Iemand wat "blou bloed" het, word gereken as ’n lid van die adel of van koninklike afkoms. Oorspronklik is dit net gesê van die Spaanse adel (met ligte velle) wat geen Moorse bloed in hulle gehad het nie. Die uitdrukking kom daarvandaan dat mense met ligte velle se are blou vertoon onder die vel – soos wat die Spanjaarde s’n inderdaad was.
Bloksberg: Ek sien jou liewer op Bloksberg sit voor ek dit doen (ek weier om dit te doen; vlieg na die duiwel)
Bobbejaan: So kwaad wees soos oom Paul se bobbejaan (baie kwaad wees vir iemand wat nie die oorsaak daarvan is nie)
Volgens oorlewering het oom Paul Kruger ’n bobbejaan aangehou. Op ’n koue dag was daar ’n vuur naby die paal waaraan die dier vas was. Die bobbejaan het gedraai, sy stert deur die vuur geswaai en na oom Paul gehap wat toevallig aan die verbystap was.
Om ’n skip oor ’n ander boeg te gooi, is om van rigting of koers te verander. In hierdie geval word nie die spits voorkant van die skip bedoel nie, maar die twee sye, stuurboord en bakboord, waarop die wind waai en ’n invloed uitoefen.
Dié uitdrukking verwys na kaptein Charles Boycott, in die laat 19de eeu ’n agent van graaf Erne, ’n groot grondbesitter in die graafskap Mayo in Ierland. Die Ierse Land League is in 1879 opgerig om die pagters teen uitbuiting van die grondeienaars te beskerm. Boycott was besonder ongenadig met die huurders en het hulle besittings gekonfiskeer as hulle nie die uitermate hoë huur kon betaal nie. Hy het ook geweier, ná twee mislukte aartappeloeste, om die huurgeld met 25 persent te verlaag. Charles Parnell, die voorsitter van die Land League moes die gemoedere van die huurders kalmeer – hulle wou die agente van die grondeienaars vermoor. Hy het voorgestel dat so ’n persoon heeltemal alleen gelaat moet word: op straat, in die winkels, op die mark, selfs in die kerk moes die skarminkel geïsoleer word. Die resultaat van dié stief behandeling was dat Boycott se personeel weggeloop het, sy vee verdryf is, hy op straat gespot is, sy pos onderskep is en die handelaars geweier het om iets aan hom te verkoop. Boycott begaan toe die flater om sy lot in The Times te bekla, en skielik is sy naam en die saak voorbladnuus. Die koerante praat van boycott as werkwoord, en gebruik dit as ’n alternatief vir ostrasisme. Die nuwe woord het oornag deur Europa versprei. In Russies word dit bojkotirovat, in Italiaans boicottare, in Spaans boycotear, in Frans boycotter en in Afrikaans ons huidige verafrikaanste woord. Omdat die boikot van Boycott so ’n groot sukses was, het die woord ingang gevind en word dit ’n eeu later nog gebruik.
Die bokerf was die hoogste kerf in die jukskei en as die strop daarin geskuif is, het dit stywer om die os se nek gesluit. Eintlik sê die spreekwoord dus dat jy wurg.
Die Bokveld, volgens een bron, was vroeër ’n verwysing na die hel, na aanleiding van die laaste oordeel beskryf in Mattheus 25 waar die bokke na die ewige vuur gaan. Later sou die betekenis dan uitgebrei het tot die algemene "doodgaan".
Dié uitdrukking is ontleen aan ’n Nederlandse sprokie van ertjie, boontjie, strooitjie en kooltjie vuur wat gaan wandel het. Hulle kom by ’n rivier en wonder hoe hulle aan die oorkant sal kom. Strooitjie bied aan om oor die water te lê, en ertjie en boontjie loop daarop oor. Toe kom kooltjie vuur, maar in die middel van die strooitjie slaan dié aan die brand en kooltjie vuur val in die water. Boontjie lag toe (onsensitief en ontydig) so hard daaroor dat hy bars – en dit was sy verdiende loon.
’n Bres was ’n gat in die muur van ’n vesting wat deur beleëraars gewoonlik met ’n stormram gemaak is. As ’n mens dan in daardie bres tree, het jy die swak plek toegemaak en die vesting beveilig.
Daar is ’n ou opvatting dat drie ’n heilige getal is en dat dit die herkoms van die spreekwoord is, maar dit is net ’n gissing, want dit verklaar nie die byvoeging in ou Nederlands van en eenmaal voor de knecht nie. Volgens ander bronne was dit vroeër hoegenaamd nie ’n dreigende opmerking nie, en het dit niks met seevaartstrawwe soos kielhaal te make gehad nie. ’n Logieser verklaring is die volgende: Die schepenrecht van Middelnederlands was die "wetboek vir die regspraak van die skepe, of die regspraak van die skepe self". Hierdie skepe (Middelnederlands schepen) was die regters wat die wet in ’n stad toegepas het. Daar was dikwels sewe van hulle, waaruit een van die burgemeesters aangewys is wat dan as schepenburgermeester bekend gestaan het. Die betekenis van "munisipale regter" blyk duidelik uit ander samestellings met schepen- in Middelnederlands, byvoorbeeld schepenbank ("regbank"), schepenboec ("boek waarin die vonnisse aangeteken is"), schependoem ("skeepsvonnis") en ’n tiental meer, waaronder schepencnape ("geregsbode"). Die skeeps- van skeepsreg het waarskynlik niks met die vloot te make gehad het nie. As ’n mens drie maal dieselfde oortreding begaan het, is jy ingevolge die reg van die schepen vervolg. Maar nie as jy ’n "kneg" was nie: dan het die ou Nederlandse byvoeging gegeld, naamlik en eenmaal voor de knecht. Dit maak sin as ’n mens ook weet dat een van die betekenisse van Middelnederlandse cnecht juis "dienaar van die gereg" was: die polisieman het geen tweede kans gekry as hy ’n oortreding begaan het nie – dit was sommer dadelik skeepsreg vir hom.
Hierdie donkiejare is ’n vertaling van ’n flater wat reeds in die Engelse weergawe sit. Die uitdrukking lyk nou onlogies aangesien die jare van ’n donkie nie noodwendig so lank is as wat mens sou dink nie. In Engels is dit beslis donkey’s years, maar dit was oorspronklik as long as donkey’s ears, dus so lank as die ore van die donkie. Dit het reeds daar verbrou geraak tot donkey’s years, en ons het blindelings in Afrikaans vertaal.