Nuuskommentaar: Friesiese lesse vir die Afrikaanssprekende voor ErfenisdagArgieffoto Dit is geen maklike taak nie, want hoewel daar na raming 730 000 Friese is wie se moedertaal Fries is, of te wel Frysk (eintlik Wes-Fries), kan nie almal dit vlot skryf nie. Hoewel die Friese ná hul aankoms in die noorde van Nederland in ongeveer 500 v.C. in ’n stadium oor groot dele van die huidige Nederland en omringende lande soos Denemarke and Duitsland regeer het, is hulle nou organisatories veral beperk tot die provinsie Friesland. ’n Baie trotse geskiedenis – hulle het in ’n stadium die Romeine verslaan (om te keer dat hulle gekersten word) – is afgewissel met groot tragedies soos dat groot dele van die land wat hulle van die see herwin het, in vloede weggespoel en baie van hulle omgekom het. Hulle word as deel van die Nordiese volke wat uit Skandinawië kom beskou, en tydens die vloede het baie na die huidige Engeland gevlug waar hulle gemaklike aansluiting by die Angele en Sakse gevind het wat ook uit Skandinawië kom. Baie het later na die huidige Nederland teruggekeer. Frysk word nie as dialek van Nederlands beskou nie, maar as ’n taal in eie reg wat volgens sommige ouer bronne ook meer aan Engels as aan Nederlands verwant is. Hoewel die Fryske Akademie reeds in 1938 gestig is, word die indruk van ’n herlewing van die Friesiese taal en kultuur eers die afgelope paar dekades gevorm. Hierin speel die Fryske Akademie ’n enorme rol as “ûndernimmend ynstitút dat wittenskiplik ûndersyk docht op it mêd fan de Fryske taal, kultuer, skiednis en maatskippij.” (Alle aspekte van die Friesiese taal, kultuur, geskiedenis en maatskappy word wetenskaplik ondersoek). Die vet was enkele jare gelede behoorlik in die vuur toe onnadenkende Nederlandse politici die provinsie Friesland wou ontbind en administratief by omringende provinsies wou indeel. Dit het uit ’n suiwer geografies-ekonomiese hoek sin gemaak. Kort hierna was daar egter munisipale verkiesings, en hierdie politici is, wanneer hulle in Friesland opgedaag het om werwingswerk te doen, behoorlik gehoon dat hulle “so met verkiesings darem nog onthou hoe die pad na Friesland loop”. Eers sedert 1951 het Fries geleidelik formele erkenning in Nederland begin geniet, ná wat die Friesiese geskiedenisboeke Kneppelfreed (Knuppelvrydag) noem. Betogende Friese is in Leeuwarden uiteengejaag waar hulle betoog het teen ’n regter wat ’n Fries (in Friesland) die reg ontsê het om hom in Fries te verdedig. Die taal het hierna in Friesland meer status geniet. Sedert 1955 word Fries in verskeie onderwyswette genoem en in 1995 het dit die status van bestuurstaal naas Nederlands verwerf. In 2014 het Fries wetlik en as bestuurstaal ’n amptelike taal geword. Dit het ook via die handves van die Europese Unie amptelike status in Nederland verkry, maar die toepassing het grootliks van die goedgesindheid van die owerheid afgehang. Die eerste volledige Friesiese Bybel is in 1943 gedruk, en vandag is verskeie weergawes aanlyn beskikbaar. Handelaars bemark Friesiese Bybels, veral oues as waardevolle versamelitems omdat dit ’n “sterwende” taal sou wees. Hiermee stem die Friese uiteraard nie saam nie. ’n Paar jaar gelede, toe die oplaes van Nederlandse koerante skerp gedaal het, het Friesiese koerante nog gegroei. Mense van Friese herkoms het ook diep spore in die Suid-Afrikaanse geskiedenis, en veral kerkgeskiedenis getrap. Hulle word veral in die Gereformeerde Kerke van SA en in ’n mindere mate die Hervormde Kerk herken aan vanne soos Dykema (Friesies gebruik nie soos Nederlands die ij nie), Reitsma, Aartsma, Denkema, Postma, of waar vanne vernederlands het, in voorname soos Tjsite, Auke en Aylfa. Die les uit Fryslân (Friesland) is dat die behoud van selfs ’n eens groot taal nie sommer gebeur nie. Dit verg harde werk, groot entoesiasme met ’n inskatting van ’n waarde daaraan.