Gotiese grammatika - Wikipedia
Die grammatika van die Gotiese taal is waarskynlik die oudste bekende grammatika van 'n Germaanse taal en daarby ook die enigste grammatika uit die Oos-Germaanse taalvertakking. Dit is hoofsaaklik uit die Wulfilabybel afgelei. Weens sy vroeë oorsprong is die Gotiese grammatika van besondere belang, aangesien hy duidelik veel nader aan Oergermaans op klank- en vormleer staan as al die ander Oudgermaanse tale.
1 Die Gotiese naamwoorde
2 Persoonlike voornaamwoorde
2.1 Betreklike voornaamwoorde
2.2 Vraende voornaamwoorde
2.3 Besitlike voornaamwoorde
2.3.1 Voorbeeldverbuiging mein-
3 Bepaalde lidwoord
4 Selfstandige naamwoord
4.1.1 a-stamme (manlik en onsydig)
4.1.2 Suiwer a-stamme
4.2 ō-stamme (vroulik)
4.2.1 Suiwer ō-, u̯ō- en kortlettergrepige i̯ō-stamme
4.2.2 Langlettergrepige i̯ō-stamme
4.3 U-stam (alle woordgeslagte)
4.4 Swak selfstandige naamwoorde
4.4.1 Swak manlike/onsydige An-stam
4.4.2 Swak vroulike On-stam
5.1 Swak en sterk werkwoorde
5.3 Sterk werkwoorde
5.3.1 Klas I (a/b) (ei-ai-i/ai-i/ai)
Die Gotiese naamwoorde[wysig | wysig bron]
Die Gotiese naamwoorde (nomen ) word volgens naamval (kasus) en getal (numerus) verbuig.
Taaltipologie[wysig | wysig bron]
Goties is 'n morfologiese Nominatief-Akkusatieftaal.
Fleksie[wysig | wysig bron]
Goties is 'n sintetiese taal; die verskillende funksies van die werkwoorde word uitgedruk deur die uitgange aan te las en soms deur die klinker van die stam te verander, bv. -siggw- teenoor -suggw- vir "sing". Omdat ook die 'ek', 'jy', 'hy/sy/dit' deur uitgange uitgedruk word, kan die werkwoord gebruik word sonder om ik "ek", þu "jy", ens. by te voeg, bv. siggwa: ek sing ; siggwis: jy sing; siggwand: "hulle sing".
Dit val op dat Goties nie dieselfde analitiese karakter as Afrikaans het nie; 'n werkwoord kan daarom 44 verskillende vorme hê om verskillende tydsvorme, die lydende vorm (passief), wense en moontlikhede (optatief) en die dader uit te druk: 
ons mag gesoek het
Naamwoordverbuiging[wysig | wysig bron]
Daar is 4 tot 6 woordbounaamvalle (morfologiese kasus). Baie keer word die verdwynende vokatief en reste van die wertuignaamval (instrumentalis) buite rekening gelaat.
Nominatief[wysig | wysig bron]
Die nominatief is die naamval wat die meeste in die Gotiese taal gebruik word. Die onderwerp word in die nominatief geskryf en kom byna in elke volsin voor. Dit kan slegs naas 'n werkwoord staan wat in persoon (bv. 1ste, 2de, 3de persoon) en getal (numerus) verbuig is (die persoonsvorm). Die nominatief is 'n naamval wat verder die onderwerp as die draer van die handeling aandui (in 'n bedrywende/aktiewe sin) of die onderwerp as die lydende van die handeling (in 'n lydende/passiewe sin).
Sa hunds ni beitiþ ((af) hierdie/die hond byt nie; vergelyk (de) dieser/der Hund beißt nicht).
þai wulfos beitand ((af) hierdie/die wolwe byt; vergelyk (de) diese/die Wölfe beißen).
Sa þiudans gibiþ máiþm ((af) hierdie/die koning gee ('n) geskenk; vergelyk (de) dieser/der König gibt (eine) Gabe).
Sa mats gibada (((af) die vleis word gegee; vergelyk (de) das Fleisch wird gegeben).
Genitief[wysig | wysig bron]
Die genitief word gewoonlik gebruik om die besit of 'n nabye verwantskap tussen naamwoorde aan te dui. In Goties tree (soos in Duits) verskeie agtervoegsels op wat die genitief aandui. Dit hang alles af van die verbuigingsklas, die woordgeslag (manlik, vroulik en onsydig) en die getal (numerus):
Þiudanis barna ((af) kinders van ('n) koning; vergelyk (de) Kinder (eines) Königs).
Þiudane barna ((af) kinders (van) konings; vergelyk (de) Kinder (von) Königen).
Þis þiudanis barna ((af) kinders van hierdie/die koning; vergelyk (de) Kinder dieses/des Königs).
Þize þiudane barna ((af) kinders van hierdie/die konings; vergelyk (de) Kinder dieser/der Könige).
Þo barna þis þiudanis ((af) Die kinders van hierdie/die koning; vergelyk (de) Die Kinder dieses/des Königs).
Þo barna þize þiudane ((af) Die kinders van hierdie/die konings; vergelyk (de) Die Kinder dieser/der Könige).
Datief[wysig | wysig bron]
Die datief word gebruik om 'n indirekte voorwerp te benoem, byvoorbeeld:
Sa þiudans gaf þamma barna maiþm. ((af) Die koning het (aan) die kinders 'n geskenk gegee; vergelyk (de) Der König gab den Kindern eine Gabe.)
Þai þiudanos gebun þaim skalkam silubr. ((af) Die konings het (aan) die dienaars silwer gegee; vergelyk (de) Die Könige gaben den Dienern Silber.)
Baie keer kan die datief gebruik word om by bepaalde werkwoorde 'n direkte voorwerp te benoem; dit sluit die werkwoorde tekan "aanraak" en waírpan "werp, gooi" in.
Sa skalks taítok þamma barna. ((af) Die dienaar het die kind aangeraak; vergelyk (de) Der Diener berührte das Kind.)
Þata barn warp þamma stáina. ((af) Die kind het die klip (steen) gegooi; vergelyk (de) Das Kind warf den Stein.)
Die datief word meestal saam met voorsetsels gebruik. Enkele voorsetsels wat die datief vereis is:
af (vanaf, sedert)
*ana (aan, op, vir)
*at (aan, by, om)
*bi (aan, by, na mate, om, weens)
du (om, vir)
faura (voor (tydelik))
fram (vanaf, sedert, van...af)
in (in, op (tydelik), op, by, vir)
*ufar (oor, anderkant)
us (van, sedert, vanaf, van...af)
Die voorsetsels wat met 'n sterretjie gemerk is, kan ook vir die akkusatief gebruik word.
Akkusatief[wysig | wysig bron]
In die Gotiese taal belig die akkusatief die semantiese rol, wat nie aktief handel nie, maar wat iets of iemand "beweeg" of "laat beweeg".
Þai Gumans saíhvand þans ƕaito stainans. ((af) Die mans sien die wit klippe (stene); vergelyk (de) Die Männer sehen die weißen Steine.)
Þai Barna ni saihvand þana giba. ((af) Die kinders sien nie die geskenk nie; vergelyk (de) Die Kinder sehen das Geschenk nicht.)
sa skalks ni swariþ Aiþans. ((af) Die dienaar het geen eed gesweer nie / Die dienaar het nie 'n eed gesweer nie; vergelyk (de) Der Diener schwört keine (eig. nie) Eide.)
Werktuignaamval[wysig | wysig bron]
Die werktuignaamval (instrumentalis) het slegs in oorblyfsels en vaste voorvoegsels behoue gebly. Dus het hierdie morfologiese naamval vroeër verdwyn, net soos in die meeste ander Oudgermaanse tale (soos in Oudhoogduits het hy min of meer behoue gebly). Kyk byvoorbeeld na þe[h] "daarmee, met hierdie"; he? "met wie"; ni þeei "nie omdat…" / "nie dat".
Vokatief[wysig | wysig bron]
In teenstelling met die ander Germaanse tale het die vokatief in Goties behoue gebly. Dit is onduidelik of die ou vokatief in Duits wel vandag nog bestaan en/of dit maar net heeltemal met die nominatief saamval. In Goties het die vokatief sowel in die enkelvoud as in die meervoud heeltemal behoue gebly, hoewel die meervoudsvokatief egter selde gebruik word. Sy uitgange stem baie maal ooreen met dié van die nominatief en akkusatief. Die vokatief beskik egter oor geen lidwoord nie; as lidwoord kan daar na die "o" van die vokatief gekyk word, wat meestal weggelaat word. Byvoorbeeld: Oh Sunu ((af) "O, seun"; vergelyk (de) "O Sohn").
Woordgeslagte[wysig | wysig bron]
Goties het drie geslagte wat egter geen natuurlike geslagte is nie; dit wil sê, die stelsel stem nouliks ooreen met die Duitse een:
Vroulik bv. So Giba ((af) die gawe, die geskenk ; vergelyk (de) die Gabe/Geschenk).
Manlik bv. Sa Stains ((af) die steen, die klip ; vergelyk (de) der Stein).
Onsydig bv. þata Triu ((af) die hout ; vergelyk (de) das Holz).
Getal[wysig | wysig bron]
In hierdie afdeling word daar tussen twee kategorieë onderskei:
By uitsondering bestaan daar die tweevoud (dualis, bv. ons twee, ons al twee, ons beide ; julle twee, julle al twee, julle beide) wat in die werkwoordvervoegings behoue gebly het, maar nie by die naamwoorde nie.
Die verbuigings van die persoonlike naamwoorde in Goties sien soos volg daar uit:
Enkelvoud 1ste ik mik meina mis
2de þu þik þeina þus
3de Manlik is ina ize imma
Vroulik si ija izos izái
Onsydig ita ita is imma
Tweevoud 1ste wit ugkis ugkara ugkis
2de jit igqis igqara ugkis
Meervoud 1ste weis uns unsara uns
2de jus izwis izwara izwis
3de Manlik eis ins ize im
Vroulik ijos ijos izo im
Onsydig ija ija ize im
Let wel: Gewoonlik word die persoonlike voornaamwoord in Goties slegs by nadruk as 'n afsonderlike woord uitgedruk (net soos in Sanskrit, Grieks en Latyn), anders is dit in die werkswoordsvorm opgesluit. Goties verteenwoordig hier 'n ouer stadium as die ander Oudgermaanse tale.
Wat merkwaardig is van hierdie Gotiese voornaamwoorde is hul argaïese voorkoms – dit verbind baie elemente van die Latynse voornaamwoorde (byvoorbeeld die 3de persoons meervoud) en Wes-Germaanse voornaamwoorde:
Aan die een kant die tweevoud van Oudengels,
Aan die ander kant veral die 1ste persoons enkelvoud (*k>*ch) van Oudhoogduits.
Die Gotiese persoonlike voornaamwoorde was daarom van besondere taalhistoriese belang: So dien hulle byvoorbeeld in die 19de eeu as beginpunt by die rekonstruksie van 'n Indogermaanse oertaal.
In Goties is daar nog geen egte betreklike voornaamwoorde nie. Betreklike bysinne word deur 'n kombinasie van aanwysende voornaamwoorde / lidwoord (sa, so, þata) en die onbuigbare rededeel (partikel) "ei" ingelei. In die meeste gevalle is die woord wat ontstaan eenvoudig (simpel): sa+ei = saei "..., wat"; þáim+ei = þáimei "...aan diegene wat".
In enkele gevalle bring "Sandhi" verandering mee, waar die elemente byeenkom (waar twee woorde of woordvorme saamtrek en grammaties noodwendig klankverandering meebring). Daar is twee soorte sandhi in samehang met hierdie voornaamwoorde:
Die wegval van die a in die begin van baie woorde
Oorgang na 'n stemhebbende medeklinker: die afsluit-s word 'n z
Hulle is in Goties nog redelik sterk uitgebou (by die enkelvoud). Die Oudhoogduits besit 'n soortgelyke grammatikale konstruksie (dit word in die ontwikkeling tot die Nieuhoogduits weliswaar aansienlik verminder).
By nadere ondersoek toon die vraende voornaamwoorde van die onsydige naamwoorde 'n onreëlmatigheid: dit is nie ƕata, soos wat verwag word nie, maar ƕa; vergelyk hiermee die voornaamwoord ita en die lidwoord þata.
by die meervoud is daar slegs een voornaamwoord bekend: ƕanzuh.
Voorbeeld: ƕanzuh: insandida ins twans ƕanzuh (Hy het hulle weggestuur/weg van twee en twee)
Die besitlike voornaamwoorde is besitlike byvoeglike naamwoorde. Hulle word veel meer gebruik as die Genitief by die persoonlike voornaamwoorde in die 1ste en 2de persoon.
Hulle volg gewoonlik op die naamwoorde,
waarop hulle betrekking het, en stem hiermee met die woordgeslag, getal en naamval ooreen. Dit is:
meins: (af) myne; (de) mein
þeins: (af) joune; (de) dein
ugkar: (af) ons s'n (tweevoud); (de) unser (Dual)
igqar: (af) julle s'n (tweevoud); (de) euer (Dual) (vergelyk egter Beiers enker 'julle s'n')
unsar: (af) ons s'n (meervoud); (de) unser (Plural)
izwar: (af) julle s'n (meervoud); (de) euer (Plural)
Hierdie byvoeglike naamwoorde word nooit swak verbuig nie. By ugkar, igqar, unsar en izwar ontbreek die -s aan die einde van die Enkelvoud-Manlik-Nominatief. Verder kan mens nooit die -ata in die nominatief en akkusatief onsydig by hierdie vier byvoeglike naamwoorde in die meervoud koppel nie (bv. unsarata, igqarata, ens.). Die onsydige vorm is in hierdie geval met die Enkelvoud-Manlik-Nominatief identies, sonder uitgang. In ander gevalle word die byvoeglike naamwoorde presies soos elke ander sterk byvoeglike naamwoord verbuig: skalksos meinái (af) "my dienaar" / (de) "meiner Diener", in razn þeinamma "in jou huis" / (de) "in deinem Hause", ens.
By hierdie byvoeglike naamwoorde kan ook sein toegevoeg word. Hierdie byvoeglike naamwoord is selde, hoewel dit geen nominatief het nie, slegs akkusatief, genitief en datief. Sein beteken "syne, hulle" (3de persoons enkelvoud + meervoud) sonder onderskeid van woordgeslag of getal. Dit kan egter net gebruik word om na die onderwerp van die sin te verwys. 'n Mens kan vergelyk tussen:
Sa manna sahv hund seinana. ((af) Die man het sy (eie) hond gesien. ; (de) Der Mann sah seinen (eigenen) Hund).
Sa manna sahv hund is. ((af) Die man het sy (van iemand anders) hond gesien.; (de) Der Mann sah seinen Hund (von jemand anderem)).
Þái gumans drugkun wein seinata. ((af) Die mans het hulle (eie) wyn gedrink. ; (de) Die Männer tranken ihren (eigenen) Wein.)
Þái gumans drugkun wein ize. ((af) Die mans het hulle (van ander mense) wyn gedrink.; (de) Die Männer tranken ihren Wein (von anderen Leuten)).
Voorbeeldverbuiging mein-[wysig | wysig bron]
Bepaalde lidwoord[wysig | wysig bron]
In Goties is daar slegs een bepaalde lidwoord wat tegelyk 'n aanwysende voornaamwoord is. Hy tree verbasend baie soos die Duitse bepaalde lidwoord en ook die aanwysende voornaamwoord op. Aan hierdie bepaalde lidwoord, wat terselfdertyd 'n aanwysende voornaamwoord is, kan mens besonder goed die ontwikkeling van die afsonderlike bepaalde lidwoorde en aanwysende voornaamwoorde in die uiteenlopende Oergermaanse tale (bv. Oudhoogduits, Oudengels en Oudnoors) raaksien. Wat die aanwysende voornaamwoorde betref, kan 'n mens steeds by Yslands parallelle trek (vergelyk Yslands þessi en Gotiese þize).
Nou kan mens 'n vergelyking maak tussen die tabel hierbo en die Oudengelse bepaalde lidwoord en aanwysende voornaamwoord in die twee tabelle hieronder.
Daar is geen onbepaalde lidwoord in Goties nie.
Selfstandige naamwoord[wysig | wysig bron]
By die verbuigingsvorme van die selfstandige naamwoord is die verbuigingstam van die naamvaluitgang onderskeibaar. Na gelang van die uitgang van die verbuigingstam kry mens in Goties 'n klinker- (volgens Jacob Grimm: sterk) en 'n medeklinker- (volgens Jacob Grimm: swak) verbuiging.
Deels deur die Laat Oergermaanse en Voorgotiese ontwikkeling is die eindklank van die verbuigingstam nie in elke verbuigingsvorm herkenbaar nie. By die klinkerstamme toon dit veral nog in die Datief-Meervoud en Akkusatief-Meervoud: a-stamme dagam, dagans ↔ ō-stamme gibom, gibos ↔ i-stamme gastim, gastins ↔ u-stamme sunum, sununs. By die medeklinerstamme is die verbuigingstam die duidelikste voor die uitgange wat met 'n klinker begin, vergelyk: gumane, qinono, manageino.
Klinkerverbuiging[wysig | wysig bron]
a-stamme (manlik en onsydig)[wysig | wysig bron]
Die Gotiese a-stamme, wat sowel manlik en onsydig insluit, sit die Oergermaanse a-stamme en uiteindelik die Oerindogermaanse o-stamme voort, sodat hulle met die Latynse en Oudgriekse o-stamme (tipies: Latyn lupus 'wolf', Grieks lúkos 'wolf') vergelykbaar is. By die Oergermaanse a-stamme wissel die agtervoegsel tussen *-a- en *-e- ( < Oerindogermaans *o : *e), wat in Goties as -a- : -i- voortgesit is. Die a-stamme word op grond van klankontwikkeling in drie klasse verdeel:
Suiwer a-stamme[wysig | wysig bron]
Paradigma van die manlike en onsydige a-stamme: dags (manlik) 'dag', hlaifs (manlik) 'brood', waurd (onsydig) 'woord', haubiþ (onsydig) 'hoof' / 'kop':
manlik dags, hlaifs
onsydig waurd, haubiþ
Die reëlmatige verandering (wisseling) tussen f : b ((nominatief-enkelvoud laufs* 'blaar' : nominatief-meervoud laubos), þ : d (nominatief-enkelvoud liuhaþ 'lig' : genitief-enkelvoud liuhadis) en s : z (nominatief-enkelvoud riqis 'duisternis, donkerheid' : genitief-enkelvoud riqizis) spruit uit die Gotiese eindklankverharding.
i̯a-stam[wysig | wysig bron]
Die manlike i̯a-stamme word weens 'n uitgangsonderskeid verdeel in 'n groep met kort stamlettergrepe en 'n groep met lang stamlettergrepe (uiteindelik deur die Wet van Sievers). Soos die langlettergrepiges behou hulle ook die meerlettergrepige stamme. Wat die onsydige i̯a-stamme betref, bestaan hierdie onderskeid in Goties nie meer nie; hier is die kortlettergrepige bou deurgevoer.
Paradigma van die manlike en onsydige i̯a-stamme:
kortlettergrepige harjis (manlik) (af) 'leer' (de) 'Heer'; kuni (onsydig) (af) 'geslag' (de) 'Geschlecht' (nl) 'kunne' (da) 'køn' (no) 'kjønn' (sv) 'könn';
langlettergrepige hairdeis (manlik) (af) 'herder' (de) 'Hirte'; reiki (onsydig) (af) 'ryk' (de) 'Reich':
manlik harjis, hairdeis
onsydig kuni, reiki
u̯a-stamme[wysig | wysig bron]
Die u̯a-stamme word weens hul besondere klankvorming eweneens van die suiwer a-stamme onderskei. Die kortlettergrepige u̯a-stamme het in die nominatief-enkelvoud die klankvorm (manlik) -us, (onsydig) -u; die langlettergrepiges het weer die klankvorm (manlik) -ws, (onsydig) -w.
Paradigma van die manlike en onsydige u̯a-stamme: þius* (manlik) 'dienaar, kneg', waurstw (onsydig) 'werk':
Kortlettergrepige naamwoorde (met kort klinker)
Die woord nominatief-enkelvoud aiws* '(lewens)tyd, ewigheid' wissel in die verbuiging tussen a- en i-stamme: genitief-enkelvoud aiwis, datief-enkelvoud aiwa, akkusatief-enkelvoud aiw : datief-meervoud aiwam (7 bewysplekke), akkusatief-meervoud aiwins (Matthéüs 6:13: unte þeina ist þiudangardi jah mahts jah wulþus in aiwins. amen.).
ō-stamme (vroulik)[wysig | wysig bron]
Die Gotiese ō-stamme, wat slegs die vroulike vorme insluit, sit die Oergermaanse ō-stamme en uiteindelik die Oerindogermaanse eh₂-stamme voort. Wat in die Oerindogermaanse taal nog 'n geringe agtervoegselklinkerwisseling (Suffixablaut) uitmaak, speel in die Oergermaanse taal reeds geen rol meer nie. Daar word tussen die suiwer ō-stamme, die u̯ō-stamme en die i̯ō-stamme onderskei. Die u̯ō- en die kortlettergrepige i̯ō-stamme toon geen afwyking van die suiwer ō-stamme nie en kan daarom onder dieselfde hofie behandel word. Andersins word hulle by die langlettergrepige i̯ō-stamme ingedeel.
Suiwer ō-, u̯ō- en kortlettergrepige i̯ō-stamme[wysig | wysig bron]
Paradigma van die vroulike ō-, u̯ō- en kortlettergrepige i̯ō-stamme:
Suiwer ō-stamme: giba ((af) 'gawe', 'geskenk' (de) 'Gabe'),
u̯ō-stamme: triggwa ((af) 'getrouheid', 'verbond' (de) 'Treue'),
i̯ō-stamme: sunja ((af) 'waarheid' (de) 'Wahrheit').
Langlettergrepige i̯ō-stamme[wysig | wysig bron]
In hierdie klas hoort die woorde met 'n langer wortellettergreep en dié waarby die agtervoegsel-*i̯ō in die derde lettergreep staan, soos – van binne Gotiese perspektief hier as onreëlmatig beskou – ook mawi 'meisie' en þiwi 'maagd'. Paradigma: bandi 'boei, band', mawi 'mesie':
Die langlettergrepige Gotiese i̯ō-stamme sit 'n Oerindogermaanse bou voort met:
in die nominatief en akkusatief-enkelvoud die agtervoegsel in die nultrap-vorm *-ih₂,
in die ander naamvalle in die voltrap-vorm *-i̯eh₂.
U-stam (alle woordgeslagte)[wysig | wysig bron]
Die U-stam onderskei hom in 'n hoë mate van die ander twee sterk stamme. Hy het nie, soos vermoed word, 'n *Ju-stam en ook geen Wu-stam nie. Verder is daar net twee onsydige naamwoorde bekend wat tot die U-stam hoort, naamlik *Faíhu ((af) vermoë, mag, besittings, rykdom (soos geld, goedere, beeste); (de) Vermögen) en *Paíru(stekel) (volgens onderskeie tekste ook *qaíru). Waarskynlik ook *Leiþu (vrugtewyn).
goed, rykdom, besittings (onsydig)
Sunus/Sunáus –us/aus Sunjus –jus Handus –us Handus –us Faihu –u Onbekend
Sunjus –jus Suniwe –iwe Handus –us Handiwe –iwe Faihaus -aus Onbekend
Sunau –au Sunum –um Handau –au Handum –um Faiháu – Onbekend
Sunu/Sunau –u Sununs –uns Handu –u Handuns –uns Faíhu –u Onbekend
Sunu/Sunau –u/au Handu -u Onbekend
Swak selfstandige naamwoorde[wysig | wysig bron]
Swak manlike/onsydige An-stam[wysig | wysig bron]
Swak vroulike On-stam[wysig | wysig bron]
[tuːŋgɔ] of [tʊŋgoː] – Tuggons –ons
Swak en sterk werkwoorde[wysig | wysig bron]
Soos by alle Germaanse tale word die werkwoorde in swak en sterk werkwoorde verdeel.
Byna alle Gotiese werkwoorde word volgens die Oerindogermaanse beginsel by die sogenaamde "tematiese" vervoeging verbuig; dit beteken daar word 'n sogenaamde temaklinker tussen die wortel en die vervoegingsagtervoegsel (Flexionssuffix) ingevoeg. Wat by die Indogermaanse rekonstrueerde temaklinker *e und *o is, het by die Goties tot i en u verder ontwikkel. Die ander atematiese vervoeginge, wat by die agtervoegsel direk aan die wortel gevoeg word, bestaan by Goties nog slegs by die werkwoord wisan (af) wees (de) „sein“, asook by enkele klasse van die swak vervoegende werkwoorde (so bv. bly die werkwoord salbôn ((af) salf / (de) salben) se stam salbô- steeds onveranderd; daar word ook geen temaklinker ingevoeg soos bv. by baíran (sien onder) nie). Die atematiese werkwoord wisan toon in die aanwysende onvoltooide teenwoordige tyd (Präsens) soos in alle Indogermaanse tale baie onreëlmatighede op grond van die veranderinge (wisselings) van die normale (voltrap) en nultrap:
Aanwysende onvoltooide teenwoordige tyd (Präsens Indikativ): ik im, þu is, is ist; wis si(j)um, jus si(j)uþ, eis sind
Soos by alle Germaanse tale is daar twee groepe werkwoorde wat onderskeidelik as "sterk" en "swak" gekenmerk word. Swak werkwoorde word in die Voltooide teenwoordige tyd (Präteritum) vervoeg deur die agtervoegsel -da/-ta, die sterk werkwoorde deur die ablaut (die verandering van die stamklinker by werkwoorde):
swak: salbôn – salbôda – salbôdedun – salboþs, „salf – ek/hy het gesalf – hulle het gesalf – gesalf“
sterk: qiman – qam – qemun – qumans, „kom – ek/hy het gekom – hulle het gekom – gekom“
Argaïsmes[wysig | wysig bron]
Goties het enkele taalfossiele uit die Oerindogermaanse tyd behou:
twee tweevoude (ons twee, ons al twee, ons beide / julle twee, julle al twee, julle beide)
'n sintetiese (medium) lydende vorm in die Onvoltooide teenwoordige tyd (Präsens):
Aanwysende tweevoud (Dual Indikativ):
baíros „ons twee dra“, sôkjôs „ons soek albei“
báirats „julle twee dra“, sôkjats „julle soek albei“
Optatiewe* tweevoud (Dual Optativ): (Om 'n 1) vervulbare wens of 2) om 'n moontlikheid met betrekking tot die toekoms uit te druk; met of sonder wenswoorde)
baíraiwa „ons sou albei dra“, salbôwa „ons sou albei salf“
baíraits „julle twee dra“, salbôts „julle twee salf“
Gebiedende tweevoud (Dual Imperativ)
baírats! „julle twee moet dra!“, salbôts! „julle twee moet salf!“
Onvoltooide verlede tyd (Dual Präteritum):
Aanwysende lydende vorm (Passiv Indikativ):
1ste en 3de persoons enkelvoud: baírada / salbôda „wees gedra / gesalf“
2de persoons enkelvoud: baíraza / salbôza „wees gedra / gesalf“
in die hele meervoud: baíranda / salbônda „wees gedra / gesalf“
Optatiewe lydende vorm (Passiv Optativ):
1ste en 3de persoons enkelvoud: baíraidau / habaidau „sou gedra word / gehad“
2de persoons enkelvoud: baíraidau / habaizau „(jy) sou gedra word / gehad“
in die hele meervoud: baíraindau / habaindau „(julle/hulle) sou gedra word / gehad“
Opmerking: Die ek-vorm word in die passief deur die 3de persoon enkelvoud gevul. In die meervoud kry die 3de persoon die ons- en hulle-vorm. In die volgende tabel sal daar nie verder uitvoeriger op die twee- en meervoud ingegaan word nie
Sterk werkwoorde[wysig | wysig bron]
Klas I (a/b) (ei-ai-i/ai-i/ai)[wysig | wysig bron]
Onvoltooide teenwoordige tyd deelwoord
Voltooide teenwoordige tyd deelwoord
↑ Conradie, C.J. 1986. Taalgeskiedenis. Pretoria: Academica, bl. 34
↑ Wulfila.be: In die Luthervertaling by al twee verse is dit "nicht, daß"; Ook kan geredeneer word: "nicht...als"
↑ Van der Merwe, H.J.J.M. 1965. Goties: kommentaar en annotasies. Pretoria: Unisa, p. 41
↑ Wulfila.be: saei word gebruik om "wat" aan te dui
↑ Wulfila.be: In die Luthervertaling stem þáimei baie ooreen met welchen
↑ Conradie, C.J. 1986. Taalgeskiedenis. Pretoria: Academica, bl. 14: "'n Paradigma is in die historiese taalkunde verskillende vorme van dieselfde woord"
↑ Wulfila.be soekresultate
↑ Wulfila.be: faihu word dikwels gebruik om "goed, rykdom, besittings" aan te dui.
↑ Wulfila.be: sien verbuiging "faihau" by Markus 10:24.
Jellinek, M.H.: Geschichte der gotischen Sprache. 3., verb. und verm. Aufl.. Berlin [u. a.] 1926.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gotiese_grammatika&oldid=1865656"
Die bladsy is laas op 6 Desember 2018 om 11:38 bygewerk.