Die aard van die mens - Dr. Francois Durand
Deur Dr. François Durand op 1 November 2011
Die hoofdoel in die lewe van 'n dier is om te oorleef:
Sukses in die natuur is gelyk aan effektiewe voortplanting en
Om predasie vry te spring, want om lank te leef beteken dat meer nasate voortgebring kan word, en dit verhoog die kans op oorlewing.
En die hoofdoel van lewe; is om lewe voort te bring. Daar is basies twee oortplantingstrategieë: 'n K-strategie en 'n r-strategie.
Die K-strategie; optimale aantal individue binne die dra-kapasiteit van die omgewing. Hierdie diere het 'n lae voortplantingskoers, ontwikkel stadig tot volwassenheid, hulle seksuele volwassenheid is laat, het goeie ouersorg, het 'n lang lewensduur, het 'n groot liggaamsbou en lewe gewoonlik in stabiele omgewings. In hierdie kategorie val: Groot bere, katte, olifante, groot ape en walvisse.
Die r-strategie; verwys na die maksimale aantal individue binne die ruimte wat hulle in leef. Hierdie diere is gewoonlik onderaan die voedselketting, het 'n hoë voortplantingskoers, bereik vinnig seksuele volwassenheid, het min ouersorg nodig, het 'n kort lewensverwagting, het 'n klein liggaamsvolume, is kos vir predatore. In hierdie kategorie val: knaagdiere soos muise, rotte, hase ens.
Vra ons nou waar die mens inpas, is dit duidelik dat die mens aanvanklik tuis gehoort het by die r-stratege. Waarom? Wel, kyk maar net na die volgende vrae, Wat eet die mens en deur wie/wat word die mens geëet? Want in enige voedselketting gaan dit om die verhouding tussen predator en prooi. En die mens was basies prooi vir die groot katte op die savanna van Afrika. Maar daar het mettertyd iets gebeur wat die mens uit die hele ekosisteem laat breuk het. En dit is tegnologie. Tegnologie ontstaan omdat die mens hom teen sy predatore verdedig. En omdat mense hulle nou teen hulle predatore kon versit verskuif die mens se posisie as r-stratege na K-stratege, natuurlik met verrykende gevolge.
Hoe presies het hierdie proses van r-strategie na K-strategie verloop? Kortliks sou dit as volg beskrywe kan word:
Beendere word in dolomietgrotte gevind en dis duidelik dat karnivore hulle daar ingedra het. Onder hierdie beendere is daar ook aapmensbeendere. Wat word hieruit duidelik?
Predatore het die dolomietgrotte as skuilplek gebruik;
hominiene (of dan aapmense) was een van die voorkeurkosse van die groot katte;
luiperds, sabeltandkatte en hiënas het aapmense gevang en geëet.
aapmense het nie grotte as skuilplekke gebruik nie;
die aapmense was reeds dood toe hulle daar ingebring is.
Aapmense was gedurende die Pleio-Pleistoseentydperk die "kitskos" vir die groot katte. Die volgende redes kan hiervoor gegee word:
Aapmense het nie groot slagstande soos sjimpansees;
tegnologies was hulle onderontwikkeld;
hulle was die ideale prooi omdat hulle baie weerloos was – meer as die groot ape, oermense of moderne mense.
Mettergaan het aapmense tegnologie ontwikkel en spiese ter verdediging begin maak asook geleer om vuur te gebruik vir oorlewing. Hoekom het aapmense ontwikkel? Wel hulle moes in die savanna van Afrika oorleef, dit is so eenvoudig soos dit. Op hierdie vlaktes moes hulle in staat wees om hulle predatore te kon sien en sodoende van predasie weg te kom. En so ontstaan bipedalisme op die vlaktes van Afrika. Maar 'n plat gesig is 'n voorvereiste vir bipedalisme. Bipedalisme help om jou eie voete te kan sien en voort te beweeg oor ongelyke terrein.
Australopethicus het regop geloop. Ons moet nie dink dat aapmense gebukkend geloop het nie, want dan sou hulle nie oor die lang grasse van die Afrika-savanne kon sien nie. Bipedalisme was dus 'n aanpassing en voorvereiste om op die Afrika savanne te oorleef.
En daarom kan ons sien dat aapmense hulle groot slagtande moes opgeoffer om eerder 'n plat gesig te hê en so ontstaan hominiene. Maar uiteindelik het die savanna nie genoeg skuilplek gebied teen die groot katte nie. So ontstaan die vraag dus, Hoe het hierdie groep dus oorleef? Een van die belangrikste maniere was eenvoudig deur geweldig vinnig voort te plant. As illustrasie vergelyk die ovulasiesiklus van 'n sjimpanseewyfie (36 dae), maar die homo spesie s'n is net 28 dae. 'n Sjimpanseewyfie ovuleer slegs weer na 2.5 tot 5.5 jaar na geboorte. Die hominiene moes dus net so vinnig aanteel as wat hulle uitgehaal word deur die predatore, daarom kon r-strategie help met oorlewing.
Natuurlik is die gebruik van tegnologie om kos te vind, nie uniek aan die hominiene nie. Daar is vele voorbeelde van ander diere – soos sjimpansees en selfs voëls. Die maak van werktuie en die gebruik van vuur is wel uniek aan die mens. Die eerste werktuie is al 2 miljoen jaar gelede gemaak, terwyl vuur 1.8 miljoen jaar gelede ontdek en gebruik is.
Die werktuie is gebruik vir doodmaak van predatore! En sodoende het die hominiene hulle self ook nou uit die voedselketting begin haal. Die hominiene maak hulle predatore dood en verander ook hulle stapelvoed van vrugte na grassoorte. Maar hiermee saam is die ekwilibrium in die natuur verloor. Die mense was nou uit die voedselweb gehaal, niks het hulle meer geëet nie.
Hier volg 'n kort vertelling oor die prestasies van die mensspesies homo sapiens wat later ontwikkel het, maar deel is van die groep bekend as hominiene:
Gedurende die Onder-paleolitiese tyd (2 miljoen tot 120 000 vC) was daar nog hoofsaaklik oermense wat bestaan het.
Gedurende die Middel-paleolitiese tydperk (120 000 - 35 000 vC) het die spesie homo sapiens in Afrika ontstaan.
Tydens die Bo-paleolitiese tydperk (35 000 - 8 000 vC) dring hierdie spesie Eroasië binne.
In die Mesolitiese tydperk (8 000 - 6 500 vC) ontwikkel die mens pyl en boë.
In die Neolitiese tydperk (6 500 - 3 300 vC) ontstaan boerdery-aktiwiteite, word die wiel ontdek, word geploeg en ontstaan skrif.
In die Bronstydperk (3 300 - 800 vC) ontstaan ommuurde stede.
Tydens die Ystertydperk (800 - 1 vC) kom groot ryke tot stand, word paaie aangelê en verbeter vervoer. Dink maar aan die Assiriese ryk, die ryk van die Egiptenare, Babiloniërs, die Perse, Grieke en Romeine.
Om die prentjie meer volledig te maak, kan die volgende ook bygelas word. Gedurende bovermelde tydvakke vind ook die domestisering van plante en diere plaas. Hier volg 'n lys daarvan:
Honde rondom 13 000 vC vir jagdoeleindes
Skape rondom 8 000 vC in Irak
Bokke rondom 7 500 vC in Irak
Varke rondom 7 000 vC in Turkye
Beeste rondom 6500 vC in Turkye
Perde rondom 3 000 vC in die Ukraïene
Donkies rondom 3 000 vC in Egipte
Hoenders rondom 2 000 vC in Pakistan.
Wat landbougewasse betref, is die volgende lys van hoe sekere plante en gewasse gedomestiseer is ook insiggewend:
Rys rondom 10 000 vC in Indochina
Koring rondom 8 000 vC in Irak
Gars rondom 8 000 vC in Irak
Mielies rondom 7 000 vC in sentraal Amerika
Sorghum rondom 6 000 vC in Oos-Afrika
Millet rondom 5 000 vC in Afrika
En onthou dat die helfte van die kos wat mense eet, bestaan uit graangewasse, en graangewasse is na regte grasse. Grasse groei hoofsaaklik op die grasvelde dwarsoor die aarde. En omdat die mens woude en vleilande vernietig om ruimte te maak vir die aanplant van bogenoemde gewasse. Hulle gee daardeur voorkeur aan grasvelde! En so vervang ons biodiversiteit met ons gemuteerde monokulture. Kyk maar net hoedat die meeste van die mens se gedomestikeerde diere, grasvelddiere is.
So het die spesie homo sapiens mettertyd hulle natuurlike vyande uitgewis en van r-stratege na K-stratege oorgegaan, maar sonder om regtig K-stratege te word. Want aan die eenkant het die mense met hulle hiperseksuele r-strategie ingesteldheid bly voortplant asof hulle die "kitskos" van die groot katte is. Maar die realiteit is dat ons nie meer geëet word nie en so ontplof die mensspesie se getalle eksponsieel. Hiermee saam, gesondheidsorg en voedingsprogramme, verseker dit dat meer en meer mense ook natuurlike rampe oorleef.
Mense wis dus ekostelsels uit, ter wille van lewensruimte en kosproduksie. Mense en hulle makgemaakte diere en plante is indringerspesies in ander wêrelddele. Afgesien daarvan dat ons 'n indringerspesie is, speel seks en geweld 'n groot rol in ons bestaan. Kyk maar net hoe gefassineerd die mens met seks en geweld is, en hierdie twee kom dikwels in tandem voor! As voorbeeld, ons gode is dikwels fertiliteits- en oorlogsgode.
Ons maak flieks oor seks en geweld en gee dit dan die kode 18SNVL. En soos ons weet bring meer en meer mense hulle tyd op die internet deur. En soos statistieke van internet gebruik wys, spandeer mense meeste tyd deur pornografiese webwerwe te besoek. Hierdie tendense (seks en geweld) wys maar net dat die mens, na regte, r-stratege was.
Nog 'n voorbeeld hiervan is ons sportsoorte wat aggressie en geweld bevat. Of ons vermaak wat gevul is met angswekkende bedrywighede soos "bungee-jump", "roller coasters", valskermspronge, en gevaarlike gedrag soos die gebruik van dwelmmiddels en alkohol. Let maar net op hoe spontaan ons vir iemand anders lag wat 'n ongeluk beleef. Ons het 'n obsessie met dooie en gewonde mense. Selfs in ons onderbewuste is ons nog r-stratege, ons beleef nagmerries oor val-ervarings en voel dikwels dat ons gejag word.
Die emosies wat deur hierdie stimuli opgewek word, staan onder beheer van die limbiese stelsel van die brein (ook bekend as die "reptiel"-brein.) Die feit dat ons die outeurs van hierdie stimuli is, wys dat ons daarvan hou om die emosies wat verband hou met veg, vlug en voortplanting op te wek. Hierdie bisarre gedragspatroon wys dat ons eintlik prooidiere is!
Kan ons die aanwas van mense beheer?
Klaarblyklik nie, want selfs tydens oorlog was die mens ongekend aan. Angs- en stresbelewenisse wakker klaarblyklik seksuele drifte aan. Promiskuïteit neem tydens oorloë toe. Meer as 'n derde van die 5.3 miljoene babas wat tydens die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) in Brittanje gebore is, was buite-egtelik verwek. Verder is meer as 'n miljoen aborsies tydens hierdie jare gedoen.
Die limbiese sisteem beheer die gedrag wat verband hou met oorlewing: veg, vlug, voed en voortplanting. Die stimulasie van die hipotalamus gedurende die veg- of vlugreaksie mag in sekere gevalle ook die libido stimuleer.
Groei in die bevolking neem geweldig toe sedert die industriële revolusie van die sewentiende en agtiende eeu in Europa. Die kolonialisering van ander lande hou verband met die oorbevolk-raak van Europa en die vermindering van ruimtes om die nodige gewasse te kan kweek en diere aan te hou. Europeërs het feitlik elke ander vasteland beset en daar die proses van aanwas en die vernietiging van biodiversiteit aangehelp. Ons verwys hierna as "ontwikkeling". Niks sal die populasie-aanwas verhoed om eksponensieel te groei nie.
Die hartseer werklikheid is dat die bevolkingsaanwas sal aanhou totdat daar niks meer oor is om te eet en te drink nie. Niks wat ons doen kan die biodiversiteit op aarde meer behou nie. So sal die mens uitgewis word en elke ekostelsel sal tot niet gaan, saam met al die miljoene spesies en organismes wat deel daarvan was. Dit is nie iets nuuts nie. Daar was al verskeie vorige uitsterwings of uitwissings op aarde, maar hulle is meestal deur natuurlike faktore veroorsaak.
Die Sesde Groot Uitwissing se oorsaak hang egter saam met die handelinge van die mensspesie homo sapiens. Hulle het die grootste impak op die totale ekologie van die aarde. As lewe die mensdom oorleef, sal dit 'n verarmde een wees vergeleke met die biodiversiteit wat eens bestaan het. Ons is die laaste geslag wat die natuur in sy huidige skoonheid en diversiteit sal ken en geniet. Die mens is onafwendbaar op pad na die einde. Kompetisie vir noodsaaklike hulpbronne gaan toeneem soos die hulpbronne begin verminder.
Bevolkingsgroei is nie die enigste bekommernis nie, maar die gebruik van hulpbronne. Hulpbronne word vinniger verbruik in gegoede en tegnologies goed ontwikkelde gemeenskappe as in arm en "oorbevolkte" gemeenskappe. Die VSA het 'n groter impak as die "oorbevolkte" Asië. Die aarde kan nie nog 'n ekonomie soos die VSA s'n bekostig nie. Dink aan wat gaan gebeur as China 'n ekonomie soos die VSA het.
Hoe meer hulpbronne verbruik word, hoe meer afvalstowwe en hoe meer word die omgewing besoedel. Populasie-aanwas, welvaart en tegnologie is die drie belangrikste faktore wat die ekologie vernietig. Afgesien van populasie-aanwas wat 'n groot impak op die aarde het, speel die volgende ook 'n rol:
Habitatverlies deur ontbossing, landbou-aktiwiteite, industrieë, mynbedrywighede, verstedeliking, besoedeling (afval), en die toename van CO2 in die atmosfeer.
Klimaatsverandering vanweë die styging in temperature. Seisoene en seestrome verander. Die yskappe en gletsers smelt. Daar is droogtes, vloede en storms.
Habitatverlies lei tot verlies aan biodiversiteit en dit lei tot hongersnood en uitwissing. Soos die hulpbronne opgebruik word, sal daar 'n toename in kompetisie vir water, voedsel en energie wees. Industriële lande sal die hulpbronne van ontwikkelende lande verorber. Ryker lande sal op arm lande prooi. Sterkes sal die armes se kos en water voor hulle oë wegneem totdat daar niks oor is om voor te veg nie. Alhoewel die ryk en ontwikkelde lande die laaste sal wees om te verdwyn, sal hulle 'n toksiese wildernis nalaat.
Wat ontstellend is, is dat gelowiges die probleem op God afskuif of hulle sien dit bloot as die voorspel tot die apokaliptiese einde waarvan in die Bybelboek Openbaring vertel word. Al Gore noem in sy boek An Inconvenient Truth dat diegene wat vroeër skepties gestaan het teenoor die kwessie van aardverwarming en die vernietiging van die ekologie, nou oorhel na totale fatalisme. Geeneen is van plan om 'n vinger te verroer of om hulle gedrag te verander nie. Soos koning Louis XVI sê hulle ook: "Na my die vloed!" Waarom sal ons ons bekommer oor diegene wat na ons kom. Waarom sal ons bekommer oor of geslagte na ons genoeg water en voedsel sal hê? Solank ons die lewe kan geniet, is alles "honky dory!"
Op die vooraand van die Sesde Uitwissing, kyk ons nog rustig TV, skree ons vir die Bokke, gaan fliek ons, ry met ons duur petrolvretende motors rond, bou ons groot huise by die see, of op die Golf-landgoed wat niks anders as graswoestyne is wat water verorber.
Waarom sal ons ons bekommer oor die aarde en oor ander spesies?
Dr. François Durand is 'n paleontoloog en 'n omgewingswetenskaplike verbonde aan die Universiteit van Johannesburg. Hierdie lesing is ook gelewer by die Nuwe Hervorming Netwerk.
'n Unieke blik op 'n wye verskeidenheid eg Suid-Afrikaanse boeke. Boekblik bied 'n platform waar diversiteit in die boekemark ten volle ontgin word. 'n Boekwinkel in die kuberruim waar kwaliteitboeke verkoop word teen onverbeterlike pryse. Loer gereeld in die Boekblik vir 'n wyer blik op Suid-Afrikaanse boeke.Klik. Klik. Oombliklik!