Groot uittog van verpleegsters uit Zim(Argieffoto: Bret Kavanaugh/Unsplash) Virginia Mutsamwira behandel vier keer meer pasiënte as wat sy ideaal gesproke onder haar sorg behoort te hê by ŉ township-kliniek in Harare, die hoofstad van Zimbabwe. “Dit is uitputtend – die verpleegster-pasiënt-verhouding is regtig sleg,” sê sy. “Dit is frustrerend, want jy kan nie gehaltesorg bied nie.” Dié 52-jarige senior verpleegster is goed opgelei en uiters ervare en tog dek haar maandelikse salaris van sowat $200 (R3 250) skaars haar basiese behoeftes. Om haar gesin van agt aan die lewe te hou, bedryf Mutsamwira ook ŉ klein kruidenierswinkel vanuit haar huis waar sy ook hoenders en hase grootmaak om te verkoop. En ná werk, nog voor sy haar verpleegstersuniform kan uittrek, gaan voer sy eers die hoenders. Mutsamwira is een van talle gesondheidswerkers wat beplan om Zimbabwe te verlaat – in haar geval om haar “aftrede te verseker”. Amptelike syfers wys daarop dat Zimbabwe verlede jaar reeds byna 1 800 verpleegsters aan hoofsaaklik Engeland verloor het. Dit is meer as 10% van alle verpleegsters wat in staatshospitale in die land werk. Die uittog stroop die reeds sukkelende Zimbabwe van broodnodige vaardighede. Mutsamwira het reeds haar internasionale Engelse taaltoets gedoen wat nodig is om ŉ werksvisum na Brittanje – waar salarisse sowat 10 keer hoër is as in Zimbabwe – te bekom. “Ons is altyd oorweldig omdat baie verpleegsters weggaan,” sê Josephine Marare (33), wat by een van die land se grootste staatshospitale, Sally Mugabe- Sentrale Hospitaal, werk. Fasiliteite wat nie die nodige toerusting het nie, vererger boonop die moreel van verpleegpersoneel. “Stel jou voor om in ŉ hospitaal te werk waar daar geen verbande, geen water of geen basiese medisyne soos pynstillers is nie,” sê sy. “Ek is net so gefrustreerd en as ek geld kry om ŉ visum te bekostig, sal ek by die ander aansluit wat die land verlaat.” Die grootskaalse migrasie het boonop die vraag na paspoorte aangespoor, met mense wat al van voor sonsopkoms toustaan om aansoek te doen om reisdokumente uit Harare. ‘Asof jy die lotery wen’ Jason Mutambara, ŉ 45-jarige Zimbabwiese pa van vier, het verlede jaar na Brittanje geëmigreer. Hy sê hy is nie spyt oor sy besluit nie, want sy maandelikse inkomste het skielik tot $3 375 (byna R55 000) die hoogte ingeskiet. Die verhoging maak dit vir hom moontlik om sy kinders se skoolgeld sommer maklik te betaal. “Dit is asof jy die lotery gewen het,” sê dié pa. “Jy kan nie eens daaraan dink om sommer gou terug te keer Zimbabwe toe nie.” Zimbabwe se gesondheidsfasiliteite verbrokkel al vir langer as ŉ dekade terwyl die ekonomie aan flarde lê. “Die belangrikste dryfveer vir verpleegsters is die vergoeding,” sê Simbarashe Tafirenyika, president van die Zimbabwiese stedelike en landelike verpleegwerkersvakbond. “Hulle moet skoolgeld betaal en kos op die tafel sit, so as iemand ŉ geleentheid kry, dan vat hulle dit.” Verpleegsters in dié land is dikwels so desperaat dat hoogs gekwalifiseerde en ervare personeel selfs vir junior poste in die buiteland aansoek doen. Selfs hierdie poste is meer lonend as dit wat hulle tans in hul geboorteland verdien. Die Gesondheidsdiensraad, wat staatsgesondheidswerkers gradeer en aanstel, erken die massa-uittog van verpleegsters het reeds ŉ uitwerking op kapasiteit gehad. Ingevolge ŉ program wat daarop gemik is om personeelgapings te vul, word afgetrede verpleegkundiges heraangestel terwyl opleiding uitgebrei word. “Om ervare werkers te verloor is altyd ŉ uitdaging,” sê Livingstone Mashange, woordvoerder van die raad. Brittanje het ŉ jare lange gebruik om personeel van ontwikkelende lande te werf om aan die behoeftes van sy eie gesondheidsdiens te voorsien. Tekorte aan verpleegsters in Brittanje het egter sedert die aanvang van die Covid-19-pandemie erg toegeneem, terwyl talle verpleegsters weens die land se uittrede uit die Europese Unie vanuit Oos-Europa gewerf is. Volgens ŉ verslag wat verlede jaar deur ŉ groep kenners by die Gesondheidstigting uitgereik is, het ŉ tekort van 93 000 werkers Brittanje se Nasionale Gesondheidsdiens (NHS) in die gesig gestaar. Sowat 42% hiervan was verpleegsters. Ondanks die massa-uittog uit Zimbabwe, hoop Mutambara dat die Zimbabwiese owerhede die gesondheidstelsel sal regruk om enige verdere verlies van vaardighede te stuit. “Ons is in Zimbabwe opgelei en ons is dit aan die mense daar verskuldig om aan te hou werk vir hulle,” sê hy.