Net 'n hond — alternatief
April 27, 2016 by Nico de Wet in Judy-Ann Cilliers
Ek stel bekend: Emma, of M (soos Judi Dench in 007), my eenjarige skaaphond. Swart en wit en baie harig. Deksels intelligent. Mooi ook, so mooi dat Plato haar in sy Idee-ryk sou toelaat.
Ek is, om die waarheid te sê, versot op Emma. Op Border Collies in die algemeen. My liefde vir honde strek verder – ek is mal oor Golden Retrievers, Bernese Berghonde en Great Danes. Boston Terriers, Bulldogs (die Franse, die Engelse en die gewone soort), Pugs en Poedeltjies moet egter wegbly van my af. Chihuahuas, worshonde en vismotte (Yorkies) wil ek nie eers oor praat nie. Nee, 'n hond moet groot, liefdevol en intelligent wees.
Ons het goeie rede om versot te wees op ons honde. Navorsing dui daarop dat ons honde kies wat soos ons lyk en by ons aard. Ons kies ook ons romantiese partners so. Narsisisties. (In 'n artikel oor die navorsing noem hulle dat dié keuse belangrik is - meeste honde hou immers langer as meeste huwelike.) Verder dui ander navorsing daarop dat ons baie dieselfde teenoor ons eie honde reageer as teenoor ons kinders. As 'n hond en eienaar in mekaar se oë staar, vind dieselfde chemiese reaksie in beide se breine plaas as wanneer ouers en babas in mekaar se oë staar. Sover hulle kon agterkom gebeur dit nie met enige ander spesie nie (jammer, katliefhebbers). Interessant genoeg nie eers met wolwe nie.
Ek het grootgeword met skaaphonde, dus lê die oorsprong van my liefde seker deels daar. Eers was daar Tosca, Lucky (heldin van ons kinder-avonture) en Lady. Die eerste twee tefies onthou ek min van. Lady het my deur laerskool, hoërskool en die eerste jaar van universiteit gesien. In my matriekjaar, toe ek as gebore introvert in 'n groot nuwe skool moes nesskrop, was haar opgewonde gesig en waaiende stert, elke middag, as ek tuis kom my redding. Hoe wil my oë aangeklam raak by die gedagte aan die geliefde. Ek weet, ek weet, net 'n hond.
En nou het ek vir Emma. Kleiner en fyner as Lady, spring nie so hoog nie, baie meer vryerig. Ongelooflik vryerig. As iets beweeg, dan lek Emma dit (net ingeval die iets liefde nodig het). So ken ek skaaphonde – sagte oë, sagte harte, lekker cuddle buddies. Gevolglik ook slegte waghonde, maar dis oraait. Dis nie hoekom ek vir Emma gekry het en sy deel van my lewe geword het nie. Dis nie hoekom Emma vir my waarde het nie.
Haar waarde lê elders. Ek kan, sonder om enigsins te oordryf, sê dat sy my lewe verander het. Ek weet, ek weet, net 'n hond. Maar dit sal arrogant van 'n mens wees om te dink dat 'n hond jou niks kan leer nie. Emma herinner my aan dinge wat ek soms vergeet, dinge wat ons wraggies nie moet vergeet as ons in hierdie rowwe wêreld nog met 'n smaail wil rondloop nie
Skaaphonde se intelligensie beteken dat hulle goed is met plannetjies beraam, met sneaky sneaky wees, met emosionele manipulering. Seker nie sulke goeie eienskappe nie, maar dit is interessant en selfs amuserend om waar te neem. Hulle slimmigheid het natuurlik 'n goeie kant ook – hulle maak uitstekende werkshonde, kan allerhande toertjies doen en (in Emma se geval) verstaan verbasend baie Afrikaans. Die slimmigheid dra ook dan by tot van die eienskappe van Emma waaraan ek myself verwonder.
Emma hoop. Hoop soos wat niemand nog ooit gehoop het nie, soos wat mense in die Bybel of alleenlopers in 'n kroeg op 'n Vrydagaand nog nie gehoop het nie. Elke keer wat ek iets naby aan my mond bring begin sy hoop. Opnuut, al weet sy, sy kry nie kos van die tafel af nie. Miskien dié keer, miskien sal sy nou haar sushi met my deel! Dit is in die situasie wat sy ook dan probeer om 'n mens te manipuleer. Sy maak oulike geluidjies, staar jou aan met groot oë, sit haar snoet op jou knie en kierts haar Dobby-ore. Hoop, ten spyte daarvan dat dinge maar sleg lyk. Ons kan dít by ons honde leer.
Emma het lief. Oneindige, onvoorwaardelike liefde. En so 'n vrolike liefde! Of ek 'n paar weke weg van die huis af was, of net 'n halfuur, maak nie saak nie – sodra sy my sien begin tjank en hardloop en spring en swaai en dans sy. En lek, natuurlik. Altyd die gelekkery. So ook vir elke ander lid van my familie, vir my partner, vir my goeie vriende, vir…wel, basies enige mens. Dit is seker hoekom mense wat skaars 'n dak oor hulle koppe het, dikwels honde het. Die hond is iets, of dan iemand, wat opgewonde is oor hulle. Wat troos, wat grappies maak, wat vreugde bring. Ons vergeet hoe lekker dit voel om die ontvanger van sulke tipe opgewondenheid te wees, maar ons vergeet ook al te dikwels om opgewonde te wees oor ander, om liefde te toon teenoor ander – familie, vriende, vreemdelinge.
Emma gee aandag. Sy beoefen attentiveness. Sy kan vir minute lank stilsit en stip na die bal in my hand staar (al wat beweeg is die ratte in haar kop – hoe kan sy die bal by my afvat sonder dat ek sien?). Vir dié speletjie raak sy nie moeg nie. As daar 'n brommer of 'n by naby is, sal Emma daaraan gaan ruik en met haar oë volg, met 'n tipe oplettendheid en aandagtigheid wat 'n mens oortuig dat 'n brommer of 'n by die interessantste ding op aarde is. Mary Oliver skryf na die dood van haar lewensmaat, die fotograaf Molly Malone Cook, die volgende:
"But later, watching M. when she was taking photographs, and watching her in the darkroom, and no less watching the intensity and openness with which she dealt with friends, and strangers too, taught me what real attention is about. Attention without feeling, I began to learn, is only a report…M. instilled in me this deeper level of looking and working, of seeing through the heavenly visibles to the heavenly invisibles."
Cooke was 'n uitsondering. Hierdie tipe attentiveness kom 'n mens nie dikwels by mense tee nie. By honde wel. Oliver, ook 'n hondeliefhebber, sien dit ook raak. Elders skryf sy:
"A dog can never tell you what she knows from the smells of the world, but you know, watching her, that you know almost nothing."
Daardie oopheid vir die wêreld – vir mense, brommers, bome – is iets wat dikwels verlore gaan in die geharwar van ons lewens. As ons die visibles miskyk, hoe kan ons nog hoop om enigiets meer, dieper raak te sien? Emma, in haar stilword voor en aandag aan elke by en blaar, maak my opnuut bewus dat my kennis beperk is, dat die wêreld waarin ons leef soveel wonderliker is as wat enige enkele mens kan besef of verstaan.
Nog iets wat verlore gaan as 'n mens ouer word, is ons vermoeë om net belaglik, kinderlik vrolik te wees oor dinge. It's frowned upon. Grootmense is ernstig, grootmense het net tyd vir die Sake Van Die Dag, grootmense lag net vir slim grappe. En ons neem ons self oh so bleddie ernstig op. Emma het nie tyd vir dit nie. Hoekom wil jy jouself ernstig opneem, as dit so lekker is om op jou rug te lê en jou stert só te probeer vang? Grommend om en om en om en om. Mary Oliver het dan 'n laaste ding (laaste vir hierdie skrywe, ten minste) geskryf wat Emma se waarde vir my verwoord:
"Because of the dog's joyfulness, our own is increased. It is no small gift. It is not the least reason why we should honor as well as love the dog of our own life, and the dog down the street, and all the dogs not yet born. What would the world be like without music or rivers or the green and tender grass? What would this world be like without dogs?"
Net 'n hond? Seker. Maar ook 'n wese wat ons herinner om te hoop, om lief te hê, om ons volle aandag op dit wat om ons aangaan te vestig, en om vreugde te vind, uitbundig te leef en selfs belaglik op te tree.