Donker leesstof vir die Afrikaanse leser wat hierdie bundel nog op vaderlandse bodem ter hand neem. Maar so is die hele afdeling vier – dit roep donker, bitter, fantasmagoriese droomwêrelde op. Die afdeling open met ’n verraadgedig wat sinspeel op die tronkperiode (1975–1982) in die digter se lewe: “(Ek het ontsnap uit die fuik)” (113). Hoewel dit nie duidelik is op wie die verraad sou sinspeel nie, omdat geen persoon geïdentifiseer word nie, is dit nie werklik ter sake nie. Die hoofidee is die vrees wat die spreker voortdryf, en die uiteindelike konfrontasie:
In die laaste afdeling, “laat-verse”, publiseer die digter ’n besonder donker digterlike testament onder die titel “vir oopmaak wanneer dood my oë toegemaak het (’n brandberig)” (171–4). Dié neologistiese “brandberig” is letterlik ’n voordoodse opdrag om ná die digter se dood alle gedigte, asook sy lyk, “te verbrand” (mits die Afrikaanse taal, oftewel die apokalipties te verwagte “versande taal” waarin die “dokument” geskryf is, nog vir enigeen verstaanbaar is):
Die katalogus van liggaamsdele wat die ouerwordende digter hier benoem as bestem vir die brandstapel na sy dood, herinner aan die bejaarde Barend J. Toerien se titelgedig in Parte speel (1991:19–22): neus, tong, oë, voël en voete kry elkeen ’n gedig gewy aan hul historie, om uiteindelik tot die wrang slotsom te kom: “Waar is die dae/ noudat daar net wind is/ vir koppel/ en Memorie alleen/ speel met my parte” (1991:24). Wrang, skel en geringskattend soos Breytenbach se “brandberig” aan die slot skyn te wees, is dit wel deeglik ook ’n in memoriam en ’n voorlopige nadenke oor eie lewe en ’n “boedel opmaak”-met-apokaliptiese-draai oor die waarskynlik, teen daardie tyd tot niet gegane moedertaal. Die geringskattende stelling aan die begin, “in my hele lewe het ek/ geen enkele gedagte of insig gehad/ wat die moeite werd is om te onthou nie”, kan slegs ontkenning ontlok by die leser of erfgename van die digter. Want iemand wat sy bestaan gemaak het uit woorde, as digter, se nalatenskap is hoofsaaklik sy gedigte en digbundels. Die impuls om te beweer alles, ook eie werk, is “niks werd”, spruit waarskynlik uit woede, bewus of onbewus, oor eie verganklikheid, ’n donker gestemdheid, júis gerig teen dit wat die digter weet veel langer gaan duur as sy eie brose, fisieke liggaam. Hier staan Breytenbach veel nader aan Krog in sy reddelose, redelose woede oor “dood” wat sy oë gaan toemaak, met die verskil dat sy woede gerig is teen sy eie werk (feitlik intern, op ’n deel van homself) en hare ekstern op die klip van Tafelberg. Krog se woede in die Tafelberg-reeks is miskien nog minder vérgaande as Breytenbach s’n. Sy “brandberig” straal ’n soort allesvernietigende “après mois le deluge”-houding uit.
’n Paar van die verse in Die beginsel van stof grens aan duisterheid, die duisterste van almal waarskynlik “(Koop ’n hond)” (115), uit die donkergestemde droom-reeks van die vierde afdeling. Wat hier volg is ’n poging om die duisterheid te probeer verhelder. Waarskynlik kan duisterheid, ondeurdringbaarheid in hierdie afdeling, as tiperend gesien word van Breytenbach se laat styl (hoewel ook veral sy tronkbundels as besonder ondeurdringbaar en moeilik beskou word). Dit sluit aan by die idee dat die ouer digter nie meer die leser te veel in ag neem nie – miskien enigsins anders as die jonger digter, wat meer bewus is van die resepsie. Die ouer digter konsentreer altemit meer op die produksieproses, en voel waarskynlik die leser moet ook werk hê, so ongeveer soos Louw dit destyds verwoord het in een van sy opstelle oor die “moeilike poësie”. Die vers volg direk op die “verraad”-gedig “(Ek het ontsnap uit die fuik)”, en net voor die “aankoms”-vers in die stowwerige woonstel vol boeke en ou klere:
Die hond-beeld is ’n bekende beeld in Breytenbach se oeuvre. In Intimate stranger is telkemale sprake van “Dog Death” (2009:15, 190). ’n Sleutel tot “(Koop ’n hond)” kom waarskynlik onder meer voor in die derde gedig hierna, “(Wanneer die wêreld onder ons vlerke wit is)” (119–20):
Die kreatiewe proses verloop volgens Breytenbach soos die gesnuffel van ’n hond deur grasse en bosse – so werk die kreatiewe proses met brein en hand wat kies tussen woorde, en die gedig dan tot stand laat kom. Die vraag by hierdie resepmatige gedig is wat die titel sou beteken. Verbeel jou die proses, soos met die afslag van ’n hond? Of koop iemand anders se bundel gedigte en laat dit jou tot inspirasie wees? Stel die gedig die totale opgaan van die liggaamlike in die geestelike voor? Die abstrahering van die werklikheid tot daar niks oorbly behalwe letters op papier wat dit beskrywe nie?