Liewe Suid-Afrika, ek is jammerAlex Eliseev. Foto: Alexeliseev.co.za Alex Eliseev van EWN besin oor die huidige stand van joernalistiek in Suid-Afrika. Die brief kom in die lig van Steven Motale, redakteur van The Citizen, wat om verskoning gevra het aan pres. Jacob Zuma en Hlaudi Motsoeneng, bedryfshoof van die SAUK, wat gesê het joernaliste moet gereguleer word. “Jammer” bly dalk die moeilikste woord om te sê, veral vir ’n joernalis, maar die adres aan wie die verskoning gerig is en die oortreding waarvoor verskoning gevra word, is eintlik die saak waaroor dit gaan. As ons verskoning móét vra, is dít hoe die verskoning sou lyk: Liewe Suid-Afrika, ek is jammer. Ek is jammer daar is nie meer van ons nie: verslaggewers wat nie verskoning vra omdat ons ons werk doen nie. Ek is jammer dat joernaliste hulle werk verloor wanneer koerante se oplaag kleiner word of wanneer publikasies toemaak. Ek is jammer nuuskantore het nie honderde nuushonde wat wedywer om die voorblad te haal met ’n hoofstorie of ’n groot, eksklusiewe storie nie. Ek is jammer daar is nie naastenby genoeg loopbaangerigte joernaliste wat dit hul lewenstaak maak om politici en presidente te verpes nie. Ek is jammer ons het nie kantore in elke enkele provinsie nie, met sterk spanne wat korrupsie kan blootlê waar dit plaasvind. En om dekking te gee aan plaaslike nuusgebeure. Die Oos-Kaap alleen sal 100 verslaggewers 24/7 kan besig hou. Van Limpopo praat ek nie eers nie. Ek is jammer ons het nie altyd die luukse om verslaggewers in spesifieke rigtings te laat spesialiseer nie. Joernaliste wat spesialiseer in onderwys, gesondheid, wetenskap (ek dink daar is een toegewysde wetenskapverslaggewer in die land?) of misdaad. Spesialiste wat die wêreld waarin ons woon vir ons kan verduidelik en ons sodoende kan bemagtig. Ek is jammer skandale volg die een so kort op die ander dat dit kwalik moontlik is om een betrokke storie enduit te volg. Ek is jammer ons bring nie weke in hospitale deur om die verskrikking wat daar plaasvind te dek nie. Of skole, waar leerlinge op metaalblikke sit in plaas van op stoele, of waar nuwe iPad-tablette in ’n oogwink gesteel word. Dié stories word op ’n mogge troffe-basis gedek. Ek is jammer ons kan nie by wees nie elke keer as ’n protesmaker doodgeslaan word deur die polisie, of as ’n gesin gemartel word tydens ’n inbraak, of as ’n man in aanhouding sy asmapomp geweier word, of as ’n swanger vrou nie hulp kry van ’n hospitaal nie, of as ’n kamp vol vlugtelinge met geweld skoongemaak word, of as onreg van watter aard ook al plaasvind… Ek is jammer ons kry dit net reg om bolangs te krap aan onderduimse optrede en korrupsie in die private sektor. Ek is jammer vir Oscar Pistorius. Ek is jammer oulike diere is deesdae nuus. Ek is jammer oor wat by party mediahuise gebeur en hoe dit die inhoud raak. Partykeer is dit wat ’n mens gebied word niks minder nie as intellektuele bedrog. Ek is jammer ons is steeds besig om ’n manier te vind wat stewige ondersoekende joernalistiek in ’n digitale era kan handhaaf. Gee ons net genoeg tyd en ons kry dit reg. Ek is jammer kwessies soos bendegeregtigheid, xenofobie en taxigeweld word nie dieper en volgehoue ondersoek nie. Of dat arbeidskwessies net die aandag trek as daar ’n staking of ’n seksskandaal is. Ek is jammer so min nuusinstansies kan dit bekostig om ’n verslaggewer af te staan aan die volledige verhoor van ’n belangrike saak soos die Marikana-ondersoek. Ek is jammer ons kry dit nie reg om die eindelose korrupsie by munisipaliteite oop te vlek en dit uit te basuin nie. Al wil ons graag. Ek is jammer vir die vreemde opvatting dat almal van ons in die media saamsweer om die ANC tot ’n val te bring. Dis ’n spul twak. Ek het in vyf verskillende nuuskantore gewerk en nog nooit is een van my stories gesensor nie. En ek is ook nooit gedwing om ’n polities gelade berig te skryf of te uiter nie. Ek is jammer ons maak foute. Soms foute wat verleentheid wek. Maar omdat ons nie robotte is nie, gebeur dié soort goed. Belangriker is hoe ons dit hanteer. En vir elke fout is daar honderd goeie stories wat uitgaan. Ek is jammer ons is nie meer krities oor Jacob Zuma en sy regering nie. Terwyl sy skandale ons besig hou – van Nkandla tot MaNtuli – is daar hope ander goed waaraan ons eerder aandag moet gee (buitelandse en ekonomiese beleid, sy aanstellings, die skade wat hy aanrig by noodsaaklike instellings, ens.). Ek is jammer ons het nie die wette en howe meer benut in ons stryd vir toegang tot inligting nie. Ek is jammer dié van ons wat regtig omgee bied nie meer analise of skryf boeke oor kwessies wat werklik saak maak nie. Dis ons plig om moeilike goed verteerbaar te maak. Dis ons wat moet uitpluis, verduidelik en wat die fluitjie moet blaas. Ek is jammer vir die opvatting dat ons stories moet vertel wat mense goed laat voel en wat nasiebou kan bevorder. Ek weet nie heeltemal waar dit vandaan kom nie, maar dit is onsin. Ek is jammer dat ons interne rusies dikwels die openbare domein haal. Julle verdien beter. Ek is jammer oor al dié goed, en soveel meer. Maar soos Anton Harber, professor in joernalistiek, onlangs uitgewys het, die media se grootste tekortkoming is nie dat hy té krities was oor Zuma en sy regering nie, maar dat hy nie krities genoeg was nie. Daaroor is ek innig jammer. Ons sal probeer verbeter.