Die ontslape digter Olga Kirsch se vermoë om oor kultuurgrense te beweeg sowel as haar veeltaligheid het tot ’n nuwe biografie gelei.
Kirsch was Joods en die dogter van ’n Jiddisjsprekende pa wat van Litoue na Suid-Afrika geëmigreer het, maar met bundels soos Die soeklig (1944), Mure van die hart (1948) en Negentien gedigte (1972) was sy veral om haar Afrikaanse poësie bekend.
“Kirsch het lank vir ’n gehoor geskryf wat sy nie self geken het nie. Dit is ongelooflik belangrik om te kyk na Afrikaanse digters wat ook in ander tale skryf en sodoende ander mense en kulture bereik. Dit is nie sommer toevallig dat hulle in meer as een taal geskryf het nie. Kyk byvoorbeeld na oudpres. Nelson Mandela se voorlesing van ’n Ingrid Jonker-gedig in die parlement.”
“ ‘Jy ken haar wêreld, jy is in Israel,’ het hy gesê. Ek het gedink hy maak ’n grap. John was toe besig met ’n baie groot projek wat hy nie op die naam genoem het nie, maar dit was die biografie oor J.M. Coetzee. Hy het by ’n volgende geleentheid my daaraan herinner. Ek het aanvanklik baie op John gesteun.” John is einde 2011 dood.
Daniel Hugo, digter en vertaler wat ’n bloemlesing van Kirsch se gedigte – Nou spreek ek weer bekendes aan –saamgestel het, en die digter Lina Spies, wat Kirsch by die inhuldiging van die Taalmonument in 1975 ontmoet het, was ook van groot hulp.
. Mamre-rugbyklub het na ’n rits teleurstellings weer wenmomentum opgebou toe hy die span van Hopefield Universals met 33 - 28 in ’n vriendskaplike wegwedstryd geklop het. Mamre wat die seisoen goed afgeskop het, het egter in sy laaste paar wedstry­de die klits heeltemal kwyt geraak en sal vinnig moet leer hoe om wenkultuur te behou.
Hamlets wat in sy vorige wedstryd teen St. Helenabaai op laasgenoemde se tuisveld vasgeval het, kon egter net die louere met Paternoster deel in ’n wegwedstryd die afgelope naweek toe die spanne met 38 elk gelykop gespeel het.
Die eintlike ontwerper van die argitek Jaco en sakeman Jens Reverchon se verruklike wegbreekplek op ’n plasie reg langs die Krugerwildtuin was tyd. “Aanvanklik wou ek ’n heel ander voorkoms skep,” verduidelik Jaco. “Iets soortgelyk aan ’n vyfster-bosveldlodge. Maar hoe meer ons die eiendom besoek het, hoe meer het ek aan die sensitiwieit van so ’n ontwerp begin twyfel.”
Terwyl dit heel romanties is om ’n huis in die veld te wil bou, was die ligging ’n uitdaging. “Ons moes elke aankoop versigtig beplan, want die naaste groterige dorp, Mbombela, is twee uur se ry ver,” verduidelik Jaco. Maar uiteindelik het dit bygedra tot die ontwerp, want die Reverchons het besluit om die bestaande plaashuis by hul planne in te sluit en die materiaal te gebruik wat reeds op die perseel was.
Die kombuis en eetkamer maak oop op ’n buite-leefarea. In die muur links is verskeie nisse, elk met sy eie lantern. “Saans lyk dit asemrowend!” sê Jaco. Die dakvenster en groot glasdeur onderskei die nuwe stoep (gebou uit ou bakstene) van die oorspronklike gebou. Die dakvenster is ook ’n waterleiding. “Wanneer dit reën, voel dit asof jy onder ’n waterval staan,” sê Jaco. “Betowerend!”
1. Wat eers die lapa was, is nou ’n sitkamer. Dis steeds oop aan drie kante – vir die Reverchons ’n manier om deel te voel van die buitelewe. Leiklip uit die area is op die vloer gebruik; dis verseël met ’n vloeibare was van Columbus Cleaning Solutions, ’n nuttige glyvaste bolaag vir sementvloere buite. Die leunstoel is oorgetrek in ’n Laura Ashley-ontwerp van Hertex. “Die ryk blou kontrasteer pragtig met die aardse kleure in die sitkamer,” sê Jens. Die handgemaakte houtbankie is in Zimbabwe gekoop, en die kombers met die blok-ontwerp kom van Mali. 2. Die trap verbind die oop sitarea met die kombuis en eetkamer. “Binne dié mure was voorheen ’n afgeleefde stoorkamertjie,” sê Jens. “Ons het die twee wildehond-houtbeelde ’n paar jaar gelede op vakansie in Zimbabwe gekry. Hulle lyk heel tuis hier.” 3. Dié kleurvolle diere is eintlik eierkelkies – die handewerk van ’n plaaslike kunstenaar.
Tydens die projek het Jaco ’n plaaslike bouer ontmoet wat 40 jaar tevore betrokke was by die bou van die oorspronklike plaashuis. “Ek het hom genooi om te help met die projek, want hy beskik oor vaardighede wat andersins moeilik bekombaar sou wees. Vir die eerste keer was Nelson Ndlovu en sy seun deel van die bou van ’n ontwerpershuis, waar ’n argitek die sement meng! Vaardighede is uitgeruil en idees gedeel – dikwels onder ’n skaduboom waar ons saam die uitleg beplan het.”
1. Salig op die stoep. 2. Van die oorspronklike dakbalke is gebruik om die sitkamer se dak te herbou; Jaco het die grasdak-struktuur ontwerp. “Dit lyk amper soos ’n byekorf en trek altyd gaste se aandag,” sê hy. Die matte, deur die Zimbabwiese vakman Paul Madzinga, is gebaseer op ontwerpe deur Jaco en Jens. Mandjie van Jambo.
Ons wou ’n woning skep wat saam met die tyd kan groei en ’n ál kleiner impak op die omgewing sal hê. – Jaco
Die twee Wassily-stoele is erfstukke. “Dié klassieke ontwerp pas oral in,” sê Jens. “Die ronde tafel se basis was oorspronklik die raam van ’n vuurtoring se gloeilamp. Ons het net ’n ronde glasblad bo-op gesit. Dit lyk pragtig as jy die gloeilamp se holte vul met water en blomme.” Jens het die Persiese mat saamgebring toe hy van Europa na Kaapstad verhuis het. “Maar die lamp lê my die naaste aan die hart – ek het dit by my ouma geërf. Dis ’n Franse Art Deco-stuk van om en by 1905 wat twee Wêreldoorloë oorleef het en nou ’n tuiste in die bosveld het.” Muskietnet en bedlinne van Sanders South Africa.
Jaco, Jens en Filou die Deense hond kuier graag in die kombui. Hulle het die idee vir die rak tydens ’n besoek aan Kenia gekry. “Ons wou iets eenvoudigs en prakties hê. Ek het dit gemaak uit struktuurpale wat ná die bouprojek oorgebly het; Jens moes hand bysit met die buig van die metaal.”
“Dit was wel ’n stadige proses – dikwels is die bouery onderbreek deur ’n nuuskierige olifant of ’n leeu wat besluit het om skuiling teen die oggendson te soek onder dieselfde boom waar die sement gemeng word.”
Gewapen met jare se ondervinding in die boubedryf, was Jaco verantwoordelik vir die uitleg. Hy het ook al die sweiswerk gedoen, die glas vir die dakvenster in die kombuis ingesit en gesorg vir die loodgiet-, dak-, landskap- en elektriese werk. “Ek kan met sekerheid sê dié projek het ons maklik drie maande se gim-werk in vyf weke laat doen!
1. Al die bourommel op die perseel is gebruik as basis vir die stoep waarop die eetkamer uitloop. 2. Die mandjies in die bome is “langs die pad” op Ohrigstad gekoop. “Ons het een gespuitverf en hou van die effek. Dis bedoel vir voëls – maar ons wag nog vir intrekkers,” sê Jens. 3. Twee lang spieëls het die perfekte plek teen die ingang se muur gekry; die ruimte was voorheen ’n slaapkamer. Die lamp, asook die rak gemaak van ’n ou dakbalk, is Jaco se handewerk.
1. Al die slaapkamers het muskietnette. Die klippilare langs die bed was deel van die oorspronklike gebou; Jaco het die lamp gemaak. 2. Maasdraad, wat as oprit vir kruiwaens gedien het, het nuwe nut gekry in die hoofslaapkamer se en suite-badkamer. ’n Metaalplaat huisves die krane en hake vir handdoeke. Die wasbak en spieëls is houtbakke wat hulle plaaslik gekoop het.
Een voordeel as jy ’n eiendom koop wat al vier dekades vantevore ontwikkel is, is die goed gevestigde bome wat die geboue en omgewing versag.