PressReader - Landbouweekblad: 2018-06-15 - Land­bou ver­eis sa­me­han­gen­de be­leid
Land­bou ver­eis sa­me­han­gen­de be­leid
Die ont­ei­e­ning van grond maak nou e­mo­sies gaan­de, maar die de­bat oor wat die beste land­bou­be­leid vir Suid-A­fri­ka is, moet nie ag­ter­weë ge­laat word nie.
Landbouweekblad - 2018-06-15 - Lbw|inhoud - JO­HAN WIL­LEM­SE
Die mo­sie in die Par­le­ment oor die moont­li­ke aan­pas­sing van die Grond­wet om ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding toe te pas het he­wi­ge en ui­ters e­mo­si­o­ne­le de­bat­te ont­ke­ten. Die feit dat meer as 140 000 voor­leg­gings in en­ke­le we­ke ge­stuur is aan die ko­mi­tee wat die kwes­sie on­der­soek, gee ’n aan­dui­ding van die groot aan­tal be­lang­heb­ben­des en i­dees rond­om die on­der­werp van grond, die land­bou en na­tuur­lik woon­grond.
Ter­loops, die kom­mer­si­ë­le land­bou het al et­li­ke ja­re die stand­punt – en dit word nou weer be­ves­tig deur ge­beu­re – dat die be­hoef­te nie nood­wen­dig is aan plaas­grond nie, maar eer­der aan ’n eie stuk­kie grond – nie staats­grond of kom­mu­na­le grond nie – by ste­de­li­ke kom­plek­se vir ’n woon­huis en an­der ak­ti­wi­tei­te.
Die land­bou het ook al lank­al aan die Re­ge­ring vertel dat ti­tel­ak­tes on­ont­beer­lik is vir die suk­ses­vol­le ver­sprei­ding van grond­ei­e­naar­skap. Dit het nou in die de­bat­te skie­lik er­ken­ning be­gin kry.
Die ge­or­ga­ni­seer­de land­bou het in die af­ge­lo­pe paar jaar heel­wat be­wy­se op­ge­bou van ge­slaag­de mo­del­le en wat be­reik kan word wan­neer die kom­mer­si­ë­le land­bou­sek­tor en op­ko­men­de of nu­we land­bou­ers saamwerk. ’n Mens kan net hoop in die hui­di­ge ge­roe­se­moes kan die suk­ses­vol­le mo­del­le as rig­ly­ne dien vir die pad vo­ren­toe.
Daar is eg­ter twee as­pek­te wat dik­wels in die de­bat oor grond mis­ge­kyk word: Die land­bou­be­dryf word ge­ken­merk deur ’n meng­sel van boer­de­ry­ti­pes en ter­self­der­tyd sal ’n de­bat moet be­gin oor wat die reg­te ti­pe land­bou­be­leid vir die toe­koms is. As Suid­A­fri­ka nie ’n sa­me­han­gen­de land­bou­be­leid gaan ont­wik­kel om die nu­we ont­wik­ke­lings van­weë die gro­ter ver­skei­den­heid boer­de­ry­ti­pes van­uit ’n be­leid­per­spek­tief te rig nie, gaan die land weer in slag­ga­te vas­val. Die be­na­de­ring waar die staat se­lek­tief net aan swart op­ko­men­de boe­re droog­te­hulp gee, is by­voor­beeld iets wat met hand en tand be­veg moet word.
In die de­bat­te kom die i­dee toe­ne­mend na vo­re dat die land­bou in Suid­A­fri­ka in die KORTOM
■ Die ge­or­ga­ni­seer­de land­bou se stand­punt dat ti­tel­ak­tes on­ont­beer­lik vir suk­ses­vol­le grond­ver­sprei­ding is, be­gin in­slag vind by die Re­ge­ring. ■ Die Re­ge­ring sal ’n land­bou­be­leid moet ont­wik­kel wat ver­skil­len­de ti­pes pla­se on­der­steun. ■ A­me­ri­ka her­sien sy land­bou­be­leid el­ke
vyf jaar gron­dig.
toe­koms ge­grond gaan wees op ’n gro­ter ver­skei­den­heid boer­de­ry­ti­pes as waar­aan tot dus­ver ge­dink is.
Een van die beste be­skry­wings wat in die jong­ste ja­re ge­pu­bli­seer is, kom uit die na­vor­sing van proff. Nick Vink en Jo­han van Rooy­en. Dit is by­kans tien jaar ge­le­de ge­pu­bli­seer, maar daar is nie nu­wer land­bou­sen­sus­da­ta nie.
Die TABEL gee ’n nut­ti­ge op­som­ming van ’n moont­li­ke klas­si­fi­ka­sie van boe­re in Suid­A­fri­ka. Hier­die ti­pe ver­de­ling het waar­skyn­lik nie veel verander in die jong­ste tien jaar nie, bui­ten dat die groot kom­mer­si­ë­le boe­re ef­fe meer ge­word het ten kos­te van mid­del­groot boe­re.
Boer­de­rye be­staan reeds uit ’n wye ver­skei­den­heid een­he­de. Groot, kom­mer­si­ë­le pla­se het bui­te­be­leg­gers en pro­fes­si­o­ne­le be­stuur met groot ka­pi­taal­be­leg­gings.
Klei­ner een­he­de pro­du­seer kom­mer­si­eel met die doel om ’n le­wens­be­staan aan die be­trok­ke fa­mi­lie te gee.
Dié boer­de­rye word meest­al ge­klas­si­fi­seer as klein en me­di­um­groot kom­mer­si­ë­le boer­de­rye. Dit is die ka­te­go­rie wat in die vol­gen­de de­ka­de die vin­nig­ste kan groei, mits die Re­ge­ring sy i­dees oor grond­her­vor­ming reg kan toe­pas.
Die so­wat 35 000 ont­lui­ken­de, kom­mer­si­ë­le boe­re van tien jaar ge­le­de sal op­skuif na klein kom­mer­si­ë­le boe­re. Die ka­te­go­rie wat sterk groei kan toon, is be­staans­boe­re, wat met die reg­te be­leid kan ont­wik­kel in ont­lui­ken­de en klein kom­mer­si­ë­le boe­re.
Dit sal dus ’n groot meng­sel van boer­de­rye gee waar­oor Suid­A­fri­ka nuut moet be­gin dink.
As die Re­ge­ring erns­tig is om ’n nie­ras­si­ge, kom­mer­si­ë­le land­bou­sek­tor te skep wat uit ver­skil­len­de boer­de­ry­ti­pes en groot­tes be­staan, is dit nood­saak­lik dat ook her­be­sin word om ’n land­bou­be­leid te ont­wik­kel wat die ver­skil­len­de ti­pes pla­se sal on­der­steun en rig. Dit is iets wat Suid­A­fri­ka tans nie het nie.
’n Sa­me­han­gen­de land­bou­be­leid verg heel­wat na­vor­sing en in­set­te, soos A­me­ri­ka se so­ge­noem­de “Farm Bill” wat el­ke vyf jaar gron­dig her­sien word en die land­bou­be­leid – en dus ook staats­be­ste­ding – rig. Dit was oor die ja­re baie suk­ses­vol om die A­me­ri­kaan­se land­bou te laat groei, want dit ver­se­ker ’n sa­me­han­gen­de land­bou­be­leid wat al die as­pek­te om­vat ná deeg­li­ke na­vor­sing en de­bat.
Land­bou­be­leid moet uit ’n sa­me­han­gen­de pak­ket be­staan wat die sek­tor in staat sal stel om sy oog­mer­ke te be­reik.
Lan­de se land­bou­be­leid het nog­al heel­wat oor­een­stem­men­de doel­wit­te. Die Or­ga­ni­sa­sie vir E­ko­no­mie­se Sa­me­wer­king en Ont­wik­ke­ling (OESO) sê land­bou­be­leid moet ge­rig wees op die vol­gen­de as­pek­te: Die le­we­ring van voed­sa­me en be­kos­tig­ba­re voed­sel;
Pro­du­sen­te moet in staat ge­stel word om hul le­wen­stan­daard te ver­be­ter deur­dat hul­le in ’n oop en deur­sig­ti­ge han­dels­om­ge­wing kan han­del dryf; On­der­steu­ning en aan­pas­sing by kli­maats­ver­an­de­ring en mee­gaan­de ram­pe en die ver­moë om ri­si­ko’s te kan be­stuur; Die ver­skaf­fing van o­pen­ba­re in­fra­struk­tuur; On­der­steu­ning om te kan by­dra tot e­ko­no­mie­se groei en ont­wik­ke­ling; en ’n Ge­ïn­te­greer­de be­na­de­ring tot voed­sel­pro­duk­sie en voed­sel­vei­lig­heid. In­te­res­sant is dat die OESO be­vind het dat so­wat 60% van die lan­de in die groep ’n be­leid het om bin­ne­land­se pry­se te stut op vlak­ke wat ho­ër is as die in­ter­na­si­o­na­le prys­vlak­ke en ook dat die vlak­ke van be­leids­on­der­steu­ning aan die land­bou in baie lan­de aan die toe­neem is, ter­wyl steun aan die land­bou in Suid-A­fri­ka in die af­ge­lo­pe 20 jaar ge­daal het.
Wat is van die e­le­men­te waar­oor een­stem­mig­heid ver­kry moet word in ’n oor­koe­pe­len­de, sa­me­vat­ten­de be­leids­do­ku­ment wat die land­bou kan rig en el­ke vyf jaar her­sien kan word saam met die be­gro­tings­pro­ses? Hulp­bron­be­sker­ming en die be­stuur van skaars hulp­bron­ne het op groot skaal ag­ter- weë ge­bly. Dit sluit ver­al die wa­ter­bron­ne in wat op groot skaal be­soe­del word. Toe­gang tot fi­nan­sie­ring vir die ver­skil­len­de ka­te­go­rieë boe­re moet gron­dig her­sien word. Die Land Bank-mo­del moet uitgebrei word om aan nu­we, klei­ner kom­mer­si­ë­le boe­re goed­koop, sag­te le­nings te gee – soos die ou Land­bou­kre­diet­raad – met ti­tel­ak­tes as se­ku­ri­teit. Na­vor­sing, ont­wik­ke­ling en voor­lig­ting, as­ook siek­te- en plaag­be­heer moet dras­ties ver­be­ter. Die beste be­na­de­ring sal waar­skyn­lik ’n pri­vaat­sek­tor­mo­del wees wat met be­gro­tings­geld, hef­fings en pri­va­te pro­jek­te ge­fi­nan­sier word na be­hoef­te, maar op gekoördineerde grond­slag, soos die graan­be­dryf se hui­di­ge be­na­de­ring. Toe­gang tot mark­te. Die hui­di­ge land­bou­be­mar­kings­be­leid het ten doel om land­bou­be­mar­king te de­re­gu­leer, wat wel ge­doen is. Die di­lem­ma is nou dat land­bou­ver­wer­king en han­del aan die af­set­kant so ge­kon­sen­treerd ge­raak het dat dit vir boe­re met klei­ner vo­lu­mes en wat nismarkte wil be­dien, baie moei­lik is om mark­toe­gang op ge­ly­ke voet te kry. Die vier su­per­mark­groe­pe oor­heers die klein­han­del en daar is groot ver­wer­kers wat ook die ver­wer­kings­be­dry­we oor­heers. Die suk­ses­vol­le ves­ti­ging van nu­we, klei­ner kom­mer­si­ë­le boe­re is in so ’n be­leids­om­ge­wing ge­doem. Gekoördineerde han­dels­be­leid wat in pas is met die bin­ne­land­se ont­wik­ke­lings­doel­wit­te van die land­bou en ’n ma­te van be­sker­ming teen goed­koop in­ge­voer­de pro­duk­te ver­skaf, is ’n voor­ver­eis­te vir die suk­ses van klei­ner en me­di­um­groot boe­re. S­taats­on­der­steu­ning in die ge­val van ram­pe – on­ge­ag ras of plaas­groot­te – moet deel uit­maak van ’n om­vat­ten­de land­bou­be­leid om suk­ses­vol­le nu­we boe­re te ves­tig en be­staan­des op pla­se te hou. Gekoördineerde voed­sel­vei­lig­heids­maat­re­ëls wat deur een re­gu­le­rings­o­wer­heid toe­ge­pas word, is nood­saak­lik. Die o­wer­heid moet ook be­heer oor die ge­hal­te van in­ge­voer­de pro­duk­te uit­oe­fen. Se­ke­re lan­de plaas voed­sel­sub­si­dies aan ar­mes ook on­der die be­leids­doel­wit­te. In Suid-A­fri­ka word dit as deel van so­si­a­le toe­la­es ge­sien. Die her­bou van die plat­te­land­se e­ko­no­mie, in­fra­struk­tuur en vei­lig­heid is ’n as­pek wat ver­waar­loos is. Die ag­ter­uit­gang op dor­pe en in plat­te­land­se in­fra­struk­tuur, saam met die ar­moe­de wat daar in­tree, ver­hoog die vei­lig­heids­ri­si­ko op die plat­te­land.