Nuuskommentaar: SAUK maak van joernaliste joernaluiseHlaudi Motsoeneng Foto: news.iafrica.com Dit moet selfs vir ŉ leek duidelik wees dat die SAUK nou die kluts kwyt is, met nie net redaksionele beleid nie, maar ook met bestuurstyl. Hoewel die kwessie van politieke neutraliteit, wat by ŉ openbare uitsaaier pas, nie van gister af bevraagteken word nie, lyk dit asof die grootbaas, Hlaudi Motsoeneng, nou uit sy pad gaan om te bewys waarom die openbare beskermer (OB) en die howe (tot dusver) meen hy is nie geskik vir die pos nie. En natuurlik staan hy nie alleen nie – hy word deur ŉ minister en raad gekoester. Seker die grootste aanduiding dat als nie wel is nie, is dat die swaargewig, Jimi Matthews, met onmiddellike effek bedank en die luisteraars en kykers om verskoning gevra het omdat hy nie gouer beswaar gemaak het teen die vergrype nie. En getrou aan sy huidige styl, kondig die SAUK die bedanking aan, span selfs die heuningkwas bietjie in, maar swyg dawerend oor die redes wat Matthews aangegee het. Dadelik het ons weer verwronge nuus. Behalwe dat die publiek en die demokrasie so in die voet geskiet word (sommige sal meen die skoot is ŉ ent hoër deur die anatomie), is dit die personeel wat in ŉ baie moeilike posisie geplaas word. Aan die een kant geld die ou regsreël dat onwettige opdragte nie uitgevoer mag word nie. Aan die ander kant het veral Motsoeneng ŉ reg op sy eie geword. Weliswaar nie wettig nie en normale, laat staan nog gesonde, bestuursbeginsels word oorboord geslinger. Boonop is daar regspraak (Stadsraad van Pretoria versus Walker en ander in die konstitusionele hof), dat die verontregtes dit nie maar kan ignoreer of die reg in eie hande mag neem as ŉ owerheidsinstansie ongrondwetlik optree nie, maar regstappe moet doen om die halsstarrige owerheidsinstelling tot besinning te bring. Die SAUK het dus genoeg tyd om “weerbarstige” joernaliste en bestuurders erg te viktimiseer en selfs hul loopbane te verwoes voordat sake deur die howe tot orde geroep word. Met die aanstellingskwessie van Motsoeneng het dit egter duidelik geword dat dié instelling ruim by Zuma geleer het oor hoe om regsprosesse uit te rek totdat dit blou in die gesig is. En wat die land betref, kom die “spertyd” van die verkiesing van 3 Augustus al nader. En soos sake staan, is daar binne die OVK ook maar probleme, soos die verpligte adreslys in Tlokwe. Die SAUK se statutêre verpligtinge oor nuus en aktualiteit kan dalk die beste opgesom word deur die volgende lisensievoorwaardes vir nuus: Die feit is egter dat daar, soos sake nou met die SAUK staan, geen manier is waarop die OVK die komende verkiesing as vry en regverdig, of selfs net as genoegsaam vry en regverdig, kan verklaar nie. Suid-Afrika staan reeds op wankelende bene nadat dié land oor sy voete geval het om die laaste verkiesing in Zimbabwe vry en regverdig te verklaar, terwyl Verslaggewers Sonder Grense (VSG) dieselfde verkiesing as nié vry en regverdig verklaar het nie en ŉ ellelange lys van mediavergrype die wêreld ingestuur het. Lande soos Australië en Botswana het gevra die verkiesing moet weer gehou word weens die grootskaalse ongerymdhede wat plaasgevind het. Hoewel die voorsitter van die OVK reeds gewys het op die gevaar dat die verkiesing in Suid-Afrika, weens onder meer politieke geweld, dalk nie vry en regverdig verklaar sal kan word nie, is sover bekend nog nie ŉ woord gerep oor die moontlikheid dat die SAUK se blatante optrede ook kan voorkom dat die verkiesing vry en regverdig verklaar word nie. Op die oomblik lyk dit asof die regsprosesse wat aan die gang is, reg en noodsaaklik is, maar dit lyk of daar ook omvattend na bo-en-behalwe optrede gekyk sal moet word. Sover lyk dit asof dit gebiedend noodsaaklik raak dat betrokke instellings, soos Solidariteit en Right 2 Know, asook politieke partye, ernstig daaraan dink om ŉ afvaardiging na VSG se hoofkantoor in Parys te stuur en die erns van die saak onder dié instelling se aandag te bring. VSG, wat ook vir die jaarlikse persvryheidsindeks sorg, het Suid-Afrika sterk onder die duim gehou solank as wat die ANC die Snoerwet deur die parlement gestoomroller het. Suid-Afrika het soos ŉ klip op die persvryheidsindeks geval. Ontstelde mediaverklaring op mediaverklaring hieroor en ander sake is uitgereik. Skielik is die druk laat los en Suid-Afrika het ŉ dramatiese verbetering op die indeks gemaak. Die hoofrede en dit word steeds so groot op VSG se webwerf aangetoon, is dat “pres. Jacob Zuma geweier het om die Snoerwet te teken”. VSG is by herhaling reggehelp dat Zuma bloot die wetsontwerp na die parlement terugverwys het vir die regstel van sekere tegniese foute, maar daar mag nie aan die skadelike impak van die wetsontwerp geraak word nie. VSG het alle regstellings van die feite geïgnoreer en dit lyk asof slegs ŉ besoek van ŉ kundige swaargewigspan dié saak sal kan beredder. Sodoende kan ook verseker word dat VSG die verkiesing in Suid-Afrika volg met dieselfde aandag as wat die geval met Zimbabwe was. Dieselfde span kan ook ŉ besoek aan Freedom House (VSA) bring, wat ŉ veel objektiewer prentjie van Suid-Afrika byhou. Om ŉ dringende hofbevel te probeer verkry om so kort voor die verkiesing die SAUK as’t ware onder administrasie te plaas, is waarskynlik te veel gevra. Die feit van die saak is dat die SAUK se optrede op soveel terreine negatief inwerk. Suid-Afrika word opnuut as belaglik aan die wêreld voorgestel. Die leserspubliek se intelligensie word blatant beledig deur sulke wollerighede aan te voer soos dat programme soos The Editors en volgens mediamededelings RSG se Kommentaar, geskrap gaan word “omdat hulle nou al te lank op die lug is”. Om so kort voor die verkiesing te sê die twee programme, wat soms kwaai kritiek op die regering uitsaai, het niks met die verkiesing te make nie, is soos om die publiek te oortuig perdebolle is turksvye. Iets moet dringend gedoen word om die nuuspersoneel met integriteit behoorlik te bevry sodat die SAUK sy mandaat binne die statutêre raamwerk kan verrig. Hulle is nie maar bloot ‘joernaluise’ op wie bestuurslui, wat nie die konsep van demokrasie verstaan nie, net kan trap nie. En sodat ons ŉ waarlik vry en regverdige verkiesing kan hê.