Versindaba » Blog Archive » Digstring: Daniel Hugo. Ontnugterde digter
Digstring: Daniel Hugo. Ontnugterde digter
dít het hy geglo op vyf-en-twintig:
© Daniel Hugo (Uit: Dooiemansdeur, 1991: Tafelberg)
Wanneer het jy dié gedig geskryf, Daniel? Hoe het dit ontstaan?
Die gedig staan in die bundel Dooiemansdeur wat in 1991 verskyn het. Ek het in 1990 vanuit Bloemfontein na Kaapstad verhuis en ek vermoed die gedig is in Kaapstad geskryf, gesien die teenwoordigheid van die see in die vers. (In Bloemfontein is daar wel 'n Naval Hill, maar ek het nooit die branders daar hoor breek nie.) Ek sien nou dat die spreker in die gedig – word daar nog gepraat van die "liriese subjek"? – sê dat hy vyf-en-dertig jaar oud is. Aangesien ek in 1955 gebore is, moes die gedig dus wel deeglik in 1990 geskryf gewees het. Skaamteloos vereenselwig ek dus hier die liriese subjek met die prosaïese skrywer.
Van die ontstaansgebeure onthou ek niks, maar dit was klaarblyklik 'n reaksie op D.J. Opperman se bekende gedig "Digter" wat handel oor 'n krygsgevangene wat tydens die Anglo-Boereoorlog na Ceylon (vandag Sri Lanka) verban is en die tyd verdryf deur skippies in bottels te bou. Opperman se gedig lyk so:
op 'n Ceylon verban
na 'n verlore vaderland
Ek skryf 'n gedig selde "in einem Guss" soos die Duitsers sê. Daar is waarskynlik baie gewik en geweeg, geskaaf, gewanhoop en gekarring. Dié gekarring behels onder meer rymwoorde vind vir die vier tersines waaruit die gedig bestaan en bloedsweet om elke reël presies tien lettergrepe lank te kry. (Ek is veral trots op die ryme "skande" / "kamerwande". Daar is natuurlik ook bewuste alliterasie, soos: bottel, boot; dekade, dol; kimme, kamerwande. Verder is daar die woordspel "dekade" / "dek en kade" en die verletterliking van die idioom "in die pekel wees", d.w.s in die moeilikheid wees, as "in die sout water of seewater beland".)
Die gegewe was die Opperman-gedig wat ek al sedert my universiteitsjare ken. Die res was waarskynlik "wroeg en sweet", ja.
Die ordeningsbeginsel was klaarblyklik die vaste strofevorm, rymskema en reëllengte. Verder beskryf die gedig inhoudelik 'n tydsverloop in die lewe van die "hy" (wat inderwaarheid "ek" is): van vyf-en-twintig tot vyf-en-dertig – dit wil sê van 1980 tot 1990, my Bloemfonteinse jare.
Nee, ek wag tot 'n vers myns insiens afgerond is voordat ek dit vir iemand wys of voorlees. Die afgelope dekade is dit my vrou Carina wat 'n byna feillose oordeel het.
Die vers is in 'n groot mate feitelik outobiografies, maar in 'n verdigte, intensiewe, gemetaforiseerde mate. Op geen ander manier kan tien jaar se lewenservaring in 120 lettergrepe vertel word nie.
Dit gaan oor 'n jong digter wat glo dat hy soveel as moontlik in die lewe moet ervaar voordat hy "diepsinnige" en "wyse" gedigte sal kan skryf, soos sy rolmodel D.J. Opperman (strofe 1). Hy het toe met die hulp van alkohol vir tien jaar lank losgebreek uit sy Calvinistiese pastorie-agtergrond. Ten slotte het hy te ver gegaan in sy bevrydingspoging (strofe 2, hoewel die godsdienstige repressie nie hier genoem word nie.) Dit was algemeen bekend dat sy idool Opperman 'n alkoholis was. Opperman se laaste voltooide bundel handel juis oor iemand (hyself) wat in komas versink het weens 'n alkohol-vergiftigde lewer. Die jong digter besef uiteindelik dat hy ook goeie gedigte sal kan skryf as hy hom doodgewoon huislik en burgerlik gedra (strofe 3). Soos Opperman se banneling sal hy voortaan by wyse van spreke 'n skippie in die bottel bou, in plaas van "al die oseane" te wil bevaar (strofe 4). Inderwaarheid volg hy dus Opperman se "voorskrif" vir digterwees noukeuriger as wat die biografiese, werklike Opperman dit self gedoen het.
In hierdie geval beslis 'n leser wat die klassieke Afrikaanse digkuns ken. In ander gevalle lesers wat weet hoe die logika van 'n gedig, en in besonder 'n vernufsvers, werk.
Nee, ek dink dit is 'n tipiese gedig.
Ja, die intertekstuele verwysing na Opperman.
Daar is 'n gepubliseerde interpretasie van Carina van der Walt waarmee ek dit uiters oneens is. Andersins is ek in my skik dat dié gedig opgeneem is in 'n paar bloemlesings.
Dit was 'n natuurgedig oor die aandson op die Erosberge suid van Windhoek. My slaapkamervenster het 'n pragtige uitsig daarop gebied. Ek moes so vyftien jaar oud gewees het, en die gedig gaan so:
en in my styg hierdie vers.
Daardie vers is nog steeds aan die styg in my. Ek wag geduldig.
Daniel Hugo is op 26 Februarie 1955 op Stellenbosch gebore. Hy gaan skool op Greyton en in Windhoek. Daarna studeer hy aan die Universiteite van Stellenbosch (BA (Hons)), Pretoria (MA) en die Vrystaat (DLitt). Op Stellenbosch was hy 'n lid van D.J. Opperman se Letterkundige Laboratorium. Hugo het in 1982 met Korte mette as digter gedebuteer. Sy jongste bundel is Die panorama in my truspieël. Hy is ook bekend as vertaler van die Nederlandse digters Gerrit Komrij (Die elektries gelaaide hand) en Herman de Coninck (Die lenige liefde). Ná byna 20 jaar as omroeper by die Afrikaanse radiodiens van die SAUK word hy 'n vryskut-taalpraktisyn. Tans werk hy as vertaler & redigeerder by Protea Boekhuis.
Tags: Daniel Hugo, Ontnugterde digter
Tuesday, June 1st, 2010 | Digstring.
5 Kommentare op "Digstring: Daniel Hugo. Ontnugterde digter"
Vintage Hugo! Ek het nog altyd Daniel Hugo se tegniese vernuf bewonder.
"Vernuf" sit volgepak met betekenis in hierdie verband. Ook die Duitse "Vernunft" (rede, verstand) speel mee m.b.t. die gedigstrekking.
'N CLERIHEW VIR DANIEL
Die beroemde digter, Daniel Hugo,
Wat ewe lustig aan wyn en woorde proe,
Is, volgens die kerk, 'n ongelooflike ketter,
Maar tog verkondig hy die liefde in "Die Twaalfde Letter".
Hiermee, broer Daniel, my vernufmentor, 'n stukkie kleinvernuf wat plesierig eggo wat jy sê in "Ontnugterde digter".