OVK Nuus / OVK News by OVK Groep - Issuu
IN HIERDIE UITGAWE GROOTSTE BEESRAS NOU IN SA | NOORD-KAAP BOERE SE UURGLAS LOOP UIT | NUWE VOORSITTER KUIER
VOORBLAD ‘n Chianina-os afgeneem op Bok van Zyl se plaas Sherbrooke tussen Bethlehem en Warden COVER ‘n Chianina ox photographed on Sherbrooke, farm of Bok van Zyl between Bethlehem and Warden.
Nood-Kaap: droogtesmart van ons boere
Platteland moet behoue bly
Landbousektor verkeer onder groot druk
Snakebites: time is tissue
Virtuele veilings word realiteit
Chianina se gewildheid neem toe
Verskaffers vereer en speel saam
Wetlike aspekte van Brucellose beheer
Livestock protection during drought
Bushman art must be saved
Wool and Mohair auction dates
Plastic ocean left for our children
5 Kopiereg word voorbehou en inhoud mag slegs met skriftelike toestemming van die redakteur gereproduseer word. Copyright is reserved and contents may only be reproduced with written permission of the Editor. Die tydskrif is gratis aan kliënte by alle OVK Handelstakke beskikbaar en voorwaardes geld. The magazine is available free of charge to clients at all OVK Retail branches and conditions apply.
December 2019 | OVK NEWS 1
ns word jaarliks reeds aan die begin van November met Kersfees gekonfronteer wanneer winkels begin om Kersversierings en -geskenke uit te pak. Elke onderneming het ook ’n afsluitingsfunksie met ’n Kersboom. Dit alles dra daartoe by om ‘n gevoel van vreugde en afwagting op die naderende feesseisoen te skep, maar die fokus van Kersfees het verskuif na die geskenke, gesellighede en lekker etes saam met familie. Gedurende hierdie tyd van die jaar is dit ‘n ontroerende ervaring om in ’n kerk te wees waar Kersliedere gespeel en gesing word. Een van daardie liedere is Lied 358: “Welkom, o stille nag van vrede”. Die lied is deel van ons erfenis en dra ’n diepgaande boodskap vir SuidAfrika. Koos du Plessis het dit reeds in 1971 geskryf, en aan die einde van 2019 kan ons opnuut aandag gee aan die woorde van hierdie pragtige lied. “Welkom, o stille nag van vrede, onder die suiderkruis”. Die lied vertel ’n verhaal van een nag baie lank gelede, toe skaapwagters hul skape opgepas het in die veld. Dit was ‘n stil nag, ’n gewone nag soos enige ander totdat die engele aan hierdie skaapwagters verskyn en die
2 OVK NUUS | Desember 2019
boodskap oordra dat dit waarop hulle al jare lank wag, uit eindelik gekom het. Die skaapwagters het gewag dat die Messias kom, en daar in Betlehem word Jesus, die Messias, gebore. Lukas 2:8-10 beskryf die gebeurtenis:
voor ons oë vergaan nie en sodat ons dorpe weer water kan kry. Ons wag vir vrede. Ons wag vir hoop. Ons wag vir ’n toekoms. Kan die boodskap van Kersfees nie ook vir ons wat wag ’n goeie boodskap wees nie?
Daar was skaapwagters in daardie omgewing wat in die oop veld gebly en in die nag oor hulle skape wag gehou het. Meteens staan daar ‘n engel van die Here by hulle, en die heerlikheid van die Here het rondom hulle geskyn. Hulle het baie groot geskrik. Toe sê die engel vir hulle: “Moenie bang wees nie, want kyk, ek bring vir julle ‘n goeie tyding van groot blydskap wat vir die hele volk bestem is.”
Koos du Plessis skryf in sy liedjie: “Skenk ons ’n helder Somerkersfees in hierdie land, o Heer”. Ons kyk na die hemel en sien die helder somer, maar dis nie wat ons nou wil sien nie. Ons wil wolke sien, ons wil reën sien, ons wil groenigheid op die lande sien. Wat as ons Koos Du
Vandag, omtrent 2019 jaar later, besef ons opnuut dat daardie stille nag van vrede nie ’n gewone nag was nie, maar dat dit die wêreld kom verander het. Hoe sou hierdie wêreld gelyk het sonder Christus? Ons is besig om tekens te sien van hoe ’n wêreld sonder Christus lyk, en die prentjie wat hierdeur geskets word, is nie ‘n mooi een nie. Vandag sit ons miskien ook soos die skaapwagters en wag. Ons wag op reën sodat ons kan plant, sodat ons vee nie
Plessis se liedjie vandag anders kan verstaan, dat die helder Somerkersfees nie helder is as gevolg van die blou hemele nie, maar helder as gevolg van die lig aan die einde van ons donker tonnel? Kersfees beteken hoop, want in die Kersseisoen dink ons daaraan terug dat God ‘n plan gemaak het vir ons gebroke wêreld. Sy plan was om ons te red en Hy doen dit deur sy Seun vir ons te gee. Ons weet dat ons gered is en bestem is vir die ewige lewe, maar ons het vandag hoop nodig, en om eerlik te wees, baie meer as hoop - ons het uitkoms nodig. God is nie net die Gewer van hoop nie, maar ook die Bewerker van uitkoms. Toe die wêreld hooploos was, het Jesus as Redder gekom en dit het alles verander. Soms vergeet ons wie Jesus is, maar Kersfees kom herinner ons weer aan sy koms. Wanneer die engel volgens Lukas 2 aan die skaapwagters verskyn, gee hy vir hulle ’n goeie boodskap van groot blydskap. Dit is my gebed hierdie feesseisoen dat God ons met blydskap sal kom vervul wanneer ons Hom raaksien as die Een wat die duisternis kom verlig.
Ds Werner Klindt NG Gemeente Ladybrand Noord
“Skenk ons ’n helder Somerkersfees in hierdie land, o Heer!”
Grensdraad gebruik ek ge woonlik om te gesels oor al die dinge wat om ons gebeur - die goeie en die slegte. Hierdie keer is daar egter net een gebeurtenis wat my met intense emosie vul, en dit is die effek wat die droogte op ons mensdom en diere het. Daar is streke wat hierdie jaar feitlik geen reën gehad het nie. Die uitdrukking in mense se oë is besig om te verander. Hulle weet die einde van hul bestaan as boere is naby indien daar nie onmiddellik reën val nie. Die onsekerheid neem daagliks toe wanneer die blou lug eenvoudig net nie donker wil word nie. Die lot van ons boere word verder verseël met die uitstel van die laaste wolveilings en die woltjek wat nie meer hierdie jaar gaan kom nie. Die realiteit is dat hierdie mense tans afhanklik is van skenkings van vreemdelinge as gevolg van ‘n regering wat nie enige hulp verskaf nie. Dit is dalk nie ‘n kwessie dat hul nie wíl help nie; daar is net eenvoudig nie meer geld in die fiskus om bystand te lewer nie. Dit laat my terugdink aan die depressie
van die 1930’s en hoe die staat projekte geloods het om boere te help. Is dit toeval dat hierdie projekte, wat damme en kanale ingesluit het om besproeiingslande te ontwikkel, nou ons redding vir voedselsekerheid in hierdie droogtetyd is? Daar is nie een gewas wat die effek van die droogte vryspring nie en die grootste impak is seker op die mielieoes wat 1,2 miljoen ton minder is en die koringopbrengs wat 250 000 ton laer is as die vorige jaar. Die boere se balansstate is onder druk weens dalende grondpryse en hulle kredietfasiliteite is tot die maksimum gebruik. Mieliesaad vir die 2020 oes moet nou in die grond kom...... Die klimaat druk ons boere in ‘n hoek en niemand weet wat die uitkoms gaan wees nie. Dit is nie die eerste droogte wat landbou trotseer nie, maar seker een van die langstes. Ons boere is op net een ding gefokus, en dit is om vandag te oorleef om môre weer te kan boer....... en boer sal hulle.
Bender, nuwe Voorsitter van die OVK Direksie en doen verslag oor Agri SA se kongres wat in Pretoria plaasgevind het. Igna Kotze het so pas van haar wittebrood teruggekeer en vertel ons ouers oor FK’s en EK’s en ons kyk na die eerste virtuele veiling wat onlangs by die Dewetsdorp Veldfees aangebied is. Daar word nou kommersieel met die grootste beesras in die wêreld in Suid-Afrika geboer en ons bekyk die enorme bees van naderby. Die laaste ding wat ons boere nodig het, is om verdere finansiële druk te ondervind as gevolg van siektes soos bek- en klouseer wat weer in Limpopo uitgebreek het en alreeds die wolveilings beïnvloed. Ons kyk na dieregesondheid en wetlike verpligtinge van die boer by
die hantering van gevaarlike dieresiektes. Kuddebestuur tydens die droogte word ook bespreek en die skokkende plastiekbesoedeling in ons oseane word uitgelig. Seldsame Boesmantekeninge kom nog steeds in die Oos-Vrystaat voor maar moet beskerm word teen die natuur en vandalisme. Ons beweeg in ‘n baie onsekere omgewing en vir menige familie gaan hierdie Kerstydperk hul moeilikste nog wees - kom ons hou ons boere en hul gesinne in ons gebede. Mag hierdie geseënde tyd u huis vul met liefde en geluk ons huis gaan die seën van kinderstemme hoor! Mag u ‘n besondere Kersfees hê en ‘n voorspoedige land bou jaar beleef. Bly veilig en wees lief vir dié om jou. Tot volgende keer.
Ek het in die Noord-Kaap met ons boere en hul gesinne gaan gesels oor hul sielswroegende situasie en dit is werklik dae wat getel word voordat sommige van hulle sal moet tou opgooi. Ons kuier ook by Chris
December 2019 | OVK NEWS 3
Kersboodskap van die Voorsitter van die OVK Groep
wat hom nog op die plaas hou en sy diere nog aan die lewe hou. Ek wonder vir wie beteken dit die meeste – die gewer of die ontvanger. Die sosioloog Marcel Mauss sê uit sy navorsing: “’n Mens handel nie onbewustelik nie. Daar is ‘n rede waarom ‘n mens iets doen. Die mens tree berekend op. Almal het iets om te gee. Deur te gee erken mense die bande tussen mekaar.” Ons beweeg op die kalender nader aan Kerstyd. Ons word dan herinner aan die grootste Geskenk vir ons as mens. Mag dit vir u elkeen ‘n tyd van rus, van saamwees en gee wees. Waar ons as landbouers hegte bande met mekaar het – laat dit die motivering wees hoekom ons vir mekaar sal omgee. My wens vir elkeen van u is ‘n Geseënde Christusfees saam met die mense naby u.
ier waar ek besig is om die Kersboodskap te skryf, sien ek deur die venster hoe die westewind die stof uit die lande waai. Die wind loei deur die bome se takke. ‘n Mistroostige dag. ‘n Warm dag. Die noordewind is die een wat reën bring. Vroegoggend kom die boodskap van een van die dames in ons distrik om die reëlings deur te gee vir die geskenkbokse wat bymekaargemaak word vir boervroue in droogtegebiede. ‘n Ander foto word op die groep gesit van ‘n bakkie wat volgelaai
4 OVK NUUS | Desember 2019
Bly veilig en sien saam uit na al die uitdagings wat die nuwe jaar vir ons sal inhou. is met mooi toegedraaide bokse – reg om afgelaai te word vir iemand wat swaarkry saam met haar man op ‘n dorre plaas. ‘n Boerevereniging skenk oor die 100 ton mielies en grasbale vir ‘n distrik. Op sosiale media sien ons die video’s van stringe vragmotors met voer wat by ‘n dorp indraai om verligting te help bring waar ‘n knellende droogte al vir meer as ‘n jaar woed. Nog ‘n video op facebook is van ‘n boer wat dankie sê – dankie vir die voer en hulp wat hulle ontvang het, want dit is
Nood-Kaap droogtesmart van ons boere
ie neus van die bakkie raak al hoe witter van die stofpad en ek kyk geskok na die halfwoestyn wat eens weivelde was met vet skape wat rustig gestaan en we het. Wat het gebeur? Hoe kan grond so vinnig verander dat daar basies minder as 10% veld oorbly? Riaan van Heerden, OVK se takbestuurder op Britstown, sit langs my en sien die skok op my gesig. Hy vertel dat die gebied nog net 40mm reën vir die hele jaar gekry het.
Twee jaar gelede het ek met ‘n paar van ons boere in die droogtegeteisterde Britstowngebied gaan gesels om te hoor hoe hulle die droogte, wat toe al vier jaar geduur het, oorleef. Kudde- en waterbestuur was die grootste besprekingspunte en daar was nog volop weiding en ondergrondse water beskikbaar. Niemand was in die moeilikheid nie.
Dit is minder as wat Senekal verlede Sondag in ‘n halfuur gekry het! Hoe ongelooflik vinnig moet die boer sy praktyk wysig om by die omstandighede aan te pas? Van die weidingveld het niks oorgebly nie. Die roofdiere en kraaie is ‘n groter bedreiging as ooit en dan is daar nog longontsteking weens die koue nagte. Hoe geweldig steil moet hierdie bult nog word? Ons hou by Suiker Burger en sy vrou Mariëtha op hul plaas Muskietkuil stil. Hulle reënval in 2008 was 230mm en hulle kon deur selektiewe voedingsprogramme hul Merinokudde uitbrei en ‘n goeie bestaan maak. “Die afgelope jaar het ons hier 54mm gekry maar die buurman net 30mm” vertel Mariëtha. As ‘n derdegenerasieboer het Suiker in 2002 op Muskietkuil begin boer. Sy ouers het ook droogtes beleef, maar nog geen boer in die Nood-Kaap moes al ‘n ses jaar lange droogte die hoof bied nie. Die droogte affekteer lammergetalle en die grootte van die kudde neem eenvoudig af. “Ek hoef nie die kudde uit te dun nie, hulle doen dit sommer vanself en is nou die helfte van wat dit drie jaar gelede was.” “Daarby het die vleisprys nou so gedaal dat jy feitlik R500 per lam minder kry. Ons reserwes is
alles uitgeput en elke sent moet nou drie keer omgedraai word. Daar is feitlik nie meer ‘n kontantvloei nie en die situasie is werklik benard.” Mariëtha is net bly dat hulle kinders nie meer finansieël van hulle afhanklik is nie. Ander families sukkel om hul kinders se koshuisgelde te betaal. Muskietkuil beslaan 2 500 hektaar maar die drakrag is basies nul. Die veld het geen weiding nie en al kos wat die diere kry is wat Suiker hul kan gee. “Ons
p Minder as 10% van die natuurlike veld het oorgebly. Gaan hierdie gebied van die NoordKaap in ‘n woestyn verander of sal die veeboere nog vir dekades daar kan boer? gebruik enige tipe voer wat ons in die hande kan kry. Die 280 Dormerlamooie wat nog daagliks gevoed moet word, kan nie meer in die veld leef nie en
daar moet kampe om die opstal gemaak word om hul te voer en veilig te hou. Tekens is daar dat die ondergrondse water besig is om op te droog en dat die watertafel sak. Hulle wil nie nou ook nog oor water bekommerd raak nie. “Al wat ons kan red, is reën en ons sal nie tot Maart kan uithou as daar geen goeie reën voor dan geval het nie. Ons het niks meer om te gee nie. Ons sal al die skape moet verkoop aan
December 2019 | OVK NEWS 5
Suiker en Mariëtha Burger se tyd op die plaas word nou in maande getel. Al wat hulle gaan red is reën, en baie daarvan sodat hul skape weer op natuurlike weiding kan wei.
later nie meer die duur kragvoer bekostig nie. Hulle het toe twee 35 ton vragte aartappels as skenking ontvang maar moes self die vervoer daarvan betaal. Marieta sê dit was ‘n gawe van Bo en hulle redding vir ‘n lang tyd. Die aartappels is saam met die mieliereste in die hawermasjien opgekap. Die wolprys het gedurende dieselfde tyd met meer as 30% gedaal en die wolproduksie was ook nie van die beste nie, weens die verswakte toestand van die ooie. Die moontlikheid om kontant te genereer, raak al hoe skraler en bykans al die boere is in ‘n negatiewe kontantvloeisituasie vasgevang.Toe neem die Raaths die beste moontlike besluit en skuif hul skape.“Ons sal maar moet sien hoe die besluit ons kontantvloei in die toekoms gaan beïnvloed, maar ons moes pro-aktief optree,” sê Marieta effens onseker.
iemand wat dit wel sal wil koop, want daar is geen mark nie, en ons moet iewers ‘n heenkome gaan vind. Waarheen weet ek nie. Ons is boere, dis al wat ek ken.” sê Suiker emosioneel en dit is werklik vir my moeilik om te sien hoe hierdie groot, sterk boer se stem kraak en hy trane in sy trotse oë kry.... Hulle ontvang hulp in die vorm van mieliereste en ander voerskenkings van medeboere en landboumaatskappye maar kry geen droogtehulp van die regering nie. Die boere span saam om voer vanaf boere wat skenkings maak, aan te ry, maar selfs die bekostigbaarheid van diesel word ‘n probleem.
6 OVK NUUS | Desember 2019
Die wind steek op en die stof maak ‘n lang stert in die grondpad op pad na Flippie en Marieta Raath se plaas Heuninglaagte. Die droogte het die meeste van die “heuning” laat verdwyn en het Flippie gedwing om ‘n besluit te neem wat moontlik hul toekoms verseker het sowel as die diere se lewens gered het. Deur kontakte kon hulle daarin slaag om 750 Merino-ooie en hul lammers na ‘n plaas in die Oos-Vrystaat te verskuif vir ‘n minimumperiode van twee jaar. Die effek is dat hulle nou geen voer hoef aan te koop nie en hulle het die wete dat hul kudde versorg en in goeie hande is.
Solank die diere in “sorg” is, kry hulle nog steeds 50% van hul ooie se nuwe lammers. Flippie en Marieta bly reeds elf jaar op Heuninglaagte wat net minder as 5 000 hektaar groot is, nadat hulle 33 jaar in die Sindikaat geboer het. Flippie is in Britstown gebore en hy sê hierdie droogte is die ergste wat hy nog ervaar het. Jy kan nie onder hierdie omstandighede jou boerskaap verkoop nie, want almal sukkel om hul eie diere te versorg en dit het hulle genoop om die verskuiwing van hul kudde te oorweeg. Voer het weereens die grootste uitgawe geword en hulle kon
Flippie verduidelik egter dat jy skape van wes na oos kan verplaas, maar nie van oos na wes nie, weens die klimaat en natuurlike weiding. “Wanneer die reën gekom het, sal ons die natuurlike veld kans bied om te herstel en dan aanvanklik van die gespeende lammers terugbring om aan te pas. Ons sal wel later ‘n besluit oor die verskuiwing van die ooie neem.” Willie en Elsa Human boer al byna 20 jaar op Platkuil. Willie is reeds die afgelope 35 jaar ‘n veebemarker en het nog nooit gesien dat ‘n hele plaas se skape geskuif word nie. “Die mense dun maar hul kuddes uit, maar die vleisprys is so swak dat dit hulle nie veel help nie. Ek voer ook my skape in drie kampe in die veld of hier by die huis.” Die 5 300 hektaar veld het geen weiding oor nie. Willie het beeste na Jacobsdal verskuif, waar hy weiding huur. “Ek betaal R200 per kop, maar dit is nog steeds goedkoper as
om hulle hier kos te gee.” Hy het addisionele grond naby Britstown gehuur waar 300 ooie gehou is. Hy het dié boerooie verlede jaar verkoop, wat vir hom ‘n paar honderdduisend rand se kontantvloei gegee het. Daardie geld is net so gebruik vir voer om sy ander vee aan die gang te hou. Die fondse is nou uitgeput.
Vreemdes deponeer geld in boere se bankrekeninge en dit is al geld wat beskikbaar is om vir hulself kos te koop. Die balans van hulle fondse word aangewend om hul diere lewendig te hou. Sy watertafel is besig om drasties te verswak “Ons het twee nuwe boorgate laat sink, maar die een het reeds opgedroog. Ons herlei nou water oor ‘n groot afstand om die skape in kampe water te gee.”‘n Vertakking van die rivier wat na die Sindikaatdam loop, vloei deur Platkuil maar is al jare lank droog. ‘n Groot damwal is gebou, maar is deur ‘n vloed beskadig. Dit sal ‘n groot voordeel wees om die wal nou reg te maak om die water wat gaan kom, op te dam. “Dit is nou ‘n kwessie van voer koop of dam regmaak, eintlik geen keuse nie,” verduidelik Willie.
“Mieliereste is nie meer so beskikbaar soos twee maande gelede nie. Ek sukkel nou om bekostigbare voer te bekom en as dinge so aanhou, sal ek van my ooie moet slag. Die vleisprys het egter baie afgeneem. Waar ek ‘n jaar gelede R75 tot R80/kg
vir my lammers gekry het, kry ons nou slegs R64 wat op gemiddeld R1 000 per lam uitwerk”.
p Vee word daagliks gevoer om hul aan die lewe te hou. Boere het reeds hul kuddes tot die minimum gesny en dit gaan nie meer maande duur voordat hulle verplig gaan wees om een vir een hulle windpompe op te trek en hekke te sluit nie.
As veebemarker kan hy sien hoe die vee in die omgewing agteruitgaan.“As dit egter begin
reën, gaan die boere hul Merino-ooilammers en -hamel lammers terughou en skeer, wat beteken die abattoirs gaan sukkel om slagskape te kry.” Derdegeslagboer Johan Steenkamp boer saam met sy vrou, Jules, op Soutwater tussen Vosburg en Britstown en voer hul skape al vanaf September verlede jaar, nadat hulle ‘n voermenger aangekoop het. Johan vertel hy het gehoor dat
Flippie en Marieta Raath het hul hele kudde na die Oos-Vrystaat verskuif om hul van onvermydelike finansiële ondergang te red. Die korttermynimplikasie van die skuif is nog onduidelik.
December 2019 | OVK NEWS 7
Willie Human is reeds die afgelope 35 jaar ‘n veebemarker in die omgewing en het nog nooit soveel genadelose druk op die boere gesien om hul diere te laat oorleef nie. Hier is hy by Riaan van Heerden (OVK Takbestuurder: Britstown)
basies en dan moet ons antibiotika inspuit.” Dit is ‘n nuwe verskynsel en mens kan maar net wonder watter uitdagings hierdie boere nog die hoof sal moet bied om die skade te beperk.
boere in die 1960’s ook vir ‘n periode van 18 maande moes voer, maar kon dit nie bevestig nie. “Ons het al lankal ‘n voerkraal vir die lammers, aangesien die veld al ‘n geruime tyd nie meer voldoende voedingswaarde bied nie. Vandat ons die voermenger gebruik, maak dit die proses soveel makliker en vinniger. Ons het skape in die veld, maar het die troppies baie kleiner gemaak. Weens die toestand van die veld kan ons sekere van die kampe nie meer gebruik nie.” Johan en sy broer, Lucas, boer gesamentlik op byna 12 000 hektaar en Johan verduidelik dat die skape in produksie moet bly, maar ten spyte van al hul pogings het produksie gekrimp na 48%. “In droogtetye verminder jou besetting en lampersentasie. Ons laat nog steeds in
Johan en Jules Steenkamp sit hier by lusern wat die vorige dag deur ‘n bekende sakeman van Bloemfontein op die plaas afgelaai is. Oorlewing te midde van moeilike omstandighede is nou die grootste uitdaging wat bestuur moet word.
8 OVK NUUS | Desember 2019
die veld lam, want dit is onmoontlik om al 1 200 Dorperooie en hul lammers om die opstal te hanteer. Lamtoestande is dus nie ideaal nie.” Jules vertel dat hul kudde heelwat groter was.“Ek het twee maande gelede die getalleboek nagegaan en daar is meer as 300 skape dood - dit is
net die karkasse wat jy fisies by die krippe of voerplekke sien en sluit dié wat in die veld gevrek het, uit.” Johan sê benewens die droogtefaktor kry baie van die skape nou ook longontsteking. “Na die warm dae is die nagte besonder koud. Dit, tesame met die stof, versmoor die skape
“Ons kry nie tyd om te boer nie. Alles gaan net oor voer en nog voer. Ons het nou ‘n skenking van 600 bale lusern en hawer van ‘n vriend in Edenburg gekry en ‘n bekende sakeman in Bloemfontein het 45 “Big Pack” lusernbale op sy eie koste afgelaai. ‘n Mens kan die goedhartigheid van hierdie mense nie glo nie.” Johan se omset het met die helfte gedaal, maar die uitgawes het gestyg en dit is net ‘n kwessie van tyd dat die kurwes mekaar gaan sny. “Die kurwes maak al klaar so. Ons kyk na al ons uitgawes en
Shaun Trollip het hul Sussex beeskudde na Bothaville verskuif ondat daar net eenvoudig nie genoeg voer vir hulle was nie.
Die sybokhaarprys het van R290 tot R240/kg gedaal maar Shaun sê die 800 Angoras wat elke ses maande geskeer word, help geweldig baie met die kontantvloei. Die slegte nuus is dat hulle nie genoeg voer kry om al die diere op die plaas genoegsaam te voed nie en sommige van die Angorabokke sal teruggestuur moet word na Aberdeen. “Ek voel sleg want die boere daar gaan ook gebuk onder ‘n geweldige droogte.”
probeer beplan waar ons kan besnoei. Ek sê altyd ‘n droogte sal enige boer breek. Dit hang net af hoe lank hy kan aanhou, maar hy sal uiteindelik knak” “As dit so aangaan sal ons nie nog ‘n jaar kan uithou nie. Ons is klaar bekommerd oor die kinders se koshuisgelde. Die naaste skool is 100km van ons af en ons het geen ander keuse as om die kinders daar in die koshuis te plaas nie. Die kinders moet naweke uit die koshuis, so ons ry twee maal ‘n week net vir hulle.” As Dorperboere, is vleis hulle enigste inkomste. “Die vleisprys van R65 per kilogram is eintlik lagwekkend, maar glad nie snaaks nie. Kettingwinkels verkoop lamsvleis teen R199 per kilogram en dit is hoekom skaapvleis nie aftrek kry nie. Ek moet skape in ‘n voerkraal ten duurste voer en dan betaal hulle jou ‘n belaglike prys. As jy 1000 lammers per jaar bemark, verloor jy R500 000 in vergelyking met einde 2017 se pryse. Sny die 1000 lammers met 50% en jy verdien R250 000 minder. Verduidelik die logika vir my.” Hulle het nog ‘n groep jong lammers wat hulle na die voerkraal kan bring. “Die vraag is: Wat doen ons as daardie lammers klaar bemark is? Ons het nou weer ram by die ooie
gesit en dit beteken hulle lam in April - dan is dit nog vyf maande voor hulle markgereed is. As jy vir die volgende 10 maande nie lammers het nie, sal jy van jou kudde moet begin verkoop om ‘n inkomste te verkry. Ons kry nie ‘n woltjek soos die Merinoboere nie!” verduidelik Jules.. Johan voeg by dat selfs die boere wat wol bemark, nou sukkel. Die kwaliteit van die wol neem af soos die toestand van die diere verswak en hulle skeer ook nou op ses maande. Die wol is dus korter en breek maklik. Gekoppel aan die skielike afname in die wolprys is die Merinoboere ook in ‘n negatiewe kontantvloeisituasie vasgevang. Die weervoorspelling lyk nie positief nie. Op die vraag aan Johan oor wat die toekoms inhou, is sy antwoord soos volg: “Bid, praat met mense om jou en bly hoop. Ons moet ook na goedkoper voeropsies kyk soos byvoorbeeld turksvye.” Dit is ‘n geval van altyd hoop, altyd soek na oplossings, altyd die vooruitsig hê dat dinge môre beter sal lyk. Ons laaste stilhouplek is by die bekende Dillys Trollip wat saam met haar seun, Shaun, op die plaas Rosedale in die Sindikaat met Merino’s boer. In samewerking met ‘n vriend van die
Oos-Kaap boer hulle ook op ‘n deelbasis met Angoras. Hierbenewens besit hulle ‘n Sussexkudde wat in Augustus na Bothaville verskuif is.“Dit het net onmoontlik geraak om die beeste te voer en daar was ‘n stoetboer wat ons genetika nodig gehad het om sy eie stoet te bou. So kon ons mekaar uithelp en die beeste wei nou op lekker gras.” Shaun sê benewens die verskuiwing van hul beeskudde het hulle die Merino-ooie oor ‘n periode van vyf jaar met 1 000 verminder. Voer in die omgewing word al hoe skaarser en dit moet oor groter afstande aangery word.“Ons het gelukkig ons eie trok, maar weens die konstante verhoging in die dieselprys word dit duurder om voer op die plaas te kry. Ons uit gawes is besig om ons inkomste te oorskry.” “Vriende en ander boere skenk voer soos aartappels, mieliereste en lusern. Ons kan nie meer aan die Merinokudde sny nie, want dan gaan die herstel ons te lank neem en ons moet dus aanhou voer gee. Produksie het baie afgeneem en met die skokkende vleispryse kan ons nie juis lammers bemark nie. Ons hoofinkomste is stoorlammers en dan wol. Die wolprys is ook heelwat laer so dit voel asof ons van alle kante af druk ervaar.”
Hy sê dat dit ongelooflik is om te beleef hoe mense bereid is om voer te skenk, maar dat dit besig is om sy menswaardigheid aan te tas. “Die mense wil graag help en ek verstaan dit, maar dit doen iets aan my selfrespek om die skenkings te aanvaar. My trots word gekrenk maar ek het op die oomblik geen ander keuse as om hierdie skenkings te aanvaar nie. Hierdie mense gee uit hul harte en ek vertrou dat ons hulle eendag weer uit die moeilikheid sal kan help.” Die Noord-Kaap se Departement van Landbou het in Mei 2019 ‘n verslag vrygestel waarin R6,12 miljard se befondsing gevra word om 4 000 kommersiële en 5 000 opkomende boere vir drie maande by te staan om voer aan te koop. Die moontlikheid vir hierdie hulp is uiters skraal. Hierdie boere is nie net meer geharde boere nie, hulle is oorlewingsboere. Emosioneel is hulle en hul families op hul knieë, finansieel feitlik uitgewis en fisies gedaan. Die smart wat vir hulle voorlê, is vir ons en hulle nog onbekend. Hoeveel van hulle gaan ek oor twee jaar weer ontmoet? Met hulle geloof wat net so sterk soos hul moed is, weet ek dit is nog nie die laaste hoofstuk van hierdie verhaal van ongelooflike menslike uithouvermoë en sterkte nie.
December 2019 | OVK NEWS 9
ie eerste ding wat mens opval wanneer jy by Lambertina aankom is die gemak en vriendelikheid wat in die Benderhuishouding heers. Die reuk van bobotie hang in die lug en Herkie het gesorg vir ‘n opgesnyde koue waatlemoen op ‘n bloedige warm dag. Die gesprek begin natuurlik by die weer en die bespiegeling oor wanneer die eerste reën gaan kom. Chris en sy suster Barbara is van die min oorblywende melkboere in die Vrystaat. Daarby boer hulle met aartappels en ander droëlandgewasse soos mielies en sojabone, asook Merinoskape wat onder Barbara se kundigheid bestuur word. “Ons het nie een vertakking wat groter as die ander is nie en elkeen moet ‘n gelyke bydrae tot die boerdery lewer,” verduidelik Chris. “Ons is van die enkele boere wat nie in die Montic-sage vasgevang was nie en met ‘n paar ander melkprodusente in ons omgewing verskaf ons gesamentlik melk aan een van die bekende handelsmerke in die Vrystaat. Dit maak absoluut sin. Die melk word hier geproduseer en verkoop en nie oor groot afstande aangery nie. Daar is dus nie ‘n groot vervoerkomponent nie en geen agent is betrokke nie. Dit is ongelooflik om te dink dat Clocolan voorheen die meeste melkbeeste per km2 in Suid-Afrika gehad het.”
Chris Bender sê dit is belangrik om landboubesighede in boere se hande te hou om welvaart te skep vir die kliënte, personeel en aandeelhouers.
10 OVK NUUS | Desember 2019
Chris Bender is onlangs as die nuwe OVK direksievoorsitter verkies. Die onsekerheid en druk waaronder landbou verkeer, is faktore wat sy nuwe posisie baie uitdagend maak. OVK Nuus het by hom en sy vrou, Herkie, buite Clocolan gaan kuier om meer oor hom, sy gesin, sy boerdery en sy verwagting van die toekoms uit te vind.
Chris maak gebruik van weiding en gebruik die ou Engelse Fries, wat ‘n weidingskoei is. Die melkery het nou sy maksimumgrootte vir die beskikbare weiding bereik en hulle moet besluit of dié vertakking vergroot gaan word. Hulle het ‘n spilpunt opgerig wat water vanaf ‘n natuurlike dam op die plaas pomp om weidingsgewasse te besproei. Die water word ook vir die beeste gebruik en in die huidige droogteperiode is dit hulle prioriteit. Chris se oupa het die plaas in die 1800’s by ‘n Franse sendeling gekoop en ‘n gedeelte van die woonhuis bestaan nog uit die oor spronklike mure en dak kappe. Pa Boet het die boerdery oorgeneem en Chris se oudste
broer, Koot, het later saam met hul pa geboer. Chris en sy tien ander broers en susters het op Lambertina grootgeword. Hy het in 1993 in Clocolan gematrikuleer en daarna B.Com. aan Kovsies gestudeer. Hy het nie ‘n toekoms in boerdery oorweeg nie, maar wou eerder die finansiële wêreld betree. Koot is in 1998 in ‘n tragiese ongeluk op die plaas oorlede en Chris het hom gevolglik in 2000 saam met Barbara op die plaas bevind. Hul pa Boet is kort daarna in 2006 oorlede. “My pa het eendag reguit vir my gesê dat ek nie die hand het om met die skape te werk soos Barbara nie. Sy het net eenvoudig ‘n natuurlike talent en jy gaan ver soek om iemand
te kry wat soveel van skape weet. Sy hanteer alles vanaf die doseringsprogramme tot die lamproses en woon veilings by terwyl ek moet sorg dat daar genoeg voeding is.”
“My pa het ‘n manier gehad om na mense te luister. Dit is iets wat ek altyd van hom bewonder het. Hy het my veral geleer om mense te respekteer en hulle altyd nog ‘n kans te gee, al stel hulle jou teleur. Ek probeer dit ook aan my kinders oordra.” Nadat Herkie haar skoolloopbaan in Ladybrand voltooi het, studeer sy onderwys, ook by Kovsies. Haar broer, Anton van
p Die oorspronklike deel van die opstal op Lambertina is in die 1800’s deur Franse sendelinge gebou. Chris boer sedert 2000 saam met sy suster Barbara op die plaas. den Berg (‘n bekende boer in die Ladybrand omgewing) en Chris was koshuismaats op universiteit. So het sy en Chris mekaar leer ken en hulle is in 2004 getroud. “Die ondersteuning wat boere van hul vrouens kry is krities belangrik - en soos Herkie vandag, was my ma altyd daar om vir ons te sorg. Om ons span kinders se mae vol te hou en onder beheer te hou, het ‘n ystervrou geverg, en dit was my moeder Renette.
December 2019 | OVK NEWS 11
Herkie is ‘n Graad 3-onderwyseres by die Clocolan Laerskool en hulle is die geseënde ouers van Christiaan (9) en Engela (7). “Die kinders is saam met my by die skool - Christiaan is tot in my klas, en ons is werklik gelukkig om ons kinders nog elke dag by ons te hê,” sê Herkie. Chris verduidelik dat hulle nie meer as 50 hektaar aartappels in droëlandomstandighede wil plant nie, aangesien die risiko dan te groot word.“Ons voorsien sedert 2013 die Markies-kultivar direk in Delmas aan voedselverwerker, McCain, wat ‘n baie groot voordeel is.” Hy sê dat hulle die plantproses met ‘n maand aangeskuif het na November. Die aartappel se groeityd is ongeveer 120 dae en hulle begin vanaf middel Julie tot middel September oes. Die werkers doen die gradering op die land en die oes van 34 ton per dag word per vragmotor na Delmas geneem. “Ons sit met ‘n probleem by die Suid-Afrikaanse verbruiker wat gebreinspoel is om te glo ‘n aartappel moet spierwitskoon wees. Die was van aartappels verkort die raklewe met meer as die helfte en na net drie dae in die sakkie begin hy al groen raak.” Hulle sny 120 hektaar kuilvoer vir die melkbeeste en skape. Die kuilvoer word met ‘n konsentraat gemeng en as kragvoer gebruik. Die res van hul voeding kry hulle op weidinglande. “Ons Friese is ten minste 100-150kg ligter as die Holstein en lewer gemiddeld 8 liter minder melk per dag, maar word tot 10 jaar oud, wat baie ouer as die Holstein is.” Chris se pa het met die wolmerino begin boer en die vertakking speel ‘n belangrike rol op Lambertina. Die wolprys het in Augustus met 34% getuimel maar is stadig besig om te herstel.“Ten spyte van die daling in wolprys lewer die skape nog steeds ‘n goeie bydrae en ek voel die wêreld gaan al hoe meer natuurlike produkte gebruik, dus is die toekoms van wol baie veilig.”
12 OVK NUUS | Desember 2019
Chris, in sy hoedanigheid as boer en direksievoorsitter van een van die leidende landboumaatskappye, het slegs lof vir landbouleiers soos Dan Kriek, Francois Wilken en vele ander. “As voltydse boere moet hierdie manne nog daagliks tyd inruim om met an der belangheb bendes gesprek te voer en die beste moontlike oplossings vir ons produsente te kry. Die droogte is buite hulle beheer maar die gevolge daarvan word hul verantwoordelikheid. Dit neem ‘n besondere karakter om daardie posisies te kan vul.” Chris, wat sedert 2012 op OVK se direksie dien, vertel dat hy nie iemand is wat net winste najaag nie. Besigheidsin is belangrik maar landboumaat skappye het ook ‘n verantwoordelikheid teenoor hul kliënte op die platteland en hy is opreg bekommerd oor die agteruitgang wat grootliks deur die wanbestuur en onbeholpenheid van munisipaliteite veroorsaak word. “Ons kan die boere nie versaak deur enige maat-
p Chris kom uit ‘n groot en hegte familie wat in Desember nog steeds elke jaar bymekaar kom. Die respek vir mekaar in hul gesin is duidelik en motiveer Chris om sy daaglikse take aan te durf. Herkie en Chris se trots is hul twee kinders, Christiaan en Engela. skappy uit die platteland te neem nie. Die platteland is ons lewensaar en besluite gaan nie deur syfers alleen beïnvloed word nie. Die behoud van die gemeenskap op die platteland is vir my ‘n prioriteit en ek sal alles doen vir die voortbestaan van die platteland. As OVK hierin ‘n rol kan speel, moet hy daar wees vir sy mense.” Vir die personeel van OVK is Chris vol lof. “Ek het by die bedryfskonferensie hoendervleis gekry toe ek luister na die mense wat die enjin dryf. Ons het puik personeel en jy gaan ver soek om beter te kry. Hulle is
dinamies en lewer ‘n groot bydrae tot die sukses van OVK asook die behoud van die platteland.” Oor die toekoms van landbou sê Chris dat dit belangrik gaan wees vir die regering om saam met die boere te werk en na hulle te luister. ‘n Groot aantal boerderye is belangrik vir die gemeenskap, aangesien dit die dorp, skole, kerke en vele ander instellings aan die gang hou. Sit jy en luister na Chris, kom jy vinnig agter dat “die mens” vir hom ‘n prioriteit is, wat sy invloed in OVK uiters belangrik maak. Landboumaatskappye vind dit al hoe meer uitdagend om personeel na die platteland te lok en dit gaan in die toekoms nog moeiliker word. Chris en die direksie staan voor groot uitdagings maar ook geleenthede wat in die volgende paar maande op hulle wag. Die tyd was nog nooit so reg vir ‘n leier soos Chris Bender om aan die stuur te wees nie.
Die onlangse Agri SA kongres in Pretoria is gedomineer deur die spreekbeurte van twee kabinetsministers wat die boodskap van hoop en samewerking verkondig het. President Ramaphosa se verbintenis tot vennootskappe met alle rolspelers het die belangrikheid van die landbousektor se bydrae tot die BBP weereens beklemtoon.
verslag moet vervang nie, maar dat hulle met meer as 20 voorstelle in die hoofverslag saamstem. Een van die belangrikste punte is voedselsekerheid en die ekonomiese impak daarvan.
Dan Kriek, wat tydens die kongres herverkies is as president van Agri SA, het in sy openingsrede verwys na die groot vlak van onsekerheid wat onder die gemeenskappe in Suid-Afrika heers en geensins ekonomiese groei stimuleer nie. Probleme wat oor die laaste 10 jaar nog steeds in die pad van vooruitgang staan, sluit in staatskaping en gekoppelde korrupsie, wydverspreide misdaad, die ineenstorting van alle staatsinstellings, swak dienslewering en vele meer. Hy het gesê die gevaarligte vir die Suid-Afrikaanse ekonomie flikker reeds sterk. Die werkloos-
Hy het ‘n paar regsgeleerdes aan gehaal, wat almal van mening is dat onteiening sonder vergoeding nie die grondvraagstuk gaan oplos nie - die beginsel is ook strydig met die internasionale reg. “Ek sal aanhou baklei vir die beskerming van ons eiendomsreg en dat die Grondwet onveranderd moet bly,” het Dan aan die kongres gesê. Hy het verder verduidelik dat die paneel in hul hoofverslag tot ‘n politieke oplossing gekom het, en nie in die verslag kon verduidelik wat die geregtelike grondslag is vir hul aanbeveling dat die Grondwet verander moet word nie.
14 OVK NUUS | Desember 2019
heidsyfer nader die 30%-vlak, wat bykans 6 miljoen mense beteken. Die staat en staatsondernemings se skuld beloop tans R3100 miljard en neem vinnig toe. Die bedrag is 1240% hoër as die R250 miljard in 1992. Daar hang reeds donker wolke oor die landbou soos onder andere beleidsonsekerheid, plaasaanvalle, klimaatsverandering, waterskaarste en verhoogde insetkoste. Volgens Dan is die landbouprodusent onder geweldige finansiële spanning met winsmarges en kontantvloei wat onder groot druk verkeer. Groei in die landbousektor is besig
om te verlangsaam - droogte en klimaatsverandering affekteer baie boere, en dit wil voorkom asof hierdie weer patrone permanente skade gaan aanrig. Hy het verder gesê dat twee temas besig is om te ontwikkel - enersyds die beskerming van regte en andersyds die behoefte aan groei en integrasie. Hy het verwys na die verslag van die Presidensiële Raadgewende Paneel oor Grondhervorming waarvan hy en Nick Serfontein deel was, en het dit duidelik gemaak dat hulle twee se verslag nie die amptelike
omstandighede gaan gepaard met ‘n negatiewe groei in die landbousektor en die uitbreek van sekere dieresiektes was ‘n bydraende oorsaak. Landelike misdaad wat moorde en veediefstal insluit, is ook ‘n negatiewe faktor wat ondervind word.” Sy het Agri SA en sy lede bedank dat hulle haar terugverwelkom en het bevestig dat sy haarself vertroud sal moet maak met die nuwe verwikkelinge in landbou in die plaaslike sowel as internasionale omgewing. “Ek sien bekende en nuwe gesigte en dit is verblydend om te sien dat die jeug tot die sektor toetree, wat beteken daar is hoop vir landbou.”
President Ramaphosa het die groei van die ekonomie as een van sy doelwitte geïdentifiseer maar ekonome is van mening dat 2-3% nie voldoende gaan wees nie. “Dit is net eenvoudig nie genoeg nie. Ons sal die Suid-Afrikaanse ekonomie met 5% of meer moet laat groei en 19 sektore is betrokke om planne voor te berei om hierdie groei moontlik te maak.” Dan het die kongres ook gevra vir die ondersteuning van die Mini s ter van Finansies, Tito Mboweni, se nuwe ekonomiese strategie wat die bekostigbare en doeltreffende versekering vir die landbou, verbeterde toetrede tot markte, toegang tot water vir besproeiing en die bevordering van beleggings in die landbousektor insluit. Die hoofspreker by die kongres was die Minister van Landbou, Thoko Didiza, wat onder President Thabo Mbeki dieselfde portefeulje vanaf 1999 tot 2008
p Dan Kriek, President van Agri SA het gesê dit is belangrik om betekenisvolle en volhoubare vennootskappe tussen kommersiële boere en die konings en koninginne, tradisionele leiers, gemeenskappe en swart en wit boere te smee.
President Ramaphosa het in sy SONA toespraak in Junie verwys na die regering se doelwit om vennootskappe met alle rolspelers te sluit om saam oplossings te vind vir die uitdagings wat die land moet trotseer. Hierdie
verhoudings moet dringend aandag geniet tot voordeel van die gemeenskap. Die Minister het verwys na die visie van landbou wat destyds in 2008 geformuleer was: Om ‘n verenigde, vooruitstrewende en kom peterende landbou sektor te bou. “Ek dink dat die elemente van hierdie visie nog steeds vandag geldig is. Ons wil verseker dat landbou sal voortbestaan, selfs onder die moeilikste omstandighede.” Sy het ook verwys na die land se omstrede geskiedenis en die transformasieproses wat nog steeds hoog op die agenda moet wees om regverdigheid te verseker. Die grondhervormingskwessie veroorsaak dat partye soms swaarde kruis, maar dit bly ‘n emosionele element wat almal op verskillende wyses raak en ‘n aangeleentheid wat versigtig benader moet word. “Ek vertrou dat die parlementêre proses oor die
beklee het. Sy het geopen deur te sê dat sy ten volle bewus is van die druk waaronder die landbousektor verkeer en dat sekere streke onder jare se droogte ly wat vele boere verarm en met groot skuldlaste laat. “Die huidige ekonomiese
u Die Minister van Landbou, Thoko Didiza, is ‘n ou bekende in landboukringe en het ook verwys na die belangrikheid van vennootskappe tussen al die rolspelers in die landbousektor.
December 2019 | OVK NEWS 15
verandering van Artikel 25 binnekort finaliteit sal bereik, sodat sekerheid vir almal verkry kan word.” Die landbousektor is deur die regering geïdentifiseer as een wat ‘n groot rol in werkskepping kan speel. Volgens die Minister sal landbou altyd van kritieke belang bly, nie net weens voedselsekerheid nie maar ook as gevolg van die direkte bydrae tot die BBP. Sy het laggend verwys na Gwede Mantashe wat altyd gesê het: “’n Boer is die eerste een wat jy in die oggend met ontbyt groet en die laaste een wat jy in die aand met aandete groet.” Dit beklemtoon net weer die belangrikheid van landbou, nie net vir die ekonomie nie, maar ook vir die inwoners van ons land. Sy het tegnologiese ontwikkeling uitgelig en gesê dat die voordele daarvan optimaal gebruik moet word. Klimaatsverandering is egter ‘n groot bedreiging vir die volhoubaarheid van voedselsekuriteit en tegnologie moet gebruik word om produksiesisteme te ontwikkel wat aanpas by die klimaatsveranderinge. Die inkrimping van die landbousektor se bydrae tot die BBP kan hoofsaaklik aan die droogte, veral in die Noord-Kaap, toegeskryf word. “Ons beoog om ‘n meesterplan saam te stel en ‘n landboustrategie vir die toekoms te bepaal. Dit sal investering in die landbousektor meebring en die plan moet ook die moontlikheid ondersoek om ander industrieë te ontwikkel wat by die veranderde klimaat kan aanpas.” Finansiering in die landbousektor bly ‘n groot uitdaging. “Ons is bewus van die uitdagings wat boere weens die hoë koste van finansiering het en sal innoverende modelle moet oorweeg om alle boere toegang tot finansiering te gee. Boere het produksiekapitaal nodig maar ons wil ook nie die finansiële instellings skade berokken nie. Die regering kyk na ‘n finansieringsmodel wat subsidies en lenings beskikbaar kan stel. Ons kan dit nie alleen doen nie en sal vennote van uit die privaatsektor moet werf.”
16 OVK NUUS | Desember 2019
“Een van die grootste kwessies wat ons ook moet hanteer, is die veiligheid van ons boere en boeregemeenskappe. Wat belangrik is, is dat hierdie aangeleentheid almal in die sektor affekteer, afgesien van die grootte van die boerdery. Die verlies van ‘n enkele lewe het ‘n negatiewe invloed op voedselproduksie. Dit is nie net die feit dat die familie of die sektor ‘n geliefde verloor het nie, dit is ook die gevolglike vrees en spanning onder ander lede in die bedryf wat ‘n verlammende invloed. Daarom werk ek saam met die Minister van Polisie om te kyk hoe ons landelike veiligheid kan opskerp sodat mense veilig kan voel om in die landbousektor te werk,” het sy onder groot applous gesê. Lindiwe Sisulu, Minister van Menslike Nedersettings, Water en Sanitasie het die kongres ingelig dat die huidige tekort om aan die behoeftes van die land te voldoen op tussen 2,7 tot 3,8 miljard m3 beraam word. Daar sal maniere gevind moet word om water te bespaar en te herverbruik. ‘n Groot bekommernis is die besoedeling van riviere en munisipaliteite is alreeds gedagvaar vir hul nalatigheid in die besoedeling van dié skaars hulpbron. Munisipaliteite het egter ondersteuning en opleiding nodig om die sensitiwiteit van die water-ekosisteem te verstaan. Suid-Afrika is die 30ste droogste land in die wêreld met ‘n gemiddelde reënval van 465mm - die helfte van die wêreld gemiddeld. Volgens die minister is ons verbruik 253 liter per persoon per dag teenoor die wêreldgemiddeld van 177 liter. Alhoewel baie aandag aan die beskikbaarheid van water geskenk word, het drie miljoen huishoudings in Suid-Afrika nie toegang tot vars water nie en slegs 64% huishoudings het toegang tot betroubare drinkwater. Die tema van die kongres het oor die 4de Industriële Revolusie gehandel en Morné Mostert, Direkteur vir Toekomsnavorsing aan die Universiteit van Stellen-
p Morné Mostert van die
q Lindiwe Sisulu, Minister van
Universiteit van Stellenbosch sê ‘n mens behoort 20% van jou intellektuele energie aan die verlede te spandeer,
Menslike Nedersettings, Water en Sanitasie het toegegee dat water baie emosies ontlok en het bevestig dat die besoe-
30% aan die hede en ten minste 50% aan dinge wat nog nie gebeur het nie.
deling van dié skaars hulpbron dringende aandag van haar departement geniet.
bosch het die onderwerp van denke, en veral toekomsdenke, aangeraak. Leiers wat oor die toekoms dink (nie bekommer nie) is baie meer suksesvol as dié wat dit nie doen nie. “Die eerste beginsel van vooruitdenke is dat die toekoms nie voorspelbaar is nie. Dit is egter ‘n groot verligting dat jy nie die toekoms kan voorspel nie want dit beteken jy kan dit ontwerp, en as jy dit nie doen nie, gaan iemand anders dit doen.” “Kyk buite jou boerdery, kyk buite jou plaas, kyk buite jou dorp en land. Die ontwrigting van landbou gaan nie van binne die landbou kom nie. ‘n Mens neem besluite oor die toekoms, gebaseer op die verlede, met die geraas en ontwrigting van die hede. As jy vrae begin vra oor die toekoms, verander jy die toekoms. As jy nie vrae vra nie, kan jy in iemand anders se toekoms beland.”
Barrett Bar is verbonde aan John Deere Intelligent Solutions (VSA) en het die kongres ingelig oor die verwagte uitkoms van presisieboerdery oor die volgende tien jaar. Die druk op voedselsekerheid deur die groeiende wêreldbevolking veroorsaak dat landbou produksie verbeter moet word deur outomatisering deur die plasing van die korrekte hoeveelheid saad op die regte plek op die regte tyd.
veelheid saad en kunsmis op dieselfde diepte oor die hele land versprei het. Sowat 15 jaar gelede het hulle “sonebestuur” bekendgestel waar die verskillende grondkaraktereienskappe in ag geneem is om produksie te maksimeer en kostes te besnoei. Digte grondtipes vereis dieper bewerking as sanderige areas en deur die regte diepte te bewerk, word diesel en tyd bespaar.
“Daar is die afgelope 180 jaar telkens groter toerusting gebou om vinniger, sterker en meer produktief te wees. Dit is nog steeds ons fokus, maar ons kombineer hardeware nou met intelligente sagteware. Dit verskuif die klem na die persoon wat die toerusting bestuur om meer effektief, presies en vinniger te werk.”
Hulle wil egter verder vorder as die sone-en-ry-presisie na die individuele plantjie deur by die behoeftes van elke plantjie aan te pas om optimaal te produseer. “Die uitdaging van landna-sone-na-ryvlak was moeilik, maar om van ryvlak na individuele plantvlak te beweeg is uiters uitdagend en kompleks. Dink aan skaal – die gemiddelde mielieland bevat ongeveer 8 miljoen plantjies, of 40 000 tot 60 000 per hektaar.”
Hy verduidelik dat boere voor presisieboerdery, dieselfde hoe-
Dit is ‘n ongelooflike uitdaging om in die behoeftes van elke plant te voorsien. Die plantproses word in vier stappe verdeel, naamlik voorbereiding, plant, toediening van kunsmis en gifstowwe en laastens oes. Soveel data as moontlik word tydens elk van die stappe versamel om algoritmes te genereer wat masjinerie slimmer en beter maak. Data word nou in Suid-Afrika versamel en dus kan algoritmes aangepas word om plaaslike omstandighede te akkommodeer. Die plan is om data van elke stap met die volgende stap te integreer. Inligting en besluite rakende saaddigtheid wat gedurende die voorbereidingsproses geneem is, moet oorgedra word na die plantproses en planterverstellings. Dit beïnvloed weer kunsmistoediening oor areas met hoër saad digtheid. Die resultate word tydens die oesproses opgevolg en kan vir die volgende produksieseisoen aangepas word om winste te maksimeer. Toerusting word meer kompleks namate meer sensors ingebou word wat inligting kan verwerk om produksiebestuur te vergemaklik. Met data soos weerpatrone en grondinligting kan die optimale planttyd bepaal word om elke plantjie die beste kans te gee om te groei. Die 4de Industriële Revolusie word hoofsaaklik gekenmerk deur toestelle wat met mekaar kommunikeer sonder enige mens like betrokkenheid. Die vraag gaan wees watter rol die mens in hierdie tegnologiese fase gaan speel. Landbou is op die voorgrond van tegnologiese ontwikkeling weens die druk om tred te hou met die bestuur van voedselproduksie tydens uiters uitdagende klimaatstoestande. Produsente staar verskeie onsekerhede in die gesig wat nie tydens hierdie kongres beantwoord kon word nie. Die politieke onsekerheid, droogte en finansiële druk op die boer gaan vir ‘n wyle nog aan die orde van die dag wees en die impak daarvan sal beslis ‘n invloed op die BBP hê - hoe groot, sal die tyd leer.
December 2019 | OVK NEWS 17
illem* is in Graad R en sy mamma is baie onseker of hy Graad 1 moet aandurf of Graad R moet herhaal. Sy skoolgereedheidsassessering dui aan dat hy goed kan tel, sy naam kan skryf en sy vorms ken – maar hy is emosioneel nie gereed nie. Sy ma is bekommerd dat hy in die oggende voor skool gaan huil, gaan sukkel om maatjies te maak en min motivering vir huiswerk gaan hê. By die skool is hy meestal teruggetrokke, maar tuis kan Willem uitbarstings hê en baie vinnig geïrriteerd en kwaad word.
FK (Fisiese Kwosiënt) kan ‘n vloek (woord) of ‘n voordeel wees wanneer ‘n kind moet leer en ontwikkel. Jy sal heel moontlik meer bekend wees met FK se eweknieë: IK en EK. ‘n Gemiddelde tot hoë IK (intellektuele kwosiënt) was jare lank ‘n direkte voorspeller van akademiese prestasie en sukses. EK (emosionele kwosiënt) dui jou emosionele intelligensie aan en word gedefinieer as begrip vir jou eie en ander se gevoelens asook die beheer van jou eie emosies en uitoefening van selfbeheersing. Sommige navorsing beskou EK as belangriker as IK vir sukses in die lewe.
Emosionele onrypheid steek deesdae oral kop uit en kom nie net voor in Graad R nie. Kinders van alle ouderdomme is besig om al hoe meer te sukkel met spanning, angs, woedeuitbarstings en ‘n swak selfbeeld. Kinders met ‘n lae EK sukkel ook met motivering, konsentrasie en geheue. Willem se mamma is self al moedeloos en onseker en weet nie meer wat om te sê sodat hy net meer selfvertroue kan kry nie. Die vraag wat ons moet vra is: Waar kom hierdie skaam, onsekere seuntjie se gedrag vandaan?
Wat is FK? FK, ook bekend as fisiese kwosiënt, dui op die fisiese gereedheid van ‘n kind om homself te handhaaf binne ‘n gegewe konteks. Volgens Robert Oates is dit die funksionering van selfbewustheid op die mees basiese vlak. Wanneer kinders met gemak sukses wil behaal met leer en sosialiseer, moet hulle ‘n hoë FK te hê. Dit beteken letterlik om veilig te voel in jou eie lyf, om ‘n goeie liggaamskaart of selfbewussyn te hê, sterk spiertonus en goeie sensoriese regulering. ‘n Kind se akademiese vermoë en emosionele intelligensie is nie genoegsaam vir normale suk-
18 OVK NUUS | Desember 2019
ses in die skool nie. Wanneer hy regop en stil kan sit vir ‘n gegewe tydperk, sy middellyn kan kruis met sy hele lyfie sowel as sy oë, instinktief weet waar links en regs is, die eerste keer kan luister en verstaan, op ‘n opdrag kan fokus en ‘n driepunt-
potloodgreep het, beteken dit dat sy lyfie slim genoeg is om sukses in die klaskamer te bereik. Fisiese intelligensie is belangrik omdat dit kinders help om die effek van hul eie fisiologie te gebruik om die wêreld rondom hulle te ervaar.
Watter rooi ligte kan aandui dat jou kind moontlik ‘n lae FK het: l Sukkel om stil te sit/staan l Hou nie van sekere aanraking of teksture van klere/ kouse/skoene nie
l Kom soms lomp voor l Kla van moegheid en verkies om te lê of te steun wanneer hulle sit l Spraakagterstande l Sensitief vir sekere geluide/ klanke/geraas in ‘n klas l Kieskeurige eters l Slaap baie vinnig en baie diep l Sukkel om af te skakel in die aand l Kry soms nog glipsies l Gee baie harde drukkies/ maak deure hard toe/sit iets hard neer l Druk baie hard op hulle potlode as hulle skryf l Maak moeilik oogkontak l Is soms aggressief/kry woedeuitbarstings l Skaam/skeidingsangs l Benodig hulp met aantrek/ bad/skoene aantrek l Vermy hoogtes/hou van ekstreme hoogtes l Sukkel om knope vas te maak/bottels of pakkies lekkers oop te maak l Lek lippe gedurig
l Suig/kou aan klere of speelgoed l Kry vinnig warm of koud l Sukkel om te konsentreer of te fokus l Ongeduldig
kan net bedag wees op hierdie noodseine en dan besluit of hulle ‘n kundige se raad wil inwin.
FK kan deur ‘n arbeidsterapeut of ‘n ontwikkelingsterapeut geassesseer word. Die meeste ouers
Volgens Paul McLean het ons ‘n drie-in-een brein wat beteken dat FK ‘n direkte invloed op EK en IK het. As jy dink aan ‘n huis, vorm FK die fondasie van die huis - bo-op is die mure gebou (EK) en heel bo die dak (IK). Indien daar krakies in die fondasie voorkom, gaan die emosionele/sosiale ontwikkeling belemmer word, sowel as die kognitiewe funksionering. Dit verduidelik hoekom Willem, wat waarskynlik ‘n slim seuntjie is, dalk emosioneel nie gereed kan wees vir skool nie.
Wat het FK met EK en IK te doen?-
Sy FK kan moontlik aandui dat hy fisies nog meer moet ontwikkel. Krakies in die fondasie aktiveer ‘n veg-/vlug-/vriesreaksie en daarom kan soggens aflaai by die skool soms moeilik wees. Dit verdui delik ook sy uitbarstings tuis. Hy kompenseer geweldig deur die dag by die skool en teen vanmiddag is hy gedaan. Hy raak gou oorweldig en hy het geen beheer oor sy trane en woede nie.
Hoe ontwikkel FK Mamma gaan min sukses met Willlem behaal deur met hom te praat, te probeer motiveer of te straf. Indien hy gereeld buite speel, inskakel by swem of karate, baie buite op die wipmat spring, aan die klimraam hang en gereeld op die mat rol, gaan sy FK verhoog. Sodra hy gemaklik is in sy eie lyfie, gaan hy baie meer selfvertroue hê om die buitewêreld aan te durf - anders kan sy by ‘n deskundige aanklop vir ‘n tuisprogram wat spesifiek vir hom ontwerp is. Ons kinders van vandag speel te min! Natuurlike beweging ontwikkel fisiese ontwikkeling wat van kardinale belang is vir ons kinders se emosionele, sosiale en kognitiewe ontwikkeling. Ouers moet minder klem plaas op ekstra klasse, boekwerk en elektroniese toestelle en baie meer speeltyd vir hul kinders toelaat. Al lyk dit nie so indrukwekkend soos duur akademiese programme nie, is dit die heel belangrikste bousteen van ontwikkeling. Albert Einstein sê: “ Speel is die hoogste vorm van leer”. Laat ons kinders speel. Willem* is ‘n skuilnaam
December 2019 | OVK NEWS 19
Snakebites time is tissue
With at least 600,000 people worldwide killed or permanently disabled each year, snakebites are major public healthpublic health crisis that few people are aware of.
manent disability and give workers peace of mind to continue with their jobs in an efficient manner.
Ultimately, as with a heart attack or a stroke, â&#x20AC;&#x153;time is tissueâ&#x20AC;? after a snake bite and timely antivenom administration is strongly associated with reduced mortality, morbidity, and lost time. The first minutes and hours after envenomation are critical to saving life and limb of the patient. Whether neurotoxic, cytotoxic, or hemotoxic, fast response is critical. In all cases, the solution is the right dose of the right antivenom.
Alongside a robust safety system and education helping workers to avoid snakebites, a strategy to efficiently and effectively deal with a snakebite is also needed. Whatever the location, if dangerous snakes are present, a definitive treatment program will help save lives, prevent per-
When patients are treated quickly with the appropriate antivenoms and supportive care, the progression of an enveno mation can often be arrested before serious injury has occurred.The problem in remote locations is that, even if the right antivenom is available, medical
20 OVK NUUS | Desember 2019
personnel often lack the training to administer it. Farmers should be asking if the risk of snakebites is a concern and, if so, what should be done? Although medical evacuations may appear to be a good option, there are many downsides to this approach. First, it is costly and places stress on the evacuating patient. Second, and more critically, time really is of the essence when it comes to treating a snakebite. Delaying treatment means increased damage to surrounding tissue, resulting in greater risk of permanent disability or even a fatal outcome. The progression of necrosis can be prevented or stopped by antivenom administration, but once the damage has been done it cannot be reversed. Another question when considering the medevac option is that, once evacuated, does the medical centre where the patient is
transferred to, have the correct antivenom and expertise to deal with the envenomation? There is still the need for a complete care strategy. Although medevac may still ultimately be required, the ability to assess and treat the wound locally offers numerous benefits. First, the bite can be treated more quickly without a delay in the time to transfer the patient. This has been proven to produce much better patient outcomes. The knowledge that this service is at hand also presents the workforce with greater peace of mind and can improve morale. Developments in antivenoms have helped to reduce mortality rates from snakebites in remote areas.Treatments were previously based on using antibodies from horse serum and required constant refrigeration.This posed several problems: Antibodies
tions to the antivenom. Its administration required at least two advanced medics on site to deal with any reaction. Since 95% of bites occur in rural areas of the developing world, the need for refrigeration also severely limited where the antivenom could be stored, often leading to a delay in getting the antivenom to the patient.
from horse serum are known to produce high rates of anap-
hylaxis and can provoke lifethreatening anaphylactic reac-
Modern antivenoms are much more stable and use highly purified antibody fragments that have undergone additional processing to remove the immunogenic component of the molecule responsible for severe allergic reactions. This means they can be transported without cold chain refrigeration, stored
on a shelf at ambient tropical temperatures for years, and administered safely by direct intravenous push, helps reduce the time to treatment in remote locations. Snakebites claim hundreds of thousands of lives and limbs worldwide every year . A robust strategy on the farm to deal with an envenomation is needed to reduce mortality rates and the chances of permanent disability. Working with experts and producing a complete plan to reduce the risk of snake encounters and procedures to swiftly and effectively treat snakebites at the point of injury when they occur, are of utmost importance.
Dieregesondheid bespreek Dr Faffa Malan, bekende dieregesondheidkenner, Helene Pheiffer van die MPO en Willem Kleyn van MSD-Animal Health het onlangs ‘n kursus oor dieresiektes en die bestuur daarvan by OVK se hoofkantoor in Ladybrand aangebied. Die kursus is bygewoon deur personeel van OVK se handelstakke om hul in staat te stel om produsente met akkurate advies en die korrekte behandeling van dieresiektes behulpsaam te wees.
Kosskenking verlig droogtepyne
Te midde van die uitmergelende droogte wat die Sentraal Karoo nog steeds in sy genadelose greep vasvang, het OVK en van sy personeel besluit om hulp aan die boere en gesinne van die streek te stuur. OVK het net meer as twee ton bokse met voedselitems gestuur en van die hoofkantoorpersoneel het op hul eie koste vir die vrouens 'n “bederfboks” saamgestel. Hier sit Heinrich Roos (OVK Bestuurder Meulens) en Santa Ferreira (OVK Bemarkingsbestuurder) by van die bokse wat versend was. Ons gebede is met al ons boere wat onder die druk van die droogte ly.
Dit was weer tyd vir di in Ladybrand wat deu OVK se 100-jarige bes gegaan om die prys t Reinet Olivier van ITEC
22 OVK NUUS | Desember 2019
ag kyk terug
ie jaarlikse OVK liefdadigheidsgholfdag ur verskaffers bygewoon is. Die tema was staan en van die spanne het voluit te wen. Hier staan Helen Scheepers en C se span.
OVK gee erkenning Verskaffers van regoor die land het in Ladybrand bymekaargekom om erkenning te kry vir hul diens aan OVK en sy kliënte. Topverskaffers is in kategorieë genomineer en ‘n algehele wenner is aangekondig. Bo staan Lourentia Zerwick (OVK Aankoper) by Gijon van Wyk (AFRISAM), Tiaan Saayman (Nulandis), Pieter de Wet (OVK Aankopebestuurder), Alex de Witt (Nulandis), Wandell Karels (JoJo tenks), Louis Schutte (Bayagro), George Oosthuizen (Bayagro), wan Venter (Afrisam) en Julien Smith (JoJo tenks). Regs is Vivian Oosthuizen by JP Wessels en Dirk Alberts, beide van Montego.
Agri SA kongres goed bygewoon Die Agri SA kongres het weer in Pretoria plaasgevind en is deur afgevaardigdes van regoor die land bygewoon. Hier staan Stéfan Oberholzer (Besturende Direkteur van die OVK Groep) by Eben du Plessis en Pieter Cloete, verteenwoordigers van Agri Oos-Kaap en Chris Bender (Direksievoorsitter OVK Groep).
December 2019 | OVK NEWS 23
Die aanbiedingskoste van ‘n veiling is al lank onder gesprek en daar word konstant gekyk na waar kostes besnoei kan word. Die vervoer van vee na die potensiële kopers vorm ‘n groot deel van die begroting en daarom het die idee ontstaan om die moontlikheid van ‘n virtuele veiling te ondersoek. Onder leiding van Hansie Swanepoel is ‘n eerste virtuele veiling geïmplementeer en getoets tydens die onlangse Dewetsdorp Veldfees wat jaarliks aangebied word. Die veiling is vooraf gegaan deur ‘n gesprek wat gefokus het op “die positiewe” waaraan Nick Serfontein, Theo Venter en Francois Wilken deelgeneem het.
p PM Swart was die afslaer van die eerste virtuele veiling waar R12 miljoen se vee verhandel is. Volgens Hansie wou hulle nie ‘n tipiese internetveiling aanbied nie, aangesien die boere teenwoordig was en fisies aan die veiling kon deelneem. Daar is toe besluit om elke lot op die skerm te wys en die diere via ‘n video of foto’s aan die kopers ten toon te stel. PM Swart was die afslaer en bykans R12 miljoen se vee is tydens die veiling verhandel. Waardevolle lesse is geleer en dit sal vir seker nie die laaste keer wees dat ‘n virtuele veiling
24 OVK NUUS | Desember 2019
Die Dewetsdorp Veldfees word jaarliks by die Gholfbaan aangebied en deur honderde besoekers bygewoon.
aangebied word nie. Dit het die potensiaal om kostes drasties te verminder asook baie stres van die diere weg te neem aangesien hulle nie na die veilingsterrein vervoer hoef te word nie.
Franzel was die gaskunstenaar vir die Fees en het die besoekers tot laatnag vermaak Hansie Swanepoel, voorsitter van die Dewetsdorp Veldfees organiseringskomitee het die fees amptelik geopen voor die â&#x20AC;&#x153;Dewetsdorp in Gesprekâ&#x20AC;? begin het.
Die wêreld se grootste en oudste beesras is nou ‘n gevestigde ras in SuidAfrika. Oorspronklik as ‘n werkdier in Italië gebruik, is die Chianina bekend vir sy gemoedelike karakter en besonder gesonde en smaaklike vleissnitte. Christiaan de Jager van O-LaLa Chianinas in die Badplaasdistrik was van die eerste telers om die ras, wat tot 2m hoog kan word en tot 1600kg kan weeg, in die land te vestig. “Gedurende die eerste tien jaar het ek nie veel inligting oor die stoet bekend gemaak nie, terwyl ek my kudde uitgebrei het. Vanaf 2009 het ons die beste genetika vanaf Italië ingevoer en die resultate was uitstekend.” Die eerste ding waaraan jy dink, is voeding. Eet hierdie reus nie soveel as twee kleiner beeste saam nie? Christiaan noem dat hy vanaf 2000 vir tien jaar Fase C-toetse by Irene op die bulle gedoen het en dat die resultate dui op ‘n gemiddelde voeromset van 5.01kg voer om een kg gewig op te tel. Dit is tot 15% beter as van die ander bekende kleiner rasse. “Die uitslagpersentasie is tussen 63% en 65% en ‘n karkas kan tot 940kg weeg, wat groot voordele vir enige voerkraal inhou. Sy gemiddelde toename per dag is 2,21kg. As ekstensiewe ras het hy ons op alle vlakke verras. Sy hare is kort, wat uitstekende bosluisweerstand bied soos al ons plaaslike rasse. Weens swart pigmente om die oë en neus het hy nie die probleme met die son soos ander Europese rasse nie.” Die Chianina word grootliks vir kruisteling gebruik. Bok van Zyl
26 OVK NUUS | Desember 2019
boer tussen Bethlehem en Warden op die plaas Sher brooke met die bulle vir kruistelingsdoeleindes. Christiaan verduidelik dat die meeste boere bekommerd is oor kalfprobleme maar die ras is deur die regering op Nguni’s getoets, en geen enkele kalfprobleem is ondervind nie. Bok het na heelwat navorsing besluit om een Chianinabul aan te koop. Na die eerste kalwers gebore is, het hy nog twee
bulle aangekoop. Na daardie bulle se kalwers gespeen is, het hy al sy bulle omgeskakel na die Chianinaras. “Ek het hoofsaaklik met Bonsmaras geteel en ‘n boer is maar versigtig om ‘n nuwe ras aan sy kudde bloot te stel.” “Ek het na ‘n oplossing gesoek om speenkalwers vinniger te bemark en my bestuur van die kudde te vergemaklik. Ek laat nou nie meer in periodes kalf nie maar dwarsdeur die jaar
p Die swart pigment om die oë en op die neus is ‘n tipiese eienskap van die Chianinaras wat ouer as 2000 jaar is. en speen 30 – 40 dae vroeër as met enige ander ras. Die kalf is dan reeds op optimale gewig en dit is ‘n bewys van die waarde wat die Chianina tot my kudde bygevoeg het.” Bok vertel dat die vleis besonder gesond is met die laagste cho-
Bok van Zyl (links) van Bethlehem koop al sy bulle by bekende teler, Christiaan de Jager van O-La-La Chianinas en het onlangs ‘n bul vir R181 000 aangekoop om met sy Bonsmaras te teel.
lesterol (53mg/100g) en hoogste proteïenwaarde (20% en meer) met ‘n maksimum van 106 kalorieë per 100g porsie. Die gesogte vleis het ‘n besondere smaak en word teen ‘n premie van tot 40% in Europa bedien. Die Chianina word al vir meer as 2000 jaar hoofsaaklik as ‘n vleisras geteel in die Italiaanse streke van Toskane, Umbria en Lazio. In die Middeleeuse tydperk is net diere aangehou wat
‘n Bul kan tot 2m hoog word en 1600 kg weeg. ‘n Os wat in Oktober geslag is, het 1400kg lewend geweeg en 937kg uitgeslag (68%).
December 2019 | OVK NEWS 27
kon werk, en die res is geslag. Dit was die eerste vorm van “selektiewe” teling en hiervolgens is die Chianina met ‘n sterk en stabiele genetika ontwikkel. Die dier is dan ook in van Rome se bekende beelde vasgevang en in gedigte van so vroeg as 50 VC. Die teling van die Chianina is gefokus op grootte en krag. Die genetika, wat al twee millennia oud is, het ‘n bees met sterk spiere, lang bene, harde hoewe, goeie beweging, uithouvermoë en ‘n gemoedelike temperament tot gevolg gehad. Bulle wat meer as 1,51m in 12 maande groei word as toppresteerders beskou. Kalwers het ‘n klein kop en slanke lyf wat kalwing vergemaklik.‘n Kalf weeg gemiddeld 45-50kg en tel tot 2kg per dag op tot volle grootte bereik is met ‘n ideale slagtyd van tussen 16-18 maande Die Chianina se
q Die wêreldberoemde Bistecca Fiorentina T-beessnitte word in Europa in 1000g porsies teen ‘n premie van 40% bedien.
Die vleis is besonder gesond met die laagste cholesterol en hoogste proteïenwaarde met ‘n maksimum van 106 kalorieë per 100g porsie.
hare is wit en hulle het kort horings wat na vore wys. Die jonger bulle se horings is swart en verbleik met ouderdom. Die meeste telers sny die horings af om ander diere te beskerm en hantering te vergemaklik. Die vel is sterk en het goeie weerstand teen parasiete. Die diere pas ook maklik by die warmer Suid-Afrikaanse klimaat aan. Die Chianina het ‘n besondere kalm karakter en toon geen aggressiwiteit nie, terwyl hul groot liggaamsbou, vinnige groei en versnelde volwassenheid hulle ideaal maak vir vleisproduksie. Hulle aanpasbaarheid by die klimaat en omgewing, die gemak van kalwing en kwaliteit van vleis, maak die Chianina ‘n gesogte vleisras. Die Chianina word wyd gebruik vir kruisteling. Hy dra sy besondere eienskappe soos groeitem-
po, vleiskwaliteit en die besondere aanpassing by die omge-
Addisionele inligting met vergunning verkry vanaf www.marlofarms.co.za
28 OVK NUUS | Desember 2019
wing baie goed oor. Diere wat met die Chianina gekruis is, se slagouderdom kan met gemak met een maand vervroeg word. ‘n Kruis met ‘n Simmentaler, Hereford of Angus sal ‘n ideale F1 speenkalf lewer. Die swart pigment om die oë en neus van die Chianinabul sal duidelik sigbaar wees maar die kalf sal die koei se haarkleur hê. Kruising met geharde rasse soos die Drakensberger,Tuli, Boran, Afrikaner en Brahman sal uiters geharde kalwers produseer wat maklik in die veld afgerond kan word. Tydens die Alfa Expo wat in Parys gehou is, is suiwer Chianinakalwers teen ‘n gemiddeld van R66 000 stuk verkoop. Die Chianina as vleissnit is onlangs by die Cheetau Lodge naby Bethlehem bekendgestel en die bemarking daarvan sal binnekort begin. Hierdie 2000 jaar oue ras het ongetwyfeld sy merk in Europa en ander dele van die wêreld gemaak. Vinniger geproduseerde, gesonder vleis op die mark teen ‘n laer koste – dit is wat die Chianinaras verteenwoordig. Die “Gentle Giant” gaan sonder twyfel ook sy naam in die Suid-Afrikaanse rooivleisbedryf verewig.
en stroperverkope daal nog steeds
Trekkerverkope vir die jaar tot dusver (die eerste nege maande van 2019) is aansienlik (23%) minder as verlede jaar. Vir die opeenvolgende 12 maande is trekkerverkope nou 22% laer as vir die vorige ooreenstemmende tydperk. Stroperverkope van 11 eenhede in Oktober is ook aansienlik (59%) laer as die 27 eenhede wat verlede Oktober verkoop is. Vir die jaar tot dusver is stroperverkope nou 22% laer as verlede jaar. Vir die opeenvolgende 12 maande is stroperverkope 21% laer as vir die vorige ooreenstemmende tydperk. Die laat aanvang van somer reën maak die twee
belangrikste bestaande faktore wat verkope van toerusting beïnvloed, naamlik swak kontantvloei vir boere en probleme om finansiering te bekom vir die aankoop van toerusting, nog moeiliker en veroorsaak ook trae verkope. Voorspellings vir klimatologiese toestande dui egter daarop dat reënval in die somergewasgebiede behoort te verbeter. Dit behoort te lei tot beter vooruitsigte vir die landbou mas jineriebedryf sodra boere in alle erns begin aanplant. Ramings in die bedryf vir die 2019-kalenderjaar is nou teen ‘n vlak van tussen 20 en 25% minder as die 6 700 eenhede wat verlede jaar verkoop is.
November is tradisioneel die maand wanneer verskaffers met hul gholfstokke in die dorp aankom in afwagting op die OVK liefdadigheidsgholfdag en verskaffersfunksie.
die louere weggestap. Die verskaffers het weereens na die tafel gekom en ‘n bedrag van meer as R150 000 is vir liefdadigheid ingesamel. Hierdie jaarlikse geleenthede is uiters belangrik vir OVK en sy verskaffers om verhoudinge te bou en nie net sakevennote te wees nie, maar ook as vriende tyd saam te spandeer.
Bykans 100 gaste en verskaffers in verskeie kategorieë is uitgenooi om die aand saam met die bestuur en Handelsafdelings van OVK te geniet en erkenning te ontvang vir hul harde werk om hul kliënte te diens. Rocky le Roux, Hoofbestuurder: Handel en Brandstof het die genomi-
p Alda Fourie en Janette Greeff (OFM) staan voor by Theresa van der Walt (RT Signs) en Santa Ferreira (OVK Bemarkingsbestuurder) Agter staan Stéfan Oberholzer, Jannie Rossouw (Hoofbestuurder: Lewende hawe en Skakeling) en Riaan Jonker (Maluti Drukkers). OFM, RT Signs en Maluti drukkers het toekennings ontvang.
p Agrinet is vir die tweede keer in soveel jaar as die algehele wenner van die Verskaffer van die Jaar toekenning aangewys. Hier staan Stéfan Oberholzer (OVK Besturende Direkteur) by Marius Loubser (Agrinet Nasionale Verkoopsbestuurder), Hercules Oosthuizen (OVK Aankoper), Yollandé Brits (Agrinet HUB), Rocky le Roux (OVK Hoofbestuurder: Handel en Brandstof) en Balti Steenkamp (Agrinet Verkoopsbestuurder) neerde verskaffers bedank vir hul teenwoordigheid en gelukgewens met hul toekennings. Agrinet vir die derde agtereenvolgende jaar as algehele wenner van die Verskaffer van Jaar toekenning aangewys.
30 OVK NUUS | Desember 2019
Die gholfdag het ouderge woonte vroeg die volgende oggend begin en 40 spanne het afgeslaan. Danksy verskeie “natgate” kon die 160 spelers die hitte van die dag oorleef en het die span van Auto-X met
Die volgende verskaffers is as wenners aangewys: Meganisasie en verwant: BHBW Versekering: Old Mutual Insurance Skakeling: RT Signs Algemene handel: Agrinet Diverse stoorprodukte: Voermol Voere Insetverskaffer: K2 Saad Bande & batterye, olie en brandstof: Total SA OVK Algehele verskaffer 2019: Agrinet
Die gholf is deur Auto-X se span gewen met ‘n puntetelling van 107. Hier staan spanmaats Danny Boucher, Barry Dreyer, Barnie Wiese en Paul vd Westhuizen by Stéfan Oberholzer en Pieter se Wet. Macsteel was tweede en die span van Bayer, derde.
‘n Corolla is deur Hollard as prys aangebied vir die persoon wat eerste persoon wat ‘n “Hole-inOne” by gat 7 kon aanteken. Die geesdrif was hoog maar ongelukkig kon niemand die goue 223 meter hou slaan nie. Volgende jaar probeer ons weer!
Kos is altyd bo-aan die beplanningslys en vanjaar het OVK Nywerhede, onder bestuur van Heinrich Roos, middagete aan die spelers en joggies voorsien. Die spelers het elke ‘n roosterkoek, gebak met Black Ball handelsmerkmeel gevul met maalvleis, gekry om hul kragte op te bou vir die tweede rondte.
December 2019 | OVK NEWS 31
aspekte van Brucellosebeheer
Vee-Eienaars moet sekere mense inlig oor siektes Artikel 11 van die Wet bepaal dat vee-eienaars alle redelike stappe moet neem om siektes en parasiete in hulle diere te voorkom en die verspreiding daarvan te verhoed. Dit beteken dat ‘n eienaar nie willens en wetens besmette diere mag aankoop en tussen sy ander vee inbring nie. Eienaars is ook verplig om diere te behandel indien hulle wel besmet word waar behandeling moontlik en toelaatbaar is. Indien ‘n vee-eienaar vermoed dat sy diere ‘n aanmeldbare siekte het, is hy verplig om die verantwoordelike staatsveearts dit onmiddellik in kennis te stel. Die Regulasies bepaal verder dat ‘n eienaar die voorkoms van ‘n beheerde siekte moet bekend maak aan die volgende groepe mense: al sy bure; alle voornemende kopers; kopers wat die voorafgaande 30 dae diere by hom gekoop het. Dis belangrik om daarop te let dat dit ook geld selfs al word die siekte slegs nog vermoed.
Voorkomende maatreëls wat wetlik vereis word Tabel 2 van die Dieresiekteregulasies bepaal dat alle verse tussen die ouderdom van 4 en 8 maande eenmalig ingeënt moet word met ‘n effektiewe entstof vir brucellose (tans is die enigste twee entstowwe wat goedgekeur is Stam 19 en RB51). Stam 19 mag slegs in verse tussen 4 en 8 maande oud gebruik word en mag nie herhaal word nie. Opvolginentings met RB51 in vroulike diere is wel toelaatbaar indien die verantwoordelike staatsveearts skriftelik toestem-
32 OVK NUUS | Desember 2019
Die hoofdoel van die Wet op Dieresiektes, No 35 van 1984 (“die Wet”) is om belangrike en gevaarlike dieresiektes te beheer. Hierdie Wet en die Regulasies daaronder bevat algemene bepalings maar stipuleer ook spesifieke beheermaatreëls vir seker dieresiektes soos brucellose.
ming gee daarvoor. Bulle mag nie ingeënt word nie, ongeag hulle ouderdom. Diere mag slegs getoets word deur ‘n staatsveearts of -beampte of deur ‘n privaatveearts. Dit is nie op die oomblik verpligtend dat alle beeste getoets moet word nie, maar dit word aanbeveel en mag moontlik in die toekoms vereis word. In spesifieke gevalle mag die Direkteur van Vee artsenydienste wel ‘n eienaar verplig om sy diere te laat toets.
Vereistes vir ‘n besmette kudde Indien enige diere positief toets vir Brucellose moet die laboratorium die verantwoordelike staatsveearts dadelik inlig. As ‘n privaatveearts die toetse aangevra het, sal die veearts ook ingelig word. Die staatsveearts sal die plaas onder kwarantyn plaas, wat beteken dat geen vatbare of besmette diere sonder toestemming van die staatsveearts van die plaas verwyder mag word nie. Die kwarantynkennisgewing bevat die vereistes waaraan die eienaar moet voldoen en moet streng nagekom word. Dit mag effens verskil van geval tot geval en hang af van die spesifieke situasie. Elke eienaar het self ook ‘n plig om alle besmette en kontakdiere te isoleer en in isolasie te hou sodra hy bewus word van brucellose in sy kudde of selfs indien ‘n vermoede daarvan bestaan.‘n Eienaar wat sy diere verwyder wetende dat daar positiewe diere is, oortree die Wet selfs al was hy nie onder kwarantyn geplaas nie.
Alle kontakdiere moet ook getoets word deur ‘n beampte of gemagtigde persoon. Diere wat negatief toets mag met die skriftelike toestemming van die verantwoordelike staatsveearts geënt word teen brucellose. Alle besmette beeste moet ge brandmerk word met ‘n “C” op hulle regter nek. Sulke diere mag alleenlik met die skriftelike toestemming van die staats veearts geslag of verwyder word na ‘n goedgekeurde abattoir. Diere kan net na ‘n abattoir vervoer word met ‘n Rooikruispermit en mag slegs na die spesifieke abattoir, wat op die permit aangedui is, geneem word. Sulke diere mag onder geen omstandighede aan enige ander persoon of op enige ander plek verkoop word of van kant gemaak word nie. ‘n Persoon wat dit doen, oor tree die Wet en dit is ‘n strafbare handeling. Die eienaar moet toegang tot diere, wat in isolasie aangehou word, beperk. Slegs persone wat verantwoordelik is vir die versorging van die diere en beamptes wat beheermaatreëls moet toepas, mag toegang tot
sulke diere hê. Melk van diere wat met brucellose besmet is (of vermoedelik besmet is) mag glad nie vir enige doel gebruik word nie tensy dit gekook, gepasteuriseer of gesteriliseer is. Daar rus ook ‘n verpligting op die eienaar om die plek waar ‘n besmette dier aangehou is, en die voertuig waarop so ‘n dier vervoer is, te ontsmet met ‘n effektiewe ontsmettingsmiddel. Enige toerusting, wat potensieel besmet is, moet ook op die voorgeskrewe manier ontsmet word. Bewys van enige beheermaatreëls, wat op die diere toegepas is, moet deur die eienaar gehou word. Dit sluit bewys van inentings in. Indien dit deur ‘n beampte of veearts gedoen word, moet die eienaar daardie persoon vra vir ‘n sertifikaat waarop die besonderhede daarvan aangedui word. Indien dit deur die eienaar self gedoen is, moet hy bewys daarvan lewer deur middel van ‘n beëdigde verklaring wat ook vergesel word van die leë houers en bewys van aankoop, waar die beheermaatreël die gebruik van middels insluit.
Brucellose is ‘n soönose, wat beteken dat mense ook besmet kan word met ernstige simptome en gevolge. Die behandeling daarvan in mense is moeilik en nie altyd suksesvol nie. Mense word besmet waar hulle in kontak kom met besmette diere se vrugwater en nageboortes bv. as ‘n agtergeblewe nageboorte verwyder word of daar gehelp word met ‘n kalwing. Inname van ongepasteuriseerde melk en melkprodukte van besmette diere kan ook lei tot besmetting van mense. (Beeste word ook besmet waar hulle aan besmette nageboortes en vrugwater lek.) Besmette diere kan honderde miljoene besmetlike bakterieë in hul nageboortes afskei !!!
Rol van die Staat Dis is Nasionale en Provinsiale Veeartsenydienste se mandaat om die Wet toe te pas. Hulle kan ‘n eienaar verplig om sy diere te toets indien daar ‘n vermoede is dat die diere besmet mag wees. Waar eienaars met verdagte of besmette diere nie saamwerk nie, kan beamptes ‘n bevelskrif op die eienaar beteken wat hom verplig om binne ‘n be paalde tydperk sekere stappe te neem. Hulle het ook die mag om ‘n perseel of voertuig te betree en inspeksies uit te voer. Indien ‘n eienaar, of iemand wat namens die eienaar optree, die
Wet oortree, kan daar kriminele klagtes gelê word teen die betrokke eienaar en persoon. Onder uiterse omstandighede mag beamptes selfs beheer oor ‘n perseel oorneem om siektebeheer uit te oefen, terwyl die kostes steeds vir die eienaar se rekening sal wees. Die staat poog egter altyd eers om die samewerking van die eienaar te verkry en sal hierdie stappe slegs in hoogs uitsonderlike gevalle neem.
Vrywillige toetsprogramme Die Beesbrucelloseskema (R.2483 of 9 Dec 1988) word tans afge-
dwing. Daar is tans ook ‘n Interim handleiding vir brucellosebeheer beskikbaar, wat deur die Departement Landbou, Bosbou en Visserye opgestel is. Aangesien die Beesbrucellose beheerbeleid tans onder hersiening is, sal verdere besonderhede nie hier bespreek word nie.
Samevatting Dit is belangrik om te onthou dat die bepalings van die Wet daar is om die nasionale kudde te beskerm, maar ook om mense teen ernstige siektes te beskerm.
Alle beheermaatreëls is in plek gestel om hierdie doelwitte te bereik en nie om as straf maatreëls te dien nie. As ‘n mens net die beginsels van siektebeheer en siektevoorkoming navolg en alle nodige partye so spoedig moontlik inlig oor die teenwoordigheid van ‘n aanmeldbare siekte, behoort dit maklik te wees om binne die raamwerk van die Wet op te tree. Saamgestel deur: Dr. Trudie Prinsloo Van Der Heever, veearts en regsadviseur, gepubliseer in www.ruvasa.co.za
December 2019 | OVK NEWS 33
The final production forecast for summer crops for 2019 has been released with an expected drop of nearly 10% in maize and a decrease in wheat of nearly 250 000 tons on the previous year. The final forecast for total maize production is just more than 11 million tons, which is 1,2 million tons down on the previous year.The area planted is estimated at 2,3 million hectares. An average yield of 4,89 t/ha is now expected. The Free State and Eastern Cape are set to produce nearly 42% of the 2019 crop, which is down 2% compared to the previous year. In the Free State, a total area of 1,03 million hectares maize was planted, compared to the 1,05 million hectares in 2018. The area planted with white maize, is about the same at 650 000 hectares. Yellow maize shows a decline of 7% at 380 000 hectares in comparison with the 2018 figure of 410 000 hectares. A total harvest for both maize crops in the Free State is estimated at 4,54 million tons compared to the 5,27 million tons in 2018. An average yield of 4,41 tons per hectare is expected versus the 5,36 average in 2018. The general consensus is that the Safex price for yellow maize will trade sideways as the rand stays stable @ around R14.80 against the US$. The US has completed 80% of their harvest which was delayed due to late snow. The fourth forecast for wheat estimates a total crop of 1,61 million tons, which is 15% down on 2018. The total area planted is estimated at 540 000 hectares, compared to the 503 350 hectares in 2018. The final forecast for sunflower seed is unchanged from earlier estimates but is still down a whopping 21% on 2018 with the final forecast standing at 680 940 tons, with an average expected yield of 1,32 tons per hectare compared to 1,42 tons per hectare in 2018. A final crop of 1,17 million tons is forecast for soybeans, in comparison with the 1,54 million tons produced in 2018, a decrease of 24%. A final production of only 20 030 tons is expected in the groundnut harvest, compared to the 52 000 tons in 2018, and a massive 72% down on the 2017 figure of 69 360 tons! The final forecast for the production of dry beans is still 66 355 tons, in comparison with the 2018 crop of 69 360 tons – a nominal decrease of 4,3%.
34 OVK NUUS | Desember 2019
Livestock protection during draught
In large parts of the central interior available grazing material is scarce on veld (natural pasture). Prospects for the improvement of poor grazing conditions in the remainder of summer and next winter are not favourable. In addition to current poor grazing conditions, low levels of water in the soil during spring and early summer also had a negative effect on veld production and livestock. Crops are already affected negatively and therefore crop residues which are usually used as livestock feed will also not be readily available.The current prevailing situation is not favourable but can be managed and the following guidelines may help to prevent mortalities and reduce financial losses: l Ensure that cash flow is maintained judiciously. l Safeguard the core breeding livestock. Income must be generated again by these females after the drought. l Where still possible, provide strategic supplementary feeding on veld. l Reduce the number of livestock that are dependent on feed sources on the farm by selling surplus animals or by temporarily removing them from the veld â&#x20AC;&#x201C; to a kraal or planted pasture. l Restrict movement of livestock by confining them to small paddocks with shade trees or other protection from the elements. This provides better control over the quantities of feed provided daily to the animals. l Ensure that all animals have free access to clean drinking water. l Separate the stronger and weaker animals to reduce competition at the feed troughs. l Prevent thin livestock, especially cattle, from becoming too emaciated
because of poor feeding conditions and lying down. l Do not feed animals ad lib over a long period. Ration the feed according to the required production levels, for example survival or maintenance (maintaining body mass) or lactation. l Do not waste feed by throwing it on the ground â&#x20AC;&#x201C; use appropriate feed troughs or conveyor belts. l Provide the rationed feeds
every second or third day. Most animals will receive enough feed. It will also reduce competition at the feed troughs.
What can be fed? The basis for ruminants is roughage, be it on the veld or in the trough. Coarsely ground roughage is always better utilised (less wastege) than in the long form. The energy content can be increased with an appropriate source (e.g. ground maize) and balanced with an appropriate crude protein source. The intake of minerals is then balanced according to the requirements of the animals. l Feed pellets are merely convenient (transport, handling, less wastege) but coarsely ground and
properly balanced roughage (discussed above) can adequately meet the requirements of animals. l Restrict the daily intake of salt (NaCl) for sheep to 510 g and cattle to 50-60 g.
Core herds/flocks l Herds/flocks must be grouped according to age and production status. Determine pregnancy in cattle as soon as possible after the current mating season. With sheep and goats, females can be scanned to determine if they carry twins/triplets to adjust their nutrition level. l In addition to pregnancy, the condition of teeth must also be assessed, espe-
December 2019 | OVK NEWS 35
cially for older cows and ewes/does. Pregnant cows must still be able to graze until the next calving and specifically be able to wean the unborn calf. Females with worn teeth can still complete their production in a kraal, but this will have a price tag. l Create an inventory of all available veld and other feed sources. This information is needed to determine the number of animals that can be maintained until after well into the next summer. l Reduce the number of animals dependent on the feed sources by marketing surplus animals or removing them temporarily from the veld. Note the reproduction record and weaning mass of the progeny of females. In each age class the less productive animals must be culled. l The principle of “cuttingyour-losses” applies and all expenses must be weighed
36 OVK NUUS | Desember 2019
and discounted against expected income over the short to medium term. Exercise caution when selling younger breeding animals at a premium because they are in good condition and pregnant. l Seek veterinary advice regarding any changes in the internal and external parasite control.
and goats. During droughts we cannot be too choosy about the quality of feed sources which can mean the difference between life and death of livestock. If poor quality roughage such as veld grass, hay or crop residues or cactus pear cladodes are available, animal nutritionists can use it as basis to formulate diets to meet the minimum requirements of livestock.
General Farmer’s situation differ – seek professional advice for assistance with strategic planning. When grazing material on veld is scarce licks will not help – often too much supplementary feeding is provided under such conditions on the veld. Determine timely when to remove animals from the veld and feed them strategically in small paddocks. Plant material may still be available along roads and can be cut and baled. The cladodes of spineless cactus pears can also be used as a good feed source – whole cladodes for cattle and coarsely chopped for sheep
The ruminant The plant material selected during a drought on poor and dry veld contains little crude protein. The digestive system of ruminants and the symbiosis with microbes in the reticulorumen offer the opportunity to supplement crude protein with a non-protein nitrogen (NPN) source such as feed grade urea. The microbes in the reticulorumen break cellulose (fibre) down and produce new nutrients (volatile fatty acids and microbial protein).The complex four compartment “stomach” develops gradually from the suckling phase (basically still
monogastric) to that of a physiologically mature ruminant. In younger calves and lambs/ kids the reticulo-rumen is still in the process of development.. Therefore, it is better to use natural and higher quality protein sources instead of NPN; bypass protein may also be supplied strategically, as well as supplementary feeding (licks) It is important to address some crucial questions regarding a supplementary feeding pro gramme: l What is the aim with the supplementation? Must protein, energy, a combination of protein and energy, or minerals be supplemented? Should animals gain in condition or must dry animals maintain mass (maintenance) or must lactation be supported? Animals in different production phases thus require specific types and quantities of strategic supplementary feeding. l How can the aim be best achieved ? Have the less productive animals been removed to make all grazing available for the remaining livestock? This option is still not used to the best advantage and can make a great contribution to improving the efficacy and also lowering the cost of supplementary feeding to the remaining animals. l Can it be ascertained whether the aim has been reached? Most wellintended programmes to improve animal performance fail in this regard, because the recommended levels of supplementation is seldom achieved. Intake of supplementary feeding varies and is affected by feeding space (number of animals/troughs), access to troughs (dominance between animals), level of supplementation and how often the troughs are filled. l Unless the provision of supplementary feeding is managed, some animals will consume too much while others ingest too little to benefit at all.
l Do not feed animals aimlessly on the veld. l A range of products is available; seek advice from a professional animal nutritionist regarding the options and products to be considered. l Animals may lose body mass in moderation (1015%), but then it must take place over a relatively long period and under control of judicious nutrition management.
Veld fires l Runaway veld fires or accidental fires can change the current precarious drought situation into a real crisis. An area where veld has burnt is practically in a disaster drought situation. l Make effective fire breaks, especially along roads, around dwellings and ash dumps. Roads are not good fire breaks because the road surface is smooth and embers are easily blown over it by strong wind. Fire also spreads easily through culverts. l Veld fires suppress grass production for about two seasons. Therefore, veld must rest for at least one growing season after an accidental fire and for at least one growing season before a planned burning of the veld.
cows and 6 weeks for heifers) after the bulls have been removed. Non-pregnant animals are identified for culling and the stage of pregnancy (early, mid and late conception) relative to mating must be estblished. l This information and body condition can be used to identify cows that may benefit from early weaning and/or strategic supplementation as well as those to be sold. Informed decision making creates opportunity to lessen the effects of a drought. l Sheep/goat production can benefit from early weaning of lambs/kids â&#x20AC;&#x201C; the ewes/does can be fed at lower maintenance levels and lambs/kids finished in a feedlot.
l Animal health starts at the mouth; good nutrition is the basis of healthy animals and production. Changes in management may require adjustments in the programme for the prevention of diseases (inoculation). Remember, inoculation is a simple action (an injection), while creating immunity is a more complex process in animals which requires protein (amino acids in the diet) to produce the antibodies. During droughts and dry seasons the protein content of veld is generally low. Timely inoculation may be considered to ensure the development of better immunity. l Drastic changes in management such as
restricting animals in kraals increases stress and susceptibility to diseases. The incidence of opportunistic diseases may increase and will usually require. Specific local conditions and circumstances will dictate any changes in inoculation as well as external and internal parasite control programmes. Discuss any possible changes in the animal health and disease control programme with your veterinarian. l Vitamin status must be evaluated and supplemented. By Prof. HO de Waal Pr. Sci. Nat., Anim. Sci. Department of Animal, Wildlife and Grassland Sciences University of the Free State as published on www.ruvasa.co.za
In closing Production and reproduction of cattle are usually affected by drought and animals are also more prone to illness; the extent will depend on the severity of the drought conditions. Lactating cows, late pregnant heifers and weaners are most vulnerable because of higher nutrient requirements. A good understanding of these factors is needed for a cost effective management strategy to mitigate the effects of drought on animal production, reproduction and health. The following general aspects of management may be considered for beef cattle: l Determine pregnancy of cows and heifers as soon as possible (8 weeks for
December 2019 | OVK NEWS 37
Bushmen art must be saved
The story of the Bushmen is as old as the hills but still fascinating. Pierce Moffett is studying Bushmen Rock Art in the Eastern Free State and has found an array of art on farms from Clocolan to Ficksburg. The art may be lost forever due to vandalism and natural decay. The first recorded primate, Nyanzapithecus Alesi, lived 13 million years ago and from this animal evolved gorillas, chimpanzees and hominids. The first recorded upright walking hominid, Australopithecus Aferensis, Lucy, lived 4,2 million years ago. Various species of these Australopithecines appeared but became extinct. Some specimens living in South Africa were a Transvaalensis, Mrs Ples, and an Africanus, the Taung child. The first people who advanced
to using stone tools, making fire and communicating with each other, are termed Homos. Examples are Homo Habilis, (Handy man) and Homo Sapiens, (Clever man). They lived 2,5 to
2,8 million years ago.
p This painting found on the farm Goeweneurskop is
Fossils of these early Hominids are found in the Cradle of Humankind north of Johannesburg. Recently specimens of
depicting people gathering preparing for a hunting trip or warfare. Homo Naledi were discovered there and they are dated to 340 000 years ago. Homo Naledi evolved to people known as the Boskop man, Florisbad man, etc. It is from these people that Bushmen descended. The Bushmen are recorded in South Africa as far back as 100 000 years ago in the Stone Age period and they lived throughout the land until 200 years ago. They were small yellow-skinned people of about 1,5m tall with peppercorn hair. They were nomadic people who survived by hunting rodents and eating veldkos. They occasio-
38 OVK NUUS | Desember 2019
One of the favourite themes to depict was the eland, which played a spiritual role in the lives of the Bushman. This painting was found at Westbury.
nally hunted large antelopes with bows and arrows and also scavenged lion and leopard kills. They used stone tools as knives and hammers and animal skin as clothes in cool weather. Other wise they were mostly naked. As the only human inhabitants in the land, they were peaceful people apart from the occasional clash with their neighbours over territory. They lived in caves and under rock overhangs in the mountain areas; otherwise they built grass shelters. They lived in harmony with nature in what must have been paradise on earth. The peaceful living style was interrupted when displaced tribes with their cattle and sheep invaded the territory.They used metal implements and weapons. There was an immediate clash between the cultures of the Bushmen and the newcomers. This resulted in an ongoing war in which the Bushmen were virtually annihilated. The men were killed off and the women and children were enslaved and assimilated into the victorsâ&#x20AC;&#x2122; clans.
p This painting at Zwartlaagte got vandalised by people chiseling the rock and using the paint as muti. tiful, intriguing and enigmatic paintings on the rock walls of caves, hollow cliffs and rock shelters. It is from these paintings that we are able to decipher their lifestyle, culture and religious beliefs. The paintings precede the rock art of Southern France and Northern Spain by many thousands of years. The oldest evidence of art in Southern Africa dates back 80 000 years - a geometric design on rock which was found in the Blombos cave on the Western Cape coast.
The surviving Bushmen were forced into the mountain areas of the country and into the desert regions to the north. The advent of European farming colonists moving up into the interior of the country from the Cape spelled the end of the Bushman. They were regarded as vermin and ruthlessly decimated by organised commandos. The last band of Bushmen were killed off in 1869, about the same time as the extinction of the Cape lion and the quagga. For Stone Age people the Bushmen had a remarkable ability to paint the most beau-
p To preserve this valuable rock art you can contact Pierce on 073 102 4610 to find out if you may have some of the Bushman art on your farm.
Paintings depicting people were discovered in Namibia, dated at 25 000 years ago. Compare this to the earliest Egyptian art at 6000 years ago. Equally fascinating is the fact that the Bushmen made their own paint from powdered stone and a
December 2019 | OVK NEWS 39
binding agent. The themes of the paintings portray their daily activities, hunting, foraging for veldkos, dancing and battle scenes. A common subject depicts a trance dance in which the shaman goes into a trance and flies into the rock face to pray to his ancestors for rain, curing the sick and good hunting. The Bushmen revered the Eland as can be seen in the numerous
paintings of this animal - they possibly had a mental connection with these animals. This 6th sense is described in books like â&#x20AC;&#x153;The elephant whispererâ&#x20AC;? and others. This is also depicted in paintings with lines connecting the heads of people and antelopes. I noticed that the paintings in this area are not in habitable shelters and caves. It is possible that the painted sites were for
religious purposes only - if this is the norm for other areas it means that many archaeologists dug numerous pits in many caves in the wrong places. With the extermination of the Bushmen the paintings ended abruptly. The paintings have a limited lifetime and are disappearing at an accelerating rate. Each picture has a story to tell but so much has been lost that it is difficult to decipher the
meaning of a painting. From my research in the Clocolan area over the last four months, I calculate that about 90% of the original paintings are gone. These losses are due to: l natural weathering; l veld fires (extreme heat causing the rock face to exfoliate); l graffiti and finger painting over the art; and l serious damage being caused by people chipping out the paintings to make muti. An example of the above mentioned can be seen at the internationally renowned historical painting site at Modderpoort. Of the 27 sites inspected, I estimate that only four or five sites are worth protecting. The rest of the paintings in the OVK area could be in the same predicament. The protection of rock art is not on the list of Government priorities, so it is up to the landowners to do their bit - a simple structure of devilâ&#x20AC;&#x2122;s fork palisade fencing or razor wire is not expensive.
Wool and Mohair Exchange Wol en Bokhaarbeurs
Wool Sale Dates - 2020 - Wolveilingsdatums
Mohair Sale Dates - Somer 2020 - Bokhaarveilingsdatums
CAT NO KAT NR
SCALE DATE SKAALDATUM
SALE DATE VEILINGSDATUM
CHEQUE DATE TJEKDATUM
17 Mrt 20
AFSEISOEN | OFF SEASON CA01
CAPE MOHAIR SALES
Datums is korrek ten tye van druk maar is onderworpe aan verandering op versoek van die SA Wol en Sybokhaar Kopersvereniging. Dates are correct at time of print but are subject to change on request of the SA Wool and Mohair Buyerâ&#x20AC;&#x2122;s Association
December 2019 | OVK NEWS 41
ocean left for our children
This dust will never go away but will instead stay in the ocean, accumulating toxins and working its way into the food chain as more animals ingest these almost invisible and dangerous particles of plastic waste.
Litter and bad waste management practices are some of the major contributors to water pollution and threaten all biodiversity from inland sources to the oceans, as well as farming activities. Duart Hugo writes that although 94% of people see littering as an environmental problem, they keep on littering.
The North Pacific Gyre has an estimated size ranging from 700,000 square kilometres to more than 15,000,000 square kilometres (0.41% to 8.1% of the size of the Pacific Ocean), or, in some media reports, up to “twice the size of the continental United States”.
Looking around us today it is obvious that there is a “don’t care” attitude (apathy) by us as humans and a lack of service delivery by government to manage waste according to the Waste Management Act (Act No. 59 of 2008). Human beings are the only creatures on earth who litter, and we are regarded as the most intelligent creatures on earth?
Oceans cover more than 70 percent of our planet and are among the earth’s most valuable natural resources. Oceans control the weather, clean the air, help feed the world, and provide a living for millions. Oceans also accommodate the largest amount of bio diversity on earth, from microscopic algae to the blue whale, the largest animal on the planet.
Poor wastewater treatment and management are also major threats to not only biodiversity but also to farming and water quality. These challenges can be addressed in a subsequent article.
Why Do People Litter? Littering is the result of individual behaviour such as choosing to litter, being careless in the handling of waste, or a “don’t care” attitude by communities. Once litter has been strewn, wherever, it attracts more litter and garbage such as household waste. It is also a fact that the dirtier an area is, the greater the likelihood of an increase in crime. A clean, caring farming community can discourage littering and improve environmental appearance and quality of life.
42 OVK NUUS | Desember 2019
When we litter next to roads and/or manage waste incorrectly on our farms and in urban areas, it can pollute the Atlantic and Indian Oceans. When rain falls, the water drains into storm water drainage systems and into waterways and rivers, ending up in the oceans and polluting them. Currents move the pollutants and form a type of “whirlpool” where the pollutants accumulate, forming gyres (garbage/waste patches).
What are gyres (garbage patches)? A gyre is a place where ocean currents meet and form a whirlpool type system - this forms a gathering spot for ocean debris. Millions of tiny and large pieces of different waste types accumulate here due to the currents and they remain trapped, disintegrating over time into smaller and smaller pieces, eventually becoming “dust”.
All water from land ends up in the oceans, eventually dumping contaminants such as dangerous carbon emissions, choking plastic waste and toxic oil effluents into the ocean. We as humans are overloading the oceans with pollutants and especially plastic, the everpresent material that comes in so many forms, which is threatening everything that depends on these waters. Cigarette butts, plastic bags, fishing gear, and food and beverage containers are the most common forms of plastic pollution found in the oceans.
Plastic Waste The majority of the garbage entering the ocean each year consists of plastic.
Disposed plastic products such as single-use shopping bags (very convenient, although paid for), water bottles, drinking straws, and yogurt containers, quickly fill up landfills and farm rubbish dumps and often block drains, street gutters and storm water drainage systems.
Eight million metric tons of the plastic items we toss (instead of recycle), won’t biodegrade instead, they can persevere in the environment for a millennium, polluting our beaches, entangling and being consumed by marine life, including seabirds. The plastic creates health problems such as reducing their nutrients and blocking their stomachs and intestines. Animals cannot break down plastic in their digestive system and will usually die from the obstruction. Entangled pieces of plastic around animals’ bodies or heads can cause injury or death. Some facts about how much plastic is in the oceans: l At least 8 million tons of plastic enter the oceans each year.That’s equivalent to emptying a garbage truck of plastic into an ocean every minute!
l There are more micro plastic particles in the ocean than there are stars in the Milky Way. l 322 million tons of plastic were produced in 2015 - the same weight as 900 Empire State Buildings (which consists of granite and steel). l 60-90% of marine litter is plastic-based. l More than 50 percent of sea turtles have consumed plastic. l The amount of plastic in the world’s oceans could in crease tenfold in the next decade. l By 2050 there will be more plastic in the oceans than there are fish (by weight). l Plastic is found in the ocean as far as 11km deep, meaning synthetic fibres have contaminated even the most remote places on Earth. l There is more plastic than natural prey at the sea
surface of the Great Pacific Gyre, which means that organisms feeding in this area are likely to have plastic as a major component of their diets. For instance, sea turtles by-caught in fisheries operating within and around the patch can have up to 74% (dry weight) of their diets composed of ocean plastics. l As reliable a source as the National Ocean and Athmos pheric Administration estimated it would take 67 ships an entire year to scoop up less than 1% of the garbage in the North Pacific. The ever-present plastic materials that come in so many forms are threatening everything that depends on these waters. Duart Hugo is a retired Deputy Director, Free State DESTEA, Environmental Empowerment Service
December 2019 | OVK NEWS 43
Die werklike reënval en temperatuursyfers tot 30 November 2019 word deur OVK weerstasies in onderskeie streke verskaf. Die werklike vs langtermyn reënval en temperatuur word in onderstaande grafieke weergegee.
44 OVK NUUS | Desember 2019
OVK Nuus / OVK News
Desember / December 2019 | Volume 23 | Nr. / No. 4