Trump se problematiese mandaatFoto: AP Photo/Paul Sancya Laat ek begin met ŉ uitdagende stelling, wat egter onmiddellik genuanseer moet word: Donald Trump het nie die pas afgelope Amerikaanse presidentsverkiesing gewen nie, Hillary Clinton het. Clinton het 60 467 245 stemme (47,7%) getrek, teenoor 60 071 650 (47,4%) vir Trump. Sy het dus byna 400 000 stemme meer as Trump gekry. Maar goed, die Amerikaanse politieke stelsel is nou eenmaal soos hy is. Die kiesers kies nie die president regstreeks nie; hulle kies per deelstaat afgevaardigdes na ŉ kieskollege, wat dan die president aanwys. En in die kieskollege het Trump meer stemme gekry as Clinton: 290 teenoor 232. En dus was dit verlede week hý, pleks van Clinton, wat na die Withuis genooi is om die bewindsoorgang met pres. Barack Obama te bespreek. Nou die nuansering: al het Clinton eintlik naelskraap gewen, bly dit ŉ feit dat feitlik alle kenners en peilings Trump se steun onderskat het. Weliswaar nie met verskriklik veel nie. Die dag voor die verkiesing het die gemiddeld van alle peilings, soos opgeteken op die webwerf RealClearPolitics, ŉ voorsprong van 3,2 persentasiepunte aan Clinton gegee. Peilings is ŉ moeilike ding. Om akkuraat te wees, moet die monster wat jy meet, so getrou moontlik aan die egte bevolkingsamestelling wees en dis baie moeilik. Vandaar dat peilings altyd met ŉ voorbehoud uitgereik word. Hulle gee deurgaans ŉ foutmarge van so 4 persentasiepunte aan. In die RealClearPolitics-gemiddeld, het Clinton met 3,2 persentasiepunte voorgeloop. Uiteindelik het sy met 0,3% “gewen”. Wat beteken die werklike uitkoms was bínne die foutmarge. Vandaar dat elke kommentator wat sy sout werd is, frases soos “as die peilings korrek is” en “dis nie peilings wat stem nie; dis die kiesers wat dit doen” by sy analises voeg. (En laat ek eerlik wees, al het ek dié voorbehoude in my stukke gebruik, het ek nie die einduitslag verwag nie.) Die kiesers besluit inderdaad, uiteindelik. Wat nou gedoen moet word, is om die kiesersgedrag behoorlik en onbevange te ontleed en jou voorkeur vir hetsy Trump of Clinton opsy te skuif. Verskillende metodes kan gebruik word. Een nuttige hulpmiddel is wat die Amerikaners noem “exit polls”. Wanneer hulle die stemlokaal verlaat, kry kiesers ŉ vorm met verskeie vrae en die versoek om dit in te vul. Dié uitslae is nou bekend. Die antwoorde wat die kiesers self verskaf het, is soms voorspelbaar, soms uiters verrassend. Allereers: Die idee wat ŉ mens vooraf uit verskeie bronne gekry het, dat die Trump-stemmers eerder wit as gekleurd is, eerder manlik as vroulik, eerder arm en ongeleerd as ryk en geleerd, was nie heeltemal onwaar nie, maar dit was oordrewe. Die persentasies wat hieronder genoem word, kom nie saam by 100% uit nie. Die rede is dat mense ook vir die Libertariese en die Groen Party kon stem. Hul invloed is egter klein. Onder die wittes het Clinton sleg uitgesak. Sy het slegs 37% van dié groep se steun gekry, teenoor 58% wat vir Trump gestem het. Daarteenoor was Clinton se meerderheid onder die Latino’s kleiner as wat verwag is, met 65%, teenoor 27% wat vir Trump gestem het. Dis ŉ bevolkingsgroep wat moeilik is om by die stembus te kry en klaarblyklik het Clinton nie hul harte voldoende gesteel nie. Die swartes het soos verwag gestem, 88% vir Clinton en net 8% vir Trump. Onder vroue het Clinton inderdaad die peilings se voorspelling geëwenaar van 54% teenoor 42%. Die mans se stemgedrag was ŉ spieëlbeeld hiervan: 53% vir Trump en 41% vir Clinton. Onder kiesers met ŉ universiteitsgraad, was Clinton duidelik bobaas met 52% teenoor 43%. En Trump se meerderheid onder die ongeleerdes (51-45%) was kleiner as wat verwag is. As ons kom by arm en ryk, was die algemene verwagting totaal verkeerd. Die meeste mense wat minder as $50 000 per jaar verdien, het (52-41%) vir Clinton gestem en dié in die kategorie $50 000-$100 000 het juis vir Trump gekies (50-46%). Bo $100 000 was dit gelykop (48% elk) tussen die twee kandidate verdeel. Nog ŉ terrein waar die algemene verwagting foutief was, was die gedrag van nuwe kiesers. Voor en onmiddellik ná die verkiesing is gesê Trump het daarin geslaag om mense, wat nooit tevore gestem het nie, agter hom te skaar. Dit was nie die geval nie. Onder diegene wat vir die eerste keer gaan stem het, het Clinton Trump met 56-40% uitgestof. Dit hang saam met die ouderdomskwessie, waar die peilings ook nie ver uit was nie. Hoe ouer die kieser, hoe groter was Trump se steun. Kyk hierna: In die ouderdomsgroep 18-29 het Clinton Trump met 55-37% en in die groep 30-44 met 50-42% uitgestof. Maar dan verander dit: Diegene tussen 45 en 64 het met 53-44% agter Trump gaan staan en dié bo 65 met 53-45%. Die regtig interessante gegewens kry ons wanneer kiesers gevra word wat vir hulle belangrik is. Van die Trump-stemmers het net 42% die ekonomie genoem (Clinton: 52%). Altesame 64% van die Republikeine het immigrasie aangedui (Clinton 32%), 57% terrorisme (Clinton: 39%) en buitelandse beleid 34% (Clinton: 60%). Die interessantste antwoorde is egter gegee op die vraag watter kwalifikasies die kiesers in die kandidate soek. Van die Republikeine het slegs 8% ervaring genoem (Demokrate: 90%) en net 26% goeie oordeel (Demokrate: 66%). Daarteenoor het ŉ reusagtige 83% geantwoord hulle soek iemand wat verandering kan bring (Demokrate: net 14%). Een laaste antwoord, wat aansluit by die vorige. Mense is gevra of die een vir wie hulle gestem het, “eerlik en geloofwaardig” en “gekwalifiseer” was om as president te dien. Die uitslag is verstommend. Net 33% van die Trump-stemmers het gemeen hy is eerlik en geloofwaardig en net 38% meen hy is geskik om president te wees. Net 35% sê hy het die “temperament om effektief as president te dien”. Altesame 57% van die kiesers het gesê ŉ Trump-oorwinning sal hulle “negatief” laat voel, teenoor 53% wat dieselfde gevoel by ŉ Clinton-sege sou hê. Dié soort syfers slaan jou soos ŉ voorhamer tussen jou oë. Wat het dan gebeur? Die syfers verskaf ŉ antwoord. Die mense was keelvol vir die status quo. En Clinton was die versinnebeelding van die status quo. Hulle het verandering gesoek. Enige soort verandering, maak nie saak wat nie. Uiteindelik het Trump egter in die aantal stemme naelskraap verloor. Dis ŉ ope vraag of hy daaruit ŉ egte mandaat kan aflei. Maar kom ons gee hom ŉ billike kans. Kom ons kyk wat hy maak met die problematiese mandaat wat hy wel gekry het.