Elsas - Wikipedia
1 794 000 inw.
217 inw./vk km
8 280 vk km
Elsas, (Frans: L'Alsace, Elsasser Duits: s'Elsass, Duits: das Elsass), is 'n administratiewe gewes (Frans: région) van Frankryk wat bestaan uit die départements: Bas-Rhin in die noorde en Haut-Rhin in die suide. Elsas is geleë aan die oostelike grens van Frankryk aan die wesoewer van die Ryn langs Duitsland en Switserland. Die streek se hoofstad is Straatsburg wat ook die grootste stad is gevolg deur Mulhouse (onderhoofstad van Haut-Rhin), en Colmar, hoofstad van Haut-Rhin. Elsas het verskeie oorgange tussen Duitse en Franse beheer ondergaan en die Argitektuur en kultuur het steeds 'n sterk Germaanse karakter.
Histories het die gebied ook vroeër die Territoire de Belfort, vandag deel van Franche-Comté, ingesluit.
1.1 Elsas ná 1945
4 Kookkuns, wyn en bier
Mont Sainte-Odile klooster
In prehistoriese tye is Elsas deur nomadies jagters bewoon, maar teen 1500 v.C. het Kelte hulle in Elsas begin vestig en die grond begin bewerk. Teen 58 v.C. het die Romeine die gebied ingeval en Elsas as 'n wynboustreek gevestig. Om die waardevolle nywerheid te beskerm het die Romeine fortifikasies en militêre kampe gebou wat ontwikkel het in verskeie gemeenskappe wat kontinu tot vandag toe bewoon is.
Met die ondergaan van die Romeinse Ryk is Elsas deur die Alemanne ingeneem. Die Alemanne was 'n landbou volk en hulle taal vorm die basis van die hedendaagse Elsasser dialek. Die Alemanne is in 496 deur die Franke onder Clovis I verower en Elsas het 'n Frankiese hertogdom van die Koninkryk van Austrasië geword. Elsas het onder Frankiese beheer gebly totdat dit in 843 volgens die Verdrag van Verdun in drie verdeel is. Die kleinseuns van Karel die Grote – formeel bekend as die stigter van die Frankiese Ryk – het die ryk in drie dele gedeel. Die Benelux state, Elsas en Lotharinge het die Frankiese Middel Ryk gevorm wat deur die jongste kleinseun Lothar geheers is. Louis die Duitser het die Oostelike deel gekry wat sou ontwikkel tot die Heilige Romeinse Ryk en later tot vandag se Duitsland. Karel die Kale het die westelike gedeelte wat later Frankryk geword het gekry. Pepyn II, 'n kleinneef van die drie broers, is die koninkryk van Aquitaine, vandag 'n région in die suidweste van Frankryk, toegeken maar dit was onder die outoriteit van Karel. Lothar is in 855 vroeg dood en sy ryk is weer in drie gedeel. Die deel wat as Lotharinge bekend saat is aan Lothar se seun gegee. Die res is verdeel tussen Lothar se broers Karel die Kale (heerser van die Wes-Frankiese ryk) en Ludwig die Duitser (heerser van die Oos-Frankiese ryk). Lotharinge is later deur die Heilige Romeinse Ryk geannekseer.
Nadat dit vir 'n tydlank deel was van die Koninkryk van Boergondië het Elsas in die 15de eeu deel geword van die Heilige Romeinse Ryk as die westelike deel van die Hertogdom van Swabe en later onder die administrasie van die Oostenrykse huis van Habsburg. Elsas het 'n bloeitydperk beleef in die 12de en 13de eeue onder die Hohenstaufen Keisers, maar die tydperk van voorspoed is in die 14de eeu deur 'n reeks velle winters, misoeste en die Swart Dood tot 'n einde gebring. Die blaam vir die beproewings is voor die deur van die Jode gelê wat gelei het tot die pogroms van 1336 en 1339. 'n Verdere natuurramp was die Ryngrabenaardbewing van 1356, een van die ergste in Europa se geskiedenis.
Tydens die Renaissance het voorspoed na Elsas teruggekeer onder die Habsburg administrasie, tot met die Dertigjarige Oorlog wat groot dele van suidelike Duitsland swaar getref het. Die grootste deel van Elsas is aan Frankryk afgestaan met die Vrede van Westfale in 1648, wat die begin aandui van Elsas en Lotharinge, as 'n bestrede gebied tussen Frankryk en Duitsland.
Die stad Straatsburg is tydens die heerskappy van Louis XIV van Frankryk deur Frankryk geannekseer, op 'n stadium toe Habsburg en ander Duitsers betrokke was in gevegte met die Turke, by die Slag van Wene. Sedert 500 is die gebied oorwegend deur Germaanssprekende mense bewoon en hulle het pogings om Franse taal en gebruike wat op hulle afgedwing is teëgestaan.
'n Elsas vrou in tradisionele drag.
Beide Alsace en Lotharinge het as "Reichsland Elsaß-Lotharingen" (Elsas-Lotharinge), deel geword van die nuwe Duitse Ryk onder Bismarck na die Frans-Pruisiese Oorlog van 1870-1871. 'n Geskatte 50 000 mense (uit 'n totale bevolking van omtrent 1.5 miljoen) het geëmigreer, onder andere na Frankryk en Amerika. Frans is in skole verban en alle koerante moes in Duits gepubliseer word. Elsas het deel gebly van Duitsland tot aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog toe Duitsland dit in terme van die Verdrag van Versailles afgestaan het. VSA President Woodrow Wilson het egter aangedring dat die région wetlik selfregeringstatus moes hê aangesien die grondwet daarvan gestel het dat dit alleen deur die outoriteit van die Keiser gebind is en nie aan die Duitse staat nie.
Die ingang na Ouvrage Schoenenbourg langs die Maginotlinie in Elsas
Gevolglik het die regering van Elsas-Lotharinge onafhanklikheid verklaar as die Republiek van Elsas-Lotharinge, maar dit kon nie die Franse teëstaan wat dit 'n week later oorgeneem het nie. Frankryk het nie 'n plebissiet geduld soos op daardie stadium deur die Volkebond toe gestaan is in sommige Duitse gebiede nie.
Na die Eerste Wêreldoorlog is die vestiging van Duitse identiteit in Elsas omgekeer. Duitsers wat hulle na 1871 in Elsas gevestig is verban. Frans