Nomoro ya 16725 LESEDINYANA LA DITSEBISO TSA MMUSO LA LA 4 MPHALANE 1995
Molao wa nomoro ya mashome a mahlano a metso e robedi selemong sa 1995: MOLAO WA BOLAODI BA MANGOLO A THUTO WA SELEMO SA 1995
Ho kgothaletsa tshebediso le ntshetsopele ya Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto mme ka lona lebaka lena ho thehwa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa le ho sebetsana le ditaba tse amanang le molao ona.
(Sengolwa se ngotsweng ka senyesemane se saenetswe ke Mopresidente).(Tumello ya sona ya etswa ka la 28 Lwetse 1995.)
MOLAO ona o lokela ho sebediswa ke Palamente ya Afrika Borwa ka tsela ena e latelang: -
Mantswe a latelang a tla hlaloswa ka tsela ena e latelang Molaong ona haese feela ha ditaba tseo a sebedisitsweng ho tsona di fetohile -
Lentswe lena "Bolaodi" le bolela Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa e leng bolaodi bo thehilweng ho latela karolwana ya boraro: (viii)
"Kopanelo" ke lentswe le bolelang kopanelo kapa tshebedisano kgwebong e ngodisitsweng ka molao ofe kapa ofe mme e fana ka thuto kapa thupelo ho basebetsi ba yona: (v)
"Mookamedi-kakaretso" ke lentswe le bolelang Mookamedi-kakaretso wa Thuto; (i)
Ka "Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto" ho bolelwa Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto o dumelletsweng ke Letona bakeng sa ngodiso ya dihlopha tsa thuto le mangolo a thuto; (vii)
"mosebetsi wa botitjhere" ho bolelwa mokgatlo kapa kopano eo e leng setho sa Lekgotla la Dikamano Mesebetsing ya Thuto ho latela Molao wa Dikamano Mesebetsing ya Thuto e le Molao wa nomoro ya lekgolo, mashome a mane a metso e tsheletseng wa selemo sa sekete, makgolo a robong, mashome a robong a metso e meraro mme o ananelwa ke Letona ho latela ona Molao ona: (ii)
ka "lengolo la thuto" ho bolelwa kananelo ya phumano ya palo e itseng ya matshwao esita le ditshwanelo tse ding tsa boemo bo itseng ba thuto ho latela Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto kamoo mekgatlo e fapaneng e ka laolang ka teng e ngodisitsweng ho phetha morero ona ke Bolaodi ba Mangolo a Thuto mona Afrika Borwa; (iv)
"sehlopha" ho bolelwa boemo bo itseng bo lebeletsweng thutong le thupelo ekasitana le mekgwa e bo amang ya hlahlobo. (ix)
Sepheo sa Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto
Sepheo sa Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto ke sena se latelang:
ho etsa maralo o kopaneng kapa o akaretsang wa manane a thuto;
ho phahamisa katleho le boleng ba thuto le thupelo bo kgabileng;
ho potlakela ho rarolla mathata a bakilweng ke kgethollo e bileng teng ka nko e fetileng mesebetsing ya thuto, thupelo le ho latela menyetla e fapaneng ya mesebetsi; mme ka hona
ho kgothaletsa tswelopele ya moithuti e mong le e mong esita le tswelopele ya setjhaba le moruo wa sona ka kakaretso.
Mona ho thehwa lekgotla le laolang le bitswang Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa.
Molao wa Motheo wa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
(1) Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo tla ba le modulasetulo ya tla amohelwa mosebetsing ho latela karolwana ya bobedi, ditho tsa bolaodi tsona di tla amohelwa ho latela karolwana ya boraro le ya bone, athe mohlanka wa lekgotla la phethahatso yena o tla amohelwa mosebetsing ho latela karolwana ya bosupa.
(2) Letona le tla amohela motho ya nang le boiphihlelo le boitsebelo bo phethahetseng mabapi le ditaba tse amang mesebetsi ya Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa hore e be modulasetulo wa Bolaodi.
(3) Letona le tla amohela batho ba latelang hore e be ditho tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa ka tsela e boletsweng karolwaneng ya bone -
setho se le seng se thonngwa ke Mookamedi-kakaretso;
setho se le seng se thonngwa ke dihlooho tse fapaneng tsa mafapha a thuto a porofense;
setho se le seng se thonngwa ke Mookamedi-kakaretso wa Lefapha la Mesebetsi
setho se le seng se thonngwa ke Lekgotla la Setjhaba la Thupelo
ditho tse pedi di thonngwa ke mekgatlo e emetseng mesebetsi e fapaneng;
ditho tse pedi di thonngwa ke mekgatlo e emetseng mesebetsi ya kgwebo;
setho se le seng se thonngwang lekgotla la setjhaba le emelang dihlooho tsa dikolo tsa thupelo ya matitjhere mme lekgotla leo le ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
setho se le seng se thonngwang lekgotla la setjhaba le emelang dihlooho tsa dikolo tsa thupelo ya mesebetsi ya matsoho mme lekgotla leo le ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
setho se le seng se thonngwang makgotla a setjhaba a emelang dikolo tsa thupelo kantle ho thupelo ya matitjhere le thupelo ya mesebetsi ya matsoho mme makgotla ana a ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
setho se le seng se thonngwang makgotla a setjhaba a emelang thuto ya motheo esita le thupelo ya batho ba baholo mme makgotla ao a ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
setho se le seng se thonngwa ke makgotla a setjhaba a emelang ntshetsopele ya ngwana ya ntseng a hola mme makgotla ao a ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
ditho tse pedi tse thonngwang ke lefapha la mesebetsi ya thuto ya botitjhere,
ditho tse pedi tse thonngwang ke makgotla a setjhaba a emelang barupedi mme makgotla ao a ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
setho se le seng se thonngwang ke makgotla a setjhaba a emelang thuto e ikgethileng, thuto ya batho ba nang le ditlhoko tse ikgethileng mme makgotla ao a ananelwa ke Letona bakeng sa morero ona;
batho ba sa feteng palo ya botshelela ba kgethwang ke Letona kamoo a ka fumang ho lokela ka teng;
ditho tse sa feteng bobedi tse kenyeleditsweng Bolaoding bona ke Bona Bolaodi ba Mangolo a thuto Afrika Borwa kaho rata ha Bolaodi mme mabitso ana a hlahisitswe ho Letona bakeng sa kananelo le kamohelo.
(5) Bakeng sa ho thonya batho ho latela seratswana sa (n) sa karolwana ya boraro, ho tla thonngwa feela motho a le mong bakeng sa mokgatlo o mong le o mong o emetsweng.
(6) Setho sa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa se tla ba le hona ho sebetsa Bolaoding bona nako e sa feteng dilemo tse tharo. Nako ena e tla laolwa ke Letona ka nako eo setho se amohelwang mosebetsing ona wa bohlokwa. Setho sona seo se ka boela sa amohelwa hape nako e lekanang le ya pele ha nako ya hae eo a neng a e abetswe pele e se e fedile.
(7) Ha Letona le lokela ho tlatsa sekgeo se hlahileng Bolaoding bona ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa, le tla sebetsa ho ya ka boemedi ba makgotla kapa mekgatlo e hlahellang karolwaneng ya boraro.
(8) Ditho tse bolelwang karolwaneng ya bobedi le ya boraro di tla amohela motho ya itseng ho ba setho sa lekgotla la phethahatso ho ya ka tse lebeletsweng ke Bolaodi ba Mangolo a thuto Afrika Borwa. Kamohelo ena e tla amohelwa le ho tiiswa ke Letona la Thuto mme le sebedisana le Letona la Ditjhelete.
Mesebetsi ya Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
(1) Ho ya ka ditaelo tse hlahisitsweng karolwaneng ya bobedi, Bolaodi ba Mangolo a Thuto mona Afrika Borwa bo tla -
ngodiso ya mekgatlo e ikarabelang bakeng sa ho theha dihlopha tse itseng tsa thuto le mangolo a itseng a thuto; le
kananelo ya mekgatlo e ikarabelang bakeng sa ho hlokomela le ho lekola katleho ya tse fihleletsweng ke dihlopha le mangolo ao a thuto;
ho hlokomela hore ho be le tshebediso e phethahetseng ya Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto, mme ho akaretswa le -
kamohelo kapa kananelo ya mekgatlo e boletsweng seratswaneng sa (a) le ho ajwa ha mesebetsi e itseng eo mekgatlo ena e lokelang ho e phetha;
ngodiso ya dihlopha tsa setjhaba le mangolo a thuto;
mehato e lokelang ho latelwa hore dihlopha tse itseng thutong esita le mangolo a thuto a itseng a boemong bo tshwanang le boemo ba mangolo a thuto a dikolo tse ding lefatshe ka bophara ba lona;
ho eletsa Letona mabapi le ditaba tse amanang le ngodiso ya dihlopha tsa thuto esita le ona mangolo a thuto; le ho
ba le boikarabelo ba ho laola ditjhelete tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa.
(2) Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo tla kgothaletsa hore ho latelwe sepheo sa Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto jwalo ka ha se hlahella karolong ya bobedi. Bolaodi bo tla boela bo kgothaletsa hore ho phethwe mesebetsi ya Bolaodi jwalo ka ha e hlahella karolwaneng ya pele -
kamora ho kopana le ho buisana le mafapha a itseng a mmuso, mekgatlo ya mmuso, dikgwebo tse kgolo, mekgatlo le ditsha tsa thuto tse nang le boikarabelo bo itseng ho tsa thuto, thupelo le ho ntshwa ha mangolo a thuto bakeng sa ho feta dihlopha tse itseng e leng se laolwang ke Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto.
ho tlotla le ho ananela bokgoni ba Palamente le makgotla a etsang melao ho latela karolo ya lekgolo, mashome a mabedi a metso e tsheletseng ya Molao wa Motheo, esita le matla le mesebetsi ya makgotla a busang a yunivesithi kapa diyunivesithi le thekenikono kapa tsona dithekenikono jwalo ka ha ho boletswe Molaong ofe kapa ofe wa Palamente.
Mesebetsi ya mohlanka wa lekgotla la phethahatso
(1) Mohlanka wa lekgotla la phethahatso o tla -
laola le ho lekola mosebetsi wa bahlanka le basebeletsi ba bang ba Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa; le ho ba
(2) Mohlanka wa lekgotla la phethahatso o tla tshehetswa phethahatsong ya mesebetsi ya hae (ho latela karolwana ya pele) ke bahlanka ba bang esita le basebeletsi ba bang ba Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa ho ya kamoo yena mohlanka wa lekgotla leo la phethahatso a ka fumanang ho tshwaneleha ka teng bakeng sa morero ona.
Boikarabelo ba Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
Bolaodi ba Mangolo a thuto Afrika Borwa bo ka theha dikomiti kapa makgotlana mme ba amohela batho bao eseng ditho tsa Bolaodi hore e be ditho tsa makgotlana ana.
Bolaodi bo tla amohela modulasetulo bakeng sa lekgotlana le leng le le leng.
Bolaodi bo ka arola boikarabelo ba bona haese feela boikarabelo bo boletsweng karolong ena lekgotlaneng lefe kapa lefe. Le ha ho le jwalo, matla a Bolaodi a keke a nkuwa ke lekgotlana leo motjhaotjhele mme ke ka hona Bolaodi bona ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo ka fedisang matla ao a adimilweng lekgotlana ka nako efe kapa efe.
(2) Bolaodi bo ka rarolla mathata a diqhwebeshano a amanang le phethahatso ya mesebetsi e boletsweng karolong ya bohlano.
(3) Bolaodi bo ka amohela le ho rekisa matlotlo a bona.
(5) Bolaodi bo ka phetha mosebetsi ofe kapa ofe oo Letona la Thuto le fumanang o tshwanela ho phethwa mme e le mosebetsi o amang Moralo wa Setjhaba wa Mangolo a Thuto.
Dikopano tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa le makgotlana
(1) Dikopano tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa kapa dikopano tsa lekgotlana di tla tshwarwa ka dinako le dibaka tseo modulasetulo wa Bolaodi kapa wa lekgotlana a ka laelang ka teng, ho latela se lokelang ho etswa ka nako eo.
(2) Tsamaiso ya kopano ya Bolaodi kapa ya lekgotlana e keke ya thunthetswa le ho senngwa ke ho ba siyo ha setho se itseng sa Bolaodi kapa sa lekgotlana ka tsela efe kapa efe.
(3) Haeba modulasetulo wa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa kapa wa lekgotlana a le siyo, ditho tse teng kopanong di tla kgetha setho se itseng hara ditho tse teng mohlang oo hore se etelle kopano eo pele letsatsing leo.
(4) Bolaodi bo ka fana ka melao e amang tsamaiso ya dikopano tsa bona kapa kopano ya lekgotlana esita le palo ya ditho se lokelang ho teng pele kopano e ka qala bakeng sa dikopano tseo.
Ho tswa mosebetsing ha ditho tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
Modulasetulo kapa setho sefe kapa sefe sa Bolaodi se boletsweng karolong ya bone (tharo) 4(3) se tla rola marapo kapa ho tswa mosebetsing ona wa Bolaodi haeba -
haeba thepa ya hae e jewa kapa haeba a buisana ka tsela e itseng le batho ba mo fang ditjhelete ka tselanyana e itseng;
a ba siyo dikopanong tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa ka makgetlo a mararo ka ntle ho tsebiso ya Bolaodi ka ho se be teng ha hae;
haeba a fumanwa a le molato lekgotleng la dinyewe bakeng sa molato ofe kapa ofe mme a ahlolwa ka ntle le ho lefiswa molato oo nakong eo a ntseng a le tshebetsong ya Bolaodi.
Ditjhelete tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
(1) Ditjhelete tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa di arotswe tjena -
ditjhelete tse laolwang ke Palamente bakeng sa ho phetha merero ya Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa;
ditjhelete tseo Bolaodi bo di fumaneng ka lebaka la melawana e entsweng ho latela karolo ya leshome le metso e mene;
ditjhelete tse fumanweng ka tsela ya kadimo e entsweng ke Bolaodi ba Mangolo a Thuto le ka tumello ya Letona la Thuto le ka tshebedisano le Letona la Ditjhelete;
(2) Bolaodi bo tla sebedisa ditjhelete tsa bona bakeng sa tefello ya mesebetsi ya bona.
(b) Ditjhelete tse boletsweng karolwaneng ya (nngwe) (a) di tla sebediswa ho latela ditaelo tsa pehelo e boletsweng seratswaneng sa (a) mme tjhelete efe kapa efe e setseng e ne e sa lebellwa e tla fetisetswa selemong se hlahlamang sa ditjhelete e le tjhelete eo Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo nang le yona.
(4) Ho latela ditaelo tse hlahiswang karolwaneng ya (nngwe)(a), Bolaodi bo ka tsetela karolo ya ditjhelete tsa bona ho ya kamoo Letona la Thuto hammoho le Letona la Ditjhelete ba ka laolang ka teng.
(5) Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo ka qosa tefo bakeng sa: -
Mesebetsi efe kapa efe eo Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo e entseng.
Bahlanka le basebeletsi ba Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa
Meputso le tjhelete ya tshehetso ya ditho tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa esita le makgotlana
Modulasetulo hammoho le setho sefe kapa sefe sa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa kapa lekgotla ho latela karolwana ya supa (nngwe) mme ba sa amohelwa ka dinako tsohle mosebetsing ona ke mmuso, ba ka lefuwa ke Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bakeng sa mesebetgsi eo ba e phethileng bakeng sa Bolaodi kapa lekgotlana -
Tjhelete ya leeto, ya marobalo le tjhelete e nngwe ya tlatsetso; le
Tjhelete e nngwe hape ya tlatsetso lehlakoreng la modulasetulo ho ya kamoo Letona la Thuto hammoho le Letona la Ditjhelete ba ka laelang ka teng.
(1) Dibuka tsa mekitlane le dipehelo tsa ditjhelete tsa Bolaodi ba Mangolo a Thuto mona Afrika Borwa di tla hlahlojwa qetellong ya selemo se seng le se seng sa ditjhelete ke Mohlahlobi-kakaretso wa dibuka.
(2) Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa bo tla hlahisa pehelo ya bona nakong e sa feteng dikgwedi tse tsheletseng kamora hoba selemo sa ditjhelete se fele ho Letona la Thuto. Pehelo ena e malebana le mesebetsi eo Bolaodi bo e phethileng nakong ya selemo seo se fedileng sa ditjhelete. Ba tla be ba hlahise le pehelo malebana le bohlahlobi ba dibuka esita le ho kena le ho sebediswa ha tjhelete selemong seo sa ditjhelete.
Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Bowa bo na le tokelo ya ho iketsetsa melawana empa ka tumello ya Letona la Thuto. Melawana ena e malebana le :-
Taba efe kapa efe eo Molao ona o e dumellang;
ditjhelete tse lokelang ho leshwa Bolaodi mabapi le ditaba tse boletsweng karolong ya leshome(hlano)(a) le (b); esita le
taba efe kapa efe eo e laolwang ke molawana o itseng ho latela Molao ona.
Phetoho ya makgotlana a ntseng a le teng
(1) Mokgatlo ofe kapa ofe o etsang mesebetsi e tshwanang le mesebetsi e etswang ke Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa o tla nne o tswelle ho etsa mosebetsi wa ona ho fihlela mokgatlo oo o fediswa kapa mesebetsi ya ona e fetolwa.
(3) Karolo ena ha e ame mokgatlo ofe kapa ofe o thehilweng ke molao wa yunivesithi o ikgethileng.
Molao ona o tla tsejwa ka hore ke Molao wa Bolaodi ba Mangolo a Thuto Afrika Borwa wa selemo sa sekete, makgolo a robong, mashome a robong a metso e mehlano.