-- bewaringsinisiatiewe op 'n streep
Teen 1950 was minder as 100 van dié pajamaperde oor, maar danksy gefokusde bewaringsinisiatiewe het die getal in 2000 digby 1200 gestaan.
ENGELA DUVENHAGE van Kaapse Natuurbewaring vertel hoe die kanse op oorlewing van die Kaapse bergsebra ál beter lyk...
EIENAARS van private natuurreservate, wat hul verskeidenheid dierelewe uitbrei deur die aankoop van bedreigde spesies soos die Kaapse bergsebra, kan leer uit die suksesse en foute van Suid-Afrikaanse bewaringsorganisasies wat meer as 50 jaar gemoeid is met die bewaring van hierdie sebra-subspesie.
Twee sebraspesies kom in Suid-Afrika voor – die meer algemene vlaktesebras, waarvan verskeie subspesies erken word, en bergsebras, waarvan twee subspesies voorkom. Hartmannse bergsebras is meer volop, veral in die Noord-Kaap, Namibië en Angola. Kaapse bergsebras was eens suidwaarts verspreid oor die berggebiede van die Roggeveldberge, Cederberge tot die Amatolas, maar het byna uitgesterf weens jag en kompetisie vir weivelde met boere.
Kaapse bergsebras lyk meer gestreep as vlaktesebras omdat hulle smaller strepe het. Hulle het gewoonlik 'n wit maag, gestreepte bene en 'n nekvel wat op die keel verskyn.
Oorspronklike natuurlike populasies kom nog net voor in die Bergsebra Nasionale Park (BSNP) buite Cradock, asook die natuurreservate Kammanassie (Uniondale) en Gamkaberg (Oudtshoorn). Die meeste bergsebras wat hervestig is op ander private en provinsiale natuurreservate kom van die grootste populasie by BSNP.
Die drie populasies verskil geneties effens van mekaar, het 'n doktorale student aan die Universiteit van Kaapstad, Yoshan Moodley, onlangs bepaal. Hierdie verskille is gelukkig behou deur 'n jarelange beleid tussen Suid-Afrikaanse Nasionale Parke en Kaapse Natuurbewaring om nie die populasies te vermeng nie.
Só het die algehele populasie Kaapse bergsebras 'n groter genetiese verskeidenheid behou as wat die geval sou wees indien net een populasie oorleef het, of as hulle voorheen reeds vermeng sou raak.
Volgens Moodley is dit dringend nodig om van hierdie "suiwer" individue in nuwe satellietbevolkings te vermeng wat 'n groter genetiese verskeidenheid as enige van die oorspronklike natuurlike groepe sal toon. Diere van verskillende bevolkings moet in min of meer gelyke verhoudings gemeng word om te keer dat enigeen oorheers.
Dit is die geval met die bergsebras wat by De Hoop Natuurreservaat naby Bredasdorp hervestig is, en wat afkomstig is van die populasies by Cradock en Kammanasie.
Genetiese verskeidenheid by klein bevolkingsgetalle kan verlore gaan weens genetiese verskuiwing en deur inteling moontlik lei tot onvrugbaarheid en 'n beperkte bevolkingsgroei. 'n Sarkoïde virus, wat perde aantas maar oorspronklik in beeste voorkom, is reeds opgemerk by die Vrystaatse bevolking, afkomstig van Cradock, wat buite hul historiese verspreidingsgebied hervestig is.
Die populasies kan egter nie net een-twee-drie uit oortollige diere vermeng word nie. Op Kammanassie en Gamkaberg is onderskeidelik maar 40 en 30 diere, en daarom moet versigtig besluit word oor hul verskuiwing en vermenging.
Bewaringslui hoop om 'n gesonde populasie van minstens 2500 te verseker binne die afsienbare toekoms.
Dit, sê Peter Lloyd van Kaapse Natuurbewaring, is net haalbaar indien eienaars van private natuurreservate en natuurbewaringsorganisasies saamwerk. Dis immers danksy 'n Cradockse boer wat as stokperdjie 'n groepie bergsebras aangehou het, waarmee BSNP se populasie aangevul is nadat die oorspronklike trop in 1950 uitgesterf het.
Jaarliks word talle bergsebras veral uit Cradock opgeraap by wildveilings. Een sebra kan tot R26 000 haal.
Volgens nasionale en internasionale bepalings mag hierdie diere net hervestig word in hul historiese weivelde.
Dit is sowel SanParke as KNB se beleid dat daar ten minste 'n hervestigde trop van 14 diere vrygelaat word op habitat met 'n drakrag vir minstens 100 diere. Hervestiging het ook meer sukses as familiegroepe nie opgebreek word nie.
"Navorsing het gewys dat populasies van minder as tien lede so te sê gedoem is om uit te sterf," sê Lloyd. "Indien klein getalle reeds hervestig is, kan hul oorlewing net verseker word deur so gou moontlik nog diere te bekom om die minimum beginnersgetal tot meer as 10 diere te versterk."
Weens die gevare van hibridisering met sy bergsebra-neef, word die verwydering van troppe Hartmanns uit die Kaapse bergsebra se natuurlike verspreidingsgebied, waar hy uitheems is, aktief ondersteun.