PressReader - Landbou Boerekos: 2017-09-29 - Uit haar kom­buis kom lief­de
Uit haar kom­buis kom lief­de
Om haar kin­ders en klein­kin­ders met in­ge­maak­te lek­ker­nye, koe­kies of be­skuit te be­derf, is t­wee­de na­tuur vir Lu­cil­le Lie­ben­berg van die S­trand.
Landbou Boerekos - 2017-09-29 - Oumas - Teks en sti­le­ring: A­RI­NA DU P­LES­SIS Fo­to’s: MY­BURGH DU P­LES­SIS en VERSKAF Re­sep­te en kos­voor­be­rei­ding: LU­CIL­LE LIE­BEN­BERG
“Hier staan die oor­sprong van my swak­heid vir brood, be­skuit en koe­kies,” stel my kol­le­ga Lu­cil­le Bo­tha my voor aan haar naam­ge­noot en ou­ma. Dit is nie die eer­ste keer dat ek hoor van die lek­ker eet­goed waar­mee Lu­cil­le Lie­ben­berg (79) ge­reeld haar kin­ders en klein­kin­ders be­derf nie. Klein Lu­cil­le het my al baie ver­tel van die fles­se in­ge­maak­te vrug­te en konfyt en ver­al van die voor­tref­li­ke tuis­ge­bak­te kleinkoekies en be­skuit wat haar ou­ma aan­dra. KLEINKOEKIES VIR KOS­HUIS­KIN­DERS
Lu­cil­le Kock het op haar ou­ers se skaap­plaas, Groot­fon­tein, 30 km bui­te Ri­chmond in die Ka­roo groot­ge­word. Die vier Kock­kin­ders moet vroeg al leer om self­stan­dig te wees. Van­dat hul­le sub A be­gin het, was sy en haar drie broers in die kos­huis op Ri­chmond. Na­we­ke en va­kan­sie­tye het die seuns hul pa op die plaas ge­help en was Lu­cil­le saam met ma Ger­rie in die kom­buis.
Al was die plaas nie so af­ge­leë nie en al het hul­le el­ke week dorp toe ge­gaan, het hul­le ge­leef van wat op die plaas ge­pro­du­seer is.
“Ons het vir huis­ge­bruik ge­melk en my pa het ge­reeld ge­slag. My ma het ge­wo­ne boe­re­kos ge­maak. Vleis, rys en aar­tap­pels, maar ook baie soor­te groen­te. Ons het ’n groot groen­te­tuin op die plaas ge­had,” onthou sy.
“Maar my ma was nie lief vir bak nie. Ek was nog vroeg in die la­er­skool toe dit my werk ge­word het om die kleinkoekies en be­skuit te bak vir ons tuck­bok­se wat moes saam­gaan te­rug kos­huis toe.”
Toe sy in stan­derd 6 haar ho­ër­skool­loop­baan aan Paarl Gi­rls’ High be­gin het, is Lu­cil­le net va­kan­sie­tye te­rug huis toe met die trein. Steeds was dit haar werk om te sorg dat daar ge­du­ren­de die va­kan­sie ge­noeg koe­kies en be­skuit ge­bak word om die blik­ke vol te maak en op die trein te laai vir die nu­we kwar­taal.
Haar heer­li­ke sin vir hu­mor kom ge­reeld na vo­re ter­wyl sy ge­sels oor haar kin­der­ja­re.
“Ek het Tas­ty squa­res ge­bak vir die kos­blik­ke, as­ook kar­ring­melk­be­skuit, kof­fie­koe­kies en Post To­as­tie-koe­kies …”
“Het hul­le in daar­die ja­re al Post To­as­ties ge­had?” val klein Lu­cil­le haar in die re­de.
“Man, ek was da­rem nou ook nie saam met No­ag op die ark nie,” kap sy te­rug. KAAP­SE DRAAI
Na­dat sy as dux-leer­ling van Paarl Gi­rls’High ge­ma­tri­ku­leer het, het sy ver­ple­ging aan die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad gaan stu­deer.
‘Om die lang hout­ta­fel in haar kom­buis is daar mid­dae groot ge­ëet: Vleis, af­val, hoen­der­pas­tei, boon­tjies, soet­pam­poen en skor­sies. Na­ge­reg was dik­wels in­ge­maak­te koe­ja­wels en vla of sa­go­poe­ding. Een koue win­ters­og­gend, dit was nog pik­don­ker bui­te, voor ons saam met my ou­pa in sy bak­kie sou plaas toe ry, het sy soet mie­lie­blom­pap ge­maak. Vir ’n klein dog­ter­tjie was dit die lek­ker­ste ont­byt nóg en ek onthou nog hoe lek­ker warm dit my ge­maak het. Van toe af moes sy dit ge­reeld maak!’ — Lu­cil­le Bo­tha
Daar­na het sy by die Groo­te S­chuur-hos­pi­taal gaan ver­pleeg. In hier­die tyd het sy haar hart ver­loor op die broer van een van haar ver­pleeg­ster-vrien­din­ne. Toe Han­nes Lie­ben­berg haar vra om te trou, het sy eers ’n bie­tjie te­ë­ge­strib­bel en vir hom ge­sê dat sy haar eint­lik nog as kraam­sus­ter wou be­kwaam voor sy trou.
“Toe sê hy vir my, toe­maar, hy is juis van plan om my on­der­vin­ding in daar­die veld te gee,” lag sy.
Han­nes (85), nog ’n gro­ter plat­jie as sy vrou, het met sy jong bruid op hul plaas, Sand­fon­tein, tus­sen Al­ber­ti­nia en Mos­sel­baai in die Suid-Kaap, gaan woon. Daar het hy met melk­bees­te, graan en vol­strui­se ge­boer. Hul drie kin­ders, Ger­da, Co­ba en Hendrik, is daar ge­bo­re. ’N PLAAS NA­BY DIE SEE
Die kin­ders was, an­ders as hul ma, nie in die la­er­skool al in die kos­huis nie en het uit die huis skool­ge­gaan.
“Hul­le het som­mer self met ’n bak­kie van die plaas af tot by die groot­pad ge­ry en die ry­ding daar teen die pad ge­los waar hul­le op die skool­bus ge­klim het. In die mid­dae as hul­le van die skool af kom, het hul­le weer die bak­kie ge­vat en huis toe ge­ry. Par­ty­keer was die bak­kie maar vol bos­se en ge­skraap, maar hul­le het da­rem al­tyd huis toe ge­kom,” lag Han­nes.
Hy het self ’n goeie aan­voe­ling vir kos­maak en saam ver­tel hy en Lu­cil­le die lek­ker­ste sto­ries oor 40 jaar van slag, vleis­werk en wors maak op hul plaas.
Ek vra hoe ge­reeld hul­le skaap ge­slag het. “As die vleis op was,” kom die ant­woord uit een mond.
In die win­ter is daar bees ge­slag. “Ons twee het baie gou ’n bees klaar be­werk, want ons het die reg­te ge­reed­skap ge­had,” sê Han­nes.
Hul­le het baie biltong ge­maak en net so baie wors. Daar is el­ke win­ter ook ’n paar s­pring­bok­ke in die Ka­roo ge­skiet vir dro­ë­wors en biltong.
“Ons het ook dro­ë­wors ge­maak son­der die derm,” sê Han­nes.
“Wors­derms is baie dig en die wors vat lank om droog te word. Ek het ’n droog­mat ge­had waar­op ons die wors son­der die derms ge­droog het. Soos die wors by die ma­sjien uit­kom, vang jy dit ver­sig­tig en sit dit op die droog­mat op ’n stel­la­sie. En bin­ne ’n dag of twee is die dro­ë­wors wind­droog.” VLEIS EN VRUG­TE
Om­dat daar vol­op vleis en baie vars vrug­te en groen­te tot haar be­skik­king was, was dit ook waar­mee Lu­cil­le graag ge­kook het. Sy ver­tel van die af­val (iets wat sy nou nog graag maak), skaap­kop, skaapboud en pot­braai­stuk­ke wat sy lank en sta­dig in haar Es­se-stoof op die plaas gaar­ge­maak het.
Die kin­ders het ook hul gunstelinge ge­had. Sy ma se skaap­vleis met groen­boon­tjies was vir hom die lek­ker­ste, onthou Hendrik. Ger­da het weer van haar ma se groen­te­sop met murg­be­ne ge­hou. Wan­neer hul­le nou en dan by die ho­tel op Mos­sel­baai gaan eet het, het die kin­ders die spys­kaart net ge­lees tot by hul al­mal se groot swak­heid – die murg­be­ne op roos­ter­brood, ver­tel Lu­cil­le.
“En daar het hul­le vas­ge­haak. Al­tyd die­self­de be­stel­ling.”
Nog ’n guns­te­ling was skaap­ster­tjies. “As die lam­mers se ster­te af­ge­sny moes word, het ons die ster­te met wol en al oor­nag in die lou-oond ge­sit. Mô­re­og­gend is hy lek­ker sag, dan trek jy die wol af en eet die stert­jies vir ont­byt,” ver­tel sy.
In haar kin­ders en klein­kin­ders se kom­buis­kas­te is daar al­tyd ’n paar fles­se van haar in­ge­maak­te koe­ja­wels en geel­per­skes of haar goue, stro­pe­ri­ge ma­ke­taan­stuk­ke en bit­ter­soet si­ter­kon­fyt.
“In die Suid-Kaap, an­ders as waar ek groot­ge­word het, was daar vrug­te in oor­vloed. Dit is maar waar ek so be­gin in­maak het. Ie­mand bring vir jou ’n he­le kis per­skes of koe­ja­wels. Jy kan tog nie al­les op­eet nie. Dit moet ge­bot­te­leer word.”
Sy glo ’n groot swaar­boom­ka­strol is die bes­te vir kon­fyt­kook om­dat konfyt wat vin­nig kook, die mooi­ste kleur het. BOGGOMSBAAI TOE
Hul­le het ook baie see­kos ge­ëet. Om­dat die plaas so na­by aan die kus was, het Han­nes en sy vrien­de ge­reeld met hul vis­stok­ke af­ge­sit see toe.
“Daar­die ja­re was die vis vol­op. Ons het nie eens kos saam­ge­neem op so ’n na­week nie, want jy’t ge­weet jy sal ge­noeg vang vir eet én om huis toe te bring,” ver­tel hy.
Toe Han­nes en Lu­cil­le af­tree, het hul­le op Boggomsbaai, ’n klip­gooi van waar hul­le plaas was, gaan woon. Toe was daar nog net vier hui­se op dié kus­dor­pie.
Die klein­kin­ders onthou goed hoe hul­le sog­gens dou­voor­dag saam met hul ou­pa af­ge­stap het rot­se toe om te gaan oes­ters af­haal wan­neer hul­le op Boggomsbaai ge­kui­er het. ’N GEDUGTE SPAN
Ter­wyl hul­le in die kom­buis be­sig is om kof­fie­koe­kies met die vleis­meul te maak vir die fo­to­ses­sie, kan ek nie help om te dink hoe mooi hul­le by me­kaar pas nie. Ter­wyl Han­nes die deeg be­hen­dig by die meul se voer­gat in­werk en Lu­cil­le die lang re­pe deeg met ’n ge­oe­fen­de hand vang en op die ta­fel neer­lê, ge­sels en skerts hul­le aan­een. Dit is by­na as­of ek hul­le kan sien daar in die slag­ka­mer op hul plaas in die Suid-Kaap, saam-saam be­sig om vleis te ver­werk of wors te maak.
Hul­le is van­jaar 57 jaar ge­troud en, ja, hul­le het al ’n he­le paar uit­da­gings saam aan­ge­pak. Toe die kin­ders eers klaar was met skool, het die twee op ’n slag be­sluit om saam met hul vrien­de Mi­chiel e nP h i lna M­öl­ler van Vlees baai aan die groot K ell ers p rin z-ge­bied s vleis­braai kom­pe­ti­sie deel te neem.
“As ons tot die eind­ron­de kon deur­dring, kon ons groot pry­se wen. Die eer­ste prys was twee Ma­z­da-mo­tor­kar­re, een vir el­ke lid van die wen­span. En die t­wee­de prys was twee ka­ra­va­ne,” ver­tel Han­nes.
‘Wan­neer ons by my ou­ma-hul­le ge­kui­er het, was daar al­tyd anys­be­skuit en kof­fie­koe­kies in die huis. Ons was be­hen­di­ge be­skuit­e­ters, want met anys­be­skuit moet jy jou sto­rie ken. Net ’n oom­blik te lank en die be­skuit suig te veel tee op, breek af en gaan lê in ’n pap­pe­ry on­der in jou kop­pie (dié het ons met ’n tee­le­pel ge­ëet).’ — Lu­cil­le Bo­tha
Glad nie te ver­smaai nie. Die eer­ste rond­te was op Ge­or­ge, waar hul­le ’n na­week by die Be­a­con I­sle-ho­tel op P­let­ten­berg­baai saam met ’n lek­ker klom­pie sak­geld – R80 elk! – los­ge­slaan het.
Daar­na moes hul­le sa­ke op die in­ter­pro­vin­si­a­le vleis­braai kom­pe­ti­sie ty­dens die Mus­ka­del­fees op Mon­ta­gu gaan uit­spook.
Han­nes sê hul­le was so erns­tig oor die kom­pe­ti­sie dat hul­le selfs hul eie e­lek­trie­se vleis­saag ag­ter op die bak­kie ge­laai en saam­ge­ry het om­dat hul­le nie die ste­aks so lank voor die tyd wou sny nie.
Die Lie­ben­bergs het met die eer­ste prys weg­ge­stap vir die bes­te T-been-ste­ak en ook met die prys vir die bes­te be­gin­ner-braai­span. Hul­le het be­gin glo daar­die Ma­z­das was so goed soos hul­le s’n, want die na­si­o­na­le kam­pi­oen­skap­pe het ge­wink.
“En toe, net voor die eind­ron­de, kry Han­nes klier­koors en ons moes ont­trek. Ek her­in­ner hom nou nog ge­reeld daar­aan dat hy eint­lik vir my ’n kar skuld,” sê Lu­cil­le. MET MIL­DE HAND
Han­nes en Lu­cil­le het tien jaar ge­le­de na­der aan hul kin­ders in ’n woon­stel in die S­trand kom woon. So graag soos hul­le be­derf en uit­ge­deel het toe hul­le nog op die plaas en op Boggomsbaai ge­woon het, so graag doen hul­le dit nou nog, ver­tel die klein­kin­ders.
“Wan­neer ons va­kan­sies by hul­le ge­kui­er het en ge­woon­lik ná ’n groot mid­dag­e­te in die pad moes val, het die­self­de prent­jie hom al­tyd af­ge­speel. Die mo­tor is reeds bars­tens toe vol ge­laai, maar deur die ven­sters word daar blik­ke be­skuit, koe­kies en glas­fles­se vrug­te aan­ge­gee,” onthou haar klein­dog­ter.
Baie min het in­tus­sen ver­an­der. Haar ou­ma en ou­pa kom nooit leë han­de kui­er nie. As dit nie in­ge­maak­te of tuis­ge­bak­te lek­ker­nye is nie, is dit ’n kom­bers of ’n de­ken wat sy self ge­brei of ge­he­kel het. “En ek is maar net een van haar 10 klein­kin­ders!”
Sy be­derf na­tuur­lik ook graag haar man, en el­ke jaar met Han­nes se ver­jaars­dag kreun die ta­fels. Hy hou van al­les wat sy maak, sê Han­nes, maar sy guns­te­ling is haar Tip­sy-tert. “So­lank sy net ge­noeg bran­de­wyn oor­gooi,” voeg hy met ’n knip­oog by.
Toe ek ná die mid­dag se saam­kui­er na my kar toe stap met arms vol koe­kies, be­skuit en tuis­ge­maak­te konfyt, bly dink ek aan iets wat Lu­cil­le aan my ge­sê het. Sy maak nie kos om­dat sy bui­ten­ge­woon pas­sie­vol is oor kook of bak nie. Sy kook en bak graag om­dat dit vir haar so lek­ker is as haar men­se lek­ker eet.
Dit is dan ook hoe­kom haar klein­kin­ders sê hul­le kan die lief­de en om­gee proe in al­les wat uit hul ou­ma Lu­cil­le se kom­buis kom.
HOOFFOTO: Lu­cil­le Lie­ben­berg met een van haar vars ge­bak­te a­nys­be­skuit­bro­de. HEEL BO: Naam­ge­no­te. Ou­ma Lu­cil­le met haar klein­dog­ter, ook Lu­cil­le, se der­de ver­jaar­dag­par­ty­tjie in 1986 op Wor­ces­ter. BO: Han­nes en Lu­cil­le Lie­ben­berg is op 25 Maart 1960...
REGS BO: Lu­cil­le Lie­ben­berg se klein­kin­ders kan nie ge­noeg kry van die lek­ker­nye uit haar kom­buis nie en elk­een het sy eie gunstelinge. Vir Lu­cil­le Bo­tha is dit haar ou­ma se in­ge­maak­te koe­ja­wels en sui­ker­doem­pie-koe­kies. REGS: Han­nes is al ja­re lank...