Mary Shelley is bekend vir een roman - haar eerste, Frankenstein (1819). Die buitengewone loopbaan in aanpassing het amper vanaf die punt van publikasie begin, en dit het 'n lang lewe hierna as 'n sleutelwoord in ons kultuur gehad. Frankenstein praat nou met ons in ons vrees vir wetenskaplike oorreaksie, ons probleme om ons gedeelde mensdom te erken.
Maar haar later verwaarloosde boek Die Laaste Man (1826) het die meeste te sê in ons huidige oomblik van krisis en wêreldwye pandemie.
The Last Man is 'n roman van isolasie: 'n isolasie wat Shelley se pynlike omstandighede weerspieël. Die karakters van die roman lyk baie soos die beroemde lede van die Shelley-Byron kring, insluitend Shelley se man, Percy Bysshe Shelley, sy vriend Lord Byron, en Mary se stiefsuster (Byron se eenmalige geliefde), Claire Clairmont.
Toe Shelley die roman begin skryf het, was almal - saam met almal behalwe een van haar kinders - dood. Shelley, wat eenmaal deel was van die belangrikste sosiale kring van die tweede generasie romantiese digter-intellektuele, bevind haar byna alleen in die wêreld.
Terwyl dit karakter na karakter doodmaak, herskep The Last Man hierdie geskiedenis van verlies saam met die skrywer se verpletterende gevoel van eensaamheid.
Mary Shelley (links van links), Edward John Trelawny, Leigh Hunt en Lord Byron tydens die begrafnis van Percy Bysshe Shelley in 1882, geverf deur Louis Édouard Fournier c1889. Wikimedia Commons
Stel u uitsterwing voor
Die roman was nie 'n kritieke sukses nie. Ongelukkig het dit gekom twee dekades van "laaste man" -vertellings.
Vanaf ongeveer 1805 kom hierdie verhale en gedigte as reaksie op groot kulturele veranderinge en nuwe ontstellende ontdekkings wat uitdaag oor hoe mense oor die plek van die mensdom in die wêreld dink. 'N Nuwe begrip van die uitsterwing van spesies (die eerste erkende dinosourus is ontdek rondom 1811) mense laat vrees dat die mens ook van die aarde kan blus.
Twee katastrofies ontvolking gebeure - die gruwelike bloedvergieting van die Revolusionêre en Napoleoniese oorloë (1792-1815), en die vinnige wêreldwye afkoeling veroorsaak deur die massiewe uitbarsting van Mount Tambora in 1815 - het die uitwissing van mense na 'n afgryslike dreigende moontlikheid gelyk. Meditasies oor verwoeste ryke was oorvloedig. Baie skrywers het begin dink (of profeteer) die vernietiging van hul eie nasies.
Ongelukkig vir Shelley, teen 1826, het dit wat 'n skokkende verbeeldingryke reaksie op 'n ongekende ramp was, 'n cliché geword.
'N Parodiese gedig soos die van Thomas Hood Die Laaste Man - ook vanaf 1826 - gee ons 'n aanduiding van die atmosfeer waarin Shelley haar eie boek gepubliseer het. In Hood se ballade is die laaste man 'n hangman. Nadat hy sy enigste metgesel tereggestel het, is hy nou spyt dat hy homself nie kan ophang nie:
Want daar is geen ander mens wat lewe nie,
In die wêreld, om my bene te trek!
In hierdie vyandige atmosfeer het kritici gemis dat Shelley se roman baie anders was as die uitslag van die laaste man-verhale daarvoor.
Beskou Byron se apokaliptiese gedig duisternis (1816), met sy visie van 'n wêreld sonder beweging of lewe van enige aard:
Seisoenloos, herbless, treeless, manless, lifeless -
Die dood van die dood - 'n chaos van harde klei.
In teenstelling met hierdie totale dood, vra Shelley haar lesers om 'n wêreld voor te stel waarin slegs mense uitgesterf het. Aangeval deur 'n nuwe, onstuitbare plaag, stort die bevolking binne enkele jare ineen.
In hul afwesigheid floreer ander spesies. 'N Band van oorlewendes wat vinnig afneem, kyk hoe die wêreld begin terugkeer na 'n opvallende natuurskoon, 'n wêreldtuin van Eden.
Mary Shelley het voorgestel dat 'n wêreld sonder mense 'n terugkeer van die wilde natuur kan wees. Twilight in the Wilderness deur Frederic Edwin Church, c1860. Wikimedia Commons
Dit is 'n nuwe tema vir fiksie, soos films soos 'N rustige plek en Alfonso Cuarón se Kinders van Men, of beelde van die ontvolkte Koreaanse gedemilitariseerde sone en Tsjernobil-woud, daardie vreemde en pragtige landskappe waar mense nie meer oorheers nie.
'N Wêreld in krisis
Shelley skryf in 'n tyd van krisis - wêreldwye hongersnood na die uitbarsting van Tambora, en die eerste bekende cholera-pandemie uit 1817-1824. Cholera het oor die Indiese subkontinent en oor Asië versprei totdat die skrikwekkende vordering in die Midde-Ooste gestaak is.
Dit is ontstellend om vandag te lees dat Shelley die selfvoldane reaksie van Engeland op vroeë tekens van siektes in sy kolonies lees. Aanvanklik sien Engelse "geen onmiddellike noodsaaklikheid vir 'n ernstige omsigtigheid nie". Hulle grootste vrees is vir die ekonomie.
Aangesien massa-sterftes regdeur (in Shelley se tyd) Brittanje se kolonies en handelsvennote voorkom, word bankiers en handelaars bankrot. Die 'welvaart van die nasie', skryf Shelley, 'is nou geskud deur gereelde en uitgebreide verliese'.
In een briljante setstuk wys Shelley ons hoe rassistiese aannames 'n slim, meerderwaardige bevolking verblind vir die gevaar wat op pad is:
Kan dit waar wees, het die ander mekaar met verwondering en ontsteltenis gevra dat die hele lande deur hierdie afwykings in die natuur, vernietig deur hele lande vernietig word? Die groot stede van Amerika, die vrugbare vlaktes van Hindostaanse, die oorvol woonbuurte van die Chinese, word met die grootste ondergang gepleeg. […] Die lug is geoormoniseerd, en elke mens inasem die dood, selfs in die jeug en gesondheid. […] Wes-Europa was nog nie geïnfekteer nie; sou dit altyd so wees?
O, ja, dit sou - Landgenote, wees nie bevrees nie! [...] As daar 'n paar Asiatiese mense onder ons kom, sal die plaag by hom doodgaan, ongekommunikeerd en onskuldig. Laat ons huil vir ons broers, alhoewel ons nooit sy omgekeerde kan ervaar nie.
Shelley wys ons vinnig hierdie gevoel van rasse-superioriteit en immuniteit is ongegrond: alle mense is verenig in hul vatbaarheid vir die dodelike siekte.
Uiteindelik word die hele menslike bevolking verswelg:
Ek versprei die hele aarde soos 'n kaart voor my. Op geen enkele plek op sy oppervlak kon ek my vinger steek en sê: hier is veiligheid nie.
Gedurende die roman bly Shelley se karakters ironies genoeg optimisties. Hulle weet nie dat dit in 'n boek met die naam The Last Man is nie, en - met die uitsondering van die verteller Lionel Verney - bestaan ​​hul kanse op oorlewing nie. Hulle hou vas aan 'n naïewe hoop dat hierdie ramp nuwe, idilliese lewensvorme, 'n meer billike en deernisvolle verhouding tussen klasse en binne gesinne sal skep.
Maar dit is 'n wonderwerk. Eerder as om 'n poging aan te wend om die beskawing te herbou, neem diegene wat in die eerste golf van die plaag gespaar is, 'n selfsugtige, hedonistiese lewensbenadering aan.
Die 'besettings van die lewe was weg', skryf Shelley, 'maar die amusemente het gebly; genot kan uitgerek word tot op die rand van die graf. '
Geen god in hopeloosheid nie
Shelley se ontvolkte wêreld word vinnig goddeloos. In Thomas Campbell se gedig Die Laaste Man (1823) die enigste mens wat oorleef, het 'n "verdonkerende heelal" bestry om:
blus sy Onsterflikheid
Of skud sy vertroue in God.
Terwyl hulle besef dat die "mensesoort moet vergaan", word die slagoffers van Shelley se plaag bestialig. Teen die graan van Verligting individualisme, Shelley dring daarop aan dat die mensdom afhanklik is van die gemeenskap. As die "vaartuig van die samelewing verwoes word", gee individuele oorlewendes alle hoop prys.
Shelley se roman vra ons om ons voor te stel aan 'n wêreld waarin die mens uitgesterf het en die wêreld daarvoor beter lyk, waardeur die laaste oorlewende sy bestaansreg bevraagteken.
Uiteindelik Shelley se roman dring aan op twee dinge: eerstens word ons menslikheid nie gedefinieer deur kuns, geloof of politiek nie, maar op grond van ons gemeenskappe, ons medegevoel en deernis.
Tweedens behoort ons aan slegs een van die vele soorte op aarde, en ons moet leer om aan die natuurlike wêreld te dink as net nie net vir die gebruik van die mensdom nie, maar om sy eie beswil.