Situasie by Lebombo-grenspos ‘onaanvaarbaar’ – komiteeDie Lebombo-grenspos tussen Suid-Afrika en Mosambiek (Foto: Departement van openbare werke) Die parlementêre portefeuljekomitee oor binnelandse sake het sy misnoeë te kenne gegee oor die stand van sake by die Lebombo-grenspos tussen Suid-Afrika en Mosambiek en sê die minister, Aaron Motsoaledi, moet kom verduidelik. Komiteelede het die grenspos besoek ná talle berigte oor ellelange toue, lang wagtye en ŉ gebrek aan Covid-19-maatreëls. Mense, sommige met kinders, was soms dae lank by die grenspos gestrand sonder toegang tot kos, water of sanitasiegeriewe. Adv. Bongani Bongo, komiteevoorsitter, sê ŉ dringende ingrypingsplan word van alle betrokke departemente benodig om te verseker die situasie word omgekeer. “Lede van die komitee was eenparig in hul kritiek op die bedrywighede by die grenspos, veral omdat die owerhede dokumentasie van ŉ beperkte getal mense verwerk weens die grensposte wat gesluit is.” Pres. Cyril Ramaphosa het Maandagaand aangekondig talle landsgrensposte word gesluit in ŉ poging om die verspreiding van Covid-19 te stuit. Net sekere mense word in hierdie stadium toegelaat om die grenspos te gebruik. Die komitee het die grenspos as deel van sy oorsigprogram besoek om self ondersoek na die situasie in te stel, veral oor klagtes oor die humanitêre en gesondheidsrisiko’s wat die afgelope twee maande ooglopend by die grensposte ter sprake was. Bongo sê die komitee het bevind daar is glad geen voldoening aan basiese gesondheidsprotokolle soos sosiale afstandhandhawing of die beskikbaarheid van ontsmettingsmiddels nie, maatreëls wat beskou word as die beste gereedskap in die stryd teen Covid-19. Motoriste staan vreër tou by die Lebombo-grenspos tussen Suid-Afrika en Mosambiek. (Foto: Verskaf) Ook kommerwekkend was die gebrek aan grensgesondheidspraktisyns om mense by die grens vir Covid-19 te toets – ŉ probleem wat boonop veroorsaak dat mense nou selfs langer tyd by die grenspos moet deurbring en dit moontlik in ŉ superverspreider van die virus kan verander. “Die komitee was verstom om net drie grensgesondheidsbeamptes daar aan te tref en daar is kommer oor die kaartmasjien wat nie gewerk het nie en ŉ uitwerking gehad het op reisigers se vermoë om vir die toets te betaal,” het Bongo gesê. Die komitee het die betrokke departemente tot die einde van Donderdag gegee om iets aan die situasie te doen en ŉ omvattende verslag oor ŉ plan van aksie voor te lê. Bongo sê die situasie benadruk ook die behoefte vir die inwerkingstelling van die Grensbestuurowerheid as ŉ manier om samewerking en bevel-en-beheer, asook aanspreeklikheid, te verseker. “Ons het politieke wil nodig om die probleem te pak en die dringende inwerkingstelling van die owerheid is nodig. Mense moet ook aanspreeklik gehou word.” Bongo sê die gebrek aan samewerking tussen departemente is ook duidelik. Hy het gevra vir verbeterde samewerking tussen Suid-Afrika en sy buurlande om probleme te help uitstryk. “Ons is ingelig dat ŉ aanvanklike bydraende faktor tot die opeenhoping die feit was dat Mosambiek aanvanklik geweier het om antigeentoetse as bewys van ŉ negatiewe Covid-19-uitslag te aanvaar. Mosambiek het die besluit, wat ŉ uitwerking op die toue gehad het, intussen opgeskort,” het Bongo gesê. Die komitee het die weermag ook geloof vir sy pogings om te verhoed dat onwettige immigrante die land by Mbuzini, naby die grens tussen Mosambiek, Suid-Afrika en eSwatini (voorheen Swaziland), instroom.