Ope brief aan Solidariteit se Flip Buys: As jý nie wil jammer sê nie, dan sal ékFlip Buys het intussen ook op die onderstaande op brief reageer: Flip Buys antwoord ope brief oor ‘jammer sê’ Surita du Toit skryf: Ek lees onlangs ŉ plasing op Maroela Media, getiteld “Tien redes hoekom Afrikaners moeg is om verskoning te vra” deur Flip Buys [voorsitter van die Solidariteit Beweging]. Dit het nie reg gesit met my nie. Tóg het dit ook nie dadelik enige spesifieke emosies by my ontlok nie. Dit is eers nadat ek dit bietjie kans gegee het om deur my bewussyn te filter, dat ek besef het hóé nié rég dit eintlik met my sit nie. Meneer Buys, ek sal graag wil weet of jy daai aand nadat jy jou plasing geskryf het in jou netjiese kar terug gery het huis toe. Of jy by die huis aangekom het en die ketel aangesit het vir ’n koppie tee of koffie – decaf want dis laat – dalk bietjie televisie gekyk het voordat jy ’n warm stort gevat het en in jou bed geklim het. Of jy eers die alarm bewapen het om al jou aardse goed te beskerm terwyl jy slaap. Ek wil namens jou jammer sê. Ek wil om verskoning vra by die dame wat in my huis werk. Haar naam is Francinah. Sy bly in ’n sinkhuis, ’n shack, in die middel van ’n township. Sy het nie lopende water of elektrisiteit nie. Sy het geen verweer tussen haar paar ou goedjies en die misdaadstatistiek van ons land nie. Mens kan redeneer dat dit die ANC se skuld is dat sy in hierdie omstandighede leef, mens hoor dit baie: Kyk hoe korrup is hulle! Kyk hoe sluk hulle ons belastinggeld! Kyk hoe vergryp hulle hulself aan mag en rykdom! Ek wil namens jou, meneer Buys, om verskoning vra dat my eie mense naïef genoeg is om te dink dat die regering, enige regering, die gevolge van apartheid kan regstel in een generasie, of hulle korrup is of nie. Ek is jammer, Francinah. Ek is jammer dat jy jonk was in ’n tyd toe dit niemand se prioriteit was om te sorg dat jy ordentlike onderrig ontvang nie. Ek is jammer dat jy ’n pasboek moes kry en gaan werk soek tussen die wit mense wat jou arbeid kon bekostig. Ek is jammer dat jy in daai vreeslike koue winter waarvan jy my vertel het, jou pap babatjie na ’n sinkhuisie moes terugneem. Ek is jammer dat my agt maande oue seuntjie ’n duisend dinge het wat jou kind nooit gehad het nie. Ek is jammer. Ek is jammer dat die stelsel nie net vir my bevoordeel het nie, maar ook die mense rondom my, wat beteken selfs die tweedehandse goed wat ek present gekry het by mense toe ek swanger geraak het, is meer as wat jy ooit gehad het. Ek is jammer jy moes jou kind grootmaak met net die skamele gesondheidsorg wat die staat bereid was om te bied. Ek is jammer jy moes jou kind in die substandaard plaaslike skooltjie sit. Ek is jammer jy werk op die ouderdom van vyf-en-sestig nog steeds in iemand se huis. Ek is jammer dat die einde van apartheid té láát gekom het vir jou om ’n beter toekoms vir jouself en jou gesin te kan uitkerf. Ek is jammer die stelsel het mý bevoordeel, en nie óók vir jou nie. Ek is jammer dat daar mense daar buite is wat dink vyf-en-twintig jaar is genoeg om amper vyftig jaar se geïnstitusionaliseerde onregverdigheid reg te stel. Seker tien jaar terug, toe ek meer naïef was as nou, het ek ’n argument gehad met ’n jong swart man van my eie ouderdom. Hy het naderhand uit moedeloosheid vir my gevra of ek regtig dink ek is op geen manier bevoordeel deur die stelsel nie. Ek het gesê, ja. Ek wil vir hom óók om verskoning vra. Ek is jammer dat dit my só lank geneem het om myself los te maak van die indoktrinasie van my volk. Ek is jammer dat daar nóú nog mense daar buite rondloop wat dink as jy sekere woorde vermy en partykeer op jou tong byt wanneer jy eintlik iets lelik wil sê, beteken dit jy is nie ’n rassis nie. Mense wat dink hulle verstaan die ware impak van die verlede. Wat dink hul jare bied hulle om die een of ander rede beter insig oor sake as jonger mense wat met ander lewensfilosofie grootgeword het. Ek wil om verskoning vra vir die wit vrou wat voor my in die ry gestaan het by die winkel die dag ná Mandela se dood, en haar tong geklik het vir die kassiere wat spontaan “Asimbonanga” begin sing het. Ek is jammer dat daar nóú nog mense is wat soos hierdie tannie, omdraai en vir my kyk en haar kop skud en by my kla oor die “geraas”, want jy weet mos, alle wit mense voel mos dieselfde oor sulke goed. In haar wêreld kan sy nie haarself indink dat daar ’n wit vrou agter haar kan staan wat die gesang geniet nie. Ek is jammer dat julle hiermee moet saamleef. Ek wil ook om verskoning vra by die jong swart man wat saam met my gewerk het. Wat my een dag gedurende etenstyd vertel het hóé kwaad dit hom maak as wit mense met hom praat asof hy dom is, net omdat hy Afrikaans, húl taal, wat vir hom sy derde taal is, met ’n aksent praat. Ek is jammer. Ek is jammer wit, middeljarige Afrikaner-seniors sal jou oor die hoof sien vir ingewikkelde take omdat hulle nie kan onderskei tussen ’n versperring wat deur taal veroorsaak word, en ’n versperring wat deur aanleg of intellek veroorsaak word nie. Ek is jammer. Ek kan nog lank aanhou jammer sê. Daar is só baie dinge waarvoor ek wil jammer sê. En ek sál nog lank jammer sê. Ek sal jammer sê en ek sal my kind leer om jammer te sê, nie net met sy mond nie, maar ook met sy dade. Ek sal hom leer om te onderskei tussen waarheid en indoktrinasie. Om sy oë te gebruik sodat hy die swaarkry, asook die diepere oorsaak van die swaarkry van ander mense sal sien, selfs al beleef hy dit nie self nie en al was hy nie sélf verantwoordelik daarvoor nie. Om te besef hoe baie dinge hy het om voor dankbaar te wees, dinge waarvoor hy niks gedoen het om te verdien nie, maar wat sy erfenis is as gevolg van die kleur van sy vel. Die erfenis van apartheid. Ek is jammer, julle. Ek probeer my bes om dinge beter te maak waar ek kan.