Rommelstatus is mosie van wantroue in land se bestuurGrafika: AfriSake. Die kredietgraderingsagentskap Standard & Poor Global Ratings (S&P) se besluit Maandagaand om staatskuld in buitelandse geldeenhede af te gradeer na rommelstatus is ŉ bevestiging van die politieke onstabiliteit wat tans aan die orde van die dag in Suid-Afrika is. Die ekonome Dawie Roodt en Adam Jacobs meen die kredietgraderingsagentskappe was tot dusver eintlik geduldig met Suid-Afrika en het die land baie lank kans gegee om sy politieke en ekonomiese huise in orde te kry om ŉ afgradering te vermy. Pres. Jacob Zuma se middernagtelike kabinetskommeling waar die minister van finansies, Pravin Gordhan, met Malusi Gigaba (voorheen minister van buitelandse sake) vervang is, blyk egter die laaste strooihalm te wees wat die kameel se rug gebreek het. Gigaba het Dinsdag tydens ŉ mediakonferensie by die tesourie in Pretoria gesê S&P het hom op sy eerste dag as die nuwe minister van finansies in kennis gestel van die beplande kredietafgradering. Die ander twee kredietgraderingsagentskappe, Fitch en Moody’s, moet nog hulle besluit neem oor Suid-Afrika se kredietgradering, maar ekonome meen die kans is goed dat hulle S&P sal volg met ŉ afgradering. Fitch sal waarskynlik eerskomende Vrydag oor sy gradering besluit, terwyl Moody’s Dinsdag aangekondig het hy is besig met ŉ hersieningsproses wat 30 tot 90 dae sal duur. Kredietgraderingsagentskappe doen navorsing oor regerings en maatskappye om te bepaal hoe waarskynlik dit is dat hulle hul skuld sal kan terugbetaal. Die agentskappe kyk na ekonomiese groei, staatskuld, staatswaarborge aan staatsondernemings en die mate waarin regeringsbeleid stabiliteit en sakevertroue bevorder. Hoe laer ŉ kredietgradering, hoe skraler is die kans dat die maatskappy of land sy skuld kan terugbetaal. Dit maak dit natuurlik minder aantreklik vir versigtige beleggers, maar spekulante sal nie skroom om te belê nie, want hulle kan aandring op ŉ hoër opbrengskoers omdat die risiko hoër is. “Die implikasies van die afgradering is dat S&P sê ‘ons sal steeds vir jou geld leen, maar die staat sal nou meer vir die geld moet betaal’. Die kostestrukture gaan dus op en die rentelas op die staat verhoog. Daar was ’n aanvanklike vooruitsig dat die Reserwebank die repokoers in die laaste gedeelte van die jaar kan verlaag, maar die kanse bestaan nou nie meer nie en hulle sal in alle waarskynlikheid nou gedwing word om dit verhoog, aangesien Amerika ook besig is om hulle rentekoerse te verhoog,” het Jacobs gesê. Suid-Afrikaners met skuld gaan ongelukkig waarskynlik meer moet betaal en nie vinnig verligting kry nie, maar gelukkig sal die spaarders darem meer rente op hulle beleggings kan verdien, reken Jacobs. “ŉ Kredietafgradering is ŉ mosie van wantroue in die land se bestuur. Ons sal nie buitelandse beleggings kan lok nie en die moontlikheid bestaan dat plaaslike beleggers sal verkies om hulle geld elders te vat. Dit het ŉ direkte impak op Suid-Afrika se ekonomiese groeipotensiaal – iets wat ons tans broodnodig het om armoede en werkloosheid aan te spreek,” het Jacobs gesê. Jacobs meen vir ekonomiese groei om gestimuleer te word moet daar vinnig duidelikheid oor Suid-Afrika se ekonomiese beleid kom. “Ek kan tot vandag toe nie bepaal wat presies pres. Zuma bedoel as hy praat oor ‘radikale ekonomiese transformasie’ nie. Ek reken hy bedoel daarmee ŉ groter dosis sosialisme en groter herverdeling van geld, maar die plan vir dié soort transformasie word nêrens uiteengesit nie. Ek kan ook nie verstaan dat die regering dink sosialisme sal ekonomiese groei stimuleer nie – dit het nie gewerk in Noord-Korea, Griekeland of Oos-Duitsland nie en dit werk ook nie vir ons bure by Robert Mugabe nie. Dan poog die president om stemme met grondeise te koop wat die vraag laat ontstaan wat met landbouproduksie gaan gebeur, om nie eens daarvan te praat dat dit net verkeerd is vir die staat om iemand se bates te vat nie. “Bates wat moontlik sommer net deur die regering weggeneem kan word, gaan buitelandse belegging summier afskrik en ons het juis hierdie buitelandse geld en kundigheid nodig om ekonomiese groei te verseker.” Roodt meen die gedempte reaksie van die finansiële markte is ŉ bewys daarvan dat Suid-Afrika al ŉ geruime tyd die prys betaal vir die vernietigende tendense in die regering onder leiding van Zuma. “Indien daar nie vinnig baie verander op die politieke front nie, gaan die rand, effektebeurse, ekonomie, werkloosheid en armoede onder druk bly. Dit beteken die slegte ekonomiese tye gaan langer met ons wees. “Die goeie nuus is ons het reeds die prys vir ons vreesaanjaende politieke leierskap betaal. Dinge kan seker erger word, maar Zuma het heel waarskynlik sy laaste troefkaart gespeel en hy kan homself net meer isoleer van die res van sy ondersteuningsbasis. “Ons het ŉ grootskaalse ondergewaardeerde geldeenheid, aantreklike opbrengste op ons effektebeurs en fantastiese maatskappye om in te belê. Tans skree Suid-Afrika ‘koop!’ vir beleggers. Tog, ten spyte hiervan, gaan dit waarskynlik minstens twee jaar neem om ons beleggingstatus te herwin, waarskynlik vyf.” Roodt meen al wat die land nou nodig het, is die verandering van politieke leierskap – en dít lê in die hande van ten minste 50 ANC-parlementslede.