Heilna du Plooy 2011-08-17
Druk dit/Print it Heilna du Plooy reageer op die artikel “Tematiese fisionomie skep toegang tot drie uiteenlopende 20ste-eeuse komposisies” in LitNet Akademies se Geesteswetenskappe-afdeling, geskryf deur Bertha Spies.
’n Saak wat hiermee verband hou, is die feit dat invloedryke kunsbewegings dikwels voortgekom het uit groepe kunstenaars wat saamgewerk het of net informeel noue kontak gehad het. Hierdie groepe het meestal nie net bestaan uit beoefenaars van een kunsvorm soos byvoorbeeld die musiek of die letterkunde nie, maar was juis ’n versameling mense met verskillende aanlegte, dus beoefenaars van verskillende kunsvorme. Dit is asof hulle intuïtief geweet het dat hulle uit mekaar se werk en insigte kon put tot die verbetering van hulle eie werk. ’n Mens dink hier aan die lewendige kunslewe in Parys in die eerste helfte van die 20ste eeu, waar ’n groot aantal modernistiese kunstenaars gewoon het – mense soos Getrude Stein, Samuel Beckett, maar ook Picasso en Strawinsky. In hulle verduidelikings oor die benadering tot hulle werk (spesifiek in die geval van Gertrude Stein en ander modernistiese skrywers) verwys hulle dan ook dikwels juis na die werk van kunstenaars wat in ander mediums werk. Die Sestigers in Afrikaans is ’n ander voorbeeld van waar ’n groep skrywers, kortverhaalskrywers en romanskrywers en digters en dramaturge, mekaar onderling ondersteun en aangemoedig het, al was hulle werk baie uiteenlopend.
Verhalende tekste bevat ’n storie en die moderne roman het ook inderdaad ontwikkel uit ouer vorme waarin dit om die vertel van ’n storie gaan. In die narratologie word onderskei tussen storie, wat as ’n vakwetenskaplike term die chronologiese, logiese en kousale weergawe van ’n reeks gebeurtenisse aandui, en die verhaal, die term wat die esteties verwerkte representasie van ’n storie aandui. Dit wil sê, ’n verhaal is die verhalende teks met ’n willekeurige aanbieding van die volgorde van elemente en in gemanipuleerde taal soos wat die leser dit lees. Die leser neig altyd daartoe om ’n storie uit ’n verhalende teks te rekonstrueer, al word daardie storie nie chronologies aangebied nie of al word die storie met groot weglatings vertel. Vir die ernstiger skrywer is die storie egter dikwels ’n belemmering, omdat die verhaal maklik vervlak tot ’n blote weergawe van ’n reeks gebeurtenisse. Die veranderinge in gesindheid oor die plek van storie in ’n roman sluit nou aan by Bertha Spies se uiteensetting oor die plek van die melodie in musiek in die modernistiese era. Tot ongeveer 1880 het skrywers geglo dat ’n goeie verhaal avonture moet beskryf, dat daar baie aksie en handeling moet wees om die leser te boei.
Du Plooy, Heilna. 1986. Verhaalteorie in die twintigste eeu. Durban: Butterworth. —. 1990. Stromings, sosiokodes en representasie. Literator, 11(3):70-94.