Versindaba » Blog Archive » Onderhoud met Antjie Krog (Mede-wete)
Sunday, November 30th, 2014 | Onderhoude.
8 Kommentare op "Onderhoud met Antjie Krog (Mede-wete)"
December 4th, 2014 at 11:17 am
Dankie Antjie Krog vir hierdie insiggewende onderhoud uit die werk- en dinkkamers. Die laning is een van daardie onvergeetlike en oorbluffendste gedigte wat ek enorm baie geniet het. Asook gedigte oor familie en kinders en kleinkinders. En ja, die prys-kwessie. Sommiges het verdwyn en ander het bygekom (merendeels vir prosa,) maar die digkuns suig nog steeds aan die agterspeen.
Die omslagkunswerk se twee toutrekmarionette, met die groot landkaartlappe aarde aan die tou waarvoor daar gewedywer word, herinner my aan 'n Celanbeeld uit sy "The Meridian"-toespraak (1960). Hy sê een siening van kuns is dat dit soos 'n marionetvertoning is: "Noting but art and mechanics, nothing but cardboard and springs."
Maar daardie manipulerende toutjie kan geknip word deur 'n bepaalde benadering tot taal: "… a word against the grain, the word which cuts the string, which does not bow to the 'bystanders and old warhorses of history.'It is an act of freedom. It is a step."
Gee Antjie Krog 'n vrye tree met "Mede-wete" of trek die metaforiese figuur genaamd "ons Afrikanergewete" (p.10) die toutjies?
Of het ek die kat aan sy gewetenlose stert beet?
'n Leesreaksie op Antjie Krog se grensopheffingsdoel met haar missie, kan 'n besef van magteloosheid, selfs van absurditeit wees, soos in my gelykenis hieronder:
By die doupunt ȇrens het 'n geel boek gelȇ. Ek moes dit onthou, het ek besef.
Anders as buite; binne die saal was dit vol. Almal het rondgestaan, behalwe 'n paar ouer vroue wat op 'n stywe kort bankie gesit het. Hulle dik jasse was toegeknoop tot die heel boonste een asof dit baie koud was.
Ek het my kruiwa onder 'n tafel teen die muur ingestoot.
In die beperkende gedrang, of was die energie in die lug en die mense vasgevang, het ek die gesig van die jong man gesien wat so sleg bestuur dat hy my kort tevore byna met sy bruin bakkie van die pad af gery het. Hy lyk soos Sol Plaatje van Kimberley, het ek gedink. Ek wou hom sommer dadelik bykom, maar kon nie iets aan die digte afstand tussen ons doen nie. Om my opgekropte gevoelens jeens hom uit te druk teenoor die mense rondom my, was 'n flou opsie, maar ek het onvoorsiens moeite selfs daarmee gehad.
My stuwende gemompel het een van die vrouens op die oorvol bankie haar direk na my kant laat draai. Die dunheid van haar nek, nou effens gewring, net bokant die rand van haar jaskraag, het my opgeval, terwyl sy haar oё verskuif om myne beet te kry. Haar skerp oё het my beskou met 'n ongelowige taksering of 'n bietjie begrip en verwondering. "Was u al op Rysmier?" het sy gevra. Haar afwagting was gewigtig en dringend. Die kort plooitjies op haar bolip en aan weerskant van haar mond (ek is net daar aan 'n toetreksakkie vir iets waardevols herinner) het die nie meer vlugtige patroon van 'n fyn skaduspoor gevorm. "Ja, ek was al daar deur," het ek geantwoord en weggedraai voordat ek my kon keer.
Ek is toe met 'n gebeur na buite. In die blote sonlig het 'n mossie, 'n vrugtige formelebors mannetjie, op die platysterboog, romaans, bokant die verbinding met die straat gesit. Hy het reguit na my gekyk, my ook op en af betrag, soos wanneer sy soort iets oorweeg of soek.
Ek het dit besef, dit heeltyd geweet dat ek in die skande gesteek was.
(Gelukkig) het ek van die geel boek onthou.
Baie dankie vir hierdie waardevolle gesprek wat sleutels tot die bundel bied.
Dankie, Francis. Dit lyk my die medelesers, medeweters en medewetendes is so stil soos 'n witdood in Valsbaai.
As ek 'n snoet al snuffelend bo die diep rivier o donker stroom mag waag, Waldemar Gouws. Jou relaas herinner my aan 'n insident baie jare gelede toe Joe Slovo nog Politieke Kommissaris van MK was. Dit was in 'n kamp in Zimbabwe en Joe moes die manne moed en rigting gee. Veral die korrekte rgting. Hy het sy spiets gecomrade en toe dit alles oor was het 'n grysbaard in die agterste gelid opgestaan. "I have only one question, white man: what are you doing in our war?"
Die vraag wat u oordra is presies in die kern van die donkerte van die stroom waarin ons ons bevind. Was Slovo nie so geborge in sy teorie en die simboliese nie, sou die vraag hom ook seker verleë gelaat het. Maar Krog, daarenteen, haal asem met die konkrete. Slovo sou nie soos 'n kleinkind van Lady Macbeth sy hande gewring het en die bloedvlekke op die Freedom Charter raakgesien het nie.
Maar ek sal nooit 'n naturel kan wees nie: "van eie bodem" lees mens by "native" in Boerneef se tweetalige woordeboek (ook "plaaslike oester" en "landseun"). Sartre (1961, in sy voorwoord tot Fanon) kon nog vanuit 'n Franse perspektief sê: "… for us to become entirely natives, our soil would have to be occupied by the people of the former colonies …" En soos Antjie Krog weet, het ons as afstammelinge (afgestamel) nie die grond nie – en is ons dus paradoksaal eintlik onbesetbaar. Is ons dus t.o.v. 'n sekere bestaansdimensie heeltemal leeg, vakant?
Die "kolonoskopie" (p.87, "Mede-wete") wat Krog byhaal, lyk vir my oog na 'n oproep om onsself te ondersoek vir spore en sprake van kolonialisme ("kolon" is die Frans vir ons "kolonis"). Soos Sartre skryf in 'n samevatting van 'n Fanonbetoog: "… it is better to be a native at the lowest point of poverty, rather than a former colonialist."
Ek het vergeet om te sê: hieraan kan die politiek van die sugtige Zuma van Zoeloeland, Helena Houtperd van die Kaap, en die eff-ing Malema-en-die-goue-eiers niks doen nie.