Die Joernale van Hendrik Jacob Wikar  ; Jacobus Coetse Jansz  en Willem van Reenen  - HIPSA
Hierdie volume bestaan uit joernale van onderskeie verkenningstogte na die Oranjerivier (Gariep). Die eerste joernaal is dié van Hendrik Jacob Wikar, wat in 1778 en 1779 die eerste gedokumenteerde Europeër word wat langs die Oranjerivier reis. Tweedens is Jacobus Coetsé Jansz, die eerste Europeër wat die rivier in 1760 oorsteek op soek na olifante, en derdens is die joernaal van Willem van Reenen wat in 1791 die rivier oorsteek op soek na koper.
Hierdie joernale is oorspronklik gepubliseer in Molsbergen se Reizen in Zuid Afrika. Wikar se verslag is ‘n weergawe van die daaglikse lewe en avonture van die eerste Europeaan van wie ons weet dat hy langs die Oranjerivier gereis het; terwyl die verslag van Jansz handel oor die eerste Europeaan wat die Oranjerivier oorgegaan het na Suidwes-Afrika (Namibia). Van Reenen het die Oranjerivier oorgesteek na Damaraland om koper te soek.
Wikar se Joernaal
Hendrik Jacob Wikar, gebore in Göteburg, Swede, tree in Amsterdam in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie en land as soldaat in die Kaap in 1773. Hy begin dobbel en kaart speel, en kort voor lank is hy in die skuld by verskeie vriende. Sy skuld beloop 300 Gulden, terwyl hy slegs 9 Gulden per maand verdien. Ná hy in die publiek beledig is oor sy skuld, voel hy so skaam dat hy in April 1775 uit desperaatheid uit die Kompanjie se diens dros. Hy besef die Kompanjie sal enige droster vervolg, en besluit dus om noord, verby Kammiesberg, te vlug. Daar is geen inligting oor Wikar se reise tussen April 1775 en September 1778 nie, waarna sy joernaal begin. Hy bevind homself naby Gádaos of Goedous (Goodhouse), aan die suidelike wal van die Oranjerivier (Gariep) soos aangedui op sy kaart.
Deel van Wikar se kaart van sy reistog.
Kort voor Wikar op sy tweede verkenningstog vertrek in April 1779, skryf hy ‘n ‘smeekbrief’ aan die Kaapse Goewerneur. Dié brief oorhandig hy aan Khoi om aan die naaste Europese boer te gee. In die brief vra hy nederig om verskoning en vergifnis vir sy drostery. Hy skryf ook in die brief dat hy verskeie natuurlike verskynsels en raarhede versamel het. Verder het hy notas geneem oor seremonies, gebruike, en gelowe van drie voorheen-onbekende stamme. Toe hy na sy 300-myl reistog al langs die rivier tot by Koegas (tussen Upington en Prieska) terugkeer na sy woonplek, ontvang hy ‘n brief van die Goewerneur wat hom toestemming verleen om terug te keer na die Kaap.
Met sy aankoms in die Kaap skryf hy, met die hulp van Landdrost de Wet, ‘n verbeterde uitgawe van sy dagboek vir die Goewerneur. Dié uitgawe, wat dateer 18 September 1779, word grotendeels in hierdie volume weergegee. ‘n Week na sy aankoms word hy kwytgeskeld en weer aangestel in die diens van die Kompanjie.
Gedeeete van Robert Gordon se kaart van die kaap (1777-95)
Die Relaas van Jacobus Coetsé Jansz 1760
Jacobus Coetzee (Coetsé) ontvang die reg tot okkupasie van grond by Klipfontein aan die voet van die “Picquet bergen” in 1758. Die dorpie Aurora is vandag op die grond geleë. Coetzee was ongeletterd, en sy storie is geskryf deur die Sekretaris van die Politieke Raad
In 1776 verkry Coetzee toestemming van die Goewerneur om binneland toe te reis om olifante te jag. Hy verlaat Klipfontein op 14 Julie 1776 met twee waens, vergesel deur twaalf Khoi knegte. Hy steek die Oranjerivier (Gariep) oor – volgens hom het geen Europeër voor hom die rivier oorgesteek nie – en volg ‘n sytak, Leeuwenrivier (vandag die Homsrivier), noordwaarts.
Kaart van die samevloeiing van die Homs- en Oranjeriviere in Namibie
Van Reenen se Reis 1793
Willem Van Reenen was woonagtig in Rondebosch en besit ook ‘n plaas Seekoevlei naby die huidige Graafwater. Hy en sy broers was bekende, gegoede persone in die Kaap aan die einde van die agtiende eeu. Van Reenen vergesel die botanis William Patterson op laasgenoemde se reise om plante te versamel in die Kaap van 1777 tot 1780. Na hierdie reistogte hoor Van Reenen gerugte dat daar groot hoeveelhede goud te vinde is in die hedendaagse Namibië. In 1793 vertrek Van Reenen op eie onkoste, maar met die nodige toestemming van die Kaapse regering, op ‘n reistog wat nege maande duur. Die reis neem hom van die Kaap, oor die Oranjerivier, na ‘n berg of bergreeks in Damaraland en weer terug tot in die Kaap. Naby hierdie berg, wat hy Rheniusberg noem, is ‘n warmwaterbron waar naby koper neerslae later gevind is. Tydens die eerste goud ontdekkings was hierdie ‘n bekende warmwaterbron. Van Reenen bring erts terug Kaap toe wat bewyse van koper bevat, maar nie goud nie.
OM EKSEMPLARE VAN DIE HOË RESOLUSIE KAARTE HIER ONDER TE BESIGTIG OF AF TE LAAI KLIK OP HULLE
Wikar se Reis
Moderne Kaart waarop die reise van Coetzee, Van Reenen en Hop aangetoon word.
Gedeelte van Jacob Gordon se Kaart 1777-95
Die volledige kaart word in die Rijks Museum in Amsterdam bewaar en kan op HULLE WEBWERF besigtig word
admin2020-07-08T18:57:57+00:00July 25th, 1934|