30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden – Dawid de Villiers | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden – Dawid de Villiers
Kaapstad: Tafelberg. 2008.
Etienne van Heerden se romans is vol kontras. Keer op keer, soos nou ook hier, dien sy geliefde Karoo as die oerruimte van die milieu. Hierop vervleg hy boeiende en kontrasterende wêrelde, soos die stadslewe, die akademie, die internasionale nywerheid, en nou in sy jongste boek, Amsterdam – die wêreldstad wat in die nag anders lewe as die dag, waarin vreemde burgers vanoor die heelal langs mekaar bestaan. Uit die titel blyk dit dat nag die eintlike tyd is vir lewe in Amsterdam.
Kontras kenmerk ook die sentrale karakters in die roman. Die uiters komplekse Zan, alias Xan, alias Xusan, gedoop Susan de Melker, is die een uiterste. Teenoor haar kom te staan Henk "Ekskuus", haar broerskind, die kwasi-biograaf.
Dit is die fassinerende hoofkarakters in Van Heerden se nuutste en knap roman. Die een mal met vreemde toevalle, die ander lewensverskrik en pateties.
Die motoriese moment is wanneer Henk hoor dat sy lankvergete tante, Susan, aan hom haar huis in Amsterdam bemaak het. Hy moet self gaan om die erfenis op te eis. Hy reis soontoe en beleef dertig nagte in hierdie vreemde nagtelike stad van prostitute, sakkerollers, buskers en meelopers. Hy word by alles ingesluk en sy lewe verander radikaal.
Vernuftig stel die outeur die verhaal van Zan en Henk se lewens aan die orde, bietjie vir bietjie, byna soos 'n speurverhaal, in terugflitse vanaf tot veertig jaar terug. Die tyd van 'n ietwat amateuragtige, tog dodelike opstand tydens apartheid word in hul dorp in die Karoo onthul. Hoe Xan, die wellustige, in die "terroriste" se kring opgeneem word, hartlik met hulle saamwerk en uiteindelik land uit moes vlug.
Die teenstelling tussen die twee hooffigure is dramaties: Zan, die uitbundige ondermyner en verraaier, die skande op die familie; Henkie, die afgetrokke wetenskaplike wat aldag eksperimente doen, die toekomshoop van die De Melkers. Tog in staat tot agterbaksheid. Die een lewe voluit, dramaties en gevaarlik. Die ander leef teruggetrokke, bang en kleinburgerlik.
Die beelding van Zan as buitestaander en patologiese figuur in die Afrikaanse letterkunde grens aan die beste nog. Veral haar bewussynstroom wat net aanhou vloei en oorstort en haar binneste storm en drang vertolk, voer die leser mee. Dit is kru, banaal en skokkend. Die outeur oortref homself in die aanwending van taal in hierdie passasies. Die wyse hoe Zan haar weg in Amsterdam vind en oorleef ten spyte van haar "aanvalle", is tekenend van haar onblusbare, dog misleide lewensdrif. Dit belig hoe lukraak die lot van die lewe kan wees, hoe die dobbelsteen soms net reg kan val.
Minder intens is die ontwikkeling van Henk deur die roman, maar tog oortuigend en selfs bekoorlik. Dat hy instrumenteel is aan Zan se finale tuiskoms is net so beduidend as dat sy hom ten slotte loskry tot 'n uitbundige oorgawe aan die dans van die lewe en die dood.