Van die outydse os op die moderne jas | Netwerk24
Van die outydse os op die moderne jas
16 Augustus 2013 13:15
Waarom praat ’n mens in 2013 nog van “iemand in toom hou” of “agteros kom ook in die kraal” wanneer plaasdiere lankal uit die meeste van ons se daaglikse bestaan verdwyn het? Rufus Gouws bring die kloutjie by die oor.
Maak dié idiome nog sin? (Van bo na onder:) Soos ’n koeipaal op die plaas staan; kort-kort oorsaal; ’n klap van die windmeul weg hê; wat jy saai, sal jy maai; sy naald haak vas; die leisels hou.
Is dit so, of sien ons bloot nie die nuwe vaste uitdrukkings raak nie omdat ons so gewoond is aan ou idiome – daardie uitdrukkings wat ’n mens op skool uit die kop moes leer en in elke opstel moes gebruik?
’n Kenmerk van idiome is dat hul betekenis gewoonlik nie afgelei kan word uit die betekenis van hul samestellende woorde nie. Selfs op die droogste kolletjie kan jy te midde van ’n klomp probleme sê dat jy darem nog “kop bo water hou”. En daar hoef ook nie sprake van ’n bobbejaan óf ’n bult te wees wanneer jy iemand aanraai om nie moeilikhede vooruit te loop nie.
Rufus is professor in Afrikaanse taalwetenskap aan die Universiteit Stellenbosch. Hy hou van die Sotho-idoom “om die haan aan die bek te gryp” (dit beteken om op te staan wanneer die hane nog kraai).