PressReader - Beeld: 2017-05-05 - Zu­ma lag dalk nog laas­te
Zu­ma lag dalk nog laas­te
‘Moei­lik om te wys hy was ir­ra­si­o­neel’
Beeld - 2017-05-05 - Voorblad - Je­an­ne­Ma­rié Ver­sluis en Sa­rel van der Walt
Al is die DA oor die eer­ste hek­kie in ’n hof­stryd om Pra­vin Gord­han en M­ce­bi­si Jo­nas se af­dan­king ter­sy­de ge­stel te kry, word ge­re­ken p­res. Ja­cob Zu­ma hoef nie sla­pe­lo­se nag­te daar­oor te hê nie.
Reg­ter Bashier Val­ly het gis­ter in die hoog­ge­regs­hof in P­re­to­ria be­veel dat Zu­ma die re­kord van sy be­sluit­ne­ming, die kor­re­spon­den­sie en ver­slae daar­oor en ook die re­des vir die afdankings bin­ne vyf dae aan die DA se pro­ku­reurs gee.
’n Kos­te­be­vel is ook aan Zu­ma uit­ge­reik. Val­ly het ge­sê hy sal la­ter re­des vir sy be­vel gee.
Die DA het hom op hof­re­ël 53 be­roep vir sy tus­sen­tyd­se aan­soek. Die par­ty wil dit la­ter in ’n her­sie­nings­aan­soek ge­bruik om te be­wys dat Zu­ma ir­ra­si­o­neel op­ge­tree het met die af­dan­king van Gord­han en Jo­nas as mi­nis­ter en ad­junk­mi­nis­ter van fi­nan­sies. Die DA wil die afdankings dan ter­sy­de laat stel.
Zu­ma het in hof­stuk­ke ge­sê die DA is op ’n “vis­vang­eks­pe­di­sie” as hy aan­voer daar is ’n in­tel­li­gen­sie­ver­slag waar­op hy die afdankings ge­grond het.
Adv. S­te­ven Bud­len­der, na­mens die DA, het ge­sê as dié ver­slag be­staan, sal dit die re­des be­vat. Die DA kan sy saak nie fi­na­li­seer tot­dat hy weet of Zu­ma sy be­sluit op so ’n ver­slag ge­grond het nie.
Die re­kord van be­sluit­ne­ming is kri­tiek be­lang­rik, want dit sal wys of Zu­ma wel op so ’n ver­slag staat­ge­maak het. Bud­len­der het ge­sê die her­sie­nings­aan­soek moet voor Ju­nie af­ge­han­del wees om te voor­kom dat Moody’s die der­de gra­de­rings­a­gent­skap word wat Suid-A­fri­ka se kre­diet­gra­de­ring tot rom­mel­sta­tus ver­laag.
Adv. Ish­ma­el Se­me­nya SC, na­mens Zu­ma, het aan­ge­voer hof­re­ël 53 is nie van toe­pas­sing op uit­voe­ren­de be­slui­te soos die aan­stel­ling en af­dan­king van ka­bi­nets­le­de nie. Dit is net van toe­pas­sing op ad­mi­nis­tra­tie­we be­slui­te, het hy ge­sê.
Die DA het ge­sê die doel van hof­re­ël 53 is om te sorg dat her­sie­nings­aan­soe­ke nie son­der in­lig­ting in­ge­dien word nie.
Zu­ma sê in hof­stuk­ke hoe­wel die DA op ’n in­tel­li­gen­sie­ver­slag steun, ver­eis die DA van hom (Zu­ma) om dié ein­ste ver­slag te ver­skaf. “Dit is ’n ab­sur­di­teit.”
Prof. Pier­re de Vos, grond­wet­ken­ner, is nie ver­ras deur Val­ly se be­slis­sing nie.
Hy sê die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof het in 1997 in die so­ge­naam­de Hugo-saak be­vind die uit­oe­fe­ning van e­ni­ge o­pen­ba­re mag (waar­on­der die af­dan­king en aan­stel­ling van mi­nis­ters) kan deur die hof her­sien word.
“Dit kan op twee gron­de her­sien word: Het die pre­si­dent die wet­ti­ge ge­sag ge­had om te doen wat hy ge­doen het en het hy ra­si­o­neel op­ge­tree?”
Om te kan be­sluit of die pre­si­dent ra­si­o­neel op­ge­tree het, moet die hof weet wat die re­des vir sy be­slui­te was. “Dit sal die hof help om te be­sluit of daar ’n ra­si­o­na­le ver­hou­ding tus­sen die be­sluit en die doel van die be­sluit was. Maar dié is ’n po­li­tie­ke be­sluit en daar is nie ob­jek­tie­we kri­te­ria vir die aan­stel­ling en af­dan­king van mi­nis­ters nie. Die be­te­ken dit sal baie, baie moei­lik wees om ’n hof daar­van te oor­tuig dat die be­sluit ir­ra­si­o­neel was.
“Myns in­siens is die e­nig­ste pro­bleem vir die pre­si­dent dat hy moont­li­ke teen­stry­di­ge re­des ge­gee het vir sy ka­bi­net­s­kom­me­ling. Een van die ge­rap­por­teer­de re­des is dat hy sy be­sluit ge­grond het op ’n val­se in­tel­li­gen­sie­ver­slag, wat op sig­self ir­ra­si­o­neel kan wees. Die pre­si­dent sal waar­skyn­lik ont­ken dat hy staat­ge­maak het op dié ver­slag. Ten­sy een van die top­ses (in die ANC) dit in bee­dig­de ver­kla­rings aan die hof be­ves­tig, sal dit so wees en kan die pre­si­dent uit­ein­de­lik die saak wen.”
Die her­sie­nings­aan­soek is wet­lik ge­spro­ke ’n waag­stuk, sê De Vos.
Ja­mes Sel­fe, fe­de­ra­le voor­sit­ter van die DA, sê die DA is op­ge­won­de oor die uit­spraak.
Die uit­voe­ren­de ge­sag moet dit dalk oor­weeg om teen die be­slis­sing te ap­pel­leer, het Zi­zi Kod­wa, ANC-woord­voer­der, gis­ter­aand ge­sê. Hoe­wel die ANC die reg­stel­sel re­spek­teer, is dit Zu­ma en sy uit­voe­ren­de ge­sag se reg om te be­sluit oor die be­kend­ma­king van sy re­des vir die afdankings, sê Kod­wa.
Zu­ma het gis­ter op die Wê­reldE­ko­no­mie­se Forum se be­raad in Dur­ban ge­sê hy het sy ka­bi­net ge­skom­mel om ge­leent­he­de vir jong men­se in die re­ge­ring te skep.