Spatz - Geen mossie nie maar 'n man - Stellenbosch Visio
Spatz – Geen mossie nie maar ‘n man
Met die hartseer nuus dat die legendariese Michael Hans “Spatz” Sperling gesterf het hierdie week, kyk ons terug na Emil Joubert se storie uit Stellenbosch VISIO, wat hulde bring aan hierdie geliefde wynmaker se invloedryke lewe:
“Vir almal is jy Spatz, maar ongelukkig sukkel ek om jou te vergelyk met ’n mossie, die afrikaans vir jou Duitse bynaam. Ek voel selfs ongemaklik om by jou van, Sperling, te hou, want dit beteken mos ook maar mossie …
En met jou kenmerkende breërandhoed, kruisbande, fors fisieke teenwoordigheid en permanent wye glimlag is die beeld van ’n klein voëltjie van enige aard nie juis wat by my opkom wanneer ek aan Michael Spatz Sperling dink nie. Miskien eerder ’n arend as ’n mossie – ’n wyse arend vol durf en versiendheid en grasie wat met die lugstrome teen die rotswande van Simonsberg sweef en afkyk op Delheim en sien hoe hierdie prins van wynplase nou lyk, en dan terugdink aan hoe dit was toe jy in 1951 hier aangekom het.
Joune is vir my die storie van een van die Suid-Afrikaanse wynbedryf se ware setlaars. Gestuur vanaf die verwoesting en desperaatheid van ’n naoorlogse Duitsland na Driesprong, die plaas van jou ma se niggie Del Hoheisen en haar man, Hans-Otto. Ja, dieselfde stuk majestueuse berggrond waar Delheim steeds staan as een van jou geliefde Stellenbosch se bekendste en gewildste wynplase. Hier het jy aangekom, die 10 Pond waarmee jy die Windsor Castle in Engeland bestyg het effens weggekalwe deur die paar drankies op die boot. Dit was al wat jy gehad het. Asook seker ’n bietjie hoop.
Jy het jou familie agtergelaat, mooi herinneringe van jou mense en die poskaartmooi Duitse landskap van jou kinderjare. Maar op 20 het jy reeds verskriklike dinge ervaar. Die volle terreur van die Tweede Wêreldoorlog insluitend die gevolge van die bombardement en verwoesting van Dresden, waar jy op skool was. Jou pa, ’n offisier in die Duitse weermag, is aan die oorlog se einde deur die russe tereggestel.
Die koue, eensame en moeilike lewe van ’n seun van 15 wat van ligdag tot snags as arbeider op plase moes werk om die familie in ’n verskroeide land te help oorleef. En die honger. Daar was die alewige hongerte, soos jy in jou memoires vertel.
Die besluit om na Suid-Afrika te kom en die Hoheisens by te staan was dus een deel geleentheid en twee dele oorlewing.
Nou, hier in 2016, het ’n allemintige 65 jaar verloop van die dag toe jy op Delheim – toe Driesprong – saam met Hans-Otto aangery gekom het. En ’n mens kan net sê dat as ’n man se grootheid deur sy prestasies bepaal word, jy nog minder van ’n mossiekuiken is, maar ’n ware bergreus.
Vir jou moes daardie eerste paar maande gevoel het nie soos sink of swem nie, maar sink dieper of verdrink maar net. Jy kon nie een woord Engels of Afrikaans praat nie, ’n volslae vreemdeling in die vreemde. Jou opleiding as wingerd- en wynboer het, en ek het lekker oor hierdie storie geglimlag, voor jou vertrek uit Duitsland geskied in die tuin van ’n appelboer se huis buite die dorpie Tettnang. Een wingerdstok het teen die huismuur gerank en die boer het jou ’n snoeiskêr in die hand gestop en geleer om die plant te knip. ’n Uur of wat se agterplaas-opleiding was al wat jou aanvanklik toegerus het om ’n bedryf te kom betree waarin jy later onuitwisbare spore op so baie vlakke sou laat.
Hier, op Stellenbosch, moes jy vinnig alle fasette van die boerdery en plaaslewe leer. Met groente is geboer, ja, maar die wingerde het vir geen mens gewag nie. En met jou beperkte kennis van die steil bergwingerde se nukke moes jy omsien na plante met name soos Kaapse riesling, hanepoot, cabernet sauvignon en cinsaut. En in 1952, minder as ’n jaar nadat jy hier aangekom het, was dit tyd om te leer wyn maak toe die eerste pars aanbreek.
Nou, mnr. Sperling, as ek dink aan waar Delheim tans is, dan begin ek wonder watter groot deel van die mensdom hulle bearbei met lewenstake waarvoor hulle geensins bestem is nie. Want jy het hier op Stellenbosch per toeval beland, waar jou betrokkenheid by die bedryf en sy mense aanvanklik op oorlewing en hoop berus het. Tog het jy met heldere denke, die pal soeke na geleentheid en – hoor ek – nie ’n geringe mate van hardkoppigheid nie, gesorg dat jou nalatenskap dié van ’n leier, ’n pionier, ’n versienende is. En boonop is jy ’n 100 persent ware Mensch.
Vir iemand wat wingerdbou teen die muur van ’n appelplaas geleer het, het Spatz Sperling van meet af aan vinnig gevorder. Jy het sommer in 1959 al weggestap met die prys vir Beste Droëwitwyn by die Suid-Afrikaanse Wynskou in die Paarl, met ’n wyn gemaak van palomino.
Al erken jy dat jy nie altyd die praktiesste man in die kelder was nie, is dit duidelik dat jy gebore is om die stem van die druif te verstaan – selfs in daardie jare toe jy nog gesukkel het om stemme te hoor wat nie Duits praat nie.
Ek dink jou visie as Renaissance-wynman is bevestig deurdat jy van vroeg die konsep van terroir begryp het, asook die invloed van grond en klimaat op die potensiaal van sekere druifsoorte om goeie wyn te lewer.
Delheim se berggrond, wat tot 480m hoog lê en net meer as 800mm reën kry, was veel meer geskik vir witdruiwe soos chardonnay en chenin blanc. As Delheim die rooiwynspel wou speel, moes hy na ander akkers kyk, en so het jy die grond aan die Klapmuts-kant gekoop. Nog steeds Simonsberg, net laer, dieper grond waar jy en jou span wynmakers die cabernet sauvignon-, shiraz- en pinotage-druiwe sien ryp word en prima, karaktervolle wyne van hulle begin maak het – en steeds vandag maak.
Streek en identiteit is vir jou belangrik, en die Suid-Afrikaanse bedryf skuld jou – soos ook vir Frans Malan en Sydney Back – ’n groot dankie dat daar in 1973 al wetgewing ingetree het om ’n stelsel van gesertifiseerde wyn van oorsprong deurgevoer te kry. Jy en jou vriende het destyds besef dat wyn sonder identiteit maar net ’n kommoditeitsdrankie is, en hoewel die stelsel nooit volmaak is nie, kon ons bedryf minstens probeer om die belang van wyn se adres deur middel van unieke karaktertrekke weens geografiese oorsprong te bekragtig. Vandag word dit as ’n gegewe beskou, maar jy was een van die baanbrekers wat dit deurgevoer het.
Die gehalte van Delheim se eie wyne vandag behoort vir jou enorme plesier te gee. Die chardonnay is van wêreldklas en jy kan die klipgrond en fris berglug in die wyn proe. En ná die eerste bottel gil die arend sommer ook.
Onder die hande van jou hoofbestuurder en wynmaker, Reg Holder, het Delheim myns insiens ’n slag geslaan deur die Simonsberg-streek te vestig as ’n briljante area vir chenin blanc ook. Ons Stellenbossers is daarvan oortuig dat die Simonsberg nou een van die wêreld se mees gerespekteerde wynstreke is, veral danksy die rilwekkende cabernet sauvignons wat van hier kom en waarvoor Delheim ook verantwoordelik is.
Maar vertrou nou op Delheim om die perdekar om te dop en ’n fenomenale chenin blanc in die mark te stoot, iets wat mense met ander oë na hierdie gebied gaan laat kyk. En waarom is ek nie verbaas dat hierdie nuwe klank vanuit die rigting van Delheim gehoor word nie?
Nou die dag sit ek met jou oudste dogter, Nora Thiel, en Reg buite die res- taurant en gesels. Die tafels was vol mense van alle lande wat oor glase koel chardonnay en donker pinotage gesit en kuier en na die weste in die rigting van Tafelberg gestaar het terwyl die bries uit die suide deur Simonsberg gewaai het om ’n snikhete somerdag te verfris.
Victor, jou oudste seun, het oorgekom en ’n vinnige grap met my en sy suster gedeel voor hy terug na sy gaste is. En ek het só gewens dat jy tussen die mense en die lewensvreugde en die genot van wyn was sodat ek vir jou kon sê: Dít is als waaroor die Suid-Afrikaanse wynbedryf gaan, en sonder jou was Delheim nie die gemoedelike wynbestemming wat dit tans is nie. Ja, glo my, ons land se bedryf sou ook anders – en soveel armer – gewees het sonder die bydrae van jou en jou mede-wynlegendes.
Later het ek gedink ek sou by jou kom inval, maar op 85 is jy seker nie meer so ontvanklik vir ongenooide besoekers soos al daardie jare gelede nie, toe jy in 1971 saam met Frans Malan en Neil Joubert Suid-Afrika se eerste wynroete begin en jul deure oopgegooi het om mense aan Kaapse meelewendheid en ons hartlike wynkultuur bekend te stel.
Dus sluit ek af met ’n opregte woord van diepe waardering, nie net vir wat jy self fisiek gedoen het om die Suid-Afrikaanse wynbedryf te bring tot waar hy vandag is nie, maar ook om dankie te sê vir die kardinale rol wat jy en die ander pioniers in die totstandkoming en uitbou van die bedryf gespeel het. Dis hierdie erfenis wat sorg dat Wyn Suid-Afrika, nes jou geliefde Delheim, vandag in goeie hande is.
Dis maar al wat hierdie mossie vandag vir die arend wil sê.” V