Peperduur en vrotsig gebou – dís hoekom paaie uitmekaar val(Argieffoto: GroundUp) Suid-Afrika se paaie val uitmekaar en die skuld hiervoor kan nie op e-tol gepak word nie, maar moet voor die deur van die regering se versuim om dit in stand te hou, gelê word. Wayne Duvenhage, hoof van die drukgroep Outa, het teruggekap na die minister van vervoer wat vroeër gewaarsku het daar is nie meer geld om die land se paaie in stand te hou nie. Fikile Mbalula voer aan dat geld wat nodig is om paaie in stand te hou, gebruik moes word om skuld te diens wat opgebou is weens die mislukte e-tol-projek. Duvenage sê Mbalula is “fundamenteel verkeerd” en dat sy verduideliking vir Suid-Afrika se “skokkende en verslegtende padtoestande misleidend en ongegrond is”. Die tesourie het die Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Sanral) die afgelope ses jaar sowat R14 miljard gegee om op te maak vir die skuldbriewe van die Gautengse hoofwegverbeteringsprojek, sê Outa. Sanral het sedert 2010 ook groot bedrae geld van die tesourie gekry vir paaie waar tolgeld nie gehef word nie. Dit het van R5,7 miljard in 2010 tot R17,3 miljard verlede jaar toegeneem, onder meer omdat Sanral verskeie belangrike paaie oorgeneem het wat die provinsiale owerhede nie kon bestuur en in stand hou nie. “Die werklike kwessie van ons verslegtende padnetwerk hou nie verband met nasionale en tolpaaie wat Sanral in stand hou nie. Ons probleem is op provinsiale‑ en plaaslikeregeringsvlak, waar die tesourie se toewysings en die geld wat munisipaliteite invorder nie behoorlik bestee of bestuur word wanneer streek- en munisipale paaie gebou en in stand gehou word nie,” sê Duvenage. “In baie gevalle, indien nie die meeste nie, is padbouwerk en instandhoudingsprojekte op plaaslike‑ en provinsialeregeringvlak heeltemal te duur en gaan dit gepaard met vrotsige werkstandaarde deur kontrakteurs wat nie behoorlik bestuur word nie.” Talle slaggate in ‘n pad op Frankfort in die Vrystaat. (Foto: AfriForum) Jane Cowley, ŉ DA-lid van die provinsiale wetgewer in die Oos-Kaap, het dié stelling vroeër ook gemaak en sê ŉ tender van R98,5 miljoen is toegeken vir bouwerk aan ŉ pad van 6,7 km lank. Die provinsiale standaard vir die opgradering van bestaande landelike paaie is rofweg R11,6 miljoen per kilometer, veel hoër as die nasionale standaard, sê Cowley. Interne padopgraderingswerk is gewoonlik veel goedkoper en beloop gemiddeld tussen R5 miljoen en R6 miljoen per kilometer. By die Enoch Mgijima- plaaslike munisipaliteit blyk dit hierdie bedrag beloop klaarblyklik ŉ goeie R14,7 miljoen per kilometer. Dit is nie ŉ verrassing nie, sê Cowley, want hierdie is dieselfde munisipaliteit wat R15 miljoen opgedok het vir die Lesseyton-sportstadion wat bestaan uit ŉ rowwe grasveld, ŉ paar lyne kalk, stukkende rugbypale en ŉ kleedkamer sonder elektrisiteit of spoeltoilette. Die Kouga-munisipaliteit – wat onder DA-beheer val – bestee sowat R3 miljoen per kilometer aan paaie. “Dit is belaglik. Belastingbetalers verdien om te weet hoe hulle swaarverdiende geld gemors word en diegene verantwoordelik daarvoor moet aanspreeklik gehou word,” sê Cowley. Outa sê die probleem is ŉ gebrek aan leierskap, deursigtigheid en verantwoordbaarheid op provinsiale en plaaslike vlak en dit moet hoofsaaklik die skuld kry vir die land se verslegtende padnetwerk. “Robuuste en deursigtige verkrygingspraktyke en betekenisvolle oorsig van vakmanskap skiet te kort. “Kaderontplooiing en onbevoegdheid het bygedra tot die probleem van gebrekkige finansiële dissipline en aanspreeklikheid,” sê Duvenage. Hy waarsku dat talle teerpaaie na grondpaaie omgeskakel gaan word as Mbalula nie iets daaraan doen nie. LUR’e moet verantwoordelik gehou word en geld wat vir padinfrastruktuur toegewys is, moet behoorlik bestee word. Duvenage sê die ernstige probleem met slaggate en sogenaamde beurtpaaie sal aanhou om die land te teister en ŉ al hoe groter las word tot swak presterende amptenare en kontrakteurs die trekpas kry of hul werk begin doen.