Lied 167 "Jesus bron van al my vreugde vs 1, 2"
(2 Timoteus 1:2)
Die Woord as spieël waarin ons ons tekortkominge en sonde herken…
Lied 245 "Ek wat vergifnis Heer ontvang het 1, 3"
Elkeen wat in julle kring groot wil word, moet julle dienaar wees; 44en elkeen onder julle wat die eerste wil wees, moet julle almal se dienaar wees. 45Die Seun van die mens het ook nie gekom om gedien te word nie, maar om te dien en sy lewe te gee as losprys vir baie mense."
Epiklese: Lied 253 "U het die brood gebreek vs 1,2"
Skriflesing: Jesaja 53:4-12
Daar kan miskien by die Olimpiese Spele aangesluit word en met die kinders oor wenners en verloorders gesels word. En dan beweeg word na die betekenis van Jesus se kruisdood.
Vertel weer die weergawe van die kruisiging van Jesus ahv Die Nuwe Testament vir Kinders van Stephan Joubert, Jan van der Watt en Hennie Stander:
21–22 'n Sekere man wat van Sirene in Afrika af kom, het daar verbygestap. Sy naam was Simon en sy kinders was Aleksander en Rufus. Die soldate sê toe vir hom om Jesus se kruis na Golgota te dra. (Golgota beteken Plek van die Kopbeen.)
23–24 Daar wou hulle Hom wyn wat met bitter kruie gemeng is, gee om sy pyn so 'n bietjie te stil. Jesus wou dit nie drink nie. Toe kruisig* hulle Hom. Hulle het sy klere gevat en lootjies getrek om te sien wie kry wat.
25–27 Dit was so nege-uur in die oggend toe hulle Jesus gekruisig* het. Op die bordjie bokant sy kop het die woorde gestaan: "Die koning van die Jode." Langs Jesus het die soldate ook twee ander mans gekruisig*. Hulle was diewe.
29–30 Die mense wat daar verbygestap het, het lelike dinge vir Jesus geskree en Hom gespot. "Komaan, jy het gespog dat jy die tempel* sal afbreek en weer in drie dae sal opbou. Toe, klim van die kruis af. Red* jouself!"
31–32 Die godsdienstige leiers* het onder mekaar gespot: "Ander mense kon Jesus help, maar hy kan homself nie red* nie. Laat ons nou 'n bietjie sien hoe die redder, wat so graag die koning van Israel wil wees, van die kruis afklim. Dan kan ons ook in hom glo*." Die twee diewe wat langs Hom gehang het, het ook lelike dinge vir Jesus gesê.
[Onderstaande preek is 'n ietwat geredigeerde weergawe van 'n preek deur Robert Vosloo en Ockert Meyer uit 2000. Predikers wat nie die Seisoen van Luister-preekskets oor dieselfde teks van vroeër vanjaar gebruik het nie, kan gerus ook daarna kyk.]
Die Duitse dominee, Walter Lüthi, vertel hoe die mense na afloop van die Tweede Wêreldoorlog stadig begin terugkeer het na hulle vernietigde dorpies. In Lüthi-hulle se dorp het feitlik alles in puin gelê. Van die stadspoort het daar net een gebreekte pilaar bly staan. Die dood en die verwoesting was oral; in die geboue, in die duisende grafte en in hulle harte. En toe, een oggend toe hulle wakker word, het hulle gevind dat twee ooievaars op die oorblyfsel van die stadspoort begin nesmaak het. Hy sê dit was vir hulle 'n helder teken. Die teken getuig dat iets nuut uit die gebrokenheid moet groei. Dat uit die dood die nuwe lewe begin.
Nuwe daad van God
In Jesaja 53 gaan dit oor die Kneg van die Here. Dit gaan oor 'n nuwe daad van God. Iets wat die profeet waarskynlik self nie naastenby kon begryp nie. Ten spyte van die profeet se waarskynlike onbegrip kan 'n mens steeds iets van 'n ingehoue opgewondenheid by hom bespeur. Hy vertel naamlik van die dienaar van die Here: Hy het nie skoonheid of prag gehad nie, nie die voorkoms waarvan 'n mens sou hou nie, Hy was verag en deur die mense verstoot, 'n man wat pyn en lyding geken het. En dan vra hy tereg: Wie sal ons glo as ons hiervan vertel? Wie sal die mag van die Here hierin raaksien?
Op hierdie nuwe daad van God is die mensdom oor al die eeue (en vandag nog steeds) onvoorbereid. God bring naamlik nie hoop deur oor die gebrokenheid en die vernietiging te spring nie, Hy bring nie aan die verslane volk hoop deur aan hulle 'n gesig van heerlikheid en mag voor te hou nie, maar deur 'n gesig van iemand net soos hulle; verstote, verag en sonder skoonheid of aansien is.
In ons plek…
Dit is merkwaardig as 'n mens na hierdie gedeelte in Jesaja 53 gaan kyk, hoe sterk en gekleur die taal is waarin die plaasbekledende rol van die Kneg beskryf word. Daar word gesê dat Hy ons lyding en siektes gedra het (4), dat Hy oor ons oortredings deurboor is, die straf wat vir ons vrede moes bring, was op Hom, deur sy wonde het daar vir ons genesing gekom (5), dat Hy gestraf is oor die sonde van die volk (8) en dat hy sy lewe as 'n skuldoffer gegee het (10).
… om ons lyding op Hom te neem
Hy was iemand vir wie die mense die gesig wegdraai. Hy was verag, ons het hom nie gereken nie. – Tog het Hy ons lyding op Hom geneem, ons siektes het Hy gedra…deur sy wonde het daar vir ons genesing gekom.
Dis op hierdie punt waar Jesus ook ten diepste anders is as ander groot geeste, byvoorbeeld Moeder Teresa, wat in identifikasie geleef het met die lot van die armes, die eensames en die gebrokenes. As sy lewe van swaarkry op aarde niks anders was nie as net nog iemand wat teen verdrukking opgestaan het, was Hy ook maar net 'n barmhartige, maar miskende held.
Dit wat Jesaja hier van die Kneg sê, is dit wat Jesus van ander groot en goeie mense onderskei. Hy het ons lyding op Hom geneem, ons siektes het Hy gedra. Ons weet dat 'n mens iemand anders se skuld dalk kan oorneem, dat jy iemand anders se rugsak kan dra tydens 'n staptog, maar dit is onmoontlik om iemand anders se lyding of iemand anders se siekte te dra. Dit is onmoontlik om iemand anders se sonde te dra in die sin dat jou dra daarvan dit ook uitwis.
… om ons tot diensbare knegte te verander
Hier is egter een ding wat ons baie goed moet verstaan. God kom nie in die gebrokenheid van ons bestaan in sodat ons heel en ongeskonde kan bly nie. God kom nie in die gestalte van 'n weerlose kind sodat ons as weerbare manne en vroue hier kan leef nie.
Anders gestel, as God as 'n kneg en as 'n dienaar na ons toe kom, lê ons redding en ons verlossing daarin dat ons soos kinders word, dat ons bevry sal word van ons selfgerigte begeerte om bedien te word, maar dat ons diensbare knegte word.
Die kerk van Jesus Christus is, soos die bekende Afrika sendeling-dokter, Albert Schweitzer, dit gestel het, "die heilige gemeenskap van hulle wat die merk van pyn dra". Dit is die gemeenskap van hulle wat in identifikasie leef met die Man wat pyn en lyding geken het.
As daar een ding is wat die kerk en gelowiges oor al die eeue heen gesukkel het om goed te verstaan, dan is dit hierdie waarheid. Vir 'n groot deel is dit natuurlik moeilik om te verstaan as 'n mens self in die grootste gemaksug en gerief lewe, as 'n mens dalk nog jou hele lewe in 'n posisie was waar pyn en lyding jou gespaar gebly het, as jy altyd nog die beheer van jou lewe ferm in jou eie hande kon vashou.
Diensbare knegte, gedra deur die groot Kneg
Die Franse filosoof, Simone Weil, van huis uit 'n ateïs, vertel dat sy op universiteit ook 'n oortuigde Marxis geword het. In 'n poging om haar oortuigings prakties uit te leef het sy besluit om vir 'n jaar as 'n gewone arbeider in 'n fabriek te gaan werk. Sy was teen die tyd dikwels siek en was maar broos van gestel. Die handearbeid in die fabriek het al haar kragte geput. Maar, sê sy, die ergste was die manier hoe die werkers mekaar en ook vir haar behandel het. Die tyd in die fabriek was 'n geweldige ontnugtering. Sy het dit verlaat met 'n gebroke liggaam én 'n gebroke gees.
In 'n poging om haar van 'n dreigende selfmoord te red, het haar ouers haar vir 'n vakansie na 'n klein dorpie in Portugal gestuur. Sy beskryf 'n ervaring wat sy daar gehad het, soos volg:
"Dit was aand en volmaan. Die vrouens van die vissermanne het afgeloop na die skepe toe, elkeen met 'n kers in die hand terwyl hulle ou gesange wat vol van hartseer was, gesing het. Niks kan daarmee vergelyk word nie. Ek dink nie dat ek al ooit enige iets so pynlik mooi gehoor het nie. Dáár het ek begryp dat die Christendom veral die godsdiens van die slawe is, dat slawe nie anders kan as om dit aan te gryp nie….en dat ek self 'n slaaf is." Vir hulle wat swaarkry, is die kruis nie nóg iets wat hulle moet dra nie, maar word die kruis dit wat hulle dra.
Die betekenis van pyn en lyding lê nie daarin dat van 'n mens 'n beter of gelukkiger persoon of selfs 'n beter Christen maak nie. Allermins. Die betekenis van swaarkry lê daarin dat dit my stroop van al die waardelose dinge waarop ek my sekerheid en my hoop bou.
Die kerk se hoop lê in gebrokenheid voor God
In die ware lewe voor God, as ware kerk, as gemeenskap wat die merk van pyn dra, is daar geen manier hoe ons daarvan kan wegkom om nie by die punt te kom wat ons volkome gestroop van alles voor God gaan staan nie. Voordat ons kan groei en as kérk na die wêreld toe kan gaan, moet ons by die punt kom waar ons met die waarheid aangaande onsself voor God gaan staan: Hulpeloos, gebroke en afhanklik.
Daarom is dit, dalk meer as enige iets anders, nodig dat ons as die kerk van die Here Jesus Christus by die oomblik kom waar ons die Here in die oë kyk en vir Hom sê: "Ons is die wingerd. Ons is die wingerd wat suur druiwe dra. Ons is die wingerd waar dorings en distels groei (vgl Jes 5). Maar meer as dit Here, ons is op onsself ingebuig. Ons dink eerste aan onsself. Ons is gemaksugtig en ons vra meestal wat ander vir my kan beteken en nie wat ek vir ander kan beteken nie. Ons gee dikwels voor dat ons werklik u wil soek. Ons vra ook dikwels na u wil vir ons lewe asof ons dit regtig wil hoor en asofons werklik van plan is om dit te gehoorsaam."
Dit is alleen 'n kerk wat in identifikasie met die Kneg leef wat so oor hulleself kan praat. Dis alleen 'n kerk wat verstaan dat Jesus Christus nie na die aarde toe gekom het om gedien te word nie, maar om te dien (Matt 20:28) wat dit kan waag om so eerlik oor hulself te wees. Maar meer as dit; dit is alleen so 'n kerk wat in identifikasie met die Kneg waarlik dienskneg kan wees.
Gebrokenes bedien genesing
Daar word tans baie oor die openbare rol van die kerk binne 'n gesekulariseerde samelewing gepraat. Dit is sekerlik so dat die kerk nie sy roeping om etiese leiding te gee, moet versaak nie. Dit is sekerlik so dat die kerk nie homself in 'n soort geestelike sfeer moet onttrek nie. Maar te midde van al hierdie belangrike dinge wat die kerk moet doen, bly die heel belangrikste taak van die kerk as die geskonde, maar geheiligde liggaam van Christus steeds die bediening van die versoening aan 'n verskeurde en 'n gebroke mensdom.
Vir 'n kerk wat die afgelope paar dekades gewoond geraak het aan 'n soort gesagsposisie is dit natuurlik 'n pynvolle bekering wat in hierdie opsig wag. Binne die meeste Afrikaanse kerke was die kerk in sy beskerming van die burgerlike en fatsoenlike godsdiens waarskynlik aan hierdie roeping die meeste ontrou. Die Deense filosoof Sören Kierkegaard het op 'n stadium oor die gesag en die status van die Deense kerk in die 19de eeu die volgende geskryf: "In die pragtige kasteelkerk verskyn statig die hofprediker, die uitverkorene van die beskaafde publiek, voor 'n groep van belangrike en hooggeplaaste mense, terwyl hy roerend preek oor die woord van die apostel: God het die geringe en die veragtes uitverkies" En dan sê Kierkegaard op sy snydende en skerpsinnige manier: "En daar is niemand wat lag nie."
By wyse van spreke kan 'n mens sê dat die plek van die kerk nêrens anders is nie as op sy knieë voor God. 'n Kragtige kerk is 'n afhanklike kerk. En omdat hy op sy knieë voor God is, daarom en alleen daarom kan hy die wêreld in die oë kyk.
Ook, hierin lê ons behoud. Hierin lê die krag van die kerk. Soos Paulus sal ons dan pas ook hoor: "My genade is vir jou genoeg. My krag kom juis tot volle werking wanneer jy swak is." (2 Kor 12:9)
Maar stel vir u die wonderlike oomblik voor, as ons soos Petrus en Johannes, vol van die Pinkstergees, aan 'n verlamde wêreld kan sê: "Geld het ek nie, maar wat ek het, gee ek vir jou: in die Naam van Jesus van Nasaret, staan op en loop!" (Hand 3:5)
Soos die ooievaars wat nesmaak in Lüthi se dorpie 'n teken was dat nuwe lewe kan groei uit doodsheid en verwoesting, so is die gebroke liggaam van Jesus die teken dat die kerk se bediening groei uit die kerk se gebrokenheid voor God.