Al was die “Mighty Men” konferensies van die begin af oop vir enige iemand in ons land om by te woon, het dit van vroeg af al ’n baie sterk Afrikaner teenwoordigheid gehad. Hoekom? In hierdie skrywe poog ek om hierdie vraag te beantwoord. In die tweede deel probeer ek aan die hand van die Gereformeerde belydenis sekere breë lyne van Angus Buchan se prediking en standpunte te beoordeel. By hierdie deel moet ek ’n waarskuwing rig: Indien jy nie geïnteresseerd is in die gereformeerde teologie se uitkyk op sake soos op Angus Buchan se prediking nie, is dit ’n deel wat jy dalk eerder moet oorslaan – dit mag jou ontstel. Kom ons begin.
Die Skotte en die Afrikaners kom al ’n lang pad saam. Dalk is hulle die enigste twee gereformeerde volkere sedert die tyd van die Protestantse Reformasie. Ja, dalk was die Nederlanders ook vir ’n tyd een… Die Pole en Hongare was ook amper gereformeerde volkere, voor die pous die Jesuïete se kwylende Anti-Reformasie fanatisme, uit die hok losgelaat het. Hier kan genoem word op hoe ’n merkwaardige manier die gereformeerde leer die persoonlikheid van ’n volk kan vorm en giet. Beide die Afrikaners en die Skotte is non-hiërargies, bedoelende posisie en rang tel nie so baie in hulle oë nie maar wel wie jy is, en waarvoor jy staan. Jou standpunt is wat tel, nie jou status nie. Soos die gemeenskaplike protestantse erfenis wat hulle gevorm het ’n ding sê soos hy is, so praat hulle ook self. Gewoonlik plat op die aarde tipe mense; gasvry; harde werkers; verbete vegters; en individualisties. O ja, en polities is die Afrikaners en Skotte beide anti-Engels.
Die Skotte en die boere se geskiedenis in Suid-Afrika gaan ook terug na vroeë tye. Toe die Voortrekkers sak-pak-en-wa die Kaap verlaat het, het die Engelse owerheid pogings begin aanwend om die boere te Angliseer. Hulle strategie was nogal fyn beplan, en dit sien mens aan die feit dat hulle Calvinistiese Skotse predikers agter die trekkers aangestuur het. Hierdie pogings het egter nie gewerk nie, maar het eintlik presies die teenoorgestelde tot gevolg gehad – “in hulle gesigte ontplof” sou mens kon sê, want die Skotse predikers het eintlik begin om die trekkers se taal te praat.
Van die prominentste Skotte in die Afrikaners se geskiedenis sou seer sekerlik die Murray’s wees wat uit Skotland na die suidpunt van Afrika verhuis het. Die bekende Andrew Murray het uit hierdie gesin gekom. Dit is inderdaad ook so dat in die aanloop tot die stigting van die Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika daar ook ’n sekere Skotse aandeel in was: Waar Skotse gereformeerde predikante dikwels ’n groter klem op ervaring gelê het en tradisionele Gereformeerdes suiwer leer hoër as ervaring geag het, was daar hierin ’n voorspel tot ’n toekomstige skeiding van weë.
’n Groot eina – vir my persoonlik, in die kontakte tussen Skot en Boer was toe ons manne teen hulle gesak het in die loopgrawe voor die heuwel by Magersfontein gedurende die Anglo-Boere oorlog. Wie wil nou met mede-gereformeerdes en nasate van William Wallace slaags raak? Groot skande as jy my vra! Maar ter versagting van die onderbroeklose manne met die tartan omhangsels om hulle heupe, moet dit genoem word dat die groot Presbiteriaanse Kerk van Skotland – die Kirk soos hulle dit noem, toe al reeds liberaal was en die murg-en-bloed van gereformeerd wees sonder twyfel in lae omloop onder die Skotte was. Nie-te-min (skuus mense), ons het hulle daar vol gate geskiet – wat ek bedoel is dat die Boere die geveg daar gewen het. Angus Buchan wat self ’n Skot is, sê darem as hy in daardie oorlog ’n geweer moes optel, hy aan die boere se kant sou geveg het – hy’t dit regtig op ’n keer gesê. Dit was darem ook nie net mede-calvinistiese Skotse “Highlanders” wat die vyand se magte daardie tyd uitgemaak het nie, want hulle was natuurlik deel van die groter Engelse offensief teen die twee republieke.
Om die “opkoms” van Angus Buchan en sy aanklank onder Afrikaners te verstaan, is dit nodig om ook so bietjie van die meer onlangse kerkgeskiedenis te verstaan. Hier word veral gefokus op die invloed en veranderings wat in die Nederduitse Gereformeerde Kerk plaasgevind het. Dit is ’n kerk waaraan die meerderheid Afrikaners nog behoort het, veral so in die tagtiger jare. Veranderinge in die breër samelewing kom ook hier onder die vergrootglas.
1994 – Behalwe vir ’n nuwe era in Suid-Afrika waarin diversiteit en kulturele gelykheid die uitgangspunt sal wees, en oud-president Nelson Mandela se woorde “…let bygones, be bygones…” die toon sou aangee onder Afrikaners en die land, lui dit ook die era in waarin maatskappye in die aanstelling van mense versigtiger sou wees vir aansoekers wat beskryf sou kon word as: Too male and too pale.
Met predikante wat net so versigtig soos die res in hierdie tyd van ontsettende en lewens-skuddende veranderings is, word ’n hele geslag nou rolmodelloos groot. Afrikanerleiers wat vroeër daagliks op die TV en nuus en ander byeenkomste gesien is, is nou doodgewoon WEG … In die onsekerheid van ’n steeds vormende toekoms ontstaan daar ’n leierskapsvakuum onder Afrikaners wat later nog in 2007 oorweldigend in die bekende De La Rey lied van die Afrikaanse sanger Bok Van Blerk sou weerklank vind.
2000 – Dr. Frits Gaum wat in hierdie jaar nog redakteur van die NG Kerk se amptelike blad Die Kerkbode was, stel sy “Geloofsverklaring 2000” op wat ’n krakie oop stoot vir die bendes van Sodom en Gomorra om nou openlik hulle “regte te kom opeis” op die houtbanke voor die kansels in die kerk.
2003 – Dr. Fritz Gaum weier in hierdie tyd om in sy hoedanigheid as redakteur van Die Kerkbode enigsins standpunt in te neem oor die saak van homoseksualiteit in die NG kerk wat nou in al wat ’n briewekolom is tot oorlopens toe woed in alle mag. Baie mense vermoed later dat dit juis was omdat hy toe al geweet het dat dit sy eie seun Laurie se lewensstyl en oortuiging was.
•	Hy bring ’n boodskap van absolute sekerheid teenoor ontnugterdes; verwardes; en twyfelendes. Dis dalk veral hierdie punt wat die liberale teoloog Professor Julian Muller van Tukkies sou laat opmerk het dat Angus Buchan se byeenkomste vir hom soos ’n nuwe soort “verdonkering” in kerklike geledere is. Dit is Muller wat later ’n boek met die titel Om te mag twyfel, sou publiseer.
•	Mens sou hier ook kon noem dat hy as ’n soort Pa-figuur vir baie manne geword het, en dalk veral vir die wat uit gebroke huisgesinne kom. Baie Afrikaner seuns uit die diensplig-geslag het min of selde van hulle eie pa’s gehoor wat Angus Buchan vir hulle sê: “I can’t tell you guys how much I love you…”
Nou volg iets van ’n beoordeling van sekere aspekte van Angus Buchan se basiese aannames en uitgangspunte in dit wat hy preek en uitdra, aan die hand van die Gereformeerde Belydenis. Hier kan dit dalk helder en duidelik gesê word dat hierdie belydenis ’n stroom is wat die heilige Woord van God as sy basis en inhoud het, en wat deur die eeue heen gestoot het tot hier in ons tyd en tot in ons wêreld. Vir die wat deel van hierdie beweging deur die eeue heen is, is hierdie belydenis kosbaarder as enige enkele prediker of aksie wat deur mense geloots kan word. Die wat dit bely glo dat dit die leer van die heilige algemene Christelike kerk is, en dat dit ook die leer van daardie kerk behoort te wees. Heelwat sake sou hier aangeraak kon word. Kom ons kyk na die volgende:
Hierdie uitspraak en uitgangspunt van Angus Buchan plaas hom baie duidelik nie in ’n Rooms-Katolieke of Oosters Ortodokse kamp nie. Inteendeel, dit is sonder twyfel ook ’n Gereformeerde uitgangspunt. Mens sou hier kortliks kon verwys na die Reformatoriese slagspreuk SOLA FIDE, wat daarmee verband hou dat ons as sondaars nie deur God vrygespreek word van ons sondes omdat onsself goed is of iets goeds gedoen het nie, maar deur die geloof in Jesus Christus alleen sy kinders is.
By die 2009 “Mighty Men” konferensie op sy plaas Shalom, het hy vertel dat hy self ook begin het om op ’n rekenaar te werk maar dat hy besef het dat dit sy tyd van hom steel. Hy het toe weg gedoen met die ding, en die manne in die lig daarvan aangemoedig om terug te gaan na die Bybel self. Daar het hy ook gesê dat die manne nie oor die Bybel nie, maar die Bybel self moet lees. Hierdie uitgangspunt is sonder twyfel ook gereformeerd. Gereformeerde christene aanvaar slegs die 66 boeke van die Bybel as heilig en kanoniek om hulle geloof daarvolgens te rig, daarop te grondves en daarmee te bevestig. SOLA SCRIPTURA is die reformatoriese slagspreuk uit die 16e eeu wat dit die kortste en helderste saamvat. ’n Bietjie meer oor hierdie punt in Angus Buchan se prediking so effens later.
Angus Buchan se erkenning van pyn, swaarkry, frustrasies, probleme en die dood in sy prediking is seker een van die helder aanduidings dat dit nie so maklik is om hom eenvoudig as ’n prediker van gesondheid-geld-en-glans teologie af te maak nie. Angus Buchan se prediking is vol van die erkenning en realiteit van swaar en pyn in hierdie lewe – alles die gevolge van die sondeval wat ingetree het by Adam en Eva se sonde in die tuin. Hy vertel dat hy in sy persoonlike lewe juis berusting gekry het met die tragiese dood van sy broerskind wat getrap is deur ’n trekker wat hy bestuur het, deur die besef dat God soewerein is. Die erkenning van God so soewereiniteit in die besturing van sy skepping is ’n baie belangrike aspek van Gereformeerde teologie. Lees byvoorbeeld hier: Die voorsienigheid van God is die almagtige en oral teenwoordige krag van God waardeur Hy hemel en aarde en al die skepsels asof met sy hand nog onderhou en so regeer dat lower en gras, reën en droogte, vrugbare en onvrugbare jare, voedsel en drank, gesondheid en siekte, rykdom en armoede en alles ons nie per toeval nie, maar uit sy Vaderhand toekom. ’n Bietjie meer oor hierdie saak in Angus Buchan se prediking ook so ’n bietjie later.
Oor etiese en seksuele sake het Angus Buchan homself heel gereeld uitgelaat die afgelope dekade of wat. Hy verwys openlik na egskeiding as ’n sonde wat teenoor die Here bely moet word. Hy waarsku die jongman wat in ’n voorhuwelikse seksuele verhouding met ’n meisie is, dat hy sy oë in die hel gaan oopmaak as hy hom nie daarvan bekeer nie. Hy waarsku ook jong dames om te vlug van die leuen-gevulde beloftes van jongmans wat hulle net wil gebruik. Angus Buchan is ook onomwonde in sy prediking oor die sonde van sodomie of homoseksualiteit. Onlangs nog by die byeenkoms in die FNB stadion buite Soweto het hy dit openlik vanuit die Skrif, ’n gruwel [Engels: abomination] genoem. Lees bietjie hier: Wat leer die sewende gebod van God se heilige wet ons? Die sewende gebod leer ons dat alle onkuisheid deur God vervloek is, en daarom moet ons dit ook met ons hele hart haat. Aan die ander kant moet ons kuis en ingetoë lewe sowel binne as buite die huwelik. God verbied in die sewende gebod nie net egbreuk en sulke skandes nie, want omdat beide ons liggaam en siel ’n tempel van die Heilige Gees is, wil God dat ons altwee rein en heilig moet bewaar. Daarom verbied hy alle onkuise dade, gebare, woorde, gedagtes, luste en alles wat ’n mens daartoe kan verlei.
Wat die gesinslewe betref kom die Bybelse model vir ’n familie gereeld in Angus Buchan se prediking na vore. Die man is die hoof van die huis volgens God se instelling. Mans word aangemoedig om die leiding in hulle huise te neem en om op ’n verantwoordelike manier vir hulle gesinne te voorsien. Angus Buchan se prediking oor die man se hoofskap is nie ’n boodskap van baasskap oor die vrou nie, maar van selfopofferende hoofskap soos Christus ook sy lewe vir die kerk neergelê het. Hy lê ook klem daarop dat wanneer die manne hulle rol volgens Christus se opdrag gehoorsaam, behoort ook dit wat hulle vrouens se ingesteldheid moet wees, in plek te val. In die opvoeding van kinders is Angus Buchan nie ’n voorstander van die sogenaamde pakslaelose “sielkundige metode” nie. Hy noem dit in sy prediking dat ’n pakslae gegee op die regte tyd – in liefde, die regte ding is. Hy moedig pa’s ook aan om hulle seuns saam te vat as hulle gaan jag, en om daardie dinge wat by jongmanne pas saam met hulle te doen. Op hierdie punt van “man wees” soos God in sy Woord byvoorbeeld in Efesiërs 5 sê, kan die invloed van Angus Buchan se prediking tot groot voordeel van Gereformeerde Kerke maar ook van die breër Protestantse wêreld wees, wat spesifiek in ons tyd op hierdie saak geteiken word deur almal wat die kerk-hatende tydsgees navolg.
Gereformeerde christene bely dat die Woord van God nie deur die wil van ’n mens gestuur of tot stand gekom het nie, maar dat heilige mense van God dit, deur die Heilige Gees gedrywe, gespreek het, soos Petrus sê in 2 Petrus 1 vers 21. Daarna het God deur sy baie spesifieke sorg vir ons en ons redding die profete en die apostels beveel om sy geopenbaarde Woord op skrif te stel. God het ook self met sy vinger die twee tafels van die wet geskrywe. Dit is hoekom gereformeerde christene sulke geskrifte die heilige en Goddelike Skrif noem. Die rigting is hier belangrik: Apostels en profete het soos wat hulle deur die Heilige Gees gedryf is gespreek, en is ook deur God beveel om sy geopenbaarde Woord op skrif te stel. Waar die volgorde omgeruil word en die profetiese en apostoliese neergeskryfde Woord van God – naamlik die Bybel toegemaak word, en daar uitsprake gemaak word in die naam van God wat nie in die Bybel staan nie het ons as Christene weg beweeg van die gesag van die Woord van die Here. Dit geld vir die Rooms-Katolisisme se tradisie en pouslike uitsprake, asook vir die Anabaptisme of Wederdopers sedert die 16e eeu met die siening van die “innerlike lig” waar God se stem aan die binnekant gesoek word, en in ons huidige bespreking geld dit ook vir die prediker Angus Buchan. Waar Angus Buchan wel hierdie tipe dinge al gesê het, is christene met reg versigtig en ook bekommerd. Oor die genoegsaamheid van die heilige Skrif bely ons in die woorde van die Gereformeerde belydenis dat “…hierdie Heilige Skrif die wil van God volkome bevat en dat alles wat die mens vir sy saligheid moet glo, daarin voldoende geleer word. Aangesien die hele wyse waarop God deur ons gedien moet word, daarin breedvoerig beskrywe word, mag ook niemand, selfs nie die apostels nie, anders leer as wat reeds deur die Heilige Skrif geleer word nie – ja, al was dit ook ’n engel uit die hemel, soos die apostel Paulus sê (Galasiërs 1 vers 8). En aangesien dit verbode is om iets by die Woord van God by te voeg of daarvan weg te laat (Deuteronomium 12 vers 32), blyk dit duidelik dat die leer daarvan heeltemal volmaak en in alle opsigte volkome is. Ons mag ook geen geskrifte van mense, hoe heilig die mense ookal was, met die Goddelike Skrif gelykstel nie; ook mag ons nie die gewoonte of die groot getalle of oudheid of opvolging van tye of van persone of kerkvergaderings, verordeninge of besluite met die waarheid van God gelykstel nie, want die waarheid is bo alles. Alle mense is immers uit hulleself leuenaars en nietiger as die nietigheid self (Psalm 62 vers 10). Ons verwerp daarom met ons hele hart alles wat nie met hierdie onfeilbare reël ooreenkom nie, soos die apostels ons leer as hulle sê: ‘…maar stel die geeste op die proef of hulle uit God is’ (1 Johannes 4 vers 1), en: ‘As iemand na julle kom en hierdie leer nie bring nie, ontvang hom nie in die huis nie…’ (2 Johannes 10).” Om so bietjie meer te wete te kom oor die Gereformeerde Belydenis se uitgangspunt en siening oor die heilige Skrif sou jy kon gaan kyk na Artikel 2 tot 7 van wat genoem word die “Nederlandse Geloofsbelydenis”.
Daar word teen die groep wat in hierdie opskrif genoem word, deur belydende Gereformeerdes die wêreld oor gewaarsku. Dit is wat mens ’n hiper-charismaties kulte kan noem wat soveel meer as net die valse gesondheid-geld-en-glans-teologie verkondig. Byvoorbeeld: Waar die Bybel so duidelik leer in plekke soos Efesiërs 2 vers 20 dat die profete en apostels deel uitmaak van die fondament van die heilige tempel van God, weerspreek die “New Apostolic Reformation” hierdie leer van die Skrif deur te leer dat ons vandag in ’n “Tweede Apostoliese Era” is. Dit beteken – sê hulle, dat daar ook nuwe apostels op die aarde vandag is wat bonatuurlik gesalf is deur die oplegging van hande, en wat namens God hier op die aarde praat. Daar word verder ook geleer dat hierdie “apostels” absoluut gelyk in gesag met die oorspronklike apostels is wat Jesus se lewe, sy kruisdood en sy opstanding meegemaak het. Verder word daar geleer dat hierdie nuwe “apostels” deur Jesus Christus self in hierdie ampte aangestel is. Dit beteken natuurlik ook dat dit nie so eenvoudig is om hulle gesag vanuit die Bybel te bevraagteken nie, omdat hulle – soos hulle leer, deur God self aangestel is.
Vir almal wat tot hier in hierdie skrywe gevorder het, nog net so ’n paar opmerkings, en ’n paar vrae:
Daar is ’n uitdrukking in Zoeloe waarin na iets wat “vinnig gekom en vinnig gegaan het” verwys word as ’n papiervuur. Of Angus Buchan se prediking in Suid-Afrika van ons tyd deur jare en dekades – voor die wederkoms van die Here, die toekoms in sal “stoot”, gaan seker baie afhang van of dit wat skriftuurlik daaraan is in die plaaslike gemeente gaan grond vat:
PS. Ek sal graag vir enige persoon wat meer oor die Gereformeerde Belydenis wil weet vir hom of haar ’n kopie van die hierdie belydenis aanstuur, asook die verkorte weergawe van die teoloog Johannes Calvyn se fenomenale werk “Die Institusie van die Christelike Godsdiens”. Hierdie werk is ’n baie goeie inleiding tot die Gereformeerde teologie vir geïnteresseerdes. My e-pos adres is jfkmulder@gmail.com
Dankie vir die plasing van die skrywe. Ek is in SA gebore en het gereformeerd groot geword. Ons het egter in 1993 na die VSA verhuis en dit was moeilik om ‘n plek te vind waar ons weer kon inpas. Ons het uiteindelik ‘n kerk huis gevind in die presbiteriaanse geur. Nie lank daarna nie, was daar ‘n skeuring in die PCUSA oor die kwessie van homoseksualiteit en ons is oor na die EPC.
Stephan! Baie dankie dat jy kontak gemaak het, en dankie vir die skakel. Vriendelike groete Frikkie Mulder
Ek stem nie saam met alles wat hy se nie. Maar as ek na die vrug van se werk kyk kan ek getuig oor baie mans wat tot inkeer gekom het, en nou by hulle plaaslike gemeentes betrokke is. Ek self is nou weer ouderling in die Gereformeerde Kerk. Betrokke met sending. Werk met kinders en het ‘n beter huwelik. Ek wens ek kon Saterdag daar wees in Bloem sodat ek die selde belewenis en geloofsversterking kon beleef van 2010 waar honderde duisende mense kon se slegs deur Christus en die Amen uit duisende stemme weergalm oor die velde.