Kwa ntle ga katlego ya ikonomi, dipholisi tse di farologaneng tsa puso, mananeo a thulaganyo le dithuso tse dingwe, go sa lekane go go tlhodilweng ke tse di fetileng tsa rona go tswelela pele go ama ikonomi ya temothuo le go nna sekgoreletsi sa kgolo, tlhabololo ya ikonomi, tlhamo ya ditiro le phediso ya lehuma. Go sa lekaneng go gogolo ga mmala le ga bong mo kabong le phitlhelelo ya bohumi, lotseno, kitso le tiro go tswelela pele. Ka jalo, lephata la rona le tswelela pele go dira ka moo go sa kgotsofatseng.
Bukana e ya semmuso ya NAMC e ikaelela go sedimosa baamegi botlhe ba mo lephateng la temothuo ka ga seabe sa NAMC ka mananeo a yona a a farologaneng malebana le go netefatsa fa lephata le dira sentle le go fetolwa. Gore re tle re bebofatse tlhaeletsano, re tlametse dithulaganyo ka dintlha tsa kgolagano tsa mekgatlho e e farologaneng ya temothuo le ditheo tsa puso.
Go gakolola Tona ya Temothuo le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo malebana le dintlha tsotlhe tsa papatso tsa temothuo mo indasetering ya temothuo le ya dijo, go lebilwe ditlhokwa tsa baamegi.
Go nna mogakolodi yo o botlhokwa yo o nonofileng gape a na le bokgoni wa Tona, DoA le Indaseteri mo papatsong ya dikumo tsa temothuo.
NAMC e ne ya tlhomiwa go ya ka dikarolo 3 le 4 tsa Molao wa Papatso ya Dikumo tsa Temothuo MAPA, No. 47 wa 1996 jaaka o tlhabolotswe ke Molao No. 59 wa 1997 le Molao. No. 52 wa 2001.
NAMC e tla, fa e kopiwa ke Tona kgotsa ka tumalano ya yona, batlisisa tlhomo, tswelelo, tlhabololo kgotsa phimolo ya dikgato tsa semolao le dikgato dingwe tsa taolo tse di amang papatso ya dikumo tsa temothuo, ya sekaseka keletso, tlhokego kgotsa nonofo ya dikgato gape, fa go tlhokega, ya tshisinya kgato e nngwe malebana le tlhomo, tswelelo, tlhabololo kgotsa phimolo ya kgato ya semolao kgotsa kgato nngwe ya taolo le go begela Tona gape le go e gakolola
Khansele ya NAMC e na le maloko a Nako e e rileng a le 10 . Maloko a ga jaanong a ne a thapiwa ka di 1 tsa Mopitlwe ka 2005 mme paka ya ona e khutla kwa bokhutlong jwa Mopitlwe ka 2007.
NAMC e dira ditiro tsa yona ka mananeo a mane a setegeniki le lenaneo le le lengwe la tshegetso le le kgabaganyang.
Dikarolo tse di botlhokwa tsa tiro tsa yuniti ke Dikema tsa Papatso / AgriBEE, Kgwebo le Kgaisano. Mananeo a Tlhabololo a Papatso ke kgato e e botlhokwa e e lemogilweng ke NAMC e e ikaelelang go rotloetsa le go bebofatsa tshwaragano ya balemorui ba ba tlhagelelang mo lephateng la kgwebo ya temothuo magareng ga tse dingwe ka go rotloetsa go tsewa ga dikumo go tswa mo balemiruing ba bantsho go tsenngwa mo go tsa merero ya papatso. Nama e khibidu le madirelo a monamune a supilwe jaaka madirelo a a botlhokwa malebana le kgato e mo pakeng e khutshwane. Lephata gape le rwele maikarabelo a go gakolola Khansele mo dintlheng tse di amanang le tuelo le kgwebo le go dira tlhotlhomiso e e maleba mo karolong e. Kwa bokhutlong, lephata la Papatso & Kgwebo le ya go nna le seabe se se botlhokwa mabapi le go gokaganya tlhotlhomiso le dipuisano malebana le kgaisano mo lephateng la temothuo segolobogolo mo karolong ya papatso ya temothuo.
NAMC ga jaanong e rulaganya Mananeo a a farologaneng a Tlhabololo a Papatso a a ikaelelang go tswela temothuo ya kwa magaeng mosola. Maitlhomo-magolo a Mananeo a Tlhabololo a Papatso ke go tlamela mmaraka ka dithotloetso go reka go tswa go batlhagisi ba dikumo ba ba tlhagelelang. Maikaelelo ke go tlhabolola le go tsenya tirisong dikema di le tharo tsa tseo ka ngwaga. Se se bonwa e le tiro e e botlhokwa e e tshegetsang Kgwebo ya Temothuo le Thulaganyo ya Lephata la Tlhabololo la Kgwebo la Lefapha la Temothuo malebana le go tlhoma Dithulaganyo tse nne tsa Tiro tsa Phatlho ka Mopitlwe ka 2006. Mananeo a Tlhabololo a Papatso e ya go tlamela ka serala mabapi le go tsenya balemirui ba bantsho mo Dithulaganyong tsa Tiro tsa Phatlho.
Pholisi ya Kelotefo e kaya go tsenngwa ga lekgetho ka maikaelelo kgotsa go gogelwa morago ga lekgetho kgotsa go fetola kelo e e leng teng ya lekgetho mo kgwebong ya boditšhabatšhaba mabapi le go latela maikaelelo a tlhabololo a puso. Maikaelelo-magolo a pholisi ya kelotefo magareng ga tse dingwe ke tshireletso ya madirelo a fa gae, tokafatso ya tolamo ya maemo a tuelo le tshiamiso ya dikelotefo mo dilwaneng tse di tswang kwa ntle ga naga tse di gaisanang le dithoto tse di tshwanang le tsa fa gae. NAMC ka Lephata la yona la Papatso & Kgwebo e tla ikaelela go tlhola kamano ya tiro le ITAC le go simolola go nna le seabe se se siameng mo dipuisanong tse di malebana le pholisi ya kelotefo tse di amanang le temothuomabapi le. Tshimologo e tla nna go tokafatsa bokgoni jwa rona jwa ka fa gare jo bo yang go fitlhelelwa ka go ngoka moikonomi wa kgwebo mo pakeng e ya pegelo.
Maikaelelo a lephata ke go rulaganya le go tlhagisa ka ditiragalo ditiro tse di siameng mabapi le tshegetso ya balemirui. Lephata le ya go tlhagisa memmotlolo le go bona gore e a atlega e e yang go tlhola dikgolagano tsa kgwebo tse di yang go tshwaraganya Dikgwebo tse mo Nakong e e fetileng di neng di Kgaphetswe kwa thoko tsa kwa magaeng le lephata la kgwebo la temothuo (le le tlhabologileng).
Kgwebo e tshwanetse go amogela le go kgona go tsena mo ntlheng ya kabelano ya ditshenyegelo mabapi le tirelo e e tlhokegang ka peresente e e yang go tlhomamisiwa ke NAMC.
NAMC e ikaelela go tlhagisa letlole le le ikaelelang go thusa dikgwebo tse di mo kokoanyongtshedimosetso ya tlamelo go tokafatsa go fitlhelela ga tsona mebaraka ka go rialo di tle di godise le go maatlafatsa dikgwebo tsa tsona. Thuso e e ya go lebelela dintlha tse di jaaka katiso, tlhagiso ya thulaganyo ya kgwebo, mananeo a a malebana le bomaleba jo bo nang le boleng, kgakololo jj. Thuso e e ya go neelwa ka batlamedi ba ditirelo ba ba maleba. Pholisi ka botlalo ka ga tiriso le tsamaiso ya letlole e ya go tlhagisiwa.
Okeletsa kgwebo ya bantsho ya temothuo phitlhelelo ya mebaraka e e nang le dipoelo gape e ikanyega.
ATAF ga e kgone go neelana ka ditšhelete (sekoloto kgotsa tekatekano) kgotsa go reka dithoto tsa mofuta mongwe le mongwe. Se se akaretsa dijanaga, dikago, didirisiwa kgotsa setheo. ATAF gape e ka se kgone go dirisiwa jaaka letlole la kadimo ya madi kgotsa letlole la peeletso ka mokgwa mongwe. Letlole la DoA AgriBEE le le yang go tlhomiwa fa gautshwane le ya go lebisiwa go thusa diteransekešene tse di maleba tse di tlhagisitsweng ka tiriso ya ATAF ka ditšhelete.
Tlhagisa kokoanyotshedimosetso ya tlamelo ya dikgwebo tse mo nakong e e fetileng di neng di kgaphetswe kwa thoko mo Aforika Borwa.
Go golaganya ba ba leng mo kokoanyongtshedimosetso le mebaraka e e ikanyegang.
Thotloetso ya Thomelontle.
Sebontshi se se botlhokwa sa Lephata la Tlhabololo ya Kgwebo (lephata la ED) ke go rulaganya loeto lwa katlego lwa go iponagatsa kwa pontshong ya kgwebo malebana le dikgwebo tse di leng mo kokoanongtshedimosetso ya tlamelo. Loelo lo ya go dirisediwa go thusa dikgwebo tse mo nakong e e fetileng di neng di kgaphetswe kwa thoko tse di leng mo kokoanongtshedimosetso ya tlamelo e bile di bontshitse di kgona go gaisana mo mebarakeng ya Aforika Birwa go bona mebaraka e e nang le dipoelo ya thomelontle.
Lephata la ED ka dikgokaganyo tsa lona le ya go bebofatsa dikolaganyo magareng ga bareki le batlamedi. Maikaelelo a lenaneo le ke go oketsa phitlhelelo ya mebaraka ya dikgwebo tse di mo kokoanongtshedimosetso ka go supa le go bona tshegetso ya bareki ba bagolo ba kumo ya temothuo mo Aforika Borwa.
Dikgolaganyo tsa tlamelo di simolola ka se kgwebo ya temothuo e se tlhagisang kgotsa se e kgonang go se tlhagisa. Mmaraka o tshwanetse go bonwa malebana le kumo ya yona. Lephata la ED le ya go dirisa ATAF ya lona fa go tlhokegang go bebofatsa dikgolaganyo mo ntlheng yotlhe ya tlamelo.
Dikgolaganyo tsa topo di simolola ka se mmaraka o se batlang. Dikgwebo tse dikgolo tsa temothuo di batla batlhagisi ba bannye go ba tlamela ka diphatlho go diragatsa bontsi jo bo kopiwang mo thulaganyong ya tsona kgotsa mo dikonterakeng tsa tsona tsa tlamelo le basekaseki le barekisi ba dithoko ka bontsi. Lephata la ED le ya go dirisa ATAF go tshegetsa dikgwebo tsa temothuo tse di kgonang go dirisa tšhono ya dikgolaganyo tse di tlhagisitsweng.
Lephata le le samagana le dintlha tsotlhe tse di amanang le dikgato tsa semolao. Molao wa Papatso ya Dikumo tsa Temothuo wa 1996, o tlhagisa dikgato tsa semolao di le tlhano, e leng makgethwana a semolao, direkhoto le dipoelo, kwadiso, taolo ya diyantle tsa dikumo tsa temothuo le tsa merero ya ditirelo. Ga jaanong go na le madirelo a le lesome a a dirisang makgethwana a semolao, fa madirelo a le 14 a dirisa direkhoto & dipoelo le kwadiso.
Go batlisisa dikopo tse dintšhwa mabapi le tlhagiso ya dikgato tsa semolao le go dira dikatlanegiso go Tona malebana le dikgato tsa semolao tse di tshisintsweng.
Therisano le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo go tlhomamisa maemo a tshegetso mabapi le dikgato tsa semolao tse di tshisintsweng.
Go tlhokomela gore madirelo a a maleba a obamela maemo a kamogelo mabapi le dikgato tsa semolao.
Go tlhagisa dipholisi tse di amanang le dikgato tsa semolao.
Kwadiso le NAMC jaaka Setlhopha se se Amiwang ka Tlhamalalo.
Go ya ka karolo 20 ya MAPA, NAMC e kopiwa go somarela rejisetara ya ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo ke Molao kgotsa tse go nang le kgonagalo ya go ka amiwa ka tlhamalalo ke Molao le go e tlhabolola ngwaga le ngwaga. Tsona e ka nna ditlhopha tsa batlhagisi ba dikumo, barulaganyi, badiri, babapatsi le badirisi ba kumo e e rileng.
Tlhaeletsano e e nonofileng magareng ga NAMC le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo.
NAMC e ikaelela go tlhola le go tsweleletsa mokgatlho wa ntlha wa tlhotlhomiso ya papatso ya temothuo. Gape, NAMC e ya go aba matlole malebana le katiso ya dialogane tsa temothuo mo Diyunibesithing tsa Aforika Borwa.
NAMC e ya go dirisa kaelo mo karolong ya bo7 ya Molao wa Papatso go dira komiti ya dipatlisiso ya karolo ya bo7. Nngwe ya dithuso tsa Komiti ya bo 7 ke gore mo Komiting ya mothale oo, baemedi ba ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo mo ntlheng ya boleng ba ka kgona go sekaseka dintlha tse di maleba mme morago ba rulaganye pegelo ya kgakololo e e nang le dikatlanegiso mme ba e romele kwa Khanseleng. Morago ga go sekaseka pegelo, Khansele e tla romela pegelo go Tona.
NAMC e ya go sekaseka le go tlhokomela tsenyotirisong ya dikatlanegiso tsotlhe tsa dipegelo tse di fetileng tsa komiti ya Karolo ya bo7. Tokomane ya dikatlanegiso tse di fetileng e setse e rulagantswe.
NAMC e ya tlhola Letlole la Tlhotlhomiso la bokana ka R3,4 jwa dimilione le le tlhagelelang mo matloleng a ngwaga wa ditšhelete wa 2005/06, tekanyetsokabo ya 2006/07 le mo tshegetsong ya matlole go tswa kwa mekgatlhong ya boditšhabatšhaba ya tlhotlhomiso. Letlole le ya go sirelediwa go tila go dirisediwa ditiro tsa tsamaiso. Ka letlole le, NAMC e ya go kopa diyunibesithi tsotlhe le Ditheo dingwe tsa Tlhotlhomiso tse di amegang mo tlhotlhomisong ya tlhabololo le papatso go romela ditshisinyo tsa go dira tiro ya tlhotlhomiso.
Jaaka leano la go kokoanya matlole a mangwe, NAMC e ya go dirisa bokana ka R3,5 jwa dimilione go kokoanya matlole a mangwe go tswa kwa Ditheong di tshwana le Diterasete tsa Madirelo, Diforamo, Setheo sa Baabi.
DIBASARI: Karolo ya Letlole la Tlhotlhomiso ya Ikonomi e ya go dirisediwa go tlhabolola bokgoni jwa dialogane tsa temothuo ka katiso kwa Diyunibesithing tse di farologaneng tsa Aforika Borwa. Letlole la tla neelana ka dibasari go baithuti ba ba ithutelang M.SC le PhD ka ga Diikonomi tsa Temothuo. Dialogane di ya go solofelwa go dira dithesese tsa bona ka ditlhogo tseo tse di yang go lebelela dintlha tse di supilweng mo dithitokgang tsa tlhotlhomiso. Maitlhomo e tla nna go tlhola bontsi jwa barutegi ba ba maleba ba ba tla dirang mo NAMC le mo badirisaning ba yona mo mererong e e farologaneng.