Het God 'n baarmoeder? - Dr. Piet Muller
Het God ‘n baarmoeder?
Deur Dr. Piet Muller op 1 Januarie 2014
Ek stel nie hierdie vraag sonder eerbied nie, maar juis om te probeer vasstel wat Jesus bedoel het toe hy gesê het (Lukas 6:36) "Wees julle dan barmhartig soos julle vader barmhartig is".
Die aanloop tot hierdie uitspraak begin reeds in vers 27: "Maar vir julle wat na my luister sê ek: Julle moet julle vyande liefhê; doen goed aan die mense deur wie julle gehaat word; bid vir die mense deur wie julle sleg behandel word. As iemand jou op die wang slaan, bied hom ook die ander wang aan. En as iemand van jou boklere vat, bied hom ook jou onderklere aan. Aan elkeen wat iets vra moet jy gee; as iemand jou goed vat, moet dit nie terugeis nie. Behandel ander mense soos julle self behandel wil word..." (1983-vertaling).
Dan spring ons na vers 35: "Nee, sonder om iets terug te verwag, moet julle julle vyande liefhê en goed doen en uitleen. Dan sal daar vir julle 'n groot beloning wees: julle sal kinders van die Allerhoogste wees, omdat hy self goed is vir die ondankbares en die slegtes."
"Wees barmhartig soos julle vader barmhartig is."
As 'n mens hierdie eenvoudige en klaarblyklik onskuldige sin ontleed, kom 'n mens eers agter hoe revolusionêr Jesus se boodskap was. So revolusionêr dat daar talle mense was wat hom eerder dood wou sien.
Die gangbare godsdiens in Jesus se tyd was een van rituele reinheid. As 'n mens rein was, was jy deel van die "in-groep" en as jy "onrein" was, was jy 'n uitgeworpene. Hoe "reiner" 'n mens was, hoe meer in tel was jy ook.
Bo-aan die leer was die priesters en die Leviete. Hulle werk in die tempel het van hulle 'n besondere reinheid geverg. Hulle kon selfs nie eens in aanraking kom met die lyke van hul eie ouers nie sonder om 'n lang en ingewikkelde reinigingsproses te ondergaan.
Vroue was weens hul maandelikse siklusse dikwels "onrein" en het aan die onderpunt van die sosiale leer gestaan. 'n Gebed uit daardie periode lui: "Ek dank u dat ek nie as een van die onrein volke (goyim) gebore is nie, of as 'n slaaf of 'n vrou nie."
Kinders was selfs nog laer af op die sosiale leer. Trouens, die feit dat 'n kind gebore is het nie sy of haar reg op lewe verseker nie. As die pa nie bereid was om so 'n kind te aanvaar nie, is die kleintjie bloot op 'n ashoop agtergelaat om dood te gaan.
Heel onder aan die reinheidsleer, was die arm kleinboere; en daarna die Samaritane, wat deur die Judeërs as "basters" beskou is met wie hulle nie eens in aanraking wou kom nie.
Hierdie klem op kultiese reinheid het oorspronklik ontstaan as 'n oorlewingsplan.
Volgens tradisie het die koninkryk van Dawid in twee geskeur na die dood van Salomo. Die tien noordelike stamme het as die koninkryk van Israel bekend gestaan, met hulle hoofstad in Samaria.
Die twee suidelike stamme het die koninkryk van Juda gevorm, met hul hoofstad in Jerusalem.
Israel het op 'n tydstip 'n beduidende rol gespeel onder die kleiner koninkryke van die destydse Levant (Siro-Palestina). Uiteindelik is hulle deur Assirië verower en die tien stamme het as staatkundige eenheid van die toneel verdwyn. Daar is nooit weer van hulle gehoor nie, omdat hulle eenvoudig onder die ander volkere weggeraak het, terwyl vreemde volkere deur die Assiriërs in hulle land hervestig is.
Dit het aan die priesters en skrywers van Jerusalem die kans gegee om die geskiedenis te herinterpreteer. Volgens hulle het Israel verdwyn weens hul sondige onreinheid, deur onder meer met ander volkere en godsdienste te meng.
Daar is selfs 'n onbekende Bybelboek in die tempel ontdek (waarskynlik 'n beduidende deel van die boek Deuteronomium) met reinheidswette in waarvan niemand tot dusver geweet het nie. Voortaan moes alle Judeërs 'n rein en afgesonderde lewe lei, onbesoedeld deur die gebruike van en kontak met ander nasies.
Toe Jerusalem op sy beurt verower is deur die Babiloniërs, en die room van die bevolking in ballingskap weggevoer is, het hierdie reinheidswette die Jode in ballingskap gehelp om teen alle verwagtinge in hul nasionale identiteit te behou. Dit was 'n volmaakte oorlewingstrategie.
In Jesus se tyd was Galilea en Judea onder Romeinse bewind en die rykdom van Rome het in 'n groot mate berus op wat op plase geproduseer kon word. Daar was nie plek vir kleinboere wat hoofsaaklik vir hul eie gesinne geproduseer het nie. Romeinse belastings het jaarliks talle van hul plase af verdryf sodat groter landbou-eenhede gevorm kon word. En die wat boonop nie die 10% tempelbelasting kon betaal nie se oeste was tegnies "onrein" en handelaars met bande met die tempel sou dit waarskynlik nie gekoop het nie.
'n Aansienlike persentasie kleinboere is jaarliks van hul grond afgedruk1 en dan moes hulle dagloners of vissers word, en hul vroue dikwels prostitute, ter wille van oorlewing.
In hierdie teologie was God nie net die wetgewer nie, maar ook die streng regter wat 'n mens sommer in hierdie lewe sal straf vir jou onreinheid – tipies deur dinge soos siekte en ongelukke. Dit is skokkend om te hoor hoeveel mense vandag nog glo dat wanneer slegte dinge met doodgoeie mense gebeur, dit God se straf op geheime sondes is!
Jesus se teologie was radikaal anders. Sy God was nie 'n God van straf nie maar van begrip. Jesus se bediening was juis onder die "onreines". Daarom vertel hy die verhaal van die man wat op pad Jerigo toe deur rowers oorval en vir dood agter gelaat is. Toe daar 'n priester en 'n Leviet verby kom het hulle letterlik aan die anderkant van die pad verbygeloop, want as hy dalk dood was sou hulle deur 'n hele ingewikkelde reinigingsproses moes gaan voordat hulle weer kon werk.
Toe kom daar 'n "onrein" Samaritaan verby en hy ontferm hom oor die man! Daarom dat Jesus vra (Luk. 10: 36): "Wie van hierdie drie, dink jy, was die naaste van hom wat deur die rowers oorval is?"
Jesus het 'n radikaal nuwe teologie verkondig, waarin God nie 'n genadelose regter is nie, maar ons Abba, 'n woord wat deur die woordeboek beskryf word as 'n "term of endearment".
Maar Jesus gaan nog verder, hy sê "Julle moet barmhartig wees soos julle Vader barmhartig is". Jesus het waarskynlik die Hebreeuse word raham in gedagte gehad, wat beteken om medelye te hê, barmhartigheid, sagtheid en deernis.2 Dit is ook 'n woord wat 'n noue verwantskap het met die woord rehem, wat vertaal kan word as baarmoeder.
Wat Jesus ons hier vertel is dat God nie 'n God van wraak en regpleging is nie, maar dat sy Abba ons lief het soos wat 'n ma 'n kind in haar baarmoeder lief het – en dat ons mekaar self ook so moet liefhê.
Die "Koninkryk van die Vader" wat Jesus verkondig het was radikaal anders as die koninkryk van die Romeinse keiser, waarin mense onderdruk, uitgebuit en hardhandig behandel is.
Die Christendom van die eerste drie eeue is nie gekenmerk deur wat mense oor Jesus geglo het nie. Omtrent elke gemeente het sy eie evangelie gehad en sy eie siening van waar Jesus inpas in God se plan.
Waarvoor Christene wel bekend was – en dit weet ons uit wat hulle vyande geskryf het – is dat hulle probeer lewe het soos Jesus 'n voorbeeld gestel het. Hulle het mekaar versorg en verpleeg, vir die hongeres kos gegee, gevangenes besoek en self vreemdelinge begrawe.
Dit en die goeie logistieke netwerk wat Christene opgebou het om mekaar te kan ondersteun, het waarskynlik 'n groot rol gespeel in keiser Konstantyn se keuse van die Christendom as godsdiens wat sy ryk weer moes help verenig, nadat dit vir geslagte lank deur burgeroorloë verskeur is. So het Jesus – die 'mislukte Messias' – se volgelinge die Romeinse Ryk bloedloos verower.
Toe Jesus sy eerste dissipels gewerf het, het hy nie vir hulle gesê "Glo in my" nie, maar "Volg my". Met ander woorde, maak soos ek maak en doen wat ek doen!
Die Christendom gaan vandag weer deur 'n hervormingsproses, soos wat tot dusver elke vyfhonderd jaar gebeur het en almal hou asem op om te sien of daar iets nuuts en lewenskragtig uit gebore gaan word. Een ding staan soos 'n paal bo water: Niks nuuts sal gebore word deur krampagtig aan uitgediende dogmas vas te klou nie. En om nogmaals nuwe dogmas te formuleer waaraan 'n mens moet glo om "gelowig" te wees, sal ons ook nie veel verder bring nie.
Is dit nie tyd dat ons radikaal genoeg moet wees om 'n teologie op Jesus te eie woorde te bou nie? Om die Bergrede te verhef tot 'n Christelike 'handves van menseregte'? Om onsself, ons naaste en die natuur met begrip, medelye en deernis te bejeën voordat ons planeet en die beskawing heeltemal vernietig word?
Gaan Google gerus Charter of Compassion, waarvan Renaissance ook 'n onderskrywer is, en dink na oor hoe 'n lewe vol begrip en deernis kan wees.
Wees daarom barmhartig soos julle Abba barmhartig is. Wees vir mekaar lief soos net 'n ma 'n kind in haar baarmoeder kan lief hê.
 Sien John Dominic Crossan, The Historical Jesus: Life of a Mediterranean Peasant.
 Dr. Fanie Cronjé was so vriendelik om hierdie feite vir my na te slaan. Hier volg sy volledige uiteensetting:
In Hebreeus word die woord raham vertaal as "om medelye te hê / barmhartigheid / sagtheid / deernis". Dit herinner aan 'n ander Hebreeuse woord, te wete: rehem wat vertaal kan word as baarmoeder.