Numbers, getalle en emosies
1. Die boeiendste resensie vandeesweek is ongetwyfeld Leon Retief s’n oor “Galileo Goes To Jail And Other Myths About Science And Religion”. Ek sê dit brommend, want ek kon die boek gister in geen Kaapse boekwinkel opspoor nie. Alweer een van daardie resensies wat mens irriteer: Jy wil die boek nou hê, nie oor twee maande wanneer die winkel dit ingevoer kan kry nie. (Ek kon darem vasstel dat die boek in Maart uitgegee is deur die Harvard University Press, in Amerikaanse en Britse uitgawes.) Retief skryf ‘n pakkende resensie oor die verhouding tussen wetenskap en godsdiens deur die eeue. ‘n Onderwerp wat, kan ek my voorstel, weer George Claassen na die rekenaar sal laat gryp om die groot Suid-Afrikaanse leespubliek in te lig dat helfte wat in die boek staan, gewoon liegstories is. Julle kan self raai watter helfte, laat ek nie nou al Claassen se pret bederf nie. Intussen wag ek vir die boek, ‘n knipsel van Retief se resensie byderhand. Ronald L. Numbers, die samesteller van die boek, klink volgens HUP se webwerf na iemand wat wel met gesag oor die onderwerp kan skryf. Veral vir mense soos ek, wat na godsdiens se kant oorhel.
2. Twee resensies oor rubriek-bundels: Martie Retief skryf in Rapport oor Rhoda Kadalie se “In Your Face” en Joan Hambidge in Die Burger oor André le Roux se “Op die vrou af 2”. Hambidge sê op ‘n plek: “Ons sit met ’n tweede versameling, dus is daar ’n aanvraag.” Wat ek graag sou wou sien, is dat ‘n ondernemende joernalis wat by verkoopstatistiek kan uitkom, vir ons vertel of Hambidge se aanname korrek is. Verkoop hierdie soort bundels dermate dat mens op Le Roux se boek ‘n dingetjie sou kon plak wat sê “Back by popular demand”? Ek glo nie so nie – vir my is koerante en tydskrifte se web-argiewe die finale rusplek van rubrieke. (As ek ‘n rubriekskrywer was, sou ek seker anders gevoel het.)
3. Ek hou van die Deborah Steinmar se aanpak van haar resensie van Danie Marais se “Al is die maan ‘n misverstand”. Sy begin: “Gedigte kan ek om die dood nie intellektueel ontleed nie. Hiermee ’n emosionele analise van Danie Marais se tweede bundel.” So eenvoudig soos dít, en sy het ‘n skoon lei waarmee sy kan maak wat sy wil. En sy doen dit, baie goed. Dit gaan daaroor dat die resensent haar raamwerk self bepaal het. As sy ‘n “intellektuele” resensie wou skryf, sou sy dit anders aangepak het. Maar omdat sy inlei met die opmerking dat dit oor haar emosionele reaksie op die gedigte gaan, kan sy doen wat sy wil. Die vraag is uiteraard of die Boekeredakteur een week moet toelaat dat Johann de Lange se digbundel vernietig word deur ‘n baie kritiese resensent, en die volgende week laat hy toe dat ‘n ander bundel baie, baie sagkens behandel word. Ek glo nie daar is hier sprake van “the luck of the draw” nie. Die Boekeredakteur weet wat hy van ‘n spesifieke resensent te wagte kan wees. (Vir wat dit werd is, ek het De Lange se bundel onder oë gehad, en het weer Ampie Coetzee se resensie gelees. Enigiemand wat die bundel in die hand neem sal gou agterkom dat Coetzee die stoel heeltemal misgesit het met hierdie resensie. Maar, en dit is die punt, hoeveel van die lesers van daardie resensie gaan dieselfde moeite doen?)
‘n Bietjie baie geskiedenis
Afrikaanse koerante staan in die brandpunt van taalontwikkeling. By dié koerante kry die samestellers van WAT hul meeste voorbeelde van vernuwing. Ek wonder dikwels hoe die leksikograwe se gemoedere daagliks fluktueer, veral wanneer hulle die swak taalversorging in Beeld en Die Burger besigtig.
Verlede week het ek die redigering van Jaybee Roux se jongste resensie in Beeld bespreek. Ek wil nie vandeesweek dieselfde gekweel aan die gang sit nie, maar ek dink tog dat Christi van der Westhuizen se amper goeie Afrikaans op Die Burger se boekebladligweg aandag verdien.
Van der Westhuizen is self taalgevoelig. Dít lei mens af uit die slotopmerkings in haar resensie van Martin Meredith se “Diamons Gold and War; The Making of South Africa”. Sy wys op twee afskuwelike vertalings waarvan Meredith hom bedien het. Daarvoor is ons haar dankbaar.
Ongelukkig het sy self‘n wasige taalgebruik wat nie getuig van semantiese noukeurigheid nie.
Neem byvoorbeeld hierdie sin: “Aangesien dié geskiedenis al oor en oor gepubliseer is in soortgelyktoeganklike boeke, wonder ’n mens dadelik wat die boek nuut byvoeg tot dié uitgebreide volume skryfsels.”
Die twee woorde wat dadelik hinder, is “gepubliseer” en “skryfsels”. Jy vra jou af of ‘n stuk geskiedenis (synde ‘n ketting van gebeure met ‘n aantoonbare begin-en eindpunt) gepubliseer kan word. Ek dink ek weet wat sy bedoel, en kan vir haar ‘n paar woorde aan die hand doen wat in die plek van “gepubliseer” sou kon diens doen: “bespreek”, “ontleed” of selfs “analiseer”. “Skryfsels” is op sy beurt ‘n woord met ‘n negatiewe lading, gebruik in teenstelling met “skryfwerk”, “ontledings”, “besprekings”, “navorsing”. Van der Westhuizen gebruik dit om uit die staanspoor aan te dui dat sy meen Meredith se werk is van mindere statuur, behorend tot die kategorie van “toeganklike” boeke oor die onderwerp. Hoe opreg kan haar verwondering dan wees oor die nuwe insigte watdie boek bring tot hierdie genre?
Mens kan haar die gevoel van meerderwaardigheid verskoon, maar slegs as jy dink dis in orde dat ‘n resensent sy vooroordeel met die intrapslag uitbasuin en dan vir die res van die resensie bestendig.
Die slordigheid slaan daarna plek-plek uit. Een van die juwele: “Die gebeure verloop vloeiend sonder te veel aanhalings en met geen regstreekse verwysings nie.” Sy gebruik “gebeure” korrek (in die sin van ‘n ketting van gebeurtenisse), maar ‘n goeie redigeerder sou “vloeiend” na “vlot” verander het, en dan dadelik gewonder het hoe op aarde aanhalings ‘n ketting van gebeurtenisse kan onderbreek. In hierdie geval sou die sin dus liefs as volg moes lui: “Meredith se vlot beskrywing van die gebeure word nie te veel deur aanhalings onderbreek nie.” Met “geen regstreekse verwysings” het ek egter nie raad nie. Ek weet gewoon nie wat sy daarmee bedoel nie. Maar dit klink na ‘n slim opmerking wat sy maak, nè?
Van der Westhuizen se sensitiwiteit vir die narratief en die ketting van gebeure laat haar in die steek wanneer sy die volgende kwytraak: “Maar in die poging om die netjies afgebakende geskiedenis soos ’n storie te vertel konsentreer Meredith noodwendig op daardie feite wat mooi by mekaar aanhaak.” As sy aanvaar dat Meredith ‘n stuk geskiedenis as verhaal wil vertel, kan sy mos nie kapsie maak daarteen dat Meredith konsentreer op feite wat netjies skakel nie. Sou sy haar nie dalk beter uitgedruk het nie as sy aangedui het Meredith se vertelling feite ignoreer wat nie netjies by sy vertelling inskakel nie, en dan aandui watter feite dit is?
Dit mag miskien klink asof ek Christi van der Westhuizen se resensie wil afskiet. Allermins. Ek hou van die feit dat sy so uitvaar, dat sy met passie skryf. ‘n Mens hoef dit alleen te vergelyk met die hardlywige intellektualisme van Neil Cochrane se bespreking van Etienne van Heerden se “30 nagte in Amsterdam” of die lusteloosheid van Stoffel Cilliers se bespreking van Hans du Plessis se “Verbrande paradys”, en jy sal weet watter soort resensie gaan iets beteken vir iemand wat ‘n boek soek om te lees.
Ten slotte wonder ek of daar ‘n sin weggeval het in Cochrane se eerste paragraaf?Ek het gedog dié paragraaf behoort só te lees: “Skaars ’n jaar ná die publikasie van Asbesmiddag(2007) verskyn Etienne van Heerden se agtste roman, 30 nagte in Amsterdam. Ses maande later eers verskyn ‘n bespreking daarvan in Beeld.”