Hoe is die heelal gebore?
Diepte-artikel Hoe is die heelal gebore? Was daar
rêrig 'n "oerknal"? Dis die gelowige se taak om
perspektief te behou...
Dit was in die laaste dekade van die afgelope twintigste eeu. Op 'n dag is aangekondig dat 'n Amerikaanse satelliet een van die belangrikste ontdekkings nog oor die ontstaan van die heelal gedoen het. Daar is naamlik "teruggekyk" in die geskiedenis tot byna by die begin van alle dinge, en volgens wetenskaplikes is die teorie van die Oerknal of "Big Bang" so te sê bewys. Daarna is getrag om selfs nog nader aan DIE BEGIN te kom... met die doel om uiteindelik die hele "wetenskaplike Genesis" bloot te lê. Maar presies wat beteken sulke ontdekkings en hoe is dit te rym met die heel eerste vers in die Bybel? Net om daaroor te wonder kan 'n mens totaal verbysterd laat. Maar soos 'n gelowige ook waarsku: "Ons moet ons net nie so blind staar deur na die sonne te kyk dat ons reken dat ons alles weet van die ware Lig agter alles nie..."
Eggo's van die Oerknal?
REGS: Die COBE-satelliet se "hemelkaart" van die vroeë heelal... maar wat beteken dit alles? Op sy eenvoudigste kan 'n mens dit só verduidelik: Lig beweeg teen 'n sekere, duiselingwekkende snelheid. As die son byvoorbeeld nou uitgedoof sou kon raak, sal dit eers oor agt minute donker raak op die aarde, en die son soos ons hom nou sien, is dus nie soos hy is nie, maar soos hy agt minute gelede was. Hoe verder 'n mens in die ruimte inkyk, hoe ouer is die dinge wat jy daarin gewaar. Met die COBE-satelliet het wetenskaplikes daarin gestaag om in die verlede terug te kyk na die hemelruim soos hy duisende miljoene jaar gelede gelyk het—net 300 000 jaar, sê hulle, nadat alle dinge begin het. Volgens hulle bewys hul hemelkaart die teorie van die Oerknal in die begin.
• Maar hoe strook dit met Genesis?
Daar is baie mense wat reken dat dit in der waarheid die Skeppingsverhaal van die Bybel bevestig. Ander sê weer dit kan miskien so wees, maar dat ons moet onthou dat God se heelal veel, veel groter is as wat ons ooit kan hoop om met ons beperkte verstand te begryp. Ons kan daarom nie eens naastenby die volle prentjie sien nie... net soos 'n spinnekop sy web as sy heelal beskou en hoegenaamd nooit enige benul kan hê van byvoorbeeld rekenaars, televisie, roomys, rugby, voëlgriep, drukkersink, die Internasionale Ruimtestasie en die verskillende gespesialiseerde organe van die Verenigde Nasies nie...
IN die begin, heel in die begin, was daar iets soos 'n gedagte.
Klein, verskriklik klein, baie duisend miljoene kere kleiner as een van die minuskule bousteentjies van 'n atoom, soos 'n sluimerende sweempie van iets werkliks binne-in 'n absolute niks.
Rondom dit was nie eens dinge soos lengte of breedte of hoogte nie. Ook geen jare of sekondes of hoegenaamd enigiets soos tyd nie.
Toe, in die oerbegin van tyd en ruimte, bars daardie"gedagte" uit in al sy glorie. En elke breuk van 1 met 54 nulle van 'n sekonde verdubbel hy homself, blitsig en aanhoudend, 'n swellende vuurbal van louter energie wat uitbundig vermenigvuldig in sy drif.
Dit was die geboorte—volgens wetenskaplikes—van die heelal ... die skepping. Die ontstaan van die kosmos, reken baie van hulle, wat wel strook met die eerste vers in Genesis.
Die stippeltjie super-energie, vertel die wetenskaplikes verder, groei in die eerste mikrosekondes wonderbaarlik tot die grootte van 'n pomelo. Drie minute later is dit 'n onbeskryflik warm mis van vry-swewende deeltjies waardeur lig nie kan dring nie, en vir die volgende driehonderdduisend jaar bly dit in hierdie toestand ofskoon dit later miljoene der miljoene kilometer in deursnee is.
Maar in hierdie stadium begin die steeds uitdyende heelal afkoel. Die deeltjies kom bymekaar om atome te vorm, die klein fondamentjies van materie.
• DIE heelal raak nou minder kompak sodat lig deurgelaat kan word. Party areas is ligter as ander en is dus warmer, en hierdie gebiede vorm later gaswolke.
Van driehonderdduisend jaar van die begin af tot tweeduisend miljoen (twee miljard) jaar daarna breek die kolossale wolke van gas in kleiner wolke op. Intussen neem die grootte van die heelal steeds hand oor hand toe. Alles versprei en beweeg voortdurend met 'n duiselingwekkende snelheid van die misterieuse middelpunt van hul ontstaan af weg.
Van die ruimte se bestaanstyd van tweeduisend miljoen jaar tot vandag se vyftienduisend miljoen jaar, pak die gasse plek-plek saam om sterre of sonne te vorm en dié groepeer weer gesellig saam in sogenaamde sterrestelsels.
Sodra 'n oormaat gas op een punt saamgebondel het, stort die hele massa as't ware onder sy eie geweldige swaartekrag inmekaar en word dit 'n vurige waterstofbom wat gedurig op homself inplof—die geboorte van 'n son.
• TUUR ons vandag in die heelal rond, is daar sowat honderd miljoen sterrestelsels binne reikafstand van die beste teleskope. En net een sterrestelsel, soos ons eie Melkweg, kan weer honderdduisend miljoene sterre of sonne bevat. Hoeveel sterre daar dus altesaam is, is onmoontlik om te bereken.
Die afstande tussen die sterre is ook haas onbevatlik ver. Lig beweeg 299.792,4 km ver in net een sekonde en neem slegs agt minute om van ons son af na die aarde toe te flits. As die son byvoorbeeld nou skielik sou uitdoof, sal dit eers agt minute later by ons donker word.
Maar lig neem vier en 'n derde jaar om tussen ons son en sy naaste buur-son te reis. Hierdie buur-ster is terloops in die konstellasie van die Suiderkruis.
En daar is in die onvoorstelbaar groot ruimte hemelliggame wat nie net 'n paar nie, maar duisende of baie miljoene ligjare van ons verwyder is. Kyk ons na die sterre met die blote oog of deur teleskope, sien ons hulle nie soos hulle nou is nie, maar soos hulle lank gelede was. Dit is 'n kyk in die geskiedenis.
'n Ster kon dus miljoene jaar gelede in sy afgeleefdheid ontplof het, maar vir ons nog rustig skyn met die ongesteurde glans van sy fleur.
• DIE teorie dat daar 'n"Big Bang" of Oerknal was waaruit alles wat stoflik is, ontstaan het—en dat die heelal in 'n alleryslike tempo bly uitsit tot vandag toe—is reeds in die jare twintig van die twintigste eeu in die sterrekunde geformuleer.
Die eerste daadwerklike getuienis dat die teorie moontlik waar kan wees, is egter in 1964 gevind. Geleerdes het ontdek dat daar 'n egalige see van mikrogolwe is wat deur die ganse ruimte spoel, iets soos 'n eggo van die Oerknal... of 'n nagelate fluistering van die Skepping.
Tog was dit juis die egalige verspreiding van hierdie mikrogolwe wat die wetenskaplikes dronkgeslaan het. Die magtige oseaan van golfies is dan byna spieëlglad. As energie en materie so eweredig deur die hemele gesaai is, hoe kon deeltjies ooit kol-kol saamgekoek het om groot gaswolke en uiteindelik trosse sterre te vorm?
Maar net 'n klompie jare gelede is bekend gemaak dat 'n Amerikaanse satelliet genaamd COBE (Cosmic Background Explorer) as't ware vyftienduisend miljoen jaar in die tyd teruggekyk het.
Die satelliet het naamlik hemelpatrone vyftien miljard ligjare van die aarde af waargeneem en daarmee glo vasgestel hoe die ruimte sou gelyk het slegs driehonderdduisend jaar nadat die Oerknal plaasgevind het.
Dit blyk toe dat daar temperatuurverskille is tussen die verskillende dele van daardie verste hemelruim. Die mikrogolwe is kol-kol maar net 'n snarsie van 'n miljoenste graad warmer of kouer as die gemiddelde, maar dis genoeg om aan te dui dat die heelal destyds onegalig genoeg was om die ontstaan van sterrestelsels moontlik te maak.
Daarmee, reken baie wetenskaplikes, is die Oerknal-teorie afdoende bewys. Opgewonde navorsers het gejuig dat"die vermiste skakel gevind is... hierdie fossiele wat geskep is by die geboorte van die Al".
• MAAR hoe rym hierdie vonds met die skeppingsverhaal soos ons dit in die Bybel ken? Beteken dit Genesis is verkeerd? Allermins, word in baie kringe gesê. Trouens, talle mense dink dit bevestig dit.
"In der waarheid is net Genesis se heel eerste vers hier ter sprake, maar met hierdie bevinding kom die teologie en wetenskap net miskien-miskien verstommend bymekaar uit," sê 'n gelowige.
'n Astrofisikus het selfs oor die ontdekking gesê:"As jy godsdienstig is, is dit soos om na God te kyk."
En 'n verslaggewer het uit Amerika geskryf:"Sedert die vroegste tye stel die mensdom vrae oor waar alles begin het en waar dit heen gaan. Die oneindigheid van ruimte en tyd huisves eenvoudig afmetings en kragte ver bo die mens se vuurmaakplek.
"Nou word gesê dat God in Sy alwysheid elemente van die ewig tergende geheimenisse aan sy geskapenes openbaar."
Die tydskrif Newsweek het tot geskryf van"God se handskrif".
Die gelowige trag om dit alles in perspektief te stel:"God se handskrif? Ja, in die begin was die Woord mos daar, soos ook in Nuwe Testament vertel word. God openbaar Hom nie net in die Skriftuur nie, maar ook oorvloedig in die Natuur!
"Maar nee," gaan hy voort, " 'n mens hoef nie noodwendig aan die Oerknal te glo nie. Die heelal is so groot en totaal onbegryplik dat daar ook heeltemal ander wetenskaplike verklarings kan wees waaraan ons met ons beperkte menslike verstand glad nie eens kan dink nie. Maar Genesis se eerste vers kán ook strook met hierdie knalteorie, as laasgenoemde waar sou wees.
"Ons moet ons net nie so blind staar deur na die sonne te kyk dat ons reken dat ons alles weet van die ware Lig agter alles nie."