Die boek onder bespreking is in ’n sin ’n uitvloeisel van die tydskrif, geskryf en gefotografeer deur Annalize Mouton met dieselfde sin vir die geskiedenis, kultuur en karma van Stanford en omgewing.
Ek veronderstel ’n mens sou oor baie Kaapse dorpe so iets kon aanpak, maar nooit klaarkry nie. Dit kos ’n spesiale dorp, onopgesmuk soos Stanford is, en spesiale mense.
Die resultaat is ’n boek wat moeilik by groot uitgewers sou kon nes skop, omdat die teikenmark so eng is. En hierin lê die paradoks. Omdat Village Life dinge doen soos hulle dit doen, is Portrait of a Village: Stanford 150 ’n boek wat alle Suid-Afrikaners behoort aan te spreek, en spesifiek diegene met ’n oog vir fotografie.
Alles wat jy oor Stanford wil en kan weet, is vasgevang in die teks vir die boek. Die eerste vier hoofstukke vertel van die heel vroeë besoekers, van Robert Stanford se meul en die merkwaardige gebeure van 1849 wat gelei het tot die ostrasering en verarming van Robert Stanford, die meuleienaar van die nedersetting wat later na hom genoem sou word. Daarna volg twee hoofstukke oor die stigting van die dorp, en die plaasgemeenskap.
Dit is veral die feit dat sommige van die foto’s lyk asof baie tyd aan die komposisie bestee is, wat hulle so merkwaardig maak. Mouton het nie van driepote gebruik gemaak nie; die foto’s is as ’t ware uit die vuis geneem.
Die somtotaal is ’n uiters boeiende en indrukwekkende greep in die tyd. ’n Portret, in die volste sin van die woord, van ’n dorp en sy mense binne die jaar wat dié dorp 150 geword het.
Die beeld wat jy kry van mense uit verskillende dele van die samelewing wat trou, begrafnis hou of in hul voorkamers “sit” vir ’n portret, is merkwaardig. Die boek sluit met twee noemenswaardige foto’s. Die laaste is van ’n fietser wat deur ’n groot poel water op die dorpsmeent ry, met die blou lug, wolke en dorpshuise wat die toneeltjie omraam. Die voorlaaste foto is van die doodskis met die ontslape mevrou Nellie Steeneveld in haar voorkamer, terwyl vriende en familie hul laaste respekte betoon.
Soos elders dra dié foto die stempel van Mouton se keurige oog. Dis nie net die gesigte van die rouklaers en mevrou Steeneveld wat in die oog spring nie, dit is ook die fluweelpapegaai wat agter hang, en die kunswerk teen die muur. En agter die doodskis ’n foto van ’n bejaarde mevrou Steeneveld wat fleurig in die straat stap.
Die neerslag hiervan is ’n boek wat die dorp en sy bewoners vereer, en wat die kyker op elke bladsy oortuig dat die alledaagse nooit werklik alledaags is nie, dat die gewone altyd ongewoon is, omdat elke mens wat gefotografeer is, sy eie stempel en persoonlikheid op sy omgewing afdruk.
Ek is verskriklik bly dat ek ’n eksemplaar van hierdie pragwerk in die hande kon kry… die foto’s is die beste sosiale dokumentasie foto’s wat in Suid-Afrika gepubliser is sedert David Goldblatt se boek.