In die Rebeccastraatse begraafplaas in Pretoria is die graf van 'n vrou wat 102 jaar oud geword het. Sy het die openbare lewe eers op die ouderdom van 71 jaar betree en het 'n voorvrou in die Ossewa-Brandwag geword. Haar loopbaan het as ontfermer oor oorlogwesies begin, waar sy tot 40 tande per dag getrek het en selfs een keer met sukses 'n afgesnyde vinger aangewerk het.
Francina Susanna Aletta (Cinie) Stoffberg is op 24 Augustus 1865 op die plaas Nabygelegen in die distrik Wellington gebore. Sy was die tweede jongste van Pieter Rossouw en die weduwee Francina Malan se ses kinders, en 'n halfsuster van dr DF Malan se pa.
Cinie was 18 jaar oud toe sy op 2 Oktober 1883 met Theunis Christoffel Stoffberg, 'n onderwyser op Riebeek-Wes getrou het. Theunis is op 11 Februarie 1861 in Rawsonville gebore en was die seun van Hendrik Christoffel Stoffberg en Maria Hester Geertruida (née Botha).
Mense wat vandag dink dis ongewoon dat Cinie op 16 jaar begin skoolgee het, sal verstom staan om te hoor dat Theunis op 17-jarige ouderdom prinsipaal op Riebeek-Wes geword het. Cinie en Theunis was koshuisouers van Die Ark op Riebeek-Wes, waar twee seuns wat later eerste ministers geword het, onder hulle sorg was: Jan Smuts en DF Malan, seun van Cinie halfbroer.
31 Mei 1902 voorafgegaan het. Knap ná die oorlog het dominee Abraham Kriel vir Theunis gevra om hom te help om 'n kinderhuis vir oorlogswese te stig. Theunis en Cinie was tot in 1906 die huisouers van die Langlaagte-tehuis. Dit is daar waar Cinie ma en verpleegster vir die oorlogwesies was, terwyl sy nege kinders van haar eie gehad het.
Jan Smuts het Theunis as inspekteur van onderwys aangestel, met die opdrag om leiding met die onderrig van Hollands te gee. In dié tyd het Cinie haar aan die Rand besig gehou met opheffingswerk onder oorlogsverarmdes. Met die 1914 Rebellie het Cinie aan die vroueoptog na die Uniegebou deelgeneem om die vrylating van generaal Christiaan de Wet en ander rebelle te vra.
Die eerste personeel van die Langlaagte-weeshuis. Theunis Stoffberg sit derde van links, dan ds Abraham Kriel en Cinie Stoffberg
Theunis het skielik op 12 Junie 1937 aan 'n hartaanval beswyk terwyl hy as voorsitter van 'n vergadering in Pretoria opgetree het. Cinie was deur die jare 'n steunpilaar vir Theunis, maar dit is eers ná sy dood dat sy, op 71-jarige ouderdom, bekend as Oumatjie Stoffberg, aktief aan die openbare lewe begin deelneem het.
As groot voorstander van die Afrikaanse taal en kultuur het Oumatjie Stoffberg op 30 September 1937 die groot Vomag-rolpers aan die gang gesit om die eerste 'Die Transvaler' te druk.
Oumatjie Stoffberg was die model vir die ou moeder in die tweede paneel van die historiese fries in die heldesaal van die Voortrekkermonument. Daarop oorhandig Grahamstad se burgemeester, Newton Thompson, 'n Bybel aan die trekleier Jacobus Uys. Sy wou glo eers nie vir 'n 'gesnede beeld' poseer nie, maar het later ingestem, solank sy 'n Bybel mag vashou.
Vroue wagkamp in die tyd van die
'n Paar bekende krygsmanne uit die Engelse Oorlog by die Vredeskongres op Vereeniging. Van links na regs: Maj MJ Dommisse; FS van Manen; Hendrik Mentz; Generaal Beyers; kaptein Heinrich du Toit; en kommandant TS Stoffberg
Charl Blignaut, 'n geskiedkundige verbonde aan die Noordwes-Universiteit, word beskou as dié kenner oor die Ossewa-Brandwag en veral vroue se rol in die beweging se verset. Hy sê dit was 'n massavolksbeweging met tot 400 000 Afrikanerlede en dat die intens emosionele opwelling van die landwye Groot Trek-eeufeesvierings in 1938 tot die Ossewa-Brandwag se ontstaan gelei het.
Baie Afrikaners se oogmerk was destyds die herstel van die ou Boere-republiekse ideaal, wat met die Engelse Oorlog tot niet gegaan het. Daar was 'n onvriendelike onderwysstelsel wat gepoog het om Afrikanerkinders se verbintenis met hulle verlede los te maak. Kinders het die Britse Ryk se geskiedenis geleer en het nie 'n idee gehad wie Piet Retief, Hendrik Potgieter of Andries Pretorius was nie.
Soos die ossewaens met die eeufees herdenking van die Groot Trek oor die ou trekroetes beweeg het, het baie Afrikaners hulle identiteit, kultuur en tradisies herontdek. Enkele maande na die Ossewa-Brandwag se stigting, het die Tweede Wêreldoorlog in September 1939 uitgebreek en Afrikaners was bitter omdat die Smuts-regering dié oorlog aan Brittanje se kant toegetree het.
Dié bitterheid het feitlik oornag van die Ossewa-Brandwag, wat as 'n kultuurbeweging ontstaan het, 'n versetbeweging gemaak wat gemeen het dat hulle 'n tweede 1914-Rebellie lei.
Erika Theron was 'n bekende maatskaplike werker, akademikus en kampvegter vir vroueregte in akademiese instellings. Vanaf die 1950's het sy op die Stellenboschse stadsraad gedien, insluitende 'n termyn as onderburgemeester en as burgemeester.
MER, Maria Elizabeth (Miemie) Rothmann, was 'n Afrikaanse skrywer wat 'n belangrike rol gespeel het in die onderhandelinge wat tot die stigting van die Voortrekkerbeweging in 1931 gelei het. Sy was 'n vurige stryder vir die bemagtiging van vroue en pleitbesorger vir armes, was vroueredaktrise van 'Die Burger', die enigste vrou op die Carnegie-kommissie, 'n wenner van die Hertzogprys en aktiewe lid van die Nasionale Party van Kaapland, wat met die partykongres in 1933 as ondervoorsitter van die hoofbestuur verkies is, 'n amp waarin sy net ses maande gedien het. Miemie was 'n entoesiastiese ondersteuner van die Ossewa-Brandwag en het end-uit lid van dié organisasie gebly.
'Die Huisgenoot' van 12 Julie 1940 berig: "Die groot skare vroue wat op die Pretoriase Kerkplein byeengekom en daarna in optog na die Uniegebou gegaan het om 'n vredespetisie aan die Regering
voor te lê."
Tog, volgens Charl was daar 'n vrou wat taamlik radikaal was en wat waarskynlik die Stormjaers se eed geneem het. Anna Neethling-Pohl was die vurige dryfveer wat in Junie 1940 in vyf dae die protesoptog van byna 10 000 vroue, waaraan Oumatjie Stoffberg deelgeneem het, na die Uniegebou gereël het. Vroue van dwarsoor die land het telegramme van steun gestuur en byna 150 000 handtekeninge is aan Jan Smuts oorhandig.
Aktrise Anna Neethling-Pohl, 1938
Die protesoptog was op Saterdag 22 Junie 1940. 'n Deputasie van drie vroue, beskryf as 'bejaarde volksmoeders', waaronder Oumatjie Stoffberg, het die versoekskrif om neutraliteit in die Tweede Wêreldoorlog by die Uniegebou aan die destydse eerste minister, Jan Smuts, se sekretaris, minister JH Hofmeyr, oorhandig.
Oumatjie Stoffberg het haar rol so verduidelik: "Toe die versoek kom: 'Sal Oumatjie aan die vroue-optog as één van die leidsters deelneem, sal sy saam met die afvaardiging gaan om generaal Smuts te ontmoet?' was dit vir my 'n duidelike stem van my geliefde volk wat my roep. Toe 'n versoek kom wat reeds as 'n innige verlange in my hart gebrand het, om die vroue van Suid-Afrika op te roep tot gebed vir die volksraadsitting en die vredesversoek van duisende wat voor die parlement gelê moes word, was dit 'n nuwe roepstem van my volk."
Dr DF Malan het haar op 'n keer bestempel as 'n "onmisbare geestelike kragsentrale" wat deur haar briewe oor die jare, vandat sy koshuismoeder vir hom ook was, 'n skakel tussen hom en Jan Smuts was.
Dié foto het in die Ossewa-Brandwag jaarboek van 1948, bl 51 verskyn en wys Boeredogters in hulle Ossewa-Brandwag Voortrekker-uniforms
Sy het ook bydraes aan 'Die Burger', 'Die Boerevrou', die kinder afdeling van 'Die Kerkbode' en 'Die Vaderland' gelewer. Die FAK het op haar 101ste verjaardag 'n oorkonde aan Oumatjie Stoffberg toegeken as blyk van waardering vir haar onbaatsugtige liefde teenoor gesin, medemens, volk en taal.