Hierdie verhouding bepaal volgens haar die effek wat die teks op die leser sal hê. As die teks tot hul eie wêreld behoort, kan lesers soek na analogieë wat identifikasie vergemaklik. As die teks tot 'n ander kultuur behoort, bestaan daar 'n kulturele afstand. Die leser neem kennis van die inligting oor die tekswêreld sonder dat hulle 'n direkte verband kan lê met hul eie ervaring. Die verhouding tussen die tekswêreld en die leser se wêreld kan slegs gebaseer wees op 'n soort vergelyking. Wanneer die tekswêreld nie gemerk is nie, sal lesers geneig wees om daardie wêreld met hul eie in verband te bring. Weer eens is hierdie verhouding vergelykbaar met dié tussen 'n leser en die (wêreld van die) verlede wat gerepresenteer word. Dit lyk asof dit pragmaties belangrik is dat 'n verre verlede "gedomestikeer" moet word, omdat die afstand andersins moeilik oorbrugbaar sou kon raak.
In Lategan (2011:8) word gewys op verskeie raakpunte tussen literêre en historiografiese aspekte. In sy gerigtheid op beide die verlede en die toekoms [...] is historiografie onvermydelik gemoeid met aspekte van veelduidigheid. Die verskeidenheid bronne, perspektiewe en geskiedenis geskryf van "bo" of van "onder" maak duidelik hoeseer geskiedskrywing 'n proses van seleksie, reduksie en ordening van 'n groot verskeidenheid data en keusemoontlikhede is. Geskiedskrywing is daarom in wese nie die herwinning van die verlede nie, maar die proses van singewing aan ons herinnering van die verlede. Die behoefte aan sin ontstaan juis in krisistye, wanneer die gangbare verstaan van dinge nie meer vanselfsprekend is nie (Benjamin 1974:697). Dit verklaar ook in 'n mate waarom daar juis in die jare tagtig en negentig van die vorige eeu met die grensoorlog, noodtoestand en binnelandse oproer en geweld so 'n toename in historiese representasies was in die Afrikaanse letterkunde. Hoewel dit veral geskied het in (langer) prosawerke, was daar ook 'n toename in narratiewe poësie (soos in Antjie Krog se Lady Anne (1989), Louis Esterhuizen se Die onderwaterweg (1996) en Marius Crous se Brief uit die kolonies (2003)).
Lategan praat van 'n komplekse proses van mediëring tussen verlede en toekoms deur die ervaring van die verlede in verband te bring met verwagtings vir die toekoms, deur kontingente gebeure binne die oorkoepelende trajekte van die geskiedenis te plaas en deur nuwe perspektiewe te open in vasgeloopte situasies en skynbaar onveranderbare werklikhede. Hierdeur word 'n historiese bewussyn bevorder waarin die verlede in narratiewe vorm aangebied word vir die verstaan van die hede en in afwagting van die toekoms (Rüsen 1997:29; Lategan 2011:8).
In 'n onlangse artikel het Van den Berg (2011) selfs verder gegaan en die moontlike weergawe van die verlede bevraagteken. Soos "die Ander", is die verlede volgens hom in beginsel onrepresenteerbaar en daarom is die historikus gelyk te stel met 'n getraumatiseerde persoon wat sy trauma wil representeer. Uiteraard skep dit 'n impasse waaruit mense moeilik kan ontsnap.
Van den Berg definieer trauma as "'n unieke historiese gebeurtenis wat nie sinvol deur die individu of kollektiewe groep ervaar, gerepresenteer en aan ander gemedieer kan word nie". Sentraal in sy beredenering is (i) die opvatting dat werklikheidservaring diskursief van aard is én (ii) sy skepsis aangaande "die vermoë van taal om enigsins die volle betekenis van die werklikheid te kan ontsluit" (2011:3). Dit kom daarop neer dat trauma inderwaarheid nie gerepresenteer kan word (behalwe op wat hy "metonimiese aard" noem) nie. Dit skakel Van den Berg met die postkolonialisme waar daar ook 'n representasieprobleem opduik. Omdat die Ander nie geken en deurgrond kan word nie, kan hy/sy ook derhalwe nie werklik gerepresenteer word nie. Later word hierdie denke verder gevoer deurdat ook gesê word dat ook die geskiedenis onrepresenteerbaar is: "Historiese kennis kan wel in 'n mindere of meerdere mate op 'n rytjie geplaas word, maar 'n indringende begrip van die verlede skiet te kort. En daarom skyn 'n getroue representasie van die verlede onmoontlik te wees [...] Geskiedskrywing bemoei sigself dus met 'n onrepresenteerbare 'objek', of dan, 'n trauma ontologies gesetel in die beperkinge van die historiese diskoers" (Van den Berg 2011:9/10).
In hierdie verband is die opvattinge van Ankersmit (2010) relevant. In hierdie boeiende studie rig hy 'n verwyt aan politieke filosowe wat hulle só bemoei met die teoretiese grondslae van hul vak en die probleme rakende representasie dat hulle hul plig versaak om maar enigsins te skryf oor die belangrikste politieke probleme in die moderne wêreld. Dit is volgens hom nie net 'n selfsugtige "opsluit in haar eigen kleine wêreld" nie, maar dis 'n onverskilligheid ten aansien van die groot probleem van die eie tyd én spreek van onverskilligheid teenoor die groter publiek (Ankersmit 2010:272).