Die eerste radiostasie in Suid-Afrika is in 1910 op die Bluff in Durban geopen. Die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) was teen 1899 in ’n gevorderde stadium van onderhandelings met die Duitse firma Siemens & Halske vir die verkryging van ’n draadlose telegraafstelsel.
Die stelsel is deur die ZAR bestel, maar in Kaapstad het die Britte daarop beslag gelê. Was dit nie vir die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog nie, kon die ZAR die eerste land in die wêreld geword het om ’n "moderne" radiotelegraafstelsel vir kommunikasie tussen sy militêre magte te hê.
Die eerste gebruik van die stelsel was tydens dié oorlog toe die Britse weermag ter plaatse met ’n Marconi-stelsel proefnemings gedoen het. Die Britse vloot het dit egter suksesvol as kommunikasiemiddel tussen sy vaartuie in Delagoabaai gebruik.
Pas na Uniewording op 31 Mei 1910 is die eerste radiostasie in Suid-Afrika op die Bluff in Durban geopen. Dit was ’n skeepskusdiens-radiotelegraafstasie en het ’n Marconi 3 kW-vonkspleetsender gebruik. Dit kon oor ’n afstand van 400 km bedags en snags oor so ver as 1 600 km boodskappe stuur en ontvang.
Toe die stasie geopen is, was daar net drie skepe in die land se gebiedswater wat met radiostelle toegerus was, maar binne ’n jaar het die getal tot 30 toegeneem. Die Kaap het kort hierna met sy eie stasie gevolg, en in 1911 is ’n kontrak met die Marconi-maatskappy gesluit.
In 1913 is ’n 5 kW Marconi draaiende vonkpropsender by Slangkop in die Kaap in werking gestel. Dit was Suid-Afrika se tweede skeepskusdiens-radiotelegraafstasie. Hierdie maatskappy wou ook regstreeks met Londen radioverbinding bewerkstellig en het daarom beplan om by Klipheuvel (Kaapstad) vier maste van 253 m hoog (net effens korter as die Hillbrow-toring) te bou. Dit is toe nooit gedoen nie, omdat daar ontdek is dat kortgolwe om die buiging van die aarde kon trek, en hierdie langgolf-planne was dood gebore.
In 1939 het Slangkopstasie bloot ’n sendstasie geword, terwyl ’n afsonderlike ontvangstasie naby Kommetjie, naby Kaapstad, gebou is. Hierdie twee stasies is in 1948 gesluit en hulle maritieme diens is deur die Klipheuvel-stasie (sender) en Milnerton-stasie (ontvangs) oorgeneem.
Die eerste amptelike radioboodskap wat van oorsee (Londen) af ontvang is, was op 12 November 1921 en het met die Delvillebos-gedenkteken in verband gestaan. Dit was ’n besonder geskiedkundige geleentheid toe die eerste minister, JBM Hertzog, op 3 Desember 1924 die eerste telegraafboodskap oor die nuwe kortgolfradio vanaf Londen ontvang het. Suid-Afrika se enigste buitelandse radiokommunikasie was tot die ontvangs van persberigte vanaf Londen en die VSA beperk.
Die instelling van ’n radiotelefoondiens was die volgende stap, en op 1 Februarie 1932 het die eerste oorsese radiotelefoonboodskap in Suid-Afrika tussen Londen en Kaapstad plaasgevind. Hierdie diens sou tydens die Tweede Wêreldoorlog gestaak en eers weer op 1 Desember 1945 geopen word.
Alle kommunikasie tot op daardie stadium met die buiteland was in die hande van die maatskappy Cable and Wireless (Bpk). Dit is nie as wenslik beskou nie, en dié funksies van die maatskappy is op 1 Januarie 1948 deur die regering oorgeneem (genasionaliseer) en in die hande van die Poskantoor geplaas. Die Poskantoor het derhalwe ’n radiostasie te Robertshoogte (Pretoria) geopen, wat dan ook die Departement se eerste kanaal Londen toe was.
Met die geweldige toename in telekommunikasie sedert die Tweede Wêreldoorlog is die Poskantoor genoodsaak om moderne radiostasies aan die Witwatersrand op te rig. Meer as 60 persent van die radioverkeer was van die Witwatersrand-omgewing en daar is besluit om in 1948/49 nog ’n kanaal vanaf Pretoria na Londen te skep. Dit was egter nie voldoende nie en daar is derhalwe besluit om sou gou moontlik twee stasies naby Pretoria en Johannesburg te bou.
Die keuse het op Olifantsfontein en Derdepoort geval. In 1955 is die permanente ontvangstasie by Derdepoort voltooi en in 1956 die senderstasie by Olifantsfontein. Dit was die grootste ontvang-/sendstasies in die Suidelike Halfrond.
Postel (April 1979; September 1983)
Die Geskiedenis van die Poskantoor deur CF Stofberg (1999)
Wireless telegraphy in South Africa at the turn of the twentieth century deur Duncan C Baker (Departement Elektriese, Elektroniese en Rekenaaringenieurswese, Universiteit van Pretoria)
Besoek ook gerus die volgende webwerwe vir meer inligting en artikels: