Maja - Inligting - 2022
Maya - 'n groep Indiese volke wat 'n beskawing in Sentraal-Amerika geskep het met 'n redelik ontwikkelde kuns, argitektuur, skryfwerk (die Maya-boeke is meestal deur die Spaanse veroweraars vernietig, maar sommige van hulle, veral die "Dresden-kode" en "Chilam-balam", het op ons dae). Die Maya het 'n oorspronklike boerderystelsel geskep en sommige wetenskappe (byvoorbeeld sterrekunde) redelik suksesvol ontwikkel.
Die periode vanaf 2000 vC word beskou as die begin van die vorming van die beskawing. e. tot 250 n.C. e., dit bereik sy hoogtepunt in 250-900 jaar. (dit is toe dat die meeste stede gebou en bevolk is). Maar vanaf die negentiende eeu het die Maya-beskawing begin daal - die bevolking het gedaal, mense het die stede verlaat, die watervoorsiening en kommunikasiestelsels het onbruikbaar geword, ens.
Vandag trek die Maya-erfenis die aandag van baie wetenskaplikes en UNESCO het hul stede (Tikal, Quirigua, Copan, Palenque, Chichen Itzu, Uxmal en Hoya de Seren) as wêrelderfenisgebiede verklaar.
Die Maya is 'n uitsluitlike land-gebaseerde volk wat in afsondering geleef het en nie veel gereis het nie. Wanopvatting. Eerstens was die Maya-Indiane goeie matrose (in teenstelling met die Inka's, Azteke en ander volke van Amerika wat prakties nie seil nie). Dikwels vaar hul kano's (soms tot 40 passasiers) langs die kus van die Golf van Mexiko of in die waters van die Karibiese See, wat baie gevaarlik is vir matrose. Sulke kano's (2,5 m breed, bevat, benewens 25 roeiers, 'n aansienlike vrag goedere (koper, kakao, swaarde met vuursteen en obsidiaanse lemme, stof), wat die Maya beplan het om te ruil vir kristal en vere van groen papegaaie. Christopher Columbus ontmoet op 30 Julie 1502 op Guanaja (een van die oostelike eilande van Islas de la Bahia), wat 35 kilometer van die vasteland geleë is. Tweedens het hulle baie per land gereis. Die sakbeob-stelsel (seremoniële paaie) is destyds as die beste in Amerika erken. Boonop was die reisiger volgens die gewoonte onder die beskerming van die gode en kon hulle selfs deur die grondgebied van vyandige stamme ongehinderd reis, aangesien onmiddellike dood moes wees weens die skade aan 'n handelaar of pelgrim.
Maya het dikwels bloedige menslike offers gebring. Sommige navorsers beweer dat die Maya-Indiane eintlik offers gebruik het om die gode te paai. Daarbenewens het mense terselfdertyd ongelooflike pyniging ervaar - byvoorbeeld, wanneer 'n lewende persoon uit die hart geruk is, daaruit geslaan is, in 'n heilige karsteput (cenote) gegooi is, in ysgrotte gevries of lewend geëet word. Ander glo dat die slagoffer geen pyniging gehad het nie, aangesien sy onder die invloed van dwelmmiddels was. Daarbenewens is die mening dat die Maya selde bloedige menslike offers gebring het, in teenstelling met die Azteken, Olmecs, ens.
Die Maya het boeke geskryf. Daar is geen konsensus tussen navorsers oor hierdie punt nie. Sommige mense meen dat die Maya slegs boekhouers was, wat deur iemand onbekend was, maar dat hulle nie meer honderde volumes kon reproduseer of lees in die boekbewaarplekke in al die stede Yucatan ten tyde van die aankoms van die Spanjaarde nie. Ander glo dat die Maya nie net antieke manuskripte met inligting uit verskillende takke van wetenskap kon lees nie en wat historiese gebeure, rampokkerye (orkane, oorstromings, aardbewings), die lewens van leiers en gewone mense gedurende ten minste die afgelope 800 jaar kon lees, maar ook voortgegaan het om nuut te maak folios. Maya-boeke, wat 20-23 cm hoog was, ongeveer 10 cm breed en die totale bladsylengte - 320 m, was 'n aantal wit glanspapiervelle wat van die bastawe van die ficusboom gemaak is. Hierdie lakens is 'trekklavier' gevou en bedek met kolom hiërogliewe. Hulle het met borsels geverf en gebruik nie net swart nie, maar ook blou, groen, geel, bruin en verskillende skakerings van rooi. Daarna is die lakens tussen twee pragtig geverfde planke geplaas en netjies aanmekaar vasgemaak. Daar word genoem dat sulke boeke in 1679 in Peten (Tayasal) geproduseer is. En uiteindelik is daar 'n derde weergawe - die eerste boeke verskyn onder die Maya-Indiane omstreeks 889 nC.
Net die Maya's het boeke gehad, die res van die Amerikaanse Indiane het nie sulke rekords gemaak nie. Aztecs, Totonacs, Mixtecs, ens. Het boeke en verspreide rekords van verskillende inhoud gehad. Maar die Maya het blykbaar vroeër as iemand anders dit in die vorm van boeke begin opneem en formaliseer, en het 800 jaar lank voortgegaan om literêre monumente te maak.
Maya-papier is slegs vir die maak van boeke gebruik. Dit is nie waar nie. Die baspapier, genaamd huong, was so sterk en elasties dat dit nie net gebruik is om boeke te maak, konstruksieplanne te maak en tekeninge te teken wat later op steles gegraveer sou word nie, maar ook vir die maak van sommige soorte klere in die dae toe daar vir die Indiërs geweef is. is nog onbekend. En selfs nadat die Maya geleer het om meer duursame en gemaklike materiale van katoen en linne te weef, was die priesters se geweste dikwels van papier.
Die Maya het hul eie kalender gehad - die Tzolkin. Die Maya het in werklikheid 3 kalenders gehad. Die eerste is die haab, die 'siviele' sonkalender, wat die jaar in 18 maande van 20 dae verdeel (hulle is van 0 tot 19 genommer). Aan die einde van elke jaar was daar 'n periode van 5 'ongelukkige' of 'leë' dae (wyeb). Die tweede is die heilige Maya-kalender Tzolkin of Tzolkin, waarvolgens die jaar in 260 dae verdeel is. Daarbenewens het die Tolteken en Azteke dieselfde kalender gebruik. En die derde kalender, genaamd "lang telling", het die tyd getel (van dae (familie), jare (tuns - 360 dae) tot die sogenaamde alautuns (64.000.000 ton, of 63.123.287 jaar, 245 dae)) vanaf die "begin van die tyd "(datum wat ooreenstem met 31,111 vC).
Die Maya-piramides is gebou deur 'n ander, meer ontwikkelde beskawing. Oor hierdie kwessie is daar 'n baie hewige debat in wetenskaplike kringe. Sommige mense glo dat sowel die piramides as al die dinge wat op die gebied van die tempelkompleks gevind is, deur bekwame Maya-ambagsmanne gemaak is (hoewel dit baie tyd geneem het, miskien 'n paar eeue). Ander beweer dat sommige vondste (byvoorbeeld 'n obsidiaanse skyf van 'n perfek ronde vorm, jade-buise met 'n muurdikte van hoogstens 1 mm, spiraal-silinders van klip, ens.) Nie gemaak kon word sonder spesiale gereedskap en tegnologieë wat die Maya-Indiane ( te oordeel aan ander argeologiese vondste) was nie bekend nie. 'N Verdere bewys van die bestaan ​​van 'n tegnies gevorderde beskawing, beskou navorsers klein goue amulette, wat deel vorm van die preste van die priesters en opvallend lyk soos moderne vliegtuie.
Maya het weens oorlog of epidemie uit hul stede gevlug. Wetenskaplikes het nog nooit tot die konsensus gekom oor hierdie kwessie nie. Sommige meen dat die Maya-stede weens klimaatsverandering laat vaar is. Hierdie teorie word ondersteun deur die resultate van onlangse studies van die sg. 'Bajo' of mere wat in kalksteenrots geleë is (dit is naby sulke mere dat die meeste van die verlate Maya-stede geleë is) en vul slegs vier maande per jaar met water (daar moet op gelet word dat daar geen ander waterbronne in die distrik is nie). Dit het geblyk dat die Baggios in antieke tye klein mere met helder water was. Maar klimaatsverandering tussen 400 v.C. AD (veral veroorsaak deur ontbossing rondom stede) het daartoe gelei dat die mere periodiek begin opdroog.
Ander navorsers verduidelik die vertrek van die Maya deur hul onbekende siektes uit hul huise. Baie wetenskaplikes weerlê egter hierdie teorie en wys daarop dat daar nie 'n groot aantal menslike oorblyfsels bestaan ​​nie, wat dui op die uitwissing van 'n hele volk, sowel as enige geskrewe of mondelinge vermelding van 'n algemene epidemie. In plaas daarvan bied kenners ander hipoteses: die verdwyning van die beskawing as gevolg van vyandighede of vernietigende rampokkery (byvoorbeeld, 'n tsoenami van ongekende mag wat deur die grondgebied geswoeg is wat deur die Maya-Indiane bewoon is). Om hul teorie te bevestig, verwys hulle na boeke wat die 'wêreldwye vloed' noem en die resultate van die studie van sommige stede (byvoorbeeld Teotihuacan), wat letterlik onder 'n laag klei begrawe is.
Hul teenstanders voer aan dat die oorlog (wat baie bekend was aan die Maya as gevolg van voortdurende burgerlike stryd en botsings met die naburige stamme) amper die verdwyning van 'n hele volk kon veroorsaak het, en die vertrek was bloot om mense uit die noordelike streke na die suidelike lande te verskuif. Hierdie mening word teengestaan ​​deur die teorie dat daar geen hervestiging was nie, aangesien beide noordelike en suidelike stede terselfdertyd bestaan ​​het. En die Indiane het hulle verlaat weens die agteruitgang van die kultuur, tipies vir baie lande in die wêreld. Inderdaad, slegs sekere dele van die bevolking het in die stede gewoon, terwyl die grootste deel van die mense in hutte woon wat naby bewerkte lande, in woude, ens. Volgens die navorsers, toe die bevolking van stede (wat hulself geleef en verryk het van belasting wat op boere gehef is) om ekonomiese redes sonder 'n bestaan ​​gelaat het, het dit bloot die 'megacities' verlaat en na 'n eenvoudige plattelandse lewe teruggekeer.
Die Maya-mense het heeltemal verdwyn. Maya kan ook in El Salvador en Honduras gevind word.
Die Maya was lank. Die tweede biskop van Yucatan, die Spanjaard Diego de Landa Calderón, het van die Maya as 'lang mense' gepraat. Daar moet egter op gelet word dat die gemiddelde hoogte van 'n Europese destyds ongeveer 152 cm was (hoewel daar mense was met 'n hoogte van 180 cm en hoër). En die gemiddelde hoogte van die Maya is ongeveer 156 cm, wat gekombineer met 'n sterk lyf die indruk van 'n lang en kragtige teenstander gee.
Mense met 'n platoog met 'n plat kop word as 'n pragtige Maya beskou. Dit is regtig so. Squint is beskou as die eerste teken van skoonheid (baie gode, byvoorbeeld Itzamna, die God van die hemel, is met skuins oë uitgebeeld). Omgee-moeders, wat die skoonheid en goddelikheid van kinders die oë wil gee, het 'n bal klei of hars aan hul hare vasgemaak sodat dit voor die oë van die kind geleë was.
Die vorm van die kop moes ook aan sekere kanonne voldoen. Volgens legendes was die eerste eienaars van die land (wat vanaf 2000 vC die eiendom van die Maya geword het) stamme van mense met 'lang koppe'. Die Maya was brachycephalic (of brachycephalic, vertaal uit Grieks - "kortkop"). Nie een of die ander kopvorm is egter as 'n ideaal beskou nie. Volgens die Maya moet 'n persoon 'n plat kop hê om mooi en edel te lyk. Om die skedel presies hierdie vorm te gee, is dit onmiddellik na die geboorte van die kind in 'n spesiaal toegeruste wieg geplaas, waar die kop op 'n spesiale manier vasgemaak is. Die khalach uinika ('regte man', 'legitieme man'), wie se posisie geërf is, was veral ywerig in die familie van die Maya-staatshoof. En as die vorm van die kop onder gewone mense nie net deur estetiese, maar ook deur praktiese oorwegings bepaal word (dit is gerieflik om gewigte op 'n kop van hierdie vorm te dra, wat baie belangrik is in die afwesigheid van pakdiere), dan was die vorm van die skedel van die halach uinik slegs 'n poging om dit so na as moontlik aan die voorkoms van gode te bring. ... Dit was immers die gode volgens legendes wat plat koppe gehad het en die Maya die tegniek geleer het om skedels af te plat.
Die grootte en vorm van die neus het ook saak gemaak - 'n lang haakneus was ideaal. Tydens die seremonies het die Maya-leiers hulself nie net met tatoeëring, juweliersware en welige klere versier nie, maar ook baie aandag geskenk aan die verandering van die vorm van hul neus met die gebruik van stopverf daarvoor.
Maya is selde getroud vir liefde. Die feit is dat die Maya, alhoewel hulle die mag van romantiese liefde geken het, steeds verkies om gesinne tradisioneel te skep, d.w.s. deur 'n vuurhoutjiemaker (ah atantsakhob). Die Indiërs was baie bygelowig oor die huwelik, en vrees vir die ontheiliging van die unie (wat nie net die egpaar nie, maar ook die hele gesin van man en vrou ontelbaar ongelukke bring) meer as die lewe met 'n geliefde eggenoot (vrou). Volgens die tradisie beskou 'n man dit onder sy waardigheid om alleen na 'n vrou te soek en hierdie moeilike saak aan 'n maatmaker (wat as tussenganger die huwelik teen ontheiliging kon beskerm) toevertrou. Soms het die ouers (vaders) ooreengekom dat hul pasgebore kinders, wanneer hulle 'n huwelike ouderdom bereik het (vir 'n man - 18 jaar, vir 'n vrou - 14 jaar), 'n gesin sal stig. Hierdie besluit het hul verdere verhouding bepaal - selfs voor die huwelik, gesinne wat met mekaar kommunikeer soos familielede.
Voor die huwelik het die Maya nie seksuele omgang gehad nie. Daar word nie van mans en vrouens verwag om hul maagdelikheid voor die huwelik te behou nie. Byvoorbeeld, jong mans het volgens die gewoonte om hul liggame met swart verf voor die huwelik te verf, in 'n spesiale huis, oop van alle kante, bymekaargemaak, waar hulle hulself vermaak, verskillende speletjies gespeel het, en ook hul vleeslike passie kon bevredig deur die dienste van guatepol (vroue wat seksueel lewer) dienste teen 'n fooi).
Daar is byna geen seksualiteit in die Maya-kuns nie. Aldous Huxley het hierdie standpunt uitgespreek en was van mening dat die rede hiervoor die lae vlak van senuwee-opgewondenheid en die gebrek aan seksuele fantasie onder die Indiane was. Maar om oortuig te wees van die inkonsekwentheid van hierdie hipotese, is dit genoeg om Uxmal ('n stad in een van die streke van Yucatan, genaamd Puuk) te besoek, waar die fasades van geboue versier is met beeldhouwerk van naakte mans, baie realisties gemaak, en voor die paleis van die heerser en in die hele streek is daar baie falliese karakters.
Die Maya-Indiane het verskeie name gehad. Die Maya's het 4 name gehad: naale kaba (die naam wat na die huwelik gegee is en bestaan ​​uit die van van die vader en die moeder se nooiensvan), patronymic, coco kaba (bynaam) en paal kaba (persoonlike naam by geboorte). Dit was die persoonsnaam wat die belangrikste was; slegs die mense het dit geweet en is selde gebruik, omdat daar geglo word dat die naam gereeld gebruik word en sy krag verloor. En die krag van die naam het 'n baie belangrike rol gespeel, byvoorbeeld in die genesing van sekere siektes, die krag van die pasiënt en doeltreffendheid - die manipulasie van die geneser. Die keuse van die naam was nie lukraak nie. Eerstens het die moeder van die kind seker gemaak dat die horoscoop gekontroleer word (en nie die tyd van geboorte in ag geneem word nie, maar wel die tyd van bevrugting), en die beste dag vir die benoemingseremonie gekies. Tweedens is die name volgens 'n sekere skema geskep. Paal-kaba-mans het die voorvoegsel Ah- (Ah-Kukum - "Feather", Ah-Balam - "Jaguar"), vroue - Ish-, en naal-kaba het die voorvoegsel Nah-.
Maya-pottebakkery is 'n eksklusiewe manlike beroep. In baie lande van die wêreld (in Antieke Griekeland, Egipte, Amerika) het pottebakkery 'n manlike besetting geword net nadat die pottebakker se wiel uitgevind is. Daarvoor was slegs vroue besig met die vervaardiging en verf van keramiekgeregte. En nie net onder die Maya's nie. Aardewerk was vir 'n lang tyd 'n eksklusiewe vroulike besetting in die lande van Afrika, Melanesië, Peru, ens.
Tydens die balspel is die verloorspan opgeoffer.Sommige navorsers stem volkome saam met hierdie standpunt, terwyl ander meen dat die doodspan doodgemaak is omdat die dood die vinnigste manier was vir die Maya-Indiane om voorheen oorlede voorouers te sien en lewende gode te besin. Benewens hierdie "toekenning" was daar ook ander pryse vir wen. Byvoorbeeld, iemand wat die ring met 'n bal tref, kan klere en juwele van alle toeskouers wat op die speelgrond teenwoordig is, wegneem. Daar moet kennis geneem word dat dit nie so maklik was om in die ring te beland nie. Eerstens is die ring self, wat die vorm van 'n meulsteen gehad het, versier met verskillende beelde en vertikaal geleë was (en nie horisontaal nie, soos in basketbal), op 'n hoogte van 11 m opgeskort. Ten einde die bal te rig, kon die speler slegs sy heupe gebruik, skouers of elmboë (maar nie hande nie).
Slawe van Maya was gevangenes wat tydens vyandelikes gevange geneem is. Ja dit is. Daarbenewens was slawerny 'n straf vir diefstal (tensy die familielede van die dief ooreengekom het om die koste van die gesteelde te betaal) wat die eerste keer gepleeg is (vir herhaalde diefstal was die dood die dood). In sommige gevalle kon die stamme wat ondergeskik was aan die Maya's, nie net goedere nie, maar ook slawe in die vorm van hulde stuur. Dit is hoe sy by die Maya Malinche (Malineli Tenepatl, wat die Spanjaarde Dona Marina genoem het) te staan ​​gekom het, wat later die vertaler en byvrou van Cortes geword het. Sy is deur haar ma aan slawerny verkoop, wat weer getrou het en gevoel het dat dit nie geskik is vir haar dogter om langs haar en haar jong man te woon nie.
Die Maya-Indiane het slawe goed behandel. Ondanks die feit dat die slawe dikwels krygsgevangenes of misdadigers was, het hulle hulle rustig en vriendelik behandel, en in sommige gevalle selfs met familielede gelykgestel. Daar moet egter onthou word dat dit eerstens die slawe was wat die moeilikste en vuilste werk verrig het, en tweedens, toe die tyd aanbreek om offers aan die gode te bring, was dit die slawe wat in die eerste plek doodgemaak is.