Sigaretsluikhandel geen twakstorie(Foto: Klimkin/Pixabay.com) Die sluikhandel in sigarette in Suid-Afrika is soos ’n wegholveldbrand. Ofskoon altesaam R16 miljoen se onwettige stompies in Augustus in onderskeidelik die Durbanse hawe en Kaapstad geblus en R30 miljoen se gekonfiskeerde twak in Junie vernietig is, vloei broodnodige belastinggeld hieruit steeds soos water deur ’n stukkende sif. Dis allermins ’n ontluikende mark, meen British American Tobacco, een van die wêreld se grootste sigaretvervaardigers. Batsa, dié groep se plaaslike filiaal, sê Suid-Afrika is die enigste land ter wêreld wat (die vyf maande lange dampiedemper tydens die Covid-19-inperking ten spyt) toegelaat het dat onwettige sigarethandelsmerke sy topverkopers word. ’n Verslag deur die Suid-Afrikaanse Tabakinstituut, wat intussen ontbind het, het in 2018 reeds getoon dat Suid-Afrika met een van die grootste onwettige markte ter wêreld te kampe het, jaarliks miljarde rand in belastinggeld verloor en wettige sigaretvervaardigers smoor. Volgens Batsa is minstens 33% van alle sigarette wat in Suid-Afrika verkoop word, onwettig, terwyl die verkoopsyfer in die informele sektor tot 42% opskiet. Dit word geraam dat minstens R19 miljard se belastinggeld in die huidige boekjaar voor die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) se neus in rook gaan opgaan. Volgens Bloomberg sal Suid-Afrika waarskynlik R11,5 miljard in belasting op sigarette en verwante produkte in die jaar tot Maart 2022 invorder, teenoor die nasionale tesourie se begrote R13,1 miljard. Edward Kieswetter, SAID-kommissaris, het verlede jaar gesê dit sal jare neem om die kriminele onkruid uit te roei wat tydens die rookverbanning wortel geskiet het. Batsa het in ’n verklaring gesê ’n onlangse studie deur ’n onafhanklike wêreldwye konsultantfirma in opdrag van die South Africa Tobacco Transformation Alliance (SATTA) het bevind dat sigarette wat vir goedkoper as R26,55 per pakkie verkoop word, nie van ’n ekonomies lewensvatbare kommersiële onderneming afkomstig kan wees nie. Dié studie het bevind dat tot 90% van alle onwettige sigarette in Suid-Afrika vervaardig word en dat jy ’n pakkie sigarette vir so min soos R6 kan opraap. ’n Vroeëre studie deur die Universiteit van Kaapstad het bevind dat 90% van rokers hul hande (natuurlik teen buitensporige pryse) gedurende die inperking op dampies kon lê. “Aksynsbelasting vir ’n pakkie van 20 sigarette beloop R18,78. As alle relevante koste bygevoeg word, soos rou materiaal, produksiekoste, vervaardigingsmarge, verspreidingskoste, kleinhandelmarge en BTW, behoort die prys per pakkie R30,95, maar nie minder nie as R28, te wees,” lui Batsa se verklaring. Batsa is in ’n prysbekgeveg gewikkel met Gold Leaf Tobacco Corporation (GLTC), wat onder meer die Savannah-, Voyager-, Sharp- en RG-handelsmerke vervaardig. GLTC stel ’n minimumprys van R22 per pakkie voor, terwyl Batsa se hoofbestuurder, Johnny Moloto, meen dit is ’n lagwekkende poging van die groep om hom as toegewyde taksbetaler te takseer. “Aangesien die invorderbare belasting op ’n R22-pakkie sigarette minstens R21,65 beloop, sê die GLTC dus dat hulle die koste van grondstowwe, produksie, verspreiding en kleinhandelmarges vir slegs 35c kan dek en steeds ’n wins kan toon. “Belastingontduikende vervaardigers wat verlede jaar se verbod uitgebuit het, kos Suid-Afrikaners groot bedrae geld in ’n tyd waarin elke sent tel. Dit is niks anders nie as ’n noodtoestand wat ’n volledige ondersoek na die hele bedryf vereis,” het Moloto gesê.