Ons minister van gesondheid verduidelik hoe hy sy omstrede plan vir gehaltesorg vir almal wil laat werk.
Luister ’n mens na sy kritici, is gebede dalk wat nodig is om sy ambisieuse maar omstrede plan vir goeie gesondheidsorg te laat werk.
Motsoaledi is in die spervuur weens sy voorstel om ’n openbare mediese skema, die sogenaamde Nasionale Gesondheidsversekering (NGV), in plek te stel.
Volgens die plan wat Motsoaledi probeer deurvoer, sal almal in die land tot ’n nasionale mediese skema behoort en hopelik toegang tot gehalte-gesondheidsorg kry.
“Dit is die enigste manier hoe ons gehaltegesondheidsorg vir almal sal inlui. Dis nie net ek wat sê dis nodig nie. Dis deel van die Nasionale Ontwikkelingsplan, wat deur alle partye in die parlement aanvaar is. Maar wanneer ek dit in werking wil stel, begin hulle vrae vra.”
Op die oog af is die NGV ’n bewonderenswaardige plan. Slaag dit, sal almal in die land, ongeag hul inkomste of werkstatus, toegang hê tot dieselfde medici en geriewe, ook dié wat tans net vir mediesefondslede beskikbaar is.
Maar die grootste struikelblok in die weg van die NGV is juis die gemors waarin die bestaande openbare gesondheidsorgstelsel hom bevind.
’n Skokkende verslag deur die kantoor vir die nakoming van gesondheidstandaarde. Daarvolgens is net vyf van die 696 openbare gesondheidsinstellings, byvoorbeeld klinieke en staatshospitale, wat in 2015-’16 geïnspekteer is op peil.
Dit is waar dat vir die gesondheidsversekering om te gebeur ons die openbare gesondheidstelsel moet herorganiseer, erken Motsoaledi met ’n instemmende knik van sy kop en sprei sy arms wyd oor die glimmende houtoppervlak van sy lessenaar.
“Maar die probleem met die privaat gesondheidstelsel is wanneer jou mediese fonds uitgeput is, sê hulle: ‘Gaan nou; tsamaya (loop). Jou geld is op.’ En hulle raai jou aan om na die openbare sektor te gaan, waar jy behandel sal word tot jy herstel. Die NGV gaan al dié onreëlmatighede regstel.”
Die NGV sal oor ’n tydperk van 12 tot 15 jaar ingefaseer word, en eers as dit ten volle in werking is, sal daar nie meer, volgens hom, ’n behoefte aan mediese skemas wees nie.
Sy kritici, voeg hy by, sê hy moet die openbare gesondheidstelsel regruk voor hy die NGV van stapel kan stuur.
Geld, sê Motsoaledi, is die enigste ding wat nodig is om die gesondheidstelsel te herstruktureer. Wanneer al die geld saamgegooi word – die geld wat die regering en burgers aan gesondheidsorg bestee – sal daar genoeg wees vir hulpbronne vir almal.
“Niemand mag noodmediese aandag geweier word nie. Mense word deur ambulanse agtergelaat omdat hulle nie ’n mediese fonds het nie. En die waarheid is die meeste mense kan nie die hoë koste van privaat hospitale bekostig nie.”
Hy sê die staat het privaat gesondheidsorg vanjaar met R57 miljard gesubsidieer, maar dit bevoordeel net dié wat ’n mediese fonds kan bekostig.
“Hoekom mag hulle jou nie in ’n privaat kliniek of hospitaal behandel wanneer jy nie ’n mediese fonds het nie, al dra jy by deur belasting?” vra hy.
Motsoaledi wil die gaping tussen ryk en arm oorbrug en sorg dat alle Suid-Afrikaners toegang het tot gratis hoëgehaltesorg. “Al die geld moet in ’n poel betaal word om almal te dien.”
Motsoaledi vertel die storie van ’n Pretoriase huiswerker se kind. Die kind het amper in die gesin se swembad verdrink. Die huiseienaar het die kind na ’n privaat hospitaal geneem, want die staatshospitale in Tshwane was vol.
“Die enigste beskikbare hoësorgeenheid was in ’n privaat hospitaal, want dit word vir net 16% van die bevolking gereserveer. As ’n openbare hospitaal vol is, moet die privaat sektor pasiënte toelaat. Hulle kry immers subsidies van die regering,” sê hy.
Dié hospitaal het die kind noodbehandeling gegee, kortstondig opgeneem en ’n rekening aan die werkgewer gestuur. Hy het geweier om te betaal aangesien dit ’n noodgeval was en staatshospitale nie kon help nie.
Hy sê dit sal werk. “Die twyfelaars moet weer dink. Die vooroordeel teenoor die armes moet uitgewis word.”