Peru - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Peru, amptelik die Republiek van Peru, is 'n land in die weste van Suid-Amerika, grens aan die Stille Oseaan. Die derde grootste land in Suid-Amerika, dit is ongeveer drie keer so groot soos Kalifornië. Benewens die bekendstelling van die wieg van die Inca-ryk, het Peru baie inheemse etniese groepe, wat dit 'n belangrike historiese en kulturele terrein maak. Dit is ook 'n land van uiterstes; van woestyn in die suidweste tot reënwoud in die noordooste en van die bergtoppe van die Andes tot in die dieptes van Colca Canyon (twee keer so diep as die Grand Canyon in die Verenigde State).
Toe die Spaanse in 1531 land, brei die Inca-ryk oor 'n groot gebied van Noord-Ecuador tot in Chili. Op soek na die welvaart van die Inca het die Spaanse ontdekkingsreisiger Francisco Pizarro, wat in die gebied aangekom het nadat die Inka's 'n verswakte burgeroorlog geveg het, die verswakte mense verower. Die Spaanse het die Inka-hoofstad in Cuzco teen 1533 verower en hul beheer teen 1542 gekonsolideer. Goud en silwer van die Andes het die veroweraars verryk, en Peru het die belangrikste bron van Spaanse rykdom en mag in Suid-Amerika geword.
Die vise-koninklikes wat in 1542 in Lima gestig is, het aanvanklik jurisdiksie gehad oor al die Spaanse kolonies in Suid-Amerika. Teen die tyd van die onafhanklikheidsoorloë (1820-1824) het Lima een van die mees onderskeidende en aristokratiese koloniale hoofstede geword en die belangrikste Spaanse vesting in die Amerikas. Na die onafhanklikheid van 1821 het Peru periodes van politieke onrus en fiskale krisis ondergaan asook periodes van stabiliteit en ekonomiese opswaai.
Peru se grondgebied het 'n oppervlakte van 1,285,216 vierkante kilometer. Dit grens aan Ecuador en Colombia in die noorde, Brasilië en Bolivia in die ooste, en Chili en Bolivia in die suide. Na die weste lê die Stille Oseaan. Die hoofstad van Peru, Lima, is aan die kus geleë, ongeveer 13 km van die Stille Oseaan af. Lima is die tuiste van byna 'n derde van die totale bevolking van Peru, met 'n totaal van twee-derdes van die land se bevolking wat in die kusstreek woon.
In die suidooste, langs die grens met Bolivia, lê die Titicacameer - op 3 500 meter die hoogste vaarbare meer ter wêreld. Dit is 560 km lank en 160 kilometer breed en bevat 30 eilande. Die Altiplano-plato is 'n droë wasbak langs die hange van die Andes in die suidooste van Peru. Langs die grens met Chili is die Atacama-woestyn die droogste plek op die planeet.
Peru word in drie groot streke verdeel. Die westelike kus bevat droë, woestynagtige streke na die noorde sowel as na die suide, met meer landbou-produktiewe lande langs die groot valleie gevorm deur die westelike dreinerende Andesrivier. Die sentrale Andes loop as die ruggraat van Peru en bestaan ​​uit twee groot bergreekse met skouspelagtige sneeubedekte vulkane en gematigde bergvalleie. Die gemiddelde hoogte in die streek is ongeveer 12.000 voet (3.660 m). In die noordooste is die groot streek van die Amazone-tropiese woud onlangs die toneel van olieverkenning. Die tropiese woudkom van Peru is ook die bron van drie van die belangrikste sytakke van die Amasone-rivier: die Ucayali, Huallaga en Marañón.
Die klimaat is droog en sag in die kusgebied, gematig tot ysig in die Andes, en warm en vogtig in die oerwoud laaglande.
Onder die diere wat uniek is aan die Andes, is die kondor en die lama. Die puma, of die bergleeu, is deur die Inka's vereer as 'n simbool van krag. Die lama's is deur die Incas gebruik om laste te dra; en beide lama's en alpakkas se wol en vel is vir klere gebruik. Die vizcacha is 'n lid van die familie Chinchilla.
Die reënwoud is die tuiste van diere, waaronder tapirs, jaguars, slange, ape, alligators en piranhas. Die plantlewe is ook baie uiteenlopend.
Peruaanse Amazone-kom. Valle del Colca, Arequipa Uitsig op die strand in Punta Sal
Argeologiese bewyse dui daarop dat jagter-versamelaars Peru ongeveer twintigduisend jaar lank bewoon het, gebaseer op bewyse wat teenwoordig is in die grotte van Piquimachay (Ayacucho), Chivateros, Lauricocha, Paijan en Toquepala. Sommige van die oudste identifiseerbare kulture verskyn ongeveer. 6000 B.C.E. in die kusprovinsies Chilca en Paracas en in die hooglandprovinsie Callejon de Huaylas.
Oor die daaropvolgende drie duisend jaar het mense landbouers geword, te oordeel aan plekke soos Kotosh en Huaca Prieta. Daar is begin met die verbouing van plante soos koring en katoen, asook die makmaak van diere, insluitend alpaca en lama. Inwoners beoefen huishoudelike kunswerke soos spin en brei van katoen en wol, mandjies en pottebakkery. Sommige van die meer gevorderde Andes-beskawings wat verskyn het lank voor die koms van die Inka's was:
Caral-Supe Civilization (ca. 2500 B.C.E. -)
Chavin (1000 tot 500 B.C.E.)
Paracas (750 B.C.E. en 100 C.E.
Mochica (Moche) (floreer 100 - 750 C.E.)
Tiahuanaco of Tiwanaku (moontlik reeds die Egiptiese Piramides bestaan)
Nazca (Klassieke Nazca (ongeveer 250-750 C.E.)
Ander kulture sluit in:
Wari of Huari (regeer 700 tot 1000 C.E.)
Chimu (regeer 1100 tot laat 1400s)
Hierdie kulture het relatief gevorderde tegnieke ontwikkel vir verbouing, metallurgie, goud- en silwerwerk, pottebakkery en brei en weef. Sommige het ondergrondse besproeiingstelsels gehad, en groot monumente wat uit 100 ton klippe gebou is. Ongeveer 700 C.E. het ook stelsels van sosiale organisasie ontwikkel wat die voorlopers van die Inka-beskawing was.
Nie alle Andes-kulture was bereid om hul lojaliteit aan die Inka's te bied toe hulle hul ryk uitgebrei het nie, en baie was openlik vyandig.
Die Inka's het die grootste en magtigste ryk van die pre-Columbiaanse Amerika geskep. Dit het 'n gebied oorheers wat van noord na suid Ecuador, 'n deel van Colombia, die noordelike helfte van Chili en die noordoostelike deel van Argentinië was; en van wes na oos, van Bolivia tot die Amasone reënwoud.
Die ryk is afkomstig van 'n stam in Cuzco, wat die hoofstad geword het. Pachacuti was die eerste heerser wat die grense van die Cuzco-staat aansienlik uitgebrei het. Sy nageslag het later 'n ryk regeer deur gewelddadige en vreedsame verowering. Die administratiewe, politieke en militêre sentrum van die ryk was in Cuzco.
Francisco Pizarro en sy broers was aangetrokke tot die nuus van 'n ryk en wonderlike koninkryk. In 1531 het hulle in die land aangekom, wat hulle Peru genoem het. Op daardie oomblik is die Inca-ryk gesink in 'n vyf jaar lange burgeroorlog tussen twee vorste, Atahualpa en sy broer Huascar. Pizarro het 'n staatsgreep benut en die keiser gevange geneem, waarna die leër van die Inca gevlug het. Spaanse oorheersing is gekonsolideer aangesien opeenvolgende inheemse rebelle brutaal onderdruk is. Lima is in 1535 gestig en het die politieke en administratiewe hoofkwartier geword. Met die aankoms van die Viseroy Francisco de Toledo in 1572 het die Spaanse ekonomiese ontwikkeling en minerale-onttrekking bevorder. Hy het voordeel getrek uit die Inca-instelling van die vereiste openbare diens "Mita" ('n Quechua-term mit'a wat beteken "seisoen" of "arbeidstermyn") om die inheemse gemeenskappe aan wrede ekonomiese verslawing te onderwerp.
Die Viceroyalty van Peru het in die agtiende eeu die rykste en magtigste Spaanse Viceroyalty van Amerika geword. Die skepping van die Viseroyalties van New Granada en Rio de la Plata (ten koste van sy grondgebied), die vrystellings van die handel wat die kommersiële sentrum van Lima na Caracas en Buenos Aires verskuif, en die afname in mynbou en tekstielproduksie het die progressiewe verval bepaal. van die Viceroyalty van Peru. Hierdie gebeure het 'n gunstige klimaat geskep, sodat emansiperende idees 'n uitwerking op die Creoles gehad het.
Oorloë van onafhanklikheid
Don Jose de San Martin het op 28 Julie 1821 die onafhanklikheid van Peru verklaar.
Die ekonomiese krisis het die inheemse rebellie bevoordeel wat van 1780 tot 178 uitgebreek het. Tupac Amaru II het hierdie opstand gelei. Destyds het Napoleon Bonaparte se inval in die Iberiese Skiereiland en die agteruitgang van koninklike mag plaasgevind. Die Creoolse rebellie van Huánuco het in 1812 ontstaan ​​en die rebellie van Cuzco ontstaan ​​tussen 1814 en 1816. Hierdie rebellies het die liberale beginsels verdedig wat deur die Grondwet van Cadiz van 1812 gesanksioneer is.
Ondersteun deur die mag van die Creoolse oligargie, het die Viceroyalty van Peru die laaste twyfel van Spaanse heerskappy in Suid-Amerika geword. Hierdie Viceroyalty het geswig ná die beslissende kontinentale veldtogte van Simón Bolivar en Jose de San Martin. San Martin, wat die realiste van Chili ná die slag van die Andes verdring het, het op 28 Julie 1821 die onafhanklikheid van Peru in Lima verklaar. Drie jaar later is Spaanse heerskappy definitief uitgeskakel na die gevegte van Junín en Ayacucho. Die eerste verkose president was egter eers in 1827 aan bewind.
Vroeë republikeinse periode
Die botsing van belange wat verskillende sektore van die Kreoolse samelewing in die gesig gestaar het en die besondere ambisies van die caudillos, het die organisasie van die land buitengewoon moeilik gemaak. Slegs drie burgerlikes kon in die eerste 75 jaar van onafhanklikheid tot die presidentskap toetree.
Na die verdeling van Alto Peru in 1815 is Bolivia geskep. In 1828 voer Peru 'n oorlog teen Gran Colombia oor die beheer van Jaén en die Maynas-gebied, genaamd die Gran Colombia-Peru-oorlog. Na die oorlog het Peru beheer oor die gebied behou. Dit was die eerste internasionale konflik as 'n nuwe volk. In 1837 is die Peru-Boliviaanse Konfederasie ook geskep, maar dit is twee jaar later ontbind vanweë die Chileense militêre ingryping.
Tussen hierdie jare het politieke onrus voortgeduur en was die leër 'n belangrike politieke mag. Peru het 'n tydperk van politieke en ekonomiese stabiliteit in die middel van die negentiende eeu onder leiding van generaal Ramon Castilla se caudillista-hegemonie begin. Die volledige uitputting van guano, die belangrikste bron van buitelandse valuta, en die oorlog van die Stille Oseaan met Chili as gevolg van die dispuut oor die soutpeter-neerslae in Tarapacá het ekonomiese bankrotskap veroorsaak en sosiale en politieke beroering veroorsaak.
In 1864 het Spanje 'n sogenaamde vlootekspedisie gereël, met die hoofdoel om beheer oor die voormalige kolonies te herwin. Spanje het die Chinchas-eilande begin beset en Peruaanse burgers in 1864 gearresteer en beweer dat die Spanjaarde op Peruaanse grond mishandel is. Daarna het die Spaanse vloot die Chileense hawe Valparaiso vernietig. Chili, Ecuador, Bolivia en Peru het 'n alliansie onderteken om Spanje te verslaan.
In 1879 het Peru die oorlog van die Stille Oseaan betree, wat tot 1884 geduur het. Bolivia het sy alliansie met Peru teen Chili opgeroep. Die Peruaanse regering het die dispuut probeer bemiddel deur 'n diplomatieke span te stuur om met die Chileense regering te onderhandel, maar die komitee het tot die gevolgtrekking gekom dat oorlog onvermydelik is. Chili het op 5 April 1879 oorlog verklaar. Byna vyf jaar oorlog het geëindig met die verlies van die departement Tarapacá en die provinsies Tacna en Arica in die Atacama-streek.
Na die oorlog het 'n buitengewone heropbou-poging begin. Politieke stabiliteit is eers in die vroeë 1900's bereik. Die burgerlike beweging onder leiding van Nicolas de Piérola is gekant teen die militêre versigtigheid wat voortspruit uit die militêre nederlaag en ekonomiese ineenstorting. Hy het aan die bewind gekom met die revolusie van 1895. Die reformatoriese karakter van Pierola se diktatuur het kontinuïteit in Augusto B. Leguía.
Gedurende Leguia se regeringsperiodes (1908-1912 en 1919-1930) het die ingang van Amerikaanse hoofstad algemeen geword en is die bourgeoisie bevoordeel. Hierdie politiek, tesame met toenemende afhanklikheid van buitelandse kapitaal, het bygedra tot die opposisie tussen die oligargie van die grondeienaar en meer progressiewe sektore van die Peruaanse samelewing.
In 1929 het Peru en Chili 'n finale vredesverdrag onderteken waardeur Tacna na Peru teruggekeer het en Peru die ryk provinsies Arica en Tarapaca permanent opgelewer het, maar sekere regte op hawe-aktiwiteite in Arica behou het en 'n rol gespeel het in die besluite oor wat Chili in daardie gebiede kan doen .
Na die wêreldwye ekonomiese krisis van 1929 het talle kort regerings mekaar agtereenvolgens gevolg. Die American Popular Revolutionary Alliance (APRA), 'n nasionalistiese, populistiese en anti-imperialistiese beweging wat in 1924 gestig is, het die geleentheid gehad om stelselhervormings deur middel van politieke optrede te bewerkstellig, maar was nie suksesvol nie. Teen hierdie tyd het Peru skielike bevolkingsgroei en 'n verstedelikingstoename beleef. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was Peru die eerste Suid-Amerikaanse volk wat met die Verenigde State en sy bondgenote teen Duitsland en Japan in lyn was.
Casa de Pizarro, Peru se regeringspaleis in Lima
Generaal Manuel A. Odría het 'n diktatoriale militêre regering gelei wat agt jaar geduur het (1948-1956). Ongelyke grondbesit en wydverspreide sosiale marginalisering het in die vroeë 1960's die dryfveer gebied vir die opkoms van die gewapende links van Peru.
Intussen het die hervormingspogings van Fernando Belaunde Terry se eerste regering nie daarin geslaag om die strukturele aard van Peru se sosiale probleme aan te spreek nie. Sy regering het talle projekte omhels, waaronder 'n snelweg wat die kus van die Stille Oseaan verbind met voorheen geïsoleerde noordelike streke, maar is beskou as te naby aan buitelandse kapitaal. Boonop het sy ekonomiese besluite gelei tot die verswakking van die sol en veralgemeende onrus op die platteland sowel as Lima.
In 1968 lei generaal Juan Velasco Alvarado 'n staatsgreep ter vervanging van die Belaunde-regering. Die nasionalistiese en links-leunende toon van Velasco is gemanifesteer deur die regering se bekendmaking van Peru se eerste aansienlike landbouhervorming, wat daarop gemik was om die gety van burgerlike onrus te stuit, veral in die Andes, waar grondbesitpatrone diep ongelyk was. Die regering van Velasco word gekrediteer in die bevordering van die regte van kleinboere, insluitend die erkenning van Quechua as 'n nasionale taal en gemeenskaplike grondbesit.
Dit het onvermydelik aanleiding gegee tot konflik met die elite van Peru, diegene met buitelandse kapitaalbelange en plaaslike oligarge. Velasco se gebrekkige gesondheid, veranderde wêreldomstandighede en swak beplanning het gelei tot 'n teenreaksie op sy program. In 1975 het generaal Francisco Morales Bermúdez 'n staatsgreep gelei en vervang Velasco as president. Morales Bermúdez se bewind is gekenmerk deur 'n terugkeer na elite-georiënteerde politiek, wat weinig gedoen het om burgerlike onrus van 'n bevolking te stuit wat grootliks uitgesluit is van die sosiale voordele van burgerskap.
Gefrustreerd oor hul onvermoë om Peru te "regeer", is die Peruaanse weermag gedwing om verkiesings te roep. Belaúnde Terry is in 1980 herkies as president. Teen die einde van sy termyn het Peru egter weer 'n krisis gehad wat Peru die afgelope twee dekades ondervind het: toenemende buitelandse skuld het die optrede van opeenvolgende Peruaanse regerings gestimuleer. Boonop was Belaúnde onbevoeg om die progressiewe verarming van die oorgrote meerderheid van die bevolking, die geweldige toename in dwelmhandel, of die opstandige opstande van die Maoïstiese Shining Path stop te sit (Sendero Luminoso) en die Túpac Amaru-rewolusie.
Met baie optimisme is die leier van die Peru se APRA-party, Alan Garcia, in 1985 tot president verkies. Soos sy voorgangers, toe hy die mag afstaan, het hy die land in 'n slegter toestand verlaat as toe hy die amp beklee. Die Peruaanse ekonomie is gebuk gaan onder hiperinflasie, geïsoleer van die internasionale finansiële gemeenskap, en was besig om 'n bloedige burgeroorlog op die Shining Path en die Tupac Amaru Revolusionêre beweging teen die staat en sy bondgenote te kry. In 'n klimaat van veralgemeende chaos, terreur en politieke geweld, is Alberto Fujimori in 1990 verkies. Die feitlik onbekende universiteitsrektor het die beroemde Peruaanse romanskrywer en kulturele ikoon Mario Vargas Llosa nou verslaan.
Twee jaar nadat hy verkies is, het Fujimori die Kongres summier gesluit en 'n referendum belê om 'n nuwe grondwet te skryf (1992). Fujimori is gekrediteer deur sektore van die Peruaanse samelewing en die internasionale finansiële gemeenskap met die herstel van makro-ekonomiese "stabiliteit" na Peru ná die woelige Garcia-jare. Hy is wyd gekritiseer vir wat sy teenstanders as 'n outoritêre regime beskryf het.
Na 'n omstrede derde herverkiesing, te midde van toenemende korrupsie, wydverspreide politieke geweld en growwe skending van menseregte, is Fujimori gedwing om te bedank. Hy het politieke asiel in Japan versoek op grond van sy Japanese burgerskap.
In die onrus na Fujimori se neerslag uit die mag, is Valentín Paniagua gekies as die oorgang president. Ná 'n heftig betwiste verkiesing het Alejandro Toledo president geword (2001-2006) en García verslaan. In 2006 is Alan García weer tot president verkies en die nasionalistiese kandidaat Ollanta Humala verslaan.
Die formele politiek van Peru vind plaas binne 'n raamwerk van 'n presidensiële demokratiese republiek, waar die president beide staatshoof en regeringshoof is, en 'n veelvuldige veelpartystelsel.
Uitvoerende mag word deur die regering uitgeoefen. Wetgewende gesag berus by sowel die regering as die Kongres. Die regbank is veronderstel om onafhanklik te wees van die uitvoerende gesag en die wetgewer.
Peru is in 25 streke verdeel en is onderverdeel in 180 provinsies en 1.747 distrikte. Die Lima-provinsie, wat in die sentrale kusgebied geleë is, is uniek omdat dit nie tot een van die streke behoort nie. Die stad Lima is in hierdie provinsie, ook bekend as die Lima Metropolitaanse Gebied, geleë.
Die militêre takke van die Peruaanse gewapende magte sluit die leër, vloot en lugmag in. Dit het die tweede magtigste leër van Suid-Amerika. In die laaste paar jaar het sosiale weermag die leër teruggebring na sy oorspronklike doelstellings: beheer oor nasionale soewereiniteit op die see, land en lug, sowel as die beskerming van die mense, die ekonomie en infrastruktuur teen bedreigings.
Die ekonomie van Peru het die afgelope vyf jaar sterk groei getoon, aangehelp deur markgerigte ekonomiese hervormings en privatiserings in die negentigerjare, en maatreëls wat sedert 2001 getref is om handel te bevorder en beleggings te lok. Die BBP het in 2006 met 8,0 persent gegroei, 6,7 persent in 2005, 4,8 persent in 2004, 4,0 persent in 2003 en 4,9 persent in 2002. President Alan Garcia en sy ekonomiese span het hierdie beleid voortgesit. Na verwagting sal die BBP in 2007 met meer as 7 persent groei. Onlangse ekonomiese uitbreiding is aangedryf deur konstruksie, mynbou, uitvoergroei, belegging en binnelandse vraag. Inflasie sal na verwagting in 2007 onder 2 persent bly, en die fiskale tekort is slegs 0,6 persent van die BBP. In 2006 het buitelandse skuld tot $ 28,3 miljard gedaal, en buitelandse reserwes was aan die einde van 2006 'n rekord van $ 17,3 miljard.
Die ekonomie van Peru word goed bestuur, en beter belastinginvordering en groei verhoog inkomste, met uitgawes wat tred hou. Private beleggings neem toe en word meer breed. Die regering het die afgelope tyd sukses behaal met die uitreiking van internasionale obligasies, wat gelei het tot graderingsopgraderings. Die Garcia-administrasie bestudeer desentralisasie-inisiatiewe en is daarop ingestel om meer kleinsakeondernemings in die formele ekonomie in te bring.
Armoede in Peru is hoog, met 'n armoededrempelvlak van 51,2 persent van die totale bevolking. Die vlak daal egter stadig en daar word verwag dat dit binne tien jaar tot 20 persent van die bevolking sal daal. Die BBP per capita in 2006 was $ 3.368.
Peru en die Verenigde State het op 12 April 2006 die Washington-Amerikaanse handelspromosie-ooreenkoms (PTPA) in Washington, DC onderteken. Die PTPA is op 28 Junie 2006 deur die Peruaanse Kongres bekragtig, en op 4 Desember 2007 deur die Amerikaanse Kongres. Op 9 Desember 2006 het die Amerikaanse Kongres die Andese Trade Preferences Act (ATPA) soos gewysig deur die Andes Trade Promotion uitgebrei. en die Wet op die Uitwissing van Medisyne (ATPDEA), waarna verwys word as ATPA / ATPDEA tot en met Junie 2007. Op 30 Junie 2007 het die president wetgewing onderteken wat die ATPA / ATPDEA vir 'n verdere agt maande verleng.
Peru het in 2006 'n handelsoorskot van $ 8,8 miljard geregistreer. Uitvoer het $ 23,7 miljard bereik, deels as gevolg van hoë minerale pryse. Die belangrikste handelsvennote van Peru is die VSA, China, die EU, Chili en Japan. In 2006 het 23,0 persent van die uitvoer na die Verenigde State ($ 5,9 miljard) en die invoer van 16,0 persent van die Verenigde State ($ 2,9 miljard) gekom. Uitvoere sluit goud, koper, vismeel, petroleum, sink, tekstiele, klere, aspersies en koffie in. Invoere sluit masjinerie, voertuie, verwerkte voedsel, petroleum en staal in.
Peru behoort tot die Andese Gemeenskap, die Forum-Asië-Pasifiese Ekonomiese Samewerking (APEC), en die Wêreldhandelsorganisasie (WTO). Peru het vryhandelsooreenkomste met die Andes-gemeenskap, wat bestaan ​​uit Colombia, Ecuador, Bolivia en Venezuela. Dit het ook vryehandelsooreenkomste met baie van die lande in Mercosur sowel as Thailand, en het die voorneme om vryehandelsooreenkomste met China, Japan en Suid-Korea te onderteken. Peru is ook op soek na 'n vryehandelsooreenkoms met die Europese Unie. Hierdie onderhandelinge sal die markte waarin Peruaanse produkte verhandel word, baie uitbrei.
Die Peruaanse regering wil aktief beide buitelandse en binnelandse beleggings in alle sektore van die ekonomie lok. Die VSA, Spanje en die Verenigde Koninkryk is die voorste beleggers. FDI is gekonsentreer in telekommunikasie, mynbou, vervaardiging, finansiering en elektrisiteit.
Mynbou en energie
Peru is 'n bron van aardgas en petroleum. In Augustus 2004 is die bedrywighede van die aardgasprojek Camisea ingehuldig. Camisea-gas brand 'n kragopwekker en ses industriële aanlegte in Lima, en ander fasiliteite is besig om oor te skakel na gas. In 'n tweede fase word vloeibare aardgas (LNG) na die weskus van die Verenigde State en Mexiko uitgevoer. Die gas en kondensate van Camisea is gelyk aan ongeveer 2,4 miljard vate olie, ongeveer sewe keer so groot as die beproefde oliereserwes in Peru. Na voltooiing van die Camisea-projek, sal die ekonomie van Peru geleidelik transformeer, nasionale ontwikkeling kataliseer en Peru tot 'n netto energie-uitvoerder word.
Peru is die tweede grootste produsent van silwer ter wêreld, die sesde grootste produsent van goud en koper, en 'n belangrike bron van sink en lood ter wêreld. Minerale uitvoere is konstant verantwoordelik vir die belangrikste deel van Peru se uitvoerinkomste, met gemiddeld ongeveer 50 persent van die totale verdienste van 1998 tot 2005 en 62 persent in 2006.
Met 'n bevolking van 28.674.757 (skatting van Julie 2007), is Peru die vyfde bevolking in Latyns-Amerika (na Brasilië, Mexiko, Colombia en Argentinië). Een en twintig stede het 'n bevolking van 100.000 of meer. Landelike migrasie het die stedelike bevolking verhoog van 35,4 persent van die totale bevolking in 1940 tot 'n geskatte 74,6 persent vanaf 2005.
Die algehele geletterdheidsyfer vir volwassenes is 87,7 persent (mans is 93,5 persent en vrouens 82,1 persent volgens 'n skatting van 2004).
Die mediaan ouderdom van die totale bevolking is 25,5 jaar (mans 25,2 jaar en vrouens 25,8 jaar. Lewensverwagting by die geboorte vir die totale bevolking is 70,14 jaar (mans 68,33 jaar en vrouens 72,04 jaar teen 2007).
Uros-mense op die Titicacameer
Peru is een van die vier Latyns-Amerikaanse lande met 'n groot bevolking van nie-gemengde inheemse volke. Ongeveer 35 persent van alle Peruviërs word geklassifiseer as inheemse volke, waarvan die meeste in die suide van die Andes aangetref word, hoewel 'n groot deel ook aan die suidelike en sentrale kus aangetref word weens die ontheemding tydens die burgeroorlog (1985-2000) en die massiewe interne arbeidsmigrasie van afgeleë Andes- en Amazone-streke na kusstede, veral Lima. Terwyl die Andes die "hart" van die inheemse Peru is, word die ryk biodiversiteit van Amazonia gekoppel aan die groot verskeidenheid inheemse volke wat in die streek woon.
Die twee grootste inheemse groepe is die verskillende Quechua-sprekende bevolkings, gevolg deur die Aymará (meestal in die uiterste suide van die Andes-gebied), sowel as tientalle inheemse kulture wat oral in die land buite die Andes en in die Amasone-rivier versprei is.
'N Groot deel van die inheemse bevolking van Peru wat in die Andese hoogland woon, praat nog steeds Quechua of Aymara en het lewendige kulturele tradisies, waarvan sommige deel uitmaak van die Inca-ryk, waarskynlik die gevorderdste landboubeskawing ter wêreld. In die tropiese Andes en laaglande van die Amasone, wat byna 60 persent van die Peruaanse gebied uitmaak, neem 'n mens kennis van die grootste kulturele en biologiese verskeidenheid van die planeet.
Peruaanse Amazonia word vinnig verstedelik, maar is die tuiste van talle inheemse volke, hoewel hulle 'n minderheid is in vergelyking met die totale bevolking. Hierdie stamme sluit die Ashianikas, Urarina, Cocama en Aguaruna in, om maar net 'n paar te noem.
Aan die noordkus is daar nog inheemse volke wat afstammelinge van kulture soos die Chimu, Chan Chan, Mochica, Tallan en Tumpis het. Al hierdie stamme was etnies verwant aan die volke in die Amazone en Karibiese eilande in die wildernis wat hierheen gemigreer het voordat die Incas-Quechuas die noordelike streke van Peru en Ecuador verower het. Die meeste van die gebiede het 'n sterk Spaanse teenwoordigheid gehad, aangesien die meeste Spaanse hulle aan die sentrale en noordkus en die Andes gevestig het, so daar is min suiwer inheemse inwoners aan die noordkus.
Op nasionale vlak vorm mestizos die grootste segment van die bevolking: 45 persent. Die term dui op mense met gemengde afkoms, of dit nou Europees is met inheemse, Afrikaanse of Asiatiese. Ongeveer drie-vierde van die mestizos kom uit 'n gemengde herkoms van Europese (basies Spaanse afkoms) en inheemse afkoms. Die oorblywende kwart van die mestizo-groep is afkomstig van Afrika (swart), met ongeveer drie persent van die Asiatiese (Chinese) afkoms.
Ongeveer 17 persent van die bevolking word as 'wit' geklassifiseer en is meestal die afstammelinge van Spaanse koloniseerders (criollos genoem), hoewel daar ook afstammelinge van immigrantfamilies soos Italianers aan die sentrale kus is, Duitsers in die sentrale oerwoud, Chinees in die sentrale -Noord-kus, en Japannese aan die sentrale kus. Die meerderheid van die Kreoolse gemeenskappe woon in die grootste stede van Peru en aan die noordkus; in die suide toon slegs Arequipa belangrike Spaanse invloed.
Tussen vyf en ses persent van die Peruviërs word as suiwer swart (Afro-Peruviaans) geklassifiseer; die meeste woon in kusstede suid van Lima. 'N Ander groot deel van die Afro-Peruviërs word wes en net onder die Andes-ketting in die noorde van Peru aangetref, waar suikerriet, suurlemoen en mango-produksie steeds van belang is.
In Amazonia spoor sommige Afro-Peruaanse families hul oorsprong na werkers wat van die Britse eilande in die Karibiese Eilande gebring is om aan die rubberboom deel te neem (1880-1920). Maar die enigste Amasone-streek waar daar 'n sigbare swart teenwoordigheid is, is die Huanuco-streek en die oerwoudvalleie van Cerro de Pasco, aangesien slawe van Afrika na hierdie tropiese valleie gevlug het van die Andes, waar hulle as mynwerkers gewerk het.
Peru het na Brasilië die naasgrootste bevolking van Japanse afkoms in Latyns-Amerika. Baie van hulle het in die 1980's en vroeë negentigerjare na Japan gereis namate die ekonomiese situasie in Peru versleg het. Sommige het egter teruggekeer ná die verkiesing van die Peruaans-Japannese Alberto Fujimori as president in 1990. Peru het ook 'n groot gemeenskap van Chinese afkoms, hoofsaaklik in Lima, waar Peruaans-Chinese restaurante (genoem chifas) is alledaags. Historiese gemeenskappe van Chinese mense word in die hele Peruaanse Bo-Amasone aangetref, waaronder stede soos Yurimaguas, Nauta en Iquitos. In teenstelling met die Japannese gemeenskap, lyk dit asof die Chinese veel meer in die huwelik getree het. 'Ongemengde' Asiërs vorm ongeveer drie persent van die bevolking van Peru, die grootste persentasie van enige Latyns-Amerikaanse volkstaat.
Spaans is die amptelike taal, sowel as in die gebiede waar hulle oorheersend is: Quechua, Aymara en ander inheemse tale. Spaans word deur bykans alle Peruviërs verstaan ​​en word deur die regering, media en in onderwys en formele handel gebruik. Daar is toenemende en georganiseerde pogings aangewend om Quechua te onderrig in openbare skole in die gebiede waar daar gepraat word. Die grootste struikelblok vir die meer gebruik van Quechua is dat daar verskeie dialekte bestaan. Quechua, Aymara en die minderjarige inheemse tale, was mondelinge tale, en bly in wese so. Daarom is daar 'n tekort aan gedrukte media soos boeke, koerante, sagteware, tydskrifte, tegniese tydskrifte, ens. In hierdie tale. Nie-regeringsorganisasies, sowel as staatsgeborgde groepe, is egter betrokke by projekte om belangrike werke in die Quechua-taal te redigeer en te vertaal, wat in 1560 in 'n gedrukte weergawe verskyn het in die vorm van 'n woordeboek deur Domingo de Santo Tomás.
Peru is sedert die laat 1500's trots op 'n Katolieke land. Op die oomblik is meer as 80 persent van die bevolking Rooms-Katolieke; die meeste van die res behoort aan Protestantse gelowe, waarvan die belangrikste Evangeliste, Adventiste en Mormone is. Inheemse gemeenskappe het ook 'n simbiotiese vorm van godsdiens geskep wat 'n gewilde vorm van Katolisisme is. Deur Katolieke heiliges met pre-Spaanse tradisies te vermeng, kan hulle ou vorme van aanbidding onder die dekmantel van Katolieke rituele handhaaf. Die inheemse fees van die Inti Raymi (somersolstilstand) word byvoorbeeld in baie gemeenskappe gevier as die feesdae van die Heiliges Petrus en Paulus.
Huacas (heilige bergplekke) word steeds as heilige godheidshuise beskou wat die respek en eerbied vir die inheemse bevolking vra. Die Spaanse Katolieke sendelinge was baie bewus van hierdie Andes-praktyke, en daarom is baie Katolieke kerke bo-op gebou Huacas en ander pre-Spaanse tempels.
Peruaanse siening van 'n hiernamaals volg baie op Katolieke idees van die hemel, die vagevuur en die hel. Selfs inheemse groepe is sterk beïnvloed deur die Christelike opvattings van Armageddon en wedergeboorte. In Indiese gemeenskappe bestaan ​​daar jare lange tradisies van millenariërs en van die wederkoms van die Inca-heerser om die wit koloniseerders te straf. Hierdie simbiotiese Christen / Andes-wederkoms-mite het aanvanklik sterk geword in die versetbeweging van Tupac Amaru wat die Spaanse kolonialisme in die sewentiende eeu uitgedaag het.
Soos die ryk nasionale geskiedenis, is die populêre kultuur van die hedendaagse Peru die resultaat van 'n samesmelting van kulture, wat hoofsaaklik bestaan ​​uit die kulturele nalatenskap van die inheemse groepe, en Spaanse en Afrika-koloniste. Hierdie kulturele mengsel is verder verryk deur die bydraes van ander immigrantegroepe, veral Asiërs en nie-Iberiese Europeërs.
Peruaanse artistieke skepping
Peruaanse kulturele patrimonium het sy oorsprong in die manjifieke Andes-beskawings, wat voor die Spanjaarde se aankoms gedy het. Die argeologiese skatte van Peru is 'n bewys van baie belangrike prestasies wat vergelykbaar is met dié van ander groot beskawings.
Die Pachacamac-tempel. Die foto is in 2002 geneem.
Van die eerste artistieke manifestasies wat meer gevorderde intellektuele en tegnologiese evolusie weerspieël, is artefakte wat aangetref word in die afsettings van Chavín de Huántar en Cupisnique. These are examples of symbolic and religious art including gold and silver work, ceramics, architecture and stone sculpture. These sites date a