PressReader - Landbouweekblad: 2018-06-15 - GRONDDEPARTEMENT SIT OP MILJOENE HEKTARE
GRONDDEPARTEMENT SIT OP MILJOENE HEKTARE
Landbouweekblad - 2018-06-15 - Lbw Nuus - — JOYLENE VAN WYK
DIE staats­de­par­te­ment wat die groot­ste skuld dra vir die el­len­di­ge pas van grond­her­vor­ming het na­ge­noeg 20,7 mil­joen hek­taar on­der sy be­heer.
Me. Mai­te N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne, Mi­nis­ter van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming, het in ’n par­le­men­tê­re ant­woord ont­hul haar de­par­te­ment be­sit 13 588 879 hek­taar grond en het eks­klu­sie­we reg tot so­wat 2 222 920 hek­taar.
Die Ing­o­nya­ma-trust, wat on­der die de­par­te­ment val, be­sit so­wat 2 000 000 hek­taar en het eks­klu­sie­we ge­bruiks­reg tot nóg so­wat 2 882 000 hek­taar.
Dié in­lig­ting het aan die lig ge­kom in die­self­de week wat N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne aan­ge­kon­dig het die staat se mik­punt vir die hoe­veel­heid land­bou­grond wat aan swart boe­re oor­ge­dra moet word, kan van­af die hui­di­ge 30% ver­hoog word.
Me. T­han­de­ka M­ba­ba­ma, die DA se ska­du­mi­nis­ter vir lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling en grond­her­vor­ming, sê hier­die ver­ba­sen­de er­ken­ning deur die de­par­te­ment kom na­dat die De­par­te­ment van O­pen­ba­re Wer­ke aan­ge­dui het dat hy so­wat 1,9 mil­joen hek­taar on­ge­bruik­te grond het, ter­wyl die De­par­te­ment van Land­bou, Bos­bou en Vis­se­rye so­wat 73 000 hek­taar na­mens die De­par­te­ment van O­pen­ba­re Wer­ke ad­mi­nis­treer.
M­ba­ba­ma meen dié ont­hul­ling laat die vraag ont­staan waar­om die ANC druk vir wy­si­gings aan artikel 25 van die Grond­wet om grond son­der ver­goe­ding te onteien, ter­wyl die Re­ge­ring ho­pe ste­de­li­ke en lan­de­li­ke grond het wat ge­skik is vir ont­wik­ke­ling en/ of die land­bou.
Wat ver­der tot die ver­war­ring by­dra, is die on­lang­se aan­dui­ding van mnr. Ace Ma­gas­hu­le, se­kre­ta­ris-ge­ne­raal van die ANC, dat daar “nie meer ge­wag gaan word nie”. In dié ver­band ver­wys hy daar­na dat be­gin gaan word met die toe­pas­sing van die ont­ei­e­ning van grond son­der ver­goe­ding, as­ook die voor­stel­le van die ANC wat op sy grond­be­raad ver­le­de maand ge­neem is; soos dat die Par­le­ment drin­gend die wy­si­gings­wets­ont­werp op ont­ei­e­ning moet deur­voer om die be­per­kin­ge van artikel 25 van die Grond­wet te toets.
Die DA glo dat die ANC ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding as ’n ge­rief­li­ke truuk ge­bruik om die aan­dag af te lei van sy mis­luk­kings om grond­her­vor­ming aan te pak.
N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne sê die uit­slag van die grond­wet­li­ke her­sie­nings­ko­mi­tee sal be­paal of die Re­ge­ring sy mik­punt vir die oor­drag van 30% van land­bou­grond aan swart men­se sal ver­hoog. Dit was in ant­woord op ’n vraag van mnr. Ken Ro­bert­son, DA-LP, of dié mik­punt aan­ge­pas sal word met ’n be­leid van ont­ei­e­ning.
Die Re­ge­ring het in 1994 sy oor­drag-mik­punt van 30% teen 2014 be­kend ge­maak. Tot dus­ver is na­ge­noeg 10% oor­ge­dra. Die Na­si­o­na­le Ont­wik­ke­lings­plan het la­ter die mik­punt op 20% teen 2030 ge­stel.
Die grond­wet­li­ke her­sie­nings­ko­mi­tee moet teen 11 Sep­tem­ber aan die Na­si­o­na­le Ver­ga­de­ring ver­slag doen, en ook aan­dui wat­ter grond vir ont­ei­e­ning son­der ver­goe­ding ge­oor­merk kan word.
N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne het aan­ge­dui land­bou­grond wat vir oor­drag ge­oor­merk word, is stra­te­gies ge­leë. Dit sluit in grond wat die grond­nood kan ver­lig, on­ge­bruik­te grond en on­der­be­nut­te grond.
Die wets­ont­werp op die re­gu­le­ring van grond­be­sit, wat ver­le­de jaar vir o­pen­ba­re kom­men­taar be­skik­baar ge­stel is, wil ’n perk daar­stel op die hoe­veel­heid grond wat e­ni­ge en­ke­le en­ti­teit mag be­sit. Daar is ook ’n pro­jek wat kyk na we­ten­skap­li­ke me­to­des om hier­die kri­te­ria te ver­fyn en be­leids­op­sies daar te stel.
Die mi­nis­ter sê be­ne­wens die mik­punt van 30% sal die De­par­te­ment van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming ook daar­op klem lê om te ver­se­ker dat pla­se wat ge­koop is, pro­duk­tief is en tot die e­ko­no­mie by­dra.
Om dit te ver­se­ker, sal al die pla­se wat die Re­ge­ring in­ge­vol­ge sy stra­te­gie vir grond­ver­kry­ging (PLAS) ge­koop het, ge­ë­va­lu­eer word om te be­paal wat­ter on­der­steu­ning ge­bied kan word. Al­le ei­en­dom wat se­dert 1995 ge­koop is, sal ook ge­ë­va­lu­eer word. Sy sê die Re­ge­ring gaan met me­ning werk aan die pro­jek vir een huis­hou­ding, een hek­taar en aan die pro­jek vir een huis­hou­ding, twee melk­koeie om huis­hou­de­li­ke in­kom­ste te ver­be­ter.
‘Al­le ei­en­dom wat se­dert 1995 ge­koop is, sal ook ge­ë­va­lu­eer word.’
Me. T­han­de­ka M­ba­ba­ma
Me. Mai­te N­ko­a­na-Mas­ha­ba­ne