JY LEES NOU Jou peuter se kleinspiere: Fyn vat
Sorg nou al dat jou peuter se kleinspiere goed ontwikkel. Dié groep spiere kan haar sukses op skool bepaal.
Fyn motoriese ontwikkeling behels die ontwikkeling van die klein spiere in die palms van ons hande en vingers en om ons oë en mond. Hierdie spiere en die senustelsel werk saam in 'n uiters delikate balans en stel jou kind in staat om byvoorbeeld iets tussen sy duim en voorvinger op te tel. Om dit alles reg te kry, het jou peutertjie baie oefening en repetisie nodig! Herhaalde oefening versterk die spiere én dra by tot breinontwikkeling. Fyn motoriese ontwikkeling is bitter belangrik, want sowat 70 persent van take wat jou kind een van die dae op skool sal moet verrig, vereis fyn motoriese vaardighede. Dink maar net aan hoe 'n potlood vasgehou en beheer moet word, of hoe jy 'n blad omblaai, wat nog te sê klavier speel of knip. Die onvoldoende ontwikkeling van jou kind se klein spiere kan later in haar lewe tot oneindige frustrasie en selfs agterstande lei. As sy nie genoeg geleentheid kry om haar klein spiere oefening te gee nie, sal die spiere swak wees en haar beheer oor byvoorbeeld haar hande sal beperk wees. Dit kan haar erg frustreer wanneer sy uiteindelik meer gevorderde skooltake moet verrig soos om te skryf, met klei te speel en te teken.
Dís hoe dit werk
Fyn motoriese vaardighede skep geleenthede vir kinders om hul wêreld te verken. Dit stel hulle in staat om verskillende belangrike funksionele take te verrig: alledaagse werkies soos om skoenveters vas te maak, ritssluiters op klere of tasse te gebruik, knope vas en los te maak, sleutels te hanteer, krane oop en toe te draai en hande te was. Al hierdie take dra by tot 'n kind se onafhanklikheid met selfsorg. Op skool vereis die meeste aktiwiteite goeie fynspierontwikkeling – dis nodig vir verf, knip, inkleur, teken, skryf en lees. Ons hande is die ''gereedskap" wat ons die meeste gebruik om aktiwiteite in ons alledaagse bestaan uit te voer. Ten einde fyn bewegings gekoördineerd uit te voer, moet sekere liggaamsdele stewig en stabiel gehou word terwyl ander beweeg. Om te kan teken en skryf, verskuif die bewegingsfokus byvoorbeeld van die skouer na die elmboog, pols, kneukels, vingergewrigte en uiteindelik die gewrigte van die duim, voorvinger en middelvinger terwyl die laaste twee vingers help om die hand te stabiliseer. Goeie skouerstabiliteit is dus belangrik vir vingermobiliteit en handfunksie. Die ontwikkeling van fyn motoriese vaardighede is afhanklik van goed ontwikkelde groot motoriese vaardighede. In haar eerste drie maande is die gryprefleks – wat jou baba toelaat om haar vingers op te krul en voorwerpe wat in haar hand geplaas word, vas te vat – oorheersend. Aan die einde van haar eerste jaar sal sy al kan kies hoe sy haar hand wil manipuleer om 'n spesifieke voorwerp op te tel – gaan sy die appel met haar een hele handjie of albei hande optel? Terloops, om te leer hoe om albei hande te gebruik om 'n taak uit te voer is 'n uiters belangrike vaardigheid wat in die eerste jaar van ontwikkeling geleer word. Sy kan dit begin oefen deur twee blokkies teen mekaar te kap. Later sal sy leer hoe om elke hand afsonderlik te gebruik om een taak te verrig – soos skottelgoed was. Babas ontwikkel ook die vermoë om spesifieke groepe spiere of ledemate afsonderlik te gebruik. 'n Pap baba beweeg haar hande en arms asof dit een is. Mettertyd ontwikkel sy die vermoë om haar arms en hande in fyner bewegings te beheer. Uiteindelik is dit koördinasie wat alle aspekte van fyn motoriese vaardighede soos 'n goed geoliede masjien laat werk. Namate hand-oog-koördinasie ontwikkel, leer jou nuuskierige agie dat daar 'n verband tussen die verskillende dele van haar lyf is.
Niks hoef harde werk te wees nie. Spel voed 'n kind se lus vir ontwikkeling spontaan. As sy speel, word die sensoriese stelsels gestimuleer en so ook fynspierontwikkeling. Kinders leer deur spel. Spel is hul veld van kundigheid en daarom neem hulle graag die leiding en begin dikwels self goeie speelgeleenthede om aan fyn motoriese ontwikkeling te werk. In hul daaglikse lewe eksperimenteer kinders met hul eie omgewing, beproef nuwe dinge en streef daarna om meer ingewikkelde uitdagings die hoof te bied. Sukses in 'n nuwe uitdaging gee hulle nuwe motivering en selfvertroue om weer en meer te probeer. Dit is die wonder van ontwikkeling!
Groot motories en fyn motories
Die ontwikkeling van goeie fyn motoriese vaardighede is afhanklik van goed ontwikkelde groot motoriese vaardighede soos loop, hardloop, klim en klouter. Dit help dus nie jy stimuleer jou kind se fyn motoriese vaardighede en haar groot motoriese vaardighede bly agterweë nie. As sy wil teken, het sy die fyn spiertjies in haar hand nodig om die potlood reg vas te hou, maar sonder sterk armspiere of selfs sterk rugspiere en maagspiere om haar te help om regop te sit, gaan sy sukkel om haar hand stabiel genoeg te hou om akkuraat te teken, al is haar fyn spiertjies goed ontwikkel. Maak dus seker jou kind hop, spring, skop en speel genoeg buite.
As jou kind kleinspier-aktiwiteite soos teken en knip vermy, moet jy liefs 'n kundige raadpleeg. Gevaarligte moet ook flikker as jou kind 'n swak potloodgreep het en sukkel om 'n potlood te beheer. Die korrekte potloodgreep ontwikkel gewoonlik tussen drie en vier jaar.
Is jou kind op die regte spoor?
Teen twee jaar…
In haar tweede jaar word jou kind se vingers, hande en gewrigte ál slimmer. Sy sal kryt met haar hele hand vashou en probeer om horisontale strepe te trek. Sy hou daarvan om bewegende voorwerpe dop te hou en tel graag klein goedjies tussen duim en voorvinger op. Sy kan vormpies sorteer en blokkies op mekaar stapel. Met etenstyd word haar nuwe vaardighede ook ingespan. Sy sal haar self kan voer en mettertyd ál minder mors. Met oefening sal sy ook 'n bekertjie met handvatsels kan bemeester. Teen 16 maande sal sy boeke se blaaie kan omblaai en self haar eie klere probeer uittrek.
Gee geleentheid vir krabbel, veral teen 'n vertikale vlak.
Laat haar dinge in- en uitpak en houers oop- en toemaak.
Bou torinkies met blokkies.
Speel baie met klei.
Laat haar legkaarte bou.
Speel "Duimpie en Duimpie se maat".
Laat sy self probeer knope vasmaak of ritssluiters optrek.
Laat haar in alle posisies beweeg, swaai, draai, rol en tuimel om die vestibulêre stelsel te help ontwikkel.
Magietyd is belangrik. Kruiwastoot en kruipspeletjies waar julle diere naboots, help ook.
Bou hindernisbane met die goed wat in jul huis is (kussings en tafeltjies) en trek tou teen mekaar om die proprioseptiewe stelsel te ontwikkel.
Teen drie jaar …
Laat haar oefen om 'n sirkel akkuraat te teken. Jy kan dan ogies, 'n neus en mond byvoeg.
Laat haar groot vorms met dik vetkryt inkleur. So leer sy sommer ook die name van kleure en vorms.
Laat haar verskillende teksture knip, soos koerantpapier, toiletpapier en foelie. Kies 'n stomppuntskêrtjie. As sy nog met knip sukkel, kan jy haar met net die punt van die skêr fraiings laat knip.
Teken met stokke, vere en strooitjies in die sand. Bak modderkoekies.
Laat sy 'n wekker of 'n opwenspeelding opwen.
Laat sy wasgoed met pennetjies vasmaak. As jul lyn te hoog is, span 'n toutjie tussen stoele en laat sy haar popklere ophang.
Skaf 'n swartbord op 'n esel aan en laat sy staan en met kryt daarop teken.
Laat sy staan en die vensters was.
Sing liedjies en laat sy met haar vingers sterretjies op die maat van die musiek skiet.
Laat sy haar hand plat op die tafel sit en kyk of sy die vingers een-een kan optel.
Kyk of sy 'n hele blad koerantpapier met een hand kan opfrommel.
Laat sy 'n los skroef met haar vingers vasdraai.
Vorm en rol groot kleiballe met die handpalms, en vorm en rol klein ertjie-grootte balletjies met die vingerpunte. Maak dan slangetjies en rol die slangetjies op.
Laat sy met 'n medisynedrupper speel en 'n kunswerk maak deur gekleurde water daarmee op te suig en op papier te drup.
Laat haar probeer om tandestokkies met 'n haartangetjie op te tel. Gee 'n beloning as sy dit regkry.