IS skuins ná sesuur die middag op ’n sekere dag in 1962. Die plek: die Andesgebergte in Midde-Peru. ’n Lae dreuning kom oor die hange aangesidder—soos van ’n trein in die verte. Maar onheilspellend. Dan bewe die berge weens ’n geweldige aardskudding, en klippe, rotse en stukke sneeu en ys tuimel na benede.
Dit was een van die ergste sneeurampe in menseheugenis. Sou die berg Huascarán ooit ’n groter ellende kon bring oor die mense wat aan sy voet en teen sy hange lewe? Tóg.
Teen ’n gemiddelde snelheid van meer as 150 km/h snel die dodelike konglomeraat sowat 13 km ver na Yangay, wat die vorige ramp gespaar gebly het. Dié en nog ’n dorp word begrawe.
Eers is ’n breë vallei tot omtrent 90 meter diep met gesteentes en puin bedek. Maar hier sou dit nie ophou nie. Die stortvloed sou verder deur ’n smal vallei bars en oor ’n groot gebied in die laagte uitwaaier om die menigte weerlose mense en al hul huise en aardse besittings in ’n aaklige puin- en ysmodderbad te verswelg.
Sulke stortings (Engels “avalanches”) word veroorsaak deur ’n onstabiliteit in hoogliggende sneeubedekkings. Wanneer sneeu op berge val, gaan lê dit teen die hange en hoop dit mettertyd op om dik yslae te vorm. Uiteindelik veroorsaak die kombinasie van die gewig van die ys en die aantrekkingskrag van die aarde (swaartekrag) dat ’n deel van die ys wegbreek en as ’n lawine ondertoe tuimel.
Die skokgolwe van aardbewings in besneeude berge—soos destyds in Peru—veroorsaak feitlik altyd sneeustortings. Maar enige versteuring—hoe klein ook al—kan ’n sneeustorting aan die gang sit waar dit dreig om te gebeur: die beweging van skiërs, ’n mynontploffing onder in die vallei, ’n vliegtuig wat oor die gebied vlieg, die stemme van mense, ’n diertjie wat oor die berge skarrel, selfs ’n delikate takkie wat op die ys val.
’n Droësneeustorting bestaan uit droë, poeierige sneeu wat ’n ysige golfwolk honderde meters in die lug op vorm. As die hange baie steil is, kan ’n bulderende droësneeustorting tot teen 300 km/h ondertoe tuimel. ’n Kragtige windvlaag kan voor hom uitbeweeg, wat geweldige skade aanrig.
Min mense wat deur sneeustortings oorval word, bly lewe om die verhaal te vertel. Baie sterf aan beserings weens die sneeu, ys en puin wat op hulle geval het, of omdat die lawine hulle meegesleur het. Ander, wat lewend onder die ys vasgekeer is, sterf weens die koue of ’n gebrek aan suurstof. Reddingswerk kan boonop belemmer word deurdat paaie na die rampgebied deur puin versper word.