Oos-Duitse regime se rol in ANCDie dood van Margot Honecker (89), vrou van die Oos-Duitse diktator Erich Honecker, verlede Vrydag in Chili het veel aandag in Duitsland en Europa getrek. As toonaangewende regeringslid tot 1989 (sy was minister van onderwys) was sy kompromisloos kommunisties. Tot op haar sterfbed het sy die kommunisme, die diktatuur, die Muur en die doodskiet van vlugtelinge kliphard verdedig. Ná die val van die Oos-Duitse diktatuur en die Duitse hereniging het sy en haar man na ’n Russiese militêre basis in die ooste van die land gevlug. Rusland wou hulle nie politieke asiel gee nie, maar het hulle toegelaat om hulle in Chili te gaan vestig, waar Erich ’n jaar later dood is. Die egpaar Honecker se invloed was egter nie tot Oos-Duitsland beperk nie. Hul regime het ’n beduidende rol in die ontwikkeling van die ANC gespeel. Die Oos-Duitse regering het dit as sy ideologiese plig beskou om die Weste – en dan veral Wes-Duitsland – te ondermyn waar hy kan. Deel van dié strategie was om hulp op allerlei terreine aan simpatieke Derdewêreldlande, veral Angola en Mosambiek, te verleen. In sy memoires (in Engels uitgegee) sê die hoof van die Oos-Duitse geheime diens, genl. Erich Mielke, daar was ’n duidelike politieke motief vir die hulp aan die ANC: “We wanted to strengthen the left wing of the ANC … We and Moscow agreed that the most useful strategy for securing support for socialist policies in the ANC would simply be to help as promptly and generously as we could, so that we would be seen as allies in the broader struggle” (Memoirs of a Spymaster, bl. 280). Hy vertel van ’n gesprek in die laat sewentigs met Joe Slovo, voorbok in die SA Kommunistiese Party, waarin dié gekla het die ANC word deur apartheidsagente gerysmier. Honecker het daarop ingestem met ’n opleidingsprogram vir teenspioenasie deur die Ministerie van Staatsveiligheid, die berugte Stasi. “Under the close attention of a general borrowed from the top ranks of our counterintelligence department, the ANC learned how to spot moles, confuse them, and track them down without giving themselves away.” Mielke se vertelling is baie bloedloos en neutraal. Daar is eintlik baie meer te vertel, iets wat wyle prof. Stephen Ellis in sy External Mission (2012) doen. Uit dokumente in die Stasi en die ANC/SAKP se argiewe kon Ellis sien dat die kursusse waarvan Mielke praat, die beginpunt was van die ANC se “Department of National Intelligence and Security”, ook bekend as NAT. Dis soms ook genoem Mbokodo, oftewel die steen waarop vroue mieliepitte vergruis. Ellis het die handboeke wat die Stasi in sy kursusse gebruik het, geraadpleeg. Daaruit blyk dat die Stasi-opleiding baie meer ideologies was as wat Mielke toegee. Die kursusgangers is byvoorbeeld geleer dat veiligheid afhang van die mate waarin die sosialisme (waarvan die Sowjetunie die leier is) gerespekteer word. Hy behandel die vervolging van andersdenkendes in die ANC en die rol wat NAT daarin gespeel het breedvoerig. Diegene wat dit beveel het, skryf hy, “were steeped in a Marxist-Leninist tradition that regarded the historical achievements of the late Soviet leader Josef Stalin with admiration”. Dit was mense wat in Oos-Duitsland opgelei is “in a tradition of ideological intolerance little changed since Stalin’s death in 1953” (bl. 184-185). Die uitwerking hiervan is in ANC-gevangenisse in Angola, Zambië en Tanzanië tragies gevoel. Die ergste daarvan was ’n strafkamp bekend as “Quatro”, noord van Luanda. Die kommandant van die kamp was ’n tiener, die 19-jarige Gabriel Mthembu, een van dié wat deur die Stasi opgelei is. Hy het weens sy buitensporige wreedheid die wrang bynaam “Panelbeater” gekry. Die meeste van sy kampwagte was ook bitter jonk. Luidens ’n verslag van ’n kommissie onder leiding van die sakeman Sam Motsuenyane (1991) het hul ouderdomme gewissel van 16 tot 30. Sommige was tienermeisies wat in wreedheid geen aks vir die seuns agteruit gestaan het nie. Dit was mense wat, luidens ’n ander ANC-verslag, die uitgangspunt gehuldig het dat ’n verdagte skuldig is, tensy sy onskuld bewys word. Wat dit beteken het, het in nóg ’n verslag van NAT geblyk, naamlik dat sekere verdagtes wat ’n oop gesprek oor die ANC-leiding wou voer objektief die rol van vyandelike agente of provokateurs gespeel het, ondanks die feit dat hulle nooit as sodanig gerekruteer is nie. Dit is presies dieselfde houding as wat ’n mens tydens die Stalinistiese terreur in die jare dertig in die Sowjetunie teenkom. En vergeet nie dat pres. Jacob Zuma sy politieke verstand as toonaangewende lid van NAT gekry het nie. Natuurlik was sommige van die verdagtes, soos vermoed, apartheidspioene. Dis bekend dat die destydse regering spioene oral in die ANC/SAKP gehad het. Maar die meeste was eenvoudig mense wat verantwoordbaarheid van die politieke leiers gevra het. Hulle het beswaar gemaak teen die buitensporige weelde waarin die leiers leef terwyl húlle in die MK-kampe moes krepeer van ellende, asook teen die wyse waarop die leiers MK-vrouelede seksueel misbruik het. Nadat die wantoestande aan die begin van die negentigerjare uitgekom het, het die ANC-leiding by monde van Oliver Tambo volgehou dit was alles nodig om spioene uit te ruik. Daar is halfhartig teen die skuldiges opgetree, maar in die geheel beskou het hulle skotvry daarvan afgekom. Die Waarheids-en-Versoeningskommissie (WVK) het ook die saak ondersoek, maar ’n taamlik eienaardige gevolgtrekking bereik. Die literatuur oor regverdige oorlog (“just war”) stel oorweldigend twéé oorkoepelende voorwaardes vir ’n oorlog om regverdig te wees, te wete ’n regverdige saak en regverdige metodes ín die stryd. Die WVK het dit eensydig verander. In die verslag (deel II, bl. 325) word ’n onderskeid getref tussen “just war” (die regverdige saak) en “just means” (die metodes). Daar word erken dat die ANC nie aan laasgenoemde voldoen nie, maar eersgenoemde bly waar, volgens die WVK. Deur die ontkoppeling van die twee begrippe (absoluut uniek) het die WVK ruimte gevind om die ANC bloot liggies oor die vingers te tik. En op die oorheersing van die ANC deur die SAKP – en die gepaardgaande strewe om apartheid met ’n diktatuur te vervang – gaan die WVK nie in nie. Hoe ook al, só kan gesien word hoe Margot Honecker en háár diktatuur ook ons eie Suid-Afrikaanse geskiedenis beïnvloed het.