Bou van veewerende materiaal (Waterhek)
Last update: April 4, 2012 07:56:39 AM
BOU VAN VEEWERENDE MAT ("WATERHEK")
I.J. van der Merwe
Tydens die onlangse vloede in die Karoo is heelwat skade aan matte deur spruite en riviere aangerig en in die meeste gevalle totaal vernietig. Aangesien 'n mat altyd aan wegspoel onderhewig is en die vervanging daarvan betreklik duur is, wil 'n mens op die goedkoopste manier die doeltreffendste mat oprig.
Die boere in Fraserburg-omgewing het vir die doel 'n veewerende mat, ook bekend as 'n "waterhek", soos in die diagram geïllustreer, ontwikkel. Hierdie tipe mat se lewensduur is volgens ondervinding, ongeveer twee maal langer as 'n mat van ogiesdraad. Gedurende 'n vloed buig die draadhake tussen A en B oop (Fig. 3 in die diagram) sodra die spanning op die mat te veel word en die onderskeie helftes word dan teen die sloot- of rivierwalle in 'n min of onbeskadigde toestand gegooi. Die koste van hierdie tipe mat is slegs sowat 40 persent van die van 'n ogiesdraad-mat.
Boumetode van mat
Die trekpale en ankers van die heining en mat word, soos in Fig. 1 aangetoon, ingeplant. Dit is belangrik dat die trekpaal van die mat, soos by enige mat, die geval is, 'n anker in 'n stroom-op rigting moet kry.
Gebruik twee sterk houtsparre A en B van ongeveer 75 mm deursnee en boor gaatjies daardeur sodat die onderskeie drade van die mat daardeur geryg kan word. Boor ook in elke spar twee ekstra gate vir die draadhake, ongeveer 5 cm onderkant en bokant die onderskeie gate vir die bo- en onderdrade. Sleep nou een draad vanaf een trekpaal na die trekpaal aan die oorkant van die rivier en ryg die twee sparre A en B daarin. Skuif die sparre tot in die middel van die rivierloop en trek die draad net styf genoeg om die sparre te laat regop staan. Laat skiet die draad vir ongeveer 'n meter, afhangende van die steilte van die walle van die rivier en maak dit dan aan die trekpaal vas. Hoe steiler die rivierwalle, hoe langer draad moet toegelaat word, anders kan die mat nie behoorlik af- en styfgetrek word nie.
Nadat al die drade ingetrek is, word sparre A en B ongeveer 20 cm van mekaar geplaas en word die draadhake, wat van ankerdraad gemaak is, soos in Fig. 3, aangebring. Knip dan die ander drade een vir een tussen A en B en draai dit om die sparre vas (Kyk Fig. 3).
Plaas vervolgens elke 2 meter 'n houtspar in die mat en trek die mat Styf deur sommige sparre af te trek en klippe, soos by C in Fig. 2, aan die sparre te hang. Indien die mat te styf is om geheel afgetrek te word, byvoorbeeld waar die rivierwalle baie steil is, kan strokies ogiesdraad onderaan gehang word.
Vir meer stewigheid van die mat en beter verspreiding van spanning wat op die matdrade uitgeoefen word, kan 'n draad afleier van ankerdraad tussen elke twee sparre aangebring word.
Funksionering van mat
Wanneer die rivier in vloed is, glip die klippe (by C) waarmee die mat afgetrek is, gewoonlik uit sodra die mat begin oplig. Daarna buig die hake by A en B oop en die water gooi die onderskeie helftes van die mat teen die rivierwalle.
Omdat hierdie tipe mat kan ophaak en dit die rivier nie tydens vloed versper nie, pak daar nie soveel bosse en stompe teen die mat nie, derhalwe word die oewers van die rivier nie so maklik deur vloedwater oorstroom nie.
Nadat die water afgeloop het, word die onderskeie helftes na mekaar gesleep, met 'n draadtrekker eers bo en dan onder styfgetrek en die bake weer toegebuig.