‘Ergste nog nie verby,’ sê weerdiens oor sikloonTshepo Ngobeni, senior bestuurder van Suid-Afrikaanse Weerdiens (SAWD) (Foto: Anja van der Merwe/Maroela Media) “Ons kan nie ontspan nie, die ergste is nog nie verby nie.” Só het Tshepo Ngobeni, senior bestuurder van Suid-Afrikaanse Weerdiens (SAWD), Donderdag tydens ŉ inligtingsessie in Pretoria gesê, waartydens hy die uitwerking van die verwagte tropiese sikloon Freddy op Suid-Afrika uitgestippel het. Ngobeni waarsku dat ŉ sikloon onvoorspelbaar is en enige tyd van rigting kan verander en daarom versigtig dopgehou moet word. Soos vroeër berig, sal die tropiese sikloon Mosambiek teen Vrydagoggend tref en die noordoostelike gebiede van die land sal die uitwerking daarvan tussen Saterdag en Sondag voel. Volgens Ngobeni moet hierdie gebiede, wat tans nog van wydverspreide oorstromings herstel, slaggereed wees vir nog moontlike oorstromings. Dit sluit die laeveld van Mpumalanga, die Vhembe- en Mopani-distrik in Limpopo, asook die Capicorn-distrik en die Zoeloeland-streek in KwaZulu-Natal in. Saam met swaar reënval van tussen 200 mm en 400 mm, kan stormsterk wind van tussen 150 km/h en 180 km/h ook in die provinsies verwag word. Die sikloon kan tot erge vloede lei wat kan veroorsaak dat gemeenskappe van die buitewêreld afgesny en brûe en paaie oorstroom word. “Sterk vloedwater en wind kan lewens in gevaar stel.” Die oorstroomde krokodilbrug in die Krugerwildtuin (Foto: Jennifer Berkemeyer/SANParks – Kruger National Park/Facebook) Ngobeni sê die bestuurspan van die Krugerwildtuin moet veral waaksaam wees, spesifiek ná onlangse vloede. “Enige verdere druppel reën kan tot nog oorstromings lei omdat die grond reeds versadig is van die swaar en aanhoudende reënval die afgelope paar weke. Die grond kan nie nog reënwater absorbeer nie,” het Ngobeni gesê. Provinsies soos Gauteng, Noordwes, die Vrystaat, Noord-Kaap en Oos-Kaap gaan nie regstreeks deur die sikloon geraak word nie, maar Ngobeni sê dié provinsies moenie “te gerus raak nie” omdat die sikloon enige tyd van rigting kan verander. Hy sê dié streke kan ook reën verwag. Die weerdiens se seisoenale weervoorspelling is dat bogemiddelde reënval nog tot Mei in somerreënvalstreke kan uitsak. “Die huidige La Niña-weerstelsel woed einde Februarie uit en maak dan plek vir die droër El Niño-stelsel. Die weerstelsel beweeg dan in ŉ neutrale weerstelsel, wat ŉ bogemiddelde reënvalstelsel is.” Die weerdiens monitor die tropiese sikloon se bewegings daagliks en reik waarskuwings en aanpassings aan die nasionale rampbestuursentrum uit. Dit word dan aan distrik- en munisipale rampbestuursentrums, asook die departement van water en sanitasie deurgegee. “Dit is die sentrums se verantwoordelikheid om lede van die publiek in te lig en te waarsku. Die sentrums moet ook voorbereid wees en optree deur mense uit gevaarlike gebiede te neem, en die sluiting van skole en paaie voor te stel waar nodig.” Rampbestuurspanne is verlede jaar met die KwaZulu-Natal-vloede onkant betrap omdat hulle nog nie “gereeld op sulke erge vloede reageer nie”, sê Ngobeni. “Soms moet ŉ mens self ernstige weerstoestande beleef, soos met die KwaZulu-Natal-vloede, om meer voorbereid te wees wanneer só iets weer tref. Ek glo die provinsie sal nou meer paraat wees.” Klimaatsverandering? Die brug op die Vaal de Grace-landgoed (Foto: Anja van der Merwe/Maroela Media) Op ŉ vraag of die toename in reënval en die vloede aan klimaatsverandering toegeskryf kan word, sê Ngobeni die weerdiens se weerkundiges doen nog navorsing daaroor. “Wat ons wel weet, is dat ons al hoe meer van ons somerweerstelsels – soos ŉ laedrukstelsel – sien, soos tydens die KwaZulu-Natalse vloede. Ons ondersoek die moontlikheid dat dit ŉ uitwerking van klimaatsverandering kan wees.” Wat is ŉ tropiese sikloon? Vloede in Parys. (Foto: Shiraaz Mohamed / AFP) Ngobeni verduidelik tropiese siklone is ŉ relatief intensiewe laedrukstelsel wat aangedryf word deur die hitte wat vrygestel word wanneer vogtige lug styg en weer kondenseer. ŉ Tropiese sikloon ontwikkel gewoonlik oor die see – van waar hy energie kry – en verswak wanneer dit land tref. Tropiese siklone het ŉ gemiddelde spoed van 200 km/h in die dag. Tropiese siklone, orkane en tifone is eintlik een en dieselfde stelsel, sê Ngobeni, maar kry ŉ “ander naam, na gelang van waar die stelsel voorkom”. “Orkane is tropiese siklone wat hulle oorsprong in die Atlantiese en Noordelike Stille Oseaangebied het, terwyl siklone of tropiese storms in die suidoostelike Stille Oseaangebied en in die Indiese Oseaangebied suid van die ewenaar ontstaan. Die term tifoon verwys na tropiese siklone in die noordwestelike Asiatiese gebiede van die Stille Oseaan.” Tropiese siklone kan uiters sterk wind tot gevolg hê, asook tornado’s en stortreën – wat tot vloede kan lei, verduidelik Ngobeni. “ŉ Enkele storm wat deur die sikloon veroorsaak word, kan tot 3 000 mm reën tot gevolg hê.” Tropiese siklone kan tot ŉ week op een plek woed, maar daar is uitsonderings soos in die geval van die tropiese sikloon Dineo wat Mosambiek in 2017 getref het en sowat twee weke lank geduur het. Kyk hier hoe ŉ tropiese sikloon sy naam kry: