Só kan hoër onderwys befonds wordDawie Roodt, hoofekonoom by die Efficient Group, dr. Danie Brink, besturende direkteur van Solidariteit Helpende Hand, en Stefan Pieterse, hoof van Solidariteit Helpende Hand se Studiefondssentrum het Dinsdag ŉ alternatiewe model voorgelê vir hoe behoeftige student gehelp kan word om te studeer. Foto: Marlien van der Westhuizen. Gratis hoër onderwys kan die staat, konserwatief gereken, ŉ bykomende R34,6 miljard uit die sak jaag in die eerste jaar van die implementering daarvan. Hierdie koste sal ook aansienlik in die tweede, derde en vierde jaar van die implementering van die plan toeneem soos wat inflasie, stygende studentegetalle en groeiende studentverwagtinge toeneem. Dit is iets wat die staat met sy buitensporige hoë skuldvlakke tans eenvoudig nie ook nog kan bekostig nie, meen Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient-groep. Solidariteit Helpende Hand se Studiefondssentrum (SFS) het Dinsdag ŉ verslag bekendgestel waarin die sentrum ŉ volhoubare model vir die finansiering van tersiêre onderwys voorlê. Pres. Jacob Zuma se beloftes van gratis tersiêre onderwys in Desember vanjaar tydens die ANC-leierskapkonferensie het onderwyskenners en ekonome bekommerd oor presies hoe die staat beplan om die planne te finansier. Volgens Stefan Pieterse, hoof van SFS, moet die staat veel eerder fokus op ŉ model wat rentevrye studielenings vir studente moontlik maak as kommersiële banklenings omdat die rentekomponent van die soort lenings dit moeilik maak vir studente om hulle skuld te delg. “Ons het ŉ volhoubare pad uit armoede en die model is al vir die afgelope dekade suksesvol getoets. Met ŉ rentevrye lening leer dit studente die verantwoordelikheid om terug te betaal maar sonder die las van drie tot vier jaar se opgelope rente wat hulle moet terugbetaal,” het Pieterse gesê. Die sentrum het op hierdie wyse reeds R164 miljoen se rentevrye studielenings oor die laaste nege jaar aan 8 281 studente beskikbaar gestel. SFS se model is daarop gegrond dat ŉ donateur, hetsy ŉ maatskappy, persoon, instelling of trust, ŉ student deur die sentrum finansieel help om te kan studeer. Sodra die student sy of haar studie voltooi het, moet die student die lening terugbetaal en op dié manier word die volgende student se studies weer gefinansier. “Dit is ŉ model wat al oor en oor bewys is en uitstekend werk. Dit is baie meer volhoubaar as ‘gratis’ hoër onderrig,” het Pieterse bygevoeg. Roodt het gesê hy beaam die syfers van die ekstra skuldlas van gratis hoër onderwys op die staatskoffers. “Ek is bevrees ons span die kar voor die perde in en gee aandag aan die mense wat die meeste lawaai maak. Ons het beslis ŉ krisis met onderwys maar die nasionale ramp lê by primêre onderwys.” Roodt meen dat die swak primêre onderwysstelsel al gaande swakker studente na universiteite sal deurgee, wat ook gaan beteken dat uitvalle van studente op dié vlak al groter sal word. “Die baie geld wat nou aan tersiêre onderwys gespandeer gaan word sal uiteindelik bydra tot groter armoede en net daarin slaag om die gaping tussen rykes en armes te vergroot. As jy ongelykheid in die land wil takel moet jy begin by primêre onderwys.” Hy het verder gesê mense moet eerder daarop fokus om vaardighede te kry sodat hulle hul eie ondernemings kan begin. Roodt meen dit sou soveel makliker wees as maatskappye studente kon identifiseer en vir hulle studies kon betaal sodat hulle dan daarna die studieskuld kon terugbetaal deur by die maatskappy self te werk. Hy het gesê dit gebeur deesdae al hoe minder na mate die staat die maatskaplike rol begin inneem het. “Die Nasionale Skema vir Finansiële Bystand vir Studente (NSFAS) is ŉ reusegemors want die staat is ŉ reusegemors, daaroor kan ek ure praat. Die staat se finansies is in ŉ krisis en daar is te veel skuld, daar is nie geld vir hierdie plan nie. Zuma was heeltemal onverskillig om hierdie aankondiging oor gratis hoër onderwys te maak.” Dr. Danie Brink, besturende direkteur van Solidariteit Helpende Hand, het gemaan dat ŉ mens nie ligtelik met die woord ‘gratis’ moet omgaan nie: “Tersiêre onderrig kan nie gratis wees nie, al wat dit beteken is iemand anders gaan daarvoor moet betaal.” Volgens Brink het hulle gaan navorsing doen onder studente wat uit die JD Kestell-fonds by die sentrum gehelp is, om te bepaal of dit werklik gehelp het om armoede by die studente te voorkom. “Ons het bevind 80% van die studente voel hul studies het hul loopbaan bevorder terwyl 76% gesê het hulle voel veiliger in hul beroep nadat hulle hul studies voltooi het. Soveel as 97% van die studente het ook gesê hulle sal hul familie en vriende aanbeveel om verder te studeer.” Brink het bygevoeg dat 45% van die studente wat aan die verslag deelgeneem het en tussen 2013 en 2017 studeer het se posisie finansieel reeds “definitief” verbeter het. “Ons by die SFS fokus eerder op gelyke geleenthede as gelyke uitkomste. Die navorsing met die JD Kestell-verslag het getoon dit is wat ons regkry om gelyke kanse vir behoeftige studente te verskaf.”