Taalkruie: Erken taal se perke, vier ook sy potensiaal | Netwerk24
Deur Fred Pheiffer 22 Februarie 2020 05:01
Wanneer haar studente ’n voorgeskrewe storie in hul moedertaal moet vertaal, besorg dit hulle heelwat moeite, nie soseer omdat hulle met Engels, die kursusmedium, sukkel nie.
’n Letlander verduidelik aan Menéndez sy Letties is ’n “mooi, soet” taal, maar die opdrag se teks is “donker”. Eers toe Menéndez uitvind die student het jonk Nederland toe geëmigreer, besef sy hy het Letties eintlik net as kindertaal geken.
By ’n ander geleentheid pols sy haar Indiërstudente waarom hulle almal in Engels skryf as Goedjarati hul moedertaal is. Hul verklaring? Goedjarati is die taal van “raas kry”.
Dié insidente illustreer dat ontluikende skrywers se bemarkbaarheid afhang van hul vaardigheid in Engels, maar die verwoording van hul vormingservaring lê in hul moedertaal.
Wanneer ’n mens ’n nuwe taal aanleer, veral vir skeppende gebruik, haper dit aan die verband tussen die aanduider (die woord) en die aangeduide (die voorwerp).
Die vreemdetaalwoorde kort die versamelde assosiasies van die moedertaal s’n. Hulle straal geen konnotasie uit nie, het geen aura nie, ontlok geen emosies nie.
Ek was bevoorreg om in die 1990’s by die parlement te werk. Die nuwe parlementslede het in geradbraakte Engels deur hul toesprake geworstel. Maar wanneer hulle na hul moedertaal oorgeslaan het, het hul woorde vleuels gekry en kon hulle hul hart uitstort.
Oor die voordele van meertaligheid bestaan min twyfel. Die aanleer van ’n nuwe taal ontsluit dié taalgemeenskap se kultuur, verbreed kennis en verryk die gees. Boonop bevorder dit medemenslikheid – so broodnodig in ons gebroke land.
Helaas kies ons te dikwels Engels, die maklike uitweg, maar ’n ramp vir ons eie tale. In my werkseminaar oor taalverandering wys ek hoe onafwendbaar die beïnvloeding van ’n klein jong taaltjie soos Afrikaans deur Engels is. Trouens, my deelnemers spreek gereeld hul kommer uit oor die vervlakking van jong Afrikaanssprekendes se kennis en gebruik van Afrikaans.
’n Paar uitgewers publiseer steeds boeke in Afrikaans en ander inheemse tale en doen moeite om ’n leeskultuur onder skoolkinders te bevorder. Maar die vraag bly: As tersiêre studie en werksgeleenthede toenemend Engels verg, waarom sou enigeen ná hul laerskooldae hul moedertaal wil verstewig?
Baie ouers wil hê hul kinders moet vroeg-vroeg al in Engels skoolgaan. Tuis praat hulle net Engels, hoe skeef en krom ook al.
Die laaste woord kom Menéndez toe. Sy bepleit veeltalige skryfkursusse wat studente aanmoedig om in hul moedertaal te skryf, maar hulle ook konfronteer met die kloof tussen ’n wakker verstand en ’n gebrekkige tong. Erken taal se perke; vier ook sy plesier en potensiaal.
Pheiffer is mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal.
Ons durf nie ophou met mekaar praat