10 Sep 2004 - 23 Jul 2019
48°52′N 2°20′O﻿ / ﻿48.867°N 2.333°O﻿ / 48.867; 2.333
MOI (2013) 0,893 (20ste) – baie hoog
Gini (2008) 32,7 – medium
Die Wes-Frankiese Ryk (843-987)[wysig | wysig bron]
Die Tweede Republiek (1848-1852)[wysig | wysig bron]
Die Tweede Keiserryk (1852-1870)[wysig | wysig bron]
Die Frans-Duitse Oorlog (1870-1871)[wysig | wysig bron]
Terwyl die meeste Europese moondhede danksy die bekwame Duitse kanselier Otto von Bismarck se diplomatiese onderhandelinge hul neutraliteit verklaar het, is die Franse troepe ná 'n Duitse offensief en hewige gevegte verslaan. Op 1 September 1870 het 'n Franse leër onder maarskalk MacMahon (1808-1893) naby Metz gekapituleer, en Napoléon III is deur die Duitsers gevange geneem. Gematigde republikeinse politici het op 4 September die Derde Franse Republiek geproklameer en 'n nasionale regering ter verdediging van die land gevorm.
Ná die oorlog het die nuut verenigde state Duitsland en Italië as nuwe moondhede in Europa opgetree. Nadat Frankryk se leidende rol op die vasteland aan die Duitse Ryk moes afstaan, het die kloof tussen Duitsers en Franse steeds verder gegroei.
Die Derde Republiek (1870-1940)[wysig | wysig bron]
Ná die monargiste se oorwinning in die verkiesing van 1885 is 'n outoritêr-nasionalistiese beweging in die lewe geroep, wat volgens sy leier, die oorlogsminister Georges Boulanger (1837-1891) Boulangisme genoem is en naas monargiste ook konserwatiewe en radikale groeperings verenig het. Die republikeinse oorwinning in die verkiesing van 1889 het egter 'n einde aan Boulanger se diktatoriese aspirasies gemaak. Ná sy vlug uit Frankryk het hy in Brussel selfmoord gepleeg.
Die Vierde Republiek (1946-1958)[wysig | wysig bron]
Ná die Tweede Wêreldoorlog het generaal de Gaulle op 25 Augustus 1944 die Vierde Republiek as 'n reaksie op die Vichy-bewind en sy oormatige magskonsentrasie geproklameer. Die verkiesings vir 'n grondwetlike vergadering, wat 'n nuwe grondwet sou saamstel, is in Oktober 1945 gehou. Die afgevaardigdes het generaal de Gaulle as regeringsleier verkies, maar in die volgende maande het dit duidelik geword dat sy ambisieuse projek om die Franse staatkundige bedeling te hervorm nie die nodige toestemming sou kry nie. De Gaulle het op 20 Januarie 1946 bedank.
In die verkiesings vir die eerste nasionale vergadering van die Vierde Republiek het die Franse kiesers op 10 November 1946 sterk steun vir partye getoon wat gedurende die oorlog aktief by die Franse weerstandsbeweging Résistance betrokke was - die kommunistiese PCF, die gaullistiese MRP en die sosialistiese SFIO wat 'n regeringskoalisie onder leiding van die sosialistiese president Vincent Auriol (1947-1954) gevorm het. Dit was egter vinnig duidelik dat die politieke standpunte van die drie partye aanmerklik van mekaar verskil het, veral met betrekking tot Frankryk se buitelandse beleid.
So was die Moskou-georiënteerde Kommunistiese Party sterk gekant teen Frankryk se politieke toenadering tot die Verenigde State tydens die Koue Oorlog en het derhalwe liewer hul plekke in die opposisiebanke ingeneem. So was die Franse regering in staat om 'n aktiewe rol by die Europese integrasieproses te speel. Die land het tot die OESO en NAVO toegetree en nouer politieke bande met Duitsland gesmee - 'n beleid wat die basis vir 'n Europese versoeningsbeleid sou vorm.
Die onafhanklikheidsbewegings in Frankryk se oorsese kolonies was eweneens hoog op die politieke agenda van die Vierde Republiek. Die oorlog in Indosjina, wat in November 1946 uitgebreek het, sou enkele jare lank die buitelandse beleid van Frankryk oorheers. Ondanks grootskaalse beleggings en militêre steun van Amerikaanse kant het Frankryk uiteindelik 'n militêre nederlaag gely. Nadat die nuut verkose president René Coty (1954-1959) op 7 Mei 1954 'n vredesooreenkoms onderteken het, het Frankryk hom aan dié Asiatiese gebiede onttrek.
Die Vyfde Republiek (sedert 1958)[wysig | wysig bron]
Charles de Gaulle, die stigter en eerste president van die Vyfde Republiek
Die huidige president François Hollande
Sosiale spanninge in die voorstede van Franse metropole het in laat 2005 en 2006 tot gewelddadige onluste gelei. In die presidensiële verkiesing van 2007 het Nicolas Sarkozy as kandidaat van die regeringsparty UMP teen Ségolène Royal gestaan en in die finale ronde 'n oorwinning behaal. Sarkozy is in 2012 opgevolg deur die Sosialistiese Party (PS) se kandidaat, François Hollande. In dieselfde jaar het die PS die meerderheid setels in die Nasionale Vergadering, die Franse parlement, verower. Die ekonomiese ontwikkeling in die land word as die grootste uitdaging vir die Franse regering beskou. In verband met die Eurokrisis het die regering se onvermoë om ekonomiese hervormings in te stel, die hoë staatsskuldlas te verlig en die omvang van Frankryk se openbare sektor te verminder kritiek van ander EU-lidstate uitgelok.
Die Assemblée Nationale (parlementsgebou) in Parys
Die Franse President het die meeste bevoegdhede van alle staatshoofde in die Europese Unie. Hy benoem die Eerste Minister en die kabinet, het 'n vetoreg op die besluite van die parlement en die reg om die parlement te ontbind. Hy is die opperbevelhebber van die Franse Weermag en koördineer die veiligheids- en verdedigingsbeleid en buitelandse beleid van Frankryk. Danksy die Franse kernwapens en die vetoreg in die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad oefen hy groot invloed op die internasionale politiek uit. In krisistye het hy selfs onbeperkte bevoegdhede. Die President kan vir 'n onbeperkte aantal ampstermyne herverkies word en het as gevolg van 'n wysiging van die Franse grondwet in Februarie 2007 immuniteit tydens sy ampstermyn. Tans is François Hollande die sesde Staatspresident van die Franse Republiek.
Die regering onder die leiding van die Eerste Minister bepaal die beleid van die nasie.
Die Franse kernaangedrewe vliegdekskip Charles de Gaulle.
Die land was in 1949 een van die stigterslede van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO) en is op militêre gebied deur die Verenigde State beskerm. Met die presidentskap van generaal de Gaulle in 1958 het die betrekkinge met die VSA en die Amerikaans-oorheerste NAVO egter begin verander. Frankryk het die militêre afdeling van die NAVO in 1968 verlaat, maar gaan steeds voort om 'n aktiewe rol by die politiese aktiwiteite van die organisasie speel.
Hoofartikel: Ekonomie van Frankryk
Die nuwe Airbus A380 is op 18 Januarie 2005 in die Franse stad Toulouse bekend gestel.
Die hoofsaalike uitvoergoedere is motors, vliegtuie, farmaseutiese produkte, elektroniese toerusting en wyn. Volgens die OESO was Frankryk in 2004 die vyfde grootste uitvoerder van vervaardigde produkte, ná die Verenigde State, Duitsland, Japan en die Volksrepubliek van Sjina. Tegelykertyd is dit die vierde grootste invoerder van vervaardigde goedere (ná die Verenigde State, Duitsland en die Volksrepubliek van Sjina).
Die vernaamste sektore van die Franse ekonomie is die motornywerheid, ruimte- en lugvaartnywerheid, masjienbou, chemiese nywerheid en die inligtings- en kommunikasietegnologie. Die metropolitaanse gebied van Parys is die grootste nywerheids- en handelsentrum. Ander belangrike sentrums is Lyon, Marseille, Lille, Toulouse, Bordeaux, Strasbourg, Nantes, Nice en Rennes.
Landbou en toerisme is eweneens hoogs ontwikkel. Sedert 1969 het die landbousektor 'n positiewe handelbalans, en Frankryk het tot die tweede grootste uitvoerder van landbouprodukte op die wêreldmark ontwikkel, met wyn, dranke, graan, suiwelprodukte en suiker as sy vernaamste uitvoergoedere. Die land produseer jaarliks 55 miljoen hektoliter wyn en is met meer as 75 miljoen buitelandse besoekers in 2003 die belangrikste toeristebestemming ter wêreld, nog voor Spanje (52,5 miljoen toeriste) en die VSA (40,4 miljoen toeriste). Frankryk lok met sy kulturele erfenis in historiese stede soos Parys, lang strande en gesofistikeerde vakansieoorde langs sy kuslyn, ski-oorde in die Sentraalmassief, die Alpe en die Pireneë en landelike gebiede wat met hulle natuurskoon en rustigheid bekoor en gewild is by ekotoeriste.
Louis Vuitton-bybehore in die vertoonvenster van 'n Hong Kongse winkel
Die Franse luukse goederebedryf het oor die eeue 'n mededingende posisie op internasionale markte gehandhaaf. Sy suksesverhaal berus op die tradisionele samewerking tussen staat, ambagsbedryf en samelewing wat in die afgelope jare met 'n uiters doeltreffende strategie van ondernemings in dié bedryf gepaard gegaan het. Groot eiendomsmaatskappye en handelsmerke van wêreldfaam verseker dat Frankryk se aandeel op die wêreldmark vir tradisionele luukse goedere meer as 'n derde beloop.
Die sterk uitvoergerigte Franse luukse goederebedryf dra sowat een persent tot die land se bruto geografiese produk by en het 200 000 werknemers in diens. In 2012 het kopers wêreldwyd sowat €200 miljard (ZAR2,7 biljoen) aan luukse goedere bestee, waarvan veertig persent aan Frans-vervaardigde produkte. Tien persent van alle luukse goedere word na Japan uitgevoer, terwyl uitvoere na nuut geïndustrialiseerde lande stewig groei. Hier word sekere luukse goedere in tye van ekonomiese onsekerheid of hoë inflasiekoerse as 'n veilige belegging beskou. Vervaardigers en klante heg daarnaas groot waarde aan eksklusiwiteit sodat luukse merke ook tydens 'n ekonomiese insinking nie by uitverkope betrokke raak nie.
Een van die belangrikste bates van die bedryf naas eksklusiwiteit is dan ook die beheer oor die handelsmerk, die prysvlak en die vervaardiging van produkte. Baie Franse vervaardigers van luukse goedere beskik oor hul eie winkelkettings sodat prysvlakke beheer kan word en plaas nie die vervaardiging van hul produkte uit nie (sowat tagtig persent van Franse luukse goedere word deur ondernemings in dié bedryf self vervaardig). Baie ondernemings is steeds in familiebesit, alhoewel die bedryf deur groot beheermaatskappye oorheers word. Die hoofstad Parys word as die wêreldhoofstad van luukse goedere beskou - 'n groot persentasie ondernemings in die bedryf het sy hoofkwartiere in die sogenaamde "Goue Driehoek" (Triangle d'or) tussen die Rue du Faubourg Saint-Honoré, die Avenue Georges-V en die Avenue Montaigne, of in die Rue de la Paix en op die Place Vendôme.
Die luukse goederebedryf word naas die lug- en ruimtevaartbedryf, die farmaseutiese bedryf en die landbousektor by die suksesvolste ekonomiese sektore van die land gereken wat grootskaals na die buiteland uitvoer en 'n stabiele oorskot op die handelsbalans toon - terwyl die nywerheidsektor se bydrae tot die Franse BGP tussen 2000 en 2011 van agttien tot twaalf persent gedaal het.
Frankryk het 'n goed ontwikkelde infrastruktuur wat in sy metropolitaanse gebiede en nywerheidsentrums selfs as uitstekend beskryf kan word. Die uitgebreide netwerk van snelweë sluit 'n groot persentasie privaat tolpaaie in. Die land beskik tans ook oor die grootste spoorwegnetwerk vir hoëspoedtreine wat steeds verder uitgebrei word. Nuwe spoorlyne vir Franse TGV- en Duitse ICE-hoëspoedtreine tussen Parys en Saarbrücken, Straatsburg, Frankfurt, Stuttgart en München is in 2007 in bedryf gestel. Tot en met 2020 sal 2 000 kilometer se nuwe hoëspoedspoorlyne gebou word.
Teen die middel van 2013 is die bevolking van die metropolitaanse Frankryk en die oorsese gebiede op 65,6 miljoen beraam - 'n styging van 0,3 miljoen teenoor die vorige jaar. Die bevolkingsdigtheid was 97,2 inwoners per vierkante kilometer.
Daar is tans 73 stede wat saam met hulle voorstede 'n inwonertal van meer as 100 000 het. Die grootste stedelike gebiede is Parys (12,3 miljoen inwoners), Lyon (2,3 miljoen inwoners), Marseille (1,7 miljoen inwoners), Toulouse (1,3 miljoen inwoners), Lille (1,2 miljoen inwoners), Bordeaux (1,2 miljoen inwoners), Nice (1 miljoen inwoners), Nantes (0,9 miljoen inwoners), Strasbourg (0,8 miljoen inwoners) en Rennes (0,7 miljoen inwoners).
Frankryk het naas Duitsland die tweede grootste bevolking in die Europese Unie (EU). Anders as in Duitsland is daar 'n aansienlike natuurlike bevolkingsgroei, met 828 000 geboortes teenoor 542 600 sterfgevalle in 2010. Frankryk toon ná die Republiek van Ierland die tweede gunstigste demografiese ontwikkeling in die EU. In 2003 is 280 300 huwelike gesluit.
Die amptelike taal in die metropolitaanse Frankryk en die oorsese gebiede is Frans, tog praat die grootste deel van die Franse bevolking 'n plaaslike dialek. Naas Frans bestaan daar 'n aantal inheemse tale soos (Baskies, Bretons, Katalaans, Korsikaans, Nederlands (Vlaams), Duits (Elsasser Duits), Oksitaans), maar die Franse regering en skoolstelsel het die gebruik van hierdie tale sterk afgeraai tot redelik onlangs.
Vanaf 1880 het die buitelandse bevolking sowat een miljoen beloop, en immigrante het tussen sewe en agt persent van die ekonomies aktiewe bevolking verteenwoordig.
Die demografiese fenomeen van massa-emigrasie, wat in hierdie tydperk kenmerkend vir byvoorbeeld Duitsland was, was in Frankryk heeltemaal onbekend. In die tyd van die Eerste Wêreldoorlog was sowat drie persent van die bevolking van buitelands afkoms, en onverdraagsaamheid teenoor vreemdelinge het geleidelik begin toeneem. Die aantal buitelanders het in die volgende jare verder toegeneem en in 1931 6,6 persent van die totale bevolking beloop. Nog tot en met 1974 was Frankryk se immigrasiebeleid relatief liberaal. In 2006 was 5,8 persent van die bevolking van buitelandse afkoms, naas 'n bykomende 4,3 persent wat in die buitelande gebore was en ingeburger is (die sogenaamde Français par acquisition).
In 2010 was 6,7 miljoen inwoners in die buiteland gebore - sowat elf persent van die totale bevolking. Dit maak van Frankryk die sesde belangrikste immigranteland ter wêreld ná die Verenigde State (42,8 miljoen), die Russiese Federasie (12,3 miljoen), Duitsland (9,1 miljoen), Saoedi-Arabië (7,3 miljoen), Kanada (7,2 miljoen), maar nog voor die Verenigde Koninkryk met 6,5 en Spanje met 6,4 miljoen immigrante.
Kinders van immigrante - met een of twee buitelandse ouers - het in 2008 elf persent van die totale bevolking of 6,5 miljoen beloop. By drie miljoen van hulle is albei ouers van buitelandse herkoms. Tans is die meeste immigrante uit die Europese Unie (34 persent, veral Portugese, Italianers en Spanjaarde), die Maghreb-lande van Noord-Afrika (Algerië, Marokko en Tunisië, 30 persent), Asië (14 persent, waarvan 'n derde uit Turkye) en Afrika suid van die Sahara (elf persent) afkomstig.
Frankryk is 'n laïsistiese republiek waar staat en godsdienstige gemeenskappe streng van mekaar geskei word. Sedert die Franse Rewolusie en volgens latere wetgewing is alle Rooms-Katolieke kerkgeboue, wat voor 1905 opgerig is, in staatsbesit en word gewoonlik deur plaaslike owerhede beheer. Weens 'n tekort aan fondse het honderde kerkgeboue te duur geword vir dorpe wat dikwels twee of meer sakrale geboue moet onderhou sodat 'n paar burgemeesters in 2007 gedreig het om hulle te laat afbreek. Tans word 2 800 van sowat 15 000 kerkgeboue op die platteland bedreig.
Die staat hou geen statistiek oor die geloof van sy burgers nie, en alle gegewens berus op skattings of inligting wat deur die gemeenskappe self verskaf word. Die 2003 CIA World Factbook lys die gelowe van Frankryk as : Katoliek 83-88%, Protestants 2%, Joods 1%, Moslem (Noord-Afrikaanse werkers) 5-10%, ongebonde 4%.
Frankryk se Joodse gemeenskap is die derde grootste ter wêreld naas die Verenigde State en Israel. Hulle verskil egter van ander Joodse gemeenskappe in Europa deur hulle oorwegend Noord-Afrikaans-Sefardiese herkoms (60 tot 70 persent). Die Joodse bevolking het veral uit die voormalige kolonies Algerië, Marokko en Tunisië na Frankryk gekom. Die sogenaamde Crémieux-dekreet het Algerynse Jode in 1870 tot Franse burgers verklaar en hulle het ná die onafhanklikwording van Algerië in 1962 saam met die Pieds noirs, die Europese setlaars, na Frankryk gevlug.
Kaart van Frankryk
Frankryk word sedert 1956 in administratiewe opsig in 27 administratiewe geweste (Frans: régions) verdeel, wat verder in 100 departemente (Frans: départements) verdeel is. Die departemente is (hoofsaaklik alfabeties) genommer en hierdie nommer word in o.a. poskodes en motor-registrasienommers gebruik.
France d'outre-mer (Départements d'Outre-Mer - Territoire d'Outre-Mer: DOM-TOM) (Oorsese Frankryk):
'n Sokker-wedstryd in die Stade de France
Sokker is die gewildste sportsoort in Frankryk, en die nasionale span, wat bekend staan as die équipe tricolore of les Bleus, spel ook 'n belangrike rol as 'n identiteitskeppende band tussen die verskillende sosiale en etniese groepe van die land. Die meeste internasionale wedstryde van die nasionale sokkerspan vind in die Stade de France in Saint-Denis naby Parys plaas. Die span van Paris Saint-Germain Football Club is tans die Franse sokkerkampioene. Frankryk het reeds twee keer die FIFA Sokker-Wêreldbeker aangebied, in 1938 en in 1998.
Voor die Tweede Wêreldoorlog was rugby die gewildste sport in Frankryk wat deur Britte tydens die 19de eeu ingevoer is en onder meer by die mynwerkers van die suide gewild geraak het. Rugby is sedertdien gedeeltelik deur sokker verdring. Dit is egter nog steeds die mees popuêre sport in die suidelike geweste van die land. In 2007 het Frankryk as die gasheerland van die Rugbywêreldbeker opgetree - dit was die eerste keer dat hierdie kampioenskap in 'n Franssprekende land gehou is.
Die Tour de France is die bekendste fietswedren ter wêreld. Die Tour vind sedert 1903 gereeld oor drie weke in Julie plaas en is net tydens die Eerste en Tweede Wêreldoorlog gekanselleer. Alhoewel die roete jaarliks gewysig word, lei dit deur heel Frankryk en aangrensende state.
Ander gewilde sportsoorte is atletiek, Formule 1-motorwedrenne (met die Grand Prix van Frankryk) en tennis (met die Franse Ope in Parys). Val Thorens en Chamonix is net twee bekendes van 'n groot aantal ski-oorde in die Franse Alpe.
Olimpiese Spele het verskeie kere in Frankryk plaasgevind: Somerspele in 1900 en 1924 in Parys, Winterspele in Chamonix-Mont-Blanc (1924), Grenoble (1968) en Albertville (1992).
BFM is 'n onafhanklike privaatregtelike nuuskanaal, wat ook op die internet uitgesaai word - net soos die Frans- en Engelstalige nuuskanaal France24, wat sedert Desember 2006 uitsaai en deur TF1 en France Télévisions beheer word.
Bekende Franse persone
Musiek van Frankryk
Sien ook: Lys van stede in Frankryk.
Die hoofstad en mees bekende stad Parys is ook die tuiste van die Eiffeltoring, 'n toring van staal opgerig in 1889. Frankryk beskik oor 265 verskeie soorte kaas, 400 skigebiede, 3 430 km kuslyn en die hoogste berg van Europa, die Mont Blanc (4 810 m). Daar is ook sowat 11 000 kampeerterreine en 120 000 km wandelpaaie.
Krotz, Ulrich: National Role Conceptions and Foreign Policies: France and Germany Compared. Program for the Study of Germany and Europe - Working Paper 02.1. Cambridge, MA: Minda de Gunzburg Center for European Studies, Harvard University
↑ (fr) INSEE, Regering van Frankryk. “Évolution de la population jusqu'en 2014 - champs France hors Mayotte”. URL besoek op 27 Maart 2014.
↑ (fr) INSEE, Regering van Frankryk. “Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2011, France métropolitaine”. URL besoek op 27 Maart 2014.
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) “Frankryk”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 27 Maart 2014.
↑ (en) “Human Development Report 2013”. Verenigde Nasies: 2013. URL besoek op 27 Maart 2014.
↑ (en) “CIA World Factbook”. Central Intelligence Agency. URL besoek op 27 Maart 2014.
↑ Die Zeit, 16 November 2012: Bon courage! - Unser wichtigster Nachbar könnte Europas schlimmster Patient werden – schuld ist ein unglaublicher Reformstau
↑ Berthold Seewald: Fünf Gründe für Frankreichs Reformunfähigkeit. In: Die Welt, 28 November 2013
↑ www.bpb.de: Schön, edel, prunkvoll: Die französische Erfolgsgeschichte der Luxusindustrie
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Frankryk&oldid=1362400"
Die bladsy is laas op 17 Junie 2015 om 18:46 bygewerk.