‘Ons Oranje, blanje, blou’: Dit gaan oor vryheidDr. Dirk Hermann, die bestuurshoof van die vakbond Solidariteit.. (Foto: Maroela Media) ŉ Vlagherrie het Suid-Afrika getref. Die Oranje-Blanje-Blou is verbied. Selfs ŉ vlaggie op jou lessenaar by die huis is haatspraak. Die vertoon van die vlag is nie net haatspraak nie, maar ook diskriminasie en teistering. Die howe het gepraat; regspraak is geskep. Die vlag word nou gereguleer. Daar is ŉ duidelike reg en verkeerd. As jy dit durf oortree, is jy skuldig aan haatspraak en in Ernst Roets se geval, moet hy volgens die Nelson Mandela-stigting sommer tronkstraf vir minagting kry. Vir die afgelope 20 jaar al sien ek bykans nooit enige ou Suid-Afrikaanse vlae by openbare geleenthede nie. Net vir ŉ kort rukkie ná 1994 is ou Suid-Afrikaanse vlae nog by rugbywedstryde gesien, maar daarna het dit verdwyn. Hier en daar sal jy soms nog ŉ verlore vlag sien. Die Swart Maandag-vlae wat aanleiding gegee het tot die Nelson Mandela-stigting se hofsaak was, ironies, fopnuus. Die gemeenskap het die vlagkwessie op ŉ besonder volwasse manier hanteer. Daar was begrip vir die sensitiwiteit oor die vlag en hoe ander Suid-Afrikaners oor die vlag voel. Die vlag was nie verbied nie en dit was nie nodig nie, want Suid-Afrikaners het self besluit om dit nie te vertoon nie. Die hantering van die ou Suid-Afrikaanse vlag was ŉ mooi storie van gemeenskapsvolwassenheid. Gemeenskappe en samelewings wat waarlik vry is, is eerder dié waar vlae en idees nie verbied hoef te word nie en waar gemeenskappe met eerbied teenoor mekaar se simbole en geskiedenis omgaan. Dit is waar alle idees, ook die slegtes, toegelaat word om met mekaar mee te ding – sodat ŉ gemeenskap self kan besluit watter idees hulle wil uitbou en watter hulle wil uitgooi. Wêreldwyd is dit ŉ steurende tendens wanneer regerings begin om vlae, en as uitvloeisel daarvan dus ook idees, te verbied. Dit dui op ŉ regering wat onwillig is om in die stryd om idees mee te ding en om eerder net alle opposisie te verbied. ŉ Mens sien dit vandag nog uitspeel in China waar die vlag van Tibet verbied word. Soos in die geval van alle idees bly dit nooit net by ŉ vlag nie en kan jy in Tibet tronk toe gaan as jy na ongewenste liedjies luister of foto’s van die Dalai Lama besit. Uiteindelik kan ŉ regering nie voorbly om simbole en idees te verbied nie en eindig jy by die absurditeit van ŉ China wat prentjies van Winnie the Pooh verbied. Anders as wat regter Mojapelo se hofuitspraak wil voorhou, dra vlae en simbole in die regte wêreld feitlik altyd meer as een betekenis. Deur te stel dat ŉ simbool se betekenis gebaseer moet word op wat die meerderheid aanstootlik sou vind, word uiters gevaarlike terrein betree. Prakties het regter Mojapelo nie ŉ vlag verbied nie; hy het meningsverskil met die meerderheid verbied. Vir baie Suid-Afrikaners het die vlag ŉ spesifieke betekenis. Hulle sien die vlag as ŉ simbool van oorheersing, pyn en vernedering. Hierdie belewenis van hulle is werklik en dit moet verstaan word. Suid-Afrikaners het hierdie botsende belewenisse op ŉ natuurlike manier hanteer. Hulle het swart Suid-Afrikaners se gevoelens verstaan, baie meer as waarvoor erkenning gegee word. Daar is self besluit om die vlag eerder weg te bêre. Dit was ŉ wyse gemeenskap wat so opgetree het. Diegene wat steeds demonstratief met die vlag omgegaan het, het teen hierdie natuurlike gemeenskapsnorm ingegaan. Hulle was die uitsondering en het uitgestaan. So het die gemeenskap self besluit om die potensiële konflik te ontlont en het vrywillig deelgeneem aan ŉ groter gesprek rondom versoening. Die Nelson Mandela-stigting besluit toe om hierdie gemeenskapsnorm te ontwrig. Hulle wil die vlag verbied. Die hof moet nou duidelikheid daaroor gee. Die gemeenskap moet van bo af gereguleer word. Hulle wat die norm oortree het, moenie uitstaan nie, maar gestraf word. Hulle ontneem die gemeenskap van die reg om self te besluit. ŉ Hoër gesag moet sentraal bepaal. Die dag toe die hof ŉ beslissing maak, is ŉ stuk vryheid om self te kan besluit van die gemeenskap weggeneem. Daar word selfs sentraal besluit wat in jou huis mag wees. Bitter min mense het vlae in die huis, maar die talle wat dit nie het nie, wil self kan besluit dat hulle nie die vlag in die huis wil hê nie. Die gemeenskap se eie besluit om die vlag weg te bêre, is opgehef en dit skep onmiddellik spanning. Die vlae word weer simbolies uit die kas gehaal en veral op sosiale media vertoon – hierdie keer as ŉ simbool van vryheid van spraak teen ŉ regering wat sy burgers soos kinders hanteer en vir hulle wil voorskryf wat hulle moet sê en dink. Die vlag wat verbied is, ontketen skielik weerstand teen ŉ regering wat sy mag tot aan die binnekant van sy burgers se huise wil laat strek. Diegene wat die vlag demonstratief vertoon, is nie meer randeiers nie, maar word skielik martelaars. Die vlag lewe weer en herinnerings aan die vlag word weer opgeroep. Daar is ŉ fyn lyn tussen ŉ vlag wat aanstoot gee en jy wat aanstoot gee; tussen ŉ vlag wat ŉ onderdrukkende stelsel simboliseer en jy wat ŉ onderdrukkende stelsel is. Die vlag is weg, maar jy is nog hier… Afrikaners voel tereg die uitspraak staan nie in isolasie nie, maar is deel van ŉ groter boelieproses: Lesufi en skole; Afrikaans wat op universiteite afgeskaf word; die absolute rassekwotas van Sasol en andere; die dubbele standaarde wat ten opsigte van rassisme geld; die wettige en onwettige verwoesting van kultuurerfenis is alles deel van die agtergrond waarteen die vlagsage afspeel. Dit is ironies dat dit die Nelson Mandela-stigting is wat hierdie spanning in die gemeenskap ingedra het – hulle wat die nalatenskap van Mandela moet beskerm, het die vrywillige gemeenskapsooreenkoms verbreek. In die aanloop tot die hofsaak het AfriForum ŉ lang, omvattende brief aan die stigting geskryf waarin hulle gevra het dat die kwessie eerder deur gesonde dialoog opgelos word. Die Mandela-stigting het in ’n kort, koue regsbrief die voorstel vir dialoog verwerp. Die hof moet spreek. ŉ Antwoord moet van bo af kom. Die Nelson Mandela-stigting se manier van doen moet in ŉ groter konteks gesien word, dié van ŉ staat wat meer wil sentraliseer, van Suid-Afrika wat meer totalitêr word. Diegene wat kraai van lekkerkry oor die hof wat ingryp om die vlag te verbied, moenie te veel kla as daar vir hulle besluit word waar hul pensioen belê moet word, of in watter hospitaal hulle mag lê, waar hul kinders mag skoolgaan of wat die inhoud van kurrikulums moet wees nie. Die joernaliste wat nie hul vreugde kan wegsteek oor die vlag wat verbied is nie, moet verstaan ŉ totalitêre besluit oor wat gewys mag word, is ŉ katspoegie weg van ŉ totalitêre besluit oor wat geskryf mag word. Tronkstraf oor wat jy sê of wys, en tronkstraf oor wat jy skryf, is nie ver van mekaar verwyder nie. Die vlagdebakel gaan nie bloot oor vryheid van spraak nie, maar oor vryheid. In die afgelope 25 jaar het ek ook nooit die ou Suid-Afrikaanse vlag vertoon nie. Ek het ook nie ŉ behoefte daaraan gehad nie. Ek en ander Afrikaners verstaan en erken die groter konteks van die land, wat insluit historiese pyn en vernedering vanuit ons eie geskiedenis. Die afgelope week het ek my egter gevang dat ek neurie: “Ons Oranje, Blanje, Blou.”