Die gravin van La Fayette - Nuut
Mevrou, gravin van La Fayette
© Paleis van Versailles, Dist. RMN-Grand Palais / Paleis van Versailles beeld
Die verlore portret van 'n kosbare
Seun van die Vlaamse skilder Ferdinand Elle, beroemde portretskilder genaturaliseer onder die bewind van Lodewyk XIII. Louis Elle, self bekend as Ferdinand II, is in 1612 in Parys gebore. Hy was skilder vir die koning en was deel van die kring van die stigters van die Royal Academy of skilder en beeldhouwerk in 1648, dan vanaf 1659 daar geleer, ondanks sy gereformeerde geloof. Na sy dood word hy geag die portretskildery van sy vader voort te sit, met behulp van 'n formele vryheid wat die natuurlike uitdrukking van die gesig of posisies bevoordeel, volgens die tradisie van realistiese portrette waarvan hy 'n roemryke verteenwoordiger in Parys is.
Onder die vele modelle tel die Comtesse de La Fayette. Marie-Madeleine Pioche de La Vergne (1634-1693), vrou van die wêreld en van gees na aan Madame de Sévigné, is deel van die samelewing van hierdie geleerde vroue of die kosbare vroue wat Molière oprig. Sy is gereeld in literêre salonne waar sy deur haar kultuur en intelligensie onderskei word. Soos ander kosbaares, weier sy om aan gewone vroue geassimileer te word en neem daaraan deel « 'n vroulike avant-garde in 'n tyd waarin ons getuig van die geboorte van vroue met briewe »(Philippe Sellier). Vanweë 'n kleiner adel, het sy die verligte kringe van Parys besoek en na die Fronde aan Anne van Oostenryk vereer. Onder haar werke publiseer sy in 1678 anoniem 'n suksesvolle roman, Die prinses van Cleves, deur die verhalende raamwerk daarvan in die geskiedenis en in die diepte van romantiese gevoelens in te skryf. Haar (Platoniese?) Vriendskap met die hertog van La Rochefoucauld het haar ongelukkig laat na die dood van laasgenoemde (1680), en die dood van haar man in 1683 het haar bekering tot God voltooi, by wie sy in 1693 aangesluit het.
'N Edele vrou van letters en gees
Marie-Madeleine Pioche de La Vergne, wat driekwart voorgestel is en effens links gedraai het, sit op 'n stoel wat verdwyn onder die kledingstukke van die rok. Leunend op haar elmboog, lyk dit asof sy droom of toegee aan die verbeelding, haar blik geabsorbeer en verlore in 'n ander plek wat maklik gekoppel kan word aan die kultuur waarvan sy die draer oorgedra het, hoewel latere lesers dit wel sal kan vind. sien bo alles 'n toespeling op haar funksie as skrywer van romantiese prosa. Haar hare, saamgehou deur 'n reeks pêrels, maak plek vir die mode van die middel van die 17de eeue eeu. Hierdie portret beeld die vrou van verstand en letters uit in 'n vorm van beskeidenheid en eenvoud (geen juweel kom om haar bors, haar arms of haar rok aan te trek nie) waarvan die gravin de La Fayette lyk asof sy regtig hou: net die gees neem die plek in seremonieel vir hierdie vrou wat gekla het omdat sy nie mooi genoeg was nie.
Die oordele van haar tydgenote het die gravin de La Fayette met 'n positiewe waardering gelaat, alhoewel hulle lank nie geweet het dat sy die skrywer van haar romans was nie, aangesien sy 'n punt daarvan gemaak het om anoniem te bly tot die ontkenning van die moederskap van Die prinses van Cleves wanneer dit vermoed word dat hy die skrywer daarvan is. Charles Sorel agter die anonieme skrywer van sien Die prinses van Montpensier (1662) "'n persoon met 'n hoë reputasie en 'n uitstekende verstand, wat tevrede is met die doen van mooi dinge sonder dat sy naam ooit gepubliseer word" (Franse biblioteek, 1667). Jean Donneau de Visé, op sy beurt, is meer fisiognomisties as hy inskryf Die liefde het ontsnap in 1669, wat die identiteit van die betrokke persoon onder die skuilnaam van Hyperide uitmaak: "Hyperide het 'n aangename grootte en baie plesier in die gesig [...]. Daar was nog nooit meer verstand en onderskeidingsvermoë as sy nie. Sy weet nie net alles wat geestige vroue moet weet nie, maar ook alles wat mans galant en vaardig kan laat lyk. Behalwe haar taal waarin sy bewonder word, ken sy vyf of ses ander en het alles gelees. Daar is pragtige boeke in al hierdie tale. Sy skryf uitstekend en is nie gretig om met haar werk te wys nie. "
'N Reproduksiegravure om die nageslag te vertel
Louis Elle het homself toegewy aan reproduksiedrukwerk, sodat sy portrette aan 'n uitgesoekte gehoor gewys kan word. In die XVIIIe eeu, gee die begeerte om die glorie van Frankryk, waaronder Madame de La Fayette, uit te lig, die portret van die vrou van letters van Louis Elle 'n werklike nageslag, in so 'n mate dat gravure, wyd versprei deur die daling in koste vervaardiging in die XIXe eeu, behou die spoor van die aanvanklike portret, nou verlore. Dit was die graver Étienne Jehandier Desrochers wat die afdruk na die portret van Louis Elle voor 1741 reggestel het, en dit was die laasgenoemde wat toe as model gedien het om die portret van Madame de La Fayette te dupliseer.
Met die gravure verander die portret van betekenis: aanvanklik 'n tradisionele teken van die teenwoordigheid in die wêreld van 'n edele vrou wat in die samelewing wou agterbly, het sy die spore van haar intelligensie en haar kultuur besoek, die portret van die gravin van La Fayette beliggaam vinnig die argetipe van die vroueskrywer wie se pen bygedra het tot die glorie van die Grand Siècle - die anonimiteit van Die prinses van Cleves sal eers in 1780 verhoog word. Geen presiese eienskap kom egter voor om so 'n lesing te lei nie; dit is bloot die effek van 'n uiterlike projeksie van alles wat die literêre verbeelding op die portret van Madame de La Fayette dra.
Roger DUCHÊNE, Madame de La Fayette, Parys, Fayard, 2000.
Madame de LA FAYETTE, Voltooi werke, uitgawe gestig, aangebied en geannoteer deur Camille ESMEIN-SARRAZIN, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, Parys, 2014.
Elodie VAYSSE, Die Elle "Ferdinand", 'n erfenisskildery. 'N Paryse werkswinkel in die Grand Siècle (1601-1717), proefskrif van die École des Chartes, 2015.