1 Konings 19:1-4, (5-7), 8-15a
Vanoggend se sleutelteks bied die geleentheid om die gemeente te begelei om binne die legio dinge wat in hulle lewe gebeur en die uitdagings van die lewe tot rus te kom en versterk te word deur 'n ontmoeting met God. Hierdie ontmoeting laat ons egter nie ontvlug van ons roeping nie, maar gee ons juis krag om God se verteenwoordigers in die wêreld te wees.
15Maar die Here sê vir hom: "Draai in jou spore om
na die Damaskuswoestyn toe, en as jy daar aangekom het, moet jy vir Gasael salf tot koning van Aram. 16Jy moet ook vir Jehu seun van Nimsi salf tot koning van Israel, en vir Elisa seun van Safat uit Abel-Megola moet jy salf tot profeet om jou op te volg. 17Dan sal dit só wees: wie Gasael se swaard vryspring, Jehu sal hom doodmaak; wie Jehu se swaard vryspring, Elisa sal hom doodmaak. 18Maar Ek sal in Israel die sewe duisend laat oorbly wat nie die Baälbeeld aanbid het nie."
Gee geleentheid vir stilte na die aanvangswoord.
Litanie na stilte
Voorganger: Ek roep na God om hulp.
Gemeente: Ek roep na God, want Hy sal my hoor.
Voorganger: Ek wil dink aan die dade van die Here,
ja, ek wil dink aan u wonderdade van vroeër.
Voorganger: Ek wil nadink oor al u werk,
Gemeente: en oor al u dade peins.
Voorganger: Alles wat U doen, is heilig, o God.
Gemeente Waar is 'n god so groot soos God?
(Uit Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2012-13, 23 Junie 2013)
Voorganger: . . . en van God die Seun . . .
Voorganger: . . . en van God die Heilige Gees.
Gemeente: Hy maak ons nuut
(uit: Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle, 17).
Lof 197 "Wonderbare Koning 1,2" en/of
Wet van God (Eksodus 20, Die Boodskap)
Skuldbelydenis: Lied 240 "Heiland as in ootmoed stil vs 1"
Lied 240 "Heiland as in ootmoed stil vs 2"
Flam 6 "Heer Jesus, my Redder"
Musiek: Darlene Zschech
Teks: Shout to the Lord – Afr teks: © Jacques Louw, 2005
Teks & musiek: © Hillsongs Australia / Unisong Music Publishers
Genadige God, U nooi ons uit om U te volg op 'n reis na ware vryheid. Doen vandag weer die wonderdaad om ons met u Woord aan te raak, sodat die weerstand om naby aan U te kom ons nie oorweldig nie, en ons met liefde vir U en ons naaste kan leef.
(Uit die vorige bydrae by Seisoen van luister, 12 Augustus 2012)
Aktiwiteit: Soek die sleutelwoorde wat in die fokusteks na vore kom…
Die volgende woorde is weggesteek:
Marilyn McEntyre vertel hoe sy die boek A Hole is to Dig vir haar kinders gelees het toe hulle klein was. Elke bladsy, pragtig geïllustreer, praat oor die doel van een of ander item: "'n Hoop blare is om in te speel, 'n modderpoel is om in te gly en te kraai van plesier!" En so aan.
Die logika is goed as jy 'n kind is. Vir kinders bestaan die wêreld ter wille van ons vermaak – dit gee ons dinge om te doen en verskaf ons plesier en genot. Wanneer mens die boek as 'n volwassene lees, sê Marilyn, het dit 'n meer pragmatiese effek: "Gate is iets wat opgevul moet word voordat iemand daarin val en jou dagvaar, hope blare is iets wat in vullissakke gesit moet word voor die munisipale vragmotor die vullis kom oplaai. Modder is iets wat van jou skoene gevee moet word voor jy die mat besmeer."
Hierdie selfde pragmatisme, wat 'n moeë en afwysende kyk op gate in die grond en modder het, is Sondae in die liturgie van kerke aan die werk wanneer dit by stilte kom. Stilte is skynbaar vir kerke iets wat ten alle koste gevul moet word, uit die erediens geweer moet word.
Dalk sal dit ons help om meer die verhaal te hoor van Elia op die berg Horeb, waar hy op die Here gewag het. Die Here was nie in die geweldige wind, die aardbewing of die vuur nie. Die Here was in die groot stilte, soos die New Revised Standard Version dit vertaal, in die "sound of sheer silence."
Die lang tradisie in die Christelike geloof van kontemplatiewe spiritualiteit toon aan dat daar kennis oor God is wat net in stilte ontvang word. 'n Stilte wat groot, lank en doelgerig genoeg volgehou word sodat 'n heilige ruimte geskep word wat die Heilige Een kan betree.
(Marilyn Chandler McEntyre, "Silence is to dwell in," Christianity Today, 7 Augustus 2000)
Só het Elia dit ervaar. Hy het God in die stilte ontmoet. Veel dieper as in die vlammende oorwinning op Karmelberg.
Tussen 1 Konings 18, waar Elia op Karmelberg oor die Baälprofete triomfeer, en die beangste profeet met 'n doodsbegeerte van 1 Konings 19, is daar 'n dramatiese kontras. Die selfversekerde Elia van hfs. 18, wat die honderde Baälprofete en die koning selfversekerd trotseer, en die uitgeputte figuur onder 'n besembos van hfs. 19, is wêrelde uitmekaar.
Sommige mense stel 'n psigiese verklaring voor. Elia is dalk uitgebrand. Na sy besondere prestasie op Karmel, haal die spanning hom in. Daarom sukkel hy met 'n natuurlike neerslagtigheid. Ander stel 'n fisiese verklaring voor. Op Karmel het die adrenalien gepomp. Hy kon selfs ver voor Agab se strydwa uit hardloop. Nou is die spanning verby, die adrenalien uitgewerk, en 'n natuurlike fisiologiese post-adrenalien depressie neem van Elia besit. Hy voel soos 'n dominee wat die hele naweek hard gewerk het, wonderlike geestelike hoogtepunte met die gemeente op Sondag beleef het, en nou is dit Maandag. Blou Maandag.
Mens moet ook nie die rol van vrees onderskat nie. Elia oorwin die Baälprofete in die Here se Naam, maar Agab is steeds op die troon. Isebel soek Elia se bloed. Sy dreig hom. Skielik besef hy hy is nie meer langs die Kritspruit of buite bereik in Sarfat nie. Hy staan midde-in die stryd. Daarom laat spaander hy.
'n Behoorlike vlug
Elia doen niks halfpad nie. Ook nie wanneer hy in hfs. 19 op die vlug slaan voor Isebel uit nie. Hy vlug suidwaarts. Juda, die Suidelike twee-stammeryk, is egter nie 'n veilige plek nie. Koning Agab en koning Josafat van Juda het 'n goeie verhouding gehad (hulle veg bv. saam in 'n oorlog 1 Kon 22). Daarom vlug Elia verder, na Berseba, die mees suidelike deel van Israel (vgl. die frase "van Dan tot Berseba" wat die vêrste Noord-Suid punte van die land aandui – 1 Sam 3:20). Daar laat hy sy slaaf agter en gaan nog 'n dag verder, in die woestyn in.
In die woestyn gaan lê Elia onder 'n besembos, en wens hy gaan dood. Hy het nou genoeg belewe, en wil sterwe. Hy is, sê hy, niks beter as sy voorvaders nie.
Die Bybel gebruik die kontras tussen hoofstuk 18 en 19 om ons meer oor die Here te leer. Hoofstuk 19, met Elia in die diep, donker put, kan dalk die plek wees waar die Here by voorkeur met hom wil werk. Hier, eerder as in die dramatiese oomblikke op Karmel, die vuurslag uit die hemel, en – veral – die doodmaak van die honderde Baälprofete na die tyd.
In hoofstuk 18, op Karmel, leer ons nie soveel oor die Here nie. Ons lees daar hoe die Here vir Elia sê Hy wil die droogte tot 'n einde bring. Daarom moet Agab met die waarheid van die één Here gekonfronteer word, die afgodediens ontmasker word, en die volk hulle weer tot die Here keer.
Elia self speel in hfs. 18 die sentrale rol. Hy verskyn aan Agab, hy gee die bevel dat die hele Israel op Karmelberg bymekaar moet kom. Hy tref reëlings rondom die offer deur die Baälpriesters en rondom sy eie, eenvoudige offer aan die Here. Die Here betoon Homself as die ware God deur die offer met vuur te verteer, en oorvloedige reën te gee.
Ja, mens leer nie soveel oor die Here in hfs. 18 nie. Mens sou hfs. 18 kon klaar lees en wonder of die Here eintlik – met eerbied gesê – 'n soort Baälgod is. In hfs. 18 is die vraag dalk net, sou mens kon dink, wie die sterkste God is? Wie die meeste vrugbaarheid kan gee? Wie die meeste reën kan laat val? Wie die sterkste vuurvlamme kan laat uitslaan.
In hoofstuk 19, waar Elia beangs vlug, leer mens die Here soveel dieper ken. Hier word God aan ons voorgestel nie as 'n vrugbaarheidsgod, of 'n onpersoonlike natuurkrag aan wie mense persoonlike eienskappe toedig, soos die heidene met Baäl gedoen het nie. Hier leer ons die versorgende liefde van God ken, ervaar jy die bystand wat God gee, ontdek jy hoedat die Here sy profeet optel en hom opnuut op sy roeping fokus.
Die versorgende God
Onder die besembos raak Elia aan die slaap. Wanneer hy wakker word, gee die engel van die Here vir hom roosterkoek en water. Daar is nie 'n meer konkrete manier waarop 'n beangste vlugteling die troos van die Here kan beleef nie. Elia kry brood en water in die woestyn.
Dit herinner mens aan die manier waarop die Here die volk onder Moses in die woestyn versorg en versterk het. Die Here het kos en water gegee. Nou, in hierdie woestyntyd, doen die Here dieselfde met Elia.
'n Moeë, uitgeputte, beangste vlugteling het nie argumente nodig nie. Moenie tereggewys of verwyt word nie. Dis nie beskaming of bestraffing wat nou gaan help nie. So iemand het slaap, brood en water nodig. So iemand het sagte, bemoedigende, vertroostende woorde nodig. So iemand moet opgetel word, staan gemaak word, en uit die situasie uit gelei of gestuur word.
Dit alles doen die Here met Elia. Hy stuur hom op veertig dae en nagte lank te loop tot by Horeb, die berg van God. Hier word die versterking en bemoediging tot 'n hoogtepunt gevoer wanneer die Here aan Elia verskyn.
Wie net hoofstuk 18 lees, sou dink dat Elia God op sy grootste ontmoet het. Dink aan die vuurvlamme, die oorwinning oor die Baälprofete (Elia maai hulle af), en die gietende reën. Wie kan die grootheid van God meer dramaties beleef?
Waarskynlik is dit waarom die koel doodsdreigement deur Isebel Elia so onverhoeds betrap. Wanneer die Here hom in 19:9 vra wat hy daar by Horeb maak, klink die selfbejammering helder op: Elia het met hart en siel vir die Here gewerk, die Israeliete is goddeloos, en nou is net Elia oor en word hy boonop gesoek om doodgemaak te word.
Elia het gedink hy is die een wat alles moet doen. Hy het gedink die beskerming van God se Naam en God se eer hang alles van hom af. Hy het gedink hy moet baie moed aan die dag lê, dan sal God reageer. Hy het gedink drama, hoogspanning en publieke veldtogte is die manier waarop God se eer en God se koningskap in Israel gered sal word.
Hoofstuk 19 stel die misverstand reg. Die Here ontmoet Elia op die berg. In 'n praktiese katkisasieles leer die Here Elia sy teenwoordigheid beleef. Dis ervaringsleer op sy beste. Eers is daar 'n geweldige wind wat rotse losbreek. Maar die Here is nie in die wind nie. Daarna vind 'n aardbewing plaas. Maar die Here is nie in die aardbewing nie. Toe kom daar vuur, soos op Karmel. Maar die Here is ook nie in die vuur nie.
Toe kom daar 'n besondere stilte, "sheer silence," 'n fluistering in die windstilte. Dis in hierdie stilte dat Elia die Here vind.
Nie net in aksie nie
Mense wat God net in aksie soek, of in die dramatiese, mis 'n belangrike dimensie van die ontmoeting met God. Stilte is ondramaties. Maar dikwels is die genade van die Here ondramaties. Dit het met 'n roosterkoek en water in die woestyn te doen. Met die fluistering in die windstilte.
Wie geestelik wil groei, en wie kragtig en dramaties in God se diens wil staan, moet ruimte maak vir die stilte. Dit is in die stilte dat ons oopgaan vir God. Dit is wanneer ons afsien van drama en aksie, en voor God stil raak, dat God ons ontmoet en op sy helderste met ons begin werk.
Dit is wanneer afsien van woorde, en 'n slag luister, wanneer jy ophou met jou eie prestasie, en leeg, verwese en beskimmeld voor God staan, dat die ruimte oopgaan waarin God jou ontmoet. Dit is wanneer jy jouself gee vir die ontwrigting in jou lewe, en oopgaan vir God, dat die Here met jou begin werk.
Dis wanneer jy opnuut besef alles is maar eintlik genadebrood dat die Here jou aandag kry en nuwe sin en betekenis in jou lewe bring. Dit is wanneer jy oopgaan om die Here in die stilte te soek, dat daar nuwe energie in jou lewe kom om die Here daarbuite te gaan dien.
Stilte en aksie het mekaar nodig
Die aksie van hoofstuk 18 en die stilte van hoofstuk 19 moenie teenoor mekaar afgespeel word nie. Die een is nie reg, en die ander verkeerd nie. Wat wel waar is, is dat aksie sonder stilte leeg en betekenisloos raak. En stilte sonder aksie? Dit deug ook nie. Die stilte berei ons vir aksie voor.
Daar is Skrifkenners wat hfs. 19 as belangrike kritiek op Elia se optrede hfs. 18 lees. Die argument is dat Elia te ver gaan in hfs. 18. Hy kry die volk bymekaar, dwing 'n konflik met die Baäldienaars af, en tree sterk op die voorgrond. Elia raak oormoedig. Die Here verhoor sy gebed en steek die offervuur aan die brand. Dan gaan Elia heeltemal te ver. In sy oormoed maak hy die Baälprofete dood.
Kon dit God se bedoeling wees? In 18:1 kondig die Here sy genade aan en sê vir Elia Hy wil dit weer oor die volk laat reën. Daarom moet daar bekering kom. Elia omskep God se behoefte aan genade in die moord op die Baälprofete.
Is dit dalk 'n geval dat Elia God beginne speel? Kyk ook na sy gevoel dat hy die enigste ware dienaar van die Here is. Dit terwyl Obadja, die paleisopsigter, 100 profete van die Here veilig versteek het sodat Isebel hulle nie kon doodmaak nie (18:4). Elia kry die gevoel alles hang van homself en sy aksie af. Hy is daarmee buite perke.
As dié kritiek geregverdig kan word, wil hfs. 19 onderstreep dat dinge in ons lewe ontspoor wanneer ons nie die dissipline het om stil voor God te wees en God se sagte woorde in die fluistering van die windstilte te hoor nie. Die leegheid , nederigheid en selfbevraagtekening van die stilte is nodig om die vurige aksie op koers te hou en dit met gehoorsaamheid te temper.
"Draai in jou spore om…"
Aksie het stilte nodig. Ons sien dit pragtig in hfs. 19 geïllustreer. Nadat die Here Elia in die fluistering van die windstilte ontmoet het, fokus die Here hom in 'n tweede ontmoeting met 'n aantal nuwe opdragte. "Draai in jou spore om…" Elia moet dinge gaan doen.
Dit sou goeie gevolge vir Israel inhou:
Gasael as koning van Aram en Jehu as koning van Israel sou die oordeel van God op die huidige ongehoorsaamheid van die volk teenoor God laat kom,
waartydens Isebel ook sterf, en
Elisa sou die profeet word wat Elia sou opvolg en Elia se profetiese werk in Israel voortsit.
Die Here sorg dat daar steeds profete vir sy Naam is. Daar bly 7 000 gelowiges oor wat nie vir Baäl aanbid nie. God sluimer of slaap nooit nie, en Hy lei nooit aan uitbranding nie!
Soos ons aan die begin gesê het: Die lang tradisie in die Christelike geloof van kontemplatiewe spiritualiteit toon aan dat daar kennis oor God is wat net in stilte ontvang word. 'n Stilte wat groot, lank en doelgerig genoeg volgehou word sodat 'n heilige ruimte geskep word wat die Heilige Een kan betree.