In ons sleutelteks vir hierdie Sondag onderskei die Jakobusbrief tussen twee soorte wysheid: wysheid van bo en aardse (on)wysheid. Albei se karaktereienskappe word uitgespel. Boonop gaan Jakobus verder om konkreetheid aan hierdie wysheid te gee. Hierdie wysheid van bo is wysheid wat ons nader bring aan God en dit stel ons in staat om vrede te maak en om stryery en rusies te oorkom. In Spreuke 31 sien ons die praktiese toepassing van wysheid, hoewel dit natuurlik (dit is noodsaaklik om die feministiese kommentaar op hierdie teks te lees) heel anders lyk in ons samelewing. Psalm 1 maak ook hierdie onderskeid tussen wysheid en onwysheid. Die skrywer verduidelik dat die wyse persoon, soos 'n boom gewortel in waterstrome, in God gewortel bly. Hierdie soort wysheid dra ook vrug op die regte tyd. In die Markusteks sien ons hoe Jesus se wysheid dikwels teen aardse wysheid indruis en dit selfs omkeer.
13Wie onder julle is wys en verstandig? Laat hy deur goeie gedrag sy dade met sagmoedige wysheid toon. 14Maar as daar bittere afguns en selfsug in julle harte is, moet julle dan nie op wysheid beroem, en teen die waarheid lieg nie. 15Dít is nie die wysheid wat van bo kom nie, maar aards, nie-geestelik en demonies. 16Want waar afguns en selfsug heers, kom wanorde en allerlei gemene dade voor. 17Maar die wysheid van bo is in die eerste plek suiwer, en verder ook vredeliewend, bedagsaam, inskiklik, vol deernis en goeie vrugte, onpartydig en ongeveins. 18En die vrug van geregtigheid word in vrede gesaai vir hulle wat vrede maak.
Flam 318 [Jak. 3:8] of
VONKK 45 of
Lied 154 of
Votum & Seëngroet: Psalm 1:2a, 3a,c uit Die Boodskap
Flam 9 [bekend – "Salvation belongs to our God"] of
Verootmoediging: Jakobus 3:13-18
Flam 299 (Psalm 1) of
Skriflesing: Jakobus 3:13-4:3, 7-8a
Flam 121 of
VONKK 6 (Psalm 1) of
Seën: (O.g.v. gebed deur Howard Thurman, uit "Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle")
Respons: Vonkk 6 Refrein
Flam 318 Nader Tot Die Here [Jak. 3:8]
MP3 vir R7.00 te koop by of
VONKK 45 Gees van Christus, hoor ons bede of
Psalm 1:2a, 3a,c uit Die Boodskap
2a God is baie bly omdat jy sy Woord geniet.
3Daarom is jy soos 'n groot boom wat stewig langs die water staan.
Sy grootheid skyn helder in alles wat jy doen.
[Seëngroet begin] Daarom gaan dit baie goed met jou.
Flam 9 Ons Redding Kom Van Ons God [bekend – "Salvation belongs to our God"]
MP3 vir R7.00 by of
Flam 299 Dit Gaan Goed Met Die Mens (Psalm 1)
Teks en musiek: Braam Hanekom © 2001 MAR Gospel Music Publishers
F121. "Wys My Die Pad"
(RUBRIEK: Flam – Gebed, Toewyding; Afhanklikheid)
Teks en musiek: Elmarie Wiesner © 2006 Urial Publishing
(Opgeneem op Want ek wil)
1. Keuses, besluite,
deure en spieëls,
hoe bly ek heel?
Stilte en donker,
ek kies die rigting
en ek sal betaal.
Leer my, help my
U weet die beste, Here.
Wys my die pad wat ek moet loop.
Lei my, stuur my
U sien die groter prentjie.
2. Beelde, geluide,
net eggo's kom terug.
Emosies of feite
en ek draai my rug.
Kers in die donker
U het my kom haal.
U ken die rigting
en U het betaal.
Hier voel ek veilig
U is my lewe, Here
altyd by my.
© 2009 VONKK Uitgewers (admin Bybel-Media) RUBRIEK: Klassiek — Voorbereiding om God se Woord te hoor / Wil van God / Geloof en Vertroue
VONKK 45 "Gees van Christus, hoor ons bede"
Teks: Njoo kwetu, Roho mwema – Wilson N Niwagila (Swahili); Afrikaanse teks: Breda Ludik 2016 ©
Melodie: NJOO KWETU, ROHO MWEMA – Wilson N Nwagila (Tanzanië) Orrelbegeleiding: Gerrit Jordaan 2016 ©
© Afrikaanse teks, orrelbegeleiding en kantoryverwerking – 2016 VONKK-Uitgewers (admin Bybel-Media)
© Swahili-teks en melodie: Openbare besit RUBRIEK: Multikultureel – Gebede, Pinkster, Liefde, Dankbaarheid en Diens / Missionaal
1. Gees van Christus, hoor ons bede:
Hoor hoe u kinders pleit.
Gee ons lewe, gee ons vrede.
Breek ons verganklikheid.
Kom, kom, Heilige Gees, kom gou.
Kom, kom, Heilige Gees, kom nou.
2. Al ons kennis is nie wysheid
sonder u leiding, Heer.
Kom en leer ons, dan begeer ons
om U te ken al meer.
3. Neem ons denke, ons begeerte;
vul ons met liefde, Heer.
Kom beheer ons, inspireer ons
om U te dien al meer.
4. Gee ons ywer as getuies;
oral, die wêreld deur.
Lê u woorde in ons monde;
Heilige Gees, kom weer!
Njoo kwetu, Roho mwema.
Tufundishe yam bi nguni,
Tuwe watu wapya.
Njoo, njoo, njoo, Rohomwema.
Njoo, njoo, njoo, Roho mwema.
Jakobus 3:13-4:3, 7-8a [Jy kan net hoofstuk 4 se verse lees, as jy hoofstuk 3 as verootmoediging gelees het]
As jy hou van "object lessons", oorweeg gerus om 'n borrel-blaas stelletjie te bring en borrels te blaas. Gesels oor hoe mens soms groot borrels blaas en soms klein borrels. Die truuk is – jy moet saggies blaas! Jakobus praat van "sagmoedige wysheid". Laat kinders borrels stukkend slaan terwyl hulle gesels oor wat die teenoorgestelde van "sagmoedig" is. (Jakobus praat van afguns, selfsug, leuens, wanorde, gemene dade.) Verduidelik dan dat "sagmoedige wysheid" saggies is – dit baklei nie en soek nie skoor met mense nie (vredeliewend), is bedagsaam (laat kinders voorbeelde noem van wat bedagsaam is), moet nie altyd hul eie sin kry nie (inskiklik), gee om vir ander mense (vol deernis). (Die idee kom hiervandaan.) Jy weet natuurlik jy gaan die kinders moet laat borrels blaas.
Of lees Judy Blume se "The Pain and the Great One". Jy kan dit verkort deur sommige van die parallelle dele uit te laat. Idee deur Carolyn Brown.
Jakobus praat natuurlik ook van vrugte, wat hierdie inderdaad 'n goeie plek maak om ook te gesels oor die vrugte van die Gees. Hier is 'n inkleurprent met die vrugte in Engels.
Ons is in die kerkjaar tans in Koninkrykstyd. Dié seisoen besin oor Christus se heerskappy en hoe volgelinge van Jesus die gawes van Advent, Kersfees, Epifanie, Lydenstyd, Pase en Pinkster nou kan uitleef. Die vraag is dus:
Wat leer Jakobus ons oor dissipelskap en oor Christus se heerskappy as opgestane Here wat opgevaar het na die hemel en nou aan die regterhand van die Vader sit?
Wat leer ons Skrifgedeelte vir Jesus se dissipels oor wysheid?
Jakobus vorm saam met 1 en 2 Petrus, Judas, die drie Johannesbriewe en Hebreërs die sogenaamde algemene briewe in die Bybel. Die algemene briewe is nie aan 'n enkele gemeente gerig nie, maar volgens 1:1 aan die "twaalf stamme in verstrooiing". Dit identifiseer die Jode, versprei oor die destydse wêreld. Die twaalf stamme omsluit die kerk, die volk van God wat as vreemdelinge in die wêreld lewe. Dit is dus ook 'n boodskap aan ons, want ons is saam met ander regoor die wêreld deel van die kerk van Christus.
Jakobus se onderrig destyds aan gelowiges wat onderling verdeeld was, is aktueel en toepaslik vir ons tyd.
'n Brief oor 'n wyse lewe
'n Belangrike vertrekpunt vir ons nadenke, is dat Jakobus reeds in hoofstuk 1 die meeste temas aangekondig het wat hy later in sy brief verder uitwerk.
Die tema oor 'n wyse en verstandige mens is ook in hoofstuk 1 aangeraak. Daar skryf Jakobus in vers 5: "As een van julle wysheid kortkom, moet hy dit van God bid …" Jakobus lê van die begin af 'n verband tussen wysheid en gebed.
'n Tweede belangrike uitgangspunt by die lees van die Jakobusbrief, is die skrywer se klem op die verband tussen geloof en dade. Jakobus het in voorafgaande hoofstukke telkens beklemtoon dat geloof wat nie deur dade bevestig word nie, dood is. Daaroor reflekteer Jakobus in ons Skrifgedeelte – ons dade bevestig ons geloofsuitsprake.
Hier in 3:13 gooi Jakobus die kwessie van geloof en dade oor die boeg van die praktiese uitlewing van wysheid wat van Bo (1983) kom. Eers skryf hy oor die wysheid self (3:13-18). Daarna roep hy die gelowiges op om die hemelse wysheid ten opsigte van die volgende sake prakties uit te leef: hulle houding teenoor besittings (4:1-3), onderwerping aan God (4:4-10), verhouding met medegelowiges (4:11-12), afhanklikheid van God (4:13-17), rykdom (5:1-6), die volhardende gewag op die Here se koms (5:7-11), integriteit (5:12), swaarkry en vreugde (5:13) en siekte en sonde (5:14-20).
Wysheid regdeur die Bybel belangrik
Die tema van ons Skrifgedeelte word in Jakobus 3:13 met 'n vraag aangekondig: "Is daar 'n wyse en verstandige mens onder julle?" (1983). "Wie onder julle is wys en verstandig?" (2020)
Wysheid is regdeur die Bybel 'n belangrike tema. Daar is 'n hele groep Bybelboeke wat as wysheidsliteratuur bekendstaan. Die wysheidsliteratuur in die Bybel leer gelowiges om volgens God se wil te lewe. Dink aan die Spreukeboek, Prediker, Hooglied, Job, Psalm 1 en Jesus se Bergpredikasie in Matteus 5-7.
Naas hierdie teksgedeelte, skryf die Leesrooster nog wysheidstekste voor vir vandag:
Psalm 1 is een van die Leesrooster-tekste vir vandag. In 1:1 skryf die digter-wysheidsleraar: "Dit gaan goed met die mens wat nie die raad van goddeloses volg nie, maar wat in die woord van die Here sy vreugde vind, dit dag en nag oordink."
Spreuke 31:10 (nog 'n Leesrooster-teks vir vandag) se wysheid van Koning Lumuel van Massa gee onderrig oor die deugsame vrou: "'n Knap vrou is baie werd, baie meer as edelstene. Haar man steun op haar en pluk die vrugte van haar werk."
Wysheid geld wêreldwyd
Jakobus se brief is wysheidsonderrig aan die twaalf stamme wat oor die wêreld versprei is. Dit is dus vir almal, wat hulle konteks ook al is. Ons leef nie almal in maklike omgewings nie. Daar is druk op jou om jou geloof nié uit te leef in jou omstandighede nie, maar te doen wat ander wil hê jy moet doen.
Vir Jakobus geld God se wysheid oral, en moet oral toegepas word, ongeag die druk wat jy ervaar.
Jakobus bied sy brief aan as lering deur 'n wysheidsleraar aan gelowiges wat moeite ervaar om binne hulle kulturele omgewing as gelowiges getrou te getuig.
Ons moet verder onderskei tussen wysheid en slim wees. Wysheid is nie slimmigheid of breingimnastiek nie. Wysheid is ook nie die vakgebied filosofie nie. Filosofie as akademiese dissipline en die algemeen menslike aktiwiteit van filosofering kom egter beide van die Griekse woorde philéo en sophia, in Afrikaans vertaal met "liefde vir wysheid". Liefde vir wysheid kom daarop neer om uiteindelik reg en sinvol te lewe.
In ons Skrifgedeelte praat Jakobus van twee soorte of vorms van wysheid: wysheid van bo teenoor aardse wysheid, hemelse of aardse wysheid.
Die een gestalte daarvan beoordeel hy positief, maar die ander gestalte wys hy af. Waarin lê die verskil? Vir 'n antwoord op hierdie vraag moet ons die omstandighede verstaan van die gemeente en gelowiges aan wie Jakobus geskryf het.
Volgens Jakobus 1:2-12 leef die gelowige lesers in ongunstige en spanningsvolle omstandighede. Die gelowiges is onderling verdeeld oor die heersende kultuurwaardes. Hulle voel vervreemd. Innerlik ontbreek dit hulle aan heilsaamheid. Gevolglik fokus Jakobus op die gebrek aan heilsaamheid en integrasie in die geloofsgemeenskappe aan wie hy skryf. Onderlinge eenheid en gemeenskapsintegrasie was uitdagend, juis omdat die kerk mense uit alle vlakke, stand en klasse van die samelewing opgeneem het.
Met die oog op heilsaamheid en eensgesindheid, moedig Jakobus die gelowiges aan om vir 'n lewe in geloof te kies (1:6). Hulle moet tot God om wysheid bid. Die wysheid wat God vir hulle sal gee in antwoord op hulle gelowige gebede, is vir Jakobus 'n manier van leef: 'n ware, egte, goed geïntegreerde lewe.
Wysheid iets wat jy "is"
Hierdie wysheid is nie in die eerste plek iets wat 'n mens weet nie, maar iets wat 'n mens is, wat jy beoefen, leef en praktiseer. Jakobus stel die vraag: Wie onder julle is wys en verstandig? In afwagting op 'n bevestigende antwoord, gaan hy as't ware tot 'n uitdagende toon oor: Bewys dit dan! Gelowiges wat Sondag die erediens bywoon, word uitgedaag om te bewys dat hulle wyse mense is, wys in God se sin van die woord. Dit bewys hulle deur hoe hulle as gelowiges onderlinge met mekaar omgaan.
Wie volgens Jakobus se riglyn wys en verstandig is, demonstreer dié karakter deur goeie gedrag en dade wat van nederigheid en wysheid getuig.
Die aankondiging van die tema van wysheid en verstandigheid neem ons terug na die eerste verse van die Jakobusbrief. In 1:5 spoor Jakobus sy lesers aan om wysheid van God af te bid. God, as die oorsprong (bron) van wysheid, sal dit gee. Wysheid is deel van die goeie gawe en volmaakte geskenk wat van bo kom, vanaf die Vader wat die hemelligte geskep het (1:17), van God wat ons deur die woord van die waarheid tot die lewe gebring het (1:18).
Wysheid en verstandigheid het in Jakobus se onderrig die karakter van praktiese geloof en godsdiens. Dit gee uitdrukking aan die verhouding tussen God en sy dienaars (1:1) en is op diens aan God en die naaste gerig. Ons kan nie oor wysheid en verstandigheid praat sonder dit wat Jakobus reeds oor geloof en wysheid (1:2-8), hoor en doen (1:19-27) en glo en doen (2:14-26) geskryf het nie.
Wat Jakobus in 1:27 oor suiwer en egte godsdiens geskryf het, sê hy nou in 3:13 in die taal van wysheid: Egte en suiwer godsdiens voor God die Vader is om weeskinders en weduwees in moeilike omstandighede by te staan en om jou skoon te hou van die besmetting van die wêreld. Wie wys en verstandig onder julle is, toon dit deur goeie gedrag en deur dade wat van nederige wysheid getuig.
In 2:20 gebruik Jakobus die woord "dwaas" as hy aanvoer dat geloof sonder dade nutteloos is en dat iemand wat bewyse soek dat dit nie so is nie, inderdaad 'n dwaas is, nie wys is nie en onverstandig. 'n Eerste reaksie is dalk: Wat is goeie gedrag? Ons wil eintlik weet hoe ver ons optrede gerek kan word: Mag ek dit of dat doen, of wat ook al? Is hierdie of daardie ding dalk sonde? Jakobus benader die onderwerp met die klem op gesindhede en houdings. Hy praat van dade wat getuig van nederigheid; 'n gesindheid van onderdanigheid en diensbaarheid – volgens Jesus se voorbeeld.
Jakobus stel twee lewensgesindhede teenoor mekaar. Wysheid en waarheid aan die een kant, teenoor dwaasheid en leuen (onwaarheid) aan die ander kant. Jakobus argumenteer dat selfs gelowiges onder 'n waan van wysheid en waarheid kan leef. Dit gebeur wanneer die hartsgesindheid een van bitter naywer en selfsug is.
Net soos geloof sonder dade nutteloos (2:20) en sonder meer dood is (2:17), is wysheid onmoontlik waar naywer en selfsug teenwoordig is. 'n Ánder soort wysheid moet van God gebid word. Valse wysheid kom nie van bo nie. Dit is wysheid wat selfgerig is. Jakobus beskryf dit as aards, sinlik en demonies. Die vrug van hierdie naywer en selfsug is wanorde en gemene dade. Dit vernietig die gemeenskap tussen God en mense en tussen mense onderling.
Hierdie vernietigende wanorde en gemene dade, kom ter sprake in die tweede vraag wat Jakobus in 4:1 vra: "Waar kom die stryd vandaan, waar kom die rusies onder julle vandaan?" Stryd en rusies is die vrug van verdeelde harte. Dit is die resultaat van mense wat nie heilsaamheid en eensgesind beleef nie.
Daarteenoor is wysheid van bo suiwer en opregte godsdiens voor God. Dit is sonder bybedoelings, vredeliewend, inskiklik, bedagsaam, vol medelye, goeie vrugte, onpartydig en opreg. Wysheid van bo bring jou in die regte verhouding met God. Daarom roep Jakobus sy lesers met 'n drieledige oproep op tot identifisering met God se beloftes:
Onderwerp julle aan God, staan die duiwel teë en hy sal van julle af wegvlug (4:7).
Nader tot God en Hy sal tot julle nader (4:8).
Onderwerp julle in nederigheid voor die Here en Hy sal julle verhoog (4:10).
Ons moet bely dat ons dikwels faal om uit hemelse wysheid te leef. Ons leef uit stukkende harte volgens 'n aardse wysheid wat dinge net verder en verder laat verbrokkel.
God het egter die dors na hemelse wysheid in ons geplaas.
Ten spyte van wie ons is, gee God sy Gees in ons om Hom en sy leiding (wysheid) te soek en God te eer. God is groot in genade, maar Hy vra ook nederigheid en onderwerping aan Hom. Aan mense wat dit doen, gee Hy genade en verhoog hulle. Die hoogmoediges weerstaan Hy egter.
Jakobus rig 'n tweeledige oproep dat ons met God se beloftes sal identifiseer:
Onderwerp julle aan God, en Hy sal tot julle nader.
Staan die duiwel teë, en hy sal wegvlug.
Hy roep ons, sy lesers, op tot verootmoediging en skuldbelydenis. Verneder julle voor God. Dit is ware wysheid! Dan sal God julle ooreenkomstig die waardes van sy koninkryk verhoog.