Neil Sandilands: 'Ek breek die reëls, ja'
JY LEES NOU Neil Sandilands: 'Ek breek die reëls, ja'
Jy't gedink jy ken Neil Sandilands, jy wéét immers wie's Bart van 7de Laan. Maar moenie jou misgis met dié omstrede man se eindelose talente nie.
Musiek van goeie, ongehoorde stemme in Afrikaans. En só het name soos Bacchus Nel, Riku Lätti, die Brixton Moord & Roof Orkes, Rian Malan, Radio Kalahari Orkes, Bed on Bricks, Gert Vlok Nel - om maar 'n paar te noem - op die klankbaan beland. Neil sélf sing een van sy eie komposisies daarop, en jy sal verras wees, luister maar. Uiters aangenaam verras.
FLIEK: Hoe beantwoord 'n mens dit? Ek kan jou my "100 beste"-lys gee. Onlangs: No Direction Home - die dokumentêr oor Bob Dylan. Terloops, wanneer kry ons die Gert Vlok Nel-film te sien wat weer eens deur 'n buitelander gemaak moes word, my magtig! (Beautiful in Beaufort-Wes is gemaak deur die bekroonde filmmaker Walter Stokman vir Nederlandse TV.)
"Ek is lief vir Afrikaanse musiek wat iets sê oor hierdie tyd waarin ons leef en terselfdertyd tydloos is. Daar is 'n groep kunstenaars wat onlangs na vore getree het wat nie noodwendig so gewild soos van die voorste CD-verkopers is nie, maar beslis musiek skep wat aan die genoemde kriteria voldoen. Méér as!" sê Neil. "Ons het spesifiek musiek gesoek wat by Deon se roman sou aansluit. Ronelle Loots - die redigeerder - het 'n uitstekende manier gevind om die musiek te inkorporeer sonder dat dit voel asof dit 'aan die hare bygesleep' is.
Daardie intensiteit word duidelik uitgeleef, ook in sy huis - waar die mure vol hang van jagtrofees, Ngunivelle en wildhorings. Waar hy elke oggend sy tuin manikuur en natlei, voëls voer en skoffel. Waar hy daarna agter sy rekenaar inskuif en sy kreatiewe daad van die dag verrig. Neil ís in der wese 'n jagter, en die lewe is sy prooi.
Vertel bietjie van jou grootword-jare - jou grootste invloede?
Ek dink daaraan met fondness en fear. Randfontein was 'n tawwe plek om in groot te word. Die aarde lyk asof dit seergekry het met al die mynbou daar. My pa self was 'n mynman en my ma 'n onderwyseres. Ek onthou rugbydae in die H.F. Verwoerd-stadion (in my fragile eggshell mind was dit net die naam van die stadion). My pa was Randfontein se skrumskakel. Op die onthaal ná die tyd het hulle my opgetel en tussen hulle laat dans . . . Ek onthou visvang saam met Pa en Oupa en Ouma. Ek onthou bietjie van my eerste epiese toneelstuk by die Klein Duimpie Kleuterskool. Ons het ons ouers vermaak met Die lappop op die ashoop.
Ek was die "kous sonder maat". Ek onthou my vriend Pieter Bosman en hoe ons ons toebroodjies geëet het terwyl ons op ons rûe lê, want êrens het iemand my vertel ek gaan só horings groei. Die idee was om Juffrou Zinn - die kleuterskoolhoof - dan daarmee rond te jaag. Freud sou beslis iets daaroor kon sê . . . In gr. 2 was ek Stommerik in Die goue gans. Dus was die Shakespeariaanse nar al van 'n vroeë ouderdom af deel van my wapenrusting.
En die pad na die verhoog?
Bloot 'n natuurlike progressie. Die verhoog was van altyd af daar. Ek moes hard werk om die balans te kry deur ook atletiek en rugby te beoefen en intussen goeie punte te behaal, selfs in wiskunde. Ek't nooit dramakuns gaan studeer of so iets nie, dalk voordelig. Daar was egter die geleentheid om op 'n baie vroeë ouderdom saam met pro's te werk aan TV-produksies soos Meester en Konings. Jy leer baie deur waar te neem wat ander mense doen. Die beste akteurs is dié wat die ego sonder moeite kan verwyder. Albert Maritz se vertolking in Orion het dit vir my geleer. Hy kon my mý size gemaak het as hy wou, maar hy't my die ruimte gegee om te doen wat ek moes sonder dat hy onnodige kompromieë moes aangaan. Sulke vertolkings sal my aanspoor om op die verhoog te bly.
Hoekom speel 'n mens toneel?
Want jy hou daarvan om in die spieël te kyk en gesigte te trek. Nie net die spieël in jou kamer nie, maar ook die een in die lewe om jou - en om daarvoor ook gesigte te trek. Soos ek groter geword het, het ek ontdek ek is 'n akteur omdat ek nie die talent van Bob Dylan of Jimi Hendrix of Mozart het nie. Ek't iets anders gekry, maar sou tog meer musikaal wou leef. In die groter sin. Miskien 'n Les Paul leer speel. ('n Les Paul is 'n Gibson, 'n soort elektriese kitaar.)
TV, flieks of verhoog?
Daar is 'n sekere magic of elektrisiteit wat net op die verhoog kan gebeur. Dit gebeur ook nie elke aand nie, eintlik selde. Jy gaan egter telkens terug met die hoop om daardie oomblik te herleef. Film is nie minder uitdagend nie. Dis bloot anders - jy kan minder lieg. Trix Pienaar sê altyd daai kamera sien tot binne-in jou siel. Die proses is ook nie altyd linieêr of chronologies nie - so dit verg 'n bewustheid van kontinuïteit. Televisie, nou ja, dis seker iewers tussenin. Wat verkies ek? Rock & roll! As ek met 'n projek kan ''brand" - die vuur kan voel - dan doen ek dit, maak nie saak watter medium nie.
Wat van al die stories wat oor jou geskryf word, die sensasiegedrewe stukke?
Ek glo in goeie joernalistiek en ek weet ook daar is swak joernalistiek. Nes daar goeie en swak akteurs, rekenmeesters en politici is. As dit sensasioneel is, skryf dit, maar Piet Koornhof in sy pantoffels is nie sensasioneel nie. Daar is seker mense wat daardie publikasies koop, maar dit sê ook iets oor hulle. Op die ou end glimlag Ton Vosloo en Steve wil die joernaliste bliksem.
Sou dit reg wees om Jim (Morrison) hier aan te haal? "Did you have a good life when you died? Enough to base a movie on?"
Is Neil Sandilands werklik so stout/omstrede soos uitgemaak word?
Natuurlik. En ek sal aanhou om te wees! My oom Kerneels het English mustard in die custard gesit. Dis verskriklik stout. En as die rapse op die ken kom, moet ek daarmee ook saamleef. Wat ook al die persepsie is - ek is die ou wat daarmee moet saamleef. 'n Mens maak foute. Daar's egter nie malice nie. Ek's ook 'n ou wat huil in 'n fliek soos Cinderella Man. Ek wonder baie daaroor en ek glo dit het my by 'n dieper besef van myself uitgebring. Dis belangrik, al is dit net vir my.
Hoekom wil 'n mens uit die kassie klim, oftewel 'die reëls breek'?
Her-definisie is vir my belangrik. Party mense lewe met 47 reëls - dit werk vir hulle. Ek het so min as moontlik en begewe myself soms in situasies waar ek instinktief moet reageer. Soos om totaal onvoorbereid vir 40 dae Namibië toe te ry. Of om ná amper 5 jaar te besluit 7de Laan was goed vir my. Of om 'n baard te groei. Annelize van der Ryst gee op 'n keer vir my 'n poskaart wat sê: "Beware of the man who tells you he has 20 year's experience when what he should be saying is that he has 1 year's experience 20 times." There lies the rub.
Watter dramaturg spreek tot jou, en hoekom?
Samuel Beckett. Sy gesig lyk asof hy geleef het. En niemand kan hom namaak nie. Sam Shepard. Sy werk transendeer en kan baie maklik in 'n Suid-Afrikaanse idioom gedoen word. Paul Slabolepszy, want hy ken die Suid-Afrikaanse idioom so goed. Tsjechof. Ek kan sy werk doen, want ek begryp subteks. Dis jammer Quentin Tarantino doen nie teater nie . . .
Wat kan ons verwag van Orion?
Ek dink ons, en spesifiek die regisseur, Gerrit Schoonhoven, het daarin geslaag om die gees van die boek te behou. Die reeks lyk en voel anders as waaraan ons gewoond is, of aan gewoond geráák het. Onder Gerrit is daar uitstekende vertolkings (veral Albert Maritz, Erica Wessels, Lida Botha, Graham Weir, Charlton George). Progressiewe kamera en beligting deur Jacques Barnard. Ronelle se redigering is meesterlik. Barry Donnely se finale meng: Gedetailleerd.
Wat dink jy van die stand van ons TV-/drama-produksies?
Daar is ongelooflike swak werk daarbuite, maar daar is ook mense wat bereid is om met hul projekte te stook, en dít is die verskil. Die meeste van die werk gebeur net té maklik, té vinnig, té ondeurdag. Na my mening is daar ook te min nuwe bloed - dis maar altyd dieselfde mense wat dieselfde projekte aanpak.
Ander liefdes - stokperdjies, modderstoei, wat ook al?
Jag, hengel, boeke, musiek, reis, my tuin natlei. Kuier by Steak & Ale. Die Kaap.
Baie slaap! Die paar dae in Mosambiek by die Strab-musiekfees het my bietjie uitgeput.
Stef moet gaan, hy is op pad lughawe toe. Hulle ruil e-pos-adresse uit. Neil skud sy kop ná die tyd. "Ek is net so bevoorreg om in dieselfde geselskap as hy te wees, ek't maar merendeels geluister. Die oomblik was bietjie groot. "Ek dink wat my die meeste beïndruk, is sy belangstelling in wat ons doen. Nie net in ons as Suid-Afrikaners nie, maar die mense om die tafel. Die mense ná aan hom." Hy sit peinsend vir 'n oomblik. Som dan dalk sy eie lewe in een sin op: "Ironies hoe dit profete van ander lande vat om ons vir onsself lief te maak . . . "