Herman Lategan: Taalboelies slaan graag en dikbek die sambok | Netwerk24
Deur Herman Lategan 08 Maart 2020 00:03
dikbek s.nw. Iemand wat onvriendelik, nors, kwaad is. – Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Hoofredakteur: W.F. Botha.
Daar is ’n horde onbuigsame taalpuriste wat graag die sambok slaan as dit by die korrekte gebruik van woorde kom. Vra maar vir hierdie rubriekskrywer wat al moes deurloop onder asynsuur vegters vir Die Taal soos húlle dink hy gepraat moet word.
Die liefde vir speel met woorde ontbreek gereeld. Hulle bly onverbiddelik by die reëls, al laat dit ’n paragraaf steriel klink. Hulle proe nie die woorde in hul mond nie, te dikbek.
Dit word ’n wapen om argaïese klasseverskille in stand te hou. Kaaps en streekstaal is ook benede hulle.
As hulle jou uitvang, is hulle erg in hul skik. Ek gebruik eenkeer die leenwoord ennui om ’n karakter in ’n rolprent se lewensmoegheid te beskryf. Aitsa, laat weet een beswaarde, hy het ’n spesmaas ek weet nie wat ennui beteken nie.
Volgens hom het dié woord een betekenis en dit is verveeld. Hy gaan kyk toe self na die fliek om aan my te bewys hy is reg.
Nee, die karakter het glad nie verveeld gelyk nie. Ek het die woord verkeerd gebruik.
Die kersie op die koek (kwit, is dit nie dalk ’n Anglisisme nie, the sheer horror)...
In die elektroniese en vyfde uitgawe van die e-HAT word die woord glad nie aangeteken nie. Ook nie in Pharos se Verklarende Afrikaanse woordeboek nie. In Pharos se Tweetalige woordeboek word dit wel as verveling aangeteken.
Die WAT sê: s.nw. (Frans) Gevoel van moegheid en ontevredenheid, verveeldheid. Lees jy ander woordeboeke soos die Longman Dictionary of Contemporary English, sien jy: A feeling of being tired, bored, and unsatisfied with your life.
My Collins English Dictionary se inskrywing: A feeling of listlessness and general dissatisfaction resulting from lack of ex­citement. Apathy.
Die woord kan inderdaad verveeld beteken, maar dit beteken ook moeg vir die saai en swaar lewe. Gatvol.
Toe ek die woord pueriel gebruik, word daar gevra wat is verkeerd met kinderagtig? Niks nie, maar as daar ander woorde in jou arsenaal is, hoekom hulle nie gebruik nie?
Ek is ook bevraagteken omdat ek die woord selebriteit skryf en nie glanspersoonlikheid nie. Daardie dag was ek nie lus vir die oorgebruikte woord glanspersoonlikheid nie. Dit het ook nie reg geklink in daardie spesifieke konteks nie.
Sarie se kosskrywer en sjef, Herman Lensing, is ook bygekom oor die titel van sy boek Dit proe soos huis waar hy oor sy ma se passie vir kos skryf. Nee, knor die taalboelies, dit moet “Dit smaak soos huis” wees.
Vir my is daar al vertel die woord kattebak is verbode, dit moet bagasiebak wees, en basta. Die HAT het die hubris om te sê knormoer is ’n mislukte poging as benaming vir die aansitter van ’n motor. Sê wie?
Die kersie op die koek (kwit, is dit nie dalk ’n Anglisisme nie, the sheer horror) was toe ek lees die knap woordeboekmaker Jana Luther werk nou aan die nuwe Die woordeboek van Afrikaans vandag. Wonderlik.
Iemand vra haar: “Het ons régtig nog woordeboeke nodig? En as hulle verskil van mekaar, watter een glo jy?”