PressReader - Baba & Kleuter: 2018-06-01 - B­rein­tjie wat goed werk
B­rein­tjie wat goed werk
Jy het die groot­ste in­vloed op hoe jou kind se brein ont­wik­kel – en dis eint­lik glad nie ’n moei­li­ke taak nie.
Baba & Kleuter - 2018-06-01 - INHOUD - DEUR LIZETTE VAN HUYSSTEEN
In die ja­re 90 het na­vor­sers fi­naal be­wys dat ’n ba­ba wat aan lief­de­vol­le in­ter­ak­sie bloot­ge­stel word, in­tel­lek­tu­eel fluk­ser ont­wik­kel as ba­bas wat nie so ge­luk­kig was nie.
Jy kan dus baie doen om jou ba­ba se b­rein­tjie van dag een af flink te laat werk. Ons ver­tel jou hoe.
TYD IS KOS­BAAR
In die eer­ste ja­re van jou kind se le­we word so­wat 700 nu­we ver­bin­dings per se­kon­de tus­sen brein­sel­le ge­vorm. Die vin­ni­ge groei ver­dui­de­lik waar­om ba­ba se kop bin­ne die eer­ste d­rie jaar so­wat 16 cm in om­trek toe­neem – dis on­ge­loof­lik as ’n mens in ag neem dat dit in die daar­op­vol­gen­de 15 jaar net nog 5 cm sal groei voor dit die vol­was­se groot­te is!
Om­dat net ver­bin­dings wat ge­reeld be­nut word, per­ma­nent vir toe­koms­ti­ge ge­bruik vas­ge­lê word, is die vroeë ja­re van on­skat­ba­re waar­de.
Die im­pli­ka­sie is dat jou kind waar­skyn­lik in sy la­te­re le­we se­ke­re vaar­dig­he­de of ei­en­skap­pe nie sal ont­wik­kel as jy hom nie in die eer­ste d­rie jaar daar­aan bloot­stel nie.
VER­AN­DER WEER ÉN WEER
Vol­gens neu­ro­loë ver­an­der jou ba­ba se brein fi­siek met el­ke nu­we ver­bin­ding wat dit skep.
Dis nie soos ’n arm of been wat net in groot­te toe­neem na­ma­te jou kind ou­er word nie. Jou ba­ba word met so­wat 100 bil­joen brein­sel­le ge­bo­re, maar kan hul­le al­mal nie on­mid­del­lik ge­bruik nie om­dat die ver­bin­dings tus­sen die mees­te sel­le nog nie vas­ge­lê is nie en bood­skap­pe dus nie tus­sen sel­le oor­ge­dra kan word nie.
Na­ma­te jou ba­ba nu­we din­ge er­vaar, word ver­bin­dings ge­skep. Ver­bin­dings wat ge­reeld ge­bruik word, vorm dig­te se­nu­wee­ba­ne in die brein, ter­wyl ver­bin­dings wat sel­de ge­bruik word, uit­ein­de­lik in ’n so­ge­naam­de snoei­pro­ses ver­dwyn.
Jy dink dalk dis ’n tra­gie­se ver­lies, maar dit is eint­lik brood­no­dig. Snoei maak die ma­nier waar­op jou ba­ba in­lig­ting ver­werk meer vaart­be­lyn en stel el­ke kind in staat om op­ti­maal op die uit­da­gings van sy spe­si­fie­ke om­ge­wing te re­a­geer, am­per soos ’n plant wat ge­reeld ge­snoei moet word om te kan ge­dy.
’n Kri­tie­ke ont­wik­ke­lings­fa­se ver­wys na ’n be­perk­te tyd­perk waar­in se­ke­re soor­te sti­mu­la­sie waar­skyn­lik tot die be­dra­ding van se­ke­re de­le van die brein sal lei. In daar­die ven­ster­tyd­perk kan ’n kind ’n vaar­dig­heid met ver­ba­sen­de ge­mak aan­leer. Dit word eg­ter toe­ne­mend moei­li­ker, in­dien nie on­moont­lik nie, om die spe­si­fie­ke vaar­dig­heid aan te leer as die goue kans eers ver­by is.
’n Voor­beeld is Ja­pan­ne­se ba­bas wie se ou­ers uit­slui­tend Ja­pan­nees met hul­le praat. Hul­le sal teen hul eer­ste ver­jaar­dag nie meer tus­sen die En­gel­se woor­de ri­ce en li­ce kan on­der­skei nie om­dat die r- en l-klan­ke nie in hul taal voor­kom nie en die brein dié sel­le wat hul­le in staat sou ge­stel het om hier­die klan­ke te hoor, weg­ge­snoei het om­dat hul­le dit nooit ge­bruik het nie.
Jou ba­ba se brein het ook vrugbare ontwikkelingsfases. Dit ver­wys na tye waar­in se­ke­re vaar­dig­he­de net be­gin ont­wik­kel en die be­trok­ke de­le in die brein wat dit be­heer, as’t wa­re van nuuts af be­draad word.
’n Voor­beeld is wan­neer ba­bas van 10 tot 12 we­ke oud be­gin om hul vi­su­e­le fo­kus te ver­skuif; iets wat hul­le tot in daar­die sta­di­um nie kon be­heer nie. Dit is ge­woon slim om die spreek­woor­de­li­ke ys­ter te smee ter­wyl dit nog warm is.
Jy kan ge­reeld ’n een­vou­di­ge spe­le­tjie speel wat jou ba­ba aan­moe­dig om sy fo­kus van een ho­ë­kon­tras-voor­werp na ’n vol­gen­de te skuif. Jy kan met an­der woor­de die in­vloed wat jy op jou kind se ont­lui­ken­de vaar­dig­he­de het, ver­sterk en sy brein dig­ter be­draad.
Sti­mu­leer jou ba­ba met Clam­ber Club se S­ti­mu­la­te Your Ba­by- DVD vir ba­bas van ses tot ne­ge maan­de. R100, clam­ber­club.com.