Loyi i Patricia, nsati wa Xolani. U tekiwile a ha ri ntsongo hambileswi a rhandzaka nuna wa yena ni vana va yena, nkarhi wun'wana u ehleketa hi ndlela leyi swilo a swi ta va swi antswa hi wona loko nuna wa yena a nga nwi byalwa no rhandza madzolonga.
Sarah u ni timfanelo, kambe a nga tivi leswaku a nga ti tirhisa njhani.
Sarah u lava mahungu, naswona u lava ku seketeriwa.
Hi ku landza Nawu wo Tlakusiwa ka Mfikelelo wa Mahungu, tindzawulo ta mfumo leti faneleke ku nyika mahungu lama munhu loyi a ma lavaka hikuva swi yelana na timfanelo ta ximunhu. Hi na mfanelo yo kombela mahungu man'wana ni man'wana lama khumbaka xikan'we-kan'we timfanelo ta hina, eka nhlangano wa mfumo kumbe khamphani leyi nga riki ya mfumo, naswona va fanele ku hi nyika wona.
Ku na minongonoko ya tindlu yo tala leyi pfunaka vanhu va Afrika Dzonga hi timhaka to tala leti fambelanaka na tindlu.
Kumbexana yin'wana ya minongonoko leyi yi nga ku pfuna kumbe yi pfuna munhu un'wana loyi u n'wi tivaka.
Vanhu vo tala va tshama etifuleteni leti akiweke hi mfumo lowu hundzeke, laha va hakelaka rhente. Hi ku pfuniwa hi Xikimu xa Xipfuno xo Hunguta, sweswi se va nga kuma xikweleti xo xava fulete hi nxavo lowu hungutiweke. Tihlanganisi na Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya (langutisa pheji ya 26) ku kuma ndlela u nga vaka n'wini wa fulete leyi u tshama eka yona hi yona.
Yi nyika switsundzuxo swa mahala eka vaxavi va tindlu ta nxavo wa le hansi.
Wu nyika matimba vaaki ku vulavula hi swilaveko swa tindlu swa vona.
Xana a wu swi tiva?
Tiqingho ta mahala i ta mahala ntsena loko u tirhisa riqingho ra le ndlwini?
TB yi hangalasiwa hi switsongwatsongwana leswi kumekaka eka marhi. Loko munhu loyi a nga na yona a entshemula kumbe ku khohlola, swiphemunyana leswitsongo swi nghena emahahwini ya munhu un'wana ni un'wana loyi a nga ekusuhani. Ku tlimbana naswona swi na xiphemu lexikulu xo tlulela ka TB.
TB yi nga tshunguriwa kahle loko muvabyi a tirhisa mirhi hi ndlela ya kahle nkarhi hinkwawo.
Nawu wa Rihanyo wa Rixaka wu vula leswaku xibedhlele xa mfumo xin'wana ni xin'wana kumbe tlililiniki swi fanele ku vani mafambiselo lama nga erivaleni leswaku vanhu va twisisa ndlela leyi va nga yi landzelelaka loko va lava ku vilela. Loko u nga ri na ntiyiso wa leswaku hi wahi mafambiselo, vutisa xibedhlele. Va boheka hi ku landza nawu ku hlamusela fambiselo eka wena. Nakambe u nga tihlanganisa na Huvo ya Vatirhi va ta Rihanyo ya Afrika Dzonga (HPCSA).
HCPSA yi lavisisa no teka magoza eka swivilelo leswi vaka kona hi vatirhi va ta rihanyo, swi nga ri na mhaka leswaku va thoriwile hi Mfumo kumbe xiyenge xa phurayivhete. Hikwalaho kova swi endliwa mahala no fikeleleka, u nga tihlanganisa na HCPSA loko u ri na xivilelo lexi twalaka/ lexi sirheleriweke hi nawu.
Vito ra wena ni vito ra munhu loyi a vilelaka hi yena.
Siku na ndhawu ya xiendleko.
Ndlela leyi xiendleko xi humeleleke hi yona.
Xana a wu swi tiva?
Mali ya mpfuneto leyi yi nyika nseketelo wa timali eka vanhu lava hlayisaka vana lava nga ni vutsoniwa byo tika na swona lava lavaka ku hlayisiwa nkarhi hinkwawo. Vanhu lava ku nga va vatswari, vatswari lava va hlayisaka kumbe lava va thoriweke tanihi vahlayisi hi khoto.
Ntsengo lowu nyikiwaka enkarhini wa sweswi I R870 hi n'hweti.
N'wana u fanele ku va muakatiko wa Afrika Dzonga. Kambe hambiswiritano, vatswari lava n'wi hlayisaka a swi bohi leswaku va va vaakatiko va Afrika Dzonga.
N'wana ni muendl iwa xikombelo va fanele va tshama eAfrika Dzonga.
N'wana a nga fanelanga ku hlayisiwa tiawara ta 24 enkarhini lowu hundzaka tin'hweti ta mune eka nhlangano lowu pfuniwaka hi timali hi ku hetiseka.
N'wana u fanele ku va na malembe ya le xikarhi ka n'we na khumenhungu hi vukhale.
Muendli wa xikombelo ni nsati/nuna wa yena (loko va ri vatswari va xiviri va n'wana) va fanele va hola muholo wa le hansi ka R4 000 hi n'hweti kumbe R48 000 hi lembe. Muholo wa n'wana wo huma eka swipfuno swin'wana wu fanele ku va ehansi ka R17 760 hi lembe. Muholo wa vatswari lava hlayisaka n'wana a wu nge tekeriwi enhlokweni.
Hofisi ya Vuyimeri bya Vuhlayiseki bya Vanhu ya Afrika Dzonga (SASSA) yi na vutihlamuleri byo tiyisisa leswaku timali ta mpfuneto ta hakeriwa hi ndlela ya kahle naswona hi ndlela leyi pfunaka. Yi na tindlela to sivela vuxisi naswona yi sirhelela mahungu ya vavuyeriwa, naswona ku na mindziho yo tika swinene leyi rihisiwaka vatirhi lava fumbarhelisaka kumbe ku amukela ku fumbarhelisiwa hi mayelana na vukorhokeri.
ku nghena emuakweni wa munhu un'wana handle ka mpfumelelo; na matikhomelo man'wana ni man'wana yo xanisa kumbe vulawuri lama vavisaka rihanyo kumbe vuhlayiseki bya munhu.
Laha vatswari kumbe vahlayisi va nga endleki mintirho ya vona, naswona vana va lavaka ku hlayisiwa, Mfumo wu fanele ku ngh-enelela naswona wu pfuna vatswari kumbe ku teka n'wana eka vatswari kumbe vahlayisi. Leswi swi vitaniwa tanihi vukorhokeri byo sirhelela vana.
Nsirhelelo wa vana wu nga endliwa hi mukondleteri wa mahanyelo, phorisa kumbe mutirhi loyi a nyikiweke matimba hi nawu, loyi a nga tekaka n'wana loyi a lavaka ku hlayisiwa ku ya endhawini leyi hlayisekeke.
Endzhaku ka leswi, Khoto ya Vana yi ta boha leswaku i yini leswi nga kahle eka n'wana. Khoto yi nga lerisa leswaku n'wana a tlheriseriwa eka vatswari va yena (ehansi ka vulanguteri bya mukondleteri wa mahanyelo) kumbe yi lerisa leswaku n'wana a vekiwa ehansi ka nhlayiso wa vana kumbe a rhumeriwa ekaya ra vana.
Xikongomelo xa Nawu lowu i ku tiyisisa leswaku vanhu va Afrika Dzonga hinkwavo va kota ku tirha kahle hi ku nyika tidyondzo ni vuleteriswi va kona entirhweni. Wu khutaza vathori ku nyika vatirhi ntokoto wa ntirho ni swivandla swi dyondza swikili swo tala no khutaza vathori ku thola vanhu lava nga hava mintirho.
CV yi byela vathori lava lavaka mutirhi leswaku hi wena mani na leswaku hi swihi leswi u swi kotaka ngopfu.
Swilo leswi u swi kotaka ngopfu leswi u nga pfunetaka hiswona eka khamphani: xik. ntirhisan wa mintlawa, ku sungula matshalatshala, vuxaka bya kahle ni vaxavi, ku tirha hi matimba, ku tiyimisela - ehleketa hi minkoka leyi u nga yi tshikelelaka ku tixavisa (kambe tshembeka).
Swiyelaniso: mavito ni vuxokoxoko bya vanhu lava ku nga tihlanganisiwaka na vona hi muthori loyi u lavaka ntirho eka yena, ku kambela leswaku u mutirhi wa njhani.
U na mfanelo yo dyondzisiwa hi ririmi ra ximfumo kumbe tindzimi leti u titsakelaka eka vandla ra dyondzo ra mfumo. Nawu wa Pholisi ya Dyondzo ya Rixaka wu seketela mfanelo leyi, kambe ntsena "loko swi koteka ku va yi nga tirhisiwa" - hi marito man'wana, loko ku ri na ku ringana 40 wa vadyondzi eka Tigiredi ta 1 ku fika 7, kumbe ku lava ku ringana vadyondzi va 35 eka Tigiredi ta 8 ku fika 12 lava tsakelaka ririmi leri.
Ririmi ro dyondzisa ri fanele ku va ririmi ra ximfumo.
Vadyondzi va fanele ku dyondzisiwa hi ririmi rin'we emalembeni mambirhi yo sungula ya xikolo.
Ku sukela eka lembe ra vunharhu ro nghena xikolo, vadyondzi va fanele ku dyondza tindzimi timbirhi - leti rin'we ra tona ri faneleke ku va ririmi ro dyondzisa.
Vutindziminyingi (ku kota ku tirhisa tindzimi to tala) swi fanele ku khutaziwa.
U fanele ku titsarisela tidyondzo ta tsevu naswona u pasa to ringana ntlhanu ku katsa na tindzimi ta ximfumo timbirhi, leti hi timbirhi ti faneleke ku va hi giredi ya le henhla. Ku pasa handle ka swipimelo ku nga.
U fanele ku kuma timaraka ta 720 ku pasa xitifikheti xa le henhla na timaraka ta madzana kaye na makumentlhanu ku kota ku pasa xitifikheti xa le henhla leyi nga hava swipimelo.
Loko xitifikheti xa wena ya matiriki yi lahlekile, yi yiviwle kumbe yi onhakile, kumbe loko u cince xivongo, u nga endla xikombelo xa leswaku yi tlhela yi humesiwa.
Swikambelo swa Rixaka na tindzawulo ta dyondzo ta swifundzankulu tihofisi ta tona ta swikambelo.
Xilaveko xa minimamu xo amukeriwa eyunivhesiti i Xitifikheti xa le Henhla leyi nga hava swipimelo. Kasi eka yunivhesiti ya thekinoloji i Xitifikheti xa le Henhla (ku pasa matiriki). Kambe hambiswiritano, loko u ri mudyondzi loyi a kuleke (u ri na malembe ya 23 kumbe ku tlula) a wu kali u lava Xitifikheti xa le Henhla leyi nga hava swipimelo ku amukeriwa eyunivhesiti.
nga endla xikombelo xo va u amukeriwa handle ka swipimelo. Kambela na yunivhesiti leyi u endlaka xikombelo eka yona leswaku i swilaveko swo engetela swihi leswi lavekaka.
Loko u tsarisa eka vandla ra phurayivhete ra dyondzo ya le henhla, kambela loko ri tsarisiwile swin'e na Ndzawulo ya Dyondzo, ni leswaku tikhoso leti u lavaka ku tiendla na tona titsarisiwile.
Xikimu xa Xipfuno xa Timali xa Vadyondzi xa Rixaka (NSFAS) i xikweleti na xikimu xa basari lexi pfunetiwaka hi timali hi Ndzawulo ya Dyondzo. Nkwama lowu wu tumbuluxiwile ku pfuna vadyondzi lava nga ni vuswikoti kambe lava tsandzekaka ku hakelela tidyondzo ta vona.
u pasa kahle etidyondzweni ta wena; na ku va munhu loyi a nga si vaka na digiri, loyi a endlaka digiri ya yena yo sungula kumbe ya vumbirhi kumbe diploma.
ABET (Vuleteri ni Dyondzo ya Masungulo ya Lavakulu) yi na xikongomelo xo nyika switirho swo dyondza, vutivi na swikili no nyika vangheneleri minthwaso leyi amukeriwaka etikweni hinkwaro.
Munhu un'wana ni un'wana loyi a tsandzekeke ku nghena xikolo xa ximfumo a nga tsarisa eka senthara yin'wana ni yin'wana ya ABET. Tisenthara ta ABET ti nga tsarisa swikambelwana swo amukeriwa ku kumisisa loko wena mudyondzi u ri eka xiyimo xosungula, xavumbirhi kumbe xiyimo xavunharhu.