John Knox: vrees geen mens nie, vrees GodHannes Noëth, uitvoerende hoof van Solidariteit Helpende Hand (Foto: Verskaf) Die Christen-staatsman Groen van Prinsterer het geskryf: “Geskiedenis is die vlammende skrif van die lewende God.” So was dit beskik dat Martin Luther op 31 Oktober 1517 die 95 stellings aan die kerkdeur van Wittenberg vasspyker. Die lewende God besig met Sy vlammende skrif. Hervorming beteken om weer terug te vorm – na die begin toe, na die oorspronklike. Die hervorming was nie ŉ enkele gebeurtenis nie, maar ŉ hele beweging terug na die Skrif. Op daardie stadium in die geskiedenis van die kerk was dit nodig dat die kerk weer teruggaan na die Skrif, na die oorspronklike. Voor Luther het baie gebeur wat dit voorafgegaan het en na Luther daar by die kerkdeur in Wittenberg gestaan het, sou baie dinge gebeur. Op Luther (1483-1546) sou volg mense soos Zwingli (1484-1531), Bullinger (1504-1575), Calvyn (1509-1565), Knox (1515-1572) en andere. Juis omdat dit in hierdie jaar (2022) 450 jaar is na die sterfdatum van Knox, word in hierdie artikel gefokus op die lewe en werk van John Knox. Die Skotse hervormer. Die man wat in Skotland ŉ reuse rol gespeel het in die terugkeer van die kerk na die waarheid van die Woord. John Knox Die Skotse hervormer John Knox (Foto: Bianchetti/Leemage) Die reformasie in die lewe van John Knox kan saamgevat word in twee kernpunte: 1. Die krag van prediking 2. Vrees geen mens nie. Vrees God meer as mense. Om John Knox, die Skotse hervormer te verstaan, moet ŉ mens verstaan dat suiwer, kragtige prediking vir Knox bo alles was en dat ŉ mens geen mens hoef te vrees nie, maar God meer as mense moet vrees. Vir hom was dit eenvoudig: Wanneer ŉ mens die krag van prediking geringskat en wanneer ŉ mens nie meer glo in kragtige prediking nie, dan het jy arm geword. Daarmee saam, wanneer ŉ mens mense vrees bo God dan het jy vergeet hoe almagtig God is teenoor ŉ mens. Die klem van die reformasie was terug na God, terug na Sy Woord alleen en terug na die beginsels van genade alleen, geloof alleen, Christus alleen en terug na die eer van God bo alles. Die reformatore was besig om in ŉ tyd van geloofschaos, weer geloofsorde te skep. Juis dan kom die belangrike werk van John Knox na vore. Vrees geen mens nie Ongeveer 450 jaar gelede, op Woensdag 26 November 1572, is Knox in die kerkhof van die St. Gilles kerk in Edinburg begrawe. Toe die kis in die graf neergelaat is, het die Skotse regent, Morton, met sy vinger daarna gewys en die tiperende woorde uitgespreek: “Hier lê hy wat nooit die aangesig van ŉ mens gevrees het nie”. Knox se lewe was nie eenvoudig nie, was nie sonder uitdagings nie en was verseker nie maklik nie. Daarom is die woorde van Morton op sy begrafnis nie ligtelik nie. Knox het geweet wat hy bedoel as hy sê ŉ mens moet God meer gehoorsaam wees as mense. Vir hom was die vraag – hoekom vrees ons mense, as God almagtig is? Juis daarom, omdat hy God meer gevrees het as mense, was sy fokus fel teen: Knox en die krag van prediking Met die laaste preek van John Knox is hy ŉ bejaarde man, verswak, gedaan en moeg. Hy word die preekstoel opgedra. Maar sy laaste preek getuig van die krag van die prediking waarin hy sy so sterk geglo het. En in daardie laaste preek nog sy sterk gedagte van vrees geen mens nie. Onbeskaamd, onbevrees bestry hy die dwaling, noem hy op die naam wat op die naam genoem moet word. Knox het meer as sy deel van swaar gehad. Ons ontmoet hom in 1547 met ŉ swaard as hy die gevierde prediker George Wishart moes verdedig. Daarna vind ons hom in die kasteel van die stad St. Andrews waar hy saam met ŉ groepie Protestante die beleg van die Franse vloot moes trotseer. Hy word vir 19 maande lank vasgebind. In Engeland soek die bloedige koningin Maria sy hoof en in sy eie land wil hulle hom as martelaar verbrand. Op ŉ keer word daar op hom geskiet, terwyl hy preek en bitter is die smaak van sy vyande. Maar altyd vind ons hom aan die preek. Ongeag die konteks. Onder vervolging, onder uitdagings. Knox preek. Sy prediking kon juis voortgaan omdat hy geen mens gevrees het nie. Juis omdat hy “vurig was van gees” kon die reformasie in Skotland gebeur. Van Knox word geskryf dat dit was deur die getroue prediking van die Woord dat Skotland uit sy lang slaap wakker geskud is. Die meeste van die priesters was ver van die Skrif en vol dwaalleer in hulle leringe. Knox het toe die kerk teruggeroep na sy sedelike reinheid wat ŉ vereiste is vir almal wat die sake van God moet behartig. Presbiteriane Dit is vandag so maklik om ŉ Bybel te bekom dat ons nie regtig meer besef dat dit deur ŉ hele dramatiese geskiedenis voorafgegaan is nie. Die Protestante in Skotland is die Presbiteriane genoem. ŉ Presbiter is eintlik ŉ ouderling en is gebruik omdat hulle geglo het dat die gelowiges self die kerk regeer volgens God se Woord. Die ouderlinge het oor hierdie regering toesig gehou. Danksy die reformasiewerk van John Knox het die Presbiteriane veld gewen in Skotland en rondom die suiwer Woord en kerkregering geleef. Agtergrond en verloop John Knox se huis in Edinburgh. John Knox is in 1515 gebore en word ŉ katolieke priester. Hy lees Augustinus se werke en begin onder die invloed kom van twee predikers, Patric Hamilton en John Wishart. Twee baie sterk predikers wat vurig preek oor die waarheid van God se Woord. Hulle is egter albei as ketters op die brandstapel verbrand. Uiteraard het hierdie martelaarskap van Hamilton en Wishart ŉ geweldige impak op Knox gehad. Knox het hom onder die opstandelinge bevind en daarom word hy galeislaaf op ŉ Franse skip. Hy ontsnap van die skip, gaan na Engeland, na Switserland, na Genève. Hy word ŉ oortuigde Calvinis en volg Calvyn slaafs na. As hy in 1559 terugkeer na Skotland is dit sy vurige preke wat mense aanvuur. ŉ Voorbeeld hiervan: In sy prediking het Knox hom sterk uitgespreek teen beeldediens in die Rooms-Katolieke Kerk. ŉ Seuntjie wat gehoor het wat hy preek sê aan ŉ katolieke priester dat dit afgodediens is. Die priester klap na die seun wat ŉ klip uit sy sak uit haal en na die priester gooi. Hy gooi die priester mis, maar een van die beelde stukkend. Mense sien dit en begin die beelde stukkend gooi. Een van die grootste beeldstormlope vind plaas. Al word Knox voëlvry verklaar en al is daar burgeroorlog in Skotland, bly Knox preek. Maar hy doen meer as dit. Hy stel ook ŉ leerboek vir die kerk, ŉ kerkorde en ŉ linguistiese orde op. Knox het sy roeping om te preek in Skotland ontvang, met huiwering begin, maar kon later as predikant in Engeland, en later in die Engelse hof en ook vir die Engelse Kerke in Europa diensbaar wees. Sy inhoud Vir Knox was ŉ kerninhoud van die prediking Christus. Dit het vir hom beteken dat die mens hom moet onderwerp meer aan God as aan enige aardse mens of vorste. Wanneer Knox byvoorbeeld Psalm 6 verklaar, doen hy dit soos volg: Psalm 6:5 “… verlos my om u goedertierenheid ontwil” “Hy kan geen ander grond vind wat altyd vas en blywend is behalwe God se oneindige goedheid nie. Dit alleen bied sekerheid. Selfs nie eens stormwinde of watervloede sal dit kan oorweldig of ondermyn nie.” “Hoe deurdringend is die oë van die geloof wat in so ŉ diep kuil van wanhoop, te midde van knellende donkerheid, nog kan raaksien dat in God ŉ oorvloed van goedheid is.” “Maar die goedertierenheid van God is oneindig en dit kan nie deur ons ongeregtigheid besoedel word nie.” “Daarom bly alleen die goedertierenheid van God in alle storms die vaste fondament vir die gekweldes en oor hulle sal die duiwel nooit die oorhand kry nie. Hierdie kennis is baie nodig vir die gekwelde gewete omdat dit moeilik is om daarsonder die aanslae van die teenstander te weerstaan.” Hoe mooi en sterk verklaar Knox dat daar geen ander grond vir die mens is wat altyd vas en blywend is as God se oneindige goedheid nie. Dit alleen bied vir die mens sekerheid. Ons wil oorweldig word deur baie dinge wat oor ons die oorhand wil kry. God se goedertierenheid is bo alles. Oor die beginsels van John Knox kan baie geskryf word. Die onderbou van sy beginsels het die hart vir die reformasie gevorm op die plekke waar hy werksaam was. 450 jaar na sy dood kan ons steeds vra wat was sy beginsels? Binne vier dae trek hy en ander ŉ belydenis op. Die belydenis begin so: “Ons het lank gesmag om aan die wêreld mee te deel die hoofsom van die leer wat ons bely en waarvoor ons skande en gevaar moes verduur, maar so erg was die woede van Satan teen ons… dat tot hede ons nie tyd gegun is om ons gewetens te verlig nie. Want hoe ons vir die afgelope jaar rondgeslinger is, verstaan die grootste deel van Europa. Nadat ons egter deur die oneindige goedheid van God ŉ mate van rus en vryheid bekom het, kan ons nie anders nie as om hierdie kort en eenvoudige belydenis te bied van die leer wat ons glo en uitspreek.” Die kern van die beginsels van Knox was as volg: Standbeelde van William Farel, Johannes Calvyn, Theodore Beza, en John Knox by die Reformasie-muur in Switzerland. (Foto: Fabrice COFFRINI/AFP) Samevattend Die profetemantel was beslis op die skouer van John Knox toe hy sy reformasiewerk in Skotland en verder gedoen het. Hy het nie geaarsel om te doen waarvoor hy geroep was nie. Knox was ŉ meer internasionale hervormer as Luther en Calvyn. Skotland was sy vaderland, maar hy was predikant op verskillende plekke in Engeland (Berwick, Newcastle, hofprediker van koning Eduard VI), Duitsland (Frankfurt) en in Genève. Hy was die skakel tot aan die einde van sy lewe by uitnemendheid tussen die Calvinisme van die vasteland van Europa en die Britse eilande. Kontak is behou met Genève en die stryd van die Hugenote. Knox was ook ŉ skakel tussen geslagte. Ons leef 450 jaar na sy sterfdatum. Kennis en insig oor die werk en die lewe van John Knox bied interessante perspektiewe vir die tyd waarin ons leef. Ons leef in ŉ tyd waarin mense bang geword het vir die lewe en vir alles rondom ons. Die stroomversnellings van die tyd laat mense dikwels voel asof alles skeefloop. Ons vergeet dit kan net so vinnig weer regkom ook. Die beginsels van Knox is waardevol in die tyd waarin ons leef: John Knox, die Skotse hervormer was altyd aan die preek, aan die vermaan, aan die leer en aan die getuig: Vrees geen mens nie, glo in die krag van suiwer prediking wat ŉ samelewing verander. Ons kan leer by hom. Bronne: D’Assonville, V.E. 1985. Bakens vir die Kerkgeskiedenis. Potchefstroom: Marnix Die Kerkblad. 1972. Jaargang 75. Nr. 2173 Die Kerkblad. 1986. Jaargang 89. Nr. 2754 Gedenkblad. Oud-Gereformeerde Kerk. 2013. Van der Walt, T. 1983. Studiestuk 190. Herdenking van die Hervorming. Die stroomversnelling van destyds en die stroomversnelling vandag. IRS. Nr. 190. Van Schalkwyk, I. 2008. Die Kerkhervorming. 31 Okt. 1517. Selfpublikasie.