Sommige waarnemings oor martelaarskap in Skandinawië na bekering - Artikels - 2022
Sommige waarnemings oor martelaarskap in Skandinawië na bekering
Deur Hari Antonsson
Inleiding: die Iere Cogadh Caedhal re Gallaibh ('The War of the Irish with the Foreigners'), wat in die vroeë twaalfde eeu saamgestel is, vertel op 'n epiese manier van die slag van Clontarf wat in 1014 gevoer is tussen die volgelinge van Brian Boru, koning van Munster, en die Vikings van Dublin en hul Ierse bondgenote. Die laat-dertiende-eeuse Njáls-sage vertel ook breedvoerig van dieselfde ontmoeting, moontlik hier na 'n verlore Brjáns-sage wat moontlik uit die laat twaalfde eeu dateer. Vir 'n studie van die twee tekste verwys ek na Goedheer se monografie, maar vir die huidige doel wil ek net die aandag vestig op 'n enkele vergelykende kenmerk: hul aanbieding van koning Brian se dood in die geveg.
In die Cogadh Brian bly weg van die geveg en hou hom eerder besig met gebede in sy tent. Daar word geen eksplisiete rede vir Brian se optrede gegee nie, alhoewel geïmpliseer word dat hy op ouderdom weerhou word om te veg. Nietemin, as Brian deur die Viking Bróðir aangeval word, kan die koning nog steeds sy swaard swaai. In die daaropvolgende geveg word beide Brian en sy aanvaller doodgemaak. Njáls-sage, aan die ander kant, is meer aanstaande oor Brian Boru se afwesigheid van die geveg. Die koning sal nie aan die stryd deelneem nie, want die dag is Goeie Vrydag; selfs as Bróðir deur die koning se skildmuur veg, weier Brian om sy swaard te trek. In plaas daarvan word hy deur die jong Taðkr verdedig, maar tevergeefs; Bróðir se swaard sny deur die seun se hand en dieselfde slag onthoof die koning van Munster. Op sy beurt word die Viking vermoor deur Brian se gevolg. Twee wonderwerke word opgemerk: die afgekapte kop van die koning heg homself weer aan sy liggaam en Brian se bloed genees Taðkr se wond.
Koning Brian Boru se doodstonele in sowel die Cogadh- as die Njáls-sage word duidelik beïnvloed deur hagiografie. In die geval van die Ierse werk is dit skaars verrassend, want dit is ten minste gedeeltelik saamgestel met die doel om 'n aura van groter legitimiteit en glans aan sy nasate, die konings van Munster, te gee. Brian Boru word voorgestel as 'n heldefiguur van 'n byna heilige status: soos baie heilige voorsien hy sy eie dood en in die bekende lofrede word hy vergelyk met Moses, die keiser Augustus en die helde van die oudheid. Dit is egter interessant om op te let dat die Cogadh op geen stadium eksplisiet verwys na Brian se heiligheid nie, hoewel die sogenaamde Debide scáilte, 'n gedig wat op die Cogadh staatmaak, in daardie rigting kan dui as dit sê dat engele uit die paradys die siel van Brian sonder sonde weggevoer '. Njáls saga, daarenteen, bring die heilige dimensie met groter duidelikheid na vore. Klem word gelê op die dag van Brian se dood, Goeie Vrydag, wat van nature die passie van Christus wek, asook sy weiering om sy vyande in beginsel te beveg. Boonop laat die postume wonderwerke wat die koning doen, min ruimte vir twyfel dat hy by die geledere van die geseëndes aangesluit het.