Geskiedenis van lugvaart: lugskepe
Swierige Zeppelins en nie-rigiede ballonskepe—die romantiek en die drama in nog ’n belangrike hoofstuk in die geskiedenis van lugvaart
Die Hindenburg “O, o, o! Hy bars in vlamme uit!”
Die hewige ontploffing van die Hindenburg op 6 Mei 1937 het die doodsklok vir die era van die lugskip gelui. Hierdie veel geroemde, bestuurbare lugballon van die Duitsers was besig om by Lakehurst in die Amerikaanse staat New Jersey te land, toe dit dramaties deur vlamme verteer is en 36 mense gesterf het. In hierdie artikel herlewe ons daardie verskriklike halfminuut van ’n aantal dekades gelede—en word die verhaal van lugskepe vertel...
BO: Die toeskouers het ’n dowwe slag soos ’n geweerskoot gehoor, gevolg deur ’n verskriklike knal. Die agterkant van die lugskip het in ’n vuurbal uitgebars... en binne slegs 32 sekondes het die vlamme die hele Zeppelin vernietig...
Historiese foto deur van Murray Becker / Amerikaanse vloot (U.S. Navy)
BO: Die Hindenburg (Zeppelin LZ-129), wat in 1936 in bedryf gestel is, was ’n verstommende 241 m lank. Hier is die gevierde Duitse lugskip nog ongeskonde tydens ’n vorige besoek aan Lakehurst, in die Amerikaanse staat New Jersey, waar hy so vurig aan sy einde sou kom.
Foto: U.S. National Archives & Records Administration
“Hier kom hy, dames en here, en wat ’n skouspel is dit, aangrypend, ’n wonderlike gesig... Die sonstrale tref die vensters van die observasiedek aan die westekant en dit glinster soos vonkelende juwele teen die agtergrond van swart fluweel... O, o, o! Hy het in vlamme uitgebars... Gee asseblief pad voor my, o my wêreld, dit is verskriklik, o my wêreld, gee asseblief pad! Hy brand, bars in vlamme uit en val... O, dié een is die ergste... O! Dis ’n verskriklike gesig... O! En al die mense...”
—Radio-omroeper wat die Hindenburg-ramp beskryf.
IE radio-omroeper Herb Morrison van WLS Chicago het sy uitsending met heel gepaste geesdrif begin. Die landing van die gevierde Duitse lugskip op 6 Mei 1937 by Lakehurst, New Jersey, het immers beloof om ’n indrukwekkende geleentheid te wees.
Ná ’n vertraging van verskeie ure weens gure weer sou die Hindenburg, een van die grootste en weelderigste lugskepe wat ooit gebou is, in Amerika neerstryk. Die vlug oor die Atlantiese Oseaan het in Frankfurt, Duitsland, begin. Lakehurst is self deur donderstorms geteister en die vlieënier, Max Pruss, moes die landing uitstel. Maar oplaas het die wind gaan lê en Pruss kon die tuig na die landingsmas stuur. Die lugskip het gelyk gelê en was volmaak gebalanseer. Niks kon nou mos verkeerd loop nie.
Maar toe gebeur die ondenkbare. ’n Ontsettende ramp. Honderde van die grondbemanning, mediamense en toeskouers het ’n dowwe slag soos ’n geweerskoot gehoor, gevolg deur ’n verskriklike knal. Die agterkant van die lugskip het in ’n vuurbal uitgebars en die tuig het stadig neergestort, die stertkant eerste.
REGS: Die brandende Hindenburg stort stertkant eerste neer.
Brandende puin het op die toeskouers neergereën. Skreeuende passasiers en bemanningslede het uit die lugskip gespring in ’n poging om lewend uit die inferno te kom. Verskrikte radio-omroepers en die fotograwe van nuusfilms het begin stotter en snik en die Here se naam aangeroep terwyl die onnoemlike voor hul oë afgespeel het.
Binne slegs 32 sekondes het die vlamme die hele lugskip vernietig. Feitlik niks buiten die verdraaide aluminiumraam en ’n deeltjie van die stert het oorgebly nie. Van die 36 passasiers en 61 lugbemanningslede is 35 gedood. Een grondbemanningslid het ook omgekom.
Die Hindenburg was eintlik ontwerp om met nie-brandbare heliumgas te sweef. Amerika was die enigste land met groot en bekostigbare heliumvoorrade, maar uit vrees dat die Nazi-leier Adolf Hitler heliumlugskepe sou gebruik indien ’n oorlog uitbreek, het die Amerikaners geweier om die gas aan die Duitsers te verskaf. Pleks daarvan is die uiters brandbare gas waterstof toe deur die Duitsers gebruik.
Maar wat het die waterstof aan die brand laat slaan? Die amptelike verklaring was dat die gas aan die brand gesteek is deur ’n egalige ontlading van elektrisiteit (wat hom in die donker manifesteer as ’n gloed wat St. Elmo se vuur genoem word). Party mense glo die lugskip is dalk deur weerlig getref. Die geringste skeurtjie in die gasballon sou die waterstof met die lug laat meng en, indien daar ’n vlam was, die hewige ontploffing veroorsaak het.
Nog ’n teorie is dat die vlieënier gefouteer het. Miskien was Max Pruss moeg en het hy hom met die weerstoestande misreken of beheer verloor. Daarteenoor was hy ’n uiters ervare vlieënier en is hy deur ’n tweede lugskipper vergesel wat verskeie kere vantevore self in beheer van die Hindenburg was.
Dan is daar nog ’n teorie wat meer sinister is: dat die ramp deur sabotasie veroorsaak is. Het iemand dalk ’n skoot in die ballon ingeskiet en dit laat ontplof? Of het iemand ’n bom aan boord van die tuig geplant? Mense regoor die wêreld was baie bekommerd oor die toenemende steun wat die Nazi-party in dié tyd in Duitsland geniet het, en dit gee beslis steun aan hierdie teorie.
Hoe ook al, die Hindenburg-ramp, saam met verskeie ander lugskipongelukke, het die era van lugskepe wat passasiers vervoer het skielik beëindig. ’n Alternatiewe manier van lugvervoer was in elk geval besig om vinnig veld te wen.
Ná ’n reeks vlugte deur dapper vlieëniers in die 1920’s en 1930’s was die vliegtuig, wat voorheen beskou is as te swak om dit baie ver te bring, uiteindelik besig om die vernaamste vervoerder van lugpassasiers te word. Vandag is hy dit steeds.
Die eerste lugskepe was buigsaam of nie-rigied, dit wil sê daar was geen binneraam nie en die ballon het sy vorm slegs deur die drukking van die gas binne-in hom behou. Groter lugskepe—die Zeppelins—was egter onbuigsaam of rigied. Hul ballonne is deur ’n raamwerk van hout of metaal gestut.
Die ontwikkeling van rigiede lugskepe is ná die Hindenburg-ramp gestaak, hoewel nie-rigiede lugskepe in die 1940’s en 1950’s steeds gebruik is, veral op militêre gebied. Hier in ons tyd is daar ’n hernieude belangstelling in nie-rigiede lugskepe, meestal vir advertensies en om TV-kameras in die lug op te neem.
BO: Twee verskillende beheerbare lugskepe, die nie-rigiede “blimp”, soos ons dit vandag nog ken, en die rigiede Zeppelin van weleer. Soos warmlug-, helium- en waterstofballonne bly lugskepe in die lug deur middel van sakke wat met ’n gas gevul is wat ligter as lug is.
Illustrasies: U.S. Centennial of Flight Commission (public domain)
BO: Amerikaanse nie-rigiede ballonskepe (“blimps”) wat nog in die Tweede Wêreldoorlog as nuttig vir oorlogvoering beskou is.
Foto: World War 11 History Properties / NASA
• Die wêreld se eerste lugskip is deur die briljante Franse ingenieur Henri Giffard gebou en gevlieg. Anders as die ballon, waaruit dit ontwikkel het, is die 43 meter lange lugskip aangedryf deur ’n stoommasjien van 3 pk wat ’n skroef laat draai het. Dit is met ’n seilagtige rigtingsroer gestuur wat aan die gondel vas was. In September 1852 het Giffard sy met waterstof gevulde lugskip sowat 27 km ver van Parys af na ’n plek naby Versailles geloods. Sy snelheid was 8 km/h.
BO: ’n Model van Henri Giffard se lugskip in die Londense Wetenskapmuseum.
Foto: Mike Young (verklaar tot openbare besit; “released into the public domain”)
• Graaf Ferdinand von Zeppelin (1838-1917) was ’n Duitse leëroffisier wat, ná sy aftrede, baanbrekerswerk gedoen het met die rigiede lugskip wat na hom genoem is. Die eerste, die Zeppelin LZ-1, wat in 1900 gebou is, was 128 m lank en het ’n maksimum-snelheid van 27 km/h gehaal.
• Ná die Eerste Wêreldoorlog het militêre lugskepe groter, vinniger en beweegliker geword. Lugskepe wat passasiers vervoer het, was so gemaklik en luuks dat hulle, heel gepas, vlieënde hotelle genoem is.
BO: Zeppelins is in ’n stadium deur die Amerikaanse vloot van Duitsland aangekoop. Hier hang ’n vegvliegtuigie aan ’n hangmeganisme onderaan die USS Macon ten tyde van vlugoefeninge in 1933.
Foto: U.S. Navy / USDod