Tog, tussen die historiese warboel deur, is ons generasie op ’n plek waar ons ’n gesamentlike geskiedenis kan skep – meer as generasies voor ons. Dit kan gebeur op twee vlakke: ons geskiedbeskouing van die verlede en in die skep van ’n toekomstige geskiedenis.
Ons huidige geskiedbeskouing is belangrik. Geskiedenis as vakgebied is nie altyd so gewild onder mense van die jonger generasie nie, veral nie Suid-Afrikaanse geskiedenis nie. Dit kan wees omdat opvoeders op verskeie vlakke dit baie vervelig maak, of omdat dit oor die jare heen in die openbare sfeer ’n verpolitiseerde vakgebied is.
Diegene van ons wat wel belang stel in geskiedenis, val dikwels in twee kampe: internasionale politieke geskiedenis soos byvoorbeeld die Tweede Wêreldoorlog of wie het vir JFK vermoor; óf ’n verwronge volksgeskiedenis.
Dit pas ook mooi in die raamwerk van “ons” en “hul” geskiedenis ongeag wie die “ons” of wie die “hulle” in dié geval is. Die “ons” sien gewoonlik “hul” geskiedenis as ’n interessantheid, ’n periferale geskiedenis tot jou eie. Sommige mense glo byvoorbeeld die geskiedenis van Suid-Afrika het in 1652 begin, terwyl ons goed bewus is van nomadiese groeperings en koninkryke wat lank voor Oom Jan hier aangekom het. Die Europeërs se aankoms in die Kaap is net die begin van ’n gedeelte van ons geskiedenis. Die prekoloniale Suid-Afrika het ’n ryk geskiedenis besaai met sterk leiers, gesofistikeerde sosiale strukture, en mense met idees.
Die tweede vlak waarop ons generasie ’n gemene geskiedenis kan skep, is hoe ons die geskiedenis van die toekoms skep. Dit wil sê hoe ons vandag die geskiedenis maak wat ons in die toekoms vir ons kinders en kleinkinders gaan vertel.
Ons kyk gewoonlik vas in die groot gebeure en individue van die verlede as ons praat oor geskiedenis. Paul Kruger, die Mfecane, Winnie Mandela, die Grensoorlog, die Groot Trek, Vlakplaas, die afskaffing van slawerny, en so kan die lys aangaan.
Ons Suid-Afrikaanse samelewing is nog nie werklik so gestruktureerd dat ons stories maklik geïntegreer kan word nie. Tog moet ons die ruimtes wat ons wel deel, verantwoordelik gebruik om aktief te bou aan ’n toekomstige geskiedenis.
Gebeure soos die 1994-verkiesing, die Sokkerwêreldbeker van 2010, of die onlangse #ZumaMustFall-beweging kan gebeure wees wat ons generasie blind maak vir ons verantwoordelikheid in die grys gebiede. Dié groot gebeure gaan gewoonlik gepaard met ’n element van goedkoop en tydelike euforie, en telkens is dit wit Suid-Afrikaners wat ontnugter is ná die tyd. Populisme en politieke napratery het egter ook deur die jare vir ons swart en bruin landsburgers vals gehoop gegee.
Dit is nie ’n roep na goedkoop diversifisering van Suid-Afrikaanse geskiedenis nie. Dis ’n poging om ons generasie bewus te maak van ons bestaande geskiedbeskouing en hoe ons ons verantwoordelikheid teenoor toekomstige Suid-Afrikaners nou moet begin ernstig opneem. Daar is nie plek vir sogenaamde tokenism in die proses nie. Ons moet intensioneel wees oor die storie wat ons saam met ander Suid-Afrikaners wil skryf, op gelyke voet, en met verantwoordelikheid teenoor ons verlede, hede, en toekoms.
Ruhan Fourie (25) is besig met sy doktorsgraad in geskiedenis aan die Universiteit van die Vrystaat. Hy kom oorspronklik van Uitenhage in die Oos-Kaap.
1. Verhit die olie in ’n braaipan en braai die worsies stadig tot goudbruin en geurig. Skep uit en braai die groente tot glansend. Voeg die wyn by en laat kook tot dit verdamp het.