Kovsies, Afrikaans en die Konstitusionele Hof se politieke onderrok - AfriForum
◀ Julius Malema se dreigemente van doodslag, oorvat en afvat
For whatever trauma came with service in tough circumstances ▶
November 22, 2017 deur Ernst Roets
Daar is ’n byna goddelike verknogtheid aan die teks van die Grondwet, die opinies van die hoofregter en die uitsprake van die Konstitusionele Hof – ’n verknogtheid wat tot ons eie nadeel lei en wat ons tot inkonsekwentheid noop om aan ons vooropgestelde idee oor die bomenslike status van die Grondwet en die Konstitusionele Hof vergestalting te gee. Wanneer daar uitsprake oor korrupsie gelewer word, jubel ons en verklaar ons graag dat dit die onafhanklikheid van die regbank bevestig. Ons verklaar graag dat die Konstitusionele Hof – en hoofregter Mogoeng in besonder – ’n belangrike “teenwig” teen die regerende elite is wat seker maak dat dinge in toom gehou word.
Wat ons egter versuim om te erken, is dat die Konstitusionele Hof – en die hoofregter in besonder – deel van die regerende elite is en dat die Grondwet telkens deur die Hof vertolk word op ’n wyse wat strook met die regerende elite se sogenaamde progressiewe idees oor die grondwet. (“Linkse idees” is ’n meer gepaste beskrywing, aangesien dit allermins tot progressie lei). As die Konstitusionele Hof deel van die regerende elite is, hoe gebeur dit dan dat sulke sterk uitsprake teen die president gemaak word?
Hierop het prof. Koos Malan reeds die antwoord gegee: In ons beoordeling van die uitsprake van die Konstitusionele Hof moet ons tussen twee tipes sake onderskei. Aan die een kant is daar uitsprake wat met faksiegevegte binne-in die regerende elite verband hou of wat bloot administratief of prosedureel van aard is; aan die ander kant uitsprake wat op ’n daadwerklike vertolking van die substantiewe bepalings van die Grondwet berus. Wanneer die Hof moet beslis oor ’n kwessie wat eintlik maar ’n faksiegeveg binne die regerende elite is, of waarin daar bloot gekyk moet word of die korrekte prosedures gevolg en die tersaaklike wetgewing nagekom is, lewer hulle graag uitsprake waarin die regering aan die bek geruk word – as ’t ware om hulle op koers te hou. Aan die ander kant, wanneer daar oor inhoudelike kwessies beslis moet word wat met diskriminasie, gelykheid, transformasie of ander politieke temas verband hou, dien die Konstitusionele Hof klokslag as ’n instrument om die politieke elite se vertolking van die Grondwet te verskans.
Die hoofregter het op grond van sy vertolking van artikel 29(2) van die Grondwet beslis dat dit wel “doenlik” is om Afrikaanse onderrig by die UV voort te sit, maar dat hierdie doenlikheid “onredelik” is, omdat rasseverhoudinge as gevolg daarvan “vergiftig” word. As Afrikaanse studente in hul eie taal studeer, is dit ’n voortsetting van “wit oorheersing” en as Afrikaanse studente aanhou om in Afrikaans te studeer, sal dit die verwesenliking van oudpresident Nelson Mandela se “ergste nagmerries” wees.
Nou goed – asof daardie stelling nie erg genoeg is om jou wenkbroue te lig nie, word ’n reeks algemeen erkende drogargumente in die uitspraak gemaak voordat hierdie gevolgtrekking gemaak word.
Met die lees van die uitspraak het ek op ’n stadium begin om ’n kollys op my rekenaar by te hou van al die drogargumente wat deur die hoofregter gemaak word ter stawing van sy gevolgtrekking dat Afrikaanse onderrig by die UV basies afgeskaf moet word. Teen die tyd dat ek deur die uitspraak gewerk het, het ek twee en ’n halwe bladsye vol punte getik!
Sonder om elke punt in detail te behandel, lig ek enkeles uit om die punt te illustreer:
Die eerste kwessie is die polities geïnspireerde wyse waarop die ganse hofsaak benader word. In paragraaf 1 tot 20 word gevleuelde woorde oor die boosheid van apartheid gebesig, asook oor die verband tussen Afrikaans en onderdrukking, die UV se uitfasering van Afrikaans as deel van ’n “grondwetlik geïnspireerde transformasionele agenda”, die feit dat ons almal “skaamteloos Suid-Afrikaans” moet wees en dat meertaligheid tot rasseskeiding lei. Ná 20 paragrawe word daar in paragraaf 21 twee sinne aan AfriForum en Solidariteit se argument gewy, waarin daar slegs gesê word dat die applikante nie gelukkig is nie en dat baie wit en swart Afrikaanse studente in Afrikaans wil studeer. As die uitspraak ’n aanduiding van die hoofregter se toegepaste redenering is, beteken dit dat die hoofregter hom bloot in die verbygaan aan die argumente gesteur het wat deur AfriForum aangevoer is.
In die saak word daar swaar op die uitspraak in die destydse Ermelo-saak gesteun as stawing van die beslissing dat Afrikaans afgeskaf moet word. Daar is egter ’n wesenlike verskil tussen die Ermelo- en die UV-saak. Die Ermelo-saak het oor die verandering van ’n skool se taalbeleid van enkelmedium na parallelmedium gehandel. Die argumente wat aangevoer is om Hoërskool Ermelo meertalig te maak, word deur die hoofregter aangehaal ter stawing daarvan dat die UV uitsluitlik Engels moet wees.
In die minderheidsuitspraak wys regter Froneman egter uit dat daar nie in die stukke voor die hof aangevoer is dat alle, die meeste of ’n wesenlike komponent van die Afrikaanse studentegemeenskap hulself aan rassistiese gedrag skuldig maak nie. Tog is dit die indruk indien ’n mens die hoofregter se uitspraak lees, wat ’n groot aandeel in sy motivering het oor waarom Afrikaans afgeskaf moet word. As dit wel gebeur, wil Froneman weet, waarom is die oplossing nie bloot om die rassiste te dissiplineer nie? Waarom moet ’n taal as onderrigmedium afgeskaf word om beweerde rassisme te stop? So asof die hoofregter se beweerde rassiste skielik hul houding gaan verander indien hulle geforseer sou word om in ’n ander taal te studeer. Daar word ook geen poging deur die hoofregter aangewend om ’n verband tussen Afrikaans as onderrigmedium en hierdie beweerde rassisme te bewys nie.
Die hoofregter maak dit duidelik in sy uitspraak dat hy sterk politieke opinies oor hierdie kwessie het en dat sy politieke opinies hom as ’t ware lei in watter rigting die Grondwet vertolk moet word.
Hy sê byvoorbeed: “Of wit Afrikanerstudente ’n respek vir die waardigheid van mede- swart studente in hul daaglikse interaksie oor die jare heen toon en of ’n geloofwaardige of noodsaaklike verband gemaak is tussen rassegesegregeerde klasse en die rassespanning waarna verwys word, sal die universiteitsgemeenskap beter weet.” Dié opmerking is uiters onvanpas. Nie net is dit irrelevant tot die saak nie, dit is ook ’n geykte debatstaktiek wat aangewend word om agterdog oor jou opponent te skep sonder om enige bewyse daarvoor te lewer. Die stelling dra nie tot die uitspraak by nie en die enigste doel wat hiermee bereik word, is om ’n hou teen Afrikaners by die uitspraak in te werk.
Daar word by meer as een geleentheid in die uitspraak na die rassisme van “wit Afrikaners” verwys. Geen sweempie is sigbaar oor die rassisme wat by die UV teen wit mense gepleeg word nie. Geen uitlating word gemaak oor wit studente wat aangerand of met die dood gedreig word bloot op grond van hul wit velle nie. Die uitspraak skep die indruk dat “wit Afrikaners” die enigste mense is wat hulle aan rassisme skuldig maak en dat hulle op een of ander manier gestraf moet word hiervoor. Die oplossing is dan om Afrikaans af te skaf. Asof dit die probleem wat die hoofregter skets sal oplos.
Dan gaan die hoofregter verder deur nie bloot uitspraak te lewer oor hoe die reg vertolk moet word nie, maar deur ’n aanslag te doen op dié wat hy op grond van sy selektiewe waarneming as rassiste beskou. Hy sê: “Dit sal onredelik wees om slaafs aan ’n taalbeleid vas te klou wat bewys is om die praktiese antitese te wees van regverdigheid, haalbaarheid, inklusiwiteit en die remediërende aksies wat nodig is om rassisme en sy neigings uit hul gemaksone te ruk.” Uit die uitspraak is dit duidelik dat hy slegs met wit rassisme bemoei is.
Die derde punt hou met die tweede verband. Die hoofregter maak herhaaldelik twee kernargumente om sy uitspraak vir die afskaffing van Afrikaans te regverdig, wat loodreg in botsing met mekaar is. Aan die een kant voer hy aan dat Afrikaans tot rassesegregasie lei en dat dit afgeskaf moet word om te verhoed dat dit wit studente in die een klas sit en swart studente in die ander klas (wit Engelse studente blyk irrelevant te wees in hierdie argument). Aan die ander kant voer hy aan dat Afrikaans afgeskaf behoort te word omdat die meerderheid van die wit Afrikaanse studente in elk geval in Engels studeer. Volgens sy eie vertolking van die situasie is daar dus nie rassesegregasie nie, maar moet Afrikaans afgeskaf word om rassesegregasie stop te sit.
Ernst is adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum