Die sjimpansees, wat inheems in Midde-Afrika is, sal hulle ook aan allerhande dinge vergryp. Benewens boombas vreet die spesie ook nog sowat 200 soorte blare en vrugte, asook termiete, miere, heuning, voëleiers, voëltjies en soogdiertjies. Hulle is dus toegerus om sowel in die bome as op die grond te lewe. Hul voete is duidelik beter gevorm om op plat aarde te loop as byvoorbeeld dié van die orangoetangs—die sole is breër en die tone korter. Hulle bring nietemin die meeste van hul tyd in of naby bome deur en vermy direkte sonlig. Die volwassenes rig elke nag vir hulle ’n slaapplek in ’n boom in.
Al het hy ’n gesig wat net ’n ma kan liefhê, vergoed die sjimpansee se jolige geaardheid vir hierdie tekortkoming. Tog is hy nie rêrig ’n partytjiedier nie. Hy en sy maats vorm los georganiseerde troppe van twee tot tagtig enkelinge op taamlik groot weigebiede. En buiten die verhouding tussen ma's en hul kleintjies, is onderlinge verbintenisse bra kortstondig. Die wyfie sal met verskillende mannetjies paar. Kleiner groepe kan van die trop afstig, en ’n wyfie sal haar soms by ’n ander trop aansluit—iets wat die mannetjies egter nooit sal doen nie. Sjimpansees werk tog wel saam as hulle jag en deel hul kos ewe bereidwillig met hul tropgenote.
HOEWEL sjimpansees nie sommer die swakhede van mense sal na-aap nie, was daar ’n harige platjie in die Bloemfonteinse dieretuin wat wêreldbekend was juis oor sy een menslike hebbelikheid. Hy kon naamlik partymaal rook soos ’n skoorsteen.
Hy was 52 jaar oud, hoogbejaard vir ’n sjimpansee, want geleerdes vertel dat sjimpansees selfs in gevangenskap selde ouer as veertig word. En hoewel rook jaarliks ’n menigte mense aan kanker laat sterf, lyk dit nie of die gewraakte teer van die tabakblaar Charlie se dood veroorsaak het nie. Hy het blykbaar weens ouderdom beswyk.
Daar is verskillende weergawes van die storie oor hoe en waar Charlie leer rook het—onder meer dat hy die gewoonte aangeleer het toe hy vroeër in ’n Amerikaanse sirkus was. Volgens ’n ander weergawe het hy begin deurdat besoekers aan die dieretuin vir hom sigarette gegee het. Toe die nuus van sy rokery bekend raak, het stryders vir diereregte egter so ’n bohaai opgeskop dat die dieretuin gedwing was om hom sy dampies te ontsê.
Die volwasse mannetjie staan omtrent 1,4 meter in sy harige "sokkies" en weeg sowat 70 kg. Hy is twee keer so groot soos die wyfie en het ’n lugsak wat van sy keel afhang. Dié word gebruik word om ’n reeks kreungeluide te maak wat ’n mens tot ’n kilometer ver kan hoor. Die mannetjie en wyfie spog altwee met daardie rooibruin hare wat ruig op die arms en dye groei.
Tipies soogdier is ’n orangoetang-wyfie baie danig oor haar enkele kleintjie wat in die wêreld kom nadat sy sowat agt tot nege maande lank dragtig was. Twee tot drie jaar hierna sal sy hom, as hy nog lewe, steeds nougeset versorg, totdat sy weer paar. Die volwasse orangoetang-mannetjies is gewoonlik alleenlopers. Baie troppe bestaan slegs uit wyfies en kleintjies.
Gebyt word of nie, die mens het nietemin ’n groot belangstelling in die aapfamilie, wat dan ook in ons idiome weerspieël word. As jy onkundig omtrent iets is, kan jy so min daarvan weet soos ’n aap van godsdiens. Of as jy baie onhandig is, te kere gaan soos ’n aap in ’n porseleinkas. Om nie te praat van so beteuterd wees soos ’n apie op ’n stokkie nie!
’n Mens moet toegee dat die verstandelike vermoë van die gorilla nog nie ten volle nagevors is nie. Maar al is hy nie so nuuskierig en op en wakker soos sy neef die sjimpansee nie, het hy blykbaar meer volharding en ’n beter slag om ’n probleem op te los.
Die gorilla (soos die sjimpansee ook ’n boorling van Midde-Afrika) is nie net vermoedelik die slimste van die sogenaamde mensape nie, maar ook die sterkste. Hy is massief van lyf. ’n Mannetjie kan tot 1,6 lank word en ’n ongehoorde 180 kg weeg. Die wyfie is sowat 30 cm korter en weeg die helfte minder. Dog al lyk die gorilla na so ’n verskrikking, is hy eintlik maar skugter en selfs lieftallig. Alle gorillas slaan wel met hul vuiste op die bors—en by die mannetjies kan dit ’n magsvertoon wees om indringers te intimideer— maar as jy voor ’n aanstormende een bly staan, so word vertel, sal hy jou selde seermaak. Moet net nie voet in die wind slaan nie—dan kan hy jou dalk agternasit en doodmaak.
Die wyfies is omtrent nege maande lank dragtig en kry gewoonlik een kleintjie, maar ook af en toe ’n tweeling. Die soogtyd is sowat ’n jaar. Op elf- of twaalfjarige ouderdom raak die jonges volwasse en die maksimum-lewensduur is sowat vyftig jaar. Die kleintjies ry bedags op hul ma’s se rûe rond terwyl dié saam met die res van die trop vetplante, bessies en blare soek om te eet. Elke nag maak die trop ’n tydelike kamp, en die wyfies en jonges sal soms op platforms in die bome slaap wat van takkies en blare saamgeflans is, terwyl die ouer mannetjies op die gras daaronder rus.
Gorillas hou gewoonlik in troppe van so vyf tot vyftien. ’n Tipiese trop bestaan uit ’n leier, een of twee subdominante mannetjies, verskeie volwasse wyfies en die jongspan. Die meeste jong mannetjies word uit die trop verdryf wanneer hulle volwasse raak. Hulle kan mannetjiestroppe vorm of hulself losweg by ander troppe voeg. ’n Leier wat deur ’n uitdager oorwin word, lei daarna ’n eenloper-lewe.
EN as ape werklik soos mense was, hoe sou hulle gelyk het? Ons program vir die maak van rekenaars-grafika het met iets vorendag gekom wat koddiger is as enigiets wat vir die rolprent Planet of the Apes bedink kon gewees het. Leerders wat miskien hierdie blad vir een van hul take gebruik, moet dit tog net nie kopieer en afdruk en dit by die taak insluit nie—netnou dink jou onnie jy’t die aap aan die stert beet as jy dink hy sal vir jou ekstra punte gee vir jou stuitigheid!