Maar die nederige tuinslak is die stiefkind. Pleks van bewonder te word, word hy versmaad. En met gifstowwe uitgeroei omdat hy allerweë as pes en planteverwoester beskou word. Spore van slym laat hy na waar hy ook al beweeg... en sy skulp is gewoonlik ’n bra doodse bruin of grys en sal beslis geen prys vir skoonheid kan wen nie.
Dog die tuinslak is, waar hy natuurlikerwys voorkom, wel ’n deel van die groot natuurplan. Saam met die naakslak speel hy ’n kardinale rol in die ekologiese kringloop. Hy verskaf kos vir tallose amfibieë, reptiele, voëls, soogdiere en ander slakke en naakslakke, en plaas onmisbare chemikalieë terug in omloop.
REGS: ’n Hoogs onwelkome indringer—’n “ingevoerde” Europese wingerdslak wat in ’n tuin in Bellville in die Kaap gekry is. Sy soort is baie volop in hierdie deel van die land, veral omdat dit nie sy natuurlike hougebied is nie en hy dus byna onbeteueld kan voortwoeker.
Die verwenste wingerdslak van die Wes-Kaap is byvoorbeeld ’n immigrant uit Europa. En dan is daar die reuse-Afrika-slak wat ’n vreeslike vernieler van peulpante en sitrusbome is. Omdat hy so groot is—sowat 15 cm lank—moet hy baie vreet. Hy teel ook ontsettend vinnig aan. Net een slak kan tot vierhonderd eiers op ’n slag lê—verskeie kere in ’n jaar. Hy het nou, weens die mens se bedrywighede, na Madagaskar, Indië, die Filippyne, Taiwan en Hawaii versprei.
Daar is wel ’n paar landslakke, veral die boomslakke van die trope, wat mooi gekleurde en dikwels glansende skulpe het wat net so pragtig is as sommige van die gesogte seeskulpe.
REGS, Die reuse-Afrika-slak, Achatina fulica, is buite sy natuurlike habitat een van die skadelikste landslakke op ons planeet. Hy kom oorspronklik van ’n gebied suid van die Sahara in Oos-Afrika, maar het nou ook al verskeie ander vastrapplekke elders op die aardbol gevind. Die slak is ’n regte bielie—altesaam 20 cm lank, met die skulp wat die helfte van die lengte uitmaak. Reuse-Afrika-slakke kan tot nege jaar lank lewe en elk kan duisende afstammelinge genereer. Elke slak het natuurlik boonop sowel vroulike as manlike voort­plantings­organe. En hulle het nie net ’n reuse-aptyt deurdat hulle minstens 500 soorte plante vreet nie, maar is boonop die draers van ’n parasiet wat een soort meningitis by mense verwek.
Binne-in die skulp is die viserale boggel, wat baie van die organe bevat. Die liggaam begin by die vlesige kop, met sy twee paar intrekbare tentakels (voelhorings). Die langste paar bevat gewoonlik die oë.
Onder die tentakels is die mond, met daarbinne ’n vyl-agtige tong, die radula, wat plantmateriaal opskeur. Die groot gespierde voet word gebruik om te beweeg. Die voet kan uit die skulp reik en weer daarin terugtrek. Daar is ’n klier aan die voet wat ’n gladmakende slym afskei.
By die meeste naakslakke bestaan die skulp uit ’n paar korreltjies of ’n dun plaat wat onder die mantel versteek is. Maar by slakke is die skulp ’n indrukwekkende kalkagtige struktuur wat die spysverteringstelsel, hart, niere en voortplantingsorgane huisves.
Die meeste slakke het ’n harde, dekselagtige struktuur, die operkulum genoem, wat hulle kan gebruik om hulself binne-in die skulp te verseël.
Die slak het ’n oop bloedstelsel, wat beteken dat die bloed die bloedvate verlaat op pad na die weefsels, wat direk in bloed gebaai word.
Die skulpe van molluske word gebruik om talle nuttige dinge te maak, van asbakkies tot juwele. In die ou tyd was dit selfs ’n betaalmiddel. En die pêrels uit die pêreloesters is waarskynlik die waardevolste weekdierproduk.
Die langsame beweging word deur die struktuur van die voet bepaal. Dit lyk of die slak met sy lyf kruip, maar hy beweeg eintlik op sy voet. Spiere binne-in die voet beweeg met ’n golfbeweging en stu die liggaam vorentoe.
Die kalsiumkarbonaat van die binneste lae word deur die mantel afgeskei. Die kleure kom meestal van pigmente wat terselfdertyd neergelê word.
Die meeste buikpotiges het ’n enkele, ongekompartementeerde skulp, hoewel sommige—die naakslakke—ná die larwestadium geen skulp het nie. Daar is ook ’n paar slakke met ’n tweeledige skulp.
In Maleia en Borneo is ’n groep slakkies waarvan die skulp so klein is—omtrent so groot soos ’n speld se kop—dat dit nie die hele liggaam kan herberg nie.
Die ouderdom van ’n slak kan geraam word deur na die getal windinge in sy skulp te kyk: elke seisoen kom ’n paar by. ’n Slak met agt kolke kan sowat twee jaar oud wees.
Tuinslakke lê hul eiers vyf tot tien sentimeter diep in die vlak bogrond in ’n gat wat met hul voet in die grond gegrawe is. Hulle doen dit gewoonlik wanneer die weer warm en vogtig is.
As die weer vir hulle gunstig is, kan die kleintjies ná twee tot vier weke hul verskyning uit die eiers maak. Hul skulpies is aanvanklik klein en broos, maar die meeste landsakke is ná sowat ’n jaar in staat om self ’n nageslag te begin genereer.
DAAR is ’n groot groep varswaterslakke in die damme, waterpoele, strome en riviere van die tropiese en gematigde streke. Soos die landslakke haal die meeste van hulle met longe asem. Hulle moet van tyd tot tyd bo die water uitkom om die lug te kry wat hulle nodig het. Dan hoef hulle nie weer voor verskeie ure te kom asem skep nie.
Baie varswaterslakke kan hulself swaarder of ligter maak deur lug onder hul skulpe in te neem of vry te laat. Daar is egter ’n paar varswaterslakke wat nie met longe asemhaal nie. Hulle het kieue soos die seeslakke.
BO: ’n Varswaterslak wat as ’n appelslak bekend staan en in die bekende vleilandgebied die “Everglades” in die Amerikaanse staat Florida aangetref word.