As jy weer skryf (Vir Jack) - PDF
Download "As jy weer skryf (Vir Jack)"
1 GEDIG 2 As jy weer skryf (Vir Jack) 1 As jy weer in jou dagboek skryf 2 Onthou 3 Om die goue blaar te sien in die somerson 4 Of miskien die blou moederkappie 5 Op een van ons afwesige wandelinge 6 Teen Tafelberg 7 En wat my bloed vermeng het met die bloed van 8 Die son saans in Lissabon 9 Het jou saamgedra soos n spieël 10 En ek het jou geskryf 11 Op die oop bladsy 12 Van my treurigheid 13 Jou naamlose woord 14 As jy weer in jou dagboek skryf 15 Onthou 16 Om in my oë te sien 17 Die son wat ek nou vir altyd bedek 18 Met swart vlinders Junie 1964 Uit: Kantelson, 1966 moederkappie; soort orgideë wandelinge: rustige stappies afwesige wandeling: waarskynlik nie n sorgelose, rustige wandeling in die natuur. Lissabon: hoofstand van Portugal Het jou saamgedra soos n spieel: sy herhinneringe was altyd daar, sy het altyd daarteen vasgekyk Die oop bladsy / van my treurigheid: hierdie treurigheid was vir haar nog nuut / of daar het nog baie van hierdie treurigheid voogelê
2 As jy weer skryf in konteks AFR EAT GEDIGTE GRAAD 10 Die bundel Kantelson het in 1966, kort na Ingrid Jonker se selfmoord, verskyn. Die bundle bevat gedigte wat onder andere tydens haar oorsese reis ontstaan het. Hierdie gedig is opgedra aan Jack Cope, n Suid-Afrikaanse Engelse skrywer met wie sy lank n verhouding gehad het, maar dit was n verhouding wat net nooit kon werk nie. Hoewel hulle vir lang tye uit mekaar was, het hy vir die grootste gedeelte van haar volwasse lewe, n groot invloed op haar lewe gehad. In haar eie dagboek het Ingrid Jonker van Jack Cope geskryf : As Jack moet weg wees, of koud en kwaad is, merk dit nog net een kruis by om alleen te slaap. Die gedig kan inderdaad gelees word as n besonder persoonlike brief van afskeid aan iemand wat die spreker, of skrywer van die afskeidsbrief, baie goed geken het. Dit is iemand wat saam met haar die klein besonderhede van skoonheid en verval in die natuur waargeneem het; n klein Kaapse blommetjie met die troosryke naam moederkappie en n goue blaar in die somerson op een van hul afwesige wandelinge teen Tafelberg. Die woord afwesige kan dui op stilte tussen hulle wat reeds van verwydering en afskeid spreek. En tog is die spreker se herhinneringe intens soos die dubbele verwysing na bloed wat as n teken van itimiteit en passie gesien kan word. Diè ervarings het haar geliefde in sy dagboek opgeteken, maar nou doen sy dit ook in haar gedig. Deur die skryfhandeling as n daad van bewaring drie keer in die gedig te herhaal, wil die spreker verseker dat haar lewe saam met die mens aan wie die gedig opgedra is, vasgelê en onthou sal word. Omdat sy op die punt staan om afskeid te neem, vra sy dat hy die lig van die son in haar oë sal onthou Wanneer sy sê dat sy hom in Lissabon soos n spieël saamgedra het, is dit duidelik dat hulle paaie geskei het. Dit is interesant om daarop te let dat L.M. van der Merwe in haar boek Ingrid Jonker: n Psigologiese analise daarvan melding maak dat Ingrid haarself gedurig met spieëls omring het amper asof sy kort-kort wou seker maak sy bestaan. Versreêl 9 kry in die konteks van die inligting dus n ekstra dimensie. Hierdie treurigheid wat sy beleef omdat sy weg van hom is, is vir haar n oop bladsy waarop daar nog baie hartseer geskryf gaan word. Die laaste deel van die gedig sluit aan by die spieêlbeeld omdat dit n herhaling van die begin is. Sy vra hom om haar oë in sy dagboek te onthou, die oë wat soos die son is, maar hierdie keer is die son nie goud nie, maar bedek met swart vlinders. Dit is tipografies opvallend dat elke versreël in die gedig met n hoofletter begin. Dit is deel van n ouer tradisie, veral in die Engelse poësie, wat ook in Afrikaans bestaan het tot in die jare dertig van die twintigste eeu. Jack Cope was heelwat ouer as Jonker en nog deel van daardie ouer tradisie. Dit is moontlik dat sy haar op diè manier met hom wou vereenselwig.
3 Dink oor die inligting en gee jou opinies. AFR EAT GEDIGTE GRAAD 10 Wie van julle hou n dagboek? Ken julle iemand wat dagboek hou? Waarom doen mense dit? Dink julle dit is belangrik om n dagboek te hou? Wie sou graag n dagboek wou aanhou maar is bloot te lui om dit te doen. Baie vrae oor Ingrid Jonker se lewe is beantwoord toe hulle haar dagboek gelees het. Van hoeveel ander gevalle weet julle waar n dagboek belangrike inligting verskaf het? Dink aan hofsake, biografieë, outobiografieë, geskiedskrywings. * Wie van julle skryf gedigte? Watter terapeutiese waarde sou dit hë om n gedig te skryf? Waarom skryf so baie digters oor die liefde.? Pitkos vir n begrip van As jy weer skryf Die son simboliseer lewe, warmte.lewenslus. Dit sluit ook aan by die titel van die bundel Kantelson, n woord wat in die gedig Waterval van mos en son gebruik is Dit is dus betekenisvol dat die woord drie keer in hierdie gedig gebruik word en dat dit telkens n verdere ontwikkeling of kanteling volgens die titel van die bundle aandui. Eers is dit die goue blare van die somerson teen Tafelberg, daarna die son saans in Lissabon en uiteindelik die son in haar oë wat sy vir altyd met swart vlinders sal bedek. Hierdie proses vorm ook n sirkel omdat daar met die dagboekmotief begin en afgesluit word. Dit is vir haar baie belangrik dat hy haar moet onthou, want hierdie woord word twee maal alleen geplaas om dit te beklemtoon. Let ook op die kontras tussen die eerste en die tweede deel. Die gelukkige dae word kleurvol beskryf: goue blare, somer son, blou moederkappie Dit staan in teenstelling met die latere son in haar oë wat met swart vlinders bedek word. Die beeld van die spieël is betekenisvol, omdat n spieël die werklikheid reflekteer, n werklikheid sonder haar geliefde. Elke keer wanneer sy in die spieël kyk, word sy daaraan herhinner. Dit sluit aan by die volgende beeld, waar die pyn oor hulle skeiding nog soos n oop bladsy is n bladsy waarop daar nog baie geskryf kan word. Dan besef sy die realiteit en daarom sal sy die son in haar oë vir altyd bedek met swart vlinders.
6 MEMORANDUM 1. Die liefde/liefdesverhouding, in hierdie geval gerig op n geliefde wat afwesig is of die spreker verlaat het. 2. As kan beteken indien die geliefde weer skryf, of wanneer hy weer skryf. 3. Sy is nostalgies/eensaam. Sy is verwyder van haar geliefde; haar geliefde het haar verlaat. 4. Tafelberg (omgewing waar die gleiefde hom waarskynlik bevind) en Lissabon (waar die spreker is of was) 5. Dit kan beteken dat die wandeling nie meer plaasvind nie, dus afwesig is; of dit kan beteken dat hulle tydens die wandelinge wat hulle vroeër onderneem het, afwesig was, met ander woorde dat hulle gedagtes toe reeds nie meer by mekaar was nie en dat daar dus reeds verwydering tussen hulle was. 6. die oop bladsy / Van my treurigheid is n metafoor. Haar hartseer ( treurigheid ) oor die verwydering van die geliefde word vergelyk met n oop bladsy waarop sy die jou geskryf het en die jou se naamlose woord. Met die metafoor wil sy waarskynlik bloot aandui dat die jou verantwoordelik is vir haar treurigheid. 7. Geluk die son is simbool van lig en lewe. 8. Sy is treurig oor die verwydering van haar geliefde. 9 Swart is tradisioneel die kleur van donkerte, chaos, dood en lyding. n Vlinder is onder andere simbool van die siel. Dus is die swart vlinders tekenend van die feit dat die spreker se vroeëre staat van geluk nou verdring word deur die donker doodsheid van haar siel as gevolg van die afwesigheid van die geliefde. 10. Deur die gebruik van enjambemente; herhaling van woorde ( skryf, onthou, bloed, son ) en klanke (alliterasie van bv. die s-klank in reel 8 en 9, asook assonansie van bv. die ou-klank). 11. Dit bind die woorde wat die nostalgiese stemming in die gedig dra: jou, onthou, goue, blou. 12. Die inversie bring mee dat swart vlinders in die slotversreël geplaas word en daarmee word die oorheersende stemming van die gedig bevestig en beklemtoon.