PEN Afrikaans AJV 2017: Terugvoer oor Kopiereg-wysigingswetsontwerp | LitNet
Suid-Afrika se Wet op Outeursreg van 1978 is verouderd en maak byvoorbeeld glad nie voorsiening vir ontwikkelinge soos die Internet wat sedert die skryf van daardie wet ontstaan het nie. Dit was dus nodig om die wetgewing te verander om onder meer tred te hou met tegnologiese veranderinge.
Verlede jaar is ’n Wysigingswetsontwerp ter tafel gelê. Daar was groot ontsteltenis by uitgewers, skrywers en mense in ander kreatiewe bedrywe oor verskeie aspekte van die wetsontwerp. ’n Groot aantal partye het formeel geskrewe kommentaar gelewer op aspekte van die wetsontwerp – dit sluit in PASA (Suid-Afrika se uitgewersvereniging), DALRO, SAMRO, verskeie universiteite, regsfirmas en die South African Institute for Intellectual Property Lawyers (SAIIPL). Ons het verlede jaar tydens PEN Afrikaans se Algemene Jaarvergadering hieroor terugvoer gegee.
Op 16 Mei vanjaar is die hersiene Wysigingswetsontwerp by die Parlement ingedien. Indien hierdie wet aanvaar word, kan dit steeds verreikende negatiewe gevolge vir skrywers en uitgewers hê. Hoewel die hersiene wetsontwerp ’n paar verbeteringe bevat, is daar steeds baie foute en bly die inhoudelike wysigings tot die bestaande wet wat die uitgewersbedryf negatief sal beïnvloed behoue in die hersiene weergawe. Soos voorheen, is bitter min tyd beskikbaar gestel vir kommentaar en voorleggings en moes voorleggings reeds teen 7 Julie ingedien word. PEN Afrikaans en PEN South Africa het nie ’n voorlegging saamgestel nie maar het wel ’n gesamentlike verklaring uitgereik en aan die Portefeuljekomitee van Handel en Nywerheid gestuur. Op 1, 3 en 4 Augustus is die wetsontwerp in die Parlement bespreek, en het ’n groot aantal partye die geleentheid gehad om voorleggings te doen.
Die een aspek van die wetsontwerp wat vir skrywers en uitgewers verontrustend is, is die hantering en omskrywing van billike gebruik en uitsonderings in die wetsontwerp, en dit is ook ’n onderwerp wat baie aandag geniet het in die komitees. Om dit baie te vereenvoudig: daar is twee opponerende groepe: dié wat “Fair Use” (billike gebruik) en “Open Access” ondersteun, en dié wat glo aan “Fair Dealing”, met sterker beskerming van skrywers en uitgewers se regte. PEN Afrikaans se standpunt is in lyn met laasgenoemde groep en ons het dan ook dieselfde punte van kritiek op die wetsontwerp as PASA, DALRO, SAMRO, CAPASSO, en ANFASA. Regsgeleerdes soos regsfirmas, SAIIPL en die Anton Mostert Leerstoel vir Intellektuele Goederereg van die Universiteit Stellenbosch het ook sterk kritiek op die wetsontwerp uitgespreek. Daarteenoor staan Google, die Universiteit van Kaapstad, LIASA (die biblioteekorganisasie van SA), en die Freedom of Expression Institute, wat hulle beywer vir vrye toegang tot inhoud.
Die volgende aspekte van die aanvanklike wetsontwerp het uit skrywers- en uitgewersgeledere teenkanting gekry, en is nog steeds in plek in die hersiene weergawe van die wetsontwerp:
Die instel van die begrip “billike gebruik” vir onder meer opvoedkundige doeleindes.
Naas die algemene billike gebruik-vergunning, maak die wetsontwerp ook voorsiening vir spesifieke kopiereg-uitsonderings vir opvoedkundige doeleindes. Opvoedkundige instellings mag dele van outeursregwerke byvoorbeeld sonder toestemming en sonder vergoeding insluit by hul voorgeskrewe materiaal. Indien ’n handboek uit druk is of nie beskikbaar is om teen ’n “redelike prys” aan te koop nie, mag opvoedkundige instellings voortgaan om die hele handboek te kopieer, sonder toestemming of vergoeding.
Die wetsontwerp maak voorsiening daarvoor dat die staat in sekere omstandighede lisensies mag toestaan vir die vertaling van ’n outeursregwerk, selfs wanneer die outeursregeienaar toestemming geweier het.
Kontrakbepalings wat in stryd is met bepalings oor billike gebruik sal nie afdwingbaar wees nie.
’n Nuwe toevoeging is dat daar ’n uitsondering sal wees vir die verskaffing van outeursregwerke aan “under-served populations”, sonder toestemming van of vergoeding aan outeursreghouers, met geen beperking op wie hierdie werke aan hierdie gemeenskappe kan verskaf nie, en geen perke op die koste wat die verskaffers daarvoor kan vra nie.
Skrywers wat hul brood en botter verdien uit werke wat vir die skole- of universiteitsmark voorgeskryf word, kan ’n aansienlike afname in inkomste verwag indien hierdie wysigings aanvaar word. Akademiese en opvoedkundige uitgewerye, asook algemene uitgewerye wat letterkunde publiseer wat in klaskamers onderrig word, sal ook ’n knou hierdeur toegedien word. Die presiese aard van dié knou was tot voor die besprekings in Augustus onduidelik, want ten spyte van die Departement van Handel en Nywerheid se onderneming aan belanghebbendes tydens die konsultasieproses in 2015, het hulle nie ’n onafhanklike ekonomiese impakstudie laat doen nie. PASA het egter as deel van sy voorlegging ’n impakstudie wat deur PricewaterhouseCoopers (PwC) gedoen is, voorgelê. Volgens hierdie studie sal verkope van boeke met tot 33% verminder (dws ongeveer R2,1 biljoen per jaar), skrywers se inkomste uit die opvoedkundige mark sal met 25% daal en hulle sal minder skryf vir dié mark, ongeveer 1 250 mense in die uitgewersbedryf kan hulle werk verloor, en die invoer van opvoedkundige/akademiese boeke sal styg terwyl uitvoer sal daal. Die verslag kan hier afgelaai word: http://www.publishsa.co.za/file/1501661689hnf-pwcreportonthecopyrightbill2017.pdf
Einde Augustus was daar verdere terugvoer-sessies in die Parlement. Partye wat voorleggings gedoen het en kritiek gelewer het, is gevra om voorstelle te verskaf om slordige formulerings in die wetsontwerp te korrigeer. Waar ons nou staan, is dat ’n taakspan aangestel is om verder aan die problematiese bewoording van die wetgewing te werk, en ons wag vir verdere gesprekke in die Parlement.
Dit bly van die uiterste belang dat hierdie wetsontwerp nie deurgedruk word nie, maar dat belanghebbendes saamstaan om te verseker dat hulle regte beskerm word. Ek vra dus dat skrywers, joernaliste en uitgewers werklik seker sal maak dat hulle bewus is van wat gebeur en dat verwikkelinge rondom die wetsontwerp genoeg aandag in die media ontvang.