| Tuisblad | Koop die AWS | Geskiedenis van die AWS | Taalkommissie-lede | Oorsig oor die reënboog-AWS | Spelreëls en kommentaar (ons s'n en joune ook) | Omgangstaalafrikaans | Weggelate woorde | Debat oor die 1991-AWS | Skakels |
Dié opsommende geskiedenis van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls is eintlik 'n uittreksel uit 'n eerstejaarstudent se werkstuk oor taalbeplanning. Dis nie altyd bekend waar sy eie opinie ophou en die harde, feitlike inligting begin nie.
Ons het die bronverwysings intak gelaat, maar dit was te veel moeite om die bronnelys te sif vir die betrokke bronverwysings. Dis in elk geval gewoonlik duidelik na watter boek verwys word.
Die Akademie is op 2 Julie 1909 in Bloemfontein gestig om hulle te beywer vir Afrikaanse en Nederlandse taal en letterkunde, die Suid-Afrikaanse geskiedenis, oudheidkunde en kuns. Die Akademie het van 1914 af veral goeie werk gedoen, met die opstel van die spelreëls vir Afrikaans.
Die Akademie het deur die jare op verskeie maniere bygedra tot die bevordering van die Afrikaner, maar in die middel-tagtigerjare is die wens uitgespreek dat die Akademie hom eerder op net een saak toespits (naamlik die bevordering van Afrikaans), as om 'n te groot veld te probeer dek.
Die voorwoord is in eenvoudige taal geskryf. Die sê dat die AWS die vrug is van die werk van die Genootskap van Regte Afrikaners (gestig 1875). Dit is egter 'n vreemde stelling, aangesien die spelreëls grootliks verskil van dit wat deur die GRA gebruik is. Hierdie stelling word verder deur die vierde grondbeginsel van die 1917-AWS in twyfel getrek.
Volgens Le Roux het die 1917-AWS ook 'n reël bevat wat lui dat die medeklinker na 'n swakbeklemtoonde klinker nie verdubbel nie, byvoorbeeld bobiaan en frikedel. Hierdie reël het teen 1921 verval.
Die taal in die voorwoord begin al lyk soos hedendaagse Afrikaans. Die enigste dinge wat opval is die gebruik van "klae" in plaas van kla, en 'n hoofletter-'N aan die begin van 'n sin in plaas van 'n kleinletter-'n.
Verder is die reëls oor deeltekens vereenvoudig. Die grondbeginsels is presies soos dit in 1917 was.
Hierdie uitgawe van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls lyk al meer soos die jongste uitgawe. Die woord *Suidafrikaanse word in hierdie uitgawe "Suid-Afrikaanse" gespel. Die 1931-AWS is deur dieselfde persone as die vorige AWS geskryf, behalwe Johannes Smith.
Let op dat daar nie meer van die VHS gepraat word nie, maar van VNS. Hiermee word bedoel die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling soos in Januarie 1904 deur die ZA Taalbond in Suid-Afrika aanvaar is.
By die spelreëls was ook vir die eerste keer 'n bylae oor leestekens. Hierdie is deur AC Bouman opgestel.
'n Nuwe geslag taalkenners het op die toneel verskyn, soos die lys van opstellers weerspieël: SPE Boshoff, SJ du Toit, LW Hiemstra, W Kempen, TH Le Roux, DF Malherbe en J du P Scholtz. Dis ook die eerste AWS waar daar nie Romeinse bladsynommers gebruik word nie (met die moontlike uitsondering van die 5e uitgawe).
Hiernaas is sommige spelreëls drasties gewysig. Baie woorde wat vroeër met 'n hoofletter geskryf is, word nou met 'n kleinlettertjie gespel, byvoorbeeld "sjampanje", "swaap", "boikot" en "turksvy". Met ander woorde blyk dit dat daar nog steeds moeilikheid bestaan het oor hierdie kwessie, maar in die meeste gevalle is 'n kleinlettertjie bo die hoofletter gekies, byvoorbeeld "diesel" en "kiekie" (foto).
Baie minder woorde word met 'n koppelteken geskryf, en klem word gelê op die aanmekaarskryf van woorde. Waar woorde aanmekaar geskryf word, is die reël op deeltekens ook vereenvoudig om sy gebruik af te skaal.
Ene Jesperson het oor die spelkommissie gesê "Spellingmakers are 'eye-philologists'" omdat hulle graag skrif mooi wil maak om na te kyk, en daarom allerlei leestekentjies en los woordjies wil uitskakel. In die vorige AWS'e is slegs 'n lys van woorde wat aanmekaar geskryf moet word, aangegee, en onduidelikheid het ontstaan oor welke woorde dan los geskryf mog word. In die 1953-AWS is 'n lys van los én vas woorde gegee.
In die 1953-AWS word die geskil oor die "i" x "ie" eindelik opgelos. Vir hierdie doel word alle woorde verdeel in twee groepe:
Vir die eerste keer word die publikasie nie aan 'n redakteur toegedig nie, maar word bloot gesê dat "die Taalkommissie" die boek geskryf het. By die lede van die Spellingskommissie (nou die Taalkommissie genoem) is heelparty gevoeg, waaronder name soos W Kempen, HJ Terblanche en HJJM van der Merwe. Vir die eerste keer word Tafelberg ook as uitgewer aangestel.
Plekname en eiename is grootliks uit die spellys gelaat, omdat daar in 1948 en 1952 'n lys van Amptelike Plekname gepubliseer is. Wat klassieke eiename betref, beweer die skrywers dat daar aan 'n lys gewerk word, maar dat die lys eers later "afgerond" en voltooi sou wees. Lesers sou dus vir 'n rukkie sonder klassieke eiename moes klaarkom.
Sommige reëls is noukeuriger geformuleer in 'n poging om hul betekenis duideliker te maak. Ten spyte hiervan is daar steeds probleme met die formulering vir 'n reël oor los- en vasskryf van woorde. In baie grensgevalle word daar dus "'n mate van vryheid" gegee, en indien twee taalgebruikers sou verskil oor die vasskryf van 'n woord, albei korrek mog wees.
Om die AWS meer gebruikervriendelik te maak, is van meer fonetiese tekens gebruik te maak, en al die reëls is herformuleer. Dit beteken nie dat die reëls verander het nie - bloot dat dit op 'n ander manier gestel word.