Nuuskommentaar: Gaan dice met Brexit Skotte lat hystoe kom?Die Skotte se reaksie op die Brexit-stem dui aan hoe maklik die lot van selfs ’n selfregerende minderheid in ’n numeriese meerderheidskonteks ondergeploeg kan word. Is hieruit iets vir Suid-Afrikaanse minderhede te leer. Namate die implikasies van Brexit duideliker begin word en miljoene Britte ’n petisie geteken het dat ’n nuwe referendum oor Brexit gehou word, is daar ’n magdom fasette besig om te ontvou waaraan baie ontleders nie eens gedink het nie. Dit lyk in elk geval of die meeste met hul broeke op die knieë gevang is en dat daarom nie na alle implikasies gekyk is nie. Een van die interessantste aspekte is dat die Skotse eerste minister, Nicola Sturgeon, ’n belangrike rolspeler geword het. Aan die een kant praat sy van ’n nuwe referendum oor Skotse onafhanklikheid (62 % van die Skotte het gestem om in die EU te bly), en sy dreig ook om die Brexit-wetgewing deur die Skotse parlement te probeer veto. Die Skotse verwikkelinge demonstreer op verskeie vlakke dat sekere oorhoofse aannames onder groot druk is. Die eerste is dat selfbeskikking vir volke noodwendig ’n regse / konserwatiewe verskynsel is. Die Skotse Nasionale Party is baie sosialisties, en kom in beleid veel meer met die Britse Arbeidersparty ooreen as met dié van die Konserwatiewe Party. Trouens, die Konserwatiewe Party was die vernaamste rolspeler in die veldtog teen Skotse onafhanklikheid. Ook elders in Europa, soos byvoorbeeld Katalonië, word die onafhanklikheidsgedagte vanuit links-sosialistiese oord gedryf. Wat hierby aansluit is dat dit ’n simplistiese siening is om die teenkanting teen globalisering as ’n regse aksie te beskou. Dié persepsie is wel aangeblaas deur Donald Trump se uitgesproke voorspraak vir Brexit. Die regse UKIP het hom openlik vir Brexit beywer. Binne die Arbeidersparty is daar groot onvrede met die partyleier omdat hy gedurende die veldtog oor Brexit nooit duidelik laat blyk het hoe sy eie vlag oor Brexit waai nie, en daarom wyd afgelei is dat hy Brexit steun. Wat egter duidelik is, is dat die Europese Unie onder druk is. Verskeie ontleders skryf dat ’n verenigde Europa (byvoorbeeld ’n federasie) se skip reeds vertrek het, en dat nou na ingrypende aanpassings gekyk moet word om die Unie te laat oorleef. Tog is dit wat nou in Skotland gebeur, nie onverwags nie. Politieke wetenskaplikes het baie gou ná veral die ontstaan van die Europese Parlement opgelet dat die bestaan van so ’n parlement die opkoms van verskillende uitings van nasionalisme binne lidlande laat ontwikkel. Die belangrikste voorbeeld wat destyds gebruik was, is die desentralisasie van België tot ’n federale staat, waar al hoe meer beduidende magte van die federale regering na die regerings van Vlaandere, Wallonië en die Duitssprekende deel gaan, en Brussel self aangepas is om beter neerslag aan hierdie federale bedeling te gee. ’n Volgende stap sou wees dat byvoorbeeld die Vlaminge kan vra wat die doel tog is om nog ’n federale regering in Brussel te hê as die Vlaamse regering in Antwerpen in wese alles behartig, en daar in elk geval nog ’n Europese parlement ook is? Kan Antwerpen nie maar regstreeks onder die Europese parlement sorteer, soos die Nederlandse regering nie? Die ontwikkeling van hierdie sentimente geskied egter selde in ’n reguit lyn. Heelwat soortgelyke sentimente is uit Skotland gehoor. Die webwerf van die Skotse parlement het al baie lankal die Britse en Europese parlemente aangedui asof hulle op dieselfde vlak is. Die Skotse referendum oor onafhanklikheid waarin die meeste Skotte aangedui het dat hulle deel van Brittanje wil bly, het egter nie die aspirasies vir onafhanklikheid gesmoor nie. Trouens, om die Skotte te oortuig om nié weg te breek nie, het die Britse regering omvangryke beloftes gemaak van nog meer Skotse selfregering. (Die destydse Skotse eerste minister het egter kort hierna gesê die Britse regering het in die “Command Paper” grootliks beloftes hieroor verbreek en dat die Skotte “wraak” op Britse politieke partye kan neem). Vir die Skotte en Noord-Iere beteken lidmaatskap van die Europese Unie iets gans anders as vir die Engelse en Walliesers. Vir hulle beteken die EU ’n manier om politiek onafhankliker te wees van Brittanje, maar nie ekonomies vir die wolwe gegooi te word nie. Vir die Engelse, soos verwoord deur UKIP, beteken Brexit onafhanklikheidswording (van die EU). Die EU het ook ’n ander rol gespeel om hierdie manifestasies van nasionalisme te laat blom. Om ’n lidland van die EU te kan wees moet die lande aan minderhede ’n vorm van beduidende selfregering toestaan. Spanje moes dus aan die Baske en die Kataloniërs selfbeskikking toestaan, en Brittanje aan die Skotte, aan Wallis, en selfs die selfbestuur van Cornwallis uitbrei. Teen dié agtergrond was dit amper vreemd dat die EU nie entoesiasties oor moontlike Skotse onafhanklikheid was nie, en dat koue water gestort is oor Skotse planne, wat baie sterk uitgedruk is, om ’n lidland van die EU te wees. Adam Small en sy vrou, Rosalie. Foto: NB Uitgewers via Facebook So is die “dice” laat val oor Brexit, maar ongeag dat 62 % Skotte vir behoud van die EU-bande gestem het, het die “dice” steeds vir hulle “verkeerd” geval. In die Skotse geval is die laaste woord klaarblyklik nog nie gespreek nie, maar dit onderstreep nietemin die dilemma waarmee minderhede dikwels binne groter staatsverband te kampe het. Hoewel Spanje beduidende selfregering aan die Kataloniërs en Baske toegeken het, is dit steeds byna onmoontlik gemaak dat dié gebiede onafhanklik kan word. Ingevolge die Spaanse grondwet moet die meerderheid Spanjaarde, en nie Kataloniërs of Baske nie hoewel as “Spanjaarde” ingesluit, vir onafhanklikheid stem. En hoekom sal Spanje stem dat twee van hul mees ekonomies welvarende gebiede onafhanklik word? Spanje het intussen weer ’n algemene verkiesing gehou, en ’n mens lees vrugteloos deur die berigte daaroor om te sien hoe dit die lot van die Kataloniërs of Baske raak … dit lyk gewoon of dit irrelevant is. Hul uiteindelike lot word deur ander bepaal wat die “dice” skommel. Trouens, na die Desember-verkiesing kon die Sosiaal-Demokrate ’n koalisieregering saam met die Katalaanse onafhanklikheidspartye vorm, maar die Sosialiste het die aanbod van die hand gewys en geweier om saam met separatiste te werk. Small se lewe en werke word ten nouste in verband gebring met die lot van bruin mense, en die status wat Kaaps binne Afrikaanse geledere verwerf het. Met sy afsterwe kan gevra word of die nuwe Suid-Afrika die “dice” nou vir die bruin mense reg laat val het? Menings gaan hieroor verskil, maar die verbetenheid waarmee die regering die Solidariteit – DKD-saak dryf verklap dat die bruin mense tot ’n groot mate ’n demografiese lastigheid is. Juis daarom is dit miskien pikant dat sommige van diegene wat hulde aan Small gebring het, na hom as ’n “swart” skrywer en digter verwys – al is dit in sommige kringe ook die politiek-korrekte manier van aanwysing teen die Suid-Afrikaanse werklikhede waar die ANC onderskei tussen etniese Afrikane, of African Africans soos met sportkwotas, is dit gewoon bog om na bruin mense en ander mense van kleur as “swart” te verwys. Oor hoe die “dice” vir die Afrikaner in die nuwe Suid-Afrika geval het, is al baie geskryf. Die jongste verwikkelinge rondom Afrikaans aan verskeie Suid-Afrikaanse universiteite is paslike voorbeelde, en sny wyer as net Afrikanerbelange. In dié stadium kan ’n mens bloot bespiegel oor hoe die “dice” fyngetrap sou wees as dit nie vir burgerlike instellings soos die Solidariteit Beweging was wat op verskeie maniere walgooi dat die Afrikaner gewoon as stemlose entiteit in die vergetelheid verdwyn nie.