Die waterskeiding ervarings in my lewensstorie is vasgevang in ’n knip van die oog, ’n sekonde. Dit was nou net so, nou is dit anders. Hoe jy voel, wat jy doen, hoe jy dink, wat jy sien is vir ewig verander.
Die laaste dag van ons seevakansie breek aan. Ons pak traag ons voertuig en laai twee leë waterbottels op die agtersitplek. Ons gaan vir oulaas op die strand stap en vir ons liewe Elisa seewater skep, sy het ons laat belowe.
Ons ry ‘n ent deur die mooi buurt met sy seeuitsig wonings, die een se stoep mooier as die vorige en deur die ruigtes, sien jy die branders breek en ruik jy die see. Ons stop by die hoofstrand, dis winderig en betreklik stil. Teen ‘n grasbedekte skuinste met skewe sementtrappe af, en ons is op die strand. Daar is ‘n rotsrif regs voor en ons stap soontoe. Loop al langs die branders se spoellyn en trap maar suutjies. Oral lê bloublasies uitgespoel. Dis hoekom dit so stil is.
Ek mis amper die fyn blonde vrou met die bos rooi angeliere wat by ons verbystap, daar na die rotse waar ons nou net saam gelag het. Sy lyk geslote, in haar eie gedagtegang en emosies vas, oë op die rotse en die see gefokus.
Ek word een Saterdagoggend in Maart by die inrigting afgelaai. My gesin kan nie verder as ontvangs kom nie. Hulle groet en die suster aan diens maak my leêr oop.
Hulle vat nie nonsens nie. Ek stap ‘n lang gang af, uit in die sonskyn en deur ‘n tuin met ‘n reuse Jakarandaboom wat sy skadu kol-kol oor die grasperk gooi. Die mooi ontglip my.
Ek loop die lewenspad met die brak, Bloubekruip, immer agter my aan. Baie dae is ek net bewus van hom, soms sien ek sy skaduwee. My gesin weet waarom ek soms skielik alleen by die huis wil bly, weggekeer van alles en die son. Daai tye sit hy stip vir my en kyk en lok my uit.
Die plaas, Eersteling, is die plek waar die eerste werkende goudsmeltery in die 1870s in die destydse Transvaal in werking gestel is. Die Eersteling monument, oorblyfsels van die smeltertoring en verskeie skagte, is op die plaas te sien. Ons is bevoorreg om op die besondere plaas te kan woon.
Ek stap by die agterdeur in om die kamera weg te sit. Die vars gebakte skons en rooibostee vul die huis met daai regte, egte plaaskombuis-reuk. Bloedrooi, stroperige tuisgemaakte aarbeikonfyt glinster soos juwele in die konfytpotjie. My eerste oes se opbrengs. In die kombuisvenster geraam staan die Ysterberg fier teen die blou lug. ‘Rondom Jerusalem staan daar berge…’ kom die psalm se woorde by my op. Min wetende wat ‘n paar uur later daar vir ons sou wag.
Ons gesels oor die koekepanne en ander toerusting wat net so daar bly lê. Dominee merk op dat dit besonder droog is, en ons lag toe sy skoonpa sê ons moet geduldig wees, Paul Kruger verjaar binnekort en dan sal die reën kom.
Ek moet die bakkie in trurat ‘n ent afdraand laat ry voor ek die pad huis toe kon aandurf. In my paniek met die kwaai bye zoemend om ons koppe, kan ek om die dood toe nie die bakkie in viertrek gesit kry nie. Ek bid: “Liewe Jesus, stuur ‘seblief vir engel Gabriël. Ek het vier mense se lewens in my hande.”
Ek weet nie dat ons soseer helde was nie, ek weet wel ‘n klomp dinge het op die regte oomblik gebeur, en dit was nie toevallig nie. Ek glo dat ons beskerm en versorg was. Adrenalien en skok laat mens kalm deur ‘n krisis kom en die skrik is yslik groot na die tyd. Dit het ook so gebeur. Weke na die tyd bars ek sommer so in trane uit van pure verligting.
Ons verneem ook na die tyd dat die swerm ‘n week voor ons aanval werkers by die skag toegetakel het. Die hitte en droogte, die rede vir hulle aggressie.
Ek is opreg bly dat die oom wakker geword het en dat hulle mekaar weer in die oë kon kyk en wat ook al gehaper het, saam met die nagmerrie agter hulle kon sit en hulle lewe geniet.
“Ek leer Oupa Oorlog nooit ken nie, net sy legende. Die storie gaan so: Oupa Oorlog was ‘n aantreklike donkerkopman met ’n Clarke Gable-kuiltjie in sy ken. In sy weermaguniform met die keps so skuins op sy kop het sy direkte kyk jou deur die spaarkamer gevolg. Sy portret het teen die muur gehang, saam met ander mense wat ek ook nooit geken het nie, my pa se ouers, en so aan.”
Ek teug aan die tee en haal sy mooi foto uit die kissie. Sussa lag. “Amper soos Pappa se naamgenoot en sy vrou!”
“ Daar is aan ons vertel dat Oupa Oorlog ‘n brawe soldaat vir ons land was en dat hy in Noord Afrika gevange geneem is. In die kamp het hy van stukkende vliegtuigvoorruite die mooiste harte gemaak, elk met ‘n springbokkop uit ‘n muntstuk gekerf, daarin vasgesmelt. Dit was hangertjies vir sy vrou en dogters – my ma en haar ousus. Wat hy vir sy twee seuns gemaak het, het ek nooit gehoor nie.
“My oupa wis nie dis vir hom wat daar halt geskreeu word nie, en hy stap rustig aan op pad na sy vrou en kinders. Die jongste seuntjie maar ses maande oud.
“‘n Skoot klap. Oupa val vooroor op die sypaadjie toe die koeël hom in die rug tref. Toe die polisie naderstorm en sy identiteitpapiere sien, kom hulle gou agter hulle het die verkeerde ou probeer stop.
NS.As hulle op die foto maar geweet het: Ousus sou nie eerste trou nie, maar sy sou drie keer trou. My ma sou nie veertig sien nie. Sy het selfdood gekies, want sy kon my pa se dood nie oorleef nie. Hulle het eerste getrou.