Die tierluislang (Python molurus) is die kollektiewe benaming vir die Indiese en Birmaanse luislang. Dit is 'n slangsoort van die Luislange (Pythonidae) en word by die geslag Egte Luislange (Python) ingedeel. Twee subspesies word erken, wat heel onlangs ook as afsonderlike spesies beskou word: die Indiese luislang (Python molurus molurus) en die Birmaanse luislang (P. m. bivittatus). Die donker subspesie, die Birmaanse luislang, is met 'n bevestigde lengte van meer as vyf meter een van die grootste slange ter wêreld. Die verspreidingsgebied sluit groot dele van die tropiese en subtropiese Suid- en Suidoos-Asië in. Die spesie bly in 'n wye verskeidenheid van beboste habitats, nie te ver van water nie en ten minste soms ook in die randgebiede van menslike nedersettings. Vir enkele dekades lank het onwettige vrylatings in die natuur veroorsaak dat 'n indringerbevolking in Florida, 'n VSA-deelstaat, ontstaan het.
Die jong, onvolgroeide slange is baie slank gebou, terwyl die uitgegroeide tierluislange egter 'n baie kragtige lyf het. Ten opsigte van die liggaamslengte en -massa is daar 'n duidelike geslagsdimorfisme teenwoordig: die wyfies is gemiddeld heelwat groter en swaarder as die mannetjies. Die kop is groot en swaar, byna twee maal so lank as wat dit breed is en matig van die nek onderskeibaar. Die sydelingse posisie van die oog skep 'n gesigsveld van 135º. Die kragtige grypstert maak by die wyfies sowat 12 % en by die mannetjies tot so 14 % van hul totale lengte uit. Die spore is by die mannetjies groter as by die wyfies. Die erflike eienskappe bestaan uit 36 diploïede chromosome (2n = 36), met 16 makrochromosome en 20 mikrochromosome.
Die helder grondkleur van die tierluislang is ligter langs die flanke af. Op die rug is daar 30 tot 38 groot, dikwels reghoekige, donker rugvlekke. Op die flanke wissel die groot donker vlekke op die rugpatroon van subspesie na subspesie. Die ligte pens is tot by die stert donker gespikkel. Op die kante van die kop loop daar 'n spitstoelopende, donker band wat vanaf die oog in die rigting van die neus loop. 'n Breë, swartrandige streep loop vanaf die oog tot onder die mondhoek. Dit begrens 'n keëlvormige donker vlek by die onderhelfte van die oog asook 'n wit area. Van die neus oor die oë tot by die nek loop 'n pylvormige bruin patroon met 'n ligte punt in die middel. Die kleurintensiteit van die pylpatroon wissel van subspesie.
By die egte luislange is die tierluislang volgens 'n molekulêrgenetiese ondersoek die nouste verwant aan die Afrika-rotsluislang.
'n Ander subspesie genaamd P.m. pimbura, wat slegs op die eiland Sri Lanka voorkom, word in 1945 deur Deraniyagala beskryf. Aan die hand van die kleur, patroon en aantal subkoudale skilde (onderstertskubbe) wys hy daarop dat min diere van die vastelandvorm, P.m. molurus, verskil het. In 1949 vind Constable hierdie verskille egter as onvoldoende. Vir hom weerspieël die luislange 'n verwagte variasiebreedte van individue binne 'n bevolking. Sedertdien word die tierluislange van Sri Lanka nie meer uitvoerig bestudeer wat hul morfologie of genetika betref nie. Vandag word hul subspesiestatus egter oor die algemeen nie meer ondersteun nie. Hulle word weer as eilandbevolking van P. m. molurus beskou.
Die Birmaanse luislang het oor die algemeen 'n donkerder patroon as die Indiese luislang. Die grondkleur wissel van ligbruin, geel tot grys skakerings. By die luislange van die vasteland is die donkerbruin tot rooibruin rugvlekke meestal reghoekig gevorm en swart omrand. Die breë, reghoekige flankvlekke het 'n bruin of groenbruin kleur en het 'n swart omranding. Die flankvlekke en die kantrande van die rugvlekke word ook omring deur 'n helder afsperring. Die pens is witgeel. Die groot, pylvormige bruin patroon op die bokant van die kop is kenmerkend duidelik gemerk. Hierdie punt strek gewoonlik tot by die snoetpunt. Die tong van hierdie subspesie is blouswart.
Deur die onwettige vrylating van terrariumslange het daar sedert 1979 'n bevolking Birmaanse luislange in die Everglades in Florida ontstaan.
Ten spyte van sy reusegroot verspreidingsgebied en sy menigvuldigheid in party plekke binne hierdie area is daar maar min oor die gedrag van hierdie luislange bekend. Die tierluislang is oorwegend 'n grondslang, wat hom op die grond gemaklik tot vinnig en reguit kan voortbeweeg. As stadige, bobaas-klimdier hou die slang hom dikwels in die takke van bosse en bome, om goed gekamoefleer prooidiere te beloer. Die slange klim soms aansienlik hoog; in Suid-Indië is byvoorbeeld 'n Indiese luislang van 1,5 meter in 'n boomtop van 15 meter hoog waargeneem wat besig was om 'n vrugtevlermuis te vreet.
In gebiede met mere, riviere en ander waterliggame voer die verteenwoordigers van beide subspesies 'n semi-akwatiese bestaan. Hulle beweeg in die water baie vinniger en ratser as op land. Wanneer hy swem is die lyf heeltemal in die water gedompel, met net die snoetpunt wat uitsteek. Dikwels lê hulle ook ure lank gedeeltelik of heeltemal onderdompel by die vlak oewer. Daarby kan hulle tot 'n halfuur lank heeltemal onder water bly sonder om asem te haal, of net die neusgate bo die wateroppervlakte laat uitsteek. In teenstelling met die ewe waterliewende netluislang blyk die tierluislang die see te vermy.
Tierluislange is oorwegend skemer- en nagdiere. Die daaglikse aktiwiteit hang ten nouste saam met die omgewingstemperatuur. In gebiede met duidelike seisoenale temperatuurverskille soek hulle in die koel en warm maande 'n wegkruipplek op met 'n aangenamer en konstanter mikroklimaat.
Tydens hul soektogte na prooi is veral die jonger tierluislange aktief. Tussen die wegkruipplek en die jaggebied lê daar soms 'n afstand van etlike kilometer. 'n Birmaanse luislangwyfie met 'n totale lengte van 2,7 meter is vir 24 dae deur middel van 'n opspoortoestel dopgehou. In hierdie tydperk word 'n fase van 'n uitgebreide soektog na kos, 'n periode van beperkte beweging tydens die vertering en 'n terugkeer na die jaggedrag opgeteken. Die slang het 'n gebied van 12,3 hektaar gedek en daarbinne aansienlik meer as 2,5 kilometer afgelê.
Baie groot tierluislange blyk om buite die paartyd eerder minder rond te beweeg. Hulle gaan bly gewoonlik in 'n ideale en prooiryke grondgebied met 'n goeie wegkruipplek. Deur middel van opsporingstoestelle kon daar in die Everglades bewys word dat 'n maatsoekende volgroeide mannetjie tydens die paartyd lang afstande aflê. Geslagsrype wyfies bly gemiddeld baie meer stasionêr. Volwasse tierluislange van albei geslagte wat op soek is na 'n geskikte habitat kan met 'n topsnelheid van meer as 2,4 kilometer per dag binne 2,5 maande op hul eie water- of landweë 60 kilometer aflê.
Daar is nog aansienlike leemtes in kennis oor die sosiale gedrag van die spesie. Op verskeie plekke in Indië deel etlike Indiese luislange deels regdeur die hele jaar hul wegkruipplekke met spesiegenote. In die Keoladeo Nasionale Park is 12 individue gelyktydig saam in 'n gat gevind.
In die Keoladeo Nasionale Park, wat gebrek het aan hol bome, rotsskeure of ander wegkruipplekke, is die Indiese luislang op die beskutte gate van die Indiese ystervark aangewese. Die luislange deel die meeste gate heel merkwaardig met die ystervarke; dit terwyl hierdie soogdiere gewoonlik die tierluislang se prooi is. In 'n gat is benewens 3 luislange ook 5 Indiese ystervarke en 350 bladneusvlermuise getel. 'n Moontlike verklaring vir hierdie verdraagsame saambly kan in die beperkte ruimte lê wat dit vir die luislang onmoontlik maak om die prooi te vang, versmoor en in te sluk.
Stelselmatige navorsing oor die samestelling van die prooispektrum is tot dusver klaarblyklik nie gepubliseer nie. Terwyl voëls volgens 'n studie van Bhatt & Choudhury (1993) blykbaar die hoofvoedsel in die Keoladeo Nasionale Park is, dien soogdiere volgens Ernst & Zug (1996) as die hoofprooi op ander plekke. Die voedingswyse is waarskynlik aangepas tot die beskikbare prooi van die onderskeie habitats asook tot die jaarlikse fluktuasies weens knaagdier- en voëlmigrasies.
As 'n lokvaljagter verkies die luislang om hom van sy prooi in die takke of in die water te versteek. Sodra die tierluislang 'n prooidier gewaar, beweeg hy stadig daarnatoe en wikkel dan dikwels tipies sy stert. Blitssnel word die slagoffer oorweldig, omwikkel en in 'n luislang se kenmerkende greep verstik. Indien nodig kan die wurggreep vir meer as 'n uur volgehou word. Na gelang van die grootte van die prooidier kan die insluk etlike ure duur. Terwyl klein prooidiertjies dikwels binne 'n week verteer word, het dit vir 'n Birmaanse luislang met 'n totale lengte van meer as 5 meter in Tierpark Berlin 23 dae geneem om 'n 25 kilogram vark te verteer.
Die spysverteringskanaal pas ook by die vertering aan. So word die dundermslymvlies twee dae ná voeding tot drie keer so groot. Ná omtrent 'n week krimp dit weer terug tot sy normale grootte. Die verteringsproses benodig tot 35% van die prooidier se opgebergde energie.
In Middel-Indië duur die dragtigheid 2 tot 4 maande. In die middel van die warm seisoen omtrent in Meimaand soek die wyfie 'n broeiplek. Hierdie nes bestaan uit 'n ongestoorde wegkruipplek onder 'n hoop takke en blare, 'n hol boom, 'n termiethoop of 'n onbewoonde gat. Afhangende van die grootte en toestand van die wyfie word gemiddeld 8 tot 30 eiers gelê. In Noord-Indië is al 'n rekord van 107 eiers gelê. Die eiers, met sagte wit doppe, is 74-125 x 50-66 millimeter en weeg 140-270 gram. Die saamgekleefde eiers word deur die wyfie omwikkel en beskerm. Deur die omwikkeling word die vogtigheid en hitte gereguleer. Daarby kan die tierluislangwyfie deur middel van spierbewing die temperatuur met tot 7,3 ºC verhoog. Dit maak die onderhoud van die broeisel in kouer streke teen die optimale broeitemperatuur van 30,5 ºC moontlik. In die reël eet die wyfie nie tydens die broeityd nie en verlaat ook nie die nes nie.
Die kommersiële uitbuiting van die tierluislang vir die leernywerheid het in baie lande binne sy verspreidingsgebied tot 'n aansienlike bevolkingsafname gelei. In Indië en Bangladesj was die tierluislang omstreeks 1900 nog volop en wydverspreid. Toe volg 'n oormatige jagbedrywigheid vir meer as 'n halfeeu lank, waar uit Indië jaarliks tot 15 000 velle na Japan, Europa en die VSA uitgevoer is. In die meeste gebiede het dit tot 'n massiewe afname in bevolking en in baie plekke selfs tot totale uitroeiing gelei. In 1977 word die uitvoer van hierdie slang uit Indië onwettig verklaar. Die onwettige handel duur egter vandag nog voort. Tans word die tierluislang in Indië nog selde buitekant sy bewarea gevind. In Bangladesj is hy tot 'n paar gebiede in die suidooste beperk.
Sekere volkstamme in Indië, Sri Lanka, Noord-Thailand, Laos en Kambodja asook Birmane, Karen, Sjinese en klein etniese groepe in Indonesië jag die tierluislang vir sy vleis. In Sjina word die eiers beskou as 'n lekkerny, die lewer en hart as stimulant, die galblaas word vir medisinale doeleindes gebruik en die vel as grondstof vir musiekinstrumente en kunshandwerk. In Indië en op Sri Lanka word die vet uitwendig ter verligting van kneusings, verstuitings, breuke en rumatiek aangewend en ingeneem teen melaatsheid. Die voortdurende verbruik hou 'n ernstige bedreiging in veral vir die tierluislangbevolking van Sjina, wat vir meer as 'n eeu lank reeds erg gekrimp het. Ook in Birma, waar die tierluislang in 1912 nog "in massas voorkom", het die intensiewe verbruik as voedselbron 'n sigbare uitdunning veroorsaak.
Die tierluislang word meestal nie deur die mense van Suidoos-Asië gevrees nie en as medeskepsel behandel. In party plekke word hierdie slange selfs verwelkom. Die boere word toenemend bewus dat die tierluislange 'n belangrike funksie vervul deur die uitroei van knaagdiere op landbougrond.