Mynbou-indaba: Bedryf bereik nog lank nie potensiaalPres. Cyril Ramaphosa by die Mynbou-indaba in Kaapstad. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Suid-Afrika se mynboubedryf het verlede jaar ŉ rekordhoogtepunt van R1,18 biljoen bereik en die land se BBP, uitvoere en inkomste ŉ hupstoot gegee – maar ten spyte van dié prestasie, het die bedryf steeds nog nie sy volle potensiaal verwesenlik nie en die kragkrisis het ŉ enorme uitwerking op die bedryf gehad. Pres. Cyril Ramaphosa het Dinsdag by die Mynbou-indaba in Kaapstad ook onderneem dat die regering vasbeslote is om enige hindernisse in die pad van vooruitgang vir die sektor te verwyder. “Die feit dat mineraalproduksie in November verlede jaar op ŉ jaar-op-jaar-grondslag met 9% ingekrimp het – hoofsaaklik weens ŉ gebrek aan krag en ondoeltreffendheid in logistiek – is ŉ aanduiding van die uitdaging wat ons te bowe moet kom.” Benewens die energiekrisis en probleme by hawens en spoorweë, is die vooruitsig vir die jaar verder getemper deur kommer oor veiligheid en sekuriteit, onwettige mynboubedrywighede en die pas van die regering se strukturele hervormingsprogram. “Dit is presies dié kwessies waarvan die regering werk maak om te pak,” sê die president. Kragopwekking Pres. Cyril Ramaphosa verlede jaar by die bekendstelling van Anglo se NUGen-vragmotor by die Mogalakwena-myn naby Mokopane in Limpopo. (Foto: Jairus Mmutle/GCIS) Die mynbousektor het al groot vooruitgang gemaak om sy eie krag op te wek en sedert die lisensiedrempel vir opwekking verhoog is, is 89 nuwe kragopwekkingsprojekte ontwikkel, met ŉ fokus op hernubare energieoplossings soos son- en windkrag en batterye. “Nie net gaan die projekte mynboubedrywighede steun en bedryfskoste verlaag nie, dit gaan ook broodnodige krag tot die land se algehele verskaffing voeg en Suid-Afrika se ontkolingsproses ondersteun.” Eskom wil ook oortollige krag van maatskappye met beskikbare opwekkingskapasiteit aankoop, sê Ramaphosa, maar intussen werk die regering hard om bykomende krag te verseker. Deur ŉ streeksooreenkoms word 300 MW se kapasiteit reeds van buurlande af ingevoer en daar word gewerk om dit met ŉ bykomende 1 000 MW te verhoog. Die hernubare energieprogram word versterk en in die laaste ses maande is ooreenkomste vir 25 projekte – wat 2 800 MW se nuwe kapasiteit verteenwoordig – goedgekeur. Bouwerk daaraan sal binnekort begin. Die mynbedryf neem die voortou in die ontwikkeling van ander nuwe energietegnologie en danksy Suid-Afrika se oorvloedige hernubare energiebronne en sowat 75% van die wêreld se platinumhulpbronne, is die land in ŉ gunstige posisie om selfs meer tegnologie te ontwikkel. Logistieke probleme Pres. Cyril Ramaphosa en die minister van minerale hulpbronne en energie, Gwede Mantashe, tydens die Mynbou-indaba. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Naas die gebrek aan bestendige kragvoorsiening, is ondoeltreffende infrastruktuur nog ŉ hindernis vir die bedryf. Hervorming is dringend nodig en kan byvoorbeeld gesien word in die daling van 50 miljoen ton steenkool wat verlede jaar deur die Richardsbaai-steenkoolterminaal vervoer is. Dit was die vrotste vertoning sedert 1993. “Daar word geraam dat ondoeltreffende infrastruktuur gelei het tot ŉ 15%-daling in mineraalverkope,” sê Ramaphosa. Die Mineraleraad van Suid-Afrika en Transnet het verlede jaar ŉ ooreenkoms aangegaan om die bedryfsprestasie van spoorlyne en hawens te stabiliseer en te herstel. Private belegging in die vernuwing, instandhouding en rehabilitasie van infrastruktuur word aktief gesoek. “ŉ Nuwe beleidsraamwerk vir spoorweë stippel stappe uit om die spoornetwerk te moderniseer, private belegging moontlik te maak, regulering te verbeter en spoorweë as ŉ mededingende manier van vervoer vir vrag en pendelaars te herstel.” Ramaphosa sê soortgelyke pogings – om private belegging te lok – word ook by hawens en op sekere vragspoorlyne aangewend. Volgens die president gaan samewerking met die bedryf voort om agterstande in aansoeke vir prospekteer- en mynregte weg te werk en oor die afgelope 18 maande is dié agterstande met 42% verminder. Maatskaplike ontwikkeling Die president sê nes daar geen ontwikkeling sonder mynbou kan plaasvind nie, moet mynbou aan die voorpunt van maatskaplike ontwikkeling wees en die inwerkingstelling van maatskaplike en arbeidsplanne moet versnel en verbeter word. “Die planne lewer ŉ belangrike bydrae in die voorsiening van huise, skole, sportfasiliteite, beurse, gesondheidsfasiliteite en padinfrastruktuur, om maar ŉ paar te noem.” Ramaphosa sê die wêreld verander – en die mynboubedryf daarmee saam – en dat die bedryf gereed is om die geleentheid wat hom voordoen, aan te gryp.