Hierdie Sondag begin met die teks uit Eksodus as sleutelteks. Die Tien Gebooie is weer op 'n ander manier bevestiging van God se verbond, hierdie keer met Israel in die woestyn.
Psalm 19 bevestig opnuut dat die Wet van God, as verbondsriglyn, volmaak is.
Die teksdeel uit 1 Korintiërs bevestig net weer dat die verlossing deur die prediking, die hoor en luister na die Woord, kom en nie deur menslike wysheid nie.
Deur die tempelreiniging verwys Jesus weer na sy sterwe en opstanding.
Loflied 209 "Heer met my hele hart 1"
(Uit Psalm 19)
of responsories soos uit Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2014-15
(Uit Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2014-15, Basisliturgie vir Lydenstyd))
Skriflesing: Eksodus 20:1-17
Wegsending: Lied 250 "God's wet vra al ons liefde 1,2,3,4,5"
Melding word gemaak (in Woord en Fees 2015 van Bybel-Media) dat die verbond vanjaar soos 'n goue draad deur RCL-tekste loop. Omdat die fokusteks oor Eksodus 20 gebruik ons die responsoriese weergawe soos in Handleiding vir die erediens, 2010:24.
"Kyrie Eleison" kan ook as aanvangslied of na die Aanvangswoord gesing word.
Loflied 209″ Heer met my hele hart 1″
(Uit Bybelmedia se Handleiding vir die erediens, 2010)
Gemeente: Moet my tog nie straf
vir sondes wat ek onwetend gedoen het nie.
Voorganger: Jy sal onberispelik wees en vry van hierdie groot sonde.
Gemeente: Mag wat ek sê en wat ek dink tog vir U aanneemlik wees, Here, my Rots en my Verlosser
(uit Ps 19).
Almal wat in ware berou na Jesus Christus kom vir verlossing, verklaar ek vrygespreek in die naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees.
(Calvyn in Bybelmedia se Handleiding vir die erediens, 2010)
F76. "Die Woord Van God"
(RUBRIEK: Flammikidz – Woord van God)
(Want) Die Woord van God is ewig
(Ja) Die Woord van God is waar
Skryf dit as 'n teken op
My mond bely dit nog 'n keer
Mag U Woord Here,
nou vir ons soos druppels uit 'n heuningkoek wees.
Voordat 'n eenvoudige wet aan die kinders voorgehou word, vertel dalk net iets van die aanloop tot die wetgewing wat deur God self aan die volk deur Moses gegee is.
Eksodus begin om die toneel van slawerny te skets in Egipte voordat Moses op die toneel verskyn met 'n vertelling van sy geboorte en opvoeding. Wanneer Moses 'n Egiptenaar doodslaan moet hy vlug na Midian. Wanneer God die noodkrete van Sy verdrukte volk in Egipte hoor, roep Hy Moses om sy volk te bevry uit die mag van slawerny. Die Egiptenare laat toe dat die volk wegtrek na die ervaring van die 10 plae maar sterf in die wonderwerk by die see waar al die agtervolgers verdrink. Onder leiding van Moses swerf die volk in die wildernis totdat God by berg Sinai vir Moses die wet (10 gebooie) gee.
18Nadat die Here op Sinaiberg met Moses gepraat het, het Hy die twee plat klippe met die getuienis daarop aan Moses gegee. Dit is die plat klippe waarop God met sy vinger geskryf het.
Carolyn Brown se wet vir die kinders is vry vertaal uit die Engels:
Ek is die Here, God. Ek het jou bevry uit slawerny in Egipte. Ek het die see laat oopgaan sodat julle kan deurtrek. Ek is die enigste ware God. Moenie enigiets of iemand anders aanbid nie.
Ek is groter en magtiger as enigiets waaraan jy kan dink. So moenie vir jou beelde of voorwerpe maak wat jou aan my laat dink en dit aanbid nie.
Gebruik my Naam altyd met respek.
Werk ses dae 'n week, maar hou een dag eenkant om te rus en daaraan te dink dat jy My kind is.
Behandel altyd jou pa en ma (ouers) met respek.
Moenie doodmaak nie.
Wees lojaal aan jou gesin en familie.
Moenie iets vat wat nie aan jou behoort nie.
Moenie leuens oor ander mense versprei nie.
Weerhou jou daarvan om iets te begeer wat aan andere behoort.
Hier gee Carolyn Brown ook praktiese riglyne om kleitablette te maak en die wet in eenvoudige vorm op kleitablette te skryf.
In die NG Kerk se kategesemateriaal – "Handboek vir die Kategeet Graad 3" – is oulike uitbeeldings van die verskillende gebooie wat kinders sal help om die gebooie te onthou.
Wayne Lo, 'n tweedejaarstudent van Simon's Rock Kollege in Massachusetts, VSA, het twee mense in 1992 met 'n semi-outomatiese geweer doodgeskiet en vier ander beseer. Hy het volgehou, selfs tydens die eerste jare van sy tronkstraf, dat God hom gekies het om die verwoesting aan te rig. Later het hy dit 'n periode van ontkenning genoem.
"Destyds het ek gedink ek doen die regte ding," het hy onlangs gesê, "maar as ek vandag terugkyk, maak dit nie vir my sin nie. Ek vra myself waarom ek dit gedoen het?"
In Desember 1992 het God, volgens Lo se vroeëre weergawe, vir hom gesê om na 'n vuurwapenhandelaar te gaan, 'n wapen met sy ma se kredietkaart te koop, en dan mense te skiet. Hy was briesend vir sy regspan wat tydens sy verhoor aangevoer het hy was van sy verstand af. Sy argument was dat sy advokate liewers ordentlik ondersoek na sy slagoffers moet doen. Hulle moes bepaal waarom 'n goddelike mag besluit het sy slagoffers moet doodgemaak word.
Nadat Wayne Lo met verloop van tyd besef het God kon hom onmoontlik kies om soveel pyn te veroorsaak, het hy geworstel om te verstaan wat hom 'n moordenaar gemaak het. Hy bly tot vandag oortuig dit was iets buite homself. Miskien was dit 'n bonatuurlike of sataniese mag. Hoe ook al, hy weier steeds om persoonlike verantwoordelikheid vir die moorde te aanvaar.
Die tien gebooie demonstreer God se passie vir lewe in volheid. God beveel niemand om lewe tot niet te maak nie. Sy gebooie is God se instrumente om 'n betroubare, liefdevolle samelewing te skep waarin lewe in oorvloed kan gedy.
Die gee van die wet in Eksodus 20 is deel van die geskiedenis van God se bevryding van Israel. Hy verlos die volk wat swaar gebuk gaan onder die juk van slawerny in Egipte. Hy dra hulle, soos op arendsvlerke deur die woestyn (Eksodus 19). En nou leer hy hierdie vertrapte, wantrouige, gedisoriënteerde, pas vrygelate slawe hoe hulle moet lewe.
Daarom moet ons versigtig wees om Eksodus 20 nie wetties te lees nie. Hierdie teks is nie 'n lysie absolute regulasies wat bedoel is om – los van enige konteks – te veroordeel nie. Hierdie is eerder God se opvoeding vir lewenskwaliteit en lewensrigting wat pas by begenadigde, bevryde mense.
Die wet, en die wyse waarop God daardeur gedien moet word, is nie 'n nuwe vorm van dwingelandy vir voormalige slawe nie. "Die wet," skryf teoloog Fretheim, "is 'n gawe van 'n verlossende God. God se bevryding uit Egipte onderlê en begelei die wet – en nie andersom nie."
Die liefdevolle God, wat mense vry maak om mense te wees, en lewe in oorvloed te hê (Joh. 10:10), skenk die wet om egte mens-wees in vryheid te begelei en te stuur.
Verhaal van die wet
Die verhaal waarin Eksodus 20 inpas, is die verhaal van God wat die noodkrete van die volk hoor en hulle van onderdrukking bevry. Die volk leer op hulle reis in die woestyn dat God verhoudinge vooropstel. Gehoorsaamheid, leer die volk in die woestyn, is gewortel in die verhouding met God. Die wet moet binne die konteks van hierdie verhaal verstaan en uitgelê word.
Vanuit hierdie verhouding met God, leer die volk hoe hulle as geloofsgemeenskap moet lewe. Die tien gebooie begelei hulle om in die regte verhouding met God en met mekaar te lewe. Daarom is die gebooie nie wette en regulasies nie. Die gebooie is 'n staf om mee te wandel, op so 'n manier dat almal se lewe en lewenskwaliteit beskerm word. Die wet is bakens op die pad van groei om die soort gemeenskap te wees wat reg in verhouding tot God en medemens lewe.
Hierdie verhaal met sy fokus op verhoudings dien as basiese beginsel vir die interpretasie van die Tien Gebooie en die toepassing daarvan in die geloofsgemeenskap.
Die Tien Gebooie word algemeen verdeel in twee dele. Die eerste deel bestaan uit die inleiding en opdragte wat verband hou met die volk se verhouding tot God. Die tweede deel hou verband met die verhouding tot die naaste. Die twee dele is onlosmaaklik met mekaar verbind en is van sleutelbelang vir 'n lewe in geloof. Hoewel die tweede deel gerig is op die verhoudings tussen mense, is die oorsprong van hierdie opdragte geleë in die karakter van God; God wat red, bevry en die lewe voorop stel.
Inleiding van die gebooie
Die inleiding wat ons in die eerste twee verse vind, dien as basis vir die interpretasie van die res van die gebooie:
Toe het God al hierdie gebooie aangekondig: "Ek is die Here jou God wat jou uit Egipte, uit die plek van slawerny, bevry het." (20:1-2).
Alles wat gesê word en elke verwagting wat die gebooie veronderstel, berus op die verhouding wat die volk het met dié God wat bevry. Die gehoorsaamheid wat die gebooie vra, ontwikkel vanuit 'n verhouding. Vers 2 kan byna voor elke gebod gelees word om die konteks duidelik te maak.
God verwag van die volk 'n bepaalde lewe van gehoorsaamheid wat ontspring vanuit dankbaarheid vir God se handelinge van bevryding. Hierdie bevryding is nie bloot 'n historiese daad wat afgehandel is wanneer God die volk uit slawerny verlos nie. Dit is eerder die karakter van God. God is die een wat bevry. God die Bevryder, is ook die Een wat die geloofsgemeenskap uitdaag met dieselfde roeping.
Die verband tussen hierdie tekskeuse en lydenstyd is nie met die eerste oogopslag duidelik nie. Ons weet natuurlik dat die genade van God in Christus soveel helderder sigbaar is as die verlossing van die Jode uit Egipte.
Die posisie van die wet bly egter in die Nuwe Testament dieselfde: ons gehoorsaam God uit dankbaarheid. Ons sien ook in Christus hoe duur die genade is wat God aan ons bewys.
Nogmaals: Lewe moontlik gemaak
Die Tien Gebooie word verstaan vanuit die bevryding uit Egipte, wat vir die volk lewe in gemeenskap moontlik maak. Die doel van die Tien Gebooie is dus nie eerstens om te bind of te straf nie, maar om ruimte te skep. Dit daag die gemeenskap uit tot die vorming van konstruktiewe verhoudings, wat die lewe moontlik maak.
Elkeen van die gebooie is 'n sleutel. Dit maak groter vryheid in gemeenskap moontlik. Elkeen van die gebooie skep die moontlikheid van 'n nuwe wêreld, 'n wêreld wat moontlik word wanneer dankbare mense-in-gemeenskap die gebod gehoorsaam.
Kom ons kyk hoe elkeen van die gebooie bevryding en lewenskwaliteit moontlik maak:
Gebod 1: Geen ander gode nie
God vra absolute lojaliteit en afhanklikheid van God. God verwag in die lig van die Eksodus gebeure absolute, enkelvoudige afhanklikheid. Die bevrydende moment wat ook vandag vir gelowiges in die gebod opgesluit lê, is die eenvoudige enkelvoudigheid daarvan. Ons hoef dus nie ons lojaliteite te verdeel nie. Ons hoef nie na ons heil te soek op ander plekke nie. Ons kan rus vind in die God wat die lewe vir ons wil.
Gebod 2: Geen beelde word gedien of vereer nie
Die gebod bestaan uit drie onderafdelings: . . . jy sal geen afbeelding maak nie; . . . jy sal nie daarvoor buig nie; . . . en jy sal dit nie vereer of dien nie.
Ons mag dus geen fisieke afgodsbeelde maak nie. Maar dit gaan oor veel meer as 'n afgod naas God. Wat veral bedoel word, is dat die Here self nie vasgevang word in 'n sigbare, hanteerbare objek wat ons kan beheer nie. Die Here se vryheid om God te wees kan deur mense ingeperk word wanneer die Here met 'n objek of plek verbind word.
Ons hoef natuurlik nie net aan fisiese dinge te dink nie. Ons kan ook beperkende beelde en idees oor God koester. Ons kan dink ons weet presies wie God is, wat God wil, hoe God optree, en hoe God wil hê ons almal moet lewe. So kan ons God maklik in 'n boks plaas. Ons weet wie God haat, en wie God liefhet. Ons kan dink ons weet wat God verkies, en ons kan God se gebooie vir almal te alle tye akkuraat probeer uitlê. Gelowiges se konsepte van God is dikwels die afbeeldings wat 'n ware verhouding met God onmoontlik maak. Ons Godsbeelde kan 'n afgod word.
Gebod 3: My Naam sal nie misbuik word nie
Verby kru taal roep die gebod ons op om God se naam só te gebruik dat dit in lyn is met God se wil. Deur God se naam te gebruik maak ons aanspraak op God se teenwoordigheid. As ons dus taal of idees oor God inspan om mense te beperk of om die lewe te verskraal, mis ons God se bevrydende karakter.
Gebod 4: Hou die Sabbat heilig
Hierdie positiewe oproep daag gelowiges uit tot 'n dag van herinnering en heroriëntasie. Op die Sabbat/rusdag moet gelowiges onthou dat hulle juis vanuit God se handelinge van bevryding bestaan en leef. Op dié dag word hulle genooi om in die wete van God se bevrydende handeling te rus en nie normaalweg voort te gaan met die werksaamhede van elke dag nie.
Vir gelowiges, veral in 'n werk – sukses – gedrewe kultuur, is hierdie 'n herinnering dat God nie 'n werk-holis is nie en dat daar in die skepping tye van rus en herstel is. Hierdie gebod bevry gelowiges verder van die idee dat hulle volkome verantwoordelik is vir hulle eie heil deur harde werk en inspanning. God nooi die gelowige in tot die bevryding van sy rus.
Uit hierdie primêre beginsels van 'n verhouding met die God van bevryding vloei die gebooie wat gemeenskap moontlik maak.
Gebod 5: Eer jou vader en jou moeder
Die respek waarom dit hier gaan is nie blinde navolging van tradisie of verwagting nie, maar eerder ontsag vir diegene wat die verhaal van God se bevryding onthou, oorvertel en leef. Israel word opgeroep om te onthou wie hulle is, naamlik die volk van God wat uit slawerny bevry is. Opvolgende geslagte moet mekaar hieraan herinner.
Gebod 6: Jy sal nie moord pleeg nie
Dis spesifiek hierdie gebod wat Wayne Lo misverstaan het. 'n Goddelike wese wat opdragte gee om dood te maak, is nie die God van Christus en die Bybel nie.
Hierdie gebod spreek tot die hart van God se intensie van skepping en bevryding. Die basis van die gebod is dat alle lewe aan God behoort. God se bedoeling is dat lewe vermenigvuldig word, en nie geneem word nie. Lewe is dus nie iets waarmee mense kan doen wat hulle wil nie. Ons is nie God nie. God bepaal wat met lewe gedoen word.
Die lewe van 'n mens is kosbaar en heilig. God tree in die geskiedenis in om die lewe moontlik te maak. Nou word Israel opgeroep om daardie selfde lewe te beskerm en te bewaar. Die dood is natuurlik nie bloot beperk tot die fisieke liggaam nie. Ons is bewus van die lewende-dooies in ons samelewing wat weens geweld, substansmisbruik, armoede en stigma nie waarlik die lewe kan smaak nie. Hierdie gebod roep ons op om die lewe te bewaar, te beskerm en te streef na die bevestiging van menswaardigheid vir almal.
Gebod 7: Jy sal nie owerspel pleeg nie
Intieme verhoudings is die ruimte waarin mense op hul mees weerlose is. Dit is die plek waar ons blootgestel (uitgelewer) word aan 'n ander persoon. Die gebod roep gelowiges op om mekaar te bevry deur in verhoudings te leef waar ontsag vir mekaar bestaan. Owerspel impliseer verraad en misbruik van 'n heilige spasie. Soos God in getrouheid die lewe moontlik maak, word gelowiges opgeroep om dieselfde vir mekaar te doen.
Die verbod op owerspel neem die feit ernstig dat seksualiteit tegelyk ongelooflik wonderlik en ongelooflik gevaarlik is. Seksualiteit dien die gemeenskap slegs as dit met respek en dissipline beoefen word.
Gebod 8: Moenie steel nie
Die gebod roep gelowiges op om respek te hê vir mekaar se eiendom en besittings. Die gebod hou egter ook bepaalde uitdagings in vir diegene wat het en besit, teenoor hulle wat leef in armoede en verwaarlosing. Die gebod dring ons ook om diepsinnig na te dink oor ons sosiaal-ekonomiese beleid. Dié wat in weelde leef kan hulle nie beroep op die gebod as hulle nie ook aktief en kreatief meewerk aan 'n sosiale bestel waarin die lewe vir almal moontlik is nie.
Gebod 9: Moenie leuens vertel nie
Die gebod bevestig die feit dat die waarheid sal vry maak. Gelowiges word opgeroep om na die waarheid te soek wat vry maak en wat die lewe moontlik maak.
Gebod 10: Moenie begeer nie
Die oproep dring ons terug na die dankbaarheidsbeginsel. As ons begeer verloor ons fokus op al die wonders waarmee God ons seën. Die laaste gebod bring ons weer terug by die genadige en bevrydende God wat ons seën met die wonder van genoeg; die fees van genoeg.
Lewe in volheid
Jesus noem die vervulling van die wet liefde teenoor God en die naaste. Dit skep ongemak by mens, want ons wil dikwels self 'n god wees en ons wil die naaste beperk tot diegene wat net soos ons en ons groep is. Jesus het 'n ander definisie: die naaste is mense wat ons hulp nodig het.
Ook in die Tien Gebooie leer ons God ken as 'n God met drif vir lewe en liefde. God se gebooie is onderwysing wat die wêreld 'n veiliger, betroubaarder en ontsettend meer vreugdevolle plek maak.
Teen hierdie agtergrond moet ons ook sê: mens kan nie regtig God se gebooie breek nie, want die geregtigheid en liefde agter God se gebooie sal seëvier. Mens breek eintlik net jouself teen God se gebooie.
Daarom is dit net wys om God se onderrig ernstig te neem en self met passie te soek na die bevordering van lewe.
2 Korinthiërs 1313Die genade van die Here Jesus Christus en die liefde van God en die gemeenskap van die Heilige Gees sal by julle almal wees.