Drie uiteenlopende lewensbeskouinge - Jaco Steyn
Deur Jaco Steyn op 1 November 2013
Wanneer filosowe, teoloë, wetenskaplikes en ander denkers begin nadink en vrae vra oor die eienskappe van die Kosmos en die mens se doel en "plek" binne die Kosmos, bespiegel hulle ook dikwels oor die eienskappe van die belangrikste veronderstelde Werklikheid binne (of buite?) die Kosmos. Sommige van hulle reken dat God meer Persoonlik van aard is, terwyl andere beweer dat die Goddelike verkleineer word deur menslike eienskappe daaraan te gee. Daar is selfs diegene wat die werklikheid van enige God of Goddelike, ontken. Daar is verskeie godsbeskouinge soos o.a. Teïsme, Deïsme, Panteïsme, Panenteïsme, Agnostisisme en Ateïsme. Terwyl die woord "godsbeskouing" verwys na spesifieke idees aangaande die aard van die Goddelike, verwys die woord "lewensbeskouing" na 'n sekere godsbeskouing met gepaardgaande idees oor die lewe na die dood en die uiteindelike bestemming van die mens. Vervolgens bespreek ek drie uiteenlopende lewensbeskouinge, nl. Godsdienstige Fundamentalisme, Materialistiese Ateïsme en 'n Nuwe Spirituele lewensbeskouing.
Godsdienstige Fundamentaliste glo in 'n Persoonlike God (Teïsme) en dat slegs sommige mense die Ewige Lewe in die Hemel sal beërwe. Hul God het na bewering sekere riglyne aan mense geopenbaar m.b.v. profete en "heilige" geskrifte soos bv. die Bybel en die Koran. Alle mense is deel van een van slegs twee groepe mense – die gelowige groep wat die "regte" dinge glo en/of die "regte" lewenswyse aanvaar, óf die ongelowige groep wat nié in daardie dinge glo en/of op 'n sekere manier lewe nie. Die meeste mense is na bewering "halsstarrige ongelowiges" en bestem vir die Ewige Verdoemenis, omdat hulle nié voldoen aan God se voorvereistes nie. Baie Godsdienstige Fundamentaliste glo dat elke mens bestaan uit beide 'n sterflike deel – die fisiese liggaam; asook 'n onsterflike deel – die siel. Die siel is belangriker as die fisiese liggaam omdat dit kwansuis vir ewig lewe. Die ewigdurende gedeelte van die siel se "leeftyd" ná die afsterwe van die fisiese liggaam, word gevolglik bepaal deur dít wat elke persoon in 'n relatief kort tydperk van gemiddeld 75 jaar, gedink en/of gedoen het. Slegs die gelowige groep mense is bestem om eendag die Ewige Lewe in die Hemel te beërwe. God kan geensins "gelykgestel" word met Sy minderwaardige skepping nie. Die onsterflike siele van mense kan nooit dieselfde verhewe status as God bereik nie – selfs nie eens nadat die betrokke siele die Ewige Lewe in die Hemel ingegaan het nie!
"Positiewe" ateïste glo dat die Goddelike/God nié werklik is nie en dat alle idees daaroor onwaar is en gebaseer is op wensdenkery en mense se verbeeldingsvlugte. Sommige positiewe ateïste aanvaar ook "filosofiese" materialisme waarvolgens álles op verganklike materie gebaseer is – selfs menslike emosies soos liefde en haat. Die menslike bewussyn "verdwyn" dus nadat die fisiese brein klaar gedisintegreer het. Materialistiese fisici beweer dat daar fundamentele deeltjies is wat nié verder "opgebreek" kan word nie en wat die basis vorm van alle dinge. 'n Menslike bewussyn is dus uiteindelik ook saamgestel uit miljoene klein deeltjies, met die gevolg dat die bewussyn verdwyn nadat die deeltjies met die afsterwe van die fisiese liggaam, "weggebreek" het vanaf die oorspronklike ongeskonde fisiese brein. 'n Materialistiese Ateïs glo dat die Goddelike/God nié werklik is nie en dat daar ook geen bewuste voortbestaan ná die afsterwe van die fisiese liggaam is nie.
Vervolgens vergelyk ek my eie idees aangaande die eienskappe van die Goddelike, die eienskappe van lewende wesens en hul uiteindelike bestemming, met dié van beide Godsdienstige Fundamentaliste en dié van Materialistiese Ateïste. Hier is 'n kort opsomming van my Nuwe Spirituele lewensbeskouing, wat in baie opsigte ooreenstem met die Neoplatonisme van Plotinus:
Daar is 'n onpersoonlike/nie-persoonlike Goddelike Werklikheid of Absolute, wat alle gemanifesteerde dinge transendeer. Hierdie "Ongemanifesteerde" Goddelike kan egter nié voldoende in menslike terme omskryf word nie, juis omdat die Goddelike nié m.b.v. feilbare en beperkte metodes gemeet kan word nie. Die Goddelike is die inherente kern of Oergrond van alle bestaande dinge (Engels: God is the Ground of all being). Die Goddelike is ín alles en alles is ín die Goddelike.
Elke lewende wese het 'n onsterflike deel wat onafhanklik kan funksioneer van die fisiese liggaam en wat bly voortbestaan ná die dood van die fisiese liggaam. Hierdie onsterflike deel verhuis vanaf een liggaam na 'n ander.
Daar is 'n moontlikheid van uiteindelike eenwording tussen 'n onsterflike deel van elke lewende wese en die Goddelike. Na hierdie eenwording sal die onsterflike deel nié langer gebonde wees aan 'n beperkte bestaan "binne-in" 'n fisiese liggaam nie.
Volgens die Panenteïstiese godsbeskouing waarop my Nuwe Spirituele lewensbeskouing gebaseer is, is daar 'n Goddelike essensie "binne" alle dinge. Die Goddelike is dus nié soortgelyk aan 'n "ou man met 'n wit baard" wat vol planne is en wat emosies soos haat, wraakgierigheid, jaloesie en liefde, het nie. Sekere gelowe gebruik verskillende terme om na dieselfde Onpersoonlike Goddelike te verwys – Taoïste praat van Tao, Teosowe van Parabrahman en Kabbaliste van Ain Sof. Die ateïs André Comte-Sponville, erken op bladsy 82 van sy insiggewende boek The Book of Atheist Spirituality, dat een van die drie klassieke argumente vir die werklikheid van die Goddelike – die sg. kosmologiese argument, die naaste is aan 'n moontlike bewys vir die "bestaan" van God:
"Of the three classical 'proofs' of God's existence, this is the only one I find powerful, the only one that occasionally makes me vacillate or hesitate. Why? Because contingency is an abyss in which reason loses its bearings."
Die patroon van "oorsaak en gevolg" móés dus êrens 'n Begin of "Eerste Oorsaak" gehad het.
Terwyl dit onmoontlik is om die Goddelike voldoende in beperkte menslike terme te omskryf, het sommige mense tog probeer om hul begrip daarvan te "definieer", soos onder andere die Teosowe se definisie van "Theosophic pantheism":
"It is the doctrine that the root-essence of the universe is utter divinity, that divinity pervades throughout and is the substratum, the inmost, of all beings and things – every atom, sun, universe, man, god. Theosophic pantheism [similar to the contemporary understanding of the word 'panentheism'] excludes the idea that deity is separate from the universe [in contrast to both theism and deism]; and while denying monotheism [including traditional Christians' belief in the Trinity] and polytheism... Everything that is, is a manifestation, in one degree or another, of the all-permeant [all-pervasive?], divine essence."
Volgens die Nuwe Spirituele lewensbeskouing is daar wel 'n nie-materiële gedeelte van elke mens wat onsterflik is en wat bly voortbestaan nadat die fisiese brein ontbind het. Die spoke wat deur sommige mense waargeneem word, bestaan ook uit energie wat onafhanklik van die fisiese liggaam kan funksioneer. Boeddhiste verwys na 'n geestelike bestendigheid (Engels: mental continuum), wat soortgelyk aan 'n vlam wat deur een kers na 'n ander oorgedra word, vanaf een liggaam na 'n ander beweeg. Sommige antieke wysgere het geglo dat elke mens uit 'n gees, siel en liggaam bestaan. Selfs die skrywer(s) van 1 Thessalonicense 5:23 het as volg na hierdie drie dele van elke mens verwys: "... en mag julle gees en siel en liggaam geheel en al onberispelik bewaar word by die wederkoms van onse Here Jesus Christus!" Die gees (Engels: spirit) is die Goddelike "kern" van elke mens, terwyl die siel verhuis vanaf een liggaam na 'n ander deur 'n proses van óf reïnkarnasie, óf die verhuising van die siel (Engels: the transmigration of the soul). Die verskil tussen die twee konsepte is dat reïnkarnasie die verhuising van die siel vanaf een menslike liggaam na 'n ander veronderstel, terwyl die "verhuising van siele" konsep, die moontlikheid van die verhuising van die siel vanaf 'n menslike liggaam na 'n dierlike liggaam en andersom, veronderstel.
Die Goddelike manifesteer "duideliker" in sommige lewende wesens as in andere. Die Goddelike is daarom meer "sigbaar" in die lewenswyse van 'n Boeddhistiese monnik as in dié van 'n reeksmoordenaar of kindermolesteerder. Soortgelyk aan die verskille tussen spesies wat betref hul evolusionêre ontwikkeling en hul aanpasbaarheid aan die omgewing waarbinne hulle hulself bevind, is daar ook verskillende evolusionêre stadia van die menslike bewussyn se ontwikkeling. Alle mense is "gelyk" wat betref die Goddelike kern wat deel is van almal, terwyl hulle beslis ongelyk is wat betref hul oorgeërfde genetiese verskille, hul lewensomstandighede en uiteenlopende lewensbeskouinge. Terwyl ek die wetenskaplike getuienis vir die verskyning van verskillende lewensvorme d.m.v. evolusionêre prosesse aanvaar, glo ek dat siele ook op 'n manier evolueer deur die lesse wat geleer word gedurende baie verskillende lewens. Die idees en handelinge van 'n persoon beïnvloed nie slegs ánder mense nie, maar het ook 'n wesenlike invloed op die toekomstige lewenspad van daardie betrokke persoon. Hindoes en Boeddhiste gebruik die woord Karma om te verwys na die verband tussen "oorsaak" en "gevolg", m.b.t. die gevolge van mense se goeie en slegte denke en dade. Dit is dus nié heeltemal waar dat 'n mens "niks" met jou saamneem wanneer jy sterf nie. Jou gemoedstoestand en die evolusionêre vlak van ontwikkeling van jou siel, wat grootliks afhanklik is van al jou denke en dade gedurende jou lewe, word deel van jou volgende lewensreis in 'n ander fisiese liggaam op aarde, of miskien in 'n ander dimensie of op 'n ander planeet.
Sommige mense het op 'n sekere stadium in hul lewens 'n mistieke belewenis van "eenwees" met die Goddelike. Gedurende hierdie belewenis voel hulle asof alle dinge deel is van slegs Een Werklikheid en dat hulself dus óók deel is van daardie Werklikheid. Tydens hierdie ervaring het hulle 'n allesoorheersende belewenis van Onvoorwaardelike Liefde. Wanneer hulle dan weer ná daardie belewenis "terugkeer" na die alledaagse lewe, verlang hulle dikwels hartstogtelik terug na daardie mistieke ervaring. Daardie belewenis het so 'n lewensverrykende invloed op sommige mense, dat hulle vervolgens glo dat die permanente verwesenliking daarvan, die ware einddoel van hul lewens is. Die uiteindelike permanente mistieke eenwording (Engels: merging) met die Goddelike, word deur hulle voorgehou as dié doelwit waarna alle mense behoort te strewe. Verskillende gelowe gebruik verskillende terme om te verwys na uiteindelike eenwording, Verlossing of Bevryding. So byvoorbeeld gebruik Boeddhiste die woorde Nirvana of Paranirvana, terwyl Hindoes die woord Moksha gebruik. Volgens die Nuwe Spirituele lewensbeskouing is die strewe na uiteindelike eenwording met die Goddelike, die hoogste en edelste Ideaal wat enigiemand kan hê.
Uiteindelike eenwording met die Een Werklikheid impliseer nié dat jou afsonderlike bewussyn vervolgens sal verdwyn nie. Jy sal nié dan verander in 'n soort onpersoonlike energie nie, maar sal nog steeds bewus wees. Jy sal egter nie langer glo dat daar basiese onoorbrugbare verskille tussen die Goeie en die Bose is nie en jy sal besef dat daar eintlik slegs Een "Iets" is en dat jy, sowel as alles en almal "om" jou, deel is van daardie Harmonieuse Geheel. Emosies soos haat en vrees sal uit jou gedagtes verdwyn en jy sal voortaan verenig wees met 'n allesomvattende "Energie van Onvoorwaardelike Liefde".