Suidwes | Thulana
Tag Archives: Suidwes
Ek is ‘n belofte aan ‘n sterwende man
Hoe kan ‘n “sonder die stingel gebore” met mansname geseën word?
Op my tyd het ek self al ‘n vroumens Pieter, Peet, Jake’s en Ossewania ontmoet. Sekerlik het die oorlogtyd en konsentrasiekampe die oumense na uiterste naamgee gedryf. Destyds, in die maerjare van die neëntien-sestigs op Standerton, het ek ook my aardige naam gedêps.
Ontbyt is waar al die famlie aangesit het en skaapvet op varsbrood smeer. Biltongskyfies sny bo-oor mieliepap …My Moeder was hoog-swanger met my – toe haar houtbeen-rooikop Pa so al sukkel-sukel om die ontbyttafel stap. Suikersiekte en hartkwale loop harstallig dik in onse familie. Uit die bloute merk hy teenoor my Moeder op, dat híerdie kind wat sy dra- sý name moet kry. “Ja-Paaaa, ek belowe” was my Moeder se ongeêrgde antwoord.
Daai tyd, op die plaas, het niemand ‘n kind naam gegee totdat die geboorte oorleef is nie. Eers ses maande later is daar geplan aan doop – wat móés saamval met nagmaal. Enkele dae later is die houtbeen Vader so stilletjies in sy slaap oorle. Tussen al die hartseer kom ek as troos- al skreeuend twee of drie aande later – nes my oorle Oupa – bos krul rooi hare. My Moeder voel toe só skuldig dat sy “’n belofte gemaak het aan ‘n sterwende man”. Die grond nog vars bo-op die houtbeen-Vader; is ek op ‘n brose vyf dae oud gedoop as Diederick Daniël Janse van Rensburg. Daar was geen nagmaal nie, net ék met my rooi-Oupa se name en Ma se trouvan. Almal noem my Daniël, op skool het ek gou geleer om my min te skeel aan dié wat wou spot. Dit was uniek, vreemd en ‘n geselssie met elke nuwe ontmoeting. “Hoeveel ander Daniëls kên jy “sonder ‘n stingel?” Só het ek nooit eers oorweeg om ooit my naam te verander nie. Daar was vele verwarring en giggels deur die jare met mense wat dit tog te aardig vind. Die bankmense en binnelandesake ouens krap vandag nog hulle kop daaroor.
Afrikaners vind humor in ráák beskrywings en deel byname uit wat kleef vir áltyd. Noem my Karel, word “Meraai se Matewis kat” en voordat jy jou oë uitvee noem almal op die dorp jou Karelkat en later Matkat. In Suidwes ruil die Wambo’s die r en die l om. Só lees daar op die Id document Lasalus en nie Lazarus nie In die Richtersveld en Suide van Namibië gee die Nama’s ook hul kinders soms snaakse name. Ons hoor van Badprop, Tjotterjot, Keesbene, Koekhaar, Doringdraad, Vierietjie, Koeka, Draadkar, Poena, Nonnies, ‘n paar Colgates, Omo ens.
Suidwes se Basters van Rehboth maak laslap name. Shandré, Chess-Lynn, Rhozelda, Quéritha, Haybre Shernice, Lucresia om net ‘n paar te noem. Die reël is as jy dit nie kan spel of eerste keer uitspreek nie, vra wáárvandaan.
Snaakse Vanne gee duidelik ook probleme. Al gehoor van Mnre Nis wat hulle Van wou verander? Be-ampte by Binnelandse sake vra hoekom? Lees gou bietjie hier sê Mr. Nis, en dan sê jy vir ons hoekom níé, antwoord die broers en hou koeverte geadresseer aan hulle uit. Mnr. A. Nis en Mnr. P. Nis. Nóg snaakser is die skeeloog onderwyser met die Van Wijdkijk. Op skool was ‘n paar Hol-langse (níé Hollandse) vanne woes snaaks soos ene Snotgras, Buffelbout, Trantaal (níé Tarrentaal) Keteldas, Papenfoes, Drollapper, Fokkens, Mr Moerse, Mr Klinker en Mev. Trill. Probeer Koekemoer en Bezuidenhout verduidelik aan Engelse mense. (Choc –hen –mur en Bes-wiet-hen-hut.)
Byname dra jy trots tot jou dood toe. Kyk jy krieket of rugby dan ken jy nie Bernardus Lambertus en Willem Jacobus maar wel Dagga en Spinnekop Hulle sou nie droom om op hulle geboortename genoem te word nie. Daar was Viervoet (Liebenberg), Bok (Markram), Haas (van Zyl), Hakkies (Husselman), Duimpie (The-ron), Scholla (Scholtz), Makwas (van der Walt), Chappy (van Vliet), Slang (Roux), Stompie (Fourie), Kraai (van Niekerk), Kriek (Erasmus), Wommers (Brown), Muis (Viviers), Biltong (Grobbelaar) en Vlakhaas (Ross).Ek self het al van Piet-Piston, Daantjie-Dik, Gerrie-Vlerrie, Jannie-Blomoor, Arlie-Alsverniet, Charmaine-Wyn, Gert-Jakkals, Piet-Paashaas en Molla-Muis gehoor. Aan Spiekeries, Mannetjies, Piston, Waslap, Vleis, en Bakkies gaan ek nie eens karring nie. Dit kan net te lank aangaan.
Die atlas wys my plekke het ook giggels in. Dorpsname, of plaasname, hoe klink: Vlermuisvlakte, Sonstraal, Houmoed, Granaatboskolk, Spoegrivier, Platbakkies – die gevolg van ‘n kroeg-geveg? Waarvandaan is Grootmis (naby Kleinsee) en die mooiste ene tweebuffelsmeteenskootmorsdoodgeskietfontein.
This entry was posted in Expat Living, Living in Africa, Oumense se dinge, Strange things and tagged Afrikaans, Basters, Bynaam, Dood, geboorte, Moeder, naam, oorlog, Oupa, Rehboth, Spot, Standerton, Suidwes, vrou on October 24, 2014 by Daniël Bezuidenhout.