Wil jy reis? Dan moet jy só lyk
Nuutste Uitgawe: Woensdag 28 Julie 2021
VISA-AANSOEK IS HEL
Niemand vra die Europeër watter werk sy doen nie. Dit word aanvaar dat sy is wie sy sê sy is. Daar word aangeneem sy sal nie probeer om onwettig te immigreer na een van die Afrikalande wat sy besoek nie, want hoekom sou sy?Daarenteen is die (Suid-)Afrikaan wat wil reis 'n bedreiging, skryf AZILLE COETZEE.
"That the native doesn't like the tourist is not hard to explain. For every native of every place is a potential tourist, and every tourist is a native of somewhere[...]. But some natives – most natives in the world – cannot go anywhere [...] They are too poor to escape the reality of their lives; and they are too poor to live properly in the place where they live, which is the very place you, the tourist, want to go [...]" – Jamaica Kincaid, A Small Place (1988).
DIE metaalverklikker piep toe ek daardeur loop. Die sekuriteitswag kyk my op en af. Kom maar deur, besluit hy. Dan deursoek hy my handsak. Hy vind geen wapens of ander gevaarlike voorwerpe nie en beduie dat ek maar by die volgende deur kan ingaan. Nog 'n sekuriteitswag.
Sy stop my 'n sleutel in die hand en wys in die rigting van 'n paar kluise. Handsak, sê sy. Ek sal verkies om dit by my te hou, sê ek.
"No handbags allowed," sê sy. "Hoekom nie?" vra ek.
Sy staan op, skerm my weg van die ingang, ingeval ek iets probeer. "Is daar 'n probleem, Mevrou?" vra sy.
Gedweë sluit ek my handsak in die kluis toe. Dan gaan staan ek met sweterige handpalms saam met die ander mense in die ry en wag tjoepstil my beurt af.
Waar is ek? Nie by 'n tronk of 'n kernkragsentrale of 'n lughawe nie, maar by VFS Global in Strandstraat in Kaapstad om aansoek te doen vir 'n Schengen-toeristevisum.
Die VFS-beampte blaai deur die dik lêer dokumente wat ek voor haar neersit. Daar is bewyse van die akkommodasie wat ek bespreek het vir elke aand van my reis. Ek moet wys dat ek treinkaartjies het om te beweeg tussen die stede.
Sy kyk deur my bankstate, frons effens. Sy omkring die geld wat elke maand in my rekening verskyn.
Waar kom dit vandaan? vra sy. Dis my beursgeld. Dis minder as die gespesifiseerde bedrag wat 'n mens in jou rekening moet hê om van Suid-Afrika af na die spesifieke Europese land te reis.
Maar, wys ek haar, ek het die res van die geld uit my spaargeld inbetaal. Sy vra dat ek weer my reisplan vir haar uitlê. Hoeveel aande waar, watter datums waarheen.
Sy knik, maak my dokumente bymekaar en stuur my in die rigting van die biometrietoonbank. Met gesigsherkenning-programmatuur en vingerafdrukskandeerders lê hulle die unieke, identifiserende details van my liggaam op hul sekuriteitsisteme vas.
Dan neem hulle my paspoort en stuur my daar weg. Ek het nie geregistreer vir die premiumdiens teen R500 ekstra nie (dit het my reeds R1,600 gekos om net die "gewone" afspraak te maak), so ek kwalifiseer ongelukkig nie vir die waarborg dat hulle my paspoort en persoonlike besonderhede heeltemal veilig sal hanteer nie.
Outentiek vir die Westerlinge
Ek stap uit in Strandstraat en sien dadelik twee Duitsers. Die stad wemel van hulle. Nederlanders, Franse, Amerikaners.
Ons leef immers in 'n globaliserende wêreld, een wat op kulturele, politieke en ekonomiese vlakke afhanklik is van die vrye beweging van mense, goedere, geld, en idees. Om te reis is 'n edele en verruimende aktiwiteit, integraal tot 'n nadenkende lewe, sal enige Nederlander dadelik vir jou sê. Die wêreld is jou oester, jou agterplaas.
Hierdie idee is so gevestig dat toerisme vandag een van die grootste internasionale bedrywe is.
Die Europeër of Noord-Amerikaner (die sogenaamde "Westerling") klim op 'n vliegtuig wanneer ook al die lus haar beetpak. Niemand vra vir haar of sy genoeg geld het om te kom nie, of haar verblyf bespreek is nie, hoe sy tussen Johannesburg en Kaapstad gaan beweeg nie.
Inteendeel, almal weet dat die soort reis wat 'n mens vanuit die "Weste" na Afrika neem, selfs beter is as dit meer spontaan gedoen word, en met min geld. Dan is dit meer "outentiek."
Niemand vra die Europeër watter werk sy doen nie. Dit word aanvaar dat sy is wie sy sê sy is. Daar word aangeneem sy sal nie probeer om onwettig te immigreer na een van die Afrikalande wat sy besoek nie, want hoekom sou sy?
Daarenteen is die (Suid-)Afrikaan wat wil reis 'n bedreiging. In kontras met die Westerling is die mobiliteit van die Afrikaan nie 'n kwessie van kreatiewe selfverkenning nie, maar een van internasionale sekuriteit.
As 'n mens wit is, en middelklas, soos ek, gaan dit makliker. Enige ooreenstemming met die Europeër tel in jou guns. Ek word minder gestop op lughawens as my swart en bruin landgenote, my visumaansoek word minder streng gekeur, soms kry ek nog die voordeel van die twyfel. Die reëls waarvolgens mense deur die wêreld mag beweeg, is nie net skaamteloos Eurosentries nie, maar eksplisiet rassisties en klassisties.
Speelpark van die Westerling
Hierdie wanbalans in bewegingsvryheid is nie nuut of toevallig nie. Dis 'n direkte voortsetting van koloniale patrone. Die Westerse kolonis van die agttiende en negentiende eeue is op 'n opwindende ontdekkingsreis. Hy kan gaan waar hy wil, die wêreld behoort aan hom, en hy vernoem die plekke waar hy hom bevind na homself.
Dis van meet af belangrik om die Afrikaan (en ander gekolonialiseerdes) se beweging te beperk, om koloniale mag te sentraliseer. Die beweging van Afrikane is net wenslik wanneer hulle na Europa vervoer word as slawe.
Vandag geld min of meer dieselfde reëls. Omdat die Westerling met haar euro's en dollars hier aankom, verwelkom ons haar, gegrond op die aanname dat die toerismebedryf noodsaaklik is vir die ontwikkeling van die "derde wêreld." Kaapstad se munisipaliteit verfraai die middestad sodat die Duitser daar veilig kan voel, eerder as om die werkersklas-inwoners te akkommodeer.
In die winters staan die peperduur woonstelle leeg. Die locals trek weg en moet elke oggend ure op die trein sit om by die werk uit te kom. Behalwe vir 'n paar rykes, wat meestal wit is. This city is actually more European than African, spog ons by die oorsese besoekers.Ons verkoop ons siele, verkommodifiseer ons kulture. Swart vroue se gesigte word geverf en hulle doen generiese "tradisionele" danse by Moyo. Nou is ons in Afrika!Een aand in Breëstraat sien ek 'n toeris opsluip tot reg by 'n hawelose kind wat op 'n sypaadjie lê en slaap. Druk sy kamera in die kind se gesig. 'n Close-up, vir sy Instagram seker. Hulle wil die leeus se koppe vryf, langs die haaie duik. Afrika is die speelpark van die Westerling; lê oop vir sy verbruik.'n Hoogtepunt is middagete by Mzoli's in Gugulethu vir 'n "outentieke" belewenis van die armlastige derdewêreldlewe. Die tydelike ervaring van die Afrikaan se armoede is bevrydend en opwindend, maar daarna is die Westerling selfs meer oortuig van die verskil tussen haar en die Ander, en die belang daarvan dat die Afrikane liewer moet bly waar hulle is.Hulle is so árm, vertel sy in Amsterdam. Julle moet sien wat éét hulle, skud sy haar kop.
Wie mag kyk en wie word ná gekyk
So dra die toerismebedryf by tot die instandhouding van hiërargieë wat toelaat dat sommige mense kan beweeg en ander nie. 'n Fundamentele onderskeid wat wys wie as werklik "mens" gesien word, wie mag kyk en verbruik, en wie word ná gekyk, wie bly die objek van die blik en die meedoënlose verbruik.
Die ontdekkingsreis na ander lande as ontspannende en verrykende tydverdryf bly daarom iets wat eintlik net vir die Westerling bedoel is, op die roetes van koloniale verowering, en afhanklik en onderhoudend van diep ekonomiese ongelykheid tussen Noord en Suid, wit en swart, die Weste en "die res."
Ek kry 'n teksboodskap van VFS, my visum is gereed.
Ek word toestemming gegun om Europa toe te gaan. Omdat ek genoeg geld het, deels omdat ek wit is, omdat ek bekend en "veilig" genoeg voorkom.
Oor en oor doen ek dit, gaan tel ek daardie visum op, dankbaar dat hulle dink ek is oukei. So neem ek deel aan hierdie koloniale strukture, kondoneer ek dit, ter wille van my eie oorsese vakansies, ten koste van rassegelykheid, ekonomiese geregtigheid en menswaardigheid vir almal.
Dalk is dit so eenvoudig soos om in ons eie stede te begin. Hoe weerstaan ons die verkommodifisering van ons kulture, die verwoesting van ons natuurskoon ter wille van die vermaak van die besoekende Europeër?
Wat doen ons om ons land leefbaar te maak vir die gewone werkersklas-inwoners, eerder as vir die ryk toeris? Wat kan ek doen om my te verset teen die rassehiërargieë wat ons daaglikse lewe op soveel maniere struktureer?
Dalk kan ons dan begin om 'n samelewing te bou waarin gemeenskappe groter vryheid het om self te besluit hoe hulle reageer op die aansprake van die toeris, op watter terme ons deelneem aan hierdie uitbuitende bedryf.
Só kan ons mettertyd begin om onsself af te skerm van die versengende Europese blik, en dalk, in een of ander stadium, selfs begin om terug te kyk. Ferm, bestendig en onverleë.