Mna Jan Botha wa Thaba'Patchoa o hlagišitše dipelaelo tše mmalwa legatong la batšweletši ba ba hlabologago ka nako ya Khonkrese ya ngwaga ya Grain SA ka la 9 Matšhe 2011. O ile a nepiša kudu ditlhohlo tše batšweletši ba ba hlabologago ba lebanego le tšona le go palelwa ga mmušo go ba thuša.
"Bjalo ka batšweletši ba baso re lebanwe ke ditlhohlo tša go swana le tše di lebanego batšweletšikgwebo, mme gantši ditlhohlo tše di re hlolela mathata a magolo ka ge re hloka tša go re thekga." Jan o ile a realo a ba a tšweletša mehlala ya mathata ao ba lebanego le ona le ka moo mmušo o paletšwego ke go ba thuša.
Pelaelo ya mathomo ye a e hlagišitšego ke maemo a a fokolago a pH ya mmu. O boletše ka moo DAFF kua Freistata e ilego ya tshepiša batšweletši kalaka ngwagola. Go dirilwe mebepe ya GPS, gwa tšewa dišupommu, gwa dirwa ditšhišinyo, gwa kgonthišwa bokaakang bja kalaka ye e hlokegago, le gona tšhelete e be e le gona go ya ka tekanyetšo. Tše ka moka di be di phethilwe pele ga kgwedi ya Mei 2010, eupša le gonabjale kalaka ga se ya ba ya tšhelwa mašemong. "Se se hueditše dibjalo tša selemo ngwagola mme se tlilo huetša le korong ye e bjalwago lenyaga," a realo Jan.
Pelaelo ya gagwe ya bobedi e ama maemo a a fokolago a ditrekere le metšhene. O hlalošitše ka moo ba Grain SA ba dirilego tekolo ye e feletšego ya ditrekere le metšhene ya batšweletši ba 42 kua Freistata, le ka moo DAFF e ilego ya kgopelwa go ba thuša ka diranta tše dimilione tše pedi le seripa (R2,5 milione) go lokiša ditlhamo tšeo. Tekolo ye e phethilwe pele ga 12 Matšhe 2010, eupša le gonabjale ga se gwa diragala selo.
Pelaelo ye nngwe ya gagwe e ama methapalalo le ditselameetse tše di senyegilego. "DAFF e na le lenaneo la Tlhokomelo ya Naga leo le šomago gabotse, eupša tekanyetšo ya yona e hlaela kudu mme mmu o gogolega ka lebelo go feta ka moo ba ka šitišago tshenyo ye."
O šupile gape le maemo a a fokolago a ditsela tša naga ye le ka moo se se huetšago batšweletši gampe ka gona. Morago ga fao a bolela ka taba ya phetšaphulo. O ile a šišinya gore: "Phetšaphulo e swanetše go laolwa ke DAFF go ya ka lenaneo leo le bego le tsebja ka la "bodem beskerming", ke go re pabalelommu.
Pelaelo ye nngwe ye a e boletšego ke go palelwa ga bommasepala go laola mabala a metse (commonage lands). Go feta fao o tshwenywa ke mathata ao a sepelelanago le kgopelo ya kadimo mabapi le tšweletšo. Jan o hlalošitše gore ngwagola go ile gwa bjalwa fela seripa sa 25% sa palomoka ya mašemo a batšweletši ba baso ka baka la go se hwetšagala ga dikadimotšweletšo. Dipoelo tša bona ke tše nnyane kudu go lokafatša dikadimo. Ba Grain SA ba hlametše batšweletši ba 152 lenaneong la bona maanokgwebo (business plans), bao ba bego ba nyaka go bjala dibjalo tša selemo. Batšweletši ba ba be ba hloka thušo ya lebakanyana go phethagatša pšalo ya bona, eupša mmušo ga wa ke wa tšea sephetho mabapi le taba ye. Jan o ile a re: "Dihektare tše 27 000 di ka be di bjetšwe ke batšweletši ba baso ba - ba mmušo ga se ba dira selo go ba thuša, eupša ba re toto ya dijo e bohlokwa."
Jan o belaetšwa gape ke ge balemiši ba sa kgone go thuša batšweletši. "Ga ba ne boitemogelo bofe kapa bofe bja tirišo le gona bontši bja bona ga bo ke bo fihla dipolaseng."
Mohlala wa mafelelo wo o šupago go palelwa ga mmušo go ela dipelaelo tša batšweletši ba ba hlabologago hloko, ke mokgwa wa Kgoro ya Ditaba tša Naga wa go abela batho bao e sego batšweletši naga. Jan o boletše gore: "Batšweletši bao ba kgonago ba dutše ba hlakišwa ke go hloka naga ye e lego ya bona, mola naga e abelwa bao ba sa kgonego go e diriša."
Mna Jan Botha o feditše polelo ya gagwe ka go kgopela Modulasetulo wa Khonkrese ka phišego gore a fihliše molaetša wa bona go ba bagolo ba mmušo. "Ba mmušo ba šaetša batšweletši ba baso mme re ka se ke ra fetola temo ge ba sa thome go direla batho," a ruma bjalo.