Sondag, 10 Februarie 2019 09:00
DIEPER 2019: Vergeet van jouself
Sondag 10 Februarie 2019
My oupa het my altyd met Monopoly gewen toe ek klein was. Dit was nie lekker nie. Ek het my voorgeneem dat ek hom eendag gaan wen, maar nie net wen nie, hom kaal uittrek. Toe op 'n dag, kry ek eerste kans om Eloff & Jan smuts strate te koop en breek sodoende my oupa. Sal nooit vergeet hoe lekker dit was om sy laaste noot te vat en te sien hoe hy bankrot is en ek hom vernietig nie. Maar ek sal sy woorde nooit vergeet nie: "Mooi so. Jy het gewen! Maar kom ons sit dit nou alles terug in die boks – al die huise, hotelle, 'get out of jail' kaarte, nutsmaatskappye (elektrisiteit) en al jou geld (wat ek alles so opgestapel het) Dit was nie joune nie, al het jy so gedink".
Ek wou nie hê dat dit terug in die boks moet gaan nie. Ek wou dit so hou as 'n bewys dat ek gewen het en die meeste gehad het. Oupa het dit gesien en die volgende vir my gesê: "Die lewe werk ook so: alles wat jy bymekaar gemaak het en gedink het jy besit, gaan alles terug in die boks – titels, talente, CV's, silwerware, dekorasies, huise, plase, karre, selfs jou liggaam gaan letterlik terug in die boks in."
Ek lees onlangs die volgende wat by oupa se woorde aansluit: "Alles wat jy het gaan eendag op 'n ashoop beland. Jy is net die middelman tussen wat jy het en wat stelselmatig op die ashoop gaan beland. Die enigste verskil tussen goedere in 'n winkel en 'n ashoop is TYD." En elders: "If you want the formula, here it is: junk equals treasure or stuff plus time. Stuff is junk waiting to happen."
Ons is besig met die reeks Dieper met God. Sovêr het ons nog elke Sondag na 'n tema beginnende met 'n V gekyk soos: Verwarmde hart, Verwonderd, Vreugde en Vry. Vanoggend kyk ons na die V van VERGEET . . .
Ons het verlede week ook na 7 W's gekyk wat geestelike verdieping met God verhinder en jou lewe met God oppervlakkig hou. Die 7 W's is:
1. Woede, kwaad, ontplof, verloor jouself of jou humeur, woedestuipe. As dit nie hanteer word nie, lei dit tot:
2. Wrokke, grudges, verbittering, haat, grief, wrewel, afsydigheid.
3. Wreek, wraak, wreed, vergelding, straf.
4. Wen, meer, hê, gierig, kompetisie, jaloesie, afguns, bedrog, oneerlik, skelm, vergelyk.
5. Waarheid, reg, hoogmoed, narsis, hard, ongenaakbaar, vuur spoeg.
6. Wellus, begeerte, drang, selfsug, vraatsug, hebsug, bevrediging aptyt, plaasvervanging intimiteit.
7. Ween, seer, pyn, ongelukkig, onreg, gepreokkupeer, vertroetel, identiteit, manipuleer.
Vanoggend kyk ons na WEN en WELLUS en WAARHEID en WEEN
Luk 12: 13 "Iemand uit die menigte sê toe vir Jesus: "Meneer, sê vir my broer hy moet die erfenis met my deel." Maar Hy antwoord hom: "Man, wie het My as regter of deler vir julle aangestel?" Toe sê Hy vir hulle: "Pas op en wees op julle hoede vir elke vorm van gierigheid, want 'n mens se lewe is nie afhanklik van die oorvloed van sy besittings nie."
Die man se vraag gaan oor sy erfdeel. Volgens hom is die boedelverdeling oor grond nie reg nie. Hierdie grond was al in sy familie sedert Josua die beloofde land ingeneem het. Hy en sy broer het dus die grond gekry. Nie een van hulle het daarvoor gewerk nie of dit gekoop nie. Hierdie ou kom na Jesus toe met sy ontevredenheid. Die Talmud sê duidelik dat 'n Rabbi nie wetlike gesag gehad het oor erfporsies en grondverdelings nie. Jesus kon dus nie 'n uitspraak maak oor die boedel of die erfdeel nie. 'n Mens sou kon vra, hoekom hy na Jesus toe kom? Die rede daarvoor is, omdat hy godsdiens wil gebruik om sy sienings te regverdig en om dit wat hy soek te kry. Let op: Hy kom na Jesus nie om te vra wat Jesus hieroor te sê het nie, maar om Jesus se outoriteit as Rabbi te misbruik om te kry wat hy voel reg is naamlik, meer grond. En die ironie is dat juis dit is waarvan hy sy broer beskuldig. Jesus vertel dan 'n storie om te wys hoe maklik 'n mens bedrieg en verblind kan word deurdat ons nie die werklikheid van wie ons innerlik in jou hart is, raaksien nie, want gierigheid is die een sonde wat jou maklik kan mislei en verblind vir die liefde en hartsbegeerte om te besit. Die een is soos 'n eien-aar met die liefde vir besittings teenoor 'n trustee wat bestuur. Daar is 'n groot verskil tussen die 2 soorte ingesteldhede. Dit is waaroor die storie van Jesus gaan, dus oor die innerlike, oor wat jou dryf en wat in jou hart is. Dit gaan dus nie soseer oor die verkeerdheid en die gevaar van rykdom in terme van geld en materiële besittings nie, maar oor 'n ingesteldheid en 'n gesindheid teenoor die lewe. En as jy so na die storie kyk is die eintlike opskrif nie die gelykenis van die RYK DWAAS nie, maar van die ARM DIER.
Kom ons kyk weer na die hele skrifgedeelte:
Luk 12: 15-21
Toe sê Jesus vir hulle: "Pas op en wees versigtig vir elke vorm van gierigheid, want 'n mens se lewe is nie afhanklik van die oorvloed van sy besittings nie." Toe vertel Hy hulle 'n gelykenis: "'n Ryk man se grond het goed gedra. Hy het toe by homself gedink: wat moet ek doen? Ek het nie plek waar ek my oes kan opgaar nie. Toe besluit hy: dit sal ek doen: Ek sal my skure afbreek en groter bou. Daarin sal ek al my graan en my ander goed opgaar. Dan sal ek vir myself sê: 'Mens, jy het baie goed wat weggesit is vir baie jare. Hou op met werk: eet, drink en leef lekker.' Maar God het vir hom gesê: 'Jou dwaas. Vannag nog sal jou lewe van jou opgeëis word, en wie kry dan alles wat jy bymekaargemaak het?' So gaan dit met hom wat vir homself skatte vergader en nie ryk is by God nie."
Ek verduidelik: 'n Man se grond het goed gedra. Dit is nie oor iets wat hy self daaraan gedoen het nie. Dit is 'n geskenk aan hom. Die man se rykdom is 'n seën. Alles wat hy het is aan hom gegee, eintlik geleen. Soos in die speletjie Monopoly "Its all goes back into the box". Die storie gaan dus nie oor die ryk man se rykdom, sy besittings en geld nie maar hoe hy daaroor dink en wat hy daarmee sal maak. Richard Quest van CNN sê "It's not how much you have, It's what you do with what you have. It's not about more, but to make more with what you have". Kom ons kyk wat was waar van die man in die storie in terme van sy ingesteldheid:
1. "Hy het toe by HOMSELF gedink"
By homself is 'n ingesteldheid van EK – van MY – en MYNE. Die feit dat hy net by homself dink, wys al dat daar nie plek vir iemand anders in sy lewe is nie. Hy dink individualisties, terwyl die kultuur van destyds een was van kollektiwiteit veral in familieverband. Hulle het oor alles saam gedink en saam besluit, maar nie hy nie – hy dink by homself. Waaroor dink hy?
2. "Wat moet EK doen?"
Hy wonder wat hy met alles wat hy reeds het, moet doen? Is dit nie vanselfsprekend as jy in plek bly waar baie mense arm is en niks het nie, jy dan tog behoort te weet wat om met jou 'baie' te doen nie? Behalwe as jy op 'n manier jouself so geïsoleer het van die werklikhede en die probleme om jou dat jy vereensaam. Alles omdat jy nie in kontak met die noodkrete van die hongeres, die dakloses, en die wat uitgebuit is gebly het nie. Jy organiseer jou lewe so dat jy letterlik nooit in kontak kom met iemand wat in nood is en behoeftes het, skouer skuur nie. Daarom weet jy nie wat om met jou oorskot te doen nie, want jy lewe net saam met ander wat net soveel of meer het as jy. Omdat jy jouself heeltyd met ander vergelyk wil jy meer hê. Jy smag na wat ander het en wil selfs meer as hulle hê, want dit sal jou dan laat goed voel. Hierdie is 'n ingesteldheid dat wat ek het, myne is omdat ek die eienaar is en nie 'n ingesteldheid dat wat ek het aan my gegee is of eintlik geleen word om iets mee te doen nie. So 'n ingesteldheid van "net myne" lei later tot 'n ontevredenheid met wat jy het en 'n begeerte om dan meer te wil hê, want dit wat jy het is nie genoeg nie - terwyl jy eintlik klaar nie weet wat om met alles te doen nie. Weet jy wat noem mens dit? GIERIGHEID! Dit beteken daar is meer vir my, want ek is belangrik en in die hoogste-senter. Dis wat gelei het tot die eerste moord en ons noem dit HOOGMOED. Volgens Cicero, 'n Romeinse wysgeer – is dit 'n siekte van die gees of van die hart! Dis onsigbaar van buite, maar speel na buite uit. Dis presies die punt van Jesus se storie: "Pas op, wees versigtig, vir elke vorm van gierigheid". In wese is gierigheid 'n ingesteldheid en 'n gesindheid van om meer te wil hê. 'n Ingesteldheid vandat alles wat jy het, nie genoeg is nie. Dat jy nie tevrede is met wat jy het nie, maar dat jy ook nie weet wat om met dit wat jy het te doen nie. So baie mense het vandag dieselfde dilemma as die man in die storie: hulle skure is reeds vol (doen nie iets daarmee soos deel, of gee nie) en weet nie wat om met dit te doen nie. Daarom sê die man in die storie: "Ek het nie plek waar ek my oes kan opgaar nie". Die lewe gaan vir hom oor om op te gaar, om meer te hê, om die meeste te hê en en om te wen. Dan sal dit hom laat goed voel, dat hy dit gemaak het, sy doel bereik het. Dan sal hy suksesvol wees deurdat hy voldoen aan sy eie maatstaf van om baie te hê, eintlik die meeste te hê. Maar hier is die werklike dilemma: Uiterlik is sy skure vol sodat hy nie meer plek het nie, omdat hy het te veel het. Daarom word hy beskou as 'n ryk man, maar sy binnekant is leeg. Sy lewe en sy hart is leeg. Dit is hoekom hy 'n dwaas genoem word, want hy dink hy is ryk (uiterlik in 'stuff') terwyl hy innerlik arm is. Hy lewe nie met 'n ryk ingesteldheid (om ryk by God te wees) nie, maar met 'n arm ingesteldheid (arm by God). Sy ingesteldheid is dus verkeerd is of gerig op die verkeerde goed daarom kan meer daarvan hom nie help nie. As jy meer en meer van niks het, dan het jy maar net nog meer niks. Daarom is hy geestelik arm, al dink hy, hy is ryk. Maar hy is nie ryk nie. Al wat hy het, is baie van niks, want niks van die goed waarvan hy so baie van het, laat hom goed voel nie. Hy dink dat as hy uiterlik sy skure groter maak, dit hom innerlik sal laat goed voel. En dit is ook presies wat hy toe doen:
"Ek sal my skure afbreek en dit groter bou en my goed daarin opgaar."
Dit wys sy verkeerde ingesteldheid van ten spyte van die reeds baie wat hy het, wil hy nog meer hê. Daarom breek hy af en maak groter, want meer sal hom mos goed laat voel. Nou waar voel 'n mens goed? Tog hier binne, innerlik, diep in jou hart. En dit is sy probleem, want daar is niks. Hy is innerlik leeg en probeer met uiterlike goed, innerlik vol word. Hy dink hy kan sy innerlike leegheid vul met uiterlike goed. Is dit nie maar presies wat ons ook doen met die diep leegheid hier in ons binnekant nie? Ons vul dit met klomp uiterlike 'stuff'. Ons gebruik TYD om sekere area's in ons lewens nog groter te maak om sodoende nog meer rykdom te bekom. Daarom sê Jesus: "oppas vir elke vorme van gierigheid". Vorme van gierigheid is: mags-gierig, beheer-gierig, posisie-gierig, aandag-gierig, versamel-gierig, applous-gierig, voordele-gierig, eer-gierig, erkenning-gierig, aandag-soek-gierig, komplimente-gierig, in-die-kollig-gierig, wellus-gierig, hulp/aas-gierig, lui/niks doen-gierig...
Gierigheid is 'n dier wat jou van binne af opvreet en jou sonder rede en verstand laat optree. Om meer te kry en te wil hê, moet jy dit wat jy het eers afbreek om dit groter te maak. Hoe baie breek ons nie dit wat ons het af om meer te kry nie? Gesondheid (oorwerk, stres, ongesond), werk (on-eties) en verhoudings (skeep af, maak seer, stel teleur, ontrou). Jy breek dit wat jy het af om meer te kry en om uiterlik aan die buitekant, te vertoon dat jy gelukkig is en dat jy goed voel. Die realiteit is eintlik, dat jy aan die binnekant voel of jy leeg is of jy nêrens het om dit te bêre nie. Jy het nie vrede en vreugde aan die binnekant nie. Alhoewel jy baie besig is en vol en gelukkig lyk aan die buitekant, is jy aan die binnekant leeg en hoop jy soos die man in die storie dat jy eendag as skure groter is . . . en jy het meer . . .
3. "Dán sal ek vir myself sê 'mens, jy het goed gedoen'".
Die probleem met enige vorm van gierigheid is dat dit jou uit die NOU, uit die hede vat, want jy is in jou kop besig met hetsy die toekoms of die verlede. In die geval word die man se lewe iets wat wag om te gebeur en vat dit hom uit die nou uit. Hier in die nou is hy ontevrede, omdat hier nou, niks is nie. Daarom wil hy nie hier in die nou lewe nie, hy wil dáár lewe . . . by die AS DIT . . . DAN SAL . .
Sien jy nie iets van jouself hierin nie? Jy sukkel om in die nou te wéés, tevrede te wees, want jy is:
1. Vasgevang in 'n verlede waarvan jy nie kan loskom nie. Daar het seer goed in die verlede gebeur en dit hou jou vasgevang. Om daaraan vas te klou en die seer te troetel, is dit nie nie op 'n manier 'n vorm van gierigheid nie? Meer bejammering, simpatie, empatie.
2. Vasgevang in 'n toekoms wat jy idealiseer. "eendag . . . as dit … dan sal. Daar is altyd iets waardeur, waaroor jy eers moet kom. Iets wat eers afgehandel moet word. Skuld wat betaal moet word, iets wat ek nog moet kry, dan sal ek gelukkig wees. Wat gebeur toe?
God het vir die man gesê: "jou dwaas…. Dwaas is die Griekse woord "afron" met die stamwoord phred. Jy is die senter van jou lewe, passies, wysheid, asem – so dom soos dier. Dis soos om vir jouself te lewe sonder rede en verstand. Daarom word die lewe (ZOE) van hom teruggevat. Die Griekse woord "apoteio" beteken "dis vir jou geleen". Dis nou die tyd om terug te gee, want jy doen nie iets goeds daarmee nie . . . "your life was on lone and I want your soul back"… Dit beteken dus dat jou rykdom asook jou siel en gees alles met mekaar verbind is. Wie jy is, jou siel en gees, en alles wat jy het, is aan jou geleen en word teruggeëis as jy dit net vir jouself hou en klou en opgaar.
"vandag sal jou lewe van jou teruggeëis word". Die woord lewe is die Griekse woord "Zoë" – eufron = euforia wat goeie lewe beteken. Nou noem Jesus die man jou afron- wat die teenoorgestelde van euforia is dus sonder geluk, passie, asem, lewe, Zoë want Zoë is: innerlike geluk, genot, vrede, tevrede, vreugde – Dis 'n diep kwaliteit van lewe, lewe wat bevredig (en nie die woord 'bios' wat fisiese lewe beteken nie), diep lewe, innerlike vrede en tevredenheid. Zoë is om te wees teenoor om te wil hê. Daarom is Zoë die afwesigheid en die opgee om te besit en om te wil hê. Dit is om tevrede te wees en met tevredenheid te lewe. En volgens die storie kan jy dit net word as jy jouself vergeet. In dit lê daar 'n diep rykdom nl. om eers arm en leeg van jouself te word, dus vry van jou belangrike lewe. 'n Geestelike soeker het eendag in 'n vêr land na 'n guru toe gegaan en vir hom gevra dat hy hom moet help op sy geestelike reis. Die guru het in sy eenvoudige huisie verwelkom en vir hom tee aangebied. Toe die man die vol teekoppie by hom neem, het die guru nadergekom en nog tee uit die teepot in sy koppie geskink. En hy het net aangehou met gooi totdat die tee uit die koppie oorgeloop en op die grond geval het. Die man sê toe vir die guru: Oppas! Wat maak jy nou?" Die guru sê vir hom: hierdie koppie is jy. Jy wil geestelik groei, maar jy is nog te vol van jouself. Gaan word eers leeg, sodat jy kan vol word. Dis wat die guru gesê het, en Jesus sê: geseënd is die wat arm van gees is, want aan hulle behoort die koninkryk van die hemel. Geseënd is jy as jy nie vrede soek by goed en ervarings wat nooit regtig vrede kan bring nie. Geseënd is jy as jy daardie begeertes kan laat gaan, as jy arm kan word, en net in die eenvoudigheid van die hier en nou oomblik kan wees. Want in hierdie oomblik hier en nou is daar 'n onuitputlike rykdom. God self is hier. As jy hier kom, is jy ryk by God. Wat beteken dit? Dit beteken dat dit nie gaan oor hoeveel jy besit nie, maar of jy deur God besit word dus of jou hart deur God in besit geneem is?
Dan het jy Zoë in die nou en innerlik voel jy goed, tevrede-geseën en jy geniet wat jy het en doen jy ook iets meer daarmee en soek jy nog meer nie. So ingesteldheid teenoor die lewe verdiep jou met God, want jy het jouself vergeet en oor jouself gekom, Nou gaan dit om meer, oor wat jy doen met wat jy het asook om dit te geniet en aan te wend vir dit wat beter is nl dat die Koninkryk sal kom. Dit is wat ryk by God is: Om God te geniet in die oomblikke. Dat die lewe 'n spel is soos Monopoly, maar nie om te wen en die meeste te hê en op te gaar nie, want alles gaan weer terug in die boks in. Ryk is om die spel – die lewensspel – elke oomblik saam met die medespelers te geniet en om meer te maak vir ander met alles waarmee jy geseën is.