Versindaba » Eugène N. Marais
Posts Tagged 'Eugène N. Marais'
Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (6)
Eugène N. Marais het sy werk in 'n verskeidenheid koerante en tydskrifte gepubliseer, naamlik Die Boerevrou, Die Huisgenoot, Die Brandwag, Ons/Die Vaderland, Die Volkstem, Die Burger en The Star. Sy verbintenis met Ons Vaderland het veral verstewig nadat hy uit Heidelberg teruggekeer en hom in Pretoria gevestig het. Gustav S. Preller, wat die hoofredakteur van die koerant was en 'n hoë dunk van Marais gehad het, het hom oor sy vriend ontferm en Marais in Februarie 1928 as subredakteur by Ons Vaderland aangestel. 'n Jaar later het die koerant 'n dagblad geword. Benewens die skryf van verhale en artikels (soos die reeks "Burgers van die berge", wat tussen 26 Maart en 4 Junie 1932 in die koerant geplaas is en in 1938 onder dieselfde titel in boekvorm verskyn het), was dit Marais se taak om nuusberigte van die Duitse nuusdiens Transozean te vertaal en te verwerk. Marais se betrokkenheid by Die Vaderland onder Preller se redakteurskap het ten einde geloop toe sy verhaal "Spore in die sand" omstreeks Maart 1935 deur die assistentredakteur, Willem van Heerden, vir publikasie geweier is.
As gevolg van Marais se morfienverslawing en swak gesondheidstoestand het sy skryfwerk dikwels in uiters ongunstige omstandighede ontstaan. A.M. van Schoor het die volgende vertel:
"So gereeld soos klokslag het dit gebeur dat ons die hele koerant, die hoofnuusblad inkluis, klaar gegiet het en dat die vervolgverhaalblad op die steen lê en wag terwyl ons oom Eugène na die werklikheid probeer terugroep. Male sonder tal het hy dan op die steen die hoofstuk klaar geskryf. Dit is dan feitlik sin vir sin van die skryfblok afgeskeur en in aller yl geset."
In Die Huisgenoot publiseer Marais in 1925, 1926 en 1931 sy reeks artikels wat later as Die siel van die mier in boekvorm uitgegee is. Op die hakke van dié sukses publiseer hy ook 'n reeks artikels oor bobbejane, getiteld "Die siel van die aap" (later opgeneem in 'n Paradys van weleer en ander geskrifte). In dié jare het Die Huisgenoot onder redakteurskap van slegs twee redakteurs, naamlik H.G. Viljoen (1923-1931) en J.M.H. (Markus) Viljoen (1931-1949), gestaan. Volgens C.F.J. Muller het Die Huisgenoot in die twintiger- en dertigerjare van die vorige eeu die Afrikaner só gehelp om te lees "dat hy sy kulturele en intellektuele horison aansienlik verruim het". Die publikasie van talle artikels met 'n leersame en/of opvoedkundige strekking het grootliks hiertoe bygedra. Die hedendaagse navorser merk benewens die groot aantal geskiedkundige artikels ook 'n beduidende aantal bydraes van 'n natuurwetenskaplike aard op. Benewens die artikels van Marais verskyn daar ook bydraes soos dié van die entomoloë A.J. Hesse en S.H. Skaife en die herpetoloog F.W. FitzSimons. Marais se werk word saam met ander wetenskaplikes s'n gepubliseer en nie as kuriositeite of "rubrieke" oor allerlei wetenswaardighede soos dié wat later meermale in die Afrikaanse pers sou verskyn nie.
'n Groot deel van Marais se werk het ontstaan toe die vestiging en standaardisering van Afrikaans hoë voorkeur geniet het.
Posted in Uncategorized | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (6)
Posted in Uncategorized | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (5)
Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (4)
Gustav S. Preller (1875–1943) en Eugène N. Marais het 'n besonder hegte verhouding gehad. Preller het op die platteland van die ZAR grootgeword, voltooi nie sy skoolopleiding nie en begin as staatsamptenaar by die Departement van Mynwese werk. In 1898 trou hy met Hannie Preller, afstammeling van 'n familie wat 'n groot rol tydens die negentiende eeu gespeel het. Tydens die Anglo-Boereoorlog veg hy as artilleris in Natal en later in Oos-Transvaal. Vier maande voor die vredesluiting word hy as krygsgevangene na Indiё gestuur. Na sy terugkeer word hy deur Marais oorreed om nie na Argentiniё te emigreer nie, maar as joernalis by Land en Volk aan te sluit. Kort hierna gaan werk hy by De Volksstem totdat hy in 1925 redakteur van Ons/Die Vaderland word. Hy tree in 1936 in hierdie pos af en vestig hom op sy plaas Pelindaba. Hy sit sy geskiedskrywing en insameling van historiese bronne vir die Staatsargiefdiens hier voort. Na sy dood op 6 Oktober 1943 word hy op sy plaas begrawe.
Preller het 'n belangrike rol op kulturele en politieke terrein gespeel. Deur bydraes op verskeie terreine beywer hy hom vir die bevordering van Afrikaans. Hy is onder meer betrokke by die stigting van die Afrikaanse Taalgenootskap en die Z.A. Akademie voor Taal, Letteren en Kunst. In 1910 bring hy 'n Afrikaanse tydskrif, Die Brandwag, tot stand. Benewens sy joernalistieke bydrae, lewer hy ook beduidende werk as prosaïs (Oorlogsoormag en ander sketse en verhale, 1923, en Ons parool, 1938), literêre kritikus, historikus (studies oor Piet Retief, 1906, en Andries Pretorius, 1937) en vertaler. Hy beywer hom vir sowel natuur- as kultuurhistoriese bewaring, byvoorbeeld deur die versorging en uitgee van ou dagboeke soos dié van Louis Tregardt (1917). Hy neem ook aan die Afrikaanse toneel deel en skryf die draaiboek vir die rolprent De Voortrekkers (1916).
Tags: Eugène N. Marais, Gustav S. Preller, Pelindaba
Posted in Uncategorized | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (4)
Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (2)
Tydens vandag se uitstappie op Eugène N. Marais se spoor gaan ons begin deur deur Pretoria te ry. Die strate (soos Kerk-, Blackwood-, Beatrix- en Proesstraat) wat ons gaan gebruik, het reeds in Marais se tyd bestaan, al het hulle sedertdien 'n gedaanteverwisseling ondergaan. Ek sal tydens die toer 'n aantal besienswaardighede uitwys wat op sy lewe betrekking het. Tydens die toer sal ons enkele afklimpunte besoek. Net een hiervan is in Pretoria. In die Kerkstraatse begraafplaas gaan ons naamlik na Marais en sy vrou se graf langs die Heldeakker kyk. Daar is natuurlik heelwat ander plekke in Pretoria wat met Marais verbind word, maar vandag gaan ons nie daaraan aandag gee nie. Dit regverdig eintlik 'n toer op sy eie. Van die begraafplaas af ry ons weswaarts na Pelindaba waar ons besoek bring aan Gustav en Hannie Preller se huis, die rondawelhuis daarnaas waar Marais gewoon het, Lood Pretorius se huis waar Marais die geweer geleen het en die plek waar Marais homself geskiet het.
Tags: Eugène N. Marais, Gustav S. Preller, Hannie Preller, Heldeakker, Kerkstraatse begraafplaas, Lood Pretorius, Pelindaba, pretoria
Johann Lodewyk Marais. Op Eugène N. Marais se spoor (1)
Jare gelede het ek een middag in my motor geklim om die eerste keer na die plekke te gaan kyk waar die digter, prosaïs, joernalis, regsgeleerde, amateurwetenskaplike, morfinis en kindervriend Eugène N. Marais in die Waterberg gebly het. Dié dag was Leon Rousseau se Die groot verlange: Die verhaal van Eugène N. Marais (1974) op die sitplek langs my, saam met twee of drie topografiese kaarte en 'n aantekeningboek.
Oor sy Waterbergse ervarings het Marais baie geskryf en van dié boeke het hom beroemd gemaak. Die Waterberg met sy fauna, flora en mense het Marais besiel (vandaar waarskynlik sy boektitels Die siel van die mier en The soul of the ape) en hom heel aan die einde vergeefs laat hunker om soontoe terug te keer. Miskien daarom het die Waterberg my reeds as jong leser geboei en was dit die plek waar my reise op Marais se spore begin het.
Daardie middag in die Waterberg het ek 'n bietjie koersloos na die Rietfontein van die gedig "Wanneer dit reёn op Rietfontein" tussen al die ander Rietfonteine op die kaart op my knie gesoek. Kort-kort het ek by die venster uitgeleun en by 'n voetganger of fietsryer probeer hoor: "Waar is Rietfontein?"
Dié middag op die savanne het vir een van die unieke ervarings tydens my navoring oor Marais gesorg: Op 'n werf buite Naboomspruit het ek hoopvol afgeklim en na die huis gestap waarheen 'n jong man beduie het. "My ma het hom geken," het hy tussen sy malende boelhonde agter my aan gesê. Op die agterstoep het ek die enigste persoon in al my navorsing oor Marais ontmoet wat hom nog uit die tyd van sy Waterbergse verblyf, 1907 tot 1916, self geken het. 'n Ouerige mev. Van Heerden het vertel hoe sy meer as sestig jaar vantevore as dogtertjie op die Wonderdokter se skoot gesit en hoe hy met sy vinger liggies oor haar voorkop gevryf en haar "gemesmeraais" het.
Tags: Die groot verlange: Die verhaal van Eugène N. Marais, Die siel van die mier, Eugène N. Marais, Leon Rousseau, Naboomspruit, Rietfontein, The soul of the ape, Wanneer dit reёn op Rietfontein, Waterberg
Johann Lodewyk Marais. Stellings oor Eugène N. Marais
Eugène N. Marais (1871–1936) is in die Afrikaanse letterkunde van vroeg af as digter gekanoniseer ten spyte daarvan dat hy ook 'n beduidende hoeveelheid bellettristiese en wetenskaplike prosa geskryf het.
Marais het hom in Londen in die regte bekwaam (1897–1901), maar daarna min belangstelling getoon in die één rigting waarin hy formele opleiding gehad het.
Marais was besonder ontvanklik vir Charles Darwin se The origin of species (1859), wat 'n groot invloed op die lewens- en wêreldbeskouing tydens die tweede helfte van die negentiende eeu gehad het.
In die verhaal oor Marais se lewe en werk is daar een groot skurk: die Belgiese Nobelpryswenner Maurice Maeterlinck (1862–1949).
F.G.M. du Toit se Eugène N. Marais: Sy bydrae tot die Afrikaanse letterkunde (1940) is 'n goed gedokumenteerde studie, wat nog steeds 'n belangrike bron van inligting is.
Na die aandag wat Robert Ardrey in African genesis: A personal investigation into the animal origins of nature and man (1961) aan Marais gegee het, het Marais se bydrae op die gebied van die etologie vir die eerste keer duidelik begin word.
W.C.H. du Randt het gedurende die 1960's 'n hele aantal studies aan Marais gewy, wat van die winste van die stilistiek op linguistiese grondslag getuig. Hy kom egter ook met 'n aantal enigmatiese lesings vorendag.
Leon Rousseau se navorsing vir die skryf van Die groot verlange: Die verhaal van Eugène N. Marais (1974) kan nie herhaal word nie.
Letterkundiges het lank jaloers oor Marais se literêre nalatenskap gewaak en min moeite gedoen om erkenning vir sy wetenskaplike werk te beding.
Danksy die besondere wyse waarop sy 'n sfeer kan beskryf, het Elize Botha in 1980 en 1987 twee rigtinggewende essays oor Marais as prosaïs gepubliseer.
Deur in die veld agter diere aan te loop en hulle gedrag waar te neem, het Marais tot 'n belangrike paradigmaverskuiwing in die natuurwetenskappe bygedra.
Na die differensie van die dissiplines het die opvatting lank bestaan dat literatuur en wetenskap twee onversoenbare wêrelde is.
Die paradigmaverskuiwing wat Thomas S. Kuhn se The structure of scientific revolutions (1962) bewerkstellig het, het daartoe bygedra dat die leser met ander oë na Marais se wetenskaplike geskrifte kan kyk.
Volgens Jonathan Culler (1997) is daar 'n "basic human drive to hear and tell stories". Natuurwetenskaplikes is eers onlangs bewus gemaak van die rol wat die vertelling (en ander literêre strategieë) in wetenskaplike tekste speel.
Die Waterberg is 'n essensiële ruimte in Marais se lewe en werk.
Marais het baie daartoe bygedra om die soms bygelowige lesers van sy tyd (en daarna!) van die belangrikheid van rasionele verklarings vir verskynsels in die natuur te sensitiseer.
Die ontdekking van die Waterbergse broodboom (Encephalartos eugene-maraisii Verdoorn) weerlê die aanname dat Marais as natuurwetenskaplike 'n boereverneuker was ('n idee onderliggend aan S. Zuckerman se tirade).
Marais sou hom verlustig het in David Copperfield se toertjies en self met een vorendag gekom het.
Tags: David Copperfield, Die groot verlange: Die verhaal van Eugène N. Marais, Elize Botha, Encephalartos eugene-maraisii, Etologie, Eugène N. Marais, Eugène N. Marais: Sy bydrae tot die Afrikaanse letterkunde, F.G.M. du Toit, Jonathan Culler, Leon Rousseau, Londen, Maurice Maeterlinck, Regte, Robert Ardrey, S. Zuckerman, Stilistiek op linguistiese grondslag, The origin of species, The structure of scientific revolutions, W.C.H. du Randt, Waterberg, Waterbergse broodboom
Posted in Blogs | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Stellings oor Eugène N. Marais
Johann Lodewyk Marais. Had Eugène N. Marais iets teen my?
Leon Rousseau, die skrywer van Die groot verlange, die wyd geprese en gelese lewensverhaal van Eugène N. Marais, noem in Eugène Marais and the Darwin syndrome/Die dowwe spoor van Eugène Marais (1998) 'n aantal voorbeelde van sogenaamde sinchronisme. Hy beskryf sinchronisme in laasgenoemde boek as "Jung se woord vir min of meer gelyktydige gebeurtenisse of belewenisse sonder aantoonbare kousale verband" (p. 111). Wat die leser veral intrigeer, is die wyse waarop Rousseau sy ervarings aan ons voorhou as bewys dat Marais hom (d.w.s. Rousseau) "op soveel onverwagte maniere gedwarsboom" (p. 112) het om navorsing oor hom te doen en die resultate daarvan bekend te stel. Ek is egter skepties hieroor en beskou dit as niks anders as 'n mistifisering van sy werk oor Eugène Marais nie. Maar soms moet 'n mens darem wonder …
Soos omstandighede (of die noodlot?) dit wou hê, was my naamgenoot, die bekende herpetoloog Johan Marais, op 4 Maart 2004 elders in Pretoria op presies dieselfde tyd besig om sý 'n Volledige gids tot die slange van Suider-Afrika/A complete guide to the snakes of Southern Africa (2004) bekend te stel toe my bundel, Plaaslike kennis (2004), by die hAp bekend gestel is. Volgens die uitnodiging wat ek per e-pos van Fascination Books Menlyn ontvang het, had die dapperes ook "the opportunity to have their PHOTO TAKEN with a snake!". In die lig van die rol wat slange in die werk van die ander Marais (d.w.s. Eugène Marais) speel, sou iemand wat in sinchronisme glo moontlik dié aand die werking van sinistere magte kon vermoed.
Had Marais iets teen my? Was daar dalk êrens 'n slang in die gras?
Tags: Die groot verlange, Eugène Marais and the Darwin syndrome/Die dowwe spoor van Eugène Marais, Eugène N. Marais, Johan Marais, Leon Rousseau, Plaaslike kennis, Sinchronisme