Derde Sondag in Koninkrykstyd (Omgewingsondag) - Missio
Derde Sondag in Koninkrykstyd (Omgewingsondag)
In hierdie liturgiese voorstel kom die tema van God se sorg vir die weduwees aan die orde. Dit is in die sleutelteks en in die 1 Konings 17 teks. Ook Psalm 146 verwys na sy beskerming van die weduwees. Die potensiële tema van Jesus se mag oor die dood kry nie hier aandag nie.
1 Konings 17:8-16 (17-24)
Aanvangswoord: (Psalm 146)
Seëngroet: (Galasiërs 1)
Ons hoor God se hart klop in die woorde van Psalm 146…
Ons as gelowiges is die Here se vingerpunte om Sy hartklop te laat realiseer…
Gebruik die teks uit Matteus 25 om bogenoemde te onderstreep.
Vryspraak: Romeine 8
Loflied 147 "Dis goed om God se lof te sing 1,2,3,4" (2e Melodie)
Skriflesing: Lukas 7:11-17
Gebed Moeder Teresa
(Uit Die groot Gebede boek, 2004:273)
Wegsending: Lied 284 "Laat Heer U vrede deur my vloei 1,2,3″
Aanvangswoord (Psalm 146)
Aan die gemeente in ……………………………………..
34"Dan sal die Koning vir dié aan sy regterkant sê: 'Kom, julle wat deur my Vader geseën is! Die koninkryk is van die skepping van die wêreld af vir julle voorberei. Neem dit as erfenis in besit, 35want Ek was honger, en julle het My iets gegee om te eet; Ek was dors, en julle het My iets gegee om te drink; Ek was 'n vreemdeling, en julle het My gehuisves; 36Ek was sonder klere, en julle het vir My klere gegee; siek, en julle het My verpleeg; in die tronk, en julle het My besoek.'
37Dan sal dié wat die wil van God gedoen het, Hom vra: 'Here, wanneer het ons U honger gesien en U gevoed, of dors en U iets gegee om te drink? 38En wanneer het ons U 'n vreemdeling gesien en U gehuisves, of sonder klere, en vir U klere gegee? 39Wanneer het ons U siek gesien of in die tronk en U besoek?'40En die Koning sal hulle antwoord: 'Dit verseker Ek julle: Vir sover julle dit aan een van die geringste van hierdie broers van My gedoen het, het julle dit aan My gedoen.'
8 Daar is dus nou geen veroordeling vir dié wat in Christus Jesus is nie. t2Die wet van die Gees wat aan jou in Christus Jesus die lewe gee, het jou vrygemaak van die wet van sonde en dood. 3Wat die wet nie by magte was om te doen nie, omdat dit weens ons sondige natuur te swak was, dit het God gedoen. Hy het met die sonde afgereken deur sy eie Seun in dieselfde gestalte as die sondige mens te stuur; so het Hy die sonde in die sondige bestaan van die mens veroordeel.
9Julle word egter nie deur julle sondige natuur beheers nie, maar deur die Gees, want die Gees van God woon in julle. As iemand die Gees van Christus nie het nie, behoort hy nie aan Christus nie. 10Omdat Christus in julle is, gee die Gees aan julle die lewe op grond van God se vryspraak, hoewel die liggaam vir die dood bestem is as gevolg van die sonde.
(RUBRIEK: Kruisfuur – Kerk en Koninkryk; Getuienis; Wet)
1. Dis die opdrag van God
om jou naaste lief te hê soos jouself
Hy maak ons deel vansy liggaam
Hy maak ons deel van sy kerk
Ek wil Hom aanroep terwyl Hy nog naby is.
Die Familie-oomblik sluit aan by Omgewingsondag
[Foto deur Rethie van Niekerk – kan ook deurlopend as powerpoint agtergrond gebruik word]
In 1972 het die Verenigde Nasies 5 Junie van elke jaar tot Wêreld-omgewingsdag verklaar. Dit het tot die gebruik gelei dat die meeste kerke jaarliks, op die eerste Sondag in Junie, Omgewingsondag vier, waartydens hulle fokus op die bewaring (regte) van die skepping.
Die Bybel is helder en duidelik dat Jesus nie net gekom het om mense se verhouding met God te herstel nie. Hy het ook gekom om sy verhouding met die aarde te herstel. Dit daag gelowiges uit om in ooreenstemming met God se Woord na maniere te soek om die aarde in sy totaliteit te bewaar vir die nageslag. Daarom is Omgewingsondag ook die herstel van die aarde se "skeppings-waardigheid".
Een van die maniere waarop gemeentes by'n projek kan inskakel, is om hulle kerk/gemeente se "carbon footprint" te bepaal. Daarna kan hulle op 'n praktiese manier hierdie voetspoor herstel deur byvoorbeeld spekbome te plant aangesien een hektaar bome ongeveer 4 ton koolsuurgas per jaar opvang.
Die Spekboom (Portulacaria afra) is 'n vetplant met kleinerige blare. Dit kom algemeen in die ooste van Suid-Afrika voor. Dit word ook in die Karoo van die Oos- en Wes-Kaap aangetref.
Die spekboom is immergroen en word ongeveer 2.5 meter hoog. Die stam, wat tot 20 cm dik word, het 'n kurkagtige voorkoms. Die blare is helder groen, vleserig en eiervormig. Soos die boom ouer word, word die blare gelerig.
Olifante eet graag die boonste blare van die boom, wat veroorsaak dat dit horisontaal uitsit. Vir die rede staan die boom ook as Olifantskos bekend. Die olifante in die Oos-Kaap, insluitende die in die Addo-Olifant Nasionale Park, kan tot 200 kg spekboomblare per dag vreet.
Spekboom het 'n besonderse vermoë om groot hoeveelhede koolstofdioksied uit die lug te neem en na suurstof om te skakel. Een hektaar spekboom kan gemiddeld 4.2 ton koolstofdioksied per jaar na suurstof omskakel. In die opsig is spekboom tot 10 keer meer effektief per hektaar as 'n tropiese reënwoud.
Die blare van die spekboom kan deur mense geëet word. Dit kan in tye van nood as 'n voedselbron aangewend word en is ook geskik vir gebruik in slaaie. Die blaartjies het 'n effens suur suurlemoenagte smaak.
Anthony Mills, kundige op die gebied van spekbome, beantwoord die volgende vraag soos volg:
What makes this plant so unique?
In many areas of the Eastern Cape the Spekboom completely dominates the landscape. Yet, for an indigenous plant it's quite unusual to dominate at the high extent it does in Africa. In most ecosystems you have numerous different plants that are common in a landscape, whereas in the Eastern Cape you just have the Spekboom blanketing the landscape. If you look up a slope there'll be a light green colour and 90% of that green colour will be from the Spekboom. So that's one of the aspects that make it unique: its dominance.
Secondly, the Spekboom forms a very dense forest, so dense that it's difficult to walk through. The only animals that can really get through it are large herbivores like: elephants, rhinos and buffalos, as they can smash their way through it. For a human to walk through the landscape is quite difficult.
Finally, the third interesting thing is that it occurs in very dry areas. One of the reasons it can grow in a desert-like climate is that it is a succulent (just like a cactus). We think that the main reason it can grow so rapidly in dry regions is because it is able to 'shift gears'. When it's really dry, it grows like a cactus using a certain physiological path way. This means that it absorbs carbon dioxide at night. The plant's stomata open at night and close during the day in order to save water. This slows down evaporation and in the end the Spekboom grows faster during the day, as it also uses the carbon dioxide it needed at night. It's able to change gears depending on its wet or dry state. There aren't many plants around the world that can do this. The magnificent plant can grow into a tall tree – up to 5m high. On top of it all, it hosts the most amazing vegetation.
Doen 'n gebed waarin die Here gevra word om te onderneem dat die mens die skepping sal bewaar.
of die voorstel uit Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2015-16:
Die kinders kan genooi word om te vertel wie vir hulle sorg en hoe. Vra ook vir wie sorg hulle en hoe doen hulle dit? – Jesus sorg vir ons, veral wanneer ons nie self kan nie. Jesus stuur mense om vir mense te sorg.
Die Bybel kweek by ons 'n besef van hoe klein en nietig ons as mense is. Dink aan Jesaja wat sê:
alles waarop hulle staatmaak is soos 'n veldblom:
gras verdor en blomme verwelk… (Jesaja 40:6-7)
Tog is die Bybel ook vol van die geweldige waarde wat God aan mense heg. God het ons na God se beeld gemaak, vertel Genesis 1. Die Psalmdigter roep met verwondering uit:
U het hom net 'n bietjie minder as 'n hemelse wese gemaak,
en hom met aansien en eer gekroon. (Psalm 8)
Ja, die Bybel plaas hoë waarde op die mens, in die lig van God. Wanneer mens die Bybelse skeppingsverhaal vergelyk met 'n ander skeppingsverhaal uit die antieke tyd, die Babiloniese skeppingsverhaal uit die Enuma Elish, sien mens hoe hoog God mense ag.
Die Babiloniese skeppingsmite is in 1849 deur Henry Layard in die biblioteek van Nineve ontdek (vandag Mosul in Irak). Net soos in die Bybel, word die mens ook hier uit klei geskep, maar dan slaan die verhaal 'n radikale ander koers in. Die mensklei word gemeng met die bloed van 'n bose, vroulike godheid wat pas deur 'n manlike god doodgemaak is weens verraad teen die gode. Mense word uit duistere doodsheid en moord geskep. Konflik en geweld tussen die geslagte is in die mens ingeskape. Naas klei en bloed word die speeksel van die gode ook in die mens ingemeng. Geweld is van die begin af deel van die mens se bestaan.
Die Enuma Elish-mite het 'n lae mensbeskouing. Dit verduidelik waarom die mens vasgevang is in moord en doodslag, en nie daaruit bevry kan word nie. Dit regverdig die gebruik van geweld van die koning as verteenwoordiger van die hoër gode. Volgens die Nuwe Testament-kenner, Walter Wink, beeld elke Hollywood-geweldsfliek vandag nog die plot van die Enuma Elish-mite uit.
Soveel anders as die Bybel waar die mens, man en vrou, na die beeld van God geskape word, en die asem van God ontvang. Soveel anders as Jesus se mensbeskouing, wat mense eer, hulle met respek en waardigheid behandel, en aan mense 'n nuwe toekoms skenk. Hoewel die mens broos is, word die mens deur God geëer en met heerlikheid beklee. En waar mense val, word hulle deur Jesus opgetel en deur geloof ingebind in 'n nuwe verhouding met God.
Ons teks vertel van Jesus se aankoms, saam met sy dissipels en 'n groot menigte mense, in Nain, 'n dorpie ongeveer 10 km suidoos van Nasaret en tien uur te voet van Kapernaum. Van Nain is daar bitter min bekend behalwe dat dit geleë was in die Jisreël-vlakte tussen die berge van Gilboa en Tabor. Hier in Nain ontmoet twee wêrelde wat eintlik teenpole is, naamlik die dood en die lewe, mekaar in die vorm van twee optogte.
Die eerste optog gelei deur Jesus, kom Nain binne vanuit Kapernaum se rigting. Daar, in die stadspoorte, ontmoet hulle 'n tweede optog wat op pad is na die begraafplaas wat buite die stadsgrense geleë was. In hiérdie optog was daar 'n weduwee wat op pad was om haar enigste seun wat in die fleur van lewe gesterf het, te begrawe. Sy was omring deur byna al die mense van die stad (Luk 7:12).
Die rituele wat met 'n begrafnis gepaard gegaan het, was vir die Jode van groot belang. Volgens Joodse gebruik is die dooies altyd buite die dorp of stad begrawe omdat die grafte, soos die lyk en die kis, as onrein beskou is. Almal wat met die lyk in aanraking gekom het, is ook as onrein geag. Na versorging van die oorskot, is dit op 'n draagbaar geplaas en het die familie, vriende en gehuurde rouklaers in 'n stoet na die begraafplaas gegaan vir die teraardebestelling.
Hierdie ontmoeting plaas die menswaardigheid van mense in die kollig.
In Jesus se tyd was weduwees uitgelewer aan 'n wêreld waarin die vrou eintlik niks meer as 'n besitting was nie. Sonder 'n man het sy geen regte gehad nie en kon sy geen aanspraak op versorging, beskerming en ondersteuning maak nie. Wat hierdie weduwee se situasie vererger het, was die dood van haar seun – die enigste persoon wat nog enigsins vir sy ma as weduwee kon sorg.
Nou moet sy ter wille van oorlewing, haar huis verlaat en 'n manlik gedomineerde samelewing, wat mank gaan aan menswaardige optredes teenoor vroue, aandurf. Alternatiewelik sou sy in armoede verval terwyl sy uitgelewer was aan die gunste en gawes van ander. Dit kon van haar 'n armlastige maak wat uiteindelik tot haar dood kon lei.
Die dryfveer agter Jesus se optrede wat nou volg, was waarskynlik nie in die eerste plek simpatie met haar seun se dood nie. Dit gaan oor veel meer. Geregtigheid, die lewensruimte en lewensvermoë van hierdie vrou, is op die spel. Jesus se passie is dat sy 'n lewe van volheid en vervulling kan geniet.
Innig jammer gekry
Nadat Jesus die weduwee-ma gesien het (Luk 7:13), het Hy haar innig jammer gekry en haar getroos. Met sy optrede deurbreek Jesus die grense wat deur die politieke en godsdienstige leiers van die tyd vir 'n weduwee vasgestel is.
In sy optrede laat Jesus:
Eksodus 22:23 waar word, wat God as die Versorger en Beskermer van die weduwee (en wese) eer;
Psalm 146:9b in vervulling gaan ("Hy … help weeskinders en weduwees"), en
sy optrede 'n direkte voortsetting word van die profete, Elia en Elisa, se bediening wat weduwees bygestaan en vir hulle nuwe lewensmoontlikhede gegee het.
Haar omstandighede het Jesus "tot ontferming beweeg". Toe Hy haar diepste nood ervaar het, was dit asof sy ingewande in beroering gekom het. Daar was by Hom geen oppervlakkige simpatie en ook geen bestraffing in die woorde nie: "Moenie treur nie." Dit was eerder 'n uitdrukking om haar te verseker dat Hy haar lewensomstandighede gaan verander. Hy vertroos haar met die versekering dat dit nie net sy hart is wat uitgaan na haar nie. Ook sy hande en voete gaan in beweging kom.
Hy gaan staan toe by die draagbaar, vat aan dit en sê vir die dooie jong man: Ek sê vir jou, staan op. Onmiddellik het hy regop gesit en begin praat as bewys dat hy weer lewe. Deur aan die draagbaar te vat, word Jesus self onrein – iets wat Jode ten alle koste sou vermy. Jesus se omgee laat Hom die gebruiklike konvensies oortree. Hy identifiseer liewer volledig met die nood.
Jesus doen hiermee drie dinge:
Eerstens herstel Jesus met sy ontferming die weduwee se menswaardigheid as mens. Sy word 'n mens deur God geskape wat ook aanspraak kan en mag maak op die versorging en vertroosting in en deur 'n samelewing wat regeer word deur vooroordele.
Tweedens doen Jesus dit sonder dat die weduwee Hom daarvoor gevra het. Anders as in Lukas 7:1-7 waar Hy verwys na die Romeinse offisier se geloof, word daar niks oor die weduwee se geloof gesê nie. En die rede? Met sy verwysing na die offisier se "groot" geloof, wou Jesus die verband trek tussen geloof (Luk 7:9) en die gesond maak van die slaaf.
Hier wil Jesus iets anders tuisbring. Hy wil daarop fokus dat God nie aan plek of tyd gebonde is om sy werk (wonderwerk) te doen nie. Vir Hom gaan dit oor die redding van mense, ongeag wie hulle is. Daarom sal geen sosiale, kulturele, ekonomiese, politieke of godsdienstig/kultiese beweegredes Hom daarvan weerhou om wonderwerke te doen nie. In hierdie konteks is geloof ook geen voorwaarde tot opwekking van die dooie jong man nie.
Derdens sê sy gesprek met die weduwee en met haar seun, iets van wie Hy is. Hy is die Here wat optree met die volmag van God. Aan Hom is die mag gegee om te beskik oor die lewe van mense – lewend en dood. Daarom het almal wat vasgevang is in hierdie hartseer omstandighede, die versekering dat Hy dit radikaal gaan verander. So word die opwekking van die jong man die bewys dat God in beheer is.
Dood verander in lewe
In hierdie wonderwerk ontmoet dood en lewe mekaar in Jesus Christus, die Here. Die seun se aardse lewe word aan hom teruggegee. Die ma kry haar vermoë om met haar daaglikse lewe voort te gaan, terug. In die proses word haar menswaardigheid herstel en sekere taboes afgebreek. Op hulle beurt word die omstanders met "vrees" vervul. Dit kan ook as "ontsag" of "verwondering" vertaal word. In hulle oë het 'n Groot Profeet sy volk besoek om hulle te red (Hand 3:22).
Die resultaat was dat hulle God geprys en die gebeure wyd en syd versprei het in die hele Galilea, maar ook verder.
Ons moet besef dat Jesus nie net oor mense se waardigheid gepraat het nie. Hy het daadwerklik iets daaraan gedoen. Jesus doen dit vandag nog en leer ons om mekaar te dien en by te staan – ook die noodlydende vreemdelinge wat oor ons pad kom.
Geweld en vyandskap is nie die norm vir die lewe nie. Polarisasie en die afspeel van mense teenoor mekaar is verkeerd. Die Babiloniese skeppingsmite wat sê mense is uit geweld en boosheid gebore, en moet daarom gevrees word, is doodgewoon verkeerd.
Jesus reik uit na mense, gee hulle nuwe lewensmoontlikhede en bring mense bymekaar. Dit moet ons met ontsag vervul as ons besef dit is Hy wat grense tussen "ons" en "hulle" afbreek. Dit is Hy wat 'n nuwe gemeenskap skep waar mense na mekaar as begenadigdes kan kyk.
Daarom is ons waarde nie geleë in 'n familienaam, beroep, woongebied, velkleur of kerklike denominasie nie. Ons waarde word ook nie aan ons gegee deur menslike instellings nie. Ons vermoëns waarborg ook nie ons waarde nie. Net so min as wat dit afhanklik is van wat ander mense van ons dink of sê. Ons waarde, en ook ander mense se waarde, word deur God in Christus aan ons gegee ongeag wie ons!
Hoe is ek 'n naaste?
So daag Jesus ons uit met die vraag: Hoe is ek 'n naaste, vir ander?
Ek moet vir ander Jesus wees, deurdat ek by hulle stilstaan, omgee, verskil maak. As ek God liefhet, moet ek die grense tussen my en my naaste oopbreek (1 Joh 3:16). Ek moet ook onthou: My naaste is nie net my eie mense wat dieselfde glo of dink of stem as ek nie. Dit is ook die vreemdeling, die een wat anders is, die een wat seer en stukkend is. Die randfigure soos vroue en kinders, haweloses en misdadigers, armes en die een wat aan 'n ander kerk behoort of my politieke opponent is. Maar menswaardigheid vra ook respek vir dit wat kosbaar is. As daar verkeerd opgetree word, moet daar ook restitusie wees. Dan op so 'n manier dat die "oortreder" se menswaardigheid bevestig word.
Tot so 'n lewenswyse is ons geroep.
Jesus kan lewend maak
Ten slotte is ons teks 'n lofbetuiging teenoor Jesus wat anderkant die dood vir ons nuwe lewe bring. Jesus demonstreer in ons teks helder dat die dood nie vir Hom 'n onoorbrugbare grens is nie. Al gaan alles oënskynlik tot niet, al is ons in die laaste loopgraaf van die dood, bring Jesus onkeerbaar nuwe lewe.
Die evangelie is: Jesus kan lewend maak , het lewend gemaak, en sal weer lewend maak. Hiervan is die lewendmaking van die weduwee van Nain se seun soos 'n eerste sonstraaltjie wat uit die toekoms op ons afskyn en ons hoop lewend hou.
Hy doen dit omdat Hy liefhet en besorg is. Hy doen dit omdat Hy ons hoog ag en aan ons waarde gee. Vir so 'n Verlosser, moet ons die goedheid van God prys.