Kommentaar deur die Afrikaanse Taalraad: Taalbeleid by die Universiteit van Pretoria | LitNet
Die meeste inheemse tale in Suid-Afrika, met die moontlike uitsondering van isiZulu wat uitstekend as lees- en skryftaal geanker is, ervaar tans toenemende druk. Die gebruiksvorme van Sepedi in en om die stedelike gebiede verskil byvoorbeeld toenemend van die meer tradisionele vorme in die platteland – soveel so dat sommige taalkundiges selfs voorspraak vir 'n herstandaardisering van die taal begin maak. Dieselfde geld toenemend vir Afrikaans en ander inheemse tale soos isiXhosa, waar die plattelandse vorms toenemend as die "regte" of "suiwer" variante geld.
Ons verstaan ook dat hierdie ervaring tot frustrasie en dikwels selfs woede lei - klassieke simptome van "kultuurskok" waarmee internasionale of multikulturele maatskappye gereeld te doene het. Dit is nietemin disfunksioneel wanneer hierdie spanninge omslaan in negatiewe, of hatige of rassistiese, stereotipering van 'n 'ander', of die skepping van kru vyandbeelde.
Die universiteit se leierskap hul sonder twyfel in 'n moeilike posisie en dit is maklik om van buite af opinies te lug. Nietemin moet ons daarop wys dat dit binne 'n gesonde en verdraagsame demokrasie moontlik moet wees om 'n plek vir Afrikaans en Sepedi langs Engels by die UP te handhaaf. Kwessies soos taal, kulturele ruimtes en kurrikulum by die UP moet dus onderhandel word eerder as dat 'n meerderheidsgroep eenvoudig hul wense op 'n minderheid afdwing. 'n Nuwe gedeelde taal- en kulturele ervaring op die kampus moet deur ope gesprek geskep word.
1 Meer as 70% van studente wat universiteit verlaat, dui byvoorbeeld probleme met Engels aan as een van die hoofredes vir hulle besluit. Daar is etlike goeie artikels hieroor geskryf en ons kan binne die bestek van hierdie bydrae nie daarop ingaan nie.
2016-06-06 at 07:26
Die Afrikaanse Taalraad (ATR) word 'n dakorganisasie genoem. Ek sou dit eerder 'n sambreelinstansie noem. Nie "soveel so" nie, eerder "dermate" of "in so 'n mate". Nie "te doene het" nie, eerder "te make het".
"Die Taalraad bevorder Afrikaans in haar volle diversiteit." Soos die gewoonte in ATR-geledere is, word allerhande soorte Afrikaans in hierdie teks genoem, met een opvallende uitsondering: Standaardafrikaans. Dit hinder my dat die volle naam van die ATR tot "die Taalraad" verkort word, dus dat die verwysing na Afrikaans uitgelaat word. Dit herinner aan Chris Brink, 'n vorige rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), se vyandigheid teenoor Afrikaans toe hy dit eerder "die Taal" as Afrikaans genoem het. Afrikaans word glad te dikwels deur die ATR se meertaligheidsmanie ondergeploeg. Ek herinner my dat daar heeltemal tereg al na die ATR as 'n meertaligheids- en versoeningsinstansie verwys het eerder as om die benaming ATR as letterlik 'n weerspieëling van sy werklike aard te beskou. Wannie Carstens, die eerste ATR-voorsitter, se evaluering van die ATR-werksaamhede gedurende sy dienstermyn was dat dit veral met versoening suksesvol was, dus nie soseer met die bevordering van Afrikaans nie. Gerhard van Huyssteen het onlangs daarop gewys dat dit grammatikaal verkeerd is om Afrikaans te vervroulik deur na die taal as "haar" te verwys. Desnieteenstaande is dit wat Carstens doen, asook die huidige ATR-voorsitster en die uitvoerende hoof (wat ingevolge die ATR se Akte van Oprigting eerder die besturende direkteur genoem behoort te word). Ek beskou hierdie vervroulikingsfoefie as 'n knieknik vir feminisme, dus 'n teenproduktiewe poging om in die mode te probeer wees. Iets waaroor ek nog nie duidelikheid het nie, is of diegene in ATR-geledere die ATR ook as vroulik takseer.
"Afrikaans is nie 'n wit taal nie." Hierdie stelling is sowel vals as (potensieel) uiters skadelik. Dit is in dieselfde orde as Wim de Villiers, die huidige US-rektor, se deur hom dikwels herhaalde stelling: "Stellenbosch is nie 'n Afrikaanse universiteit nie." Wat daar deur De Villiers beweer word, is besig om ingevolge De Villiers se verengelsingsmanie letterlik waar te word. Wat Steenkamp met sy stelling doen, is volledig in die ATR-tradisie, naamlik om enige verwysing na blanke Afrikaanssprekendes/Afrikaners (soos ook in die geval van Standaardafrikaans) te vermy. My standpunt is dat die ATR die pendulum van regstelling te ver na veral bruines en Kaaps laat swaai. In hierdie proses word die rol van Afrikaners en Standaardafrikaans by voorkeur verswyg en by implikasie geminag. Steenkamp behoort sy bewoording aan te pas, bv "Afrikaans is nie uitsluitlik 'n wit (of witmens-) taal nie" of "Afrikaans is ook 'n wit (of witmens-) taal." Onderliggend aan Steenkamp en die ATR se vermyding van verwysings na Afrikaners en Standaardafrikaans is die valse veronderstelling (gerugsteun deur bv ANC-propaganda) dat Afrikaners en Standaardafrikaans nie kosjer is nie; dat daar 'n onwelriekende geurtjie aan hulle kleef; dat verwysings na hulle vermy moet word. In werklikheid is dit 'n historiese feit dat dit hoofsaaklik aan Afrikaners se danke is dat Afrikaans ontwikkel is, sy beslag gekry het en amptelik as taal erken is. Dit is myns insiens ook 'n onomstootlike feit dat Standaardafrikaans dié Afrikaansvariant is wat die beste verskansing teen verswelging deur Engels bied. Daarenteen bied Kaaps as 'n mengeltaal, wat al hoe meer deur Engelse woorde en uitdrukkings besoedel word, geen werklike verskansing teen toenemende verengelsing nie. Verengelsing word veeleerder deur Kaaps gerugsteun. Wat die ATR herhaaldelik doen, is om 'n kwantitatiewe maatstaf te gebruik, naamlik dat die meerderheid Afrikaanssprekendes bruin is en dat die toekoms van Afrikaans dus in hulle hande is. Kwalitatiewe oorwegings word glad nie verreken nie. Die ATR het bv nog nooit 'n veldtog ten bate van suiwer(der) Afrikaans geloods nie; nog nooit bv 7de Laan-Afrikaans veroordeel nie. Daar is veral twee kwalitatiewe oorwegings wat 'n deurslaggewende rol in die toekoms van Afrikaans gaan speel en wat die ATR gerus kan omarm. Eerstens dat Afrikaans so suiwer moontlik gebruik moet word, met veral die vermyding van onnodige Engelse woorde en uitdrukkings. Tweedens dat Afrikaanssprekendes taalgetrou/Afrikaanslojaal moet wees. 'n Derde oorweging, dat Afrikaanssprekendes sover moontlik altyd en oral Afrikaans moet gebruik, behoort as vanselfsprekend aanvaar te word. In die stryd om die behoud van Afrikaans op Stellenbosch en elders is dit baie duidelik dat 'n beduidende getal blankes Afrikaanslojaal is, terwyl bruin Afrikaanslojaliste uiters skaars is. 'n Mens sou dink dat die ATR, as dit letterlik 'n Afrikaanse taalraad wou wees, minstens drie ononderhandelbare vereistes aan die lede van sy direksie en personeel sou stel: Hulle huistaal moet Afrikaans wees. Hulle kinders moet in Afrikaans skoolgaan. Hulle moet ten gunste van Afrikaans as universitêre onderrigtaal wees. Sowel voorheen as tans kan dit nie van die ATR gesê word dat hy aan hierdie drie uiters redelike vereistes vir Afrikaanslojaliteit voldoen nie. Die ATR probeer te hard om ingevolge die mode multikultureel, inklusief en divers, dus 'n "breë kerk", te wees, met die gevolg dat hy homself in sy kern ontmagtig sodat hy nie doeltreffend kan doen wat hy ingevolge sy naam veronderstel is om te doen nie, naamlik om Afrikaans te bevorder. Die ATR moet sy prioriteite verander. Tans is daardie voorkeure versoening, meertaligheid en die nie-standaardvariëteite van Afrikaans, alles stewig ingebed in politieke korrektheid; vandaar ook die veelvuldige verwysings na bemagtiging, wat veral in politieke diskoers gebruik word. Myns insiens behoort dit vir 'n Afrikaanse taalraad primêr om die taal Afrikaans te gaan. Hy moet hom nie by uitstek deur politieke oorwegings te laat lei nie. Daarmee impliseer ek nie dat Afrikaans of enige ander taal van bv die politieke werklikheid geïsoleer kan word nie.
"Daar is in die verlede in Afrikaans seergemaak, maar ook in Afrikaans 'n stryd teen onreg gevoer. Die Taalraad mik dus op die heling van die letsels van die verlede en versoening tussen die sprekers van die taal." Dít is sprekend van die ATR as versoeningsinstansie. As die ATR wesenlik eerder 'n Afrikaansinstansie was, dus taal- pleks van politiekgeoriënteerd was, sou hy 'n beter balans gehandhaaf het deur soms ook los trek met entoesiastiese verering vir die baie positiewe dinge wat in en deur Afrikaans deur veral Afrikaners tot stand gebring is. Soos gebruiklik in ATR-geledere verwys Steenkamp by name en goedkeurend na nie-wittes soos Neville Alexander, Achmed Kathrada en Nelson Mandela, sonder om by name na 'n enkele van die baie meer wittes te verwys wat 'n baie groter bydrae tot Afrikaans gelewer het. Die rol van Afrikaners in Afrikaans word deur die ATR misken soortgelyk aan die manier waarop hy Standaardafrikaans misken. Hierdie strategie kan moontlik nie-wittes vir Afrikaans wen, maar terselfdertyd kan dit die lojaalste Afrikaanssprekendes, die blankes, vervreem. Ek sou nogal graag wou weet waar Alexander te kenne gegee het: "Afrikaans sal die politieke lot van die land bepaal." Hy kan reg hê in die sin dat sowel Afrikaans as die land besig is om onder te gaan.
Die ATR kan gerus besin oor waarom hy bly hamer op die variëteite van Afrikaans terwyl dit nie (in dieselfde mate) met Engels of enige ander taal gedoen word nie. Waarom Kaaps ongekwalifiseerd verheerlik as dit nie met cockney gedoen word nie? Waarom skepties oor Standaardafrikaans wees omdat dit soos seker enige ander standaardtaal eerder elitisties as plebejies is? Ek hoop ek het in 'n mate daarin geslaag om te verduidelik wat ek teen die ATR se uitgangspunt en houding het en waarom dit myns insiens in die belang van Afrikaans hersien moet word. Ek het begrip daarvoor dat Steenkamp 'n ATR-amptenaar is en hy dus nie almagtig is om 'n instansie te hervorm/transformeer wat sonder sy medewerking in sonde ontvang en gebore is nie.
2016-06-08 at 16:56
Ag Johannes ... Ek waardeer jou plasings. Hulle wys dat ten minste een persoon die moeite doen om my goed te lees.
Kom met my in aanraking vir 'n ordentlike gesprek soos ek reeds gevra het ([email protected]), pleks van bloot dieselfde argumente en persepsies met elke artikel te herhaal. Op hierdie wys kan ons dalk selfs 'n punt bereik waar ons oor ten minste sommige goed kan saamstem.
En dankie vir al die korreksies. As ons kontak sou maak, kan ek die goed dalk voor die tyd aan jou stuur om te redigeer.
2016-06-09 at 09:44
Conrad, dankie vir 'n redelike reaksie. Ek het my "argumente en persepsies" in die openbare domein geplaas in die hoop dat dit tot verandering/transformasie kan lei; ook in die ATR. Alles wat ek hier bo geskryf het, het as oogmerk die bevordering van Afrikaans. Ten minste sommige van my opmerkings behoort (ernstige) oorweging te geniet. Sedert jy die voltydse uitvoerende hoof van die ATR geword het, het daar 'n merkbare verbetering in die funksionering van die ATR ingetree. Daar word bv (dadelik) op aktuele Afrikaansgebeure gereageer, wat voorheen selde die geval was.