Fliekresensie: RaaiselkindOutisme Suid-Afrika (ASA) behoort te jubel oor Annelie Botes se Raaiselkind (2001) wat nou as rolprent uitgereik is. Veral met April as wêreldwye bewusmakingsmaand vir dié gedragsversteuring waarvan te min mense bewus is. Botes het immers wyd erkenning gekry vir haar navorsing oor die outismespektrumversteuring wat sy deeglik gestalte gegee het in haar roman en wat nou ŉ nog groter gehoor kry met dié uitreiking op die silwerdoek. Raaiselkind is die verhaal van die Dorfling-gesin wie se jongste, Alexander, mettertyd met outisme gediagnoseer word. Maar die verhaal loop wyer as outisme en regisseur Andre Velts se Raaiselkind (2017) volg dié spoor. Dit is ook ŉ verhaal oor die broosheid van gewaande normaliteit en die maniere waarop mense en die gemeenskap Alexander, vertolk deur die negejarige Ian Roelofs, hanteer, of nie hanteer nie. Bowenal is dit die verhaal van ŉ ma, met Diaan Lawrenson in die rol van Ingrid Dorfling, wat antwoorde bly soek vir Alexander se gedrag en wat probeer sin maak van die omstandighede waarin sy haar bevind. In hierdie soeke word haar ondersteuningsbasis al kleiner, tot net die getroue oppasser Miriam, vertolk deur June van Merch, oorbly. Dié vroue, die een gedryf deur bloedverwantskap en die ander deur ŉ gewortelde gemeenskapsin, is vasberade om Alexander te versorg, liefde en begrip – soms bomenslike begrip – te gee, ondanks hul eie beperkings én dié wat die gemeenskap stel. In haar vertolking laat Lawrenson haar lei deur die logiese karakter wat Ingrid is. Sy wil by die wortel van die kwaal uitkom en wil serebraal begrip kan vorm van haar seun se toestand. Anders as haar man, Dawid, vertolk deur Neels Clasen, wat emosioneel veel minder volwasse as sy daaraan toe is. Lawrenson speel die rol met beheersing, selfs met iets van ŉ afstandelikheid. Daarom is dit aanvanklik moeilik om ŉ greep op Ingrid se karakter te kry. Dit is egter byvoorbeeld haar nadenke of diere siele het wat ŉ mens die idee gee sy internaliseer veel meer as wat sy laat blyk. In teenstelling met Dawid wat nie ŉ wag voor sy mond het nie. Hoewel Alexander dalk die katalisator is wat die kloof tussen die twee verdiep, moet ŉ mens Dawid se agtergrond (hou in gedagte dat sy ouers niks met Alexander te doen wil hê nie) nie buite rekening laat as die bus se wiele begin afkom nie. En daarmee saam die finansiële verknorsing wat vererger word deur mediese rekeninge. Clasen se gesigsuitdrukking op ŉ gegewe paar oomblikke in die prent, wanneer die geraas by die huis ondraaglik raak, is ŉ klein juweel; met netjiese kinematografie (soos elders) wat ŉ mens amper insae gee in dít wat in sy kop aangaan. Van Merch, wat vir haar vertolking bekroon is as beste byspeler op verlede jaar se Silwerskermfees waar Raaiselkind die eerste keer vertoon is, het ŉ gemaklikheid as Miriam wat haar vertolking kwalik na toneelspel laat lyk. Sy het ŉ wysheid, aangevul deur die gemoedelikheid van die karakter, wat die fliekganger gerusstel en in die getraumatiseerde huishouding die “sonstraal” is. Velts en die draaiboekskrywer, Pieter Esterhuizen, het aanpassings aangebring wat dalk effens afwyk van die romangegewe, maar wat filmies dalk meer verantwoordbaar is. Die ligging van die gesin se huis met die uitgestrekte see in die agtergrond, net soos die skilderytjie van ŉ onstuimige seetoneel teen die muur net voor die badkamerdeur, versterk nie net aspekte van Alexander se binnewêreld nie, maar ook van dié van sy gesin. Omdat die verbale nie vir Alexander belangrik is nie, kry ŉ mens nie eerstehands ŉ idee van sy geslote wêreld nie. Behalwe tydens die rusie tussen sy ouers waar die kamera in die kas deur die hortjies as’t ware sy gesigspunt word. Dié insident is egter so geïsoleerd binne die omvang van die prent dat dit dalk gesny kon gewees het. Daarenteen is die metronomiese klank van die beitel teen die steenmuur ŉ veel sterker illustrasie van Alexander se isolasie. Meer as ŉ fliek oor outisme is Raaiselkind ŉ ondersoek na vooroordeel, na agterdog oor en afkeur aan enigiets of enigiemand wat nie “normaliteit” beliggaam nie. Dit is nie net in die erediens op die dorp waarin geïrriteerdheid met die lastige knaap in die kerk geblyk het nie, maar ook in die ondervraging deur die bot polisiebeamptes. En les bes, die huisdokter wat juis veronderstel is om oopoog te wees. Sy refrein van “dis normaal” benadruk die sug van ŉ gemeenskap na sogenaamde normaliteit, na ŉ wêreld waarin almal eenders is. Of beter nog: Waarin almal soos ons is. Raaiselkind is ŉ aangrypende prent wat maklik melodramaties of oordrewe sou kon word. Wat dit nié is nie. Die enigste aanduiding hiervan is dalk die gebruik van die Ingrid Jonker-gedig, bra buite konteks, reg op die einde. Daarsonder sou die prent nie swakker gewees het nie. Om die waarheid te sê … *** Raaiselkind (2017). Regisseur: Andre Velts; vervaardiger: Sally Campher; kinematograaf: Amelia Henning. Met Diaan Lawrenson, Neels Clasen, June van Merch, Deon Lotz en Anrich Herbst. Raaiselkind begin op 16 Februarie 2018 landswyd in teaters draai. Maroela Media het op 15 Februarie ‘n spesiale vertoning van die fliek in Pretoria en Kaapstad gehou. Lees meer. Maroela Media het ook vroeër ‘n onderhoud met Diaan Lawrenson gehou oor dié uitmergelende rol. Luister hier.