Die woord "Asteke" kom van die Nahuatls Aztecah, "mense uit Aztlan". Aztlan was 'n mitiese plek êrens in die noorde waar die Asteke gesê het hulle vandaan kom. Vir die Asteke self was dit nie gebruiklik om hulself met Aztecah aan te dui nie. Oor die algemeen word met Aztecah alle mense wat Nahuatl gepraat het, bedoel, en dit was nie slegs mense binne die Asteekse Ryk self nie, maar byvoorbeeld ook die Tlaxcalteke, geswore vyande van die Meksika, en die Tolteke wat deur die Asteke as hul voorouers beskou is. Die hedendaagse Nahua vorm die nasate van die Asteke, die Tlaxcalteke en die Tolteke.
Volgens die Asteke het hul voorvaders in Aztlan, 'n eiland êrens in die noorde, gewoon. Hul god Huitzilopochtli het hulle vertel dat hulle (saam met 'n paar ander stamme) na 'n nuwe land moes trek. Uiteindelik het net die Asteke oorgebly, omdat die ander stamme almal al 'n plek gevind het om hulself te vestig. Die Asteke moes hulle van hul god vestig op 'n plek waar 'n arend op 'n kaktus gesit het en 'n slang verslind het. Uiteindelik het die Asteke hierdie teken op 'n eilandjie in die Tekskoko-meer gesien. Die Asteke het hul stad Tenochtitlan op die plek gebou en 'n groot kunsmatige eiland, wat hedendaags in die sentrum van Meksikostad geleë is, gemaak. Hierdie legende is ook op die Wapen van Meksiko, wat op die Vlag van Meksiko pryk, afgebeeld.
Aan die begin het die Asteke as huursoldate gedien vir die stadstate wat ontstaan het na die val van die Tolteekse Ryk. Hulle het dit nie onverdienstelik gedoen nie, en Asteekse leiers het met 'n aantal Tolteekse vorste getrou. Van 1372–1427 was die Asteke vasalle van die Tepaneekse koning Tezozomoc. Na die dood van Tezozomoc is hy deur Maxtla, 'n wrede leier, opgevolg. Hy het die Asteekse leier Chimalpopoca laat vermoor. Chimalpopoca se oom Itzcoatl het hom opgevolg, en hy het 'n verbond met Nezahualcóyotl van Tekskoko gesluit. Hulle het die Tepaneekse hoofstad Azcapotzalco beleër. Na 'n honderd dae van beleëring het die Tepaneken oorgegee. Maxtla is gevange geneem en geoffer. Hierna is Tlacopan by Tenochtitlan en Tekskoko gevoeg, en saam het die stede die Asteekse Driebond, oftewel die Asteekse Ryk, gevorm.
Sommige altepemeh het ander onder hul bewind gehad. 'n Altepetl sonder 'n ander altepetl bo hom sou 'n staat genoem kon word. Die hoogste altepemeh was die stede van die Asteekse Driebond: Tenochtitlan, Tekskoko en Tlacopan.
Die Asteekse bevolking is in twee klasse ingedeel. Die gewone bevolking het die macehualtin geheet, en die adel die piltin of tlahtoanimeh. Die klasse was oorerflik, maar 'n macehualli kon 'n pili word deur 'n suksesvolle loopbaan in die leër. Dit het daarvoor gesorg dat die Asteke altyd genoeg soldate kon kry. Andersom kon piltin ook hul adelstand deur swak vertonings ten tye van oorlog verloor.
Pochtecas was gewapende handelaars. Hulle het as spioene gedien en het probeer om onrus te stook in stede wat die Asteke wou verower. Hulle was oor die algemeen die rykste van die Asteekse samelewing en kon slegs met ander pochteca trou. Slawerny was in die Asteekse samelewing nie erflik nie. Die meeste mense het slaaf geword na 'n misdryf, deurdat hulle krygsgevangene geneem is, of om 'n skuldeiser af te betaal. Slawe kon nie herverkoop word nie, tensy hulle amptelik as "lastig" verklaar is. Die grootste slawemark (en die grootste mark ooit) was dié in Tlatelolco. Nadat 'n slaaf by 'n slawehandelaar gekoop is, kon die slaaf vlug. As hy 'n tempel kon bereik voordat sy nuwe meester hom kon pak, was hy vry. Iemand (behalwe die meester of sy seun) wat so 'n slaaf tydens die vlug verhinder het, het self slaaf geword.
Volgens 'n Asteekse legende sou in die jaar ce acatl (I-riet, 1519) die god Quetzalcoatl uit die ooste kom om sy ryk op te eis. Daarby is voortekens glo gesien, soos 'n komeet en 'n brand in die tempel van Huitzilopochtli. Daar is ook glo 'n vis gevang met 'n spieël in sy kop, waarin Moctezuma II, die Asteekse hueyi tlahtoani, marsjerende soldate gesien het. Die Asteke het om hierdie rede nog meer mense geoffer. Baie stede wat vroeër bondgenote was, het hulle begin verset.
Moctezuma het getwyfel. Was Cortés Quetzalcoatl, of was hy gewoon 'n vreemdeling wat net op gewin uit was? Moctezuma het besluit om geskenke aan Cortés te gee, en hy het vir hom gesê dat dit beter was om nie na Tenochtitlan te gaan nie. Maar die goudsugtige Spanjaarde wou meer hê. Hulle het besluit om tog na Tenochtitlan te gaan, vergesel van die vyande van die Asteke, soos die Tlaxcalteke wat baie belangrike militêre inligting verskaf het.
In 1325 het hulle langs die Texcoco-meer gewoon en op 'n eiland in die vlak, moerasagtige meer begin om 'n stad te bou. Die stad, Tenoctitlan, sou later die middelpunt van hul ryk vorm. In 1428 het die Asteekse heerser 'n bondgenootskap met twee naburige stede gesluit en die gesag van Azkapotzalko omvergewerp. Die Asteke het spoedig die bondgenootskap oorheers en deur oorlogvoering hul heerskappy uitgebrei.
Die Asteke het tot 'n groot mate die kultuur van die Mayas en die Tolteke geabsorbeer. Hulle het onder andere van Tolteekse am bagsmanne gebruik gemaak, veral in die boubedryf. Die dialek wat hulle gepraat het, Nahuatl, het die spreektaal van die hele Sentraal-Amerika. geword. Die Asteke het ook 'n soort beeldskrif gebruik. Die skrif is egter nooit volledig ontwikkel nie. Die astrologie, waarvan die Asteke meesters was, was 'n erf en is van die Mayas.
Tortillas en wurms van die kaktusplant is as lekkernye beskou. Die kaktusplant se sap is gebruik om 'n alkoholiese drank te maak, die vesels om materiaal van te weef (slegs die armes), en die dorings is as naalde gebruik. Diegene sonder familie moes die adel se grond bewerk. Daar was ook 'n stuk grond wat aan die stad behoort het en deur almal as 'n soort belasting bewerk moes word. Handel het 'n groot rol in die Asteekse samelewing gespeel.
Die koning was verantwoordelik vir buitelandse sake en oorlogvoering, terwyl die Slangvrou na binnelandse sake omgesien het. Die Asteekse ryk het uit 'n baie los federasie bestaan. Die belastingpligtige provinsies het almal hul eie bestuur behou. Die gewone mense het in familiegroepe rondom 'n eie skool, tempel en ŉ stuk grond gewoon, en oor 'n groot mate van plaaslike bestuur beskik. Die kleredrag van elke klas in die samelewing is streng bepaal.
Elke bedryf in die samelewing het sy eie god gehad. So byvoorbeeld was daar godinne vir die landbou en vrugbaarheid en gode van blomme, vuur en ander elemente. Die Blou Kolibrie-god was egter die belangrikste - die god van son en oorlog. Die Asteke het geglo dat die wêreld al vier keer verwoes was. Om die vyfde skepping te kon bewerkstellig, het twee gode selfmoord gepleeg deur in vuur te spring. Die krag wat die gode nodig gehad het om die son om die aarde te laat beweeg en die hele kosmos aan die gang te hou, kon net deur menseharte en -bloed verskaf word.
Daarom was mense-offers noodsaaklik. Elke nou en dan het die Asteke rituele "blomme-oorloë" met hul ondergeskikte bure gereël. Tydens die gevegte is daar gepoog om soveel as moontlik van die vyand lewendig gevange te neem, sodat hulle as mense-offers in die godsdiensseremonies gebruik kon word. Die Asteke het hul gode ook in heilige speletjies soos " tlachtli", ŉ soort van netbal, vereer. Op 'n klipbaan moes twee spanne probeer om 'n rubberbal deur die klipring van die opponent te slaan.