Op pad na Bettiesbaai | SkalkSkryf
« Kalahari dot com
Wittes, bly tog net stil »
Op pad na Bettiesbaai
Januarie 9, 2013 by Louwie Ons laat ´n horingdroë, witwarm Laingsburg agter. Pak die laaste skof see toe rustig aan, maar eers gaan bekyk ons die enigmatiese Matjiesfontein waar KhoiKhoi mense lank gelede, kinderlik vreedsaam matjies van riete gevleg het om hulle huisies mee te bou, lank voor die witman, (onwetend) onder drif van Theilard de Chardin se evolusionêre komsmogenese, op pad na die groot geestelike sintese in Omega, brutaal die blink treispoor oor hulle agterplaas kom bou het.
Die plek slaap nog toe ons die hoofstraat af ry. Die verlate straat toneel laat mens nogal dink aan Clint Eastwood se “The Good, the Bad and the Ugly” -fliek van destyds. Koffieplekke en museums is nog toe. Hier en daar dwaal ´n toeris half rigtingloos rond. Net ou Clint op sy perd, sy skrefies oë, lang jas en sy groot hoed kom kort om die prentjie te voltooi. Ons ‘skiet’ met kameras op en af in die straat tot die museum by die stasie sy deure lui oopmaak. Ma en fotokind gaan kyk wat is binne. Pa en honde sit op Matjiesfontein se stasiebankie en wag vir die trein.
En hier, in die geskiedenis van Matjiesfontein, in die dorre Karoo, ontmoet ons nog ´n Skotsman; James Logan, spoorwegman, dorpstigter, besigheidsman, woekeraar, swendelaar, tenderpreneur, uiteindelik multimiljoenêr.
Waarom is dit so dat ons Boerenasie kla en murmereer, net droogte en ellende sien, en dan kom ´n Skot of Rus of Engelsman en maak miljoene uit presies die plek waaroor die Boer so droewig lamenteer? Sê Logan; ‘dis nie omdat ek so baie gedoen het op die plek nie, is omdat ander so min gedoen het wat dit so indrukwekkend laat lyk.’
Logan swem die land besittingloos in as oorlewende van ´n skeepsramp iewers rondom 1877. Met ´n Pond of twee in sy sak en skynbaar ´n goue lepel in die bek, kry hy werk in die Kaap se spoorweë as portier (sy pa was ook sy lewe deur ´n spoorwegwerker in Skotland). Hy vorder tot distriksuperentendent, maak vriende met ministers in Cecil John Rhodes se kabinet, en bekom, as stasiemeester of wat ook al op Matjiesfontein, onwettig tenders (a la Malema) by sy vriend Sivewright, die minister van vervoer, vir kosvoorsiening op treine na die Noorde. Die onreëlmatigeheid kom op die lappe. Rhodes en sy kabinet bedank (Zuma en sy mede komediante kan sekrlik iets oor etiek by die ouens gaan leer!). Rhodes word gevra om sy bedanking terug te trek en ´n nuwe kabinet saam te stel. Sivewright verloor sy pos en Logan sy kontrak. Hy dagvaar die staat vir kontrakbreuk en kry 5,000 pond skadevergoeding.
“Whatever we do, it is to Christ we do it. Whatever is done to us, it is Christ who does it.” Hier, dink ek, het Teilhard de Chardin die pad begin byster raak.
Logan koop grond om Matjiesfontein van ´n bankrot, murmurerende boer, lê water oor lang afstande aan vir die dorstige stoomtreine en bou ´n eksotiese SPA en hotel waarheen ryk mense uit die Kaap, Engeland en ander wêrelddele stroom. Prinse, Sultans, Hertogte en Hertogginne, Cecil John Rhodes self, en nog baie ander bekendes en beroemdes (selfs berugtes) besoek die plek, hou partydjies, drink, dans en fornikeer dat die stof staan.
Toe kom die oorlog en Matjiesfontein word (onder aanmoediging van Logan met sy kontakte in die regering?) die Britse magte se hoofkwartier. Meer as trwintig duisend manskappe en tien duisend perde stroom deur die plek op pad na die front. Duisende manskappe en perde wat gevoer moet word, en Logan lag al die pad bank toe. Logan word ´n multimiljoenêr.
Toe eindig die oorlog en Matjiesfontein verloor die stryd om oorlewing. Logan en sy goue tong betree die politiek en Matjiesfontein verval tot ´n stowwerige spookdorpie op die vlaktes van die Karoo na sy dood in 1920.
Nou is dit ´n museum, ´n groot museum. Een deel daarvan is ´n baie groot plek in die kelders onder die eens trotse stasie. Die opsigter/kurator vertel dat hulle nooit bewus was van wat onder die stasiegebou was nie, tot iemand sowat twintig jaar gelede ´n deur of valdeur ontdek en oopgebreek het. Onder die stasie vind hulle toe selle van ´n ou tronk. Dit is nie duidelik wie daar aangehou is nie. My eie vermoede is dat Boerekrygers (soos Gideon Scheepers wat veronderstel was om in die hospitaal behandel te word?) uit die ABO daar aangehou is (en dalk gemartel is om inligting te bekom?). Waarom anders is die plek so geheim gehou en eers honderd jaar later weer ontdek? As hulle onbewus was van die tronk, hoe het hulle geweet dit was ´n tronk en nie dalk pakkamers van die spoorweg nie? Waarom dan die doodse stilte oor die geskiedenis van die tronk in die middel van die godverlate Karoo? Jy soek verniet na inligting oor die hoekom en die waarom van die tronk.
Nou is die tronk vol oudhede; plaasgereedskap, kinderspeelgoed, kombuistoerusting van ouma en oumagrootjie, artefakte uit die oorlog, keramiek toilette van toeka, fotografiese en mediese toerusting uit toet se dae, alles in ´n redelike sisteemlose warboelsaam met een ou Boer en ´n kind wat onder in die kelder dwaal.
Toe ons die museum verlaat storm daar ´n erg besope man van oorkant die spoorlyne op ons af. Van vêr af skreeu hy: ‘Mêrem, give me camera, I take photos of you!’ se moer sê Ma. Dan hol hy met ons kamera weg en dan? “n Amerikaanse toeris skryf dat (moontlik dieselfde besope “enterpreneur”?) aan hom ´n dooie karoobossie wou verkoop om saam te vat Amerika toe!
´n Baie interessante plek, die museum. Net dit maak ´n besoek aan Matjiesfontein reeds die moeite werd. Besoek dit gerus as jy weer daar verby jaag op pad Kaap toe. Die historiese verposing roer die siel en kry die brein weer positief op dreef na die uitmergelende tog deur die dorre Karoo. In die Hotel wemel dit glo van spoke wat deure toeklap en lag en gesels tot na middernag. Daar is in die goeie ou dae (en word steeds aan die ander kant?) woes gefuif, gekafoefel, orgies bedryf en selfs moord gepleeg in hierdie dorre dorpie.
Hoër straat op is die ou vervoer-museum met ou karre, ´n fiets of twee, ´n ou stoomtrein en passasierwaens met erg beknopte slaap- en eetplek. Logan se huis, die gebou waar hy fonteinwater gebottel het en die begrafplaas waar ondermeer Generaal Wauchope (verkeerdelik) begrawe is, kan ook bekyk word.
Toe is dit weer ons en die teerpad. Pramkop links, Konstabel, Jan de Boers. Regs lê Rooiberg en Bontberg met Matroosberg anderkant Touwsrivier. De Doorns waar dit gebrand het, en Hexriviervallei, seker een van die mooiste valleie in die land. Selfs hier slaan die plakkerskampe nou soos varkmasels uit. Hoe lank voor dit ook brand?
By Worcester (Woester?) mis ons die afdraai na Villiersdorp. Die verkeer is erg en vir omdraai is daar nie plek nie. Ons spoed voort in Paarl se koers, deur die Hugenote tol tonnel, erg verbaas en hopeloos verdwaal. Die kaart sê die volgende opsie is die Franschoek afdraai. Start my slimfoon se GPS en die sê hou reguit aan vir Bettiesbaai. Pa volg sy eie kop en draai na Franschoek toe af. GPS sê herbereken-herbereken jou ou dom donner, of so iets.
Ons beland in Franschoek waar die verkeer lyk soos Johannesburg net na vyf die middag. Ons worstel deur die middedorp. Daar is nêrens parkeerplek sodat mens weer die mooi ou dorpie te voet kan verken nie. Aan die groot, blink motors kry mens die indruk dit is ´n redelik “opstêrs” plekkie wat soortgelyke toeriste (met blinknuwe BMW, Audi, Porche en Benz ML 4×4 banale bosbusse) in hulle duisende aantrek.
Uitgevat in die nuutste modes woel dit (soos destyds in Matjiesfontein?), koop dit, drink en eet dit. Ons leef voluit, gryp hedonisties elke kriesel genot wat ons materiële voorspoed ons kan bied, vasgevang in die “desire for well-being”, nog nie op die punt van evolusie waar ons strewe na “more-being”, die “growth in our souls of a great impulse towards super-evolution” sal voer soos Teilhard de Chardin dit wil nie.
En tog. Selfs die glans, die prag en praal is steeds deel van die proses van ‘kosmogenese’, die evolusie van die Kosmos deur biogenese, antropogenese, noögenese, serebrasie, hominigenisasie, planitisasie, ´n beweging na “ever greater consciosness” na die uiteindelike, onomkeerbare sintese met die “Omega Point” soos de Chardin dit noem.
Ons het nog ´n lang pad om te gaan.
Pak die Franschoek-pas aan. Fantastiese uitsig oor die rykmans vallei daar van bo af. Berg af, oor die Botrivierdam, verby Vyeboom tot in Grabouw en dan links na Botrivier, Hermanus afdraai, Kleinmond en uiteindelik Bettiesbaai en “Home Sweet Home” ons huisie by die see.
Ons pak af, gryp handoek en hond en gaan soek die see.
Posted in Uncategorized | Tagged Bettiesbaai, Franschoek, Logan, Matjiesfontein, Vakansie | 2 Kommentaar	2 Responses
op Januarie 14, 2013 at 2:04 nm brieweuitdievreemde
Louwie, is Jonnie nog daar op Matjiesfontein? Hy is/ was die een wat mense op begeleide toere deur die dorp neem? Hy’t ‘n storie vertel van die Koningin Victoria portret in die kroeg wat een aand baie laat beskryf is deur ‘n dronkie as “‘n baie mooi pertret van John Vorster”😆
op Januarie 15, 2013 at 8:27 nm Louwie
Ha-ha, ek kan nogal die ooreenkoms tussen die bolwange van oom John en Queen Vic sien😆
Van Jonnie weet ek nie. Ons het ons maar self op toer gevat.