Leonette Smit | Bo-Karoo
Author: Leonette Smit
Posted on 1 Day Ago by Leonette Smit
So voel ek nou. Hoe meer ek weet van MeerKAT, hoe minder hond voel ek oor die hele SKA-projek.
Ons klompie kunstenaars en handwerkers van Vanwyksvlei, Carnarvon, Brandvlei en Williston, geniet die voorreg om tydens ons laaste werkswinkel van MCCI (MeerKAT Creative Community Initiative) die SKA-perseel te besoek – dis immers SKA wat ons hele werkswinkel van die afgelope tyd, ons vervoer na en vanaf Carnarvon, ons verblyf en ons etes se koste dra.
Per bussie word ons groep van 17 na Klerefontein geneem, die plaas waar SKA se tuisbasis is. By die sekuriteitstoegangshek moet elkeen van ons ‘n alkoholtoets ondergaan; elkeen van ons moet eers in die pypie blaas. Hier gaan niemand onder die invloed in nie.
Ons word ontvang deur Apiwe Hotele, Tegnologiese Kommersialisasiespesialis van SKA en gekwalifiseerde stelselingenieur (wat die uitstappie vir ons gereël het), Siswe Seranyane, die operasionele onderhoudsbestuurder van SKA, asook deur Lauwrian Andreas wat vir welstand en veiligheid verantwoordelik is. Kortliks word ons ingelig oor wat vir ons voorlê en ons teken vrywaringsvorms – hier gaan niemand sommer net in nie want hierdie is ‘n nasionale sleutelpunt.
Apiwe Hotele by HERA
Apiwe Hotele by KAT 7
Dan vertrek ons na Muisdam en Losberg, die twee plase waar alles gebeur. By die uitgangshek ondergaan ons almal eers weer die toets deur in die pypie te blaas. Gelukkig het niemand ondertussen gevat nie …
Dis ‘n goeie uur se ry na die perseel. Daar gekom, moet ons eers weer dié toets slaag. Dankie tog my blaas is skoon, maar my ander blaas, dié is vol!
Hierdie terrein is beveilig soos Alcatraz. Hoë staalheinings met penne bo-op is reg rondom hierdie perseel. Dis kantore en pakhuise en sentrums en kontrole kamers en wat nog meer, waarin groot dinge gedoen word. Die grootste risiko hier is bestraling. Geen selfoon, geen ‘blue tooth’, geen ‘wi-fi’ word hier toegelaat nie. Miljoene rande se skade kan deur een onnadenkede selfoonaksie aangerig word. Baie word hier opgevang, maar niks word van hieraf uitgestuur nie. Dis streng verbode om met enige toestel skelm selfies te neem of WA-boodskappe te stuur. Alle toestelle áf! Ons word gerieflik voorsien van ‘n veilige kamera waarmee ons ons besoek in foto’s mag vaslê.
In die pakhuise word skottels aanmekaar gesit. Hier word egter geen herstelwerk op hierdie terrein gedoen nie. As iets herstel moet word, word dit afgetakel en na die tuisbasis op Klerefontein vervoer. Die herstelde dele word weer hierheen teruggebring en hier aanmekaar gesit.
Siswe, bekend as Sky, is ons gids. Dis die eerste keer dat SKA ‘n klomp kunstenaars en handwerkers ontvang. Sky slaag daarin om alles verstaanbaar vir ons leke te verduidelik.
Ons vergesel hom na die Kontrolekamer wat onder grondvlak is en waarvan die mure geïsoleer is. Dit is sodat geen sein van hier af, die opvangs van die skottels kan beïnvloed nie. Dit is ook die doel van die groot grondwal tussen hierdie perseel en die terrein waar die skottels staan.
Daar is 6 groot rekenaarskerms in hierdie vertrek. Hier word die toestand van elkeen van die 64 MeerKATskottels deurlopend gemonitor. Enige probleem met kragvlakke of beweging van ‘n skottel, kan onmiddelik hier opgetel en aangespreeek word. Beurtkrag het geen invloed op enige aksie wat hier plaasvind nie. Hier word self krag opgewek en deur spesiale tegnieke word ‘n ononderbroke kragtoevoer verseker.
Ons volg Sky na die Optiese Kabel Verspreidingsentrum. Hierdie sentrum met sy derduisende optiese kabels en imposante verspreidingsborde, opereer tussen die skottels en die Korreleerder. By die Korreleerder word ons nie toegelaat nie – statiese elektrisiteit is te hoog en mens het spesiale klere daarvoor nodig. Die Korreleerder belyn al die verskillende seine vanuit die ruimte wat met verskillende invalshoeke die skottels tref, tot ‘n enkele sinvolle datasein deur ‘n proses van interferometrie. Dié word per optiese kabel Kaapstad toe gestuur waar hierdie data ontleed word deur wetenskaplikes en omgeskakel word tot ‘n beeld van wat gehoor is in die ruimte
Dit is tyd om die skottels te besigtig en ons is terug in die bus. Gelukkig hoef ons nie weer te blaas nie …
Ons eerste stop is die 7 reuse skottels van KAT 7 (Karoo Array Telescope) wat staan soos Sossusvlei se dooie bome uit ‘n vorige era. Hulle taak is afgehandel. Hulle is in onbruik, hoewel hulle steeds operasioneel is. Hierdie majestieuse skottels se deursnee is 10m. Hulle het buiteruimtelike intelligensie gesoek, swart gate bestudeer en navorsing gedoen oor donker materie. Antwoorde is reeds verkry en hul doel is bereik.
Sky verduidelik aan ons waarom ontvangers afgekoel moet word. Hoe word dit gedoen in ons uiterste klimaatstoestande? Deur ‘n proses bekend as cryogenics, word water in ‘n vakuum afgekoel. Die verkoelingstelsel binne-in elkeen van hierdie skottels, werk met verkoelde water in ‘n tenk in die basis van elke skottel, tesame met ‘n verseëlde lugverkoeler. Hierdie is ‘n trots Suid-Afrikaansontwikkelde proses
Hiervandaan ry ons na HERA (Hydrogen Epoch of Reionization Array). Dit is ‘n buitelandse projek en bestaan uit 300 skottels wat soos onderstebo sambrele op die grond staan. Die oprigtingsproses is tans aan die gang deur gebruik te maak van plaaslike arbeid. Hier leer die outjies waardevolle vaardighede deur blootstelling aan die nuutste tegnologie, soos bv. Kabels van optiese vesels te las. Ek dink hulle gaan later baie hierby baat want mens tel nie hierdie tipe vaardighede sommer agter elke bos op nie.
HERA se skottels is so mooi! Hulle is deursigtig omdat hulle gemaak word van sifpanele. Die raamwerk is PVC-pype. Dit is laekoste strukture wat maklik weer afgetakel kan word. Hulle lê teen mekaar soos selle in ‘n heuningkoek en maak die mooiste skadu’s op die grond. ‘n Skoenlapperagtige ontvanger word met katrolle opgehys om bokant die skottel te hang soos ‘n insek wat op soek is na stuifmeel.
Anders as die veselglas oppervlak van KAT 7 en die aluminium oppervlak van MeerKAT, kan hierdie gaasoppervlak golwe weerkaats van frekwensies tussen 70 en 200MHz, want die gaatjies is klein genoeg.
Sou hierdie skottels die antwoorde verskaf het waarna navorsers op soek is, sal dit ook in onbruik verval. Hulle kan vinnig weer afgebreek kan word en is nie soos KAT 7 se skottels wat soos soliede wit olifante – monumente wat vertel van ‘n vining veranderende tegnologie – of MeerKAT se skottels met ‘n beplande leeftyd van 30 jaar nie. Ons groep wat potensiaal sien in elke weggooi ding, droom al klaar oor wat ons sal kan maak met al hierdie kosbare afvalmateriaal.
Nou, uiteindelik, verskuif ons na die terrein waar MeerKAT se 64 skottels staan (ver meer as KAT 7). Wat ‘n imposante struktuur! Hier staan ons in die skadu van een van hierdie indrukwekkende strukture, wat ‘n suiwer produk van Suid-Afrikaanse ingenieurvermoëns is. Anders as die optiese skottels by Sutherland, wat beelde van die ruimte neem, hóór MeerKAT seine vanuit die ruimte, sommige al baie baie jare gelede, en omvorm dit tot beelde. Dit is waaroor radio astronomie gaan – om ‘n prentjie te sien na aanleiding van seine wat gehoor word.
Daar word tans veral gesoek na waterstof (H) wat ‘n radio frekwensie van 1,3 GHz uitstraal. As waterstof gevind word, kan dit op die moontlikheid van lewe daarbuite dui.
MeerKAT is ‘n hoë frekwensie skottel. 40 panele saam vorm die oppervlak van 10,5m in deursnee. Enige inmenging van ander elektromagnetiese golwe, kan die antennas se werking beïnvloed, maar radiogolwe is skadeloos vir die werking van die skottels. Elke skottel is toegerus met ‘n ontvanger wat met ‘n arm, amper soos ‘n voorarm vanaf ‘n gebuigde elmboog, na die skottel gerig is soos ‘n oop handpalm. Hierdie ontvanger kry ‘n analoogsein en ‘n digitaliseerder skakel dit om in ‘n digitale kode. Dit is hierdie digitale kode wat ontvang word by die Korreleerder en wat belyn word tot ‘n enkel sein wat Kaapstad toe gestuur word om een prentjie in verskillende kleure op te maak.
SKA (Square Kilometer Array) is ‘n projek waarby 8 lande betrokke is. SKA SA is ‘n nie-winsgewende projek. As die minister van wetenskap en tegnologie nie fondse beskikbaar stel nie, kan niks gedoen word nie. SKA is nie die regering nie. Plaaslike munisipaliteite is steeds verantwoordelik vir instandhouding van paaie en water. Eise aan SKA vir beter paaie en verbeterde waterprojekte is dus ongegrond. Plaas liewer druk op die verantwoordelike amptenaar by jou plaaslike munisipaliteit. SKA kan wel bekwame mense voorsien om raad te gee met opknapping en instandhouding en is bereid om dit te doen.
SKA het in ons omgewing hier in die Bo-Karoo ‘n nuwe era laat aanbreek. Wat hier op ons drumpel gebeur, gebeur nêrens anders ter wêreld nie. Hier, in ons midde, staan ‘n radio astronomie teleskoop wat besig is om buiteruimtelike seine op te vang. Ons plaaslike wetenskaplikes het heel eerste toegang tot hierdie seine. Eendag, dalk nie so ver die toekoms in nie, kan daar dalk ‘n Suid-Afrikaner ‘n Nobelprys ontvang vir wetenskap as gevolg van dít wat hier gedoen word by SKA.
En hieroor kan geen regdenkende mens ‘n hond-in-die-mond gevoel hê nie.
Posted on December 26 by Leonette Smit
‘n Duitser, Stefan Pittelkow, van Ravensburg, doen hier aan op soek na oornagplek. Hy ry Angola toe op sy fiets. Het in Kaapstad begin drie weke gelede en na ‘n week of wat in Robertson, in die pad geval.
Stefan is die toonbeeld van ‘n lewende biltong – bruin gebrand deur die Karooson en gesening van al die kilometers se trap. Sy liggaamsvetinhoud is sekerlik diep in die negatief. Hy doen hierdie ding al vir 50 jaar. Sy eerste fietstoer op 12jarige ouderdom was van Duitsland na Frankryk. Hy het alreeds die wêreld plat gery met sy fiets. Australië. Die Sahara. Sy fiets is toegerus met twee saalsakke wat als bevat – kampeertoerusting, gereedskap om die fiets mee te herstel as hy teëspoed sou kry, ekstra onderdele en binnebande, asook kos. Water kry hy al langs die pad uit windpompe.
Mens wonder hoe hy dit regkry. Finansiëel, bedoel ek. As ‘n elektroniese programmeerder het hy sy eie besigheid gehad waar hy elektroniese meetinstrumente vervaardig het. Hiermee het hy die akkuraatheid bepaal van die vervaardiging van onderdele, veral dié van vliegtuignavigasietoesusting. Maar op 62 werk hy nie meer nie omdat alles deesdae so oordadig gereguleer word in Duitsland, dat sy werk naderhand 90% admin en verslae was en nie meer die ware Jakob nie.
Sy vrou, ‘n mediese dokter, sluit in Februarie by hom aan om saam met hom Etosha en Kgalagadi te toer. Dan sit hy sy tog voort na Angola. Sy terugvlug is bespreek vir April 2019.
Stefan praat Engels. Ook maar so moeilik soos ek, maar ons verstaan mekaar. As hy ‘n Duitse term se vertaling soek, gebruik hy sy selfoon daarvoor.
Ons reël vir hom slaapplek by Jan en Tilla want hy moet daarlangs verby op pad Upington toe via Kenhardt. Ons huis is vol met familie vir Kersfees en Rina, Vanwyksvlei se enigste gastehuiseienaar, is tans by haar familie. Daar geniet hy egte Karoogasvryheid, maak kennis met skaapstertjies en gesonde familiesamesyn.
Stefan geniet DeBruynsrus en sy mense en plaasdiere, wat soos werfdiere is, so baie, dat hy nog ‘n dag daar oorstaan. Ek kan dit glo ja, want dit is beslis nie oor hy op Kersdag nie op pad wil wees nie. Kersfees op DeBruynsrus is amper soos Kersfees in Betlehem se stal.
Posted on November 1 by Leonette Smit
Posted on October 22 by Leonette Smit
Randall tel my in Brandvlei op na afloop van die Ringsitting. Dis Vrydag 8nm.
My medepassasiers in die Fortune Shuttle is drie lang latte in die agterste sitplek, tweetjies voor hulle wat sterk ooreenkomste het met kleefplastiek, voor hulle sit twee anties met grys koppe op pad terug na ‘n kuier in die Kalahari, langs my Esmé met twee dogtertjies – een 3 maande en een 2 jaar – en voor by Randall sit Ishmail. Ek groet almal. Deel my pakkie skuinskoek, wat ek by die Ringsitting gekry het, onder my bure.
Die luidsprekers is ook gasvry. Iets tussen Regae, Kwaito en Techno pomp ritmies deur my lewer. Ek leer ken Trap! Oral om my val almal aan die slaap, kleinstetjie aan die bors en sussie onder my voete op die kaal vloer – hulle kom darem al vanaf Upington. Niemand blyk gestoor te wees deur die ritme en die volume nie.
Meeste dop om. Ek, kiertsregop en uit my diepte. Begin geniet die gesprek tussen Ishmail, ‘n textile rep uit die Kaap en Randall met sy ‘n Noord-Kaapse Afrikaans: “Nei, ek sien ha net daa voo annekant daai bruggiekie. Witte meisiekênd. Sy loop reg innie shuttle is en toe vedwyn sy. Anne girlkie hie agter het ha oek gesien! Ons was twie wat ha daai aand gesien het. My bra, ma ekke skrik vi my!”
In Calvinia laai Randall ‘n co-driver op. Gooi R250 se brandstof in. Almal stroom uit die taxi. Koop Coke en gaan piepie. Ek kry die jongste passasier om vas te hou sodat haar ma kan gaan rook. Besef ek moet ook ‘n draai stap. “Het sy R2?” vra die een gryskop vir my. Ek betaal vir my toiletpapier en water en skoonmaakdiens en die traliedeur swaai vir my oop. Net betyds terug vir vertrek.
Ishmail Soeker sit nou langs my. Ek vra uit. Hy is ook van Seepunt. Bedryf ‘n lapwinkel wat al geslagte in die familie is. Vertel in detail hoe sy ma van 89, drie weke gelede afgesterwe het. Hoe die familie van 8 sibbe en aangetroudes, 30 kleinkinders en 10 agterkleinkinders moes besluit om die ondersteuningsmasjiene af te sit sodat sy waardig kon sterf. Amina Soeker word dieselfde dag met eer en oorvloedige blomme, begrawe
Die wind begin angswekkend sterk uit die suide waai. Ruk die shuttle en sy waentjie met seiltjie ongenadiglik. Dieselfde wind het glo ‘n groot trok omgewaai op hierdie selfde dag op hierdie selfde pad. Maar Randall ken oënskynlik hierdie Boesmanlandse wind. Neem net voor Nieuwhoutville weer oor by die co-driver om die Vanrynspas af te trotseer. In Vanrynsdorp maak hy vol. Almal maak weer leeg. Slaan gou ‘n dampie – borssvoedende Esmé ook. Dis half twaalf.
Deur Klawer met dieselfde Trap ritme. Dis blykbaar ‘n toonbeeld van voortreflikheid vir ‘n taxi om aan sy reisigers hierdie diens te kan lewer. Draai af by Clanwilliam om die twee anties af te laai. Die drywer ken die roete na Kalkoenstraat in die lokasie.
“Hie regs!” sê een antie.
“Watte’ Kalkoenstraat is dié ene dan?” wil die drywer weet maar kom toe tog kortpad by dieselfde straat uit. Die kleihuisie se bodeur staan oop om die twee anties te ontvang. Al slaap die township ongestoord, doef die taxi ritmies voort in die aflaaiproses. Almal kan hoor hy is nie ‘n skelm indringer nie. Dis half een.
Voort met dieselfde gepomp. Ishmail en een van die lang latte beset nou die tannies se sitplek. Teen Piekenierkloofpas skud die vloerslapertjie wakker en staan regop. Ek tel haar op en maak haar weer slaap op ‘n deel van my bobeen. Gooi haar mooi toe onder ‘n kombersie. Nou het my voete weer spasie. Moedertjie slaap vas met sussie aan die nikotienbors.
By Piketberg word weer stilgehou, gerook en midnight snacks gekoop. My bobeen is nat gekwyl. Rookma wil weet hoe kom die kind dan op die bank. Die drywer vertoef om bene te rek – take aways vat ‘n rukkie om gemaak te word weet hy klaarblyklik.
Vanaf Piketberg verander Trap na Slow Dance – ‘n vierslagmaat met ‘n geteem wat baie krulle en draaie in het.
“Oh, Baby-y-y, I’ll do a-a-a-anything to-o-o make you stay-y-y …” Randall beheer die speellys vanaf sy selfoon, wat ook sy GPS is. Hy wissel vaardig tussen die twee.
“Baby, oh ba-a-a-b-y-y, let your body-y-y-y make me happy-y-y-y.” Ons ry agterpaaie verby Riebeeck-Wes se uitdraai, Darling se uitdraai, Malmesbury se afdraai, agter Durbanville verby.
Teen half twee slaap almal behalwe die drywer en ekke. Slow Dance maak plek vir Gospel. “You are here, my God, I worship you.” Vir die eerste keer kan ek my vereenselwig met die keuse van sy speellys.
In Kraaifontein laai ons teen half drie die outjie van die kleefplastiekband af. Hy gee sy nommer vir die co-driver vir die terugrit. Dié gee hom ‘n besigheidskaartjie aan om agterop te skryf. Gee dit vir die drywer. Verontwaardig: “Djy lat hom oppe kaarchi skrywe! Hierie kos mos geld, man. Hies dan‘n blaai wa-ôp hy ka skrywe.”
Agterpaaie. Links. Regs. Om. Op en op en op in Plattekloof. Almal is nou wakker. Die aanmerkings oor die luukse huise is kostelik. “Ma’ dis mos lanie hyse hierie, my bra.” Nog op en op en op. Onder ons lê die Noordelike voorstede se liggies soos ‘n ragfyn stuk juweliersware oopgesprei. ‘n Reusagtige driekwart maan hang laag oor die horison. Ek wens ek kon dit beter vasvang op kamera.
Tannie Poppie van die GPS bring ons tot voor ‘n mansion. Randall stop. Die voordeur is oop en ‘n gesluierde vrou wag. “Ek sê, Sarah, djy strike it lucky, hê.” Sarah se bagasie word uit die sleepwa vrygelaat. En ek het gedink hulle is minstens op pad om ouers te gaan vra. Nou besef ek die afskeidsrit is oor Sarah werk gekry het. “Toe Sarahtjie, ga smee die ou omie se rug nou goed in gehoo” spot die ander passasiers. Ek sien ‘n beskimmelde Sarah met haar tassie voordeur toe loop. Randall vergesel haar tot by die nuwe land lady. Oorhandig haar. Sy is mos al die pad sy verantwoordelikheid. Dis drie uur.
Agterpaaie Elsiesrivier toe. Nou doef-doef-doef niks nie. Almal is stil. Net die padaanwyser praat: “Robot oor. Robot regs. Links by die vurk. Stop net hie op die intersection.” Vinnig-vinnig pluk die laaste twee ouens hulle toksakke onder die seil uit. Hardloop en spring sommer oor die tuinmuur van die huisie. Daar’s nie tyd om te wag tot iemand wakker word en kom oopsluit nie. Die taxi se deur klap in die wegtrek toe.
“Sluit! Sluit! Sluit!” Agter ons verskyn twee swartgekleede karakters . Hoodies oor die koppe getrek. “Wie’s dit?” vra die drywer.
“Dis hulle. Die skieters!” Maar ons is veilig om die hoek. You are here, my God. I worship you.
Die maan is onder. Dis vier uur. Elza wag by Mc Donalds by Groenpunt stadion, want die pad op tot waar hulle bly, sal die taxi met sy sleepwa nie maak nie. Sy klim uit die geparkeerde Range Rover toe sy die taxi sien intrek. Nou spring al die manne polite uit. Die seil word fluks losgeknoop. My bagasie flink uitgetel.
“’n Hilux het daai Ranger uitgesleep. Is true. Ek het dit op face book gesien” sê die drywer, baie beïdruk met Elza se ryding.
Ons skud blad. Ek en Elza bedank die manne hartlik.
En Randall oorhandig aan my een van sy kosbare besigheidskaartjies.
Brandvlei se uithangplek, eetplek, kuierplek tree op as gasheer vir die Ring van Carnarvon se Ringsitting 2018. Die Windpomp. Ek, Eureka en Charl het die voorreg om as gaste in te sit en saam te geniet, al is ons nie afgevaardigdes nie. Charl staan in om na klein Marizanne om te sien terwyl haar ma, Suzannne, predikant van Carnarvon, as skriba van die vergadering optree.
Hoe gemeentelede betrokke raak in Koninkrykswerk deur te dien met wat hulle het, is opmerklik. Hier staan tafels voorberei met gawes om ons welkom te laat voel. ‘n Geskilderde klip vir elk. ‘n Geskenkpak met elke variasie Kalaharisout denkbaar. Dorpshuise, voorberei met als wat nodig is in vir ‘n rustige nagrus en vir ‘n ontspanne middaguur.
Ons word getrakteer. Die beste kos met elke ete – in oorvloed. Oorvloedig water in alle geure om heeldag aan te teug. Aarbei, komkommer en kruisement. Iets vir die kies om aan te suig so tussendeur. ‘n Karoobraai sonder gelyke op ‘n vuur sonder gelyke. Niks word gesnoep nie – nie kole nie, nie vleis nie, nie ys nie, nie bykos nie. Skaaptjops. Hoendersosaties. Wors. Skaapribbetjie. Vriendelike diens. Vlytige kokke.
Leentjie en Lucas, met hulle bekwame span van Die Windpomp, saai nie wind nie. Hulle warrel ook nie rond nie. Doelgerigte, doelmatige beplanning en uitvoering daarvan. Klokslag op die regte tyd, al stroom reisigers in en uit om, waarheer ookal op pad is, hierdie oase te gebruik. So loop ons vir Stephan Louw, die eienaar van ons geliefste plek op aarde, Taaiboschoek, hier by die Windpomp raak. Hy is juis op pad Loeriesfontein toe vir ‘n skou.
Leentjie met haar span bekwame en gewillige werkers
Ringsittings is, volgens my ervaring, ‘n kerkvergadering wat oorheers word deur verslag op verslag op verslag. Nie hierdie keer nie! Ons is ‘n familie wat mekaar baie lief het. Ons vergadering geskied op ‘n gemoedelike, informele vlak met groot diepte.
Rudi van Vuuren van Brandvlei lei ons lofsang en aanbidding en verootmoediging met sy ghitaar.
Rudi van Vuuren in aksie
Wat egter besonder uitstaan, is die diep geestelike ervarings in die Woord. Meer tyd word met God bestee as aan verslae. Muller se openingsstudie uit 1 Kor. 12. Muller van Williston se studie eerste dag oa uit die “Ons Vader”-gebed, en Johan die volgende oggend uit Matt 7. Die een se Skrifstudie, onbewus van wat die ander een beplan het, lei ons op dieselfde tema: “ons” teenoor “hulle”. Wie is die “hulles” en wie die “onse”. Wie is almal deel van ons “ons”. Wat doen “ons” sodat “hulle” lewe in oorvloed kan ervaar. Hoe sluit ons “hulle” n in ons “ons”-gebede. Op watter pad is “ons” en wie is die “hulle” op die ander pad? Dit is mos hoe die Heilige Gees werk! En nóú werk Hy met elkeen van ons op sy eie manier.
Mag dit tog asseblief oorspoel na elke gemeentelid van ons gemeentes in nood hier in die Bo-Karoo.