Boerdery in Suid-Afrika sou voorwaar ’n stewige knock gevat het indien die groep rolspelers wat Mabuza moes toespreek uit ons midde geneem sou word. Dit was immers ’n saamtrek van wat organiseerders die “breintrust” van transformasie in die landbou noem.
Maar daar was toe nie ontwrigting nie. Daar was net wat gevoel het soos ’n vyfdagkonferensie wat in twee dae ingekonsertina is deur ’n begeesterde Chris Burgess, redakteur van Landbouweekblad, wat die konsep van só ’n saamtrek bedink en met senior redaksielede, asook Agri SA uitgevoer het.
Jannie de Villiers van Graan SA, was in die kol toe hy ná ’n 12 uur-dag tydens sy spreekbeurt, die laaste van die dag, geskerts het dat hy pootuit is van al die goeie nuus. Hierdie goeie nuus-vermoeidheid was deel van Burgess se visie.
Burgess (45), het in ’n onderhoud met Murray La Vita van Netwerk24 vertel hoe een van hul familieplase in die Oos-Kaap in 1983 deur die NP-regering onteien is as deel van die “konsolidering” van die ou Transkei se grense. So dis ’n diepe gedrewenheid waarmee dié tydskrifredakteur oënskynlik sy eie kantoor-“KPA” herskryf het na iets breër, naamlik ’n rolspeler in eie reg, ’n tipe koppelaar. “(Landbouweekblad) werk nou al ’n geruime tyd in die landbou,” sê hy met ’n skalkse laggie om die lippe oor dié eeue oue tydskrif. “Dis ons werk om te weet waar wie is en baie (van die boere hier) ken nie mekaar nie. Dis een van die goed wat ons probeer bewerkstellig dat mense met dieselfde uitkyk begin netwerk . . . jy weet nooit wat daaruit gaan kom nie.”
Sy aanslag was pretensieloos, prakties en oplossingsgerig. Toe iemand per abuis ’n motor se ligte aanlos, kondig Burgess aan: ’n Wit bakkie, nommerplaat so en so se ligte is aan “as jy jumper-kabels soek, kom vra.” Hy wou hê mense moes luister én gesels. “Brood breek,” het hy dit genoem.
“Hierdie gaan waarskynlik een van die grootste landmerke in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse landbou wees,” meen dié leierboer.
Selfs met ’n oppervlakkige blaai deur die stampvol sprekersprogram, kan ’n mens sien dit gaan nie hier oor politiek nie. Die politieke insette van Mabuza en later deur Mike Mlengana, direkteur-generaal: landbou, bosbou en visserye, is wel oënskynlik goed ontvang, maar dit was die suksesstories en saaklike mededelings oor dit wat werk wat die gehoor vasgenael gehou het.
Diep Limpopo se antwoord op Ted Talks. Die berugte twiet deur die president van Amerika oor grondonteiening in Suid-Afrika het soos ’n bosloerie oor die eerste dag gevlieg en nie sitplek gekry nie.
Hy was in 2015 die eerste swart kommersiële beesboer van die jaar. Op 71-jarige ouderdom was dié nederige man opgewonde om te praat oor die leiding wat hy by sy landboumentor Cois Harman gekry het.
Harman sê Gasekoma het “ingekoop om nie verlei te word as finansiële instansies vir die wenner-boer maklik ’n lening wil gee nie. Hy is ’n boer wat daarna strewe om skuldvry te bly. Sy beeste is sy sekuriteit en sy bank,” aldus Harman.
En daar was baie sprekers soos Gasekoma. Swart boere oor hul ervaring en visie vir die land. Ralph Swart, wie se familie al meer as ’n eeu rondom Elim boer, het ’n sêding oor moed hou uit die Overberg kom deel: “Praat is afdraand, doen is opdraand.”
Mlengana, wat op die tweede dag gepraat en die funksie met ’n gebed afgesluit het, het eweneens verwys na moontlike wanopvattings oor die regering se benadering tot grondhervorming: “Op hierdie oomblik is daar ’n proses genaamd ’n grondwetlike hersieningsproses.
“Die sogenaamde 139 plase (wat op ’n lys verskyn en versprei is) is ’n gevorderde debat van die gewillige koper en -verkoper waar mense gesê het ek verkoop my plaas en die regering gesê het, ja, hier is die prys. En die ander een sê nee, nou verskil ons.
“Nou vat ons dit om waardeer te word. Maar die verkoper sê, hokaai, ek skuld nog geld vir die bank – daar is ’n verskil. Dan sê ons die beginsel van regverdige en billike verkoping, of wat ook al, moet nou geld. Ons gaan nou hof toe en vasstel wat die regverdige pryse is.
Om by die musiekwêreld ’n beeld te gaan leen, kan ’n mens sê daar was iets Woodstock-agtig omtrent die geleentheid. ’n Moedige genot.
Nou is Volmink, ’n voormalige algemene werker op die buurplaas, ’n aandeelhouer in die volwaardige bemagtigingsplaas Doornkloof.
Hier in die Limpopo-Bosveld was daar natuurlik g’n kitare of modder of Viëtnam-oorlog nie, maar nes by Woodstock was daar wel ’n tipe kenteringsgevoel. Indien Woodstock ten minste in Amerika snelskrif geword het vir die ekstase van tydsgees teenoor die rompslomp van eietydse probleme, wonder ’n mens waarvoor hierdie Bela-Bela-dae onthou sal word.
Te midde van onsekerheid oor hoe behendig Suid-Afrika sy grondhervorming sal bestuur, kan ’n mens seker wees Kleinjan Gasekoma staan vandag tussen sy diere.
Cyril is die poster boy van Suid-Afrika. Hy het al die regmerkies langs sy naam en word as ’n skrander leier met onkreuk­bare karaktereienskappe beskou.
Ook word hy gesalf as die ANC-profeet wat Suid-Afrika die melk-en-heuning-land kan maak en die broodnodige maatskaplike kohesie in Suid-Afrika kan uitbou en versterk. Hy is ’n dinamiese sakeman wat die ekonomie sal regruk en bowenal iemand wat die ANC uit die doldrums sal lei en die patronaatnetwerke van die Jacob Zuma-kabaal met wortel en tak sal uitroei. Maar Cyril se lot is ongelukkig nie in die hande van die gewone Suid-Afrikaner nie. Sy toekoms is in die hande van die net meer as 4 000 afgevaardigdes van die ANC wat in Desember vir die regerende party se leierskapverkiesingskonferensie gaan saamtrek. Dis die mense wat elke jaar hul R20-ledegeld aan die ANC betaal.
So Cyril kan maar met die ­clever blacks in Gauteng praat en die dissidente stemme in die Oos-Kaap, solank Dlamini-Zuma die steun van die vroueliga, die jeugliga en provinsies soos die Vrystaat, Mpumalanga en die helfte van Limpopo het, is sy onstuitbaar.
Doodreg, die ANC is nie ’n monargie nie, maar wat het dit met die prys van eiers te doen? Sy is ’n leier in eie reg en wys eintlik net hoe bankrot daai argument is.
O ja, sy het ’n liederlike flater met die Sarafina 2-skandaal behaal. Maar Cyril is ook nou nie ’n spierwit laken nie. Het ons dan van sy rol in die Marikana-slagting vergeet?
Die ANC het nou ’n burokraat soos Dlamini-Zuma nodig. Sy is die dokter wat die ANC en die land nodig het.
Terwyl die sosiale media gegons het oor die skerp kritiek wat Mthembu uitgespreek het oor Hlaudi Motsoeneng, SAUK-bedryfshoof, se inmenging by redaksionele besluite, edikte en skrikbewind, het die subteks baie gesê oor die ANC se aanpasbare verstaan van ’n grondwetlike demokrasie en die skeidslyn tussen staat en party.
Mthembu – wat in sy vrye tyd as ANC-LP en hoofsweep dien – het uitgevaar teen Motsoeneng en gesê hy kan Suid-Afrika verseker die ANC het “nog nooit” by die SAUK ingemeng nie en dat die regerende party óók deur Motsoeneng benadeel is.
Mthembu self is ’n probleem. Hy is die ANC se hoofsweep in die parlement. Dít moet sy primêre verantwoordelikheid wees, nie om voorsitter van ’n ANC-subkomitee te wees nie.
Hy moes al lankal uit die hoofde van sy verkose amp deur middel van parlementêre prosesse ingegryp het.
Want die SAUK is ’n statutêre liggaam wat gerig word deur wetgewing en regulasies wat in die parlement opgestel word. Die SAUK se raad word deur lede van die portefeuljekomitee oor kommunikasie aangestel. Op hul beurt stel hulle die SAUK se uitvoerende bestuur – soos die groep- of die bedryfshoof – aan, terwyl die minister kragtens wet die staat in die beheerstruktuur verteenwoordig.
Maar nou moet die minister en die raad Luthuli-huis toe, terwyl daar nog nie ’n roering in die parlementsgebou in Kaapstad is nie.
Ons moet egter nie naïef wees oor realpolitik nie: Muthambi is ’n ANC-ontplooide, so ook die meeste van die SAUK-raad, daarom sou mens dit dalk nog kon sluk as die parlement al iets gedoen het. Die parlement het egter nog niks – níks! – gedoen nie.
“Ons gaan ook ’n ondersoek eis na die skade wat die SAUK-gemors aan die ANC se beeld gedoen het,” het Mthembu in ’n stadium gesê.
’n Afgetrede paartjie en hul argitekte wys hoe oorkom jy ’n skuins erf en knap begroting met ’n staalraamhuis wat saamsmelt met sy omgewing.