Afsondering: Dlamini-Zuma ‘vertel leuens’ oor rookverbod(Foto: Giorgio Trovato/Unsplash) Dit lyk of die minister van samewerkende regering en tradisionele sake, Nkosazana Dlamini-Zuma, vir Suid-Afrikaners gelieg het oor die regverdiging van die voortgesette verbod op die verkoop van sigarette en ander tabakprodukte. Dít volgens die DA-leier John Steenhuisen wat sê as dit wél die geval is, pres. Cyril Ramaphosa geen ander keuse het as om haar af te dank nie. Dlamini-Zuma het op 29 April, toe sy ŉ aankondiging oor vlak 4 van die afsonderingsregulasies gedoen het, gesê die besluit om die verbod voort te sit was gegrond op die meer as 2 000 voorleggings wat die verbod gesteun het. Dit het deel gevorm van meer as 70 000 sulke voorleggings wat glo aan die regering oor die regulasies gedoen is. Daar is gevolglik besluit om vol te hou met die verbod. Die Fair Trade Independent Tobacco Association (Fita SA) het die minister intussen hof toe gesleep oor die verbod en redes geëis vir die besluit. Dlamini-Zuma het dié redes vandeesweek in hofstukke bekend gemaak. “[Dlamini-Zuma] se beantwoordende verklaring in die hofsaak skets egter ŉ heel ander prentjie,” sê Steenhuisen. “Die 4 000 bladsy lange reaksie – wat duidelik bedoel is om die hof toe te gooi onder papierwerk – sluit al die openbare voorleggings in wat sy kon kry om haar optrede te steun. Dit lyk ook of talle daarvan niks met sigarette of tabak uit te waai het nie en die teenkanting teen sigaretverkope blyk nie ŉ fraksie te wees van dít wat sy aangevoer het nie,” sê Steenhuisen. Daar was glo net 1 535 voorleggings en 47,2% het niks met sigarette of rook te doen gehad nie. Altesaam 23,3% was ten gunste van rook en 29,6% van die voorleggings het die verbod gesteun. “Dit kom neer op net 454 voorleggings. Die minister het duidelik vir Suid-Afrikaners gelieg om haar voorafbepaalde agenda te bevorder,” sê Steenhuisen. Hy sê daar moet ook gevra word of Dlamini-Zuma, wat gesê het die regering het die kwessie oorweeg, die res van die nasionale bevelsraad by dié beweerde leuen betrek en of sy haar kabinetskollegas mislei het. Steenhuisen sê dit is egter irrelevant of 2 000 of 454 mense geskryf het om hul steun aan die verbod toe te sê, aangesien dit nog nooit die grondslag vir die formulering van enige ander afsonderingsregulasies was nie. “As die president self nie Suid-Afrikaners enkele dae tevore die versekering gegee het dat sigaretverkope op vlak 4 hervat gaan word nie, sou die voorleggings teen die verbod waarskynlik enige steun daarvoor oorskadu het. “Die feit dat Dlamini-Zuma besluit het om ŉ aantal beweerde stawende voorleggings op te maak en toe in haar mediakonferensie vir Suid-Afrikaners gelieg het daaroor, moet gronde wees vir haar onmiddellike skorsing uit haar amp. As die president enige geloofwaardigheid vir die regering se reaksie op dié krisis wil red, kan hy nie toelaat dat sy aanspreeklikheid ontduik nie.” Fita SA se voorsitter, Sinenhlanhla Mnguni, het Vrydag gesê die saak sal op 9 en 10 Junie voor ŉ volbank regters in die Pretoriase hooggeregshof aangehoor word. “Ons wil diegene bedank wat ons sterkte toegewens en in dié tyd ondersteun het,” het hy gesê. Die organisasie sê ook ten spyte van die hofdokumente van duisende bladsye is hy gereed om op dié datums voort te gaan met die saak. British American Tobacco South Africa (Batsa) het Vrydag ook met dringende regstappe teen die regering begin oor die verbod. Batsa sê sedert die verbod op tabakverkope in werking getree het, het hy nog geen formele reaksie van die regering ontvang nie. Hy is ook nie by enige van die regering se samesprekings daaroor betrek nie. Japan Tobacco International (JTI), groepe en organisasies wat die tabakwaardeketting oor die hele land verteenwoordig, onder wie verbruikers, tabakboere en kleinhandelaars, gaan Batsa in dié saak steun. Batsa het met die instel van vlak 4 van afsondering die regering ook met regstappe gedreig ná die aanvanklike aankondiging dat sigarette wel verkoop gaan word. Die regering het oënskynlik van plan verander en die verbod volgehou. Batsa het ŉ week later besluit om nié voort te gaan met die regstappe nie, nadat hulle ŉ ooreenkoms met die regering bereik het. Die besonderhede van dié ooreenkoms is nooit bekend gemaak nie. Vlak 3 van die afsonderingsregulasies tree Maandag in werking. Die verbod word dan steeds volgehou.