Errieda du Toit se kosblog: Kerrie-piesangkleed vir Vaal Frikkie | SARIE
Frikkadelle, frikadelle, fricadels, albondigas, meatballs, Sweedse frikadeler in roomsous … bykans elke kultuur het 'n huisresep met baie herinneringe oor dié bolletjies maalvleis.
Ek het grootgeword met Vaal Frikkie, 'n frikkadel wat los en geurig uit die oond kom met 'n sout waterigheid wat onder in die bak poel. Dan het ek 'n dammetjie in my kapokaartappels gemaak en dit met die vaalwater volgemaak. Daarby skorsies met ertjies in.
Ek kon my ma die wonder van haar frikkadelle nog nooit nadoen nie. Daarom reis ek die wêreld rond vir ander se frikkadelmaniere. As die verlange na Frikkie Vaalwater te veel raak, kom ek huis toe.
Soveel huiskokke, soveel resepte. Ek het op Facebook 'n impromptu-frikkadelkommissie saamgeroep. Die een pleit vir baie koljander, die ander vir pietersielie of tamatie. Die gemene deler is geweekte brood, fyn ui (rou of gaar), sout, peper, naeltjies en asyn. Daar is ook die paartie-frikkadel wat koud of warm op 'n stokkie beland neffens 'n mosterd- of tamatiesous. Die padkos-frikkadelle wat soos eiers in 'n nessie van foelie of waspapier in die koelsak skuil, is ook in ons kosgene aangeteken.
'n Ietsie oor frikkadelle se stamboek: Die woord kom van die Franse "fricandeau" of "fricandel", en aan die Kaap het die Hollanders van "vrikkendillen" en "frickedille" gepraat. De Verstandige Kock (1668) verwys na "frikedillen" wat met foelie en neutmuskaat gegeur is en toegevou is om spek, kruie en lemoenskil. Heel byderwets.
Frikkadel-snobisme is daar ook. My nig Anna-Marie Oliver vertel toe sy 'n wegneemeetplek in Kaapstad gehad het, het sy honderde frikkadelle daagliks verkoop. "Maar," vertel sy, "die grand dames het altyd gevra vir rissoles!"
Dan is daar ook die ikoniese kerrie-en-piesang-frikkadel. In 1996, toe Peter Veldsman sy Rapport-kosrubriek gehad het, is dit uit derduisende resepte aangewys as die Frikkadel van die Dekade. Dit verskyn ook in sy boek Kos van die Eeu.
Verdien dit so 'n titel? Vir 2015-palette wat kosinspirasie elders soek, of Vaal Frikkie-puriste, dalk nie. Vir my wat opgewonde raak oor unieke Suid-Afrikaanse smake, is dit die Frikkadel van die Eeu. Nêrens anders in die wêreld gaan jy 'n vaal frikkadel só sien pronk met 'n tropiese kleed nie.
Bestanddele vir frikkadelle
2 dik snye dag oue witbrood, korsies afgesny en geweek in 75 ml melk
1 tot 2 geelwortels, grofgerasper
1 ekstra-groot geklitste eier
800 g gemaalde maer beesvleis
15 tot 20 ml sout
Bestanddele vir die kerriesous
1 ml rooipeper, of na smaak
Braai die ui in olie tot sag en deurskynend, maar nie bruin nie. Laat eenkant afkoel. Druk oortollige melk uit die geweekte brood en maak brood met 'n vurk fyn. Skep brood, geelwortels en eier oor vleis. Moenie meng nie. Skep die blatjang en asyn bo-oor en geur met sout, peper, neutmuskaat, naeltjies en worcestersous. Meng met 'n groot tweetandvurk al die bestanddele liggies maar deeglik deur. Moenie knie en druk aan die mengsel nie. Vorm 12 frikkadelle. Rangskik in 'n enkellaag in 'n gesmeerde oondskottel, bedek en plaas in koelkas.
Skep olie en botter in 'n diep kastrol en verhit oor matige hitte tot botter gesmelt is. Voeg uie by en braai tot dit sag en deurskynend is, maar nie bruin nie. Voeg knoffel en sout by en roerbraai vir 'n minuut. Strooi kerriepoeier en borrie oor en roerbraai tot 'n sterk geur die lug intrek. Roer gemmer, kaneel en rooipeper by en voeg asyn bietjies-bietjies by. Stootskraap sodat deeltjies wat aan kastrol se boom kleef, kan oplos. Wees versigtig dat mengsel nie aanbrand nie. Voeg blatjang, suiker, konfyt, peper en helfte van water by. Verhit tot kookpunt. Verlaag hitte en laat prut vyf minute. Voeg res van water by, verhoog hitte, verhit weer tot kookpunt en kook nog 10 tot 15 minute. Roer af en toe.
Verwyder die sous van die hitte en roer die piesang by. Haal die frikkadelle uit die yskas en skep die warm sous oor. Bak 40 – 45 minute in 'n voorverhitte oond van 160 °C totdat die vleis gaar is. Sit voor met rys.