Debuut ontgin grense tussen teks en werklikheid | Netwerk24
Deur Joan Hambidge 30 Desember 2019 00:00
Op die voorblad van hierdie debuut is 'n vlinder met 'n man wat die twee vlerke vashou. Dit aktiveer sowel transformasie as 'n sweeftog.
Die naam Chrisalis verwys ook na die digter se naam, Christo van der Westhuizen, en ons hoor die woord (uit)kristalliseer in die titel. Volgens die woordeboek beteken die naam ook papie of die beskermlagie rondom die insek. By Rika Cilliers is daar 'n bundel Spirakel (1996), die klein opening in die lyf van 'n insek.
Die verskillende afdelings "Déjà vu", "Uit die oog, in die hart", "Die kuns afvra", "Redux", "Papie-blues", "Geleende gebeente", "Môre is nog 'n dag" dui op 'n sterk bemoeienis met taal. Spreekwoorde en die gevoel van taal wat die digter (en dus die leser) in die steek laat, is 'n belangrike sleutel vir die oopmaak van hierdie bundel.
Die digter skryf twee soorte verse: 'n gedig waar hy antiteties stelling inneem en literatuurteorie gebruik om sy posisie te verduidelik. Verder is daar ook meer toeganklike en belydende verse.
In die derde afdeling, "Die kuns afvra", wat inspeel op die idioom moenie die boer die kuns afvra nie, betrek hy die werk van die Russiese Formalis Victor Sklovskij en die idee van ostranenie of vervreemding. Om die klip klipperiger te maak en die literariteit van die teks voorop te stel, was een van die belangrikste doktrines van die Russiese Formaliste wat teen die politieke voorskrifte van die tyd gewerk het.
Sklovskij sterf in 1984 en die impak van sy teorieë, veral die begrip literaturnost, is enorm.
Die vlag wat bo die stad wapper, is nie dieselfde as die vlag in die gedig nie . . .
Met hierdie debuut sluit die digter aan by J.C. Steyn se Die grammatika van liefhê van 1975; Leon Strydom se L.S. (lectori salutem) van 1988 en die werk van Johann Johl: Gewalste woord (1990) en Roulet (1994). Steyn is 'n gesiene taalkundige en biograaf; Strydom was 'n professor in literatuurwetenskap en wyle Johl het uitstekende studies oor satire, ironie en Etienne Leroux geskryf. Verder dink ons ook aan die digkuns van T.T. Cloete en die spel met intellektuele verwysings vanaf Angelliera (1980).
In die volgende gedig word op die Bybel ingespeel:
In die gedig "Oop plek" is daar weer 'n verwysing na Wolfgang Iser se idee dat die leser die "oop plek" moet invul. Die alomteenwoordige nie-leser wag dus in die kodes van die teks totdat die werklike leser hom aktiveer.
is die alomteenwoordige nie-leser
Vir my is die sterkste en onthou­bare gedigte veral hierdie meta­poëtiese besinnings.
Daar is gedigte oor metamorfose: ouer teenoor kind en die familieskap tussen mense. Daar is ook die familieskap van digters: Wessel Pretorius, opdraggedigte vir mededigters en 'n gesprek met ouer digters.
"Geleende gebeente" speel in op Opperman en in hierdie afdeling word die skrikwekkende idee van selfdood en die implikasies daarvan ondersoek. Selfdood is 'n soort toutologie, want die mens is in wese van geboorte af sterwend.
In "Redux" is sprake van ekstrospeksie en vele ironieë waarmee die digter in sy bedryf worstel.
Johann de Lange wys op die taalontginning: woordspel, kontaminasie, nuutskeppings, dubbelsinnig­hede, ars poeticas, die omdop van spreekwoorde, en herdigting van die volkse, en die herlewing van geykte frases.