Lawa - Wikipedia
’n Lawafontein in Hawaii.
Lawa verwys na beide die gesmelte rots wat deur vulkane uitgespuug word tydens ’n uitbarsting en die rots wat ontstaan nadat die lawa afgekoel en verhard het. Die gesmelte rots word binne planete, ook die aarde, en sommige mane aangetref. Die hittebron wat die rots binne die aarde laat smelt, word geotermiese energie genoem.
Wanneer lawa uit ’n vulkaan gespuug word, is dit ’n vloeistof teen temperature van 700 tot 1 200 ºC. Dit is tot 100 000 keer so vloeitraag as water, maar kan oor groot gebiede vloei voor dit afkoel en stol vanweë die tiksotropiese eienskappe daarvan (’n afname in vloeitraagheid vanweë skuifspanning).
’n Lawavloei is ’n bewegende stroom lawa wat tydens ’n nie-ontploffende uitbarsting gevorm word. Wanneer dit afkoel en ophou beweeg, word dit hard en vorm stollingsgesteentes. Die term "lawa" word gewoonlik ook vir "lawavloei" gebruik.
Ontploffende vulkaanuitbarstings skep ’n mengsel van as en ander fragmente en word tepid genoem eerder as lawavloei.
1 Eienskappe en samestelling
1.1 Temperatuur en vloeitraagheid
1.2 Chemiese samestelling
Eienskappe en samestelling[wysig]
Dié lawastroom op Réunion vloei langsamerhand na die see.
Gladde lawa vloei oor ’n pad in Hawaii.
Andesitiese basalt van die Hekpoort-formasie in Pretoria
In die algemeen bepaal die samestelling van die lawa, eerder as die temperatuur van die uitbarsting, sy eienskappe.
Temperatuur en vloeitraagheid[wysig]
Wanneer lawa die aarde se oppervlak bereik, het dit normaalweg ’n temperatuur van tussen 700 1 200 °C. Die vloeitraagheid van lawa is 100 000 keer so groot as dié van water. Dit bepaal hoe die lawa vloei.
Lawa met ’n hoë vloeitraagheid of viskositeit is baie stroperig – dit sal stadig vloei, klonte vorm en ditself blokkeer. Gasse word maklik opgesluit in die semi-vloeibare gesteente en vorm blasies. Dié soort lawa ontstaan dikwels uit ’n ontploffende uitbarsting of onder die grondwatervlak, en word verbind met tufsteen en piroklastiese strome. As die lawa min gas bevat en onder hoë temperatuur uitbars, kan dit ’n lawastroom vorm.
Lawa met ’n lae vloeitraagheid is relatief vloeibaar. Dit vorm poele, kanale en riviere van gesmelte steen. Gasse kan maklik opstyg en ontsnap. Piroklastiese uitbarstings met dié soort lawa kom selde voor; meestal verloop die uitbarstings rustig. Die lawa vorm geen steil keëlvulkane nie omdat dit ver kan vloei voordat dit stol. Daar is drie soorte lawastrome met lae vloeitraagheid: skerp, ('a'ā), gladde (pāhoehoe) en kussinglawa.
Die chemiese samestelling van lawa het ’n groot invloed op ander eienskappe, soos die stollingstemperatuur, vloeitraagheid en die manier waarop dit na die oppervlak kom. Stollingsgesteentes kan ingedeel word volgens suurheidsgraad, van felsofiries (suur) tot mafies (alkalies). Naas ondergenoemde minerale kan lawa ook ander minerale en brokke gesteentes bevat, waaronder vaste kristalle en xenoliete.
Felsofiriese of silikaryke lawa soos rioliet en daciet is suur en stroperig. Dit word veral veroorsaak deur die hoë gehalte aan silika, aluminium, kalium en