Maroela Media se woorde gaan my gewoonlik verby. Maar die onlangse rubriek oor die Laaste Afrikaanse kerk in die middestad, 'n bietjie van 'n promo vir 'n dokumentêr onder dieselfde titel, het vinnig meer as een keer in my WhatsApp beland.
Wil nou nie te veel nit-pick oor woorde nie, maar die "laaste", "Afrikaanse", "kerk", in die "middestad" moet so bietjie gekwalifiseer word sodat die uitspraak heeltemal waar kan wees. Die middestad is in hierdie geval daai stukkie tussen Nelson Mandela weg en die skougronde. Die sogenaamde CBD-proper. Sunnyside en Arcadia, wat tipies ook maar as "middestad" beskou word, word geïgnoreer. Die "kerk" is baie spesifiek 'n Sondag oggend erediens in 'n kerkgebou. Dit ignoreer die feit dat daar ook aanbid word in baie ander ruimtes. Om die waarheid te sê, in die middestad is eredienste in 'n kerkgeboue die uitsondering. Ekself preek van tyd tot tyd in die CBD-proper in Afrikaans, maar nie in 'n kerkgebou nie.
'n Kollega in NG Pretoria, die NG gemeente in die middestad (CBD, Sunnyside, Arcadia) spot gereeld dat hierdie histories die grootste konsentrasie van Afrikaners in die wêreld was. Teen die einde van die 1980's het die NG Kerk hier gespog met 'n ring van 20000-25000 lidmate en 29 predikante. Oor die geweld wat nodig was om seker te maak dat die middestad uitsluitlik wit en Afrikaans sal bly swyg ons maar gewoonlik. Deel van die tragedie wat hier uitspeel is egter ongetwyfeld die nadraai van die verweefdheid van wit rassisme en gemeente grense. Tog, die verdwyn van Afrikaners, Afrikaners wat ook Christen is, uit die middestad is 'n tragedie, al is dit dalk van 'n ander soort as wat die treur-verhaal oor die laaste Afrikaanse kerk in die middestad vertel.
Sedert die 1990's kan die beweging van Afrikaners uit die middestad nie anders as 'n "vlug" beskryf word nie. In Pretoria is daar oos en suid getrek – en met tye gevlug. Aan die een kant is die middestad net nog een van die baie stories van Suid Afrika – sonder die mag van wetgewing of kapitaal om gemeenskappe homogeen te hou vermeng ons lewens oor tyd onvermydelik. Maar die tempo van verandering vertel ook die verhaal van 'n tragiese Christelike geloof. Hierdie was 'n Christelike geloof wat nie in staat was om volgelinge van Jesus te begelei in 'n lewe van breër gemeenskap en verhouding nie. Geloof, taal, en witheid het toksies verweef geraak tot op die punt dat duisende Christen-mense vlug uit hul gemeenskap verkies het bo leef saam met ander. Die voorlaaste Afrikaanse kerke in die middestad, en die honderde gemeentes in die suburbs wat steeds aanmekaar geweef is met taal, godsdiens, en ras wat mekaar in stand hou, sukkel steeds om 'n Christelike geloof te vorm wat dit vir wit Christene makliker maak om konstruktief te leef saam met ander sonder die steierwerk van wit beheer en plaaslike wit meerderhede.
Vir die afgelope klompie jare sit ek op die komitee wat moet kopkrap oor die Bosmanstraat kerkgebou se loodglasvensters wat "met plakband aanmekaar gehou word". Ek sal die hiperbool maar laat gaan (maar kontak gerus vir die bankbesonderhede van die boufonds). Hier sit ons, Christene van Suid Afrika en die res van die kontinent, wat bid in 'n verskeidenheid van tale, en aanbid in 'n verskeidenheid van tale wat boonop baie keer verskil van die tale waarin ons op ons eie bid, en worstel saam oor die ongelooflike duur instandhouding van antieke monumente. Dit is kwotasies wat die gemiddelde voorstedelike kerkraad se finansiële komitee se oë sal laat traan – geboue wat 'n eeu oud is word nie maklik in stand gehou nie. En tog is dit instandhoudingswerk wat gebeur, want jaar na jaar is die storie van Bosmanstraat minder die geloofstorie van 'n eksklusiewe Afrikanerdom, en 'n huidige diverse gemeenskap vat verantwoordelikheid vir die duur instandhoudingswerk wat agtergelaat is toe wit kerke en besighede onttrek het.
Want die storie van die Bosmanstraat kerk klink drasties anders as die van die laaste Afrikaanse kerk in die middestad. Hier klink die stemme van honderde Gereformeerde Christene op, in 'n verskeidenheid van tale, en sonder 'n belewenis dat "die eindelose getoet van kliëntsoekende taxi's" of "die geroep van straatverkopers" bedreiging inhou. Hier leef daar 'n diep sensitiwiteit vir taal. Elke erediens word vertaal, want die diep geloofsoortuiging leef dat mense nie op grond van taal uitgesluit mag word nie. En die liturgie word bewustelik meertalig aanmekaar verweef. Ja, van tyd tot tyd is ook Afrikaans deel van hierdie verweefdheid – al is die lidmate wat in Afrikaans sal bid maar min. Die gemeente weet in beginsel dat ook Afrikaans ingenooi moet word. Hier leef immers 'n Christelike geloof wat verstaan dat geloof nie vra dat ons taal en identiteit onderdruk word nie, maar wel dat die grense van ons Christelike gemeenskap nie deur taal en identiteit bepaal word nie, maar deur geloof.
As ons eers regkry om verby die laaste eksklusiewe Afrikaanse ruimte in die middestad te kyk, dan begin ons egter ook mooi stories sien. Stories van nuwe gemeenskap en nuwe verhoudings, van mense wat hande vat om hul leef-plekke te versorg. Hier vertrou mense wat Christelik nasionale onderwys geleer het nie met mekaar kan saamleef nie mekaar om oog te hou oor mekaar se kinders. Teenoor die treurlied oor die einde van Afrikaanse eredienste staan die prentjie van die oom koster en tannie saakgelastigde wat 'n lewe lank in Sunnyside geleef het, en diep in hul 70s Sondag oggend na kerk in die straat afstap en die week se vrugte by die straatverkoper gaan koop. Ons sal waarskynlik met minder romantiek as Johannes Kerkorrel vandag oor die middestede moet praat. Ons kyk immers vandag terug op dekades se onttrekking van bronne uit middestede, met munisipaliteite wat eers meer onlangs weer tekens van instandhouding van middestede begin wys het. Maar dit is ook gemeenskappe waar mense mekaar vind en leer saam leef. Ja, hier leer party Afrikaners ook stadig maar seker wat dit beteken om nie meer laer te trek nie.
Dis waarskynlik nie blote toeval dat die artikel die huidige bewoners van die CBD gelyk stel met die Britse oorlogstuig nie. Die oortuiging dat hierdie grond aan "ons" behoort lê diep. So ook die oortuigings dat 'n saamleef met ander nie aanbeveel word nie en dat mense fundamenteel in konflik met mekaar is. Maar 'n ander storie is moontlik. Sondag se tema by die erediens aan die voet van die Uniegebou draai rondom 'n waardering vir ons diverse erfenis en gedeelde geloof. Te midde van die diverse disse wat na kerk op die tafel sal wees, sal die Kook en Geniet ook 'n plek hê. Gemmerbier en Hertzoggies saam met ander disse van reg oor die Suidelike deel van Afrika. Dit was onvermydelik dat Afrikaners wat hul lewe eksklusief leef uiteindelik 'n storie van "laastes" sal vertel. Maar ander kant die laaste is daar die saamleef met ander, die verweefdheid met mense wat verskillende identiteit stories vertel.
Die laaste Afrikaanse kerk in die middestad is 'n storie bloot omdat Afrikaanse Christelikheid selde kon leer om die deure van kerk en geloof wyd buite die grense van taal en kultuur oop te maak, en omdat Afrikaner gelowiges selde kon uitwerk wat dit beteken om deel te word van 'n geloofsgemeenskap wat nie aanmekaar geweef is in die smeltkroes van 'n eksklusiewe taal-en kultuurgemeenskap en 'n onderdrukkende witheid nie.
Hierdie storie van verlies word nie vertel vanuit 'n werklike omgee vir die middestad en die mense van die middestad se mense nie. Die storie van die middestad word oorvertel as 'n storie van verlies omdat ons steeds sukkel om te leer wat dit beteken om verweef met mekaar te leef, en waarskynlik as waarskuwing dat die laer sterker getrek moet word op ander plekke, om nog "laastes" te verhoed. Maar die middestad is ook vol van uitnodigings om die laer-trek te laat staan, om wortel te skiet in diverse gemeenskappe, en vir die van ons wat eens daardie Afrikaanse kerkbanke vol gesit het om deel te word van nuwe gemeenskappe. Maar ons sal die oogklappe van vrees en die diep oortuigings dat ons sterker staan apart moet los om hierdie stories te ontdek.
Leave a Comment »	| Afrikaans, apartheid, ekklesiologie, kerk, rassisme, teologie	| Sleutelwoorde: Arcadia, middestad, NG Kerk, NG Pretoria, Pretoria, Tshwane	| Skakelstruktuur
2 Kommentaar	| apartheid	| Sleutelwoorde: Dirk Hermann, solidariteit	| Skakelstruktuur
3 Kommentaar	| teologie	| Sleutelwoorde: homoseksualiteit, huwelik, NG Kerk	| Skakelstruktuur
3 Kommentaar	| teologie	| Sleutelwoorde: Belhar, Heidelbergse Kategismus, Sewe Stories	| Skakelstruktuur
1 Kommentaar	| godsdiens, jeugbediening, Publieke Teologie	| Sleutelwoorde: godsdiens in skole	| Skakelstruktuur
Leave a Comment »	| ekklesiologie, Publieke Teologie, teologie	| Skakelstruktuur
2 Kommentaar	| politiek, Publieke Teologie, teologie	| Sleutelwoorde: Drie-eenheid, Gwede Mantashe	| Skakelstruktuur
2 Kommentaar	| godsdiens, kerk, teologie	| Sleutelwoorde: dwaalleer, NG Kerk	| Skakelstruktuur
4 Kommentaar	| apartheid, kerk	| Sleutelwoorde: Jonathan Jansen, Neels Jackson, NG Kerk, rassisme	| Skakelstruktuur
Ek was in daai tyd by TUKS se Teologie Fakuteit. Jy weet, daai tyd toe TUKS se teologie vir 'n paar weke in 'n ry Rapport se voorblad gehaal het. Ons het mooi oor Sjibbolet in teologiese gesprekke geleer. Uit ervaring. Daar was sulke sleutelwoorde of terme waaraan jou heil (beide jou ewigheidsheil, maar ook jou aarde heil van wat jy moet verwag van die mense rondom jou) gehang het. Die mees algemene was: "glo jy in die letterlike, liggaamlike, historiese, fisiese opstanding". Elke woord het skynbaar betekenis gehad, en sonder die byvoeglike naamwoorde wat die "opstanding" skynbaar betekenisloos.
Op ander plekke en in ander tye is die sjibbolet vraag of jy die legitimasie van gay teologie studente, of die bevestiging van gay permanente verhoudinge as huwelike (of een of ander woord wat in praktyk maar op dieselfde ding sal neerkom) goedkeur.
Die een probleem van hierdie tipe benadering is dat dit met 'n ongelooflike reduksie van die Christelike teologie, geloof, of evangelie (take your pick) werk. Almal wat die regte byvoeglike naamwoord voor "opstanding" plaas is in een kampie, en almal wat dit nie doen nie daar buite, ten spyte daarvan dat daar oor 'n honderd ander goed verskil word.
Wat my egter die laaste jaar of twee ontstel is die teenoorgestelde van wat ek by die fakulteit beleef het (granted, dit is deels omdat ek selde in die kringe beweeg waar hierdie tipe frases nog gebruik word, al weet ek dat dit nog bestaan). Sjibbolette kan skynbaar omgedraai word. Lina Spies het my ongelukkig met daardie gevoel gelos.
Dit is regtig vir my ongelukkig, want van die dag wat ek daai legitimasie-boek gaan teken het (en hopelik voor dit al) het ek my deel probeer doen vir oop gesprek (veral op hierdie en ander blogs, gesprekke op facebook, en deur die massas blogs en facebook accounts van predikante vir wie ek gehelp het om die eerste keer die publieke ruimte van sosiale media te betreë) en ruimte vir mense wat twyfel en teologies anders as die hoofstroom dink te maak (jammer, niks om aan die groot klok te hang nie, die mense saam met wie ek hier 'n pad stap weet wie hulle is). En ek het nog nooit iets anders gesê as dat daar ruimte in die kerk moet wees vir gay persone nie, ook vir die wat in permanente seksuele verhoudinge is.
Aan die een kant wens ek ek kon vir Lina Spies net sê "ek hoor jou". Ek, en ander wat in my tyd geswot het, lees graag Marcus Borg saam met jou. Ons is dalk nie so lekker gemaklik met die "rabbi Jesjoe" taal nie, maar dit is omdat daar elke kort-kort een of ander iemand is wat dink dat om "rabbi Jesjoe" te volg beteken jy moet jou baard groei. Ons koop egter die ding dat jy Jesus as 'n Jood moet leer ken, en verstaan dat sy die navolging van hierdie rabbi geensins as deel van een of ander "back to the first century" beweging sien nie.
Maar as die toonbeeld van gemarginaliseerdes gay persone raak dan voel iets vir my uit plek uit. Ek hoop my gay vriende lees hier, en korrigeer my as ek fout maak. Waarheid is egter, ons het veel meer gay lidmate, ook openlike gay lidmate, as huisbediendes in die NG Kerk. Ons gemeentes kry in baie gevalle dit nogals verbasend goed reg om gay persone te akkomodeer. In die laaste gemeente waar ek was het 'n hele paar gay persone baie aktiewe rolle in die gemeente gespeel. Dit kerkraad was egter 100% wit, en die gemeente ook (ja, ek weet daar was 'n uitsondering once in a while daar in die agterste bank, dit verander nie juis veel nie).
As jy jouself by die gemarginaliseerdes wil skaar, maar die toonbeeld van gemarginaliseerdheid word homoseksualiteit en mense wat fancy intellektuele vrae kan vra, dan het ek bietjie 'n vraag oor hoe ons die Jesus wat met die gemarginaliseerdes gemeng het verstaan.
Onder my VGK kolegas hoor ek gereeld die argument dat jy nie Belhar kan bely wat oor 'n God praat wat aan die kant van die onderdruktes is, oor eenheid en versoening, en dan sê mense wat gay is is minder welkom in die kerk nie. In party kringe in die NG Kerk het ons egter dalk die teenoorgestelde nodig: jy kan nie in 'n wit middelklas gemeente in een van die rykste dorpe in die land sit en vinger wys na die verwerping van homoseksuele persone sonder om vrae te vra oor waar die armes, die plaasarbeiders, die swart huisbediendes en die werkloses is nie.
Dis dalk maar hoekom ek nog met my kerk struggle, want ek kon nog nooit 'n ander plek kry wat hierdie "ons sal staan waar God staan" werklik regkry nie. So ek sukkel maar waar ek is om dinge 'n klein bietjie nader te kry aan hoe ek Jesus verstaan.
Ek weet egter dit: ek sukkel baie meer om te weet wat om te maak met die gemarginaliseerdheid van die swart vrou wat 'n prostituut is en daar op die hoek van ons kerkgebou staan as met die gemarginaliseerheid (want dit is ook gemarginaliseerd in ons dominante heteroseksuele omgewing) van homoseksuele persone. Ek is dus maar versigtig om myself voor te hou as 'n voorbeeld van iemand wat homself by die gemarginaliseerdes skaar.
Dalk het Lina Spies, Jean Oosthuizen en die Woordfees self 'n Sjibbolet geword. Waar jy staan bepaal in watter kampie jy geplaas word. En ek haat dit steeds. So ek kies maar om aan ander gesprekke te gaan deelneem.