Begrafnisregte in die konteks van die Afrika-gewoontereg en die rol van die testamentopsteller | LitNet
Christa Rautenbach, George Pelser 2012-07-13
2.2 Menings van skrywers en regspraak
Mokotong31 se siening oor begrafnisregte stem ooreen met die letterlike betekenis soos in die vorige paragraaf bespreek. Sy32 voer verder aan dat die reg om die laaste rusplek van die oorledene te kies, ook deel uitmaak van begrafnisregte. Dit handel dus nie net oor wie die oorledene moet begrawe nie, maar ook daaroor dat daardie persoon kan besluit waar die oorledene begrawe moet word.
(b) vryheid en sekerheid van die persoon;
(d) vryheid van godsdiens, oortuiging en mening en van uitdrukking;
(e) vryheid van assosiasie; en
(f) vryheid van beweging,
met behoorlike inagneming van die doelstellings van die Grondwet en hierdie Wet.
(1) ’n Okkupeerder het, behoudens die bepalings van hierdie Wet, die reg om grond waarop hy of sy op of na 4 Februarie 1997 gewoon het en wat hy of sy op of na daardie datum gebruik het, te bewoon en te gebruik, en het die reg tot toegang tot die dienste waartoe, hetsy uitdruklik of stilswyend, met die eienaar of persoon in beheer ooreengekom is.
(2) Sonder om afbreuk te doen aan die algemeenheid van die bepalings van artikel 5 en subartikel (1), en afgeweeg teen die regte van die eienaar of persoon in beheer, het ’n okkupeerder die reg –
(4)’n Persoon het die reg om sy of haar familiegrafte op grond wat aan ’n ander persoon behoort, te besoek en in stand te hou, onderhewig aan enige redelike voorwaarde opgelê deur die eienaar of persoon in beheer van sodanige grond ten einde lewe of eiendom te beskerm of om die onbehoorlike ontwrigting van werksaamhede op die grond te voorkom.
(5) Die familielede van ’n okkupeerder beoog in artikel 8(4) van hierdie Wet het met sy of haar afsterwe ’n reg om daardie okkupeerder te begrawe op die grond waarop hy of sy woonagtig was ten tyde van sy of haar afsterwe, in ooreenstemming met hulle godsdiens of kulturele oortuiging, behoudens enige redelike voorwaardes wat nie meer beswarend is as dié voorgeskryf nie en wat deur die eienaar of persoon in beheer opgelê word.
Dit blyk dat die tradisionele reg om ’n oorledene te begrawe, hoofsaaklik by die manlike verwante rus, asook die agnategroepe van die oorledene en dié se eggenoot. Hierdie benadering strook met die herroepte artikel 23 van die Swart Administrasie Wet 38 van 1927 wat die voorbestaan van die manlike geboortereg in die gewoontereg verseker het. Daar het egter belangrike veranderings in die gewoontereg plaasgevind wat in gedagte gehou moet word. Beide artikel 23 en die beginsel van die manlike eersgeboortereg is ongrondwetlik verklaar in Bhe v Magistrate, Khayelitsha (Commission for Gender Equality as Amicus Curiae); Shibi v Sethole; South African Human Rights Commission v President of the Republic of South Africa.108 Sedertdien word die gewoonteregtelike erfregreëls gereguleer deur die Wet op Intestate Erfopvolging 81 van 1987 en die Reform of Customary Law of Succession and Regulation of Related Matters Act 11 van 2009.109
Die gemeenregtelike posisie met betrekking tot begrafnisregte is dié van Voet, wat ’n tipe hiërargie voorhou oor wie die reg het om die oorledene te begrawe.110 In die eerste plek kan die oorledene tydens sy leeftyd kies welke persoon na die begrafnisreëlings moet omsien en waar hy begrawe wil word. Indien die oorledene so ’n persoon aangestel het, moet voorkeur gegee word aan die wense van die oorledene, hetsy dit in ’n testament vervat is of nie.111 In die tweede plek word die begrafnisregte aan die testamentêre erfgename van die oorledene gegee indien die oorledene versuim het om ’n spesifieke persoon aan te wys. Derdens, waar daar geen testament was nie, sal die "legitimate heirs or blood relations each in their order of succession" die reg hê om die oorledene te begrawe.112 Laastens voer Voet aan dat indien daar geen erfgename is nie, die begrafnisreg by die "magistracy"113 berus.