Die stormheld van Goeie Hoop
REGS: Dias en sy manne seil om die Kaap, volgens 'n skildery wat in 1902 gemaak is.
• Maar uit die newels van die eeue verrys sy gedagtenis... word ná meer as vyf eeue eers ietwat beter besef wat die waarde van sy ontdekking vir die wêreld was. Bartolomeu Dias was immers 'n voorloper wat die weg gebaan het vir kontak tussen Europa, Afrika en die Ooste…
Karveel... nederige baanbreker van die see
REGS: 'n Replika van die Dias-karveel. Foto: Seevaartmuseum, Mosselbaai.
LINKS: Bartolomeu Dias, nog 'n voorstelling. Ons weet nie vandag meer hoe hy werklik gelyk het nie.
BO: Die Kaap van Storms wat deur Dias oorwin is om die Kaap van Goeie Hoop te word. Hierdie perspektief-foto van die Kaapse Skierleiland is uit die ruimte geneem en met behulp van radar gegenereer. Die agterste rande van die data vorm 'n vals horison en 'n vals lug is bygevoeg.
Foto: NASA / JPL / NIMA
Die terugkeer... en Dias se roemlose dood
NÁ SY baanbrekersreis van meer as sestien maande was Bartolomeu Dias teen Desember 1488 terug in Portugal. 'n Helde-ontvangs? Dit klink vandag vreemd dat hy nie eens die een of ander eretitel ontvang het nie.
Die volgende staaltjie oor sy verslag aan sy koning (afkomstig van die geskiedskrywer De Barros, wat sowat 65 jaar later daaroor geskryf het) is geslagte lank vertel: "Dit sal die Kaap van Storms genoem word," sou Dias gesê het, gedagtig aan die stormsee wat hy doer onder by die bog in die suide van Afrika beleef het. Maar die koning, wat gehoop het dat 'n seeweg na die Ooste nou spoedig gevind kon word, sou geantwoord het: "Nee, liewer die Kaap van Goeie Hoop."
Vandag word egter geglo dat nie die koning nie, maar Dias self vir die Goeie Hoop-naam verantwoordelik was, soos die geskiedskrywer Duarte Pacheco slegs twintig jaar ná die ontdekking van die Kaap geskryf het.
Die onbesonge Dias is in 1500, twaalf jaar ná sy ontdekking van die Kaap, tragies dood toe sy karveel in die Atlantiese Oseaan wes van dieselfde Kaap vergaan het. Die karveel was 'n deel van die vloot van Pedro Alvares Cabral wat na die Ooste onderweg was.
• WAS Dias werklik die Westerse "ontdekker" van Suid-Afrika? Geskiedskrywers sê nee. Sowat 2 500 jaar gelede het die beroemde farao Neko in Egipte regeer, van wie ook in II Konings 23:29 in die Bybel vertel word.
Historici sê dat dit juis hierdie Neko was wat 'n aantal skepe beman deur Feniciese matrose uit Egipte op 'n ekspedisie rondom Afrika gestuur het. Een skrywer het al selfs 'n kleurryke beeld versin van hoe die Feniciërs in wat vandag Kaapstad is, voet aan wal kon gesit het: Straks het hulle oor hul reis sit en gesels waar die Parlementsgebou nou staan, 'n bok in die Kompanjiestuin geskiet en hul ete op die terrein van die Mount Nelson Hotel genuttig!
Dias onder die grootste ontdekkers
VASCO DA GAMA (1460-1524), wat op die spore van Dias in 1497-'98 die seeweg na Indië gevind het, het die verering ontvang wat Dias ontsê is: Hy het die titel graaf in 1519 gekry en is in 1524 as onderkoning van Indië aangestel, hoewel hy kort daarna oorlede is.
'n Ander groot ontdekkingsreisiger, wie se pad glo met dié van Dias gekruis het, was die Italiaanse Spanjaard Cristoforo Colombo (Columbus) (1451?-1506), wat in 1492 die Nuwe Wêreld ontdek het en gedink het dit is lndië. Dis interessant dat Columbus glo teenwoordig was toe Dias ná sy reis aan die koning van Portugal verslag gedoen het.
In die Middeleeue is nog gedink dat die aarde plat is— met die hemel bokant die hemelboog en die hel onder die grond. Dit was dié soort opvatting wat seevaarders aanvanklik te bang gemaak het om dit te ver op die see te waag… netnou tuimel jy van die rand afl
Maar die Portugese ontdekkingsreise van weleer—ook die belangrike reis van Bartolomeu Dias—het meegehelp om sulke vrese te besweer en wêrelddele te verbind met ander wêrelddele wat voorheen in volslae isolasie bestaan het.