Groen blare, gesonde baba
JY LEES NOU Groen blare, gesonde baba
Deur Zelda Ackerman, geregistreerde dieetkundige
Uitgawe April & Mei 2019
In groen blare en boontjiespruite sit iets en wag waarna jou ongebore baba smag. Weet jy wat dit is?
Net drie weke nadat 'n nuwe lewe in jou begin groei het, vind een van die belangrikste dele van jou baba se vorming plaas. Die selle wat ontwikkel tot die brein en rugmurg moet vou en toemaak om 'n buis te vorm. Hierdie buis word die neuraalbuis genoem en strek van jou baba se kop tot by haar stuitjie.
Jou baba is nog net so groot soos 'n sonneblomsaad, maar as iets met hierdie proses verkeerd loop, kan sy ernstige afwykings opdoen.
Klein foute, groot gevolge
Wanneer die neuraalbuis in die eerste 28 dae ná bevrugting nie heeltemal toemaak soos dit moet nie, word die baba met 'n neuraalbuis-afwyking gebore. Die algemeenste neuraalbuis-afwykings is spina bifida en anenkefalie.
Spina bifida ontstaan wanneer daar iewers 'n opening is in die deel van die neuraalbuis wat later die rugstring word. Die senuwees word dus nie doeltreffend deur die rugstring beskerm nie en al die senuwees wat onder die opening lê, word aangetas. Babas met spina bifida is in 'n meerdere of mindere mate lewenslank fisiek en soms ook verstandelik gestrem. Hulle kan 'n waterhofie hê, gedeeltelik of heeltemal verlam wees, en blaas-, derm- of leerprobleme hê.
Anenkefalie ontstaan wanneer die boonste deel van die neuraalbuis wat die brein moet vorm, nie toegaan nie. 'n Deel van die skedel en brein vorm glad nie en 'n miskraam volg gewoonlik. Sommige babas word dood gebore, terwyl ander binne 'n paar uur tot dae ná geboorte sterf.
Altesaam 300 000 babas word wêreldwyd elke jaar met een van hierdie toestande gebore. Deur genoeg foliensuur in te kry, kan jy help keer dat dit met jou baba gebeur.
Wat is foliensuur?
Folaat is een van die B-vitamiene wat soms ook vitamien B9 genoem word. Foliensuur is die kunsmatige vorm van folaat. Hierdie nagemaakte vorm word in aanvullings gesit en ook by sommige kosse gevoeg sodat ons makliker genoeg van hierdie belangrike voedingstof kan inkry. Sulke kosse word verrykte kosse genoem.
As dit kom by tekkies en T-hemde is die nagemaakte nie so goed soos die ware Jakob nie, maar foliensuur is 'n uitsondering. Foliensuur is meer stabiel as folaat en die liggaam kan dit baie beter gebruik as folaat, wat natuurlik in kosse voorkom. Soos die ander B-vitamiene is folaat en foliensuur wateroplosbaar.
Wanneer ons kos gaarmaak, kan 'n deel daarvan in die water oplos en verlore gaan. Dis dus wys om vrugte en groente rou te eet of in so min moontlik water gaar te maak.
Wat doen foliensuur in jou liggaam?
Foliensuur is nodig vir die verdeling van selle, die vorming van DNS, die vorming van oordragstowwe in die brein en vir gesonde rooibloedselle. Wanneer jou baba binne-in jou groei, het jy ekstra foliensuur nodig om seker te maak dat elke selverdeling korrek verloop en so help om neuraalbuis-afwykings te voorkom.
As iemand in haar vorige swangerskap 'n baba met 'n neuraalbuis-afwyking gehad het, kan foliensuur help voorkom dat dit weer gebeur. Daar is nog nie genoeg navorsing gedoen om vas te stel of foliensuur ander afwykings soos 'n gesplete lip, aangebore hartafwykings, miskrame of ander geboorteafwykings kan voorkom nie.
Hoeveel foliensuur het 'n mens nodig?
Die aanbevole daaglikse toelae (ADT) vir vroue is 400 µg (mikrogram) per dag. Tydens swangerskap verhoog die aanbeveling na 600 µg per dag as gevolg van die vinnig verdelende selle in die fetus en verhoogde uitskeiding in urien.
Die Wêreldgesondheidsorganisasie beveel aan dat alle vroue wat op die ouderdom is waar hulle kinders kan kry, 400 µg foliensuur per dag inneem deur aanvullings of verrykte kos. Die voorkomende taakmag in Amerika se nuutste aanbeveling (2017) is dat alle vroue wat in staat is om swanger te raak 'n daaglikse aanvulling neem wat 400 tot 800 µg foliensuur bevat.
Vroue wat voorheen swanger was met 'n baba met 'n neuraalbuis-afwyking of wat self spina bifida het, se kans om weer 'n baba met so 'n afwyking te kry, is vyf tot 10 keer groter as die gemiddelde vrou s'n. As voorkoming behoort hulle 1 000 tot 4 000 µg (1-4 mg) foliensuur per dag te drink voor hulle weer probeer swanger raak.
Swanger vroue wat teenepilepsie-medikasie drink behoort ook 4 mg foliensuur per dag in te kry. Alkohol belemmer die opname van foliensuur en iemand wat daagliks alkohol drink, het dus ook ekstra nodig. Jy moet in elk geval ophou alkohol drink as jy 'n swangerskap beplan.
Waar moet jy jou foliensuur kry?
Folaat kom natuurlik voor in 'n paar kossoorte. Die beste bron van folaat is hoenderlewer. Die probleem met lewer is dat dit ook baie vitamien A bevat, 'n voedingstof waarvan groot hoeveelhede in die eerste trimester vir jou ongebore baba skadelik kan wees.
Swanger vroue moet dus liefs ander bronne van folaat kies. As jy seksueel aktief is maar nog geen babaplanne het nie, behoort jy ten minste seker te maak dat jy gereeld kos eet wat baie folaat bevat en ook kos wat met foliensuur verryk is. Vervang jou koekmeel met broodmeel en koop verrykte ontbytgraan.
Om genoeg foliensuur in jou bloed te hê om teen neuraalbuis-afwykings te beskerm, moet jy egter 'n foliensuuraanvulling neem. Omdat glipsies so maklik gebeur is die aanbeveling dat alle vroue tussen 12 en 45 jaar wat moontlik swanger kan raak 'n foliensuuraanvulling drink.
Wanneer jy begin babakoors kry, is dit belangrik om baie seker te maak dat jy elke dag genoeg foliensuur inkry. Omdat die gevolge van te min foliensuur so ernstig is, is 'n aanvulling die beste keuse. Dit kan tot 20 weke duur voor genoeg foliensuur in jou bloed opbou. Jy moet dus minstens drie maande – en verkieslik ses maande – voor julle probeer swanger raak, met die aanvullings wegspring.
Kies 'n swangerskapsmultivitamien of vra jou apteker vir foliensuurpilletjies. Hierdie klein geel tabletjies bevat elk 500 µg foliensuur en is spotgoedkoop. Teen die tyd dat jy vasstel jy is swanger, is die kritieke tyd van jou baba se brein- en rugstringvorming voor die deur of dalk reeds verby. Hou aan om minstens die eerste 12 weke van jou swangerskap getrou jou foliensuuraanvulling of 'n swangerskapsmultivitamien te drink.
In die eerste trimester kan die yster in 'n multivitamien jou moontlik naar maak. As dit gebeur, drink die foliensuuraanvulling en bêre die multivitamien vir wanneer die naarheid verby is. Intussen kan jy steeds kos eet wat baie folaat bevat, asook kos wat met foliensuur verryk is.
Onlangse studies toon dat foliensuuraanvullings regdeur die swangerskap ook moontlike voordele vir ma en baba kan inhou. Van die tweede trimester af kan jy die foliensuuraanvulling vervang met 'n swangerskapsmultivitamien wat steeds die nodige 600 µg foliensuur bevat en jou ook sal help om ekstra yster in te kry. Hou aan om die aanvulling te drink tot minstens ses weke ná jou baba se geboorte of tot jy ophou borsvoed.
As jy 'n hoë risiko het vir 'n neuraalbuis-afwyking en dus 'n hoë dosis foliensuur nodig het, behoort jy 'n multivitamien met foliensuur te drink en die res van die voorgeskrewe foliensuur as 'n aparte foliensuuraanvulling te drink. Neem 4 mg foliensuur vanaf drie maande voor swangerskap tot aan die einde van die eerste trimester. Daarna is 'n swangerskapsmultivitamien met 600 µg foliensuur genoeg tot jy ophou borsvoed.
Verrykte kos speel 'n groot rol in die voorkoming van neuraalbuis-afwykings omdat alle vroue nie toegang het tot foliensuur-aanvullings nie of onbepland swanger raak. In Suid-Afrika het neuraalbuis-afwykings met sowat 30 persent afgeneem sedert stapelvoedsel met foliensuur verryk word.