Matsonga (Kumbe Machangana), i rixaka ra vanhu lava akeke e Afrika Dzonga, Mozambhiki na le Zimbabwe. Rixaka leri ri hambanisiwa hi swi yenge swa tindzimi swo hlayanyana leswi hlanganisaka Vahlanganu; Vadjonga; Vabila; Van'walungu na Vahlengwe, hikuya hi Henry Junod.  Varhonga, Vacopi na Vathswa ava hlayiwi eka Vatsonga, hambi leswi tindzimi tavona tiyelanaka. Ku ve na njheka-njhekiswano exikarhi ka Machangana na Matsonga, kusukela khale ka tinyimpi ta Manukosi, kambe kuta fikela sweswi, Machangana na Matsonga ma hlayiwa eka rixaka rin'we ehansi ka mfumo wa Afrika Dzonga. Ku ka u nga pfukangi enyameni - ku vabya. Ku ka xivutiso xi nga papalateki - ku ka swi nga koteki ku tshika xivutiso xi nga hlamuriwi/ku boheka ku hlamula xivutiso. Ku kandzeka mapfalo - ku khongoteleka/ku humesiwa ekhombyeni. Ku kanya mbilu - ku tiyisela/ku teka xiboho xo tika. Ku pfimba nhloko - ku tikeriwa/ ku karhateka. Ku qhavulana - ku xewetana hi swandla. Ku tihlayisa - ku hanya vutomi lebyinene/ byo tenga.