JY LEES NOU Inspeksiediensgeskil draal steeds voort
Ná sowat vyf jaar draal die geskil oor die omstrede aanstelling van 'n gevolmagtigde inspeksiediens oor voedselstandaarde binne die graan- en oliesadebedryf steeds en dit wil voorkom of die einde nog nie in sig is nie.
Leaf Services is in 2016 deur die departement van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling aangestel om ingevolge wetgewing oor standaarde vir landbouprodukte inspeksies in die graan- en oliesadebedryf uit te voer.
Sedertdien was daar verskeie pogings om met werkbare sakeplanne te kom en die struktuur van Leaf het al 'n paar keer verander, maar daar is nog geen eenstemmigheid in die bedrywe nie.
In die jongste verwikkeling is hersiene voorgestelde inspeksieprosedures en laer tariewe op 23 April in die Staatskoerant vir kommentaar afgekondig en belanghebbendes het weer 30 dae tyd om daarop kommentaar te lewer.
Mnr. Jannie de Villiers, uitvoerende direkteur van Graan SA, sê die voorstelle word nog bestudeer. "Ons probeer die uitwerking daarvan bepaal en kyk wat ons volgende stappe kan wees om by 'n redeliker oplossing te kom."
Mnr. Gerhard Keun, sekretaris van die sonneblom- en sojaboonforum, sê hulle wag op die kommentaar van hul lede voor hulle op 'n verdere plan van aksie besluit.
Luidens die nuwe kennisgewing is die voorgestelde tarief R1,90 per ton vir alle grane en olie­sade, R6 per ton vir mielie- en koringprodukte (brood uitgesluit) en 2,3c per brood. By al die tariewe moet BTW nog bygereken word. In 'n vorige voorstel was die voorgestelde inspeksiegeld sowat R4 per ton vir graan en oliesade, R6 per ton vir die produkte en sowat 4c per brood.
Mnr. Daniel Botes, uitvoerende hoof van Leaf Services, gee in 'n hersiene sakeplan meer besonderhede oor hul beoogde planne en geldsake. Volgens die plan, wat ook in April beskikbaar gestel is, word bereken dat daar 63 permanente werkers in diens sal wees. Hiervan sal 7 uitvoerende en senior bestuurders wees, 4 streekbestuurders vir inspeksiedienste, 38 inspekteurs en die res laboratorium- en ander ondersteunende personeel.
Daar word gewerk op 'n verwagte inkomste van R89,3 miljoen uit die onderskeie inspeksiegelde en totale uitgawes van R88,9 miljoen.
Die inkomste is gegrond op 'n invorderingskoers van 75% en die gemiddelde oeste van die afgelope tien jaar is in ag geneem om die geraamde tonnemaat van elke gewas te bereken. Vir witmielies is dit 6,5 miljoen ton, geelmielies 5,7 miljoen ton, koring 1,8 miljoen ton, sojabone 938 000 ton, sonneblomme 743 000 ton, gars 349 000 ton, sorghum 143 000 ton en kanola 104 000 ton.
In die sakeplan sê Leaf Services die konsultasieproses met die bedryf oor die sakeplan gaan spesifiek oor die beoogde metodes en gepaardgaande fooie. Dit gaan nie oor die geldigheid van wetgewing rondom landbou­standaarde of die aanstelling van Leaf Services as gevolmagtigde agent van die departement nie.
Die bedrywe skop al sedert die aanstelling van die inspeksiedienste vas teen die eensydige wyse waarop dit gedoen is, die nodigheid daarvan en die feit dat die bedrywe die koste daarvan moet dra. In sy kommentaar het die sonneblom- en sojaboonforum dit duidelik gestel dat hy die inspeksiediens as duplisering en totaal onnodig beskou. Die bedrywe was nog altyd goed gereguleer, nie net deur wetgewing nie, maar ook uit eie geledere.
Van die ander besware sluit in die aansienlike finansiële las wat dit op die bedrywe plaas sonder dat dit enige waarde sal toevoeg of gehalte en beheer sal verbeter, die feit dat tariewe gegrond is op tonnemaat en nie werklike inspeksies nie, dit nie gegrond is op werklike dienste wat gelewer word nie en dat die konsultasieproses wat gevolg is, nie vir lede van die forum aanvaarbaar was nie.