PressReader - Weg! Platteland: 2017-09-01 - ‘Ons het die skuif ge­maak’
‘Ons het die skuif ge­maak’
Twee chro­nie­se a­von­tu­riers, by­e­boe­re en in­heem­se­boom­be­tot­tel­des, Ur­su­la Pe­ter en John Al­len, het ein­de 2011 “af­ge­tree” op De Vlugt, waar hul­le nou die in­drin­ger­plan­te in die Prins Alf­red­pas laat les op­sê.
Op De Vlugt laat twee a­von­tuur­lus­ti­ge by­e­boe­re nou in­drin­ger­plan­te les op­sê
De Vlugt is nie ’n dorp nie. Selfs “dor­pie” of “ge­hug­gie” klink te dik vir ’n daal­der om die paar plase en ’n strooi­sel hui­se te be­skryf wat jy raak­ry langs die R339, daar waar die Prins Alf­red­pas – SuidA­fri­ka se lang­ste berg­pas én die oud­ste een wat steeds ge­bruik word – die Keur­booms­ri­vier­val­lei kruis.
Die stuk of 40 sie­le wat in die dis­trik woon, ken nie E­s­kom-e­lek­tri­si­teit óf sel­foon­sei­ne nie, en be­hal­we vir die pad­stal Die Plaas­kind kan jy hier eint­lik maar de laas­te mid­del­klas-“móét” op jou maag skryf – win­kels, re­stau­ran­te, sko­le, brand­stof, kits­ban­ke.
Tog is dit na hier­die toe­vlugs­oord “ê­rens tus­sen niks en nê­rens” waar­heen Ur­su­la Pe­ter, in haar vo­ri­ge le­we ’n per­soon­li­ke as­sis­tent, en haar man, John Al­len, ’n ma­rie­ne bi­o­loog en voor­ma­li­ge om­ge­wings­be­amp­te vir San­par­ke, in De­sem­ber 2011 uit­ge­wyk het.
Aan­vank­lik téén hul­le sin, keer hul­le da­de­lik. “Ons het me­kaar in Port E­li­za­beth by ’n by­een­koms van die A­ta­la­y­a­tak van die Den­dro­lo­gie­se Ver­e­ni­ging ont­moet,” ver­tel Ur­su­la, “en in die ver­le­de het ons maar bra lang­tand aan hier­die be­roem­de pas van T­ho­mas Bain tus­sen Knys­na en A­von­tuur en U­ni­on­da­le ge­ry – laat staan nog om hier te kom wóón!”
John vat die sto­rie ver­der: “Daar­die tyd was die pas vir ons bloot ’n kort­pad tus­sen die see en die bin­ne­land wat, skan­de by die ska­de, oor­trek was met in­drin­ger­plan­te wat die prag­ti­ge inheemse plan­te­groei, wa­ter­val­le en poe­le ver­berg én die pas on­vei­lig ge­maak het. Voor ons hier­heen ver­huis het, het ons ook nie ’n i­dee ge­had pre­sies hoe ge­wild die pas is nie.”
Smô­rens van ses tot smid­dae vyf­uur het Ur­su­la en John hul­le af­ge­sloof om hul­le kot­huis uit die jaar 1884 te re­stou­reer. Tus­sen­deur het die twee tree
hug­gers, soos hul­le tong in die kies na hul­le­self ver­wys, ont­slae ge­raak van al die in­drin­ger­plan­te op die 7 ha­ei­en­dom (dit be­hoort aan ’n vriend wat meest­al oor­see werk) en ’n “heu­ning­hui­sie” op­ge­rig waar hul­le vroeg De­sem­ber in die aan­de, wan­neer die bye rus, die heu­ning uit hul­le so­wat 20 kor­we uit­swaai, bot­tel en on­der die naam De Vlugt’s Fi­nest Ho­ney aan ver­by­gan­gers ver­koop. (Die “Ho­ney for sa­le”-bord­jie sit reg teen die pad, maar teen Maart­maand hang daar klaar weer ’n “Sold out” on­der­aan.)
In die nu­we tuin is slegs inheemse strui­ke, bo­me, bol­le en vet­plan­te ge­plant – “en ’n paar skelm uit­heem­se dah­li­as vir die mooi,” er­ken Ur­su­la. Be­hal­we vir Ju­nie tot Sep­tem­ber, wan­neer dit in dié ge­wes­te ryp, oes hul­le die res van die jaar uit die groen­te­tuin ar­ti­sjok­ke, ei­er­vrug, groen­bo­ne, soet­ris­sies, murg­pam­poen­tjies, ou­tyd­se kom­kom­mers, ta­ma­ties, kool, pam­poen, soet­mie­lies, bot­ter­skor­sies, span­spek, ris­sies, si­trus en blaar­slaai. >
“Ons het nog nooit so hard ge­werk soos hier op De Vlugt nie, maar ter­self­der­tyd ook nog nooit so min ske­te en py­ne ge­had nie,” lag Ur­su­la, ’n voor­ma­li­ge lang­af­stand­at­leet, wat, iro­nies ge­noeg, met Plat­te­land se be­soek met ’n staal-en-gips­spalk om haar lin­ker­voor­arm oor die weg moes kom. John, weer, was aan­ge­we­se op ’n kie­rie om­dat hy skaars twee we­ke voor sy vrou se on­ge­luk ’n knie-o­pe­ra­sie on­der­gaan het.
“Hier­die be­se­rings is ver­domp ir­ri­te­rend,” sê John, want nou, am­per ses jaar la­ter, is hul­le, hul­le twee kat­te, San­dy en Tig­ger, en ’n ben­de hoen­ders ver­slaaf aan De Vlugt se vre­de en na­tuur­skoon. En dié prag­ti­ge om­ge­wing is iets wat hul­le die heel graag­ste óf met dap­per en stap­per óf op hul­le fiet­se ver­ken – en al­bei hier­die ak­ti­wi­tei­te is veel ple­sie­ri­ger son­der kie­ries of gips…
RAAI HOE WEET JY as John en Ur­su­la die dag hul­le fiet­se op­ge­saal het en op die oor­logs­pad is, wou A­dri van Rooy­en van die Die Plaas­kind-pad­stal die vo­ri­ge dag weet. Sy was ook da­de­lik ge­reed met die ant­woord: “As jy op die stof­pad ver­der die pas in oral klein
blackwatt­les sien lê!” Ur­su­la en John lag self hier­oor. Tal­le De Vlug­te­lin­ge het “om heel ver­staan­ba­re re­des” ge­dink die twee is to­taal van lot­jie ge­tik toe hul­le in Ju­lie 2014 be­sluit het om, na­dat hul­le al die in­drin­gers op hul­le eie werf uit­ge­roei het, op eie kos­te ook die in­drin­ger­bo­me – meest­al swart­wat­tels en den­ne- en bloe­kom­bo­me – in die Poort­ge­deel­te van die pas te ta­kel. “Dis maar die ou sto­rie van fools
rush in,” sê John, “maar soos met e­ni­ge oor­wel­di­gen­de taak wat soos ’n berg voor jou lê, moet jy maar net be­gin.”
De Vlugt is op e­ko­lo­gie­se vlak ’n in­te­res­san­te plek om­dat ver­skil­len­de bi­o­me – fyn­bos, re­nos­ter­veld, oe­wer­bos en Al­ba­ny-ruig­te – hier ont­moet, sê Ur­su­la, maar met ver­loop van tyd het dors­ti­ge ram­me­tjie-uit­nek uit­land­se flo­ra, wat meest­al wa­ter­langs ver­sprei, die inheemse plan­te­groei oor­don­der en die sig­baar­heid vir mo­to­ris­te be­lem­mer.
Met die hulp van bu­re en boe­re in die om­ge­wing, on­der an­de­re Da­nie van Rooy­en (A­dri se pa), wat soms van hul­le plaas­wer­kers be­skik­baar ge­stel het om te help, het die uit­roei­werk be­gin: Die klein swart­wat­tels kan by­voor­beeld met die hand uit­ge­trek word, maar die mid­del­slag-bo­me moet ge­rin­ge­leer ( ring­bark) en die gro­tes af­ge­saag en met Gar­lon be­han­del word – en dié kos meer as R2 000 per 5 ℓ-kan, maar word da­rem nou deur die be­wa­rings­o­wer­he­de ge­borg. >
Ur­su­la en John se aan­vank­li­ke plan was om net die stuk pas van die dorp tot by Bain’s Pil­lar, ’n ma­je­stu­eu­se rots­ba­ken, skoon te maak, maar toe hul­le by dié punt kom, kon hul­le nie op­hou nie. Nou is meer as 3 km van die Poort al skoon­ge­maak en die vol­gen­de mik­punt is om te vor­der tot by Die Kerf, ’n plek waar T­ho­mas Bain ’n aan­sien­li­ke hoe­veel­heid di­na­miet moes ge­bruik om die pad te bou. Dees­dae kom help kin­ders van die om­ge­wing met die uit­roei­werk. Ur­su­la en John be­skou dit as ’n pret­ti­ge pro­jek wat ook op­voed­kun­di­ge waar­de het. Die jong klomp word nie be­taal nie, maar kry wel elk­een ’n lek­ker bord kos.
As­of die pas nie in­ti­mi­de­rend ge­noeg is nie, het John en Ur­su­la se­dert­dien ’n klein be­graaf­pla­sie na­by hul­le huis én die his­to­rie­se Bain-uit­span­plek oor­kant die pad­stal skoon­ge­maak. Dank­sy klein borg­skap­pe van in­di­vi­due is ver­skeie inheemse bo­me by die uit­span­plek, wat i­de­aal is vir piek­nieks, ge­plant en rus­ban­ke ge­ïn­stal­leer.
“Dis se­ker maar in ons ge­aard­heid om be­trok­ke te raak in die ge­meen­skap,” ant­woord Ur­su­la as jy vra hoe­kom hul­le so min van hul­le e­ner­gie vir eie ge­win aan­wend. Hul­le neem by­voor­beeld el­ke maand so 10 in­wo­ners wat son­der ver­voer is A­von­tuur toe om ad­mi­nis­tra­tie­we ta­ke en in­ko­pies te doen en het in­tus­sen ’n klein “win­kel­tjie” by hul­le huis be­gin waar ba­sie­se be­no­digd­he­de be­skik­baar is.
“Vir baie men­se sal De Vlugt waar­skyn­lik te af­ge­leë wees, maar so­lank ’n mens be­sig en be­trok­ke bly, raak jy nooit een­saam nie. En as jy reg­tig ge­luk­kig is op die plek waar jy woon, kwyn daar­die kna­en­de be­hoef­te om ie­wers heen te ontsnap.”
Of mis­kien het dit te doen met hoe mi­ra­kel­ag­tig die twee uit al die wind­rig­tings van die wê­reld op hier­die spel­de­kop­groot­te plek­kie be­land het. John, wat ’n Ier­se pa en S­wit­ser­se ma ge­had het, is aan die ein­de van die Twee­de Wê­reld­oor­log in S­kot­land ge­bo­re en was in In­dië, U­gan­da en Ke­nia op skool voor­dat hy as
by die SA Citrus Ex­chan­ge in Co­vent Gar­den, Lon­den, be­gin werk het. In 1966 is hy na die Kaap­stad­se ha­we oor­ge­plaas, en nie lank nie of hy het ma­rie­ne bi­o­lo­gie aan die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad be­gin swot waar hy ’n do­sent was voor hy as di­a­mant­dui­ker Port Nol­loth toe is en daar­na ’n be­amp­te vir San­par­ke – op Wil­der­nis, T­sitsi­kam­ma en S­torms­ri­vier­mond – ge­word het.
Ur­su­la, ’n der­de­ge­slag-duit­ser wat haar le­we lank as per­soon­li­ke as­sis­tent en ver­ta­ler ge­werk het, het weer op ’n plaas na­by T­su­meb in Na­mi­bië groot­ge­word. Ná John se kas­ti­ge af­tre­de in 2005 het hul­le tien “min­der ge­luk­ki­ge” maan­de in Zam­bië ge­woon en toe ’n wal­vis­ky­kon­der­ne­ming in Al­go­a­baai be­stuur voor­dat hy as om­ge­wings­kon­sul­tant by ver­skeie pro­jek­te in on­der meer Na­tu­re’s Val­ley en Boks­burg be­trok­ke was. En op 19 De­sem­ber 2011 het die twee a­von­tu­riers op De Vlugt ge­land, ’n plek waar jy be­dags hoen­ders, gan­se, ska­pe, bok­ke, dui­we en son­be­sies hoor wat ’n oom­blik stil raak as ’n stow­we­ri­ge pas­ry­er ver­by­skiet. S­nags is dit die ui­le se beurt. En die su­per­so­nie­se ge­tjilp van vler­mui­se.
Maar bo­we al­les, al­tyd, die stil­stil­ler-stil­ste stil­te.
De Vlugt se stow­we­ri­ge hoof­straat in Knys­na se rig­ting, soos ge­sien van Die Plaas­kind-pad­stal af.
OOR­KANT BO Ur­su­la Pe­ter en John Al­len ver­wys grap­pen­der­wys na hul­le­self as tree­hug­gers, maar vir die uit­heem­se soor­te het hul­le g’n oog­ha­re nie!
HEEL BO Groot de­le van die Prins Alf­red­pas is nog oor­trek met swart­wat­tels (links), wat sig­baar­heid in die wie­le ry. Op die fo­to regs is ’n deel van die Poort waar die in­drin­gers al uit­ge­roei is. BO Ur­su­la is mal oor vet­plan­te en stal dit uit op die plan­trak regs wat hul­le in Plat­te­land #5 ge­sien en self ge­maak het.
ON­DER, VAN LINKS Vars fyn­bos­heu­ning uit De Vlugt; In die fees­sei­soen t­rek só baie pas­ry­ers by hier­die bord­jie reg langs die R339 af dat John en Ur­su­la teen Maart die “Sold out”-deel on­der­aan moet hang; Die hui­sie waar hul­le saans, wan­neer die bye rus, die heu­ning uit­swaai en bot­tel.