Kweek 'n boekwurm
JY LEES NOU Kweek 'n boekwurm
Deur Mathilde Joubert
Lees gee jou kind se ontwikkeling 'n reuse-hupstoot - van emosioneel tot verstandelik. Só maak jy seker jou kind is van kleintyd af lief vir lees en word boonop ’n bobaasleser by die skool.
Kinders word nie gebore met ’n liefde vir boeke en lees nie. Dis iets waaraan jy hulle gewoond moet maak: Omring jou kind met boeke, vertroetel haar met die mooiste boeke, en jy is so te sê ’n lewenslange leser gewaarborg.
Só maak boeke slim
1. Voorlees bied heerlike interaksie tussen jou en jou kind, sodat kinders positiewe gevoelens met boeke en later met lees verbind.
2. Dit help met perseptuele en sintuiglike ontwikkeling. As jy soos die voëltjie tjirp of jou stem diep maak om soos die brulpadda te klink, word jou kleuter of voorskoolse kind se sensitiwiteit vir klank gestimuleer. Prente wys kleure en die verskil tussen lig en donker, en sommige boeke het teksture wat gewaarwording deur die vel stimuleer.
3. Dit help met verstandelike ontwikkeling. Gereelde aanraking met boeke help jou kleuter onthou, en verskillende geheuevermoëns word bevorder. Stories help ’n begrip van oorsaak en gevolg ontwikkel, en voorwerpe in boeke leer jou kleuter om tussen dinge te onderskei en goed in kategorieë te plaas, soos mense, diere en plante. Dit word algaande verfyn van konkrete na abstrakte onderskeidingsvermoë.
4. Boeke bevorder getalbegrip, nie net telboeke nie, maar omdat enigiets in ’n prenteboek getel kan word.
5. Dis uitstekend in alle fases van taalontwikkeling, van die namaak van taalklanke en dieregeluide tot die benoeming van dinge en handelinge en die vorm van basiese en later meer uitgebreide sinne. Ook latere meertaligheid kan bevorder word, al word jou kleuter net aan die klank van ander tale gewoond gemaak. Hoe vroeër ’n kind met taal in klank en skrifbeeld in aanraking kom, hoe vroeër word ander soorte verstandelike, emosionele en morele ontwikkeling gestimuleer.
6. Dit help met emosionele ontwikkeling omdat dit begrip van konsepte soos gelukkigheid, hartseer, woede en vrees bevorder, wat ’n belangrike deel van sosiale kommunikasie tussen jou kind en sy ouers of sy maats is.
7. Sosiale ontwikkeling en boeke gaan hand aan hand omdat stories gewoonlik handel oor karakters en verhoudings wat ooreenstem met jou kind se lewe.
8. Dit help met morele ontwikkeling omdat die meeste boeke oor die stryd tussen goed en kwaad gaan en hoe die goeie uiteindelik oorwin. Dit help ook met jou kind se godsdiensbelewing.
Woordspeletjies vir slimkop
Sê gereeld rympies op of lees dit voor sodat jou kind ’n paar strofes uit sy kop begin ken. Begin met die openingstrofe en laat hy die rympie voltooi.
Laat jou kind kreatief rym – begin deur ’n gewone sin te sê en dan moet hy ’n sin sê wat met joune rym. Studies het bevind dat kinders wat blootgestel word aan rym, goeie lesers en selfs beter spellers word!
Lees vir hom baie stories, veral boekies waarin sekere frases herhaal word. Jy kan hom later vra om elke keer self die herhalende frase te sê. Vra ook vragies oor die verhaal.
Maak jou kind bewus van hoe klanke gevorm word en watter deel van die mond betrokke is. Eksplosiewe klanke soos p, b, d, k en t werk goed, asook f, g, l, m, n, r en s. Laat jou kind sy hand voor sy mond hou om te voel hoe die letter gevorm word. Laat hom woorde wat hy gereeld gebruik so voel, soos sy naam of troeteldiere.
Wys vir jou kind prentjies en laat hy woorde wat met dieselfde klank begin op die prent soek. ’n Prentjie met diere kan perd, padda en pou hê, of koei, kat en kriek.
Speel speletjies soos “Met my kleine ogies sien ek iets wat begin met ’n ...”. Beweeg weg van visuele kenmerke en fokus op hoe die woord klink of gespel word.
Gesels met jou kind. Vra hom veral uit oor gevoelens en sintuie wat hy ervaar en voel. Vra uit oor sy dag en stories wat hy gehoor het.
Dis hoe 'n goeie boek lyk
Volgens kinderboekkenners is die ouderdom van die hoofkarakter in die boek dikwels ’n goeie aanduiding van die ouderdom van die kind vir wie dit bedoel is.
’n Verdere oorweging is die lengte van die verhaal en die moeilikheidsgraad van die oorsaak en gevolg in die gebeure. Te maklike stories sal klein kinders verveel, en te moeilike stories sal hulle belangstelling laat verloor.
Een van die belangrikste eienskappe van ’n goeie kleuterverhaal is dat dit die luisteraar en latere leser intellektueel, emosioneel, sosiaal en moreel moet roer. Goeie boeke het soms ’n lewenslange positiewe rimpeluitwerking.
Keurig vertaalde kleuterboeke soos die Otto-boeke is goed omdat dit kleuters blootstel aan die beste ter wêreld. Sorg dat die eerste boeke waaraan kleuters blootgestel word, hulle help om ’n positiewe selfbegrip en sterk identiteitsgevoel te ontwikkel. Maak seker jou kleuter lees ook boeke in jul huistaal.
Begin dalk eerder met eenvoudige boeke wat kindervriendelik is. Klein kartonboekies is nuttig omdat hulle nie maklik verniel word nie. Helder kleure en diere en mense in die boekies wat nie bedreigend is nie, is reg. Die illustrasies moet aanvanklik nie te besig of vreemd wees nie; ’n olifant moet lyk soos ’n olifant.
Hou aan met voorlees
Dis belangrik dat ’n kind grootword in ’n taalryke omgewing waar hy gereeld stories hoor of met die inhoud van stories kan omgaan, en kan voorspel hoe ’n verhaal gaan afloop. Hy moet die kans gegun word om self stories te vertel en gesprekke te voer.
Indien jy voorheen vir jou kind uit boeke voorgelees het, is dit nie nou die tyd om op te hou nie. Menige ouer maak die fout om op te hou om vir hul kinders boeke te lees, want hulle reken hul kinders kan self lees en dat voorlesing hulle lui vir lees maak.
Baie ouers is verbysterd omdat hul kinders nie lesers word nie, al het hulle elke aand stories gehoor.
Die geheim is om aan te hou voorlees, selfs al kan jou kind taamlik vlot lees. Solank as wat die voorlesing vlotter verloop as jou kind se eie leespogings, sal jou kind die voorlees verkies – dit kan tot in gr. 5 of 6 steeds die geval wees.
Moet egter nie moedeloos word nie, want dis dan die ideale tyd om ’n ouer kind bekend te stel aan jeugboeke soos Trompie en Saartjie. Jou kind gaan eintlik eers self begin lees wanneer hy tot die (uiters belangrike) insig kom dat hy, pleks van tot vanaand te wag vir die volgende hoofstuk, in staat is om sommer daar en dan sélf die hoofstuk kaf te draf. En siedaar, die meetsnoere van lees het in lieflike plekke geval!
Bly dus vir jou gr. 1’tjie voorlees en betrek hom by die verhaal deur vrae te vra, sinsnedes te herhaal of hom te vra om ’n voorspelling te waag oor die einde van die storie wat jy vir hom voorlees.
Moedig lees só aan
Maak dit ’n gewoonte. Jou kind behoort daagliks te lees indien moontlik. Selfs al is jou kind ’n goeie leser, kan jy steeds voortgaan en hardop vir hom voorlees – studies dui daarop dat dit woordeskat en begrip bevorder.
Maak goeie keuses. Daar is ’n wye verskeidenheid boeke daar buite. Indien ’n sekere boek jou kind nie boei nie, beproef ’n ander soort boek soos niefiksie-boeke, grappie-boeke, strokiesboeke soos Kuifie of Asterix, en selfs resepteboeke – enige boek wat sy aandag behou.
Gee genoeg geleentheid. Die wêreld is vol geleenthede om te oefen om te lees. Moedig jou kinders aan om alles te lees, van spyskaarte tot padtekens en advertensies.
Besoek jou biblioteek. Dis ’n wonderlike gewoonte om deel van jou weeklikse roetine te maak.
Kry hulp vir probleme. Indien jy agterkom dat jou gr. 1’tjie leesprobleme ondervind, moet jy hulp kry. Hoe vinniger jy hulp kry vir sy leesprobleme, hoe groter is die kanse dat hy ’n goeie leser sal word. Wees bewus van sy vordering en praat met sy onderwyser as jy besorg is.