WOORDE WAT WEEG: Riana Scheepers - Met die taal van karmosyn (2001)
Riana Scheepers - Met die taal van karmosyn (2001)
Riana Scheepers. Met die taal van karmosyn. Human & Rousseau, 2001. ISBN 0 7981 4211 1.
Min skrywers presteer dit om twee genres goed te beheer. Breytenbach is waarskynlik in Afrikaans 'n fenomeen wat letterlik kan oordraf van een genre na die ander. Riana Scheepers het veral as kortverhaalskrywer naam gemaak en 'n eiesoortige verhaal gelewer waarin veral die feministiese en Afrika-diskoers uniek ontgin word. Sy is tereg bekroon vir haar werk in hierdie genre.
Haar debuutdigbundel Met die taal van karmosyn word bemark as 'n verrassing. Die skrywer se gesig - soos Terblanche Jordaan s'n - word groter as lewensgroot op die voorblad geplaas. Sy skuil ook agter 'n net wat waarskynlik vir die leser 'n soort opsetlike distansie tussen outobiografie en werklikheid wil inbou. 'n Fiksionalisering waarskynlik van die 'oop' medium: die gedig.
Paradoksaal is 'n gedig nie 'n getuigskrif nie en lesers wat gedigte wil gelykstel aan kenbare werklikhede lees nie die digkuns reg nie. 'n Gedig verdraai en versteur dikwels gegewens. Dit huiwer nie om atonaal te wees nie en vertel op sigself sy eie verhaal. Dit kan dikwels ook, tot die chagrin van sowel leser as digter, 'n ander boodskap oordra as die "werklikheid".
Scheepers se debuut is nie indrukwekkend nie. Tog is daar 'n handvol verse wat onthoubaar is tussen verse wat nog gewoon indrukke is (en waarskynlik te na aan die digter of die ervaring staan).
Daar is ook verse wat opsetlik wil problematiseer en skok met 'n raspejoratief:
Kyk op in die lug! Daar is 'n skrefiesmaan, dis 'n Moslemmaan,
'n KwaZulumaan, 'n piesangmaan, 'n romantiese nimfomaan
Dikwels is die liefdesgedigte hier nogal na aan die been en laat dit die leser bloos. Maar om skaam te kry, is nie 'n literêre argument nie, weet ons uit Johann de Lange se Nagsweet.
En om te liefde te banaliseer, is waarskynlik 'n gegewe wanneer jy oor die intieme ruimte van die vleeslike skryf. Tog is die mees bevredigende verse - vir hierdie leser altans - gedigte waar daar distansie of ironie ingebou is. "Rympies op 'yt'" (p. 76) en die skrynende "Swartland: wintermiddag"(p. 34) met sy harttreffende slotstrofes:
en as ek terugry deur die Swartland
het die laatmiddag room geword
maar daar is nie treine nie
net swerms wit voëls oor koringlande
die reuk van grond
die asem van die berg
en die verlange na jou
deur my sny
Hierdie herdigting van Van Wyk Louw is uitmuntend wat die ander gedigte flets laat lyk. Maar waarskynlik is die karmosyn alreeds 'n aanduiding dat sy emosioneel-direk wil skryf. Opsetlik word begrippe soos 'purple patches' of die 'sillepsis' geaktiveer. Maar wanneer die digter hierdie uitweg kies, staan sy die gevaar van die ontblotende soos "Verklaring"(p. 35). Vir my is die beste verse egter die wat agter 'n woord-net gebeur. (Karmosyn aldus die kernwoordeboek is 'n hoogrooi purper kleur.)
Daar is gedigte oor Afrika, gedigte wat die liefdesvers nuut probeer aanwend, maar soms nogal banaal raak en gedigte oor ouers. Daar is talle her-digtings van klassieke verse (soos "Lied in die voorwinter", p. 33) en gesprekke met ou Griekse digkuns.
Verder is daar ook reisverse. Marais, Watermeyer, Van Wyk Louw, om enkele name te noem, maak hier 'n buiging.
In die geheel gesien is sy eerder kortverhaalskrywer as digter.
Die bundel sal sy gevolg hê soos Steve Hofmeyr se Valkuns dan ook bewys het.
Labels: 2001, Die Burger, Human en Rousseau, Joan Hambidge, Met die taal van karmosyn, Riana Scheepers