Hokus pokus - Dr. Flip Schutte
Deur Dr. Flip Schutte op 1 Mei 2019
Ons is 'n eienaardige spesie. Al die verhale wat sin en betekenis aan ons lewens gee, is eintlik fiksie. Maar ons het nodig om dit te glo. Ons het nodig om te glo dat daardie fiksie die waarheid is, want op 'n manier vorm dit ons menswees en gee dit struktuur en orde aan ons lewe. Duisende jare gelede het priesters en shamaans die kuns uitgevind hoe om van fiksie die waarheid te maak. Die instrument wat 'n mens daarvoor gebruik, is rituele. 'n Ritueel is 'n soort van magiese handeling waarmee mens dit wat abstrak is, konkreet maak, of dit wat fiksie was, 'n feit maak. Hocus pocus en X is Y. Die padda word 'n prins en die pampoen word 'n koets.
Churchill het my gehelp om dit te verstaan. 'n Tyd gelede het ons na die reeks The Crown op Netflix gekyk. In die episode waar Elizabeth as koningin gekroon is, is daar een van die ministers wat 'n opmerking maak omdat sy so jonk is en "sal sy gesag hê?", en "waarom gaan die mense so tekere?" en hy maak 'n opmerking omdat almal buig voor die jong onervare vrou ... en toe verduidelik Churchill dat daar iets magies in die ritueel van die kroningsplegtigheid gebeur. Die oomblik wanneer die biskop haar salf met daardie olie en die olie drup op haar kop, word sy getransformeer tot iets bo-menslik, feitlik goddelik. Dan word daar nog 'n kroon as simbool ook op haar kop gesit wat die ritueel bevestig en versterk. En so word 'n jongmeisie 'n koningin. 'n Druppel olie maak van X, Y. Hocus pocus.
Vir eeue het mense hulleself afgesloof vir die kroon. Onderdane het in armoede en vodde geleef en hulle koningshuise toegelaat om weelde te geniet, want die fiksie, 'n verhaal, het vir hulle vertel dat dit so hoort en dat daardie druppel olie en kroon die mense wat in die kasteel bly, bo-menslik en anders maak. Hulle moet gedien word. Hulle mag in weelde leef terwyl die wat hulle versorg en vir hulle rykdom verantwoordelik is, in armoede vergaan. Hulle verteenwoordig God wat regeer en God se gesag op aarde. God regeer deur hulle op aarde, sê die verhaal.
Baie gemeentelede, veral in die ou dae, het dit van hulle dominee en kerkgebou en kerkraad ook gedink. Die feit dat die dominee deur 'n ritueel in die amp bevestig is en dat daar 'n toga oor sy skouers gegooi is, het X na Y toe verander in daardie oomblik van die ritueel. Hocus pocus en hierdie student wat gister nog met Grieks en Hebreeus gestoei het, word vandag gesalfde van God. Hierdie gebou waar kontrakteurs mekaar nog gister in geskel het oor halwe werk en waar 'n bouer of 'n verwer nog die sigaretstompie in doodgedruk het, is vanoggend na die inwyding en koorsang skielik die huis van God. Die ritueel maak van X, Y. Hocus pocus.
Vir eeue en eeue werk die Katolieke se mis ook so. Tydens die nagmaalritueel neem die priester 'n stukkie brood en 'n beker wyn en hy proklameer dat hierdie brood die liggaam van Christus is en dat hierdie wyn die bloed van Christus is. En as jy van die brood eet en van die wyn drink het jy deel aan Christus. Wat kan meer waar wees as om Christus dan in jou mond te proe en af te sluk? Daardie deelgenootskap. Eenwording met Christus, want X word Y tydens die ritueel.
Tradisioneel het die priester hierdie proklamasie in Latyn gedoen, wat vir eeue die kerktaal was. Voor die priester het al die kerkvolk gesit wat nie 'n woord Latyn kon verstaan nie. Die priester hou die brood in die lug en roep uit: "Hoc est corpus!" Hierdie is die liggaam. In die koppe en ore van die kerkvolk hoor hulle die hoc est corpus van die vreemde Latyn as hocus pocus! En die brood word vlees, X is Y en die padda is 'n prins. En ons sien en ons smaak dat dit goed is.
Gelowiges glo ook in die krag van die ritueel van die doop. 'n Druppel munisipale water wat uit die reservoir drie strate boontoe op teen die rantjie kom, word onder die dominee se middelvinger die bloed van Christus wat die sonde kan afwas waarmee daardie baba gebore is. Die transformerende krag van 'n ritueel. X is Y. Dit was nie net die erfsonde af nie, maar dit sluit ook 'n ewige verbond. Dit word 'n teken op jou voorkop wat sê dat jy nuut gemaak is en aan Christus behoort. Verbondskind.
Al hierdie verhale waarin mense glo, maak wonderlike teater. Dit bring families saam. Dit skep feeste en geleenthede. Dit gee sin en betekenis. En in die oomblik is ons aangedaan want X is Y. En nou kry hy nog sy oupa se name ook!
Dieselfde gebeur tydens 'n huweliksbevestiging. Ons fiksie sê dis nie goed as twee mense net trou aan mekaar beloof en dan saam intrek nie. Nee, daar moet 'n ritueel wees. Daardie oomblik as hulle "ja" sê en ringe ruil, hocus pocus, spring daar 'n haas uit die hoed en hulle twee word een tot die dood hulle skei.
Dis hoe ons koppe werk. Ons gebruik rituele om ons fiksie mee waar te maak. Wanneer ons vriendskapsbande wil versterk, dek ons 'n tafel en eet saam. Die ritueel van opskep en saam aan 'n tafel sit, maak ons bande sterker.
Wat ek eintlik vanoggend met my hele relaas wou sê, is dat dit belangrik is dat elkeen van ons ook 'n paar rituele in ons lewe moet hê. Ons het daardie misterie en magie nodig. Daardie oomblikke waar X vir ons Y is. Waar ons 'n kersie aansteek of 'n broodjie saam met geliefdes breek.
Die feit dat ek 'n paar rituele gedekonstrueer het, sê nie dat rituele onbelangrik is en dat ons dit moet vermy nie. Ek het dit juis gedoen om die krag en die belangrikheid daarvan te beklemtoon. En om te sê dat ons inkoop by rituele en rituele toelaat om sin aan ons lewe te gee. Ons laat rituele toe om fiksie vir ons waar te maak. Die Pase is juis so 'n tyd in die jaar wat ryk aan simboliek en rituele is. Mense hou nagmaal, vas en bid. Hou eredienste, dra kruise, bely hulle sonde en jubel dankbaar oor die oorwinning uit die dood.
Ons almal het sin en betekenis in ons lewe nodig en ons almal leef in fiksie. Ons skep verhale en dan gaan leef ons daarbinne. Ons besluit waarin ons wil glo, dan word dit vir ons heilig. Al glo ek nie aan die historisiteit van 'n kruisiging ter wille van sonde en die wegrol van 'n klip nie, glo ek aan eindes en nuwe beginne. En in daardie opsig is hierdie tyd van die jaar 'n goeie tyd vir refleksie. My paasritueel jaarliks is om selfondersoekend te dink aan dinge in my lewe wat ek wil neersit en nie meer langer wil saamdra, of wil deel van my mondering as mens maak nie. En ek glo dat elke mens sy storie, sy narratief, sy fiksie kan verander ... en dat jy dan kan begin om anders te leef. Soms beter, dikwels sommer net anders. So, terwyl ons dan nou nie sonder rituele kan nie en terwyl ons rituele nodig het vir sin en betekenis, kom ons eet 'n paaseier en dink hoe ons ons lewe kan beter en ryker en voller maak. Al word X nie onmiddelik Y nie, vind mens dikwels sin in 'n besluit wat jy neem of in 'n nuwe visie wat jy vir jouself skep. En ons sien en ons smaak dat dit goed is ... ons vind vrede in ons nuwe begin. Die klip is weggerol en ons staan op om die lewe met mag en mening voluit te leef. Dit is ons lof-offer en ons danklied. Die leef van die lewe in haar volheid. En Dinsdag val ons weer in en gaan aan. En dit word aand en dit word môre ... en dit is dan ook maar goed so!