I-Ndebele iyaziwa ngokuthi ibuye yabelana ngokubambisana neNtwana, yakhuthaza ngokushada, ukuhlanganyela ngokuhlanganyela emisebenzini yokuqala kanye nokufana nokuhlobisa abesifazane, njengamakhanda amathanga aphethwe ngabesifazane besuka kumaqembu amabili. Wonke amaqembu amathathu aqaphela ukuhlukana okuqinile kwezindima zobulili futhi kuxhomeke emnothweni wezolimo zasemaphandleni ukuze basinde. Thupiso ke mokgwa wa kgale, wa lefase ka bophara. Ditshabeng tsa kgale le tsa mehleng ye, tlhoko ya go tsenela sehlopha ke karolo ya botho bja rena. Tshepetso ya go tsenela sehlopha gantsi e akaretsa tlhoko ya thupiso go kgonthisisa boleloko bjo bo feletsego. Nyakisiso ye e somisa mahlamo a teori a Foucault, dipono tsa Pierre Bourdieu tsa thulaganyo ya setshaba, teori ya Henri Tajfel le John Turner ya boitshupo bja setshaba, le teori ya Albert Bandura ya tlogelo ya melawana ya boitshwaro go lekola batho ba ba tsenelago dihlopha. Ka kakaretso, nyakisiso ye e lekile go kgonthisisa gore gobaneng bao ba rupiswago ba hlohleletswa go tsea magato. Teori ya kgoboketso le tshekatsheko e tsweleditswe ka go botsisa baswa dipotsiso bao, ge ba sa le maemong a boetapele bjalo ka barutwana ba Mphato wa 12 dikolong tsa Gauteng, ba rulagantsego ditiro tsa go sira. Teori ya kgoboketso le tshekatsheko e laetsa gore thupiso bjale ka ge e diragatswa ke motho ga e susumetswe ke motho yoo a le nosi, eupsa thupiso ke mokgwa wa pusoloso ya setso. Mokgwa wo thupiso e diregago ka wona o tsepeletse go fihlelela boikwelo bja go amogelega, go latela setso se se filwego le go dumelelana le thupiso. Morupisi o hlohleletswa go fetisetsa dikarolo tsa setso tsa sekolo, e lego ditso tsa sekolo, dibopego tsa haerakhi, mekgwa le maemo a tayo, le go laetsa tlhompho ya maleba go ba bangwe. Morupisi o dumela gore se se ka fihlelelwa bjalo ka ge bao ba rupiswago ba obamela ge ba ka thibela go goboswa. Teori ye e hlabolotswego e kgobokeditswe le go sekasekwa gomme e ile ya tiiswa ka go ka botsisa bakgathatema dipotsiso sekolong sa setshaba bao ba nago le tsebo ye e tseneletsego ya setso sa sekolo le ya barutwana ba Mphato wa 12.