Mmegi Online :: Mmualebe
Contact Us Home Mmualebe
Go ema pele ga se go buaErile mo malatsing ale a boitapoloso jwa Letsatsi la ga Tautona, ga tshwarwa diphuthego tsa makgotla a dipolitiki a lefatshe leno mo mafelong a a farologanyeng. By
Gantsi mo diphuthegong tsa mohuta o, le tse dingwe fela jalo, go nna le mongwe yo o lalediwang go tla ka molaetsa mongwe o o faphegileng maikaelelo e le go kgothatsa batho mo tirong ya bone le gore ba ka dira jang go gatela pele. Motho yo o laleditsweng go tla ka molaetsa wa go nna jaana gantsi o bidiwa sebui sa tlotla.
E a re morago fa go begwa ka phuthego, dikgang di re sebui se, se ne sa 'ema batho pele' ka lefoko. Dikgang di ka tla di re 'E rile a ba ema pele ka lefoko Rre Pabi a re ba tlhoafalele go dira ka natla ka nako tsotlhe.'
A mme fa re re motho o ne a ema batho pele ka lefoko a re bua sentle? Nnyaa. Ga se gone. Setswana sa re 'Go eta pele' kgotsa 'go ema pele' se raya go kgoreletsa motho mo tirong nngwe e a tlaa bong a e dira ka nako eo, e seng go bua. A re tseye sekai re re mosadi mongwe o khubame o a kgapha. Ka go bona botswerere jwa gagwe, ngwana mongwe ke yoo o boaboa fa tlase ga gagwe, o a kgatlhega. Fa mosadi yo a ntse a tsweletse, o fela pelo mme o kgalemela ngwana ka gore 'Tlogela go nketa pele, o ye go tshameka;' a raya gore ngwana a tloge fa tlase ga gagwe ka o a mo kgoreletsa, ga a kgone go dira tiro ya gagwe sentle.
Jaanong fa go twe motho o ne a ema batho/phuthego pele ka lefoko ga go a siama ka go raya gore molaetsa wa gagwe o ne wa kgoreletsa batho mme tota go sa direga jalo. Motho yo ene, o ne a tla, a rola molaetsa wa gagwe, phuthego ya o amogela go se na lepe la molato.
Go ntse go ntse jalo, bangwe e a re boemong jwa go 'ema pele' ba re go 'ama' ka lefoko. Ba bone ba a bo ba sa latlhega ba ile le naga ka gore go ama ka lefoko go kgakala thata le go ema pele. Ka Setswana fa o re motho o go ama ka mafoko, o raya gore o go buisa mafoko a a kgopisang kgotsa a a seng monate. Sekai ke gore o ka tla kwa go nna wa re 'Rra, a o ka ntshiela metsi?'
Ka tsela nngwe ke ka bifela mafoko a gago mme ka araba ka gore 'Nnyaa mma/ rra, ga ke noka, ga ke na metsi' Go bua jalo ke go ama ka mafoko; ke go nkutlwisa botlhoko ka o ne o sa solofela karabo ya go nna jalo.
Fa go twe motho o ne a ama phuthego ka lefoko go bo go raya gore o ne a seka a buisa batho sentle; o ne a ba kgopisa. Bangwe gape e re boemong jwa go ema pele le go ama ka lefoko, ba re go 'ema ka lefoko.' Fa go buiwa ka Kgosi Kgafela a bolotsa bogwera ga twe 'Fa a ema basimane ka lefoko pele ga ba emelela, Kgosi Kgafela o ne a ba tlhagisa go tsaya tiro ya mophato ka tlhoafalo.....' [Daily News/Dikgang, Mosupologo Seetebosigo 27, 2011 Kgatiso 119]. Fa o etse tlhoko, o tlaa lemoga gore ga go twe a ba ema pele ka lefoko ga twe 'a ema basimane ka lefoko.' Fa se bo se ntatlha Setswana sa gompieno ke sa itse gore se ya kae.
Se ke se itseng ke gore go ema ka selo ke go itshegetsa ka sone. Fa mogolo a palelwa ke go ema o ka tewa ga twe a eme ka thobane go raya gore a itshegetse ka yone a tle a kgone go ema. Jaanong fa go twe Kgosi o ne a ema basimane ka lefoko foo ke bo ke palelwa.
Mo godimo ga go eta pele go na le 'go itaya tsebe' le 'go tsena ganong,' manatetshapuo a le one a rayang go kgoreletsa. O itaya motho tsebe fa e re a santse a reeditse sengwe, wena o bo o tsosa modumo fa tlase ga gagwe. Ke gore o mo tlhodia, o dira gore a seka a utlwa sentle.
Go tsena ganong le gone go ntse fela jalo. Motho o a bua mme e re a ise a wetse, motho yo mongwe a itlhaganelele go bua, a ka ne a tlatsa ampo a ganetsa se se buiwang. Ka go itlhaganela moo, yole wa ntlha a kgoreletsege, a se ke a kgone go digela mafoko a gagwe. Ke gone go twe yo mongwe o mo tsena ganong, o mmetisa mafoko. Ka Motswana a se ke a bitsa fela, go na le leina le le reng 'Moetapele' lone le raya motho yo o etelelang pele, e seng yo o kgoreletsang. Fa ngwana a bidiwa leina le, e a bo e le go mo eleletsa matshego gore e re ka moso e bo e le motho yo o ditiro dintle, yo ka tsela nngwe a ka etelelang setshaba pele. Go tiisa leina le, seane se re, 'Dintle tsa moetapele, dimpe tsa mosalamorago.' Tweet