Etiese vrae oor hierdie biotegnologiese ontwikkeling hou in 'n mate verband met die vrae oor aborsie en genadedood (eutanasie), maar die etiese dilemma oor die benutting van die menslike embrio in isolasie maak die saak selfs meer kompleks. Christelik-etiese vrae wat na vore kom, handel oor die begin van menslike lewe, respek vir lewe en dood, en die soeke na die verhouding tussen menslike verantwoordelikheid en Goddelike beskikking (Harris 2004:114-115). Die vraag na die verhouding tussen God, mens en omgewing lê ten grondslag hieraan.
Die tradisioneel Christelik-etiese verwysingsraamwerke slaag nie tans daarin om die unieke vrae oor hierdie nuwe ontwikkeling behoorlik te verreken nie. 'n Fundamentalistiese Skrifbeskouing, 'n monolitiese waarheidsbegrip, en 'n atomistiese wêreldbeskouing bied nie voldoende antwoorde op die komplekse vrae oor etiese besluitneming nie. Daar is dus 'n behoefte aan nuwe beskouinge in hierdie verband: 'Etiek profileer immers die horison waarbinne die Christen tot 'n bepaalde verantwoordelikheid kan kom' (Buitendag 2005:2).
Stamselle is die hoofmoederselle wat in alle multisellulêre organismes voorkom, en het twee belangrike eienskappe wat hulle van ander selle in die liggaam onderskei:
Somatiese selkernoordrag behels die onttrekking van die kern van 'n eiersel. Dié kern bevat natuurlik die genetiese materiaal (deoksiribonukleïensuur/DNS) van 'n organisme. Daarna volg die onttrekking van die kern van 'n somatiese sel (enige liggaamsel behalwe 'n sperm- of eiersel). In die praktyk sou hierdie somatiese sel van die pasiënt geoes word wat die terapie moet ontvang. Die kern van die somatiese sel word dan in die eiersel ingeplant. Die eiersel bevat dus nou die genetiese materiaal én instruksies van die skenker. Die sel word gestimuleer om te differensieer, wat 'n blastosist laat vorm. Die binneste selmassa word geïsoleer, en 'n sellyn word gekweek soos dit hier bo beskryf word. Hierdie ES-selle word teruggeplaas in die pasiënt, waar dit by die beskadigde weefsel moet integreer om herstel in die hand te werk. Die grootste voordele van hierdie proses is dat die gekweekte selle ook pluripotent is, en dus in enige orgaan of weefsel kan differensieer. Dié proses skakel boonop immuniteitsverwerping uit, omdat die pasiënt se eie genetiese materiaal gebruik word. Dit bring ook 'n beduidend korter wagtydperk vir geskikte organe vir oorplanting mee. Met behulp van dié metode kan wetenskaplikes voorts 'n pasiëntspesifieke terapie ontwikkel, wat pasgemaak is vir die betrokke pasiënt se mediese toestand (Colman & Kind 2000:192-196).
Hierdie debat noop wetgewers wêreldwyd om na etiese verwysingsraamwerke te soek ten einde maatskaplike en wetlike riglyne neer te lê. Die hewige maatskaplike reaksie en polemiek oor stamselnavorsing en -terapie is genoeg bewys van die sensitiwiteit van die saak. Natuurwetenskaplikes en denkers behoort die publiek se gevoelens oor die etiese aspekte van hul navorsing of opinies te respekteer. Hoewel hierdie gevoelens nie as norm vir besluitneming uit 'n Christelik-etiese hoek dien nie, vereis 'n ekoteologiese ingesteldheid steeds dat die eksistensiële vrae en worsteling in die maatskaplike sfeer in ag geneem word.
Weens 'n gebrek aan ruimte is slegs 'n oorsigtelike bespreking van internasionale wetgewing moontlik. Eers word die Suid-Afrikaanse bydraes en wetgewing egter in meer besonderhede bekyk.
Daar is 'n direkte band tussen die grondbeginsel van menslike waarde, en tegnologiese ontwikkeling. Die oorspronklike antroposentriese begrip van menswaardigheid sluit nie alternatiewe vertolkings uit nie. Die antroposentriese begrip van waarde kan plek maak vir 'n regstelling en aanpassing van hoe die mens beskou word. Die vertolking van die Grondwet moet aan die hand van menslike ontwikkeling aangepas word. Menswaardigheid is 'n goeie voorbeeld van die hervertolking van die status quo, aangesien dit nie 'n statiese begrip behels nie, maar eerder 'n dinamiese, ontwikkelende beskouing van die menslike wese veronderstel. Die algemene aard van oorkoepelende waardes soos menslike waarde lei daartoe dat die Grondwet ook op maatskaplike en kulturele ontwikkeling van toepassing is (Simon 2002:40-44).
Die feit dat die Griekse woord ethos in die betekenisveld van die begrip 'karakter' of 'aard' staan, is egter eweneens veelseggend. Die term verwys in die algemeen na die waardes in 'n bepaalde gemeenskap of maatskaplike groep. Ons kan byvoorbeeld sê die Puriteinse etos behels die beklemtoning van harde werk as 'n maatskaplike waarde (Weber, Baehr & Wells 2002:9-16).
Etiek handel nie net oor kliniese wette of reëls nie, maar hou verband met 'n breër begrip van die menslike aard (Dreyer 1979:1), en die relasionele aard van antropologiese bestaan. Die rol wat die Bybel ten opsigte van etiese besluitneming speel, word noodwendig ook deur 'n breër begrip van etiek beïnvloed. Die verbreding van die begrip 'etiek' en 'Christelike etiek' vereis ook 'n herbesinning oor die Skrif. Die proses van etiese besinning behoort ag te slaan op stemme en perspektiewe uit verskeie etiese hoeke. Gebalanseerde etiese besinning is slegs moontlik wanneer daar in die dinamiese gebeure van die debat ontvanklikheid en respek vir verskillende standpunte bestaan.
Etiek kan ook nooit onafhanklik van teologie bedryf word, of suiwer op menslike of selfs praktiese rede gegrond word nie. Etiek vereis altyd 'n saamgestelde tradisie, naamlik dié van narratief en stories in 'n geestelike gemeenskap, wat só aan die mens betekenis gee (Buitendag 2005:15).
Wêreldbeskouings en die werklikheidsbegrip het mekaar in dié dialoog wedersyds beïnvloed. Hierdie kruisbestuiwing van gedagtes en idees maak dit soms moeilik om die Westerse etiek van etiese perspektiewe uit die Christendom te onderskei. Aan die een kant vererger hierdie verband die probleem in 'n multikulturele omgewing soos Suid-Afrika (Pack-Brown & Braun Williams 2003:57-59). Aan die ander kant beskou baie weer die spanning tussen perspektiewe uit bogenoemde twee hoeke as 'n dinamies-kreatiewe probleem (McGrath 1995:28-54).
Ricoeur (1992:210-240) wys daarop dat morele oorweging intrinsiek verbind is aan die vertolking van die morele self in wisselwerking met 'n gemeenskap. Verskillende filosofiese agtergronde, perspektiewe en tradisies (oftewel raamwerke) se bydrae tot 'n begrip van die etiese aspekte van stamselnavorsing en -terapie moet dus nooit geringgeskat word nie. Die Christelik-etiese besinning oor hierdie saak kan net baat vind by 'n bereidheid om na soveel moontlik stemme uit verskillende hoeke te luister.
Christelike etiek kan verstaan word as 'n dinamiese netwerk bedryfswaardes en -deugde wat uit verskillende hoeke en tradisies ingevolge narratiewe beskrywing en vertolking die waarde en sin van relasionele bestaan weerspieël. Hierdie waardes, deugde en karaktereienskappe draai om die konsep van liefde soos dit in die Skrif omskryf word (Browning 2006:55-56). In die praktyk is die etos van die Christelike gemeenskap 'n stroom wat konstant tussendeur die Christelike etiek, en die etos van die algemene kultuur en groter gemeenskap waarin die kerk bestaan, vloei.
Die logiese afleiding is dat Christelike etiek en die Christelike etos in die hedendaagse tyd en wêreld eerder 'n dinamiese strewe as 'n statiese toestand veronderstel. Die vraag na Christelik-etiese riglyne sal dus tersaaklik bly solank daar 'n Christelike gemeenskap is wat na antwoorde en betekenis op soek is. Die etos van die Christelike kerk kan om dieselfde rede nooit in 'n stagnante gietvorm van fundamentalistiese versekerdheid verval nie, maar behoort in die gesprek met die wêreld organies te groei en aan te pas. Christelike oortuigings maak 'n narratief uit wat noodwendig 'n transformasie van die mens se selfbegrip vereis. Christelike etiek handel dus oor die dinamiese proses waardeur die mens telkens genooi word om te groei tot 'n deel van die verhaal van God en die mens. Die verbreding van die narratief van selfbegrip lei spontaan tot versmelting met die narratief van Jesus as die koninkryk van God (Hauerwas 1991:28-36).
In elke raamwerk bestaan daar argumente vir of teen stamselnavorsing, alhoewel die eerste twee deur teenkanting, en die laaste een deur ondersteuning oorheers word. Peters noem ook 'n vierde raamwerk, naamlik 'n 'navorsingstandaarderaamwerk'. Die eerste indruk is dat hierdie raamwerk bloot sekulêr is, omdat dit deur openbare beleidmakers en laboratoriumnavorsers oor die wêreld heen gebruik word. Die raamwerk spel die etiese en soms wettige praktyke en prosedures uit aan die hand waarvan regeringsfinansiering onder andere toegestaan word (Peters 2007:28). By nadere ondersoek blyk hierdie riglyne egter 'n samevoeging van prinsipes sonder enige duidelike samehang te wees. Peters skryf hierdie verskynsel aan die gaping tussen 'n teologies gegronde raamwerk en die sekulêre raamwerk toe. Wetenskaplikes werk in 'n sekulêre etiese raamwerk, wat op sy beurt die morele standaarde bepaal aan die hand waarvan hulle hulself beoordeel. Die morele grondslag van hierdie standaarde verdwyn egter. Die probleem met hierdie situasie, waar etiese reëls of standaarde apart van 'n teologiese en filosofiese grondslag funksioneer, is vanselfsprekend. Peters (2007:76-88) dui daarop dat elkeen van hierdie standaarde tóg in een van bogenoemde vier raamwerke tuishoort om daar teologies verantwoord te word.
Daar is egter ook 'n derde standpunt oor stamselnavorsing. Dié benadering erken en waardeer die navorsing se wonderlike potensiaal om pyn te verlig en siektes te genees, maar begryp terselfdertyd die verantwoordelikhede en etiese implikasies wat dit meebring. Dit getuig van 'n opregte waardering vir voorregte, dog 'n diepe bewustheid van die verantwoording wat dit vereis.
Ekoteologies word menslike waarde deur ander, die natuur en God bevestig. Die waardering vir ander berus immers op die geloofservaring dat God aan ons waarde heg. Handelinge van dankbare liefde spruit uit die erkenning van intrinsieke waarde. In hierdie sin word persone as 'n doel op sigself, en nie slegs as middele tot 'n doel hanteer nie. Peters (2007:100) staaf bogenoemde standpunt deur na 1 Johannes 4:11-12 te verwys:
God se liefde vir ons hang nie van ons genetiese samestelling af nie. Die getuieniskrag van Jesus se optrede gedurende sy aardse bediening leer ons ook om nie die waarde van mense aan natuurwetenskaplike of rasioneel bewysbare maatstawwe te onderwerp nie. Jesus reik uit na die nederigste en 'minswaardige' persone binne én buite die gemeenskap. Erkenning van menswaardigheid in die relasionele verband van ons bestaan impliseer dus nie dat waarde ontologies in die biologie of genoom van die mens opgesluit is nie. 'n Soeke na die aard van menslike waarde as intrinsieke eienskap in die gene sal vrugteloos wees. Uit 'n ekoteologiese hoek is die erkenning van menslike waarde 'n dinamiese gebeurtenis wat deur die verhouding met God in sy skepping plaasvind en daaruit spruit. Waarde lê dus opgesluit in die energie van hierdie verhouding, en nie in die materie van die DNS nie.
Dié debat laat ons besef dat die wonder van menslike lewe nie deur 'n monolitiese waarheidsbegrip of atomistiese sieninge vasgevang en verklaar kan word nie, maar noop ons om ons verstaanshorisonne te verbreed, wat in 'n relasionele begrip van menswees ook die bosintuiglike (transendente) en selfs die onverklaarbare insluit. In die soeke na 'n derde benadering tot die kwessie van stamselnavorsing en -terapie het dit duidelik geblyk dat 'n breër begrip van die relasioneel-antropologiese menslike bestaan tot nuwe perspektiewe kan lei. Hierdie derde benadering is dan ook die raamwerk waarin ons verder oor hierdie komplekse vraagstuk sal besin.
Die gedagte dat die mens as verteenwoordiger die taak het om God se heerskappy op die aarde 'af te dwing' stem 'n mens egter ongemaklik. Le Roux (1991:49-49) wys dan ook tereg daarop dat bogenoemde siening gekwalifiseerd oorweeg moet word, met waardering vir die klem op die 'besigwees' met die aarde. Le Roux beklemtoon derhalwe die belang van 'n heroorweging en nuwe formulering van die mens se plek in die skepping. Hy voer aan dat die 'beeldwees' van die mens onder andere as 'n verhoudingswoord/-saak begryp moet word. Die ekologiebewuste en -sensitiewe aard van die hedendaagse tyd vereis 'n beskouing van die mens as beeld van God van 'n ekoteologiese uitgangspunt. Hy verwoord die doel van ekoteologie soos volg: 'Ons eko-teo-logie kan dus nie afstuur op 'n ekologie an sich nie, maar op 'n eko-teo-logie wat die relasie God-mens-wêreld in dinamiese perspektief wil raaksien' (Le Roux 1991:49).
Antroposentriese etiek kan nie meer deug nie. 'n Verskraalde beskouing van die omvang van die werklikheid lei tot etiese dwaling. Verantwoordelike etiek is slegs moontlik wanneer die werklikheid so breed moontlik beskou word (Le Roux 1991:497-510). Deane-Drummond (2006:79-80) beklemtoon die waarde van die besef dat teologiese tradisies nie in 'n kulturele vakuum funksioneer nie. Hierdie interdissiplinêre aard van 'n ekoteologiese benadering maak dit moontlik om belangrike aspekte van die verhouding tussen God, die mensdom en die natuur, met sekulêre en selfs ander godsdienstige tradisies in gesprek te stel. Sy beklemtoon egter ook dat die mees insiggewende bron vir die ekoteologie steeds die Bybelse teks is. Uit hierdie tradisie word daar teologies besin.
Ekoteologie blyk dus die krities waarderende besinning oor die multidimensionele verhouding tussen God en die mens, binne die kader van die skepping, en aan die hand van die gesprek tussen teologiese en ander perspektiewe te wees. Eko-etiek is nie 'n monolitiese oefening wat deur eensydige uitgangspunte en finale gevolgtrekkings begrens word nie. Kasuïstiese, finale antwoorde wat deontologies gegrond of bewys word, hoort dus nie in 'n ekoteologiese begrip nie. 'n Ekoteologiese benadering veronderstel ontvanklikheid vir verskillende sieninge en uitgangspunte in die besinning oor morele vraagstukke. Die kuns van 'n gebalanseerde ekoteologiese etiek is om aan die een kant nie in deontologiese eensydigheid, en aan die ander kant nie in 'n teleologiese pragmatisme vas te val nie (Buitendag 2004:412).
Die vereiste antropologiese herbesinning sal uit 'n ekoteologiese hoek ook die kosmologiese aspekte van relasionele bestaan moet verreken. In 'n eko-etiese besinning behoort die natuurlike en kosmiese aard van die menslike bestaan wat ruimte en tyd betref, 'n inklusiewe waardering vir die kompleksiteit van menslike denke, emosies en gedrag teweeg te bring.
Buitendag dui op die eskatologiese waarde van so 'n relasionele werklikheid, so 'n planetêre solidariteit, in die sin dat die hede hier prolepties die toekoms ontmoet. Geloof lei dus tot hoop, en hoop tot handeling (Buitendag 2004:415).