Historiese dokumente – Afrikanergeskiedenis
Jan van Riebeeck gebed (1652)
Die eerste dokument is die gebed wat Van Riebeeck voorgelees het toe hy met sy bemanning op 6 April 1652 by Tafelbaai aan wal gestap het. Dit was wel nie ’n gebed uit sy hart uit nie, maar ’n voorgeskrewe gebed wat die VOC oral by nuwe vestings laat bid het. Tog gee dit ’n aanduiding van die Christelike grondslag van die Afrikaner – reg van die begin af.
Jan van Riebeeck gebed
Vrystelling van Vryburgers (1657)
Die tweede dokument handel met die vrystelling van vryburgers; wat hulle regte en pligte sou wees. Dit is belangrik, want sonder hierdie instelling, sou die Kaapse Nederlandse bevolking voortdurend gewissel het en ’n nuwe volk sou nooit kon ontstaan nie. Vir Van Riebeeck en die VOC was dit net ’n ekonomiese besluit, maar dit het veel groter gevolge ingehou.
Klagskrif teen WA van der Stel (1706)
Die vryburgers is nie altyd billik behandel nie. Amptenare was korrup en het, naas hulle salaris, ook vir eie rekening geboer. Vryburgers is van die handel uitgesluit of moes swak pryse aanvaar. Dié stand van sake het met goewerneur Willem Adriaan van der Stel ’n hoogtepunt bereik. Van der Stel het wel sy plaas Vergelegen (digby vandag se Somerset-Wes) tot ’n modelplaas opgebou, maar VOC-eiendomme en vryburger-dienste gebruik daarvoor. Teenstand het hy roekeloos onderdruk. Onder leiding van Adam Tas is ’n klagskrif hieroor na die Here XVII in Nederland gestuur en hulle het Van der Stel in oneer teruggeroep.
Pioniers kulturele herdenkingsdae en simbole