Mofuta wa dipotso tse telele (ya moqoqo): Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase (kgutshwane) ho palo ya mantswe e behilweng, motshwayi a se behe kotlo hobane mohlahlabuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Athe haeba moqoqo o le molelele haholo, motshwayi a tshwaye ho feta moedi wa palo ya mantswe a behilweng ka mantswe a 50 (mongolo o ngolwang ka ho takalatsa), mme ho feta moo a se tswele pele ho tshwaya karolo e latelang.
KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1 Thothokiso ya 1: Ebang o potlaka R.N. Bakeng sa dikahare motshwayi a tadime dintlha tse latelang nehelanong ya mohlahlobuwa (ela hloko hore dintlha di ke ke tsa behwa ka tatellano e hlahelang mona): - Phetapheto e tsepameng/neheletsano (1-4), (4-6), Ho tlamahanya mela kapa ho tlisa kgatello/toboketso - Pholletso/molamotjetje/enjambamente (3, 7, 8 le 10) Ho tlamahanya mehopolo e meleng e mmedi/taba tsa mola o ka hodimo di tswela pele ho o latelang - kgefutso/kgefutsohare/sejura Ho kgina morethetho/ho bontsha tekatekano ya moelelo mantsweng a arotsweng ke sejura. - Lehokela/hlaahlela (5-6) Ho hokela mela eo e mmedi/ho nehelana ka kgatello - Tlohelo Ho nehelana ka sefutho lentsweng leo - Anastrofi Ho tlisa matla/kgatello lentsweng leo ho qalwang ka lona tatelanong ya mantswe. - Phethapheto e diehisitsweng (7 le 9) Ho nehelana ka toboketso lentsweng le phetwang. - Phetapheto e rapameng Ho nehelana ka toboketso lentsweng le phetwang.
POTSO YA 1 Thothokiso ya 1: Ebang o potlaka: R.N.
DIKAHARE LE PUO: - Kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya taba (sehlooho), kutlwahalo le netefatso (tiisetso) ya taba ka mabaka. - Sebopeho, tlhophiso ya mehopolo le nehela-no e nang le neheletsano e momahaneng e lebi-sang tlhalohanyong ya sehlooho mmoho le puo, setaele le sehalo tse sebedisitsweng temeng.
Sehlooho se hlaloswa ka botebo, dintlha tsohle di utullutswe ka botlalo. Dintlha tsa hae ha di kgodise, ha di tshehe-tswe ho tswa thothokisong. - Tshekatsheko ya hae e bontsha a se na kutlwisiso ya motheo ya sengolwa sa mofuta ona mmoho le ya thothokiso ena. - Diphoso tsa puo di bonahala ka bongata. Tshebediso ya sehalo le setaele ha e a etswa ho tadimilwe maikemisetso.
Sehlooho se hlalo-swa ka tsela e bo-ntshang kutlwisiso e fokolang haholo. - Tshekatsheko ke e fokolang; ho bile ho na le phetapheto ya dintlha tse ding. Di-ntlha tse ding di tswile lekoteng. - Tshekatsheko e bo-ntsha kutlwisiso e sa tebang; mme nqa tse ding ho le na ditlhaloso tse fosahetseng. Dintlha di hlahiswa ka tsela e fokolang, mme le dita-ba tsa hae ha di na tlhalohanyo ya letho. - Tshebediso ya puo le setaele di hlahella di fosahetse haholo hoo karabelo yohle e fosahalang.
Ho bonahala boitekonya-na bo itseng ba ho araba potso, empa ho thata ho hlalohanya ditaba tsa hae. - Tshekatsheko ya hae ya potso e bontsha bofokodi bo boholo; dintlha tsa hae ha di bontshe kutlwisiso ya thothokiso. Dintlha tsa hae di tswile lekoteng. - Ho etswa boiteko bo fokolang ba ho araba potso. Dintlha tsa hae boholo ha di na kamano le thothokiso e botsitsweng. - Ho bopaki ba letho bo bontshang hore moqoqo o ngotswe ho tadimilwe sebopeho. Ha ho dira-tswana kapa kgokahano. - Ha boima ho ka bona boiteko bo etswang ba ho araba potso tshekatshe-kong ya hae. Karabong ya hae ha o ke ke wa utlwi-sisa se hlahiswang; ha ho tlhalohanyo ya letho. - Tshebediso ya puo, sehalo le setaele boholo ba nehelano yohle di hlahella di sebedisitswe ka tsela e fosahetseng haholo..
POTSO YA 2 Thothokiso ya 2: Raleqheka: K.E. O boreledi jwang empa a lebetse ho kuta ditedu Dipotongwane tsa 'mosadi' enwa ke tse makatsang batho ba hlolletswe?
POTSO YA 3 Thothokiso ya 3: Peo ena P.M.
Ka maikutlo a nyahameng, a ho teneha le ho fela felo.v - Empa o lebala hore peo ena e jetswe ke wena/ molathothokiso wa 12.
O lla ka mehla ka leeme/ molathothokiso wa 5v - O lla se bohloko sello/ molathothokiso wa 19. E le NNGWE feela Sepheo ke ho neha lentswe kapa mantswe a tlisitsweng pele kgatello/sefutho.
POTSO YA 4 Thothokiso ya 4: Kodiamalla T.
Kgefutsohare/sejura v - Ho kgina/katla morethetho molathothokisongvv KAPA - Ho bontsha tekano kapa tshwano ya moelelo lentsweng le tlang pele ho kgefutsohare, le ho le e latelang.
Phetapheto ya moelelo melathothokisong v hobane moelelo o molathothokisong wa 7 ke wa motho ya siuweng a hloka mothusi, athe le o ho wa 8 e ntse e le wa motho ya siuweng a hloka mothusi empa feela o phetilwe ka mantswe a sa tshwaneng vv KAPA Ke phetapheto e tsepameng v hobane moleng a wa 8, 'Kajeno' e phethilwe hantle ka tlasa 'Kajeno' e moleng o ka hodimo (wa 7)vv. KAPA Ke neeletsano v hobane lentswe 'Kajeno', le phethilwe qalong ya mola o hlahlamang/latelang vv E le NNGWE feela.
POTSO YA 5 Thothokiso ya 5: Leribe K.E.
Pholletso/molamotjetje/enjambamente (molathothokisong wa 1) Ho tlamahanya mehopolo e meleng e mmedi/taba tsa mola o ka hodimo di tswela pele ho o latelang - Mokgabisopuo, lepata Ho toboketsa le hlakisa moelelo wa seo a buang ka sona - Mokgabisopuo, mothofatso Ho bopela mmadi setshwantsho se hlakileng sa seo a buang ka sona. - Lebotsi Ho bontsha makalo kapa ho hlollwa - Mokgabisopuo, mothofatso Ho bopela mmadi setshwantsho se hlakileng sa seo a buang ka sona. - Tlohelo (10, 14) Ho tlisa toboketsa/kgatello lentsweng leo. - Mokgabisopuo, serehello/tshwantshiso Ho bopela mmadi setshwantsho se hlakileng sa seo a buang ka sona - Phethapheto e diehisitsweng (7 le 9) Ho nehelana ka toboketso lentsweng le phetwang.
POTSO YA 6 Thothokiso ya 6: Marothodi a letsatsi R.N.
Mosebetsi wa kajeno o sa etsweng kajeno, o be o fetisetswa hosane, o iphetola qaka/tshita (leqhubu) tsatsing leo.
Ke ya keletsi/thuto. v Mona sethothokisi se eletsa/ruta babadi kamoo ba ka laolang ka teng mesebetsi ya bona ya letsatsi ka leng. Dintlha tse hlahelang nehelanong ya mohlahlobuwa di lokela ho hlahiswa ka tatellano ena e latelang, le ha mohlahlobuwa a tla sebedisa mantswe a hae moqoqong wa hae: Sesosa Lefu la batswadi ba Tsietsi le ile la baka hore a sotlehe ha Molapo mme ha a se a hodile a rera ho busetsa molamu sefateng vv Ketsahalo tse butswelang kgohlano - Tsietsi o tlohile lebitleng la batswadi ba hae a tseba hantle hore yena ha se Molapo empa ke Molakolako. O ile a ya ha malomae ho ya batla seo e leng sa ntatae, yaba o qabana hampempe le Mmamasolomane vv - Tsietsi a qabana le Mohanuwa ya neng a tseka hore ba kgutlelane ka mora hore ba lahlane. Mohanuwa a mo tsebisa hore o tla iphetetsa ka hore a mmatlele batho ba tla mmolaya vv - Tsietsi o boela a kgutlela ha Kotsi ho ya batla sa ntatae mme a qabana ha bohloko le Kotsi hoo a bileng a mo thunya vv - Tsietsi o ile a butswelana ka tholwana le mapolesa a ileng a fihla ho tla bona molato wa sethunya se kgabolang. O ile a kobesa le leng le yena a thunngwa sephakeng, a ba a iswa sepetlele vv - Sepetlele moo a neng a lebetswe ka thata, o etsa mmommori le Tseleng mme ba thoba bobedi vv Ketsahalo tse bontshang hore kgohlano e qapaletsa le batho bao e neng e sa ba ame qalong - Tsietsi le Tseleng ba nkela Motjhesi koloi ya hae, sepheo e le ho lahla mehlala hore mapolesa a se ke a ba tshwara vv - Ha ba ntse ba baleha ka koloi ya Motjhesi jwalo, ba palamisa monnamoholo (ngakanammotwana), eo ba ileng ba mo ela ka diphalana vv - Ba tshwara mokganni wa bese (Thabo Molete) poho mme Tsietsi a phutha tjhelete ya bapalami a sa ba fe ditekete.
Sebopeho, tlhophiso ya mehopolo le nehelano e nang le neletsano e momohaneng e lebisang tlhalohanyong ya sehlooho mmoho le puo, setaele le sehalo tse sebedisitsweng ka nepo temeng. Kgato e nngwe le e nngwe e na le tlhaloso, mme tlhaloso e itshetlehile makgetheng a mabedi e leng, dikahare le sebopeho le puo. Motshwayi a ele hloko ho re kgato eo a e kgethileng ha a lekanyetsa, tlhaloso ya yona e lokela ho tsamaelana le mosebetsi (ditaba) wa mohlahlabuwa ya lekanyetswang. Matshwao a bontshitswe qetellong ya kgato e nngwe le e nngwe. Ho elwe hloko hore rubriki e latelang e sebediswa hohle moo mohlahlobuwa a arabileng mofuta wa dipotso tse telele (tsa moqoqo) ha ho arajwa dingolwa tsa mofuta wa padi (nobele) le mofuta wa tshwantshiso (terama) ho Karolo tsa B le ho ya C.
DIKAHARE: - Kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya taba (sehlooho), kutlwahalo le tiisetso ya taba ka mabaka.
Sehlooho se hlaloswa ka botebo, dintlha tsohle di utullutswe ka botlalo. - Tshekatsheko ke e ba-batsehang: o tshehetsa ditaba tsa hae ka di-ntlha tsa mefuta e fapa-neng ho tswa thothoki-kisong. - Tshekatsheko ya hae e paka kutlwisiso e tebi-leng ya thothokiso le ya sengolwa sa mofuta ona.
Sehlooho se hlaloswa ka bokgabane, dintlha tsohle di utullutswe ka tekano. - Tshekatsheko e hlahi-sitswe ka botlalo; o nehelana ka dintlha tsa mefuta e fapaneng, mme o di tiisa ho tswa thothokisong. - Tshekatsheko ya hae e paka le ho supa ku-tlwisiso e kgabane ya thothokiso le ya sengo-lwa sa mofuta ona.
Sehlooho se hlalositswe ka tsela kgotsofatsang leha e se dintlha tsohle tse utu-llutsweng ka botlalo. - Tshekatsheko e hlahisi-tswe ka tsela e batlang e kgotsofatsa; mona le mane ho hlahisitswe dintlha tse ntle bakeng sa ho matla-fatsa moelelo. - Dintlha boholo di tshehe-ditswe leha bopaki e se bo kgodisang hakaalo; ho bo-nahala a na le kutlwisiso ya motheo ya sengolwa sena.
Sehlooho se okolwa feela tlhalosong; dintlha tse hla-hiswang di supa boiteko bo fokolang ha a araba potso. - Tshekatsheko e supa kutlwisiso e haellang ha-holo karabelong ya hae ya potso. Dintlha tsa hae ha di kgodise, ha di tshehe-tswe ho tswa thothokisong. - Tshekatsheko ya hae e bontsha a se na kutlwisiso ya motheo ya sengolwa sa mofuta ona mmoho le ya thothokiso ena.
Sehlooho se hlalo-swa ka tsela e bo-ntshang kutlwisiso e fokolang haholo. - Tshekatsheko ke e fokolang; ho bile ho na phetapheto ya dintlha tse ding. Di-ntlha tse ding di tswile lekoteng. - Tshekatsheko e bo-ntsha kutlwisiso e sa tebang; mme nqa tse ding ho na ditlhaloso tse fosahetseng.
SEBOPEHO LE PUO: - Sebopeho, tlhophiso ya mehopolo le nehela-no e nang le neeletsano e momohaneng e lebisang tlhalohanyong ya sehlooho mmoho le puo, setaele le sehalo tse sebedisitsweng temeng.
Sebopeho se totoba-tsa kgokahano e baba-tsehang; tsela eo a tshetlehang dintlha ka yona e paka kutlwisiso e tebileng ya sehlooho. - Selelekela le qetelo di bopilwe ka tsela e ba-batsehang; ditaba di bopilwe ka bohlale mme di lebisa tlhahisong ya moelelo o toma mme o kgodisang. - Tshebediso ya puo, sehalo le setaele di su-tsitse, mme di phehi-sa tlhahisong ya moelelo o napahetseng. - Tshebediso ya puo, seha-lo le setaele boholo di hla-hella nehelanong di sebe-disitswe ka tsela e nepa-hetseng.
Ho na le bopaki bo seng bokae bo supang hore se-bopeho sa moqoqo selate- tswe ka tshwanelo; Boholo popeho ya ditemana e nepahetse.
Ho bopaki ba letho bo bontshang hore moqoqo o ngotswe ho tadimilwe sebopeho. Ha ho dira-tswana kapa kgokahano. - Ho boima ho ka bona boiteko bo etswang ba ho araba potso tshekatshe-kong ya hae. Karabo ya hae ha o ke ke wa e utlwi-sisa se hlahiswang; ha ho tlhalohanyo ya letho. - Tshebediso ya puo, se-halo le setaele boholo ba nehelano yohle di hlahella di sebedisitswe ka tsela e fosahetseng haholo.
Ke tikoloho ya mahaeng v moo batho ba phelang motseng o le mong ba tsebanang hantle, mme le bana ba holela mahlong a batho ba tsebang baholo ba bona ka botlalo.
Tsietsi o ile a etsa mmommori le mooki Tseleng ya ileng a mo tlela diaparo a di pata matlwaneng a banna v. A tsebisa Tsietsi mme yena jwalo ka mehleng a ya moo ntlwaneng a ntse a bontsha ho opelwa.
O fihlile moo kerekeng a ikgakantse a ntse a le bohloko, a batla ho iphetetsav ho Kgephola Qamaka.
Kgohlano e pakeng tsa Leemisa le Mohatsae Mmapelepele - Le ha rangwane Leemisa a ne a sa ruteha, o ne a batla ha Diepollo a ka ruteha empa Mmapelepele o ne a le kgahlanong le seo v - Mmapelepele o ne a re ba senyehelwa ke dikgomo ka baka la ntho e hlokang molemov - O ne a re lefa la bona le tla fella moo ba sa tsebeng v - A re ka baka la thuto ena ya hae Diepollo e se e bile e le lefetwav - O ne a sa rate ho ela hloko ntlha ya hore dikgomo tseo e ne e le tsa habo Diepollo tse siilweng ke ntatae ha a ne a hlokahalav - Ha monna a mo elelliswa ntlha ya hore bona ha ba na bana, o ne a re monna o mo hlapaola ka bonyopa ba haev Kgohlano ya ka hare e hlahellang ho Diepollo - Kgohlano e maikutlong a Diepollo ke e neng e bakwa ke kamoo a neng a elellwa hore nnete ha e yo lefatshengv - Mmamokele, mohatsa malomae o ne a sa rate ho mmolella nnete ya ho re batswadi ba hae ke bomang. v - O ne a re Diepollo a itsebe hore ke Diepollo Paulina Moerane empa nnete ya taba e le ho re Diepollo ke moradi wa ha Lehlwenyav - Diepollo o ne a tshositswe ke ntlha ya hore malomae o ne a ikemiseditse ho mo nyadisa motho eo yena a sa mo tsebeng le ho mo tseba. v - O ne a makaditswe ke ntlha ya hore le bomoruti ba tseba taba ena ya ho tla shobediswa ha hae ke Mothofeela empa yena a se na tsebo ya taba eo. v - A makala le ho feta ha a elellwa hore bomoruti ba bile ba amohetse Mothofeela jwalo ka moeti wa bona moo kerekeng. v - Maikutlo a hae a ile a ferekana ha a elellwa hore nkgono Motsokapere o ne a na le tsebo e batsi ka tsa bophelo ba hae empa ha a ka a mmolella letho nakong eo a neng a ntse a dula ho yena. Pelo e nngwe e ne e re a kgutlele morao ho yena ho ya mo fata ditaba empa a etsa qeto ya ho tswela pele ka leeto la ho ya Mahlwenyengv - Pherekano e nngwe ya maikutlo e ile ya bakwa ke mohla mmangwanae Mmamokele a neng a mmolella hore mmae o ile a nyamela ka mora hoba a hlobole thapo ya ntatae mme rangwane Leemisa a batle ho mo kenela. O ne a ipotsa hore ke ka baka lang rangwanae a sa mo tsebisang tsena kaofela v - Maikutlo a hae a lwebehlana le ho feta ha a elellwa hore Dikenkeng eo a neng a mo phethela tsohle tse amanang le Zeblon e ne e le phiri e ka hara lekoko la nku e neng e fetisetsa ditaba tseo ho mohlankana wa hae wa mpimpi ya mapolesa. Bothata bo teng ke ba hore o ne a sa rate ho phetlela mohatla nku mashodu hore a elelliswe Dikenkeng hore o se a mmone mafolomabe.
Ke ditaba tsa hore ntatae o hlokahetse dikgweding tse tsheletseng tse fetileng v.
Mmapelepele e ne e le motho ya bohalev - O ne a sa batle ha Diepollo a kenngwa sekolo a bolela hore ba senyehelwa ke dikgomo tsa bona ka baka la lefetwa la ngwanana - O ne a halefa ha monna a mo elelliswa hore dikgomo tseo ba nang le tsona ke tse siilweng ke ntata Diepollo - A halefa ha monna a mo elelliswa hore bona ha ba na bana mme ha ba senye ka ho ruta Diepollo.
Ho ne ho na le seroto se sa ribollweng haufi le mohaolwana wa nkgono seo nkgono a neng a re o alamisitse kgoho ya hae ho sona empa Diepollo o ile a se bona mane kgotla mohla nkgono a neng a tshwerwe sakeng la ha ntate Moeketsanevv - O ne a ile a siya nkgono kgotla nakong eo a balehang ha a elellwa hore ke yena ya behilweng hare kgotla mme a makala ha a se a mmona a ituletse ka tlung ya hae mme seroto sa hae se se se behilwe moo se dulang se ribehilwe teng.
Dikeledi o ne a kena sekolo Lekwa-Shandu le mohlankana wa hae Tsekiso.
Dikeledi o ne a nahana hore batho ba neng ba tlilo kopa mohope wa metsi ke ba habo mohlankana wa hae Tsekisovv mme ka hoo o ile a dumela ntle le qeaqeo hore o tseba monga ditaba.v O ile a ba a bolella motswalle wa hae ka tsa ho kotjwa hona ha hae mme sena se ile sa halefisa Tsekiso haholo.
Tjhe.v Bophelong ba Dikeledi ba lenyalo ha ho moo a ileng a kopana le mathata a makaalo. Maemo a hlaloswang ke dipolelo tsena ha ho moo a kopanang le ditaba tsa pale ena.
Titjhere Masitha o ne a tshajwa haholo ke bana ba sekolo mme Dikeledi o ne a tseba hore moshanyana enwa o tla mo tlohela ka pele ha a utlwa hore o a tla.
Ke ho re Tsekiso ha a mo ngolla lengolo jwalo ka ha e le tlwaelovv Ke hore Tsekiso o ile a phasoloha feela ka hara baithuti ba bang ho bontsha hore o mo etsa sephoqo.
O kgothaleditswe ho nyalwa ke monna eo ke motswalle wa hae Mpuse mme a mmontsha hore ha ho motho ya kileng a hana lenyalo le itlisang.
O ne a makatswa ke ho hlaha ha ngaka Makau torong ya hae vv.
Kotopi o ile a hana keletso ya mofumahadi wa hae Sebuweng vv Ka baka leo a kena morerong wa ho bolaya Moletsanevv ya ileng a mo tsamaela mme Kotopi a hloleha ho robala.
Selelekela - Molefi ke sebapadi sa sehlooho mme ke morutehi ya okametseng lekgotla la dinyewe Maseru. O sebetsa le bahlankana ba habo Ngatane, Ramafothole le Mofammere. - Mofammere ke motswalle wa nnete mme o mo hlokomedisa kotsi ya ho bulela boNgatane le Ramafothole sefuba sa hae. - Metswalle ya hae e mmedi e leng Mofammere le Takadimane e boetse e mo hlokomedisa ka bobe le bokgopo ba monnamoholo Mapetla, empa Molefi ha a amohele sena. O bolela hore Mapetla ke motho ya itjellang letsina feela. Kgolo ya ditaba - Ha a tswa Mpharane ho ya bona malomae ya tshwerweng ke maoto, o fapohela jwaleng moo boMofammere ba ntseng ba inyorolla teng.
Ha a tsebe ho rwala dieta tsa ditopo.v - A ke ke a tseba ho phehela baeti dijo.v - Ha a tsebe ho bapadisa Molefi papadi ya lerato.v - Montsheng o a bata.v - O etsa hore bophelo bo lometse.