Onderwys in Suid-Afrika is in krisis. Een van die mees opsigtelike merkers wat die verval in die gehalte van onderwys illustreer, is die aankondiging van die vise-kanseliers van universiteite dat hulle vanaf 2009 ‘n eie toelatingseksamen gaan bedryf.
In die Matriek-eksamen in Suid-Afrika vertoon die Afrikaanse leerders goed in die merietelyste. In 2004 was 17 van die 20 top matrikulante in die Wes-Kaap Afrikaanssprekend.
Uit die ontledings wat onder andere deur dr. Huw Davies ten opsigte van die onderwysopleding in die noordelike provinsies gemaak is, blyk dit baie duidelik dat een van die grootste enkele probleme van Afrikaans-medium skole die toekomstige tekort aan leerkragte gaan wees. Studies van onderwysunies in die noordelike provinsies dui aan dat daar ‘n tekort van nagenoeg 1800 Afrikaanstalige onderwysers is en dat die tekort gaan binne die afsienbare toekoms tot om-en-by 70% van die aanvraag styg, dws , dws net drie uit die nodige tien onderwysers word tans gelewer vir dit wat die onderwys oor 5-7 jaar nodig gaan hê.
Daar is swak beplanning by die regering vir die voorsiening van onderwysers. Geen provinsie buite die Wes-Kaap beplan vir die toekomstige behoefte aan Afrikaans-medium onderwysers nie. Daar is groot tekorte aan klaskamerruimte, veral in die provinsies van Wes-Kaap en Gauteng waar die grootste bevolkingtoestroming is.
Die oorlewingstryd dwing ook Afrikaanse universiteite om teen mekaar te kompeteer en laat ook vir die regering die maklik opsie om hulle teen mekaar af te speel.
Breedweg gesproke is die mense wat die meeste tevrede is met onderwys die kategorie van arm swartmense. Onder die wit en Indiër-minderhede is daar egter groot ontevredenheid.
Die volgende persentasies van ouers voel of ontevrede met die huidige onderwys, of pessimisties oor die rigting wat onderwys inslaan.
Dit is inderdaad ‘n somber prentjie waar vier uit tien ouers in die land of ontevrede met die onderwys is of nog tevrede is maar ’n verslegting in die stelsel waarneem.
Daar moet daarteen gewaak word om die ontevredenheid bloot as rassisme of die vasklou van blanke bevoorregting af te kraak. Indiërouers voel in baie opsigte sterker oor die veranderings wat by hul skole ingetree het as wit Afrikaanse ouers.
Oor die algemeen is die patroon by bruinmense dat die groeperinge wat minder gesofistikeerd is en minder blootgestel is aan die markekonomie minder ontevrede met die voorsiening van onderwys is. Daar is by hulle ’n gelatenheid en dankbaarheid vir enige diens, wat nie by die werkende stedelinge teenwoordig is nie.
Die gebrek aan rekrute vir opleiding as onderwysers is `n ernstige probleem. Die volgende is die belangrikste redes wat ouers aangee vir die ongewildheid van onderwys as loopbaan
In die noordelike helfte van die land is Engels die dominante taal van opleiding. In die ou Transvaal geskied die indiensopleiding van onderwysers in al die provinsies deur die onderskeie onderwysdepartemente grotendeels in Engels. Nagraadse programme vir onderwysers by die meeste van die universiteite, wat veral in die lig van die nuwe befondsingsformule hulle finansiële rieme fyn moet sny, is oorwegend in Engels.
Prof Steyn het die noodsaak onderstreep vir `n ondersoek na die die spesifieke behoeftes van die Afrikaanse gemeenskap. Behalwe die onderwysdepartment van die Wes-Kaap het die departemente van ander provinsies nie syfers vir vraag en aanbod van Afrikaansmedium onderwysers nie.
Die uitgangspunt kan wees dat die taal van onderrig ‘n belangrike aspek is in die vlak van effektiwiteit wat in die onderwys behaal word. Onderwysregte van minderheidsgroepe elders word bepaal deur die aanvaarding dat minderheidsgroepe geregtig is op maksimale effektiewe onderwys.
onderrig deur medium van Engels, nie-moedertaalsprekers van Engels nie beter voorberei vir ’n oorwegend Engelstalige werksomgewing nie