Onteiening sonder vergoeding sal ‘anargie’ veroorsaakFoto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media. Die FW de Klerk-stigting meen die onteiening van grond sonder vergoeding sal uiters negatiewe politieke implikasies vir die land inhou, insluitend politieke onstabiliteit en anargie. Dié stigting gaan vandag ŉ voorlegging voor die grondwetlike hersieningskomitee doen oor die moontlike wysiging van artikel 25 van die Grondwet om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak. Volgens die stigting is die kwessie van sentrale belang vir die toekoms van Suid-Afrika, nie net vir suksesvolle grondhervorming nie maar oor vir die toekoms van eiendomsregte, die toekoms van die ekonomie en die toekoms van rasseverhoudinge in die land. Die stigting het gesê net soos verskeie gerespekteerde regsgeleerdes en die hoëvlakpaneel wat deur die parlement aangestel is en onder leiding van oudpres. Kgalema Motlanthe is, glo hulle dat dit nie nodig is om artikel 25 te wysig om grondhervorming te bewerkstellig en eiendomsreg tot alle Suid-Afrikaners uit te brei nie. Volgens die stigting is “die huidige beleidsinstrumente, insluitend die bereidwillige verkoperbeleid en ander bepalings van artikel 25 van die Grondwet”, soos geopper tydens die parlementêre mosie oor hierdie aangeleentheid, nie die hooffaktore wat effektiewe grondhervorming belemmer nie. Die stigting het beklemtoon dat die hoëvlakpaneel se verslag daarop gewys het dat die mislukking van grondhervorming eerder voor die deur van onbevoegdheid van die relevante regeringsdepartement en korrupsie gelê kan word. “Die huidige formulering van artikel 25 en ŉ behoorlike wetgewende raamwerk kan en moet gebruik word om die grondhervormingsproses te bespoedig en eiendomsreg vir almal uit te brei.” Die stigting is verder van mening dat die wysiging van die Grondwet om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak die nasionale akkoord wat in 1994 en 1996 bereik is, sal vernietig. “Ekonomies gesproke is dit nie net nie moontlik om artikel 25 te wysig sonder om landbouproduksie en voedselsekerheid ernstig te benadeel nie. Dit sal ook toekomstige beleggings en ander sektor van die ekonomie negatief beïnvloed.” Volgens die stigting sal die wysiging van artikel 25, wat ŉ spesifieke groep Suid-Afrikaners teiken, uit ŉ regsoogpunt, strydig wees met die “wet van algemene toepassing” van artikel 36 (1) (a), spesifiek die beginsel van gelykheid. “Indien die wysiging ook die verwysing na billike vergoeding en die jurisdiksie van die howe om dit te bepaal verwyder, sou dit inbreuk maak op een van die grondliggende waardes van die Grondwet, naamlik die oppergesag van die reg.” Die stigting het gesê sy sterk standpunte in hierdie verband beteken egter nie dat dit nie die status quo oor eiendomsreg en grondhervorming ondersteun nie. “Om die rede maak die stigting ook ŉ aantal ander aanbevelings oor hoe eiendomsreg tot alle Suid-Afrikaners kan uitbrei en betekenisvolle grondhervorming kan volg.” Die stigting sê dit sluit onder andere in: Die stigting het gesê dit glo dat indien daar in die parameters van die huidige artikel 25 gewerk word en sy voorstelle onmiddellik geïmplementeer word, dit grondhervorming sal bespoedig en eiendomsreg tot alle Suid-Afrikaners sal uitbrei.