Versindaba » Blog Archive » Breyten Breytenbach. Kleinreis deur ‘n vergete notaboekie
Sunday, November 22nd, 2015 | Artikels, essays, e.a., Gedigte.
9 Kommentare op “Breyten Breytenbach. Kleinreis deur ‘n vergete notaboekie”
H van Rensburg :
November 23rd, 2015 at 6:07 am
Wat ‘n meestersklas.
Dankie vir die reis in die hart van die skeppingsproses, Breyten.
“Yolande, with a smile like a butterfly, says: ‘If you keep on making notes all the time you won’t see [kursief] anything.’ I say: But it is in the writing that I see.’ She: ‘You miss so much. All the odours and the savours which you never experience … I: ‘It is the fault of my hand.’ She: ‘Your hand will wither and fall off. And then you will be blind.'”
Breyten Breytenbach: “Return to Paradise,” p.173.
Hoe gelukkig dat mev. Breytenbach nog nie reg was oor daardie skryfhand nie!
November 26th, 2015 at 7:36 pm
Wat ‘n ryk intertekstuele notaboek-ervaring. Mens reis so proe-proe daardeur. Bewaar asseblief jou notaboeke.
December 11th, 2015 at 10:16 am
’n Tyd gelede het ek Parool / Parole, Versamelde toesprake/ Collected speaches deur Breyten Breytenbach, as geskenk gekry. En dit was ’n geskenk wat die leser seën met ongekende vreugde.
Die toesprake wat Francis Galloway so noukeurig saamgestel het, gee ’n insig in en oorsig oor ’n onvoltooide, maar opwindende reis. Vir die reuse werk wat Francis gedoen het, verdien sy twee pluimpies. Die reis was nie net opwindend nie, maar by tye teen die getye. ’n Reis vol kronkels en kabels. Dit was ’n reis wat die reisiger in die diepste donker gedompel het. Dáár waar hy soggens, smiddags en saans donker melk moes drink (vgl. Paul Celan se Todesfuge). Hoe hy oorleef het, weet nugter. Maar hy het. Dalk is daar drie redes: geloof en hoop, maar die grootste hiervan is die liefde. Die liefde omvat alles.
Die boek wat Breyten Breytenbach se lewensreis verbeeld, vertel van ontnugtering, ontgogeling, verraad, verlies, neerlae, oorwinnings. Van ’n man in die jare sewentig wat nie kan, en nie mag, ophou om woorde te weef nie. Hy het die moed behou om steeds teen onreg en uitbuiting te protesteer. En dan in Afrikaans wat soos reëndruppels op die bar aarde val. Dansend en vrolik. Die boek eindig met Breyten se diepsinninge en meelewende toespraak tydens André P. Brink se roudiens. André is weg. En al wat oorbly is die stilte.
Ek het die Poetry Africa-fees by die Universiteit van Natal in Durban bygewoon. Dit was die jaar 1997. Alles het na poësie geruik. Sterre soos Wilma Stockenström en Antjie Krog, en natuurlik Breyten, het die toeskouers aan hulle lippe laat suig. Daar was ook ’n internasionale geur. Digters soos Jaan Kaplinski, Bei Dao en Tatamkhulu Afrika. Ons almal het ervaar:
Poetry is verdant – in spring
it is born from each raindrop, each
ray of light falling on the ground (Jaan Kaplinski).
Dit was tydens dié geleentheid dat ek en Breyten mekaar in die oë kon kyk. My broer was deur rowers doodgeskiet. Toe Breyten dit hoor, het hy sy hand pastoraal oor myne gesit. Die stilte van meelewing.
In Breyten se bestaansbelydenis (staande belydenis) op 25 November 1975 verwys hy na kolonel Broodryk wat hom menslik behandel het tydens die voorafgaande drie maande van gevangenisskap Toe ek dit lees, draai my gedagtes na een aand in Pretoria. Ek het by ’n gemeente gehelp (van die wal in die sloot) en huisbesoek by ’n sekere kolonel Broodryk gedoen. Hy het my allerlei boeiende verhale uit sy vroeëre lewe vertel. Ek het hom laat begaan. Hy het nabye kontak met Bram Fischer gehad en natuurlik met BB. En toe die verrassing. Hy staan op, maak galant verskoning, en kom terug met ’n stapel papiere. Hy wys dit vir my. Dit was die oorspronklike manuskrip van gevangene Breytenbach se digbundel, Voetskrif. Ek het my nuuskierigheid ingehou soos ’n laaste asem. Toe vra ek die kolonel of ek dit vir ’n ruk kon leen. Eerlik, my bedoeling was om dit te hou. Ek het met verwondering gelees. In sy eie linkshandige en netjiese handskrif. Al die gedigte. Net een woord is doodgetrek en met ’n ander een vervang. Net een.
Ek het gehoop dat die kolonel van die manuskrip sou vergeet, maar hy het nie. Ek moes dit teen wil en dank teruggee. Hoe jammer tog!
Breyten, dankie vir jou reissak vol woorde en jou lewe. Jy is nou nie meer uit op parool nie, maar vry. Vry om te dink, te praat en te skryf.
December 11th, 2015 at 8:06 pm
Beste Cas: Dankie vir hierdie mooi wense van jou. Ek kom so af en toe op een van jou aandoenplekke af en sien dat jy oorstaan en laafnis kry het by wonderlike fonteine. Ek hoop dit bly so vorentoe. Die reise, soos jy weet, hou nie op nie. Die dors ook nie.
Dis fassinerend wat jy vertel omtrent die besoek by kolonel Kalfie Broodryk. Ek was by geleentheid ook in daardie voorhuis en onthou die ‘trofeë’ in die skurkegalery soos bokkoppe teen die muur. Dis natuurlik onvermydelik dat ek ook daar sou beland – darem in die uitgelese geselskap van die goeie Vrystater, Bram Fischer! Ek onthou dat die verkneukelende voyeurisme aanvoelbaar was, maar ons het seker maar almal die een of ander verminking. Dat die kolonel in besit is (lewe hy nog?) van die Voetskrif manuskrip, het ek nie geweet nie. Dis dan ook die enigste volledige manuskrip van my wat iewers in Veilige bewaring is. Die woord wat deurgehaal is – as ek reg onthou, gesensureer – was ‘help’.
Alles wat mooi en rustig is vir jou oor die komende Kersseisoen – en sterkte op jou pad vorentoe!
December 13th, 2015 at 8:54 pm
Cas,dis eienaardig tot welke mate jargon soos “pastoraal,” “gemeente” en “huisbesoek” mens se hare in Afrikaanse verband onsakramenteel kan laat rys. Dankie vir die interessante mededeling.
December 14th, 2015 at 12:38 pm
Waldemar, dankie vir jou dankwoord. Jy moet net onthou dat daardie woorde deel van die kerklike woordeskat was. Verder moet ‘n mens nooit die historiese perspektief uit die oog verloor nie. Mooibly.
December 14th, 2015 at 7:52 pm
Dankie, Cas. Ek moet sê, jou tweede sin hierbo met die verledetydsvorm aan die end, lyk of dit uit die (eskatologiese/apokaliptiese) toekoms gerig is! Groete.