JY LEES NOU My verloofde het my gelos: Kan ek skadevergoeding eis?
Om verloof te raak is soos om 'n belofte aan mekaar te maak. Maar hou die verbreking van so 'n belofte enige regs- en finansiële gevolge in?
Ons howe het al heelwat skadevergoedingseise weens verbreekte verlowings hanteer. Maar hou die verbreking van so 'n belofte enige regs- en finansiële gevolge in? Kan jy iemand dagvaar vir skadevergoeding omdat jou gevoelens seergemaak is?
Ons het Hamlet Heneke van die regsfirma SchoemanLawInc antwoorde gaan vra.
Wat is 'n verlowing?
Daar is geen wet in Suid-­Afrika wat 'n verlowing voor die huwelik vereis nie.
Dit word egter volgens die reg as 'n oor­eenkoms tussen twee mense gesien, soortgelyk aan die beginsels van 'n kontrak.
Wenk: Speel oop kaarte oor jul skuld, bates en finansiële verpligtings voor jul trou. Dan het julle 'n eerlike grondslag om saam jul geldsake vorentoe te bestuur.
Dit is bindend en kan gevolge soortgelyk aan dié van kontrakbreuk inhou – al was die verlowing net 'n mondelinge ooreenkoms.
Wanneer is 'n verlowing geldig?
Raak julle verloof en een van julle ontdek eers daarna die ander is reeds getroud, sal die verlowing ongeldig wees. (Erkende en wedersyds aanvaarde poligame huwelike is die uitsondering.)
As die verlowing uit die staan­spoor ongeldig was, sal jy nie die ander party kan dagvaar omdat hulle die verlowing verbreek het nie.
Daar is ook ander vereistes
Albei moet ouer as 18 wees en instem.
Minderjariges kan wel verloof raak met die ouers of voogde se toestemming en mits 'n hofbevel dit goedkeur. Al word ouerlike toestemming vereis, is die toestemming van die minderjarige ook nodig. Dit beteken 'n verlowing met 'n minderjarige kan nie gesluit word deur middel van net die ouers se toestemming nie.
Hulle moet wetlik kan trou. ('n Huwelik tussen broer en suster is byvoorbeeld onwettig.)
Daar mag nie ernstige wanvoorstellings wees nie (soos wanneer een party 'n vals identiteit aan die ander verskaf).
Wanneer kan ek van my eksverloofde eis?
Die hof is baie streng oor wat geëis kan word van iemand wat 'n verlowing verbreek. Jy kan nie sommer net geld van iemand eis omdat jy te na gekom voel nie.
Maar in sekere omstandighede het jy wel gronde om skade- of skuldvergoeding te eis. As jy voel jy is geregtig op skadevergoeding, moet jy eers regsadvies kry.
Hieronder volg algemene voorbeelde van gronde vir eise. Maar onthou – die hof sal elke saak op meriete beoordeel en besluit of dit aangehoor sal word of nie.
"Ek voel seergemaak"
In hofuitsprake die afgelope sowat 20 jaar is beslis dat ons gemenereg ook moet tred hou met die veranderende gewoontes van die samelewing.
Iemand wat nie meer verloof wil wees nie, kan nie summier aanspreeklik gehou word vir kontraktuele skadevergoeding net omdat jy seergemaak voel nie.
Daardie persoon het ook die reg om nie meer verloof te wees as hy nie kans sien om met die ander persoon te trou nie.
Maar jy het dalk wel gronde vir 'n eis as jou eks jou met opset op 'n onbeskofte of kwaadwillige wyse verwerp het. Dit word 'n eis vir dilektuele skadevergoeding genoem.
Dit gaan nie daaroor of die beëindiging regverdig was nie, maar oor die manier hoe dit gedoen is en of dié manier 'n uitwerking op jou persoonlikheidsregte het.
Die uitwerking op jou moet van so 'n aard wees dat 'n sielkundige of ander kenner dit kan bewys. ?Die kenner sal voor die hof moet kan getuig dat jou eks se optrede jou geestestoestand benadeel het.
"Die troue is reeds beplan"
Sodra julle 'n troudatum vasgestel het, is daar volgens die reg 'n wederkerige plig dat julle op daardie datum gaan trou, tensy julle albei saam besluit om die datum te verander.
Al het julle nog nie 'n datum nie, word daar aanvaar dat die huwelik binne 'n redelike tyd sou plaasvind.
As jy reeds koste vir die trou­seremonie aangegaan het en jou eks verbreek dan eensydig sy troubelofte, kan jy moontlik skadevergoeding eis vir jou uitgawes met die troue se beplanning.
Jy sal egter moet kan bewys dat julle albei ooreengekom het dat jy die betrokke koste – soos 'n rok of troubestemming – aangegaan het ter voorbereiding vir jul huweliksbevestiging.
En jy sal al jou gelduitgawes moet kan bewys. Word jou eis wel toegestaan, sal dit waarskynlik wees net om jou te vergoed vir die geld wat jy uitgegee het. Die doel is nie om jou welvarender te maak nie.
Wanneer kan ek die verlowing verbreek sonder geldelike gevolge?
Die eenvoudigste manier is wanneer julle saam besluit om die verlowing te beëindig. In sulke gevalle (tensy julle saam anders besluit) kan julle alle geskenke – soos die verloofring – aan mekaar terugbesorg.
As daar 'n regverdige rede is om die verlowing te verbreek, kan dit sonder finansiële gevolge wees.
'n Regverdige rede is volgens die reg enige gebeurtenis, voorwaarde of optrede van een wat die kans op 'n lang en gelukkige huwelik ondermyn.
As jou eks byvoorbeeld ontrou was en jy verbreek die verlowing, sal enige eis teen jou waarskynlik misluk.