Bome—oudste lewende dinge op aarde
As 'n mens honderd jaar oud word, is dit 'n groot okkasie. Duisend jaar? Totaal buite die kwessie! Tog is daar sekere lewensvorme op aarde wat reeds met hul vierde, vyfde en selfs sewende millennium begin het...
HULLE was al duisende jare oud toe Christus op aarde geloop het. Groot mensefigure uit die verlede kon aan hul voete gesit het, geluister het na hul fluisteringe in die reën en die wind, in hul skaduwees geskuil of onder hul bedekkings geslaap het.
Hierdie antieke wesens is natuurlik bome. Vas geanker in die grond vertel hul verwronge en knoesterige stamme van die eeuelange aanslae deur die son en die elemente.
In sekere berge van Kalifornië in Amerika is daar 'n aantal borselbol-denne wat glo reeds na aan 5000 jaar oud is.
BOONSTE FOTO en REGS: Erg verweer deur die lange eeue van hul bestaan, maar nog lewend—horingoue borselbol-denne in die Great Basin National Park in Amerika.
Die grootste Italiaanse kastaiing kan tot 4000 veelbewoë jare agter hom hê. Maar in die boswêreld in die weste van Engeland het 'n kleinblaar-lindeboom al sy 6000ste verjaardag gevier, terwyl die gewone taksusboom wat by Fortingall in Skotland staan 'n verstommende 9000 jaar oud kan wees.
'n Aantal van Europa se eerbiedwaardige olyfbome het feitlik gewis reeds tydens Christus se aardse omwandelinge bestaan. Dit stel die geroemde ''seekat van die woestyn'', die Welwitschia mirabilis van die Namib, wat volgens een bron 'n geraamde leeftyd van 750 tot meer as 1000 jaar het, so ietwat in die skadu.
LINKS: Die raaiselagtige Welwitschia mirabilis van die Namib. In sy lang lewe ontwikkel die welwitschia slegs twee blare, wat naderhand soos vodde om hom verstrengel lê weens die verrinnewering deur die sand en wind.
Navorsers het al meer as honderd antieke boomspesies van ouer as duisend jaar gevind en die lys raak eenvoudig al hoe langer. Hulle groei op alle vastelande van die wêreld buiten Antarktika, en baie van hulle is maklik binne die bereik van miljoene mense, stedelinge sowel as plattelanders.
Só is daar duisend jaar oue bome in die Chinese hoofstad, Beijing, ander binne vier uur se ry van Los Angeles in Amerika, nog ander aan die buitewyke van Londen en antieke bome selfs naby die grootste stad in die Amasone-reënwoud, Manaus.
Verblydend, sê geleerdes wat hierdie stokou plante navors, dat daar nog soveel beblaarde grootjies is wat deur soveel mense geniet kan word!
REGS: Ook deur die reste te bestudeer van bome wat lank reeds uitgesterf het, kan ons taamlik baie te wete kom van hoe die bome self gelyk en gegroei het—en van die omgewing waarin hulle gefloreer het. Hier is 'n lugborrel wat in amber (versteende boomgom) vasgevang is. Wat meer sê, wetenskaplikes reken daardie lug is 84 miljoen jaar oud! Met gesofistikeerde hulpmiddels kan die geleerdes bepaal hoe die atmosfeer daar uitgesien het toe die dinosourusse die wêreld bewandel het. Lugborrel in versteende boomgom
Oudste van die boom-fossiele
DIE oergrootjie onder die bome, reken wetenskaplikes, is die sogenaamde Archaeopteris LINKS , wat volgens hulle 370 miljoen jaar gelede die onbetwiste heerser van die plantelewe op die aarde se twee vastelande was.
Twee vastelande? Ja, tog. Die vyf kontinente van vandag het toe nog nie bestaan nie, slegs die vastelande Larussia en Gondwana, wat later in vyf dele sou verbrokkel.
Toe afdrukke van die gefossileerde blare van dié boom in 1871 deur ene Dawson, 'n Kanadees, ontleed is, het dit vir hom so na varings gelyk dat hy dit Archaeopteris genoem het (uit die antieke woorde arkhaios = baie oud en pteris = varing). Daarna is gefossileerde hout uit dieselfde tydperk egter ook op baie plekke op die aarde gevind en uiteindelik is vasgestel dat die ''varing'' eintlik 'n boom was.
REGS: Archaeopteris halliana, soos uitgebeeld op 'n Kanadese seël.
En watter enorme reuse was hierdie bome nie. Geleerdes meen hulle kon tot dertig meter hoog word—en dat hulle in uiters digte woude voorgekom het. Maar uiteindelik was hulle toe die slagoffers van hul eie sukses.
Hulle sou, volgens die wetenskaplikes, soveel kooldioksied uit die atmosfeer onttrek en soveel suurstof daaraan toegevoeg het, dat die omgekeerde van die sogenaamde kweekhuis-effek plaasgevind het.
Pleks van warmer te word weens te veel kooldioksied het die aarde weens te min daarvan verkoel. 'n Gevolglike ystydperk het die einde van die wenverhaal van die Archaeopteris beteken.