Rooftogte neem toe namate misdadigers voordeel trek uit Suid-Afrika se kragonderbrekingsDeur dr. Guy Lamb, Universiteit Stellenbosch Eskom se streekskantoor in Braamfontein, Johannesburg tydens beurtkrag (Foto: AFP) Die akute energiekrisis in Suid-Afrika het alle aspekte van die samelewing nadelig geraak. Gereelde en langdurige kragonderbrekings – wat in 2007 begin het – dra ook by tot ŉ toename in die vlakke van kriminele aktiwiteite, veral straatmisdaad. Die mees onlangse kwartaallikse misdaadstatistieke het ŉ sukkelende ekonomie en voedselsekerheid, sowel as gesondheids- en opvoedkundige uitkomste ondermyn. Dit het duidelik geword dat kragonderbrekings bygedra het tot ŉ aansienlike toename in alle roofkategorieë – vir Julie tot September 2022 – vergeleke met dieselfde tydperk in 2021. Dit het ooreengestem met die ernstigste kragonderbrekings wat die land nog beleef het. Boonop toon die polisiediens se jaarlikse misdaaddata vir die tydperk 2012/13-2021/22 daar was ŉ styging in rooftogte in 2015. Dit was ŉ jaar van meer kragonderbrekings (35 dae) as vorige jare. Op grond van versekeringseisedata sien versekeringsmaatskappye ŉ sterk verband tussen kragonderbrekings en eiendomsmisdaad in ryker gebiede. Boonop koppel ŉ groeiende aantal verslae, uit beide ryk en arm dele van die land, kragonderbrekings aan toenames in interpersoonlike misdaad – veral rooftogte. Die polisie en die minister van polisie het die afgelope maande kragonderbrekings in die openbaar met roof en ander misdade verbind. So, hoe dra die kragonderbrekings by tot toenames in rooftogte? Dit is nie moontlik om ŉ definitiewe antwoord op hierdie vraag te gee nie, aangesien geen streng studies, wat kousaliteit tussen kragonderbrekings en roof in die land toon, onderneem is nie. ŉ Mens kan kyk na misdaadvoorkoming- en polisiëringteorie asook studies van ander lande om insigte te gee oor die moontlike verband tussen kragonderbrekings en roof. Hierdie teorie hou voor dat kragonderbrekings (beurtkrag) misdaadvoorkomingsmaatreëls ondermyn. Dit is veral in die nag, aangesien hierdie maatreëls grootliks van straatbeligting afhanklik is. Kragonderbrekings ondermyn ook die doeltreffendheid van polisiëring aangesien patrollies en ander polisiedienste beperk word. Elektrisiteit en misdaad Die misdaadvoorkoming deur omgewingsontwerpteorie is nuttig. Dit gebruik twee hoofmaatreëls – teikenverharding, en toesig en sigbaarheid. Teikenverharding gebruik maatreëls soos geslote deure, hekke, heinings, alarmstelsels, kringtelevisiekameras en diefwering in en om geboue om misdadigers af te skrik. Dit word algemeen aanvaar in die kriminologieliteratuur dat teikenverharding die potensiaal het om die risiko van huisinvalle en besigheidsrooftogte in sommige kontekste te verminder. Hierdie maatreëls moet ideaal gekombineer word met ander misdaadvoorkomingsintervensies. In Suid-Afrika het private sekuriteitsmaatskappye voorgestel dat misdadigers voordeel getrek het uit die feit dat baie huis- en besigheidsekuriteitstelsels tydens kragonderbrekings blootgestel word. Tog is rooftogte meer algemeen in armer stedelike gebiede in die land, waar inwoners dit nie kan bekostig om sulke sekuriteitstelsels te installeer nie. En die meeste rooftogte vind in openbare ruimtes plaas. Toesig en sigbaarheid veronderstel dat mense waarskynlik ontmoedig sal word om ander in openbare ruimtes te beroof, waar hul optrede duidelik deur ander gesien sal word (“oë op straat”) en hulle geïdentifiseer en deur die polisie gevang kan word. Dit kan die teenwoordigheid van mense in die area insluit, wat óf hul normale daaglikse aktiwiteite doen óf aktief patrolleer, asook die teenwoordigheid van kringtelevisiekameras. Beligting in openbare ruimtes, veral in die nag, is nietemin ŉ noodsaaklike vereiste vir sigbaarheid en toesig om doeltreffend te wees. Studies van ander lande het getoon dat straatbeligting en kringtelevisiekameras doeltreffend is om rooftogte te verminder. Kragonderbrekings, veral in die nag, ondermyn duidelik sigbaarheid. Dit blyk uit die talle berigte van mense wat deur misdadigers geteiken word terwyl hulle ná donker in die strate geloop het. Sistematiese oorsigte van polisiëringsnavorsing het getoon dat gereelde en sigbare polisiepatrollies, hoofsaaklik wanneer dit op misdaadbrandpunte gerig word, ŉ doeltreffende misdaadvoorkomingsingryping is. Uiteraard kan die polisie nie snags tydens kragonderbrekings bevredigend patrolleer nie. Dit maak die werk van Suid-Afrika se polisie gevaarliker. In antwoord op ŉ parlementêre vraag oor die impak van kragonderbrekings op die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD), het Bheki Cele, die polisieminister, geantwoord: “[Dit] het ŉ nadelige uitwerking op dienslewering in die SAPD… op alle kommunikasie- en netwerkbedrywighede, insluitend die registrasie van saakdossiere… ŉ Aantal stasies kan nie snags funksioneer nie omdat daar geen ligte is nie.” Daar is ook berigte van sommige polisie-noodoproepsentrums wat tydens kragonderbrekings onbereikbaar is. Geen maklike oplossings nie Daar is geen praktiese kort- tot mediumtermyn-misdaadvoorkomingalternatiewe vir die owerhede om tydens kragonderbrekings na te streef nie, behalwe om hoë misdaadgebiede van die onderbrekings vry te stel. Dit is dalk nie moontlik in so ŉ ernstige elektrisiteitskrisis nie. Een positiewe ontwikkeling is verhoogde gemeenskapspatrollies in sommige gebiede. Ongelukkig het sommige van hierdie gemeenskapsmisdaadvoorkomingswerk tot dade van vigilantes gelei. Oorspronklik gepubliseer op The Conversation