De Aar: Water volop, maar krane leeg‘n Vragmotor met ‘n tenk water vir inwoners van De Aar. (Foto: Verskaf) Inwoners van De Aar en Hanover in die Noord-Kaap is raadop oor voortgesette waterprobleme wat die dorpe lam lê. Die dorpe word bestuur deur die Emthanjeni-munisipaliteit wat op sy beurt weer onder die Pixley ka Seme-owerheid val. Gerhard Engelbrecht, ŉ DA-raadslid van die plaaslike owerheid, sê die party het reeds die departement van water en sanitasie gevra om ondersoek in te stel, omdat daar al hoe minder vertroue in die munisipaliteit is om die probleme self te pak. In Hanover is sommige gebiede nou al langer as ŉ week sonder water, terwyl ander gebiede uiters lae waterdruk ondervind of net met tussenposes water het. Die streek het die afgelope ruk meer as 750 mm reën gekry en Engelbrecht sê die situasie dui op infrastruktuurverwante probleme en ŉ gebrek aan instandhouding. In ŉ stadium was glo niks minder nie as 17 pompe by boorgate – wat veronderstel is om water na die reservoir te pomp – gelyktydig stukkend. Sommige is al herstel. In Hanover moes pompe verlede week al vervang word, maar dit het glo steeds nie gebeur nie. Die probleem is egter nie nuut nie. “Benewens die munisipaliteit wat die verantwoordelik afskuif en die skuld pak op beurtkrag – wat lae watervlakke vererger – kry gemeenskappe nie antwoorde nie,” sê Engelbrecht. “Inwoners wat al twee jaar lank soortgelyke waterprobleme ondervind, raak toenemend gefrustreerd.” Gastehuiseienaars – en daar is meer as honderd gastehuise net op De Aar – is veral hande in die hare. Nie net spook hulle om die deure oop te hou met beurtkrag wat in hierdie stadium twee keer per dag geld nie, maar die waterkwessie raak ook by die dag ŉ groter krisis. “Die uitwerking op ons bedryf is enorm,” het ŉ gastehuiseienaar Woensdag gesê. Die meeste van hierdie onderneming se sake spruit uit aanlyn besprekings en navrae en hulle kan dus nie bekostig om weens die kragonderbrekings sonder internet te sit nie. Maar hoe gemaak sonder water? Weens die uiters lae waterdruk kan gasgeisers nie gebruik word nie. Die reservoir aan die westekant van die dorp, waar die grootste waterprobleme ondervind word, vul klaarblyklik gewoonlik deur die nag effens op, wat beteken as jy gou spring kan jy dalk soggens vroeg genoeg water vir ŉ stort hê. Die gastehuiseienaar sê hulle oorweeg om watertenks met drukpompe by twee boorgate te installeer, maar “dit gaan ŉ aardige bedrag geld kos”. Aan beurtkrag is daar nie salf te smeer nie en die gastehuiseienaar sê hulle kan bloot nie bekostig om die ganse onderneming na byvoorbeeld sonkrag oor te skakel nie. “Ons het tydens Covid-19 vir ŉ jaar lank geen inkomste gehad nie. Dat ek vandag nog hier sit, is suiwer deur die genade van die Here. “Ek sit reeds met ŉ enorme klomp skuld en nou moet ons begin kyk na die moontlike aankoop van watertenks en -pompe.” Skole op die dorp is net so radeloos. Maroela Media verneem die hoërskool het tenks opgesit om minstens die toilette te kan spoel, maar die tenks moet nou uit ŉ boorgat opgevul word, omdat die munisipaliteit geen water voorsien nie. By die skoolkoshuis op De Aar is die situasie toenemend ŉ krisis. Emmers water word na die kombuis en toilette aangedra en water word op gasstowe verhit sodat koshuiskinders kan bad. Daar is die naweek groot skolesporttoernooie op die dorp en meer as ŉ honderd kinders moet in die koshuis tuisgaan. “Ons dink nog aan ŉ plan oor hoe ons gaan maak,” het ŉ ingeligte bron gesê. Die skoolhoof van ŉ laerskool op die dorp sê die uitwerking op die skool is enorm. “Van Maandag af was daar nie ŉ druppel water nie. Jy kan dink hoe lyk dit as al die kinders drie keer per dag deur ŉ toilet is.” Die munisipaliteit het tot dusver weinig gedoen om skole of ouetehuise te help. Op De Aar het ŉ vragmotor met water in sekere strate rondgery, maar op Hanover moes inwoners glo self sien kom klaar. Die weermagbasis op De Aar sit ook hand by, maar die nood raak oorweldigend. As sake so voortduur, gaan skole noodgedwonge weens onhigiëniese toestande moet sluit. “Dat dit op die oomblik chaos is, is so.” Die munisipaliteit is ook van “onbevoegdheid” beskuldig weens onvermoë om alternatiewe planne te beraam en op Facebook het die Emthanjeni-munisipaliteit deurgeloop onder inwoners wat oplossings vir die knaende watertekorte eis. Die plaaslike owerheid sê hy het Eskom gevra om al sy pompe van beurtkrag kwyt te skeld sodat die reservoirs opgevul kan word. Hy wag nog op terugvoer oor hierdie versoek, maar teen Junie vanjaar het die munisipaliteit Eskom ŉ agterstallige bedrag van R118 miljoen geskuld. “Hoe vra jy iemand wat jy R118 miljoen skuld om jou verder te help?” sê Engelbrecht. Inwoners hoop nou maar dat Eskom simpatie met hulle benarde situasie sal hê. Intussen wys toetse wat op watermonsters by ŉ kliniek op De Aar gedoen is, dat daar soveel van die bakterie E. coli daarin voorkom, dat dit nie geskik vir menslike gebruik is nie. ŉ Verslag van die ouditeur-generaal wat verlede maand bekend gestel is, dui ook op groot kommer oor verskeie Noord-Kaapse munisipaliteite – ook Emthanjeni – se vermoë om finansieel te oorleef en waarsku oor die gevolge wat dit vir broodnodige dienslewering kan inhou.