Parlement begin proses bou om OB te verwyderDie Openbare Beskermer, adv. Busisiwe Mkhwebane. (Foto: Siyabulela Duda/GCIS) Die parlement begin hierdie week met die daarstel van ‘n proses om die Openbare Beskermer, adv. Busisiwe Mkhwebane, uit haar pos te verwyder. Of dit gaan gebeur is ‘n ander saak. Tans bestaan daar geen vasgestelde proses om ‘n OB te verwyder met wie die parlement as oorsigmeganisme ontevrede is nie. Dit is ‘n tekortkoming in die Suid-Afrikaanse grondwetlike demokratiese opset. Die hoofsweep van die DA, John Steenhuisen, het dus nou konsepdokumente by die parlementêre reëlskomitee ingedien om so ‘n proses te skep. Dis ‘n geformaliseerde dokument, maar in praktyk vereis dit eerstens dat ‘n mosie deur die Nasionale Vergadering aanvaar moet word om ‘n veelpartykomitee daar te stel wat ontevredenheid met die Openbare Beskermer kan ondersoek. Ontevredenheid met die OB kan op drie gronde tot haar verwydering lei, naamlik onbevoegdheid (as sy te siek word om haar werk te doen), onbekwaamheid (as sy die hele tyd foute maak) of wangedrag. Die veelpartykomitee wat die kwessie dan moet ondersoek kan insette ontvang van ‘n onafhanklike paneel kundiges, wat byvoorbeeld afgetrede regters kan insluit. Nadat die veelpartykomitee dan tot ‘n meerderheidsbesluit gekom het aangaande die voortgesette geskiktheid al dan nie van die OB vir die amp, moet die Nasionale Vergadering die komitee se aanbeveling aanvaar of verwerp. Die verwagting is dat die konsepreëls grootliks aanvaar sal word, hoewel daar twee aspekte is wat omstrede mag wees. Eerstens bepaal die voorgestelde konsepreëls dat die helfte van die lede van die veelpartykomitee lede van die opposisie moet wees, wat afwyk van die beginsel van proporsionaliteit wat gewoonlik die Suid-Afrikaanse parlement rig. Tweedens is daar geen aanduiding of ‘n hoër drempel as 50% stemme in die Nasionale Vergadering nodig sal wees om die OB uit haar pos te verwyder nie. In die afwesigheid van enige gespesifiseerde drempel sal 50% plus een stem in die Nasionale Vergadering genoeg wees om die Openbare Beskermer te verwyder, en party mense mag aanvoer ‘n hoër drempel moet vereis word. As die konsepreëls uiteindelik aanvaar word, is dit nog nie te sê die daardeur geskepte proses sal suksesvol teen Mkhwebane gebruik word nie. Hoewel sy baie teenstanders het, is die EFF uitgesproke ondersteuners van haar en mag die ANC onwillig wees om die onenigheid wat oor haar binne die ANC bestaan, tot openbare verdeeldheid te laat ontwikkel met die aanpak van so ‘n proses. Die proses sal egter bestaan as die reëls daarvoor bepaal word, en dit is waarmee die reëlskomitee van die parlement van vandeesweek af besig is.