Nuwe boek oor Ou-Kaapse meubels bring groter insig - FAK
Nuwe boek oor Ou-Kaapse meubels bring groter insig
Julie 25, 2014
Toe M.G. Atmore se beskeie pionierswerk oor Ou-Kaapse meubels, Cape Furniture, in 1974 deur Howard Timmins in Kaapstad uitgegee is, was daar groot waardering onder die eienaars en versamelaars vir hierdie boek. Ook beleggers in Ou-Kaapse versamelstukke het die boek, toegelig met swart en wit foto’s en lynsketse, verwelkom.
Die belangrikheid van Atmore se boek was veral sy wetenskaplike benadering tot die onderwerp, ’n eerste publikasie in sy soort. Dit het die fondasie gelê vir ’n studierigting wat sedertdien verskeie waardevolle spogpublikasies opgelewer het.
Een van die eerste omvattende boeke oor Ou-Kaapse meubels wat ná Atmore se werk verskyn het, was Anton Obholzer en Michael Baraitser se Cape Country Furniture, wat C. Struik in 1978 in Kaapstad uitgegee het – en daarna tot 1986 vier keer herdruk het. Dit het ’n magdom foto’s, talle in volkleur, bevat wat besonder waardevol vir belanghebbendes was. Die skrywers het dit in 1985, in samewerking met Willem Malherbe van Stellenbosch, opgevolg met The Cape House and its Interior, wat ook die argitektuur van die Ou Kaap ondersoek het, en in 1987 met nog ’n boek van gehalte, Town Furniture of the Cape. En in 2004 het Obholzer en Baraitser se ensiklopediese Cape Antique Furniture ook by Struik verskyn.
’n Juweel in die kleine wat vermelding verdien, is John Kench se Cottage Furniture in South Africa, wat Struik in 1987 in Kaapstad uitgegee het. Hy is die eerste skrywer wat die herstel van beskadigde antieke meubels in hierdie hardebandboek onder die loep geneem het.
In 2001 het Deon Viljoen en Piér Rabe Cape Furniture and Metalware, en in 2002 Cape Furniture 1680-1900, uitgegee. In 2004 het Domestic Interiors at the Cape and in Batavia 1602-1795 onder redaksie van Titus M. Eliëns by Waanders van Den Haag verskyn. Viljoen was een van die skrywers.
Die nuutste publikasie in hierdie gedugte reeks naslaanwerke is Ou Kaapse Meubels: Studies in Style deur die Stellenbosse kultuurhistorikus prof. Matilda Burden. Die hardebandboek van 436 bladsye glanspapier, met foto’s in volkleur en lynsketse geïllustreer, is verlede jaar deur die SUN MeDIA van die Universiteit Stellenbosch uitgegee.
Die versamel van en belegging in Ou-Kaapse meubels dateer van meer as anderhalwe eeu gelede. Een van die spogvoorbeelde hiervan is die meubel-inhoud van Groote Schuur, wat in opdrag van die mynmagnaat en politikus Cecil John Rhodes deur sy argiteksvriend sir Herbert Baker byeengebring is. In die ampswoning en huismuseum is uiteraard ook ander meubels wat van Europa en Brittanje ingevoer is. Maar dat Rhodes en Baker Ou- Kaapse meubels toe al as versamelstukke met ’n goeie beleggingswaarde beskou het, spreek duidelik uit die versameling. Hulle het selfs die voordeur van die herehuis op Elsenburg, die huidige proefplaas van Universiteit Stellenbosch, van die indertydse eienaar gekoop en by Groote Schuur laat inbou.
Burden se boek is die diepgaande ondersoek van ’n vakkundige op die terrein van volkskultuur om ’n aanwins vir haar vakgebied, kultuurgeskiedenis, te lewer. Dat museumkundiges, versamelaars en beleggers daarin sou belangstel, is ’n bysaak. Sy wou ’n kultuurhistoriese én stylhistoriese oorsig bied van die Ou-Kaapse meubelskat wat in Suid-Afrika is: Hoe die meubels lyk, watter style daar is en hoe dit in die groter geheel van die wêreldgeskiedenis van meubels inpas.
In wese is haar benadering ’n uitbreiding op, en aansienlike verbetering van, die wetenskaplike grondplan wat Atmore veertig jaar gelede gelê het.
Burden het haar boek lesersvriendelik aangebied sodat enigeen met ’n belangstelling in Ou-Kaapse meubels nuttige kennis daaruit kan put en nie noodwendig akademies onderleg hoef te wees om dit te kan verstaan nie.
Die boek beslaan sewe hoofstukke: Die opwinding van meubelkennis; Pioniersmeubels; Renaissance-Klassisisme, Barok, Rococo, Neo-Klassiek en Regency. In die eerste hoofstuk word onder meer houtsoorte, meubelmakers, konstruksiemetodes, versieringstegnieke, datering, waardasie en terminologie bespreek. Hierdie onderwerpe is veral vir versamelaars en beleggers van groot waarde.
Daar is ook ’n register, ’n gestandaardiseerde termelys (ook met Engelse terme), ’n deeglike bronnelys, inhoudsopgawe, ’n landkaart wat die verspreiding van meubels wat in die boek vermeld word, aandui, en diagrammatiese voorstellings wat die struktuur en terminologie van meubelonderdele uitlig.
Burden het in haar navorsingsproses minstens 3 500 Ou-Kaapse meubelstukke van oor die hele land bestudeer. Sy het egter nie probeer om ’n leefstyl en leefwyse van bepaalde eras aan die Kaap te herskep nie. Sy het meubels in museums, in private versamelings en by oudhedehandelaars nagegaan en gefotografeer, maar ook enkele skaars stukke in private huishoudings by die ondersoek betrek. Laasgenoemdes was veral baie waardevol vir haar navorsing omdat hierdie stukke nie algemeen bekend is nie.
Met behulp van die 1 220 foto’s in die boek kon Burden terselfdertyd ook ’n visuele opgaaf vir die lesers van haar boek bied. Sy skryf dit is belangrik vir lesers om die beskrywing van ’n meubelstuk woord vir woord te kan toepas op ’n afbeelding, want dan alleen kan ’n goeie begrip vir styl en die komponente en faktore wat daartoe bydra, gevorm word.
Ter wille van die interpretasie van die stukke, het Burden hulle uit bepaalde hoeke gefotografeer, sodat onderdele, versierings en tegnieke duidelik aangetoon word. Ter wille van privaatheid word die name en adresse van private meubel-eienaars nie vermeld nie, slegs die omgewing waar die stukke aangetref is.
Die uitgangspunt van die boek is primêr stylhistories, en binne elke stylperiode word elke meubeltipe met al sy subtipes volledig bespreek. Beskrywings van individuele meubelstukke is in die meeste gevalle veel meer as net beskrywings: Dit bied die nodige riglyne vir die identifikasie van style, dit wys op variante en uitsonderings en help uiteindelik om Ou-Kaapse meubels op die korrekte wyse te interpreteer.
Om die meubelstukke in konteks te plaas sodat die individuele stukke nie in isolasie bestudeer word nie, word telkens verwys na die styl- en meubelgeskiedenis van wêreldmeubels. Die landkaart toon dan ook aan waar die meubels wat bespreek word oorspronklik gemaak is, en waar hulle in die loop van die ondersoek aangetref is.
As gevolg van spesialisering kon alle fasette van die meubelwêreld nie voldoende aandag in hierdie boek kry nie, en daarom is daar nog veel ruimte vir navorsers om op die spoor te kom van meubelmakers, houtsoorte en kleiner meubelstukke wat nie deel is van die hooftipes nie, skryf Burden.
Bestel Ou Kaapse Meubels: Studies in Style regstreeks van prof. Matilda Burden by tel. 021 808 3669, tel. 082 771 8278 of e-pos: mb4@sun.ac.za. Die prys van die boek is R625, posgeld en verpakking ingesluit.
* Lesers wat met die skrywer van hierdie boekerubriek en redakteur van KultuurKroniek, Marthinus van Bart, wil kontak maak, kan ’n e-pos stuur aan: Kultuurkroniek@gmail.com, of hom bel by tel 072 740 5203.