PrivateHARDIE, ROBERT DOWNIE
Son of John and Martha Hardie, of "Broadcroft," Liesbeek Rd., Rosebank, Cape Colony, South Africa. Geplaas deur	Gerhard van Huyssteen Saterdag 23 Desember 2017
Maar daar is grense …
Woolworths ruk hierdie Kersseisoen die dam onder die eend uit. Hulle verkoop ŉ skrophoender wat met ŉ bottermengsel ingespuit is teen R109,99 per kilogram. Jy betaal dus vir ŉ hoender van twee en ŉ half kilogram so ŉ slordige R275! Dis genoeg om my uit my geengroep te laat wakker skrik.
Die vermaarde kok Marinda Engelbrecht vra die afgelope week: “Bestaan die woord ‘minnemaal’? Ek kook vir my geliefdes ŉ minnemaal. Dis my sielskos vir my beminde.” Wat ŉ pragtige woord: “minnemaal”! Net soos “hartskos”, wat ook die naam van Elmarie Claassens se kookprogram op VIA is. Beide woorde sê in een asemteug hoe diep kosmaak in ons are loop.
Afrikaans se koswoordeskat is innoverend – ryk en lekker, soos koffiekapitaal.
Vra maar vir ŉ Nederlander van watter Afrikaanse woorde hulle hou, en een van die eerstes wat genoem word, is “toebroodjie” (vir wat die Hollanders ŉ “boterham” noem). Dié innoverende woord moes juis iewers in die Groot Depressie-jare ontstaan het: In die 1931-uitgawe van die AWS staan hy nog nie, maar in die 1937-uitgawe wel. Vandag is “toebroodjie” en die informele “toebie” skering en inslag by Afrikaanssprekendes (en selfs ander Suid-Afrikaners).
Drie nuwerwetse woorde is besig om nes te skrop in Afrikaans:
“sjokoladebruintjie”, naas “brownie”: Die 2017-AWS erken beide “brownie” en “sjokoladebruintjie”. Die woord “bruintjie” is ŉ leenvertaling van die Engelse brownie – beide bestaan uit ŉ kleuradjektief plus verkleiningsuffiks. Brownie dateer uit die 1510’s uit Skotland.
“gladdejantjie”, naas “smoothie”: Ook dié twee word naas mekaar in die 2017-AWS erken. Menige taalpraktisyn skop teen die woord “gladdejantjie”, omdat dit hul insiens op ŉ foutiewe interpretasie baseer is. ŉ Persoon wat smooth is, ŉ smooth operator, word in Afrikaans ŉ “gladdejan” genoem. Een of ander innoverende taalgebruiker het dié “gladdejan” toe gaan herinterpreteer en dit in die kosdomein loop staan aanwend. Dié proses staan in die taalkunde as herleksikalisering bekend.
“tjalie”, naas “wrap”, “tortilla” of “voupakkie”: Die nuwe AWS wil nog niks weet van “wrap” nie, maar ons sou kon voorspel dat hy dalk ook maar iewers in die toekoms as leenwoord (net soos “tortilla”) sy plek gaan vind. Persoonlik vind ek dat iets soos “hoender-en-avokadotjalie” lekker op die tong val, en juis ook omdat dit ŉ kreatiewe herinterpretasie van die verouderende woord “tjalie” is.
Eet smaaklik en bly weg van die weegskaal! Dis volgende jaar se probleem …
Hierdie rubriek het in gewysigde vorm in Beeld van 23 Desember 2017 verskyn.
Lees 956 tye	Laaste modifikasie op Saterdag 23 Desember 2017 08:33
Meer in hierdie kategorie: « Hierdie boeke moet in jou Kerskous land	Grammatikaonderrig »