Vry, maar met ŉ waterkrisisDie dorp Vryheid in KwaZulu-Natal. Foto: Commons.wikimedia.org Vryheid, die dorp in die noorde van KwaZulu-Natal, se damme het uiteindelik baie water ná die onlangse reën, maar sy krane bly leeg weens gebrekkige onderhoud en vooruitbeplanning. Die pompe wat water uit die damme moet verskaf, is stukkend en die pypleidings is gehawend. “Die krane het meer as ŉ jaar gelede net eensklaps opgedroog, sonder vooraf waarskuwing of enige vorm van waterbeperking,” het die eienaar van ŉ gastehuis gesê. Die eienaar van ŉ driestergastehuis sê sy het amper R400 000 aan infrastruktuur soos ŉ boorgat, JoJo-tenks, pompe, filters en ŉ kragopwekker bestee. Die munisipaliteit het 15 tenks verskaf wat gereeld gevul word, maar gebruikers moet hul water self daar kom tap. Gegoede mense het die houers en voertuie waarmee dit gedoen kan word, maar uit die townships kom daar kruiwaens en leë, rollende konkas wat gevul moet word. Baie van hierdie mense is tot vier kilometer van die naaste waterpunt. Mense wat dit kon bekostig, het self JoJo-tenks vir reënwater aangeskaf. Die ergste gevolg van die krisis is die tot 550 gevalle van diarree wat maandeliks by die Bhekuzulu-kliniek behandel moet word. ŉ Verpleegster by die kliniek sê mense word siek van hierdie water. Nie almal het skoon houers waarin hulle die water kan opgaar nie. André van der Walt, voorsitter van Vryheid AfriForum, sê hy is verbaas dat nie meer mense siek word nie. “Die rioolpompstasie by Bhekuzulu en Mondlo en selfs die hoofsuiweringswerke is al maande lank buite aksie. Rou riool vloei met die Besterspruit na die Klipfonteindam,” het hy gesê. AfriForum dien op die gesamentlike komitee wat in beheer is van droogteverligting in Zoeloeland. Hy lewer insette oor wat gedoen moet word en dien as waghond oor die munisipaliteit van Abaqulusi met sy 210 000 inwoners. “Die munisipaliteit is absoluut hopeloos in die uitvoering van onderhoud en beplanning. Ons het al by verskeie geleenthede massiewe waterlekkasies in pype opgespoor en gesorg dat dit herstel word. “Die munisipalteit van Abaqulusi het nog geen poging aangewend om sy 400 000 inwoners op die hoogte van sake te bring nie – alles word deur AfriForum behartig. Ons het ŉ uitstekende verhouding met die plaaslike koerant en die sosiale media, wat baie help.” Van der Walt sê ook hulle is tans besig om met die distriksmunisipaliteit te onderhandel vir geld om die pompe by Klipfontein te herstel, sowel as die vervanging van die verouderde pyplynstelsel. Die tegniese departement van Abaqulusi is aangesê om versekeringseise in te dien vir die sowat 2 000 watermeters wat gesteel is en waarsonder die dienste nie verskaf kan word nie.” Soos die spreekwoord sê, is een se dood ook die ander se brood, en daar is heelparty entrepreneurs wat skep deur die water vir mense aan te ry. Inwoners betaal tot R500 vir 5 000 liter afgelewerde water. Van die eienaars verhuur ook hul bakkies vir die vervoer van water. Nie almal kan dit bekostig nie en supermarktrollies het intussen in hul honderde verdwyn…. Maar hoe hanteer die gewone sowat 4 000 inwoners op die dorp die krisis? Dis hoe ŉ tipiese gesin van vier te werk gaan: Die toilet word nie elke keer gespoel nie en word met gebruikte water aangevul. Jy maak jou in die stort nat, seep in en skrop en spoel af – alles met 2½ liter water. Jy beperk jou tot twee liter water per dag en gebruik papierborde en weggooibare eetgerei. Potte vir kook se binnekant word met foelie bedek. Jy meng jou skottelgoed se afspoelwater agterna met asyn, wat dit herbruikbaar maak en loopmaag voorkom. Die gesin se klere word een maal per week met 100 liter water gewas. Die toekoms bly onseker vir waterverbruikers, maar die gewone watertarief word steeds van betalers gehef. Daar heers ook talle binnegevegte in die munisipaliteit waarin die ANC 21 en die IVP 19 setels hou. Die DA se verteenwoordiging is ŉ skrale drie. Boere het aangebied om stormwaterdreins skoon te maak en damme te skrop. Die hulp is van die hand gewys en die werkers wat hierdie take moet verrig, staak gereeld.