Eutanasie: Kan of mag dit?Argieffoto. Deur Peet Bothma en dr. Christo Pretorius Om ŉ geliefde aan die dood af te staan is van die mees traumatiese ervarings – des te meer as dit binne die mens se vermoë is om ŉ besluit oor lewe of dood te neem wanneer iemand self ly óf magteloos voor ŉ geliefde se lyding staan. Nie net is die dood van ŉ geliefde hartverskeurend nie, maar om ŉ geliefde te sien ly en wegkwyn aan ŉ ongeneeslike siektetoestand dra by tot die trauma Die lyding kan dae, maande en selfs jare duur en van geliefdes word opoffering en moed gevra om ondanks die magteloosheid voor die dood te sorg, te bemoedig en saam te treur. Van kindsbeen af word ons blootgestel aan die dood en die verlies van diegene vir wie ons lief is en hulle sterwensoomblik raak ons diepste wese. Die vermoë om oor lewe of dood te besluit vind ook op ander terreine inslag. ŉ Ma kan besluit om ŉ aborsie te ondergaan. In Suid-Afrika en ander state was (en in sommige gevalle is) die reg om moordenaars met die dood te straf aan die orde. Dit is in die mens se vermoë om oor lewe en dood te kan besluit, maar of dit mag, is die groot vraag. Tussen die kan en mag van die mens lok eutanasie, aborsie en doodstraf skerp emosionele debat uit. Op sosiale media is die groepe onderskeibaar in diegene daarvoor en diegene daarteen sonder dat die konteks of nuanses van die vermoë verreken word. Suid-Afrika se hoogste hof van appèl het onlangs uitspraak gelewer ná ŉ laer hof vroeër ŉ terminaal siek pasiënt toestemming gegee het dat ŉ dokter hom kan help om selfdood te pleeg. Die appèlhof het dié beslissing omgekeer en hiervolgens is eutanasie steeds moord. Die uitspraak deur appèlregter Malcolm Wallis is ondersteun deur vier ander regters. Op die internasionale front is daar lande wat genadedood en ondersteunde selfmoord (ook bestempel as ondersteunde selfdood) toelaat. Sedert Junie vanjaar is genadedood wettig in Nederland, België, Colombia en in Luxemburg. Ondersteunde selfmoord is ook in Switserland, Duitsland, Japan, Kanada en die Amerikaanse state Washington, Oregon, Vermont, Montana en Kalifornië gewettig. In België is daar nagenoeg 1 400 voorvalle per jaar en dié land het ondersteunde selfmoord in Desember 2013 na kinders uitgebrei. In Suid-Afrika word die beweging ten gunste van die vermoë of besluit vir eutanasie deur die stigter van die groep Dignity SA, prof. Sean Davison, gelei en hy geniet die steun van die Anglikaanse emeritus-aartsbiskop, dr. Desmond Tutu. Sterk teenstand kom vanaf die departement van gesondheid, die Raad vir Gesondheidsberoepe van Suid-Afrika, verskeie teoloë en die ACDP. Davison het in reaksie op die appèlhofuitspraak gesê hy beloof om hand en tand aan te hou veg vir wat Dignity SA as ’n basiese mensereg beskou. Hulle gaan die saak na die konstitusionele hof neem. Grondliggend aan voorstanders se voorkeur vir ondersteunde selfmoord is die aanspraak dat die mens inherent oor natuurlike regte en potensiaal beskik wat allermins deur die staat, kerk of die gemeenskap ingeperk mag word. Die mens is hiervolgens vry om te besluit en gemeenskapsinstellings se invloed moet afgewys word; daarteenoor heers ŉ ander lewensbeskouing wat vanuit godsdienstige en morele gronde ondersteunde selfmoord afkeur. Volgens die godsdienstige opvatting berus die keuse vir lewe en dood nie by die mens nie. Hoewel die mens by magte is om te kies, word die mens geroep tot verantwoordelikheid en geloof. Dié debat wentel tussen uiteenlopende beskouings van lewe, dood en die mens se vryheid, vermoë en verantwoordelikheid en daarom is dit ŉ intense debat waarvan die uitkoms die hart van menswees raak.