KINDERTYD SE SEER . . . DAN KANKER, HARTSIEKTE
Só dodelik is dit, dit verhoog jou risiko vir sewe uit die tien grootste oorsake van sterftes in die Weste drasties.
Nie ’n plaagdoder of iets in polonie nie: Trauma in jou jeug.
Pas het ’n boek daaroor verskyn: The Deepest Well: Healing the Long-Term Effects of Childhood Adversity (Bluebird, 2018). Die Amerikaanse pediater dr. Nadine Burke Harris se belangstelling in die onderwerp is geprikkel deur ’n sewejarige pasiënt wat soos ’n voorskoolse kind gelyk het. Diego is op vier seksueel aangerand. Daarna het hy skynbaar ophou groei en ook asma, ekseem en gedragsprobleme ontwikkel.
Die neurowetenskap gee nou ’n biologiese verklaring vir wat ons gesonde verstand ons nog altyd vertel. Daar’s ’n onlosmaaklike verband tussen jou liggaam en emosies, die een beïnvloed die ander, volgens James de Villiers, sielkundige en hipnoterapeut van Kaapstad.
“In antieke Hebreeus (Psalm 72:21) word emosies soos knaende verbittering en ’n gevoel van verontregting met onder meer ’n ‘prikkeling’ in die niere geassosieer. Vandag weet ons die byniere, wat streshormone soos adrenalien en kortisol afskei, sit bokant die niere,” sê hy.
“Dit gaan nie hier oor die druip van ’n toets of ’n netbalwedstryd wat jy verloor het nie,” sê dr. Harris in ’n TED Talk, “How Childhood Trauma Affects Health Across a Lifetime”. “Maar oor bedreigings so ernstig en verreikend dat dit letterlik onder jou vel inkruip en potensieel jou gesondheid kan benadeel.” Soos mishandeling of verwaarlosing, ’n ouer wat geestesongesteld of aan dwelms/alkohol verslaaf is, egskeiding, dood of geweld in die huis.
In ’n artikel in The New York Times (www.nytimes.com)sê sy: “Ons sien op MRI-skanderings die hippokampus krimp, die deel van die brein wat belangrik is vir geheue en emosionele beheer. Die amigdala, die brein se vreessentrum, vergroot weer. Dit kan jou hiper-waaksaam maak, oorsensitief vir bedreigings en uitdagings. Dit kan ook die brein se plesieren beloningsentrum beïnvloed. Dis die deel wat deur dwelms, tabak, kosse met baie suiker, vet, ens. gestimuleer word. Jy kry dan minder plesier uit dié dinge en het meer daarvan nodig, wat tot afhanklikheid en hoërisiko-gedrag kan lei.”
Sulke gedrag verklaar egter net 50% van jou gesondheidsrisiko’s wat toeneem. Al drink en rook jy nie, is jou kans steeds groot om dinge soos hartvatsiektes, beroerte, kanker, diabetes en selfs Alzheimer se siekte te kry.
Wat beteken dit vir Suid-Afrikaners, gegewe ons donker geskiedenis? En terwyl ons steeds met soveel trauma om ons leef ? In ’n studie met 2 041 leerlinge uit verskeie skole in Kaapstad en Nairobi, Kenia, het 80% blootstelling aan ernstige trauma gehad. Van hulle was 58% uit die Kaap ooggetuies van geweld, 14% van gesinsgeweld en nog 14% van seksuele aanranding. Sowat 22% het aan die kriteria vir posttraumatiese stresversteuring (PTSV) voldoen en nog 12% het simptome daarvan gehad. (Bron: South African Journal of Psychiatry, 2017.)
Waar begin genesing? Nié deur die simptome te probeer behandel nie. James sê: “Elke mens ervaar trauma uniek. Elkeen se storie moet deur sy eie bril gesien word. Daar moet met terapie teruggegaan word na daardie ervaring toe, dit moet oopgesluit word, die emosies en liggaam gedesensiteer en gedragspatrone verander word.” En daardie trauma kan reeds voor geboorte wees.
Dis waarom rehabilitasieprogramme van oortreders wat hoofsaaklik op die oortreding fokus, nie baie suksesvol is nie, volgens nog Amerikaanse navorsers wat op die ACE-studie voortgebou het. En waarom negatiewe ervarings uit jou jeug aan latere volwasse aggressie en misdadige gedrag gekoppel word. Insluitend huishoudelike en seksuele geweld, stalking en kindermishandeling. Dus: die slagoffer word later die aggressor. Hoe meer ACE’s, hoe groter die kans dat ’n kind as volwassene by aggressiewe, misdadige gedrag betrokke kan raak. (Bron: forensicpsychologist.blogspot.com)
Wat as die ‘beer’ elke aand in jou huis kom dr. Nadine Burke Harris, pediater
Insig, net om te verstaan wat met jou gebeur en hoekom, kan klaar ’n groot verskil maak. Jy kan dan vaardighede ontwikkel om jou liggaam se stresrespons te bestuur, sê dr. Harris. En noem ses maniere om giftige stres te hanteer: Oefening, dieet, slaap, bewustheid oftewel mindfulness, psigiese gesondheid en gesonde verhoudings.
Sy vertel aan haar adolessente pasiënte: “Jou lyf maak meer streshormone as ander mense s’n weens jou negatiewe ervarings. Dit kan dus lyk en voel asof jy vinnig kwaad word, dat dit moeilik is om jou impulse te beheer en jy makliker siek word as jy oorweldig voel.” En die reaksie: “Dan is ek nie mal nie?”
Die navorsers van die Adverse Childhood Experiences-studie het 17 500 volwassenes uitgevra oor negatiewe kindertyd-ervarings, oftewel ACE’s. Die groep het bestaan uit 70% wittes, van wie 70% tersiêre opleiding gehad het. Dus middelklas, bevoorreg. Vir elke “ja” word ’n punt by jou ACE-telling gevoeg. Sowat 67% het minstens een ACE gehad en 12,6% (1 uit 8) 4 of meer. Voorts was daar ’n verband tussen ACE’s en jou gesondheid. Hoe hoër jou telling, hoe meer gesondheidsprobleme. Met ACE’s van 4 en meer is jou risiko vir chroniese obstruktiewe longsiekte (bv. emfiseem en chroniese bronchitis) keer meer as iemand met ’n telling van 0. So ook vir hepatitis (inflammasie van die lewer). Jou risiko vir depressie is keer meer.
En vir selfdood 12 keer.