JY LEES NOU Dís hoekom kiekeboe saak maak
Deur Melany Bendix
Die speletjies wat die eenvoudigste en goedkoopste is, is dikwels dié waarby jou baba die meeste baat vind.
Dis groot pret om kiekeboe met jou baba te speel. Dis mos te dierbaar as hy jou met laggies en gilletjies van plesier beloon.
Daar is egter ’n nog beter rede as dié dosis oulikheid om speletjies met jou baba te speel: Dit is van die allergrootste belang vir jou baba se geestelike, fisieke, emosionele en sosiale ontwikkeling. “Kiekeboe en ander eenvoudige speletjies help om jou baba se sosiale vaardighede, taal en sensories-motoriese vaardighede uit te bou. Dit verbeter binding en jou baba se verhouding met haar primêre versorger, wat haar emosionele welsyn ’n hupstoot gee,” verduidelik Cheryl Fisher, ’n kinderarbeidsterapeut van Johannesburg.
Die speletjies lyk dalk eenvoudig, maar dit help jou baba om die klank van jou stem na te boots (’n fondament van taal- ontwikkeling) en gee haar motoriese vaardighede oefening wanneer sy dinge doen soos om haar bene uit opgewondenheid te skop. Die gespeel bevorder boonop sosiale vaardighede, en jy gee vir haar inligting wat sy nodig het om uit te werk waar haar liggaampie in haar omgewing is. Laasgenoemde help met motoriese beplanning (die vermoë om ’n optrede te beplan en dit in die regte volgorde van begin tot einde uit te voer) en postuurbeheer (die vermoë om die liggaam en balans te beheer).
Speeltyd is nie die enigste geleentheid vir eenvoudige breinspeletjies nie. Bad- en ander watertyd is ideaal vir lessies in wiskunde, fisika en taal.
Spat Wanneer jy die water om jou baba spat, leer jy hom dat elke aksie ’n gelyke teenoorgestelde reaksie het, ’n algemene reël in fisika. Hoe sterker die geplas, hoe groter die golwe.
Geselsies Wanneer jy met jou baba gesels terwyl hy bad, leer jy hom sekere woorde het sekere betekenisse, wat taalontwikkeling aanhelp. Verduidelik wat jy doen en hoe die water vir jou voel om hom aan gesprekvoering bekend te stel.
Water in die gesig Wanneer jy sagkens en versigtig ’n bietjie water met jou hand oor sy gesig laat loop, leer jy jou baba van oorsaak en gevolg.
Water uit verskillende koppies Giet water uit verskillende houers oor jou baba se beentjies. Dit leer hom ’n bietjie wiskunde – die hoeveelheid bly dieselfde, maar die houers verander.
Een speletjie, baie kennis
Hoe leer jou kind so baie deur net speletjies te speel? Dit het te doen met die sensoriese (oftewel sintuiglike) inligting wat jou baba deur haar verskeie sintuie ontvang terwyl sy speel, sê Cheryl. “Al die sintuiglike inligting word in die brein geïntegreer en jou baba begin byvoorbeeld woorde met emosies of aksies verbind. Dan moet jou baba op jou reageer, en daarvoor is beplanning en ordening nodig. Daarna voer sy die reaksie uit deur te beweeg of woorde te gebruik.”
Gestel byvoorbeeld julle speel kiekeboe. Dis wat gebeur, uit ’n vaardigheidontwikkelingsoogpunt: Ma is daar, dan is sy weg en skielik verskyn sy weer. Jou baba begin so verstaan dat sekere voorwerpe aanhou bestaan al kan sy dit nie sien, ruik of daaraan raak nie. Dié vaardigheid word voorwerppermanensie genoem. Jou baba leer ook haar eie posisie in die ruimte waarin sy haar bevind, omdat sy leer dat mamma eintlik agter die kombers is. Wanneer ma weer verskyn, maak sy vrolike geluide en kielie vir baba. Jou baba se luister-en-gehoorvaardighede kry oefening, asook die deel van die sintuiglike stelsel wat help om aanraking, druk, pyn, temperatuur, posisie, beweging en vibrasie waar te neem. Sy raak nog meer gewoond aan haar posisie in die ruimte, en haar taalontwikkeling word bevorder. Ma se lekkerkry wanneer sy baba weer ”vind” versterk binding. Baba reageer deur te giggel of te koer, en ook fisiek deur haar beentjies te skop of arms te swaai.
Dit is die eerste stap in sensoriese integrasie en motoriese beplanning omdat sy die gebeure verwerk het en nou gepas daarop reageer. Ma kruip weer weg en baba begin haar herverskyning nou verwag. So leer sy oor taakvolgorde, en haar visuele geheue kry oefening. Sy onthou wat gebeur het toe mamma die eerste keer weggekruip het. Teen die derde of vierde herhaling sal baba haar afwagting wys deur te giggel en opgewonde te raak. Sy kan selfs probeer om die kombers weg te trek, en later selfs begin om die kombers oor haar eie gesiggie te gooi sodat mamma haar moet soek. So leer sy om beurte te neem en wederkerige aksies uit te voer. Dit ontwikkel gespreksvaardighede en die vermoë om bewegings te beplan.
Kom ons raak morsig!
As jou baba ’n peuter word, kan jy morsige spel bekendstel. Morsige speletjies laat jou kind ’n groot verskeidenheid sintuiglike dinge ervaar omdat dit verskillende teksture en stowwe behels. So verfyn sy haar fyn motoriese vaardighede, probleemoplossingsvaardighede, haar verbeelding en haar kreatiwiteit. Hou op gril en word lekker saam met jou peutertjie vuil!
Maak slym Peuters is gek oor slym. Jy kan jou eie kindervriendelike slym maak deur mielieblom met water te meng tot dit goed bind en taaierig is. Pak ’n paar klein stukkies speelgoed in die slym en sê haar aan om dit uit te haal.
Voetspoor-verf Pak bruinpapier op die gras. Verf met ’n kwas vingerverf op jou peuter se voetsole en laat haar op die papier loop. Laat haar die papier verder versier met die vingerverf en ’n verskeidenheid kwasse soos verfkwasse, rollers of ou tandeborsels.
Sandprentjies Giet ’n laag fyn sand (soos sandputsand) in ’n bakpan en wys jou peuter hoe om met haar vinger prentjies daarin te teken. Jy kan die sand ook nat maak sodat die prentjies duideliker uitgekerf kan word.
Speletjies vir baba
Daar is talle ander eenvoudige speletjies wat jy met jou baba kan speel om breinontwikkeling aan te moedig. Cheryl beveel hierdie vyf speletjies in jou baba se eerste jaar aan:
1. Hou die stok dop
Hierdie speletjie help om hand-oog-koördinasie – die vermoë om op sekere voorwerpe te fokus en dit te volg – en sosiale vaardighede te ontwikkel.
Bind ’n klein speelding aan ’n stokkie soos ’n roomysstokkie vas.
Hou die stok vas sowat 1,2 meter van baba se ooglyn af en beweeg dit stadig van kant tot kant sodat diespeelding swaai.
Pas die spoed en rigting van die stok aan namate jou baba dit ál beter met haar oë volg. Jy kan die stok ook naderhand wegsteek sodat sy dit moet vind.
2. perdjie ry
Hierdie speletjie help jou baba om postuurbeheer (veral die vermoë om haar liggaamsposisie aan te pas om balans te hou), sosiale vaardighede en taal te ontwikkel.
Sit op ’n stoel met jou bene langs mekaar en baba wydsbeen oor jou skoot terwyl sy vir jou kyk.
Hou jou baba se hande ferm vas en laat haar stadig op en af wip.
Maak jou knieë ná ’n paar wipslae oop sodat sy effens deurval, of lig jou knieë op sodat sy hoër wip.
Namate sy ouer word kan jy ál vinniger wip, maar hou dit stadig as sy die spoed nie geniet nie of te opgewonde raak.
Dit help om jou baba se ruimtelike bewustheid, beplanning, motoriese vaardighede, bilaterale koördinasie (om albei hande saam te gebruik) en sosiale vaardighede (beurte maak) te ontwikkel.
Sit ’n groot blik of boks op die vloer neer en kies ’n verskeidenheid speelgoed wat ’n geluid sal maak wanneer jy dit laat val.
Laat die speelgoed om die beurt in die boks val terwyl jy van plesier uitroep wanneer dit met die valslag ’n geluid maak.
Gee baba ’n beurt. Onthou om al haar probeerslae te prys.
Hoe beter sy met die speletjie word, hoe verder kan jy die boks wegskuif.
Hierdie aktiwiteit moedig voorwerppermanensie aan, ontwikkel fyn motoriese beheer en stimuleer die tassintuig.
Draai ’n klein speelding in vier lae van losgevoude papier toe, of steek die speelding onder ’n lap weg.
Moedig jou baba aan om dit oop te maak of die speelding te vind.
Hou die speletjie interessant deur die tekstuur van die papier te verander.
5. My laai
Hierdie speletjie ontwikkel haar fyn motoriese vaardighede, ruimtelike vaardighede, ordeningsvermoë, sosiale en taalvaardighede, asook sensories-motoriese vaardighede.
Maak ’n laai of boks vol speelgoed en ander interessante voorwerpe van verskillende vorms, groottes en teksture.
As baba verskillende speelgoed of voorwerpe vind, praat met haar oor wat sy vind en demonstreer wat ’n mens daarmee kan doen (slaan ’n lepel teen iets sodat dit ’n geluid maak of stapel voorwerpe van groot na klein op mekaar).
Boots haar na wanneer sy ’n spesifieke ding met ’n voorwerp doen.
Vervang die speelgoed in die boks of laai met nuwe items as sy moeg vir die speletjie raak.
Meer oor: ontwikkeling| speletjies| babas