Geskiedenis | VSAAV
Die eerste atletiekafrigtersvereniging in die Vrystaat word in 1962, onder voorsitterskap van Prof Marius Desipré [UOVS], gestig. Opeenvolgens word André (“Fly”) van den Heever en toe Barries Barnard voorsitters van hierdie Vrystaat Afrigtersvereniging!
In 1967 word Paul Branders as voorsitter verkies en Luame Ludick word die sekretaris. Die primêre doelwit van die vereniging, nl. die opleiding van afrigters, word in Januarie 1968 bereik toe die eerste afrigtingskursus op Kroonstad gehou word! Die kursus word egter al hoe meer populêr en in 1979 verdeel die kursus in ‘n hoërskool- en ‘n laerskoolkursus: Mnr. Jan Hartman word kursusleier by die primêre skolekursus en Paul Branders hanteer die hoërskoleafdeling. Die hoërskole is by die Afrikaans Hoërskool Kroonstad, en die primêre skole by Sentraal Primêre Skool geakkommodeer.
Alhoewel die atletiekverenigings alreeds in 1976 in ‘n senior- en skolegroep verdeel het, het die druk om dit in die afrigtersvereniging ook te doen, eers in 1987 sterk na vore gekom. Die groot rede hiervoor was dat die seniors en die skole verskillende doelwitte begin nastreef het: Die skolegroep wou mense oplei om atlete op grondvlak af te rig en die seniorgroep se fokus het stadig maar seker verskuif na die inskerping van atlete vir die internasionale arena… buitendien was 13 van die 15 bestuurslede van die Vrystaat Afrigtersvereniging, onderwysers of persone in diens van die Vrystaat Onderwysdepartement.
Op 14 Oktober 1988 [op aanbeveling van die Hoofbestuur: Paul Branders(Voors.), Kobus Potgieter (Onder-voors.), Luame Ludick (sekr.) en Rudolph Cloete (tesourier)] verdeel die Vrystaat Afrigtersvereniging in twee onafhanklike groepe, nl. die Vrystaat Afrigtersvereniging (onder voorsitterskap van Kaai Preller, UOVS) en die Vrystaat Provinsiale Skole Atletiekafrigtersverniging (onder voorsitterskap van Paul Branders).
Die OVSPSAAV gaan van krag tot krag en hou tot en met 1996 hul kursusse op Kroonstad – die kursusleiers is nog steeds Paul Branders en Jan Hartman. Die 1994-kursus [dieselfde jaar waarin SA ‘n volwaardige demokrasie onder die ANC geword het] was die grootste afrigterskursus in Suid-Afrika, nl 1,000+ mense waarvan 320 onderwysers was! Dit is ook die eerste jaar dat toestemming verleen is dat die OVSPSAAV die Vlak III-kwalifikasie kon toeken: 5 persone kwalifiseer hierdie jaar, o.a. Wimpie Lodewyk – later Voorsitter van Vrystaat Hoërskole Atletiekereniging!
In 1992 begin samesprekings met SAACON, die ANC-gefundeerde atletiekbeweging, in ‘n poging om samewerking te bewerkstellig. Aanvanklik was daar sukses en Rudolph Cloete en Nathan Backarette stel selfs ‘n gesamentlike grondwet saam. In 1994 misluk hierdie samesmelting toe die OVSPSAAV agterkom dat SAACON eintlik ‘n leë dop, met geen lede, is.
In 1993 bied die OVSPSAAV die eerste provinsiale simposium in Kroonstad aan – ‘n eerste vir enige provinsie in SA! EN in dieselfde jaar begin die druk om die OVSPSAAV te ontbind en om weer op te gaan in een Vrystaatse Afrigtersvereniging! In ‘n poging om ‘n verenigde front teen SAACON te vorm, kaap die OVSPSAAV die senior Vrystaat Atletiekafrigtersvereniging en neem hulle totaal en al oor – dit gebeur by die AJV in Welkom-Gimnasium se skoolsaal.
Hierdie druk lei daartoe dat die OVSPSAAV bekommerd raak oor sy opgehoopte fondse en die Bestuur word opdrag gegee om die moontlikheid van ‘n trust te ondersoek: Die Paul Branders Trust, onder voorsitterskap van Rudolph Cloete, word op 23 Junie 1994 gestig.
Nou volg die onstuimige jare waarin die ANC, as regering, alles omverwerp en deur nuwe strukture skoleatletiek beheer. Die OVSPSAAV verander sy naam na die Vrystaat Skole Atletiekafrigtersvereniging [VSAAV]. Ilze van Graan se voorlegging van die mannetjie, wat binne ‘n horlosie, hardloop, word as nuwe wapen/motief van die nuwe Vereniging aanvaar. Die VSAAVgaan aan met sy normale aktiwiteite en kursusse… in hierdie tyd word die senior Afrigtersvereniging weer deel van AFS. Na ‘n aanvanklike rondval, waar die kursusse in Bloemfontein en Bethlehem plaasvind, verkry die VSAAV in 2000 ‘n borgskap van die SASOL Maatskappy en die kursus vind sy tuiste in Sasolburg, met Wimpie Lodewyk (toe sekretaris van die afrigtersvereniging) as kursusleier.
Vanaf 2003 verhoog die druk op die VSAAV en Vrystaat Atletiek verkla hulle by Atletiek Suid-Afrika: Die klag is dat daar slegs een atletiekvereniging en dus een afrigtersvereniging per provinsie mag wees! Samesprekings vind periodiek plaas, maar Vrystaat Atletiek neem ‘n onverbiddelike houding in. Die Federasie beïnvloed naderhand ook die Onderwysdepartement se siening en nog groter druk ontwikkel!
Die uiteindelike breuk kom in 2006 met ‘n vergadering tussen alle partye in Bloemfontein. Teenwoordig was die Vrystaat Departement van Sport, Kultuur en Wetenskap, Wimpie Lodewyk van die VSAAV, Rudolph Cloete van die Paul Branders Trust, Kaai Preller van Atletiek SA, William Letlatsa van Atletiek Vrystaat en Mnr. Molahabi van die Vrystaat Onderwysdepartement … Na die vergadering word die Vrystaat Sportkommissie getaak om die geskil te besleg, maar Vrystaat Atletiek en die Vrystaat Onderwysdepartement ry alle pogings in die wiele!
… en Rudolph Cloete se woorde op 17 September 1993 word profeties waar: Die VSAAV besluit om onafhanklik sy eie paadjie te loop: Die Vereniging het baie lede, ‘n gesogte afrigterskursus, beskik oor baie kennis en ondervinding en is kapitaalkragtig.
Gedurende die 2007 (die eerste kursus wat in Desember aangebied word) kursus word ‘n samewerkingsooreenkoms met die “Sport Science Institute / High Performance Center” in Bloemfontein aangegaan en die kursus geniet weer ‘n mate van eksterne erkenning. In 2014 word samewerking tussen AFS se Afrigterskomitee en VSAAV bereik en die ASA Afrigters Vlak I en Vlak II-eksamens word op die VSAAV se Desemberkursus aangebied. In 2015 word Spanjool Wessels die kursusleier en –organiseerder.
In 2006 vind daar vir die eerste keer ‘n Meriete/Medaljefunksie plaas: hier word al die goue medalje wenners (en hul afrigters) op die verskillende SA Kampioenskappe vereer! Hierdie is ‘n wonderlike projek en die finansiële las word deur die VSAAV, Vrystaat Hoërskole en Primêre skole Atletiekverenigings en die SP Barkhuizen Trust gedra! Die eerste funksie word by Welkom-Gimnasium aangebied! Later verskuif die organisatoriese verantwoordelikheid na die 2 skole-atletiekverenigings, alhoewel die VSAAV en die Barkhuizen Trust nog steeds finansiële ondersteuning bied.
Aan die einde van 2009 bedank Paul Branders as Voorsitter na 32 jaar! Daar is ‘n moontlikheid dat hy na Johannesburg gaan verhuis a.g.v. sy vrou se gesondheid. Mnr Vis van Rensburg word onbestrede as Voorsitter verkies.
In 2014 vat die idee van Itemkoördineerders pos: ‘n Persoon wat verantwoordelik is vir elke item/groep items se standaardisering en ontwikkeling. Die komitee bestaan uit Mev. Elizma du Plessis [Naellope], Annie Marais [Middelafstande en Stap], Spanjool Wessels [Hekkies], Corné Wessels [Worpe] en Leroux Jordaan [Spronge]. Die Sameroeper van hierdie komitee is Rudolph Cloete. Sedert 2015 wys hierdie komitee die Vrystaat Hoërskole Atletiekspan se afrigters aan. Ook hier ontstaan ‘n groot verandering: Daar word nou ‘n afrigter by elke item op SA’s geplaas om …
1) die Vrystaatatlete moreel by te staan en
2) om te sorg dat Vrystaatatlete nie deur beamptes benadeel word nie!
Dit het dadelik positiewe gevolge!
Aan die einde van 2015 vind 2 groot veranderings in die VSAAV plaas: Die jaarlikse kursus vind weer op Sasolburg plaas, maar Mnr. Wimpie Lodewyk lê die tuig as Kursusleier neer. Hierdie taak word in die hande van Mnr. Spanjool Wessels, ondervoorsitter, geplaas. Mnr Wimpie Lodewyk word aangestel as SMGD vir alle tegniese en landbouskole in die Vrystaat en word deur werksdruk gedwing om as sekretaris te bedank. Me Corné Wessels word in sy plek ingestem. Mnr. Freddie Meyer, jarelange tesourier, verhuis in 2016 uit die Vrystaat en Mnr. Vis van Rensburg (Voorsitter)neem die geldsake tydelik oor.
By die 2016 AJV word Mnr. Wimpie Lodewyk en Mnr. Rudolph Cloete verkies tot die eerste Erelede/lewenslange lede van die VSAAV.
Aan die begin van 2017 word Rudolph Cloete aangewys as die verteenwoordiger van die VSAAV op die Hoërskole Bestuur. Ongelukkig vind die Merietefunksie/Assosiasie-debakel in die jaar plaas en die verhouding tussen Vis van Rensburg (Voorsitter) en Rudolph Cloete versuur. Rudolph Cloete word 65 jaar oud en tree uit die VSAAV-bestuur uit …hy woon nog gereeld alle vergaderings van die VSAAV as Erelid by! Hy gaan ook voort om die VSAAV se webwerf te bestuur.
VOORSITTERS EN KURSUSLEIERS
Paul Branders is op 11 Januarie 1924 op Dewetsdorp gebore.
Hy gaan skool op Bethulie by Pellissier Hoërskool. Nadat hy matriek geslaag het, gaan werk hy by die Volksblad in Bloemfontein, maar verskuif later na die Glen Landboukollege as ‘n werknemer.
In 1947 voltooi Paul Branders sy onderwysersopleiding, met spesialisvak Liggaamlike Opvoeding. Hy begin sy onderwysloopbaan  by Hoërskool Bultfontein, maar sy hart verlang terug na die Suid-Vrystaat, waar hy grootgeword het! Vanaf 1951 – 1965 gaan hou hy skool by sy alma mater, Hoërskool Pellissier op Bethulie… in hierdie tyd lewer hy 15 Vrystaatatlete op! In 1966 word Paul Branders aangestel as Inspekteur: Liggaamlike Opvoeding, Noord-Vrystaat, en hierdie pos behou hy tot en met sy aftrede in 1989.
In 1953 word hy verkies tot die Hoofbestuur van Vrystaat Atletiek en hier dien hy tot 1965. In 1962 word Paul Branders die Vrystaat se verteenwoordiger op die SA Atletiek Afrigtersvereniging. In 1980 begin die toekennings instroom en hy ontvang meer as 15 eerbewyse vanaf Vrystaat Atletiek en die SAAAU. In 1986 word hy verkies tot die Ondervoorsitter van Vrystaat Atletiek en vanaf 1977 – 1992 van die Vrystaat Skole Atletiekvereniging… hy dien ook etlike jare as Vrystaatkeurder. In 1992 bedank Paul Branders as voorsitter van die senior afrigtersvereniging en gee die leisels oor aan dr Nathan Backarette, SAACON.
Vanaf 1977 – 1999 was Paul Branders die kursusleier van die Vrystaat Skole Atletiekafrigtersvereniging se jaarlikse kursus en vanaf 1978 is hy die voorsitter van hierdie afrigtersvereniging [32 jaar]. In 2009 bedank hy as Voorsitter a.g.v. sy vrou se swak gesondheid, en Vis van Rensburg word onbestrede as Voorsitter van die Afrigtersvereniging verkies.
Paul Branders is afgetree en woon in Kroonstad. Hy sterf skielik in Junie 2010.
Jan Hartman is op 10 Julie 1936 gebore.
Jan Hartman begin skoolgaan op ‘n plaasskool, Grootvlei en matrikuleer by die Hoërskool Standerton. Na matriek studeer hy aan die Heidelberg Onderwyskollege en voltooi later ook ‘n B.A-graad aan UNISA.
Hy begin sy onderwysloopbaan in 1954 op Fouriesburg, verskuif as senior onderwyser 10 jaar later na Marquard en in 1972 word hy vise-hoof aan die Sentrale Volkskool op Kroonstad. In 1974 word Jan Hartman aangestel as Adjunkhoof aan die Primêre Skool Voorwaards, Kroonstad, en in 1979 verskuif hy terug na die Sentrale Volkskool as Skoolhoof.
Jan Hartman kwalifiseer d.m.v. die VSPSAAV in 1964 terwyl hy in Marquard skoolhou, en in 1968 word hy vir die eerste keer die hoofafrigter in hekkies op die Vereniging se provinsiale kursus. Jan Hartman was vir jare die afrigter en/of bestuurder van die Vrystaat Primêre skole atletiekspanne…. en in 1995 is hy die afrigter van die USSASA Atletiekspan (seuns) wat die “Jean Humbert Cup” in Slowakye verower! Twee jaar later maak hy weer so toe hy die meisiespan van USSASA die “Jean Humbert Cup” in Frankryk laat wen!
Jan Hartman dien op ‘n verkeidenheid van atletiekbesture o.a. as voorsitter van USSASA NVS Primêre Skole Atletiek, tesourier van USSASA Nationaal se Hoofbestuur [1995/6] en Vise-voorsitter USSASA Nationaal se Hoofbestuur [1996/7]. Saam met Mnr Paul Branders, is Jan Hartman vir etlike jare die kursusleier van die VSPSAAV/VSAAV se provinsiale kursus.
Jan Hartman dien as trustee van die S.P.Barkhuizen Trust, wat hy help stig het. Jan Hartman tree in 1994 af en hou hom besig met sy boerderybelange in en om Kroonstad. Hy was ‘n bekende boer in die Kroonstad-distrik. Jan Hartman sterf onverwags in 2009.
Wimpie Lodewyk is op 19 Augustus 1964 in Hoopstad gebore.
Wimpie Lodewyk se vader was ‘n provinsiale paaie-inspekteur, wat veroorsaak het dat Wimpie verskeie skole in die begin van sy skoolloopbaan bygewoon het, maar in graad 4 kom hy op Harrismith aan en voltooi sy hele skoolloopbaan hier! Hy matrikuleer in 1982 en is die hoofseun van die skool.
Wimpie Lodewyk het toe in die koshuis gebly, want sy vader was al weer verplaas na Vrede. Op skool neem hy deel aan die gewigstoot en die naellope en neem selfs aan Interhoër as hoërskoolatleet deel. Bekende afrigters wat in hierdie era op Harrismith afgerig het, was Wilma Fraser,Johan Prinsloo en Johan Uys.
Wimpie Lodewyk gaan studeer by Kovsies en beoog om BA-Admissie te voltooi. Hy was ‘n inwoner van Malhuis, maar in sy derde jaar skop hy op en gaan werk hy by ‘n padboumaatskappy … en studeer deeltyds onderwys! In 1987 gaan hy Weermag toe en rig aktief rugby af! In 1988 trou Wimpie Lodewyk met sy Suid-Wesmeisie!
Wimpie Lodewyk begin sy onderwysloopbaan by Hoërskool Hentie Cilliers, Virginia! Hier het sy skoolhoof, Jan Victor, hom by die atletiek ingespan. Wimpie Lodewyk kwalifiseer as afrigter op die OVSPSAAV se 1989-Januariekursus … en verwerf die VlakIII-kwalifikasie in 1992! In dieselfde jaar word hy verkies as bestuurslid van die afrigtersvereniging – in 1999 word hy die sekretaris van hierdie vereniging, maar bedank 17 jaar later  toe hy bevorder word tot SMGD!
In 1997 word Wimpie Lodewyk bevorder en word hy Adjunkhoof van HTS Sasolburg… en in dieselfde jaar word hy as Skoolhoof daar aangestel. Hy dien op verskeie atletiekstrukture in sowel die Goudvelde – as by die Vaalrivierstreke. As lid van die Vrystaat Hoërskole Atletiekbestuur, word hy eers  ‘n Vrystaat keurder en later  as SA keurder verkies. In 2006 word Wimpie Lodewyk verkies as Spanbestuurder van die SA Skoleatletiekspan na die COSSASA Spele in Namibië. Die volgende jaar is hy weer die Spanbestuurder van die span, hierdie keer na Botswana.
Nadat Johan Prinsloo in 2006 uitree, word Wimpie Lodewyk verkies tot Voorsitter van Vrystaat Hoërskole Atletiekvereniging… eers tydelik as ‘n oorgangsmaatreël en later permanent. Hy is tans ‘n uitvoerende bestuurslid van SASA [SA Skole Atletiek]
In 2010 word Wimpie ‘n trustee van die Paul Branders Trust. In 2016 word Wimpie bevorder na ‘n “School Management Governace Developer ”(SMGD) van tegniese en landbouskole in die Vrystaatse Onderwysdepartement – nou ry hy die Vrystaat vol. Hy bly egter nog steeds op Sasolburg, behou sy aanstellings in SASA, VSSSAO en Paul Branders Trust. A.g.v. die Merietefunksie/Assosiasie-debakel bedank Wimpie Lodewyk in Februarie 2018 as trustee van die Paul Branders Trust.
VIS JANSE van RENSBURG
Hannes – of soos ons almal hom ken, Vis – Janse van Rensburg is op 19 Maart 1957 op Clocolan, in die Oos-Vrystaat, gebore. Hy gaan, vanaf 1964 hier skool en matrikuleer in 1975 … nadat hy die laaste drie jaar van sy skoolopleiding die Victor Ludorum van die skool was.
Vis meld in 1976 by I SAI vir sy weermagopleiding aan. Hier hardloop hy middelafstande en verteenwoordig die Vrystaat Kommandomentspan. In 1977 gaan hy na die destydse Bloemfontein Onderwyserskollege [BOK] en verteenwoordig hierdie opleidingskollege in die 800m.
Vis begin sy onderwysersloopbaan in 1981 by Rheederpark Primêre Skool, Welkom, hier rig hy die middelafstande af. Hy woon jaarliks die VSAAV se kursusse in Kroonstad by en verwerf die Vlak II Middelafstande.
In 1983 verskuif Vis na Dagbreek Primêre Skool as Departementshoof en hier word hekkieafrigting deel van sy werksopdrag. In 1985 word Vis aangestel as Departementshoof by Dagbreek en in 1989 word hy na Koppie-Alleen Primêre Skool in Riebeeckstad gesekondeer. In 1991 word hy Adjunkhoof by hierdie nuwe skool en in 1997 word hy die Skoolhoof daar.
Van 1985 – 1996 dien Vis as Sekretaris van die Goudveld Primêre Skole Atletiekstreek en is ook Streeksverteenwoordiger in hierdie area vir die VSAAV. Hy word gevra om as hoofafrigter in hekkies gedurende 1986 – 1990 se Kroonstadkursusse op te tree. In 1995 is Vis die afrigter en spanbestuurder van die Vrystaatspan na SA’s.
In 1997 word Vis verkies as Voorsitter Goudveld en NVS Primêre Skole Atletiekvereniging, Onder-Voorsitter van Vrystaat Primêre Skole Atletiekvereniging, keurder van Vrystaatspan. In afrigtersgeledere word hy tot die bestuur van die Vrystaat Skole Atletiekafrigtersvereniging gekies en word hy ook ‘n trustee van die Paul Branders Trust.
In 1998 word Vis Onder-Voorsitter van die VSAAV en dien ‘n lang en vrugbare tyd onder Mnr Paul Branders, die legandariese voorsitter en stigter van die Afrigtersvereniging. In 2009 word Vis die Voorsitter van Vrystaat Primêre Skole Atletiek en in 2010, toe oom Paul se gesondheid agteruit gaan, neem Vis die leisels oor as Voorsitter van die Vrystaat Skole Atletiekafrigtersvereniging. A.g.v die Merietefunksie/Assosiasie-debakel bedank Vis van Rensburg in Februarie 2018 as trustee van die Paul Branders Trust.
Mnr Vis van Rensburg is in 1981 met Moira getroud en 3 seuns word uit die huwelik gebore.
Jacobus Hendrik Wessels (Spanjool) is op 15 Januarie 1963 in Frankfort gebore. Spanjool kry sy bynaam by sy pa, ‘n boer in die distrik en ‘n man wat self ‘n uitstekende atleet was.
Spanjool gaan na die Fred Wentzel Primêre Skool op Vrede. Hier neem hy deel in naellope en spiesgooi tot op Interprimêre vlak. As ‘n skolier by Vrede Hoërskool neem hy elke jaar aan Interhoër deel en wen medaljes in verskeie items. Sy 0/16 jaar staan egter uit as die hoogtepunt: 3 goue medaljes (en Vrystaatrekord in Verspring [6.67m]), ‘n silwer en ‘n bronsmedalje…hiermee wen hy amper eiehandig die Holtzhausentrofee vir Vrede!
As 0/16-atleet wen hy ‘n bronsmedalje op die SA Seniorkampioenskappe vir Vyfkamp. As 0/17-atleet die volgende jaar, wen hy die silwer medalje in die Vyfkamp. Hiervoor ontvang hy SA Skole-kleure. Op SA Juniors wen Spanjool daardie jaar 3 goue medaljes en later die jaar 2 medaljes (brons in Skyfwerp en silwer in Driesprong) op SA Juniors.
Na skool gaan Spanjool Weermag toe en in 1985 begin hy by Harmony Goudmyn, in Verginia werk. Dadelik begin sy afrigtersloopbaan as afrigter by Hentie Cilliers Hoërskool. Hy kwalifiseer in Diskus in 1986 by die VSAAV-kursus. In die volgende 5 jaar bekwaam Spanjool hom tot by Gewigstoot (Vlak II) en Diskus (Vlak III)
Einde 1998 verhuis Spanjool en gesin terug na Frankfort, waar hy weer by die skool betrokke raak in atletiek- en rugbyafrigting. Intussen bly hy betrokke by die atletiek en die VSAAV: Hy verwerf die Vlak II ASA-afrigterskwalifikasie, word bestuurslid van Vrystaat Skole Atletiekvereniging, word verkies tot Onder-Voorsitter van die VSAAV en is vanaf 2014 die Itemkoördineerder (Hekkies) in die Vrystaat. Hy is ook vanaf 2008 nou betrokke by die Vrystaat Hoërskole Atletiekspan na SA’s!
Spanjool is vanaf 1998 hoofafrigter in Diskus by die VSAAV se provinsiale kursus! Die Wessels-familie verhuis in 2013 na Sasolburg, waar Spanjool by HTS Sasolburg betrokke raak. In 2015 word hy die 4de Kursusleier en organiseerder van hierdie provinsiale kursus!
Spanjool Wessels is tans die Sportorganiseerder van Wilgerievier Hoërskool op Frankfort.
Spanjool is getroud met Corné, ook ‘n bekende in Vrystaat atletiekafrigtingskringe. Hulle het een dogter, Anika, wat tans op universiteit is.