“MONNA yoo ke sebjana se ke se kgethilego gore se iše leina la ka ditšhabeng gotee le go dikgoši.” (Dit. 9:15) Morena Jesu o boletše seo mabapi le motho yo a bego a sa tšwa go sokologa gore e be Mokriste, e lego monna wa Mojuda yo a ilego a tla a tsebja e le moapostola Paulo.
Yo mongwe wa “dikgoši” tšeo go bolelwago ka tšona e be e le Mmušiši wa Roma e lego Nero. O be o tla ikwa bjang ge o be o ka swanelwa ke go lwela tumelo ya gago pele ga mmuši yoo? Lega go le bjalo, Bakriste ba kgothaletšwa gore ba ekiše Paulo. (1 Bakor. 11:1) Tsela e nngwe yeo re ka dirago seo ke ka go ekiša mohlala wa kamoo Paulo a ilego a lebeletšana le ditaba tša semolao tša mehleng ya gagwe.
Molao wa Moshe e be e le molao wa naga kua Isiraele, gomme e be e le molao wa boitshwaro wa Bajuda ka moka bao ba ineetšego. Ka morago ga Pentekoste ya 33 C.E., barapedi ba therešo ba be ba se sa gapeletšega go boloka Molao wa Moshe. (Dit. 15:28, 29; Bagal. 4:9-11) Lega go le bjalo, Paulo le Bakriste ba bangwe ba ile ba kgona go nea bohlatse mafelong a mantši a Bajuda ba sa šitišwe ke selo ka gobane ba be ba sa bolele gampe ka Molao. (1 Bakor. 9:20) Ge e le gabotse, mabakeng a mantši Paulo o be a eya disinagogeng, moo a bego a kgona go bolela le batho bao ba bego ba tseba ka Modimo wa Aborahama le bao Paulo a bego a kgona go bontšhana mabaka le bona ba diriša Mangwalo a Seheberu.—Dit. 9:19, 20; 13:5, 14-16; 14:1; 17:1, 2.
Baapostola ba ile ba kgetha Jerusalema e le lefelo la mathomo leo ba bego ba ka nea bohlatse go lona. Ba be ba ruta ka mehla tempeleng. (Dit. 1:4; 2:46; 5:20) Lebakeng le lengwe, Paulo o ile a ya Jerusalema gomme a feleletša a golegilwe moo. Seo se ile sa thoma mogato wa molao woo mafelelong o ilego wa mo lebiša Roma.
PAULO LE MOLAO WA ROMA
Bahlankedi ba Roma ba be ba lebelela bjang ditumelo tšeo Paulo a bego a bolela ka tšona? E le go araba potšišo yeo, go bohlokwa gore re ele hloko kamoo Baroma ba bego ba lebelela bodumedi ka kakaretšo. Ba be ba sa gapeletše batho ba merafo e mengwe ba mmušong wa bona gore ba lahle madumedi a bona, ntle le ge e ba go be go bonagala eka di bea Mmušo kotsing goba di mpefatša boitshwaro.
Roma e be e neile Bajuda ditokelo tše dintši mmušong wa yona. Puku ya Backgrounds of Early Christianity e re: “Bodumedi bja Sejuda bo be bo tšeelwa godimo mmušong wa Roma. . . . Bajuda ba be ba lokologile go tšwela pele ka bodumedi bja bona e bile ba be ba sa gapeletšege go rapela medingwana ya mmušo wa Roma. Ba be ba ka kgona go laola bophelo ba diriša molao wa Moshe moo ba bego ba dula gona.” Gape ba be ba sa tsenele tirelo ya bohlabani. * Paulo o be a ka diriša tšhireletšo yeo molao wa Roma o bego o e file Bajuda ge a lwela Bokriste pele ga bahlankedi ba Roma.
Baganetši ba Paulo ba ile ba leka ka ditsela tše dintši go dira gore batho le mebušo ba lwe le moapostola yo. (Dit. 13:50; 14:2, 19; 18:12, 13) Ela hloko tiragalo e nngwe. Bagolo ba Bakriste ba phuthegong ya Jerusalema ba ile ba kwa go phatlalatšwa mabarebare gare ga Bajuda a gore Paulo o be a bolela ka “go hlanogela Moshe.” Ditaba tše bjalo di be di ka dira gore Bajuda bao ba sa tšwago go sokologa go ba Bakriste ba nagane gore Paulo o be a sa hlomphe dithulaganyo tša Modimo. Le gona, lekgotla la Sanhedrine le be le ka bolela gore go ba Mokriste ke go hlanogela bodumedi bja Sejuda. Ge nkabe seo se ile sa direga, Bajuda bao ba bego ba kopanela le Bakriste ba be ba ka otlwa. Ba be ba tla rakwa setšhabeng ke moka ba thibelwa gore ba se ke ba nea bohlatse tempeleng goba sinagogeng. Ka gona, bagolo ba phuthego ba ile ba kgothaletša Paulo gore a bontšhe gore mabarebare ao e be e le maaka ka gore a ye tempeleng gomme a dire selo se sengwe seo Modimo a bego a sa laela gore a se dire eupša se be se amogelega.—Dit. 21:18-27.
Paulo o ile a dira seo, e lego seo se ilego sa bula dibaka tša gore a ‘lwele le go thea ka molao ditaba tše dibotse.’ (Bafil. 1:7) Ge ba le tempeleng, Bajuda ba ile ba tsoša mpherefere gomme ba nyaka go bolaya Paulo. Molaodi wa bahlabani ba Roma o ile a golega Paulo. Ge Paulo a be a lokišeletšwa go bethwa, o ile a utolla gore e be e le modudi wa Roma. Seo se ile sa dira gore a išwe Kesarea, moo Baroma ba bego ba laola Judea ba le gona. Ge a le moo o be a tla ba le dibaka tša moswananoši tša go nea bohlatse ka sebete pele ga balaodi. Go ka direga gore seo se ile sa dira gore batho bao ba bego ba sa tsebe ka Bokriste ba tsebe ka bjona ka botlalo.
Ditiro kgaolo 24 e hlalosa ka go sekišwa ga Paulo ke Felikisi yo e lego mmušiši wa Moroma wa Judea, yoo a bego a šetše a kwele se sengwe ka seo Bakriste ba se dumelago. Bajuda ba ile ba latofatša Paulo ka gore o robile molao wa Roma ka ditsela tšeo e ka bago tše tharo. Ba be ba re o kgothaletša Bajuda bao ba bego ba le dikarolong ka moka tša Mmušo wa Roma go o menola; le gore o be a eteletše pele sehlotswana se kotsi; le gore o be a leka go šilafatša tempele, yeo ka nako yeo e bego e šireleditšwe ke Baroma. (Dit. 24:5, 6) Ditatofatšo tšeo di be di ka dira gore a ahlolelwe lehu.
Bakriste lehono ba ka ela hloko kamoo Paulo a ilego a swaragana le ditatofatšo tšeo ka gona. O ile a dula a išitše maswafo fase e bile a na le tlhompho. Paulo o be a bolela ka Molao le Baporofeta, gomme a kgopela tshwanelo ya go rapela ‘Modimo wa borakgolokhukhu ba gagwe.’ Yeo ke tshwanelo yeo Bajuda ba bangwe ba bego ba na le yona ka tlase ga molao wa Roma. (Dit. 24:14) Ge nako e dutše e eya, Paulo o ile a kgona go lwela le go bolela tumelo ya gagwe pele ga mmušiši yo a latelago e lego Porotio Fesito, gotee le pele ga Kgoši Heroda Agaripa.
Mafelelong, e le gore a ahlolwe ka toka, Paulo o ile a re: “Ke ipiletša go Kesara!” Kesara e be e le mmuši yo matla kudu wa mehleng yeo.—Dit. 25:11.
GO SEKIŠWA GA PAULO KGORONG YA TSHEKO YA KESARA
Ka morago morongwa o ile a botša Paulo gore: “O swanetše go ema pele ga Kesara.” (Dit. 27:24) Mmušiši wa Roma e lego Nero o be a boletše mathomong a pušo ya gagwe gore a ka se ahlole melato ka moka ka boyena. Mengwageng e seswai ya mathomong ya pušo ya gagwe, o be a tlwaetše go fetišetša mediro e mengwe ya go ahlola go ba bangwe. Puku ya The Life and Epistles of Saint Paul e bega gore ge Nero a be a amogela molato gore a o ahlole, o be a o ahlolela motseng wa gagwe, moo a bego a thušwa ke sehlopha sa baeletši bao ba bego ba na le phihlelo e ntši e bile ba na le tutuetšo e kgolo.
Beibele ga e bolele ge e ba Nero e le yena a sekišitšego le go ahlola Paulo goba ge e ba a ile a abela motho yo mongwe gore a theetše boipiletšo bja Paulo gomme a mo tlišetše pego. Go sa šetšwe gore go diregile’ng, go ka direga gore Paulo o ile a hlalosa gore o be a rapela Modimo wa Bajuda le gore o kgothaleditše batho ka moka gore ba nee mmušo tlhompho e swanetšego. (Baroma 13:1-7; Tito 3:1, 2) Go bonagala Paulo a ile a atlega go lwela ditaba tše dibotse pele ga bahlankedi ba phagamego, ka gobane kgoro ya tsheko ya Kesara e ile ya mo lokolla.—Bafil. 2:24; Fil. 22.
TAELO YA GORE RE LWELE DITABA TŠE DIBOTSE
Jesu o ile a botša barutiwa ba gagwe gore: “Le tla gogelwa pele ga babuši le dikgoši ka baka la ka, gore e be bohlatse go bona le go ditšhaba.” (Mat. 10:18) Ke tokelo go emela Jesu ka tsela ye. Maiteko a rena a go lwela ditaba tše dibotse a ka feleletša ka gore re fenye ka semolao. Ke therešo gore phetho yeo e dirwago ke motho yo a sa phethagalago ga e ‘thee ka molao’ ditaba tše dibotse ka mo go feletšego. Ke Mmušo wa Modimo feela woo o tla imollago batho sa ruri kgatelelong le go hlokeng toka.—Mmo. 8:9; Jer. 10:23.
Le lehono leina la Jehofa le ka tagafatšwa ge Bakriste ba lwela tumelo ya bona. Re swanetše go ekiša Paulo ka go leka go iša maswafo fase, go botega le go ba bao ba kgodišago. Jesu o ile a botša balatedi ba gagwe gore go be go ka se nyakege gore ba ‘nagane e sa le pele kamoo ba tlago go itwela ka gona, gobane o tla ba nea mantšu ao ba tlago go a bolela gotee le bohlale tšeo baganetši ba bona ka moka ba ka se kgonego go di ganetša goba go di ngangiša.’—Luka 21:14, 15; 2 Tim. 3:12; 1 Pet. 3:15.
Ge Bakriste ba lwela tumelo ya bona pele ga dikgoši, babušiši goba bahlankedi ba bangwe, ba ka nea bohlatse go batho bao mohlomongwe go ka bago go be se bonolo go ba fihlelela ka molaetša wa Beibele. Dikgoro tše dingwe tša tsheko di dirile diphetho tša go kaonefatša melao, ka go re’alo tša šireletša batho gore ba be le tokologo ya go bolela le ya go rapela. Eupša go sa šetšwe gore mafelelo e ba afe ditabeng tšeo, Modimo o thabišwa ke sebete seo se bontšhwago ke bahlanka ba gagwe ge ba le ditekong.
Leina la Jehofa le a tagafatšwa ge re lwela tumelo ya rena
^ par. 8 Mongwadi James Parkes o re: “Bajuda . . . ba be ba na le tshwanelo ya go dula ba keteka menyanya ya bona. Go be go se na seo se kgethegilego ge batho ba be ba newa ditokelo tše, ka gobane ka go dira bjalo Baroma ba be ba latela feela motlwae wa bona wa gore go be le tokologo e kgolo ka mo go lekanego dikarolong tše di sa swanego tša mmušo wa bona.”