Verskil tussen weergawes van "Simfonie-orkes" - Wikipedia
Verskil tussen weergawes van "Simfonie-orkes"
Wysiging soos op 11:49, 10 Mei 2019
7 901 grepe bygevoeg , 2 jaar gelede
Wysiging soos op 06:36, 18 Oktober 2018 (wysig)
k (Kategorie:Musiek bygevoeg (HotCat.js))
Wysiging soos op 11:49, 10 Mei 2019 (wysig) (maak ongedaan)
[[Lêer:Anthony inglis conducting melbourne symphony orchestra.jpg|duimnael|402x402px|Anthony Inglis dirigeer die Melbourne simfonie-orkes]]
'n '''Simfonie-orkes''' is 'n groot versameling van musiekinstrumente. Dit bestaan uit vier hoofgroepe [[musiekinstrument]]e: strykinstrumente, houtblaasinstrumente, koperblaasinstrumente en slaginstrumente.
'n Orkes bestaan uit 'n groep instrumentaliste wat gesamentlik musiek maak. By klassieke orkeste word volgens grootte onderskei tussen die simfonie-, die kamer- en die strykorkes en by die ligtemusiekorkeste tussen die gewilde-, die fanfare- en die [[jazz]]<nowiki/>orkes en spesiale orkeste met slegs een soort instrument, byvoorbeeld trekklaviere of balalaikas.
Die instrumentale ensemble het sedert die 17e eeu tot 3 verskillende orkeste ontwikkel, naamlik die strykorkes (eerste en tweede viole, [[Altviool|altviol]]<nowiki/>e, [[tjello]]'s en kontrabasse), die [[kamerorkes]] (klein strykorkes, hout en koperblaasinstrumente, [[harp]] en slagwerk) en die [[simfonie]]-orkes (volle strykorkes, hout- en koperblaasinstrumente, harp en slagwerk). [[Claudio Monteverdi|Monteverdi]] se opera ''Orfeo'' (1607) was een van die eerste werke waarvoor 'n groot instrument-ensemble voorgeskryf en elke instrument se partituur uitgeskryf was.
Meervoudige besettings was egter die uitsondering. Gedurende die 17e eeu het strykorkeste in ensemblemusiek die botoon gevoer. Die eerste meervoudige orkes was die hoforkes van [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]]: die sogenaamde Les vingt-quatr violons du roy. Die orkes het in Europa groot roem verwerf en het veral 'n groot invloed op die Duitse musieklewe gehad.
Onontbeerlik in die orkesmusiek van ongeveer 1750 was die orrel of [[klawesimbel]], wat die rol van die basso continuo vertolk het. So 'n orkes, bestaande uit strykers, [[hobo]]'s, [[fagot]]<nowiki/>te en 'n continuo-instrument, het in [[Johann Sebastian Bach|Bach]] en Händel se tyd die kern van die orkes uitgemaak.
Dikwels het die blasers geen partituur gehad nie en het hulle saam met die strykers gespeel. Om meer kleur aan die ensemble te gee, is daar ook somtyds van blokfluite, [[Dwarsfluit|dwarsfluite]] of horings gebruik gemaak. [[Jean-Philippe Rameau|Rameau]] was die eerste komponis wat in sy operas van egte orkestrale kleureffekte gebruik gemaak het en word dus as die voorloper van die Romantiese instrumentasiekuns beskou. Hy was ook die eerste komponis wat 'n klarinet in die orkes opgeneem het.
Die stilistiese ontwikkeling wat die 18e eeu gekenmerk het, het ook in die orkes nie ongesiens verbygegaan nie. Die [[basso continuo]], en daarmee saam die klawesimbel, het in onbruik geraak. [[Polifonie]] het plek gemaak vir homofonie en daardeur ook die funksie van die instrumente verander. Die eerste taak van die houtblasers, wat vroeër selfstandige rolle in die klankgeheel kon vervul, was nou om lang tone te speel om sameklank te bevorder. Mettertyd, soos byvoorbeeld in [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se klavierkonserte, het hulle weer selfstandig geword en as 'n groep teenoor die strykers opgetree. [[Trompet|Trompette]], vergesel van die pouke, het slegs eenvoudige gedeeltes gespeel.
Deur die Mannheimskool is klarinette ook in die orkes opgeneem. Vroeër is die klarinet ook deur die hoboïs gespeel, en daarom is daar in die meeste klassieke werke of 'n hoboparty, of 'n klarinetparty; die twee is selde saam gebruik. Die [[Mannheimorkes]] was in sy tyd die beroemdste orkes in [[Europa]] en het veral beïndruk met sy geweldige [[crescendo]]'s. Die konsertmeester (eerste vioolspeler) was hiervoor verantwoordelik en hy het die effek bereik deur speelaanwysings vir al die spelers te maak.
Na 1790 het die besetting van die orkes bestaan uit die strykorkes, twee fluite, hobo's, klarinette, fagotte, horings en uiteindelik ook trompette en pouke. Dikwels was daar ook aanwysings vir 3 trombones, en met die koms van die Turkse styl in die musiek is ook die groot trom, simbale en die triangel (driehoek) bygevoeg. [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] het soms ook die piccolo, die kontrafagot of 'n tweede horingpaar voorgeskryf. Belangrike vernuwings in sowel besetting as die gebruik van die orkes is aan [[Hector Berlioz|Berlioz]] te danke.
strykers ook aangevul word en so het orkeste met meer as 100 spelers ontstaan. Ook deur die toedoen van [[Richard Wagner|Wagner]] is die huidige opstelling van die orkes as die norm aanvaar, naamlik die strykers in 'n halwe sirkel om die dirigent en daaragter agtereenvolgens die [[houtblaser]]<nowiki/>s, die [[koperblaser]]<nowiki/>s en die slagwerk. Die groter strykersbesetting het ook 'n groter onderverdeling moontlik gemaak, wat 'n verfyning van die klank meegebring het en veral deur die Impressionistiese komponiste benut is.
== Gewilde- en fanfare-orkeste ==
Die gewilde-orkes (ook bekend as 'n harmonie-orkes) bestaan uit hout en koperblaasinstrumente, slagwerk en soms ook een of meer kontrabasse. Die fanfare-orkes bestaan uit koperblaasinstrumente en slagwerk. Hierdie orkeste het hul oorsprong in die militêre kapel (orkes) van die 17e eeu gehad wat meestal uit verskillende soorte hobo's en tromme bestaan het. In sowel [[Duitsland]] as [[Frankryk]] het die kapel aan die einde van die 18e eeu ontwikkel tot 'n volledige houtblaserbesetting, horings, trompette, [[serpent]] en slagwerk ([[kleinpouk]], trom, simbaal en triangel). Die uitvinding van ventiele (kleppe) in omstreeks 1820 het 'n groot omwenteling teweeggebring.
== Jazz- en vermaaklikheidsorkeste ==
Die besetting van die jazz- en die vermaaklikheidsorkes is nog nie heeltemal vasgelê nie. Die min of meer [[stereotipe]] besetting van die sogenaamde "big band" het in die twintigerjare ontstaan en is onder meer deur die ou militêre orkes beïnvloed. Die [[trompet]], [[klarinet]], [[Saxofoon|saksofoon]] en [[trombone]] het ontwikkel tot volwaardige trompet-, saksofoon- en trompetseksies, terwyl die ritmeseksies deurgaans bestaan uit die kitaar, klavier, kontrabas en slagwerk. Die vermaaklikheidsorkes is 'n vermenging van die outydse salonorkes en die "big band".