E-penvriende, die wag was toe nie verniet | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 24 Mei 2019 00:00
Toe ek nog vir kinners was, had ons penvriende. Ek onthou ek het met twee mense gekorrespondeer: ene in Duitsland, ene in Mauritius. Jy skryf ’n brief op baie ligte papier (want anders word dit duur), bespuit die ding met jou deodorant en stuur dit per poskantoor. Dan wag jy weke om ’n antwoord te kry . . .
Tot my skaamte moes van my moderne e-penvriende selfs maande wag op taalantwoorde. Nou rits ek sommer ’n klomp so agter mekaar in. “Oop briewe” is mos deesdae vreeslik modieus.
Gabrie Malherbe:Vraag: As die voorvoegsel “a-” normaalweg “nie” beteken (soos dat “asosiaal” = “niesosiaal”), waarom skryf ons dan “aklimatiseer”?Antwoord: Goeie vraag, maar Gabrie word mislei deur ’n algemeen voorkomende spelfout: “aklimatiseer” in plaas van “akklimatiseer”. Die “ak-” vooraan is ’n variant van die Latynse “ad-”, wat “na; tot; vir” beteken. Letterlik beteken “akklimatiseer” dus iets soos “beweeg na die klimaat toe”.Vraag:Daar word orals gepraat van “proaktief” optree. Dit moet tog sekerlik “preaktief” wees, aangesien “pre-” dui op iets wat eerste kom? Ek hoor in Nieu-Seeland hulle praat van “preactive”.Antwoord: Die Griekse en Latynse “pro-” en “pre-” loop soms deurmekruis.
Maar ek hoor dikwels dat mense ook “monitor” as werkwoord gebruik.
In Afrikaanse korpusse kom slegs “proaktief” voor; vir Engels kry ek hier en daar “preactive”, maar nie met enige aanduidings dat dit spesifiek kenmerkend aan Nieu-Seeland is nie.Vraag: ’n Mens sê tog dat iets gemoniteer (werkwoord) word op ’n monitor (naamwoord). Maar ek hoor dikwels dat mense ook “monitor” as werkwoord gebruik. Is dit verkeerd?Antwoord: Die AWS, WAT én HAT erken al baie jare “monitor” naas “moniteer” as werkwoord. Soos Gabrie, verkies ek ook “moniteer”. Maar ons is verreweg in die minderheid. In die Afrikaanse korpusse is die verhouding moniteer:monitor (as werkwoorde) ongeveer 1:9.
Jakkie Groenewald, van Getroud met rugby-faam: Vraag: Ek het as jong joernalis geleer ’n mens praat van “in ’n stadium” in plaas van “op ’n stadium”. Is dit steeds so?Antwoord: Albei word al baie jare as korrek aanvaar, al was “in” op ’n stadium (!) as die enigste korrekte een beskou. In korpusse is die verhouding in:op = 65:35.
Gawie van der Walt:Vraag: Wil jy nie tog asseblief onder die aandag van die redaksie van Beeld bring dat ’n mens nie pronkertjies saai nie maar plant? Antwoord: In korpusse sien ’n mens meestal dat pronkertjies “gesaai” word, maar ook hier en daar dat dit geplant word. Dink ook so daaroor: My pa was ’n saaiboer, al het hy mielies en grondbone en sonneblomme geplant. Ek dink dus dat “plant” en “saai” in sulke populêre kontekste eintlik sinonieme is.
As jy ook taalvrae het, maak VivA (viva-afrikaans.org) se taaladviseur jóú penvriend.
As kommas 'n ondeugsame uitwerking het