1.����� INLEIDING EN HISTORIESE AGTERGROND
Dit kan nie ontken word nie dat lykverbranding tot die oudste gebruike in die menslike geskiedenis behoort. Primitiewe volke en stamme het die gebruik reeds geken en ... beoefen.
Die agtergrond van die gebruik in die ou tyd was vermoedelik die wens om só radikaal van die dooies ontslae te raak dat hulle vir die naasbestaandes geen gevaar meer kon oplewer nie. Hier het die angsmotief by hulle wat nog in lewe was, dus 'n duidelike rol gespeel.
In Griekeland bestaan die metode van lykverbranding reeds sedert die Trojaanse oorlog. Op 'n later stadium het daar onder invloed van sekere wysgerige strominge en skole die gedagte bestaan dat totale vernietiging van die liggaam 'n meer volkome bevryding van die siel veroorsaak. Die Romeine ken lykverbranding sedert die dae van die konings. Tot die dae van Karel die Grote was hierdie gebruik ook in Europa in swang terwyl 'n groot aantal volke lykverbranding tot kort voor die Hervorming van die 16de eeu gehandhaaf het. Onder die Brahmane en Boeddhiste in Indië was en is dit 'n baie ou gebruik wat met sekere godsdienstige gebruike gepaard gaan.
Die Christendom daarenteen wou van die begin af van lykverbranding nie weet nie. Dientengevolge is steeds begrafnis bepleit. Die diepe vernedering wat die begrafnis van 'n oorlede inhou, is wel deur die Christendom raakgesien, maar die treffende simboliek van die koringkorrel wat gesaai word en wat moet sterf om iets nuuts te kan voortbring, het tog swaarder geweeg.
Van die begin van die 17de eeu sien ons 'n kragtige herlewing van die ou, heidense kremasie-gebruike.
In 1628 het daar in Engeland van die hand van Sir Thomas Brown 'n boek oor lykverbranding verskyn onder die titel Hydriotaphia or Urnburial. Hierdie boek is in 1817 gevolg deur 'n boek van die hand van 'n sekere Dr. Jamieson, getitel The Origin of Cremation. Hierna het die gebruik van lykverbranding 'n sterk voorstander gekry in die persoon van Dr. Lord van Hampstead waarna Sir H. Thompson in 1874 die "Cremation Society of London" gestig het.
Ook in Nederland het hierdie nuwe idees vinnig veld gewen en reeds in 1875 is 'n vereniging opgerig met as doel die bevordering en uitvoering van lykverbranding. In 1907 is die eerste krematorium in Nederland gebou maar dit het nog tot 1914 geduur voordat dit die eerste keer gebruik is. In 1954 het die aantal lykverbrandinge in Nederland egter reeds gestyg tot 2221. In 1971 was daar in Nederland reeds 9 krematoriums terwyl die getal persone wat gedurende dié jaar veras is, 17942 bedra het. Om aan die steeds toenemende vraag na lykverbranding te kan voldoen, moet daar voor 1990 nog 31 krematoriums bygebou word. Teen dié tyd sal 50 persent van alle oorledenes verbrand word.
In Rusland is die eerste krematorium reeds in 1928 opgerig. Die hoë regeringsamptenaar wat ter geleentheid van die opening die rede gelewer het, het daarin onder andere gesê dat die krematorium opgerig is as 'n nuwe protes teen die Christelike godsdiens. Verder het hy in sy toespraak die Russiese volk aangemoedig om hulle dooies te laat verbrand as 'n duidelike bewys dat hulle gebreek het met die Christelike geloof aan die opstanding van die dode.
Soos ons hierbo reeds gesien het, wou die Christendom van die begin af nie van lykverbranding weet nie. Die belangrikste rede waarom Christene oor die hele wêreld hulle nog steeds heftig teen lykverbranding verset, is veral omdat laasgenoemde gebruik hom keer teen 'n waardevolle, Skrifgebonde, Christelike begrafnistradisie.
Die argumente wat hieronder volg, is hoofsaaklik ontleen aan die boekie van Donald K. Smith Why not Cremation? Uit die boekie blyk duidelik dat die skrywer - wat 'n Amerikaner is - 'n sterk humanistiese agtergrond het. Bowendien moet die boekie gelees word teen die agtergrond van die klipharde Amerikaanse Pragmatisme. As ons dit in gedagte hou, sal ons die gedagtegang van die skrywer beter verstaan. Sommige van die argumente klink in ons ore belaglik, maar vir Smith is hulle tog van die grootste belang.
Graftes word nie vir 'n onbepaalde tyd in hulle oorspronklike toestand gelaat nie. Na vyftien of twintig jaar word hulle opgeruim. Die menslike reste wat dan nog aanwesig is, word bymekaargemaak en in 'n gemeenskaplike gat gegooi of verbrand. Aangesien verbranding in die meeste gevalle tog die uiteindelike resultaat is, is dit baie beter om liewer 'n kort pad na die verbranding deur middel van lykverbranding, te neem.
Lykverbranding is baie goedkoper as 'n begrafnis. Dit is ook goedkoper as geboorte. Waarom moet dit duurder wees om die lewe te verlaat as om dit binne te kom? Ons sou gril as iemand 'n televisie-apparaat van R1000.00 in 'n gat sou laat sak en met grond sou toegooi. Maar as 'n oorledene in 'n gat laat sak en met grond toegegooi word, is ons bereid om die bedrag dubbel te betaal. Bowendien weet die oorledene tog nie wat daar vir sy begrafnis betaal word nie. Hy gee ook nie om nie. Hoekom dan so baie bestee?
Lykverbranding gaan vinnig. Jy spaar tyd. Om die liggaam van 'n dooie tot ongeveer ses pond as te verminder, neem slegs enkele ure. Na 'n begrafnis neem hierdie proses jare of - afhanklik van die plek waar begrawe word - eeue.
Lykverbranding is skoner as 'n begrafnis. Uit higiëniese oogpunt verdien dit dus aanbeveling.
3. 'N KORT BEOORDELING VAN DIE VOORGAANDE ARGUMENTE
Hierdie argument handel oor 'n baie praktiese probleem. Dit is inderdaad so dat die toenemende wêreldbevolking die gevaar van verhongering van sekere bevolkingsgroepe insluit. Maar is dit nou 'n argument ten gunste van lykverbranding? Ek glo nie.
Die grond wat beskikbaar kom as alle begraafplase opgeruim word en vervang word deur sogenaamde "tuine van herinnering" wat minder plek inneem, kan wel vir landboudoeleindes gebruik word, maar dit los die probleem van die wêreldwye voedselvoorsiening nie op nie. Want die voedseltekorte wat dreig, is nie die gevolg van te min beskikbare grond nie, maar van verkeerde benutting van die grond wat wel beskikbaar is. Indien die mens sou leer om sy kultuuropdrag van Gen. 1: 28 reg uit te voer, sou die probleme op 'n einde wees. Smith se argument is nie baie sterk nie, terwyl tewens die gevaar van gebrek aan grond vir die aanlê van kerkhowe in ons uitgestrekte land denkbeeldig is.
Hierdie stelling van Smith is waar. Grafte word na 'n bepaalde tyd opgeruim om plek te maak vir ander graf te. Menslike reste wat dan nog in die ou graf te aanwesig is, word in die meeste gevalle verbrand. Maar dit beteken nog nie 'n regverdiging van lykverbranding nie. Want die liggaam is 'n saad. Dit sterf in die grond sodat iets nuuts daaruit kan voortkom. En wat sien ons nou hier? Presies dieselfde wat ons sien as ons mielies plant. Die mieliepit sterf in die grond. Dan kom daar 'n nuwe mielie uit voort. Maar die ou pit word nie heeltemal vernietig nie. Baie klein gedeeltes van die membraan byvoorbeeld bly in die aarde agter. Maar tog het die mieliepit dan aan sy doel voldoen. So is dit ook met die menslike liggaam. Dit verteer en vergaan, maar klein dele, soos stukke van die bene bly oor omdat hulle óf baie stadig óf glad nie verteer nie. Maar dit beteken nie dat die liggaam dan nie aan sy doel naamlik om 'n saad te wees, voldoen het nie. Die kwessie van die liggaam wat 'n saad is, sal verder op in hierdie studiestuk weer ter sprake kom. Die bostaande word tans slegs gesê om aan te toon dat Smith se argument op hierdie punt beslis geen vrybrief vir lykverbranding beteken nie.
Hierdie argument is ook waar. Maar Smith se bewysvoering kan nie staan nie. 'n Televisieapparaat kan nie vergelyk word met die liggaam van 'n dierbare oorledene nie. In hierdie argument is dit nie die mens met sy gevoelens wat spreek nie, maar die dooie Mammon.
Smith kom hier dus met 'n valse probleemstelling na vore. Ons is bereid om vir 'n begrafnis te betaal - dikwels baie te betaal - uit piëteit vir die oorledene. Want dit is nie sommer 'n dooie liggaam wat in 'n gat laat sak en met grond toegegooi word nie, maar 'n skepsel van God wat na sy laaste aardse rusplek gebring word. En hierdie skepsel het 'n ewigheidsbestemming, wat die bestemming ookal mag wees. Dit gaan ook nie daarom dat die oorledene weet wat daar vir sy begrafnis betaal word of dat hy wel of nie omgee nie. Dit het niks met die saak te doen nie.
Dit is myns insiens 'n belaglike argument. Vir 'n oorledene is die aardse tyd nie meer belangrik nie. Dit maak aan hom geen saak of die proses van die ontbinding van sy liggaam drie jaar of drie eeue duur nie. Die naasbestaandes spaar ook nie tyd nie. Die plegtighede wat met 'n lykverbranding gepaard gaan, is ongeveer ewe lank as die wat met 'n begrafnis plaasvind.
Hierdie argument is myns insiens 'n argumentum e silentio. Dit is waar dat 'n deel van die oordeel van God na die sondeval is dat die mens na sy dood sal terugkeer tot die aarde waaruit hy geneem is. Maar in Gen. 3: 19b gaan dit om die "dat" van die terugkeer, nie om die "hoe" nie. Dat God nie gesê het dat die terugkeer na die aarde deur middel van 'n begrafnis moet plaasvind nie, beteken nie dat ons daaruit mag aflei dat dit wel deur middel van lykverbranding mag geskied nie.
Hierdie argument is beslis nie waar nie. Bronne in die onmiddellike nabyheid van begraafplase is ondersoek en geen skadelike bestanddele is gevind nie. 'n Ondersoek van bronwater wat op die Andreas-begraafplaas te Hannover, Wes-Duitsland aangetref is, is ook ondersoek en daarby is die belangrike ontdekking gedoen dat dié water suiwerder is as die water wat aangetref is in bronne wat buite die begraafplaas geleë is. 'n Begraafplaas wat goed aangelê is, beteken dus beslis geen gevaar vir die volksgesondheid nie.
Hierdie argument word meestal na vore gebring in verband met die sogenaamde "skyndood" waarin 'n mens kan raak. Die voorstanders van lykverbranding sê dan dat as jy begrawe word terwyl jy "skyndood" is, dit 'n vreeslike ervaring moet wees om ses voet onder die grond in 'n doodkis wakker te word in die besef dat daar geen enkele moontlikheid is om aan die verskrikking 'n einde te maak nie. Nog afgesien van die feit of daar so iets soos "skyndood" bestaan (wat deur medici sterk betwyfel word), ontstaan die vraag of dit nie net so verskriklik is om tydens 'n kremasie in 'n oond met 'n temperatuur van 1000oC. uit 'n skyndood wakker te word nie.
Samevattend kan daar teen die agt argumente ten gunste van lykverbranding ook nog 'n juridiese argument teen lykverbranding ingebring word. As daar by iemand se dood die vermoede rys dat hy vermoor is, kan dit na die begrafnis dalk nog vasgestel word. Dit geld byvoorbeeld veral in gevalle van vergiftiging. In 'n geval van lykverbranding is dit egter buite die kwessie dat 'n gewelddadige dood agterna vasgestel kan word.
Maar ... dit is nie genoeg nie. Want al wat ons hieruit kan aflei, is dat ons lykverbranding op grond van menslike argumente met vrymoedigheid mag afwys. Maar vir 'n gelowige mag menslike argumente nooit die swaarste weeg nie. Die sterkste argument bly vir die gelowige nog altyd die Skrif. Laat ons dus sien of ons in die Skrif iets kan vind op grond waarvan ons lykverbranding met vrymoedigheid kan afwys.
4. 'N KORT OORSIG VAN DIE OU TESTAMENTIESE GEGEWENS
Die begrafnis van geliefdes vind in die Ou Testament plaas as 'n bewys van besondere piëteit. Ons dink hier byvoorbeeld aan die besondere sorg wat Abraham aan die begrafnis van sy vrou Sara bestee het. Hy was selfs bereid om vir die spelonk waarin sy begrawe is 'n buitensporige hoë prys te betaal.
Hoewel die begrafnis in die Ou Testament dus 'n baie vooraanstaande plek inneem, word daar tog ook van verbranding gepraat. Ons noem 'n paar voorbeelde.
Lev. 20: 14 "En as 'n man 'n vrou en haar moeder neem, is dit 'n skandelike daad; hulle moet hom en dié twee met vuur verbrand: daar mag geen bloedskande onder julle wees nie".
Lev. 21:9 "En as die dogter van 'n priester haar ontheilig om te hoereer, ontheilig sy haar vader; met vuur moet sy verbrand word".
Jos. 7:25 "En Josua het gesê: Hoe het jy ons in die ongeluk gestort! Die HERE sal jou vandag in die ongeluk stort! Daarop het die hele Israel hom gestenig, en hulle het hulle met vuur verbrand en klippe op hulle gegooi".
Hierdie drie tekste spreek vir hulleself. In aldrie gevalle is verbranding 'n ernstige verswaring van die doodstraf. Die meeste uitleggers stem wel ooreen dat hierdie mense nie deur vuur om die lewe gebring is nie. Hulle is (waarskynlik) gestenig. Daarna is hulle lyke verbrand.
1 Sam. 31: 12 ".... en hulle het die lyk van Saul en die lyke van sy seuns van die muur van Bet-San afgehaal en by Jabes gekom en hulle daar verbrand".
Vir hierdie handelwyse het waarskynlik 'n goeie rede bestaan, naamlik om te voorkom dat die lyke nog verder deur die Filistyne vermink sou word.
Amos 6: 10 "En wanneer iemand se bloedverwant, die een wat hom wil verbrand, hom optel om die bene uit die huis te verwyder..."
Hier is sprake van lykverbranding wat ook met 'n besondere doel plaasvind. Ons het in hierdie hoofstuk te doen met oordeelsprediking oor die Tienstammeryk. Daar word gespreek oor 'n stad wat beleër word. Die stad is waarskynlik Samaria. Die aantal lyke sal oorstelpend groot wees. Dit is goed moontlik dat in die omstandighede die begraafplaas - wat in die nabye Ooste altyd buite die stad geleë was - nie bereik kon word nie. Hieruit mag ons aflei dat lykverbranding in dié omstandig-hede 'n noodsaak geword het om die uitbreek van aansteeklike siektes te voorkom. Sowel in 1 Sam. 31: 12 as Amos 6: 10 het ons dus met uitsonderlike gevalle te doen.
Daar is in die Skrif ook enkele gevalle waarin nóg van begrawe nóg van verbranding sprake is. Ons noem weer 'n paar voorbeelde:
1 Sam. 17:44 "Verder sê die Filistyn vir Dawid: Kom nà my toe, dat ek jou vlees aan die voëls van die hemel en die diere van die veld kan gee".
1 Sam. 17:46 "Vandag sal die HERE jou in my hand oorlewer, dat ek jou kan verslaan en jou hoof van jou wegneem, en die lyke van die leër van die Filistyne vandag aan die voëls van die hemel en die wilde diere van die aarde kan gee, sodat die hele aarde kan weet dat Israel 'n God het".
II Kon. 9: 10. "En die honde sal Isébel eet op die dorpsgebied van Jisreël, en daar sal niemand wees wat haar begrawe nie."
Ps. 79: 1-3 ,,'n Psalm van Asaf. O God, heidene het gekom in u erfdeel, hulle het u heilige tempel verontreinig, Jerusalem tot puinhope gemaak. Hulle het die lyke van u knegte aan die voëls van die hemel tot spys gegee, die vlees van u gunsgenote aan die wilde diere van die land. Hulle het húlle bloed rondom Jerusalem soos water uitgegiet sonder dat iemand hulle begrawe".
Uit hierdie gegewens - wat maklik vermeerder kan word - is dit duidelik dat begrawe in die Ou Testament steeds plaasgevind het as 'n daad van piëteitvolle liefde, terwyl verbranding en nie-begrawe-nie steeds 'n besondere strafoefening van God was.
Die allersterkste argument uit die Ou Testament het ons egter nog nie genoem nie. En dit is die feit wat aan ons in Deut. 34:5 en 6 meegedeel word, naamlik dat die lyk van Moses deur die HERE Self begrawe is. Dit is myns insiens seker die duidelikste bewys uit die Ou Testament dat God die begrafnis verkies bo die lykverbranding. Verbranding was bekend - sterker nog: in sekere gevalle was dit self 'n gebod van God - maar in normale gevalle is begrafnis toegepas. God Self bekragtig dit deur die begrafnis van Moses.
Hier wil ons weer wys op die begrafnis van Moses omdat die Here Self hom begrawe het. In Deut. 34:6 lees ons: "En Hy het hom (Moses) in die dal in die land Moab, teenoor Bet-Peor, begrawe; en niemand het tot vandag toe sy graf geken nie.
Om deur die Here begrawe te word, is reeds 'n unieke gebeurtenis. Maar verder is dit baie merkwaardig dat Judas eeue later na "die liggaam van Moses" verwys. In Judas vers 9 lees ons dat die aartsengel Migael met die duiwel in 'n woordestryd was oor die liggaam van Moses. Migael het egter geen oordeel van lastering durf uitspreek nie, maar het vir die duiwel gesê: "Die Here bestraf jou!" Hierdie teks is seker nie een van die maklikste tekste in die Skrif nie, maar gerefor-meerde uitleggers stem oor die algemeen wel saam dat die mededeling van Judas betrekking het op 'n twisgesprek tussen Migael en die duiwel waarby die twispunt die liggaam van Moses was.
Op grond van dit alles kan ons slotsom myns insiens slegs wees dat die begrafnis die wens van die Here is. Die begrafnis in die Ou Testament is dus veel meer as 'n aanpassing aan 'n kultuurpatroon wat toevallig in Israel bestaan het. So 'n aanpassing kon moontlik gewees het. Die Here het Hom meer as een keer by bestaande omstandighede, gewoontes en gebruike aangepas. 'n Goeie voorbeeld hiervan is die taal waarin Hy Homself openbaar. Hy bedien Hom van 'n taal wat deur ons verstaan kan word. Maar van 'n aanpassing aan 'n kultuurpatroon waarvan die begrafnis 'n deel was, kan geen sprake wees nie omdat in die tydperk van Israel se Ou-Testamentiese bestaan die lykverbranding by die volke van die wêreld én in Israel self bekend was en in sommige gevalle ook toegepas is. As God ten gunste van die begrafnis kies, is dit 'n welbewuste keuse, juis omdat die begrafnis nie die enigste bestaande manier was om van 'n dooie liggaam ontslae te raak nie.
Indien dus die vraag gestel word of die uitsprake van die Ou Testament as normatiewe uitsprake gesien moet word, moet die antwoord myns insiens 'n duidelike "ja" wees, omdat God Self deur Sy handelswyse die norm gestel het vir die manier van doen van Sy volk onder die Ou én onder die Nuwe Verbond.
5. 'N KORT OORSIG VAN DIE NUWE-TESTAMENTIESE GEGEWENS
Ook hier wil ons weer begin met 'n paar teksverwysings waaruit duidelik blyk dat daar in die Nuwe Testament steeds van begrawe sprake is en nie van lykverbranding nie.
Matth. 23: 27 "Wee julle, Skrifgeleerdes en Fariseërs, geveinsdes, want julle is net soos gewitte grafte wat van buite wel fraai lyk, maar van binne vol doodsbene en allerhande onreinheid is".
Matth. 26: 12 "Want toe sy hierdie salf op my liggaam uitgegooi het, het sy dit gedoen met die oog op my begrafnis".
Mark. 6:29 "En toe sy dissipels dit hoor, het hulle gekom en sy lyk weggeneem en dit in 'n graf neergelê".
Luk. 16: 23 "En die ryk man het ook gesterwe en is begrawe".
Joh. 5: 28 "Moenie julle hieroor verwonder nie, Want daar kom 'n uur wanneer almal wat in die grafte is, sy stem sal hoor...".
Joh. 11: 17 "Toe Jesus dan gekom het, het Hy gevind dat hy (Lasarus) al vier dae in die graf was".
Hand. 5:6 "Daarna het die jongmanne opgestaan en hom (Ananias) toegedraai en uitgedra en begrawe".
Hand. 5: 10 "Toe val sy onmiddellik aan sy voete neer en het gesterwe. En die jongmanne het ingekom en haar (Saffira) dood gevind en haar uitgedra en by haar man begrawe".
Hand. 8:2 "En godvresende manne het Stéfanus begrawe en 'n groot rou oor hom bedrywe".
Uit die bostaande voorbeelde - wat gemaklik met ander vermeerder kan word - blyk dit duidelik dat ook in die Nuwe Testament die begrafnis gewoonte was. Hiermee is die Nuwe Testament heeltemal in lyn met die Ou Testament. Die gevalle van verbranding en van nie-begrawe-nie wat soms in die Ou Testament nog gekry het, is in die Nuwe Testament afwesig.
Daar is egter een uitsondering. Hierdie uitsondering gaan oor 'n geval van nie-begrawe-nie. Ons tref dit aan in Matth. 8:18-22. Dit gaan daar oor 'n man wat Jesus wil volg maar wat toestemming vra om eers sy vader te gaan begrawe. Die antwoord van Jesus op hierdie versoek is egter: "Volg My, en laat die dooies hul eie dooies begrawe". Die versoek van die man is heeltemal billik, want dit was sy heilige plig om sy vader te begrawe. Tog wys Jesus hierdie versoek af omdat die laere plig moet wyk vir die hoëre. Om die Woord te verkondig is 'n beter werk as om die dooies te begrawe. Die dooies word aan die "dooies" oorgelaat, dit wil sê aan hulle wat geen enkele belangstelling het vir die Koninkryk van God nie; hulle dus by wie dit aan elke vorm van egte geestelike lewe ontbreek.
Ons sien dus dat die Nuwe Testament baie aandag aan begrawe bestee. Van verbranding is nie een enkele keer sprake nie. Dit is wel so dat die Nuwe Testament die oond ken. Die woord word egter gebruik in 'n baie besondere betekenis wat nie in die gedagtegang van die moderne lykverbran-dingspraktyke tuishoort nie. Ons gee weer 'n paar voorbeelde:
Matth. 6:30 "As God dan die gras van die veld, wat vandag daar is en more in 'n oond gegooi word, so beklee, hoeveel te meer vir julle, kleingelowiges!"
Matth. 13:42 "...en sal hulle in die vuuroond gooi".
Dieselfde woorde tref ons ook aan in Matth.13:50. Met hierdie vuuroond waar "daar geween sal wees en gekners van die tande" word egter nie die plek bedoel waar die verteringsproses van die menslike liggaam tot 'n kort tydjie ingekort word nie. Hier word bedoel die plek waar God sy gerig oefen oor die ongelowiges.
Net soos in die geval van die ou-Testamentiese gegewens wil ons ook hier vir 'n paar oomblikke stilstaan by die vraag na die normatiewe; die vraag dus of die begrafnisgebruik in die Nuwe Testament vandag moet dien as norm vir ons manier van doen in hierdie verband.
Soos ons hierbo reeds gesien het, neem "die graf" 'n baie belangrike plek in in die onderwys van Jesus. Met betrekking tot die normatiewe van hierdie onderwys in woord en daad wil ons nou veral aandag gee aan twee sake, naamlik die opstanding van Lasarus en die opstanding van Jesus.
Die dood, begrafnis en opstanding van Lasarus tref ons aan in Joh. 11: 1- 44. In Joh. 11:44 lees ons: "En die oorledene het uitgekom, aan hande en voete met grafdoeke gebind, en sy gesig was toege-draai met 'n doek..."
En dat die opstanding van Lasarus groot gevolge gehad het, lees ons in Joh. 12: 17: "En die skare wat by Hom was toe Hy Lasarus uit die graf geroep en hom uit die dode opgewek het, het daarvan getuig".
Dit alles geld in 'n veel groter mate ook van die begrafnis en opstanding van Jesus Christus. Nie-mand sal ontken dat Jesus se opstanding tog moontlik sou gewees het as hulle sy liggaam direk na sy dood sou verbrand het nie, want by God is álle dinge moontlik. Maar in die geval van verbran-ding sou sy opstanding nie plaasgevind het soos wat dit op Paasmôre gebeur het nie. Ons sou nie gehad het nie wat ons nou onder andere op verskillende plekke in die Evangelie van Johannes wel het, naamlik die doeke en die hoofdoek van Jesus opgerol op een plek afsonderlik (Joh. 20:6 en 7), die littekens aan Jesus se hande en sy sy (Joh. 20:20) en die ooreenstemming tussen die begrawe liggaam van Jesus en sy opstandingsliggaam (Joh. 20:25-29). Uit Joh. 20:20 en 25-29 blyk dus duidelik die ongeskonde identiteit van Jesus voor en na sy opstanding. Daar kan geen twyfel wees nie. Die Jesus wat opgestaan het, is presies dieselfde Jesus as wat 'n paar dae vroeër begrawe is.
In verband met die vraag na die normatiewe van die Nuwe-Testamentiese gegewens blyk eers dat. die Nuwe Testament 'n stap verder gaan as die Ou Testament. In laasgenoemde is slegs sprake van begrawe. In eersgenoemde is sprake van begrawe én opstanding. Maar - en dit moet ons goed raak-sien - dit is nie lykverbranding en opstanding wat aanmekaar gekoppel word nie, maar begrafnis en opstanding.
Wanneer ons nou vir 'n paar oomblikke kyk na die briewe van Paulus, dan sien ons dat hy nie uitdruklik teen die kremasiepraktyke gewaarsku het nie. Tog was hierdie praktyke in die heidense wêreld waarin hy gewerk het, normaal. Voorstanders van kremasie het reeds aangevoer dat die feit dat Paulus nie uitdruklik teen lykverbranding waarsku nie, sou beteken dat hy dit as 'n middelmatige saak beskou het. Dit is egter 'n verkeerde siening. Daar is veel meer heidense gebruike waarteen Paulus nie gewaarsku het nie. Waar hy wél teen gewaarsku het, is dié heidense gebruike wat 'n bedreiging vir die jong gemeentes gevorm het, soos byvoorbeeld die eet van vleis wat aan afgode gewy was. Dit was vir Paulus egter nie nodig om teen lykverbranding te waarsku nie, omdat laas-genoemde gebruik nooit ingang by die jong kerke gevind het nie.
"Maar nou, Christus is opgewek uit die dode; Hy het die Eersteling geword van die wat ontslaap het".
Met hierdie woorde en met wat daar verder volg, toon Paulus aan dat Christus die waarborg is van die salige opstanding van die gelowiges; 'n heilsfeit wat deur die Kerke van Gereformeerde Belydenis ook beklemtoon word in Sondag 17 van die Heidelbergse Kategismus.
Nadat Paulus die "dat" van die opstanding vasgestel het, behandel hy die "hoe" daarvan. Hier gebruik die apostel die voorbeeld van die koringkorrel. Die korrel sterf in die grond sodat dit nuwe lewe kan gee aan die plant wat daaruit ontkiem. Die een kom uit die ander een voort. So is dit ook met die dooies. Die graf is vir die gelowige nie slegs die plek waar die vertering van die liggaam plaasvind nie, maar die plek waar die liggaam gesaai word in oneer, om op God se tyd - as die basuine van die jongste dag weerklink - in heerlikheid opgewek te word. Paulus gaan met sy beeld van die koringkorrel duidelik uit van die begrafnis en nie van die lykverbranding nie. Soos die koringkorrel in die aarde gelê word, so word ook die liggaam van 'n oorledene in die aarde gelê. En soos wat die koringkorrel in die aarde vergaan, so vergaan ook die liggaam van 'n oorledene. Maar dan ook: soos wat daar uit die koringkorrel wat vergaan het 'n nuwe koringaar voortkom omdat die sterwende korrel die kiem van die lewe in hom dra, so kom daar uit die dooie liggaam wat vergaan 'n nuwe liggaam voort, omdat die gestorwe liggaam die kiem van die nuwe lewe in hom dra.
In die lig van dit alles is 'n begraafplaas dus eintlik 'n groot saailand, waarin die liggame besig is om te vergaan maar nie om nooit weer op te staan nie. Uit Paulus se uiteensetting omtrent die op-standing van die dode is egter een ding heeltemal duidelik. Sonder die begrafnis bly die hele hoof-stuk I Kor. 15 onbegryplik. Vanuit die standpunt van die voorstanders van lykverbranding kan die diepe simboliek van hierdie hoofstuk nie verstaan word soos dit verstaan moet word nie.
Vanselfsprekend kan ook hier weer verskillende opmerkings gemaak word. Dit is baie duidelik dat dit in I Kor. 15 in die eerste plek gaan om die dode, die ontslapenes en nie in die eerste plek om die graf of die begrafnis nie. Dit is ook nie so dat die graf waaruit Jesus opgestaan het die grond is van ons hoop op 'n salige opstanding nie. Die opgestane Jesus is die grond van ons hoop. Maar ...Jesus staan op uit die graf. En dit is baie betekenisvol. Dit is die groot feit wat die agtergrond vorm van Paulus se woorde in I Kor. 15. Alleen teen die agtergrond kan die diepe simboliek van hierdie hoofstuk verstaan word.
Voorts kan die vraag ontstaan of die Skrif in verband met die begrafnis 'n gebruik beskryf of voor-skryf. Met ander woorde gee die Ou en Nuwe Testament maar net 'n beskrywing van 'n gebruik of is dit die bedoeling dat hierdie gebruik nagevolg moet word omdat begrafnis 'n voorskrif is.
Die opmerking is reeds gemaak dat dit wat die begrafnis betref in die Skrif slegs gaan om die mede-deling van 'n kultuurgewoonte. Die herhaaldelike vermelding van die begrafnis in die Skrif sou dan slegs die beskrywing wees van 'n gebruik en die beskrywing sou geen voorskrif inhou vir ons van-dag nie. Myns insiens is hierdie siening verkeerd omdat dit nie voldoende rekening hou met die besondere karakter van die Skrif nie.
As ons die begrafnis in die Skrif bloot as die mededeling van 'n kultuurgewoonte sien, kom daar ook ander vrae na vore. Dan kan ons byvoorbeeld vra of ons nie dalk ons hele siening van teraardebe-stelling moet wysig, omdat die hoogtepunt van die opstanding van die vlees, naamlik die opstan-ding van Christus, verby is nie. Ons kan ons ook begin afvra of die "hoe" van die teraardebestelling dalk nie meer soveel saak maak omdat die dood tog oorwin is nie.
Daarom het God moord en selfmoord verbied (Gen. 9:6). Teneinde die mens met eerbied vir die menslike liggaam te vervul, het God ook die verminking en beskadiging daarvan verbied. (Lev. 19:28. Deut. 14:1). Paulus spreek van die menslike liggaam as van 'n "tempel van die Heilige Gees" (I Kor. 6: 19).
Die Skrif praat dus met groot eerbied van die menslike liggaam, want ook die liggaam is 'n skepping van God. 'n Mens bestaan uit siel én liggaam en dit beteken dat ook die liggaam van die gelowige deel het aan die verlossing in Christus. Sondag 1 van die Heidelbergse Kategismus sê dan ook dat die gelowige met liggaam en siel aan Christus behoort.
Ons liggaam is dus nie ons eiendom nie, maar God s'n. Maar ... wat van God is, moet van God bly. Daarom moet die liggaam na die dood aan God teruggegee word op die wyse wat die Bybel aan ons leer. Dié wyse is nie die pad van lykverbranding waarby die hele liggaam vermink word nie, maar die pad van begrafnis.
Voorts moet ons in gedagte hou dat die intrede van die dood nie sommer 'n natuurlike saak is nie, maar 'n handeling van God. Slegs God kan heers oor lewe en dood. Slegs Hy wat die mag het om die lewe te gee, het ook die reg om dit weer te neem. Daarom hou sy reg op ons liggaam, wat deur Hom gemaak is, ook nie op wanneer die dood intree nie. Maar dit beteken dan ook dat die liggaam van 'n oorledene volgens die wil van God behandel moet word. Derhalwe moet dit aan die aarde toevertrou word en nie aan die oond nie.
Deurdat 'n oorledene begrawe word, vind die vernietiging van sy liggaam plaas volgens die wil van God. Dit is by kremasie egter nie die geval nie, omdat daarby die proses van vernietiging van die liggaam deur die mens self ter hand geneem word. Dan tree die mens dus op as die heerser oor lewe en dood waarby uitgegaan word van die gedagte dat die liggaam die eiendom van die mens is, ter-wyl dit God se eiendom is.
Die Seun van God is die grond van ons hoop op 'n salige opstanding. Hierdie belangrike geloofs-waarheid is deur die Christelike Kerk van die begin af besef. Daarom het die Kerk hom steeds met die grootste beslistheid teen die heidens lykverbrandingspraktyke verset. Dat hierdie gebruik tans in sogenaamde Christelike nasies 'n steeds groter plek inneem, stem tot besorgdheid.
Dit is 'n teken van voortgaande ontkerstening en deformasie.
Verder is dit opvallend dat die toenemende vraag na lykverbranding hand in hand gaan met 'n toe-neming van heidense gebruike tydens die verbrandingsplegtigheid. Die aanwesiges kan byvoor-beeld kies uit 'n breë verskeidenheid musiek op elke gebied. Naas Psalms is daar klassieke en moderne musiek voorhande, terwyl die sogenaamde Negro-Spirituals en Evangelieliedere 'n veel-gevraagde begeleiding by lykverbranding is. Maar dit is nie al nie. Dit gebeur meermale dat ouers 'n kind laat verbrand terwyl die Beatles of 'n ander popgroep een van hulle populêre wysies via geluidsband of plaat ten gehore bring. In Duitsland het Heintje met sy liedjies die krematoriums verower.
Waar hierdie gebruik ook in ons land reeds 'n groot plek inneem, is dit noodsaaklik dat die Skrifgetroue gelowige ernstig tot reformasie oproep. Want die lykverbranding en alles wat daarmee saamhang, is in stryd met die Skrif. Een van die kerngedagtes van die Calvinistiese mensbeskouing, naamlik dat ook die stof die eiendom van God is, gaan verlore.
Dit is wel waar dat die manier waarop van die liggaam van 'n oorledene ontslae geraak word geen struikelblok is vir die opstanding uit die dode nie. Dit geld vir seebegrafnisse, vir gevalle waarby die menslike liggaam in so 'n mate vermink is dat daar van 'n begrafnis eintlik geen sprake meer is nie en vir lykverbranding. Daar is mense wat ten gevolge van 'n brand om die lewe gekom het en wat tog sal opstaan om tydens die laaste oordeel op die jongste dag hulle ewigheidsbestemming te bereik. Maar mense wat in 'n brand omkom, verrig nie die vrywillige, onskriftuurlike daad van lykverbranding nie.
Samevattend kan ons sê dat die proses van ontbinding van die liggaam nie in die hande van mense gelê is nie. Ons mag met die liggaam van 'n oorledene nie willekeurig handel nie. Lykverbranding is nie in ooreenstemming met die Woord van God nie. Dit is heidens en dit bots met die egte Christe-like lewenstyl. Derhalwe wys ons dit onvoorwaardelik af.
De Klerk, B.J. "Lykverbranding", In Die Almanak van die Geref. Kerk in S.A., 1950, p. 105-113 (ook as pamflet in Engels onder die titel "Cremation" gepubliseer).
Lategan, D. "Kremasie of Lykverbranding". In Koers in die Krisis III, p.144-156. �F.C. S.V., Stellenbosch (Pro Ecclesia-drukkery), 1941.
Grosheide, F.W. Paulus' eerste Brief aan de Kerk te Korinthe. In Korte Verklaring der Heilige Schrift. Kok, Kampen, 1954.
'n Lys van reeds gepubliseerde I..B.C.-studiestukke kan gratis by die I.B.C.-kantoor, P.U. Vir C.H.O., Potchefstroom, 2520 (Telefoon: 22112, uitbreiding 418) aangevra word.