommunisties-beheerde ANC deel moet hê aan die opstel van ’n grondwet; hy ook deel moet hê aan die handhawing en toepassing van die grondwet, en dat dit aan hom onbetwisbare reg gee om deel te hê aan die regeringsmag. Vanaf so ’n eerste vastrapplek in die mag word met onverbiddelikheid op vele wyses gedruk en gebeur na groter vastrapplek. En uit die aard van die saak word die morele en prinsipiële weerstand al minder—totdat dit kraak en breek voor “die historiese noodwendigheid” van die Marxisme. So het Suider- Afrika stuk-vir-stuk voor die kommunistiese imperialisme geval.