PressReader - SA Jagter Hunter: 2018-10-01 - KLEILATGOOI EN KET­TIE­SKIET
KLEILATGOOI EN KET­TIE­SKIET
Dit was die dae toe seuns speel-speel leer jag het.
In my klein­tyd het baie jong seuns, ver­al dié wat in die plat­te­land groot­ge­word het, van on­ge­veer elf­ja­ri­ge ou­der­dom af be­gin kleilatgooi. Teen daar­die tyd was ’n seun se hand-oog-ko­ör­di­na­sie al re­de­lik goed ont­wik­kel en die arm sterk ge­noeg vir ’n goeie gooi­slag uit die skou­er uit. Vir kleilatgooi is ’n deur­swaai, soos by ’n set­hou in gholf of met som­mi­ge krie­ket­kolf­houe, on­ge­wens. Die truuk is juis om die lat so vin­nig as moont­lik vo­ren­toe te laat ver­snel en dan skie­lik te stop. So­doen­de sal die klei wat aan die punt vas­ge­brei is, los­glip en teen die­self­de mo­men­tum as waar­teen die lat ge­swaai is, in die ver­lang­de rig­ting trek.
KWEPERLANINGS SE DOEL
Ty­dens my kin­der­ja­re was kweperlanings ti­pies van baie plaas­wer­we waar ek groot­ge­word het. Ek het toe vas ge­glo die doel van dié la­nings was twee­le­dig van aard. Eer­stens om klei­lat­te te ver­skaf, weens kwe­per­boom­lat­te se soe­pel­heid en sterk­te. Slegs soe­pel, sterk lat­te is ge­skik vir kleilatgooi. Die lat aan die hand­greep­kant moet dik ge­noeg wees om goeie be­heer daar­oor uit te oe­fen. Ek het al­tyd my klei­lat­te se bas met my Be­st-sak­mes af­ge­stroop, want ek was oor­tuig dat die bas die lat se soe­pel­heid be­na­deel. Neef Boes­man (eint­lik Dirk) het eg­ter weer ver­kies om die bas aan te los.
Die twee­de (min­der aan­ge­na­me) doel van ’n kwe­per­boom was die ver­skaf­fing van ’n kwe­per­lat as Pa of Ou­pa re­de ge­had het om hul jong­dae se klei­lat­swaaie op ons sit­vlak­ke te laat
her­leef. ’n Kwe­per­lat was ge­woon­lik ef­fens dik­ker en heel­wat lan­ger as ’n klei­lat – om be­ter te kan slaan, my kind!
Daar was myns in­siens geen ver­de­re doel vir ’n kwe­per­boom nie, want die kwe­pers wat dit dra, het al­tyd ons kin­der­kie­we op ’n knop laat trek – am­per so erg soos wan­neer ’n mens ’n suur­le­moen pro­beer eet. In la­ter ja­re het ek eg­ter ’n smaak vir kwe­pers ont­wik­kel, ver­al as ’n kny­pie sout daar­oor ge­sprin­kel word. Ou­ma se kwe­per­jel­lie op ’n sny­tjie koue steen­bok- of spring­bok­boud was na­tuur­lik ook ’n lek­ker­ny. As ’n mens dees­dae kwe­pers soek, is dit skaars en duur. La­nings wat lei na he­den­daag­se plaas­hui­se word met uit­heem­se si­pres, Bra­si­li­aan­se pe­per­bo­me of iets der­ge­liks en on­bruik­baar be­grens.
GOOI SÓ RAAK
Om se­kuur met ’n klei­lat te kan gooi, hoef jy nie te mik of aan te lê nie. Jy gee die tei­ken een kyk en laat waai. Jou in­stink en hand-oog-ko­ör­di­na­sie sal die deur­slag gee net soos met die skiet van tra­di­si­o­ne­le boë. Dit kom na­tuur­lik met baie oe­fe­ning. Neef Boes­man het feit­lik nooit ge­mis nie en me­ni­ge tor­tel- of bos­dui­we het in ons vyf­pond-jêm­blik­ka­strol be­land as ge­volg van sy goeie slag met die klei­lat. Met ’n ui of twee, vars uit Ou­ma se tuin, ’n kny­pie grow­we­sout, ’n paar na­el­tjies en ’n skeut­jie a­syn was daar min veld­vlei­sies wat by sag­ge­stoom­de dui­we­bor­sies ge­kom het. Ek kry van­dag nog heim­wee na daar­die spe­si­fie­ke a­ro­ma wat ont­snap het wan­neer ons die stuk nat goi­ing­sak, wat as dek­sel vir die jêm­blik ge­dien het, op­ge­lig het om ’n steek­proef te doen. As ’n voor­hout­jie­stok­kie mak­lik in die bors­vleis in­ge­steek kon word, was die vleis gaar.
K­lei­lat­ge­veg­te is ge­reeld tus­sen ons en die ar­bei­ders se kin­ders ge­hou. Ons was oor die al­ge­meen goeie maats en het saam don­kie­mis ag­ter die kraal­muur in ’n tuis­ge­maak­te pyp ge­rook, wip­pe vir ta­ren­ta­le ge­stel en al­bas­ter en tol­gooi ge- speel. Maar van tyd tot tyd het ons in “oor­loë” be­trok­ke ge­raak. Vars klei was al­tyd ver­kryg­baar by die dam­me­tjie na­by die plaas­huis. Ons het dan soos die sol­da­te ty­dens die A­me­ri­kaan­se bur­ger­oor­log stel­ling in­ge­neem in twee li­nies so­wat 30 treë uit­me­kaar en dan was dit ’n f­ree for all. ’n Stuk klei teen die arm, been of bors het ’n ge­voe­li­ge blou kol ge­laat. Da­wid, die skaap­wag­ter Min­toor se seun, was ver­al ’n ys­ter met ’n klei­lat. Hy kón gooi!
Na ’n paar on­ge­val­le, waar ons ge­sig- en kop­sko­te uit­ge­deel en ont­vang het, het Ou­pa die kwe­per­lat in­ge­lê en ons die le­vie­te voor­ge­lees. Ek en my ka­me­ra­de het ge­volg­lik by ’n soort van Ge­neef­se Kon­ven­sie pro­beer hou, met slegs sko­te on­der skou­er­hoog­te toe­laat­baar. So dan en wan het ons teen­stan­ders, ver­al as hul­le be­gin swaar trek, ge­rief­lik­heids­hal­we van die kon­ven­sie ver­geet en dan het die klei­pil­le om ons ore ge­zoem. Ons kon nie an­ders as om wraak te neem nie. Die feit dat nie­mand ooit in die oog ge­tref is nie, was net ’n won­der­werk.
Ek het op ’n keer agt-van-die­bes­tes by Ou­pa ge­kry na­dat ek in ’n on­be­son­ne oom­blik van die sy­stoep af ’n lang gooi na Min­toor-hul­le se huis pro­beer het. Dit was vroeg­og­gend in die win­ter en my doel met dié 100 me­ter-gooi na die huis se sink­dak was slegs om Da­wid se aan­dag te trek. Ek en hy wou dié dag das­sies in die berg­kamp met be­hulp van Bil­tong, die foks­ter­ri­ër, gaan jag. Ou Min­toor het toe pas met sy be­ker vol stoom­warm kof­fie op die stoep gaan sit. On­ge­luk­kig het my klei­pil bin­ne-in Min­toor se kop­pie be­land, wat na­tuur­lik die warm kof­fie in sy ge­sig laat spat het. Die res het hy van skrik op sy skoot om­ge­keer. Ge­voe­li­ge brand­won­de is op­ge­doen, maar nie so ge­voe­lig soos my­ne op ’n koue win­ters­og­gend nie. Ou­pa het my eie klei­lat op my sit­vlak ge­bruik en by die agt­ste hou ge­stop bloot om­dat die lat ge­breek het! Ek het daar en dan be­sluit om klei­lat­te (met ver­drag) af te sweer.
TYD VIR KETTIES
Soos dit maar met seuns­kin­ders gaan, het ons la­ter klei­lat­te ont­groei en na ketties oor­ge­ska­kel. Klei­lat- am­mu­ni­sie was nie ge­skik vir e­ni­ge prooi gro­ter as bos­dui­we nie. Ketties wat met stro­ke trek­ker­bin­ne­band ge­maak was, was goed ge­noeg vir dui­we en met die reg­te pro­jek­tiel, selfs ’n fi­sant. Maar so­ge­naam­de haas­rek­ke was ’n moet vir ’n lyf­skoot op ’n ta­ren­taal, das­sie of haas, selfs al ge­bruik jy ’n aai­nie (’n al­bas­ter­groot­tes­taal­koe­ël­la­er). Met ’n haas­rek­ket­tie was ’n lyf­skoot ook net goed ge­noeg om ’n haas of das­sie vir ’n half­mi­nuut lank be­wus­te­loos te slaan, maar dit het die fok­sie tyd ge­gee om die fi­na­le nek­slag toe te dien.
Haas­rek­ke kon net by se­ke­re har­de­wa­re­win­kels in die gro­ter dor­pe ge­koop word en was duur. Ons moes ons swaar­ver­dien­de sak­geld ge­bruik, wat ons ge­maak het deur aal­wyn­sap en klip­sweet (ge­kris­tal­li­seer­de das­sie-u­ri­ne – ook by ap­te­ke in die han­del be­kend as “Hy­rax”) te ver­koop. Ou­pa wou niks weet van haas­rek­ke nie en ons het dus skelm­pies ’n “or­der” op­ge­dra aan ’n wer­ker wat een keer ’n maand kon dorp toe gaan vir in­ko­pe. Ek won­der nou nog of die kof­fie­be­ker-e­pi­so­de Ou­pa »
Te min seuns word dees­dae met kleilatgooi en ket­tie­skiet groot. In hier­die ge­val was die “klei” som­mer o­li­fant­mis.
As ’n seun weet hoe om ’n ket­tie te ge­bruik is selfs fi­san­te nie vei­lig nie. As jy ’n staal­koe­ël­la­er ge­bruik is dit do­de­lik op veer­wild en sal jy selfs ta­ren­ta­le op kort­af­stand daar­mee kan skiet.