Hierdie artikel handel oor Afrikaners as etniese groep. Vir inligting oor die beesras, sien Afrikanerbees.
Die Afrikaners is die grootste van Suid-Afrika se twee inheemse blanke bevolkings. Hulle verskil van Engelssprekende Suid-Afrikaners deur hul taalkundige en religieuse agtergrond. So is hulle merendeels van Nederlandse, Duitse en Franse afkoms, met kleiner invloede van onder meer Switsers, Skandinawiërs en Portugese, en is tradisioneel aanhangers van Calvinisme, 'n vorm van Protestantisme. Naas Franko-Kanadese was Afrikaners die enigste noemenswaardige nie-Engelssprekende bevolkingsgroep in die vroeëre Britse Ryk. Hul verspreiding oor die hele land het die vorming van selfregerende eentalige politieke entiteite volgens die voorbeeld van Kanada se eentalige Franssprekende provinsie Quebec of die vorming van nasionale etniese state soos in postkommunistiese Oos-Europa tot dusver verhoed.
Andries Pretorius • Jan Christian Smuts • Charlize Theron • Piet Joubert • J.M. Coetzee • Coert Steynberg
Basters • Anglo-Afrikane • Kaapse Maleiers • Kleurlinge • Nederlanders • Vlaminge • Friese • Duitsers • Griekwas • Oorlam
Afrikaners is die enigste van die Suid-Afrika se twee blanke bevolkingsgroepe wat 'n eie taal, boukuns en kultuur voortgebring het wat in ander wêrelddele maklik as sulks herkenbaar is
Die Groot Trek van Afrikaners uit die Britse Kaapkolonie na die binneland was 'n soort identiteitsvormende eksodus
Ná 'n lang periode van isolasie het Afrikaners nog nie daarin geslaag om kulturele bande met hul drie Moederlande (Duitsland, Frankryk en Nederland) te smee (samewerking binne die raamwerk van die Nederlandse Taalunie is voorgestel, maar deur die ANC-bewind uiteindelik nie verwesenlik nie) of 'n gemeenskaplike identiteitsgevoel van alle Afrikaanssprekendes te bevorder nie. Nogtans is daar uitsonderings soos die Bastillefees in Franschhoek, 'n gebied van Franse volksplanting op klein skaal
Die totale Afrikanerbevolking word tans op 3,5 miljoen beraam, waarvan net onder 3 miljoen in Suid-Afrika woon en waar hulle 5% van die nasionale bevolking uitmaak. Alhoewel die verstedelikingspatroon van Afrikaners nie merkbaar van dié van Engelssprekende blanke Suid-Afrikaners verskil nie, vorm landbou en 'n plattelandse leefstyl, wat daaraan verbonde is, deel van Afrikaners se nasionale tradisies. In die heersende klimaat van wetteloosheid het boerderye 'n sagte teiken vir moordende roofbendes geword. So word Afrikanerboere teen 'n koers van meer as drie keer die nasionale moordsyfer, en teen een van die hoogste koerse ter wêreld, vermoor.
Oorsprong van die woordWysig
Volgens oorlewering is die woord die eerste keer in 1707 deur ene Hendrick Bibault geuiter in sy uitspraak "Ik ben een Afrikander!". Hy het egter bedoel dat hy "van Afrika" is en homself nie meer as 'n Europeër beskou nie. Teen die middel van die negentiende eeu word die woord egter meestal gebruik om na blanke Afrikaanssprekendes te verwys.
Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap die Goeie Hoop
Die tradisionele beskouing is dat Afrikaners van Nederlandse, Vlaamse, Duitse en Franse afkoms is, alhoewel heelwat immigrante uit die Verenigde Koninkryk en ander Europese lande binne enkele geslagte ondertrou en verafrikaans het en dus hulself as Afrikaners beskou. Die aankoms van Jan van Riebeeck met drie skepe op 6 April 1652 en die daaropvolgende personeelruilings en -uitbreidings was die sterk Nederlandse element, terwyl die Franse Hugenote se aankoms in die 17de eeu en die 1820 Britse Setlaars beduidende invloed gehad het in die vorm van groepe uit een streek wat aangekom het. Tussendeur was daar deurlopend Nederlanders, Duitsers, Franse en Britte wat as werknemers van Europese instansies, of avonturiers of mense wat op soek was na nuwe geleenthede, wat die Afrikanervolk gevorm het. Die laaste aanduibare groep immigrante wat deel van die Afrikanervolk geword het, het in die 1950's aangekom, toe daar groepe Nederlanders met die gereelde skeepsreisgeleenthede tussen Europa en Suid-Afrika in die omstandighede na die Tweede Wêreldoorlog na Suid-Afrika geïmmigreer het.
Navorsing deur die genealoog Hans Heese dui aan dat Afrikaners die afstammelinge is van mense wat reeds sedert die laat sewentiende en agtiende eeu in die Kaapse Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOC) nedersetting bymekaargekom het. VOC amptenare, latere Vryburgers en sogenaamde "Vry Swartes" het met vroue uit Europa, uit die Ooste en uit Afrika ondertrou. Volgens hierdie teorie sou Afrikaners se stammoeders Khoi en slawevroue insluit, soos Krotoa as beweerde stammoeder van Paul Kruger, Jan Smuts en FW de Klerk. Die familiename Greeff en Basson se stammoeder sou dan Ansela van Bengale wees, en die van die Snymans, Catharina van Bengale.
Volgens Heese is die moderne Afrikaners geneties 34% Nederlands, 33% Duits, 13% Frans, 6.9% nie-blank, en 5% Brits. Verder voer J. A. Heese aan dat in 1867 die Afrikaner geneties ook 2.7% ander Europese nasies en 3.5% onbekend is.
Afrikaners en BoereWysig
Die westelike vleuel van die Uniegebou verteenwoordig die Afrikaanse bevolking van Suid-Afrika
'n Ander siening word gehuldig dat die terme 'n politieke inhoud het: Die Boere het gestreef na onafhanklikheid van Europa en is as konserwatief en weens hul pioniersbestaan as ru en onbeskaaf gebrandmerk, terwyl die Afrikaner juis sy verbintenisse met Europa en die hogere Europese/Britse kultuur nagevolg het; dus pro-Brits en liberaal. Dit is egter 'n problematiese stelling, want ondanks politieke sentiment het erflating van eiendom, soos plase, tog 'n groot rol gespeel met betrekking tot die migrasiepatrone. Die eerste teken van volkseenheid het eers tydens die Tweede Vryheidsoorlog begin plaasvind, want die Boere was inherent familielede van die Kaaps-Hollandse Kolonialers (Afrikaners). Sommige van die Kolonialers word gevang en, omdat hulle hul eed van trou aan die Koningin verbreek het, word doodgeskiet; ander wat van trou aan die Boere verdink word, ondergaan dieselfde lot. Die wat na die vredesluiting na die Kolonie terugkeer en daarvan bewys kon word dat hulle teen Britse troepe geveg het, verloor weens hoogverraad hul kiesreg vir 'n aantal jare of vir altyd; altesaam 'n beduidende 10 000 persone. Sedert die Uniewording het die skeiding tussen Afrikaner en Boer begin verdwyn. Hierdie band is deur die Groot Depressie en die daaropvolgende Nasionalisme in die 1950's verstewig. Afrikaner, het in die politiek voorkeur geniet as iemand modern en vooruitstrewend, terwyl Boer ietwat gestigmatiseer gebly het.
Afrikaners en AfrikaansesWysig
Afrikaans floreer tans buite die grense van Suid-Afrika. Afrikaans kan as universiteitsvak geneem word in o.a. Nederland, België, Duitsland, Pole, Rusland en Amerika waar die leesprogram letterkunde, taalkunde, kultuurgeskiedenis en/of taalverwerwing insluit.
'n Konsertina wat tradisioneel vir Boeremusiek gebruik word
Afrikaners neem voluit deel aan klassieke musiek: pianiste soos Wessel van Wyk, Ben Schoeman en Petronel Malan is voorbeelde hiervan, en die musiekdepartemente van die verskeie universiteite (Pretoria, Stellenbosch, Potchefstroom, Vrystaat) wat as Afrikaanse universiteite begin het, lewer steeds bekwame musici op. In die 20ste eeu was Mimi Coertse, 'n operasangeres wat internasionale roem behaal het, baie bekend. Sy is ook bekend as vertolker van Afrikaanse Lieder deur Stephanus le Roux Marais.
Die UNISA-musiekeksamens geniet wêreldwye erkenning en is grotendeels deur Afrikaners opgebou. Die voorgeskrewe werke vir hierdie eksamens sluit 'n afdeling van Suid-Afrikaanse kontemporêre musiek in, wat erkenning gee aan Afrikanerkomponiste.
Afrikanerskrywers en -komponiste behaal sukses met moderne musiekspele, soos die dramatiese "Ons vir jou, Suid-Afrika", wat oor die Tweede Vryheidsoorlog handel. Dit is geskryf deur Deon Opperman in samewerking met die liedjieskrywer Sean Else. Die musiek is deur Johan Vorster saamgestel.
Die Afrikaanse musiekrolprent was bekend veral in die vyftiger en sestigerjare van die 20ste eeu, en dit het weer in die 21ste eeu opgevlam met suksesvolle Afrikaanse musiekblyspele soos die twee rolprente, Liefling en Pretville wat besonder gewild was. Bekende Afrikanersangers soos Bobby van Jaarsveld, Steve Hofmeyr en Kevin Leo het hierin opgetree.
Geskiedenis en tradisieWysig
Die Groote Kerk-gebou in 2009. Dit huisves NG gemeente Kaapstad, die oudste in die land, maar die gebou van die NG gemeente Paarl is die oudste wat steeds as kerkgebou gebruik word
In die verlede was die meeste Afrikaners gereformeerde Christene wat in die sogenaamde drie susterkerke gegroepeer was, met die gereformeerde beskouings van die Sinode van Dordrecht van 1618/19 as teoretiese gemeenskaplike basis, maar met verskille in uitlewing hiervan. Hierdie tradisie is egter besig om te verdwyn en sommige Afrikaners is besig om te verengels en/of oor te skakel na charismatiese kerke. Daar kom ook meer openlike ateïste onder Afrikaners voor. Sommige individue hang ander godsdienste aan soos Boeddhisme en Islam. Heelwat Afrikaners beskou egter steeds die Calvinistiese wêreldbeskouing as 'n integrerende deel van die Afrikaneridentiteit, alhoewel slegs 40% van Afrikaners nog amptelik lidmate van gereformeerde kerke is en 'n heelwat kleiner persentasie gereeld eredienste bywoon. Volgens 'n aanlyn-opname deur Volksblad in Augustus 2012 beweer 65% van Afrikaners dat hulle gereeld kerk toe gaan, alhoewel die ware syfer waarskynlik laer as 40% is. Teen Februarie 2015 het net 38% van Afrikaners nog beweer hul gaan weekliks kerk toe.
In 1838 is 'n gelofte aan God afgelê toe die Voortrekkers uitwissing in die oë gestaar het deur 'n oormag Zoeloes onder Dingaan. Op 16 Desember 1838 het die Voortrekkers die Zoeloe-magte verslaan by die Slag van Bloedrivier. Volgens die Gelofte erken die Voortrekkers dat hulle dit nie uit eie krag sou kon doen nie, en word die dag tot vandag nog herdenk, gewoonlik met feesgeleenthede wat 'n erediens en 'n feesrede (toespraak vir die geleentheid) insluit. Daar is Afrikaners wat die gelofte nie meer ag nie en die tradisionele Christen-kultuur wat die Afrikaner vir so lank gekenmerk het, verlaat. In 'n onlangse meningspeiling in Die Burger (Januarie 2013), het 'n meerderheid Afrikaners aangedui dat hulle gekant is teen 'n privaat Bybelskool se reg om teen praktiserende homoseksueles te diskrimineer in terme van hul toelatingsbeleid.
'n Ander opname in Februarie 2013 het getoon minder as 'n derde van Afrikaners beweer hulle hou nog huisgodsdiens. Tog word daar steeds baie aandag in die media gegee aan wat in sinodale vergaderings van die susterkerke gebeur sodat die doen en late van die Nederduits Gereformeerde Kerk (NG Kerk), die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) en die Nederduits Hervormde Kerk (NHK) steeds 'n belangrike rol in die denke van Afrikaners speel.
Die totstandkoming van die Afrikaanse Protestantse Kerk in 1987 is 'n uiting van groeperinge onder Afrikaners wat op alle lewensterreine sterk klem lê op kulturele verband. Hierdie kerkverband het net soos die drie susterkerke die Drie Formuliere van Eenheid (Nederlandse Geloofsbelydenis, Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls) as belydenisgrondslag, maar voeg Afrikanerskap by as voorvereiste vir lidmaatskap van hierdie kerkverband.
Argitektuur en meubelsWysig
Groot Constantia, 'n tipiese voorbeeld van die Kaaps-Hollandse Styl
Kultuur en monumenteWysig
Skole en universiteiteWysig
Verspreiding van destydse en hedendaagse AfrikanersWysig
In Argentinië was die kwyning van Afrikaanssprekendes in 1910 reeds merkbaar.
↑ (en) "Census 2011: Census in brief" (PDF). Statistics South Africa. p. 26. Besoek op 26 Junie 2013.
↑ "Demographics" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2019. Besoek op 18 Maart 2015.
↑ 4,0 4,1 (en) "Afrikaans". Ethnologue. 19 Februarie 1999. Besoek op 12 Mei 2014.
↑ (en) Ricky Hunt (4 Februarie 2011). "The last Boers of Patagonia". Mail & Guardian. Besoek op 16 Mei 2017.
↑ (fr) Paul Coquerel: L'Afrique du Sud des Afrikaners. Bruxelles: Éditions Complexe 1992
↑ (af) Maroela Media, 16 Januarie 2014: SA regering 'betreur' ooreenkoms oor taalsamewerking
↑ (en) http://unpo.org/members/8148
↑ 13,0 13,1 (en) What’s in a (South African) name?. Brand South Africa. URL besoek op 29 Mei 2017. Hierdie bron groepeer Khoi, Bengaals, en swart onder kleurling, wat ten tye van die vorming van die Afrikaner nog nie 'n begrip was nie. Dus verwys die artikel na hierdie groep nie-Europeërs as nie-blankes.
↑ (af) J. A. HEESE, Die Herkoms van die Afrikaner 1657–1867. A. A. Balkema, Kaapstad, 1971. Bladsy 54.
↑ (nl) De Kaapkolonie en de Boeren-Oorlog, 1899. - De Zuid-Afrikaanse oorlog van 1899 en volgende jaren bleef niet zonder invloed op de Kaapkolonie. Veel Kaapkolonisten, door familie en geschiedenis nauw verbonden met de oorlogvoerende stamverwanten, vatten de wapenen op en vochten tegen de britse troepen. Sommigen van hun werden gevangen en, omdat ze hun eed van trouw aan de Koningin hadden gebroken, doodgeschoten; anderen van wie de trouw verdacht werd ondergingen hetzelfde lot. Allen, die na de vrede in de Kolonie terugkeerden en waarvan bewezen kon worden dat ze tegen britse troepen hadden gevocht en, verloren wegens hoogverraad hun kiesrecht voor een aantal jaren of voor altijd, bijelkaar ruim 10,000 personen. Geschiedenis van Zuid-Afrika voor schoolgebruik; saamgesteld op verzoek van De Zuid-Afrikaanse Taalbond, De Zuid-Afrikaanse Onderwijzers Unie en De Afrikaanse Christelike Vrouwen Vereniging door Godée-Molsbergen., E.C, Hoogleraar in de geschiedenis aan het Victoria College te Stellenbosch lid van het historisch genootschap te Utrecht. 1910. Londen:Longmans, Green en Co. Bl. 101.
↑ (af) https://web.archive.org/web/20140530143254/http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Krisis-kom-vir-lee-kerke-20140111
↑ (af) www.volksblad.com – Stem
↑ (af) 
↑ (af) www.dieburger.com – Stem
↑ (af) www.beeld.com – Stem
↑ (nl) Voormannen raden de trek af. - Geen wonder dat velen toch nog de oude trek-lust in zich voelden opkomen, en wegtrokken uit het land waar ze geboren waren; dat ze wegtrokken naar Duits-Zuid-West-Afrika, naar Gazaland (Melsetter), naar Oost-Afrika, Oeganda, ja zelf over zee naar Argentinië. Dit leek die voormannen een verkeerde beweging; met alle overredingskracht werd dit trekken tegengehouden en zo werden velen voor het volk behouden, die anders spoedig tot Portugezen of Duitsers zouden geworden zijn. In Argentinië is het verlorengaan voor de Hollands sprekende stam reeds merkbaar. Geschiedenis van Zuid-Afrika voor schoolgebruik; saamgesteld op verzoek van De Zuid-Afrikaanse Taalbond, De Zuid-Afrikaanse Onderwijzers Unie en De Afrikaanse Christelike Vrouwen Vereniging door Godée-Molsbergen., E.C, Hoogleraar in de geschiedenis aan het Victoria College te Stellenbosch lid van het historisch genootschap te Utrecht. 1910. Londen:Longmans, Green en Co. bl. 160.
(en) A.J. Boëseken: Slaves and Free Blacks at the Cape. 1658–1700, bl. 28, 41, 89-91, 97, 113.
(af) GC de Wet: Die Vryliede en Vryswartes in die Kaapse Nedersetting. 1657–1707, bl. 102,175, 207, 208, 211, 212-215.
(af) HF Heese: Groep Sonder Grense. bl. 52.
(af) Karel Schoeman, Armosyn van die Kaap: Die wêreld van 'n slavin, 1652–1733. bl. 215, 646-649, 682.
(af) Kaapstad se kerk doopboek.
(nl) Fred de Vries: Afrikaners. Een volk op drift. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar 2012
(en) Vernon February: Monographs from the African Studies Centre, Leiden – The Afrikaners of South Africa. London and New York: Routledge 2009 (oorspronklike uitgawe gepubliseer in 1991)
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Afrikaners.
Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Afrikaner.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Afrikaners&oldid=2219415"
Last edited on 28 Junie 2020, at 18:16
Die bladsy is laas op 28 Junie 2020 om 18:16 bygewerk.