Spelers: Presley Chweneyagae, Terry Pheto, Kenneth Nkosi, Mothusi Magano, Zenzo Ngqobe, Zola, Rapulana Seiphemo, Nambitha Mpumlwana, Nthuthuko Sibisi, Ian Roberts
Vertoontyd: Vanaf 16 September 2005 by Cinema Nouveau Rosebank en 24 Maart 2006 landwyd
Daar is 'n mooi aanhaling van Franz Kafka wat lui dat 'n goeie boek soos 'n yspik moet wees wat die bevrore see van ons hart oopkap. S� 'n yspik teen apartheid was Athol Fugard se boek Tsotsi vir my toe ek dit iewers in my ho�rskooljare in die 1980's gelees het. (Nog 'n yspik was Andr� P Brink se 'n Dro� wit seisoen, destyds nog verbied en in ons skoolkoshuis ingesmokkel.)
Die ander rede om hierdie fliek, wat op Fugard se boek gebaseer is, te gaan kyk, was regisseur Gavin Hood se uitstekende film A reasonable man van so omtrent ses jaar gelede. Dat Hood nogmaals goeie werk gedoen het, word bevestig deur die twee gesogte toekennings wat Tsotsi pas by die Edinburghse Filmfees ontvang het.
Die fliek handel oor 'n klipharde jong gangster wat n� 'n motorkaping 'n baba op die motor se agtersitplek aantref. Hy besluit uiteindelik om die kind saam te neem na sy blyplek - 'n besluit wat sy hele lewe verander. 'n Maklike verhaal om oortuigend te vertel is dit hoegenaamd nie. Dis algemeen bekend dat geharde kriminele nie sommer net so met 'n klap van die vingers 'n hartsverandering ondergaan nie, veral nie wanneer hul leefwyse die tipe misdaad is wat Tsotsi-hulle pleeg nie (en wees gewaarsku: die geweld is sterk en grafies).
Vir die boek had Fugard uiteraard meer verteltyd en kon Tsotsi se inkeer meer geleidelik, en dus meer geloofwaardig, uitgebeeld word; in die fliek geskied dit binne enkele dae, dalk tog 'n bietjie te vinnig, maar darem nie heeltemal onrealisties nie. Die boekomgewing (as ek reg onthou, is die boek in die 1970's gepubliseer, maar dit kan selfs ouer wees) word ook interessant verplaas na die hede (byvoorbeeld die motorkaping en die suggestie dat Tsotsi se ma weens vigs dood is).
Die film bied 'n geleentheid om te dink oor die storie �gter 'n misdadiger se gruweldade - dis waar die yspik so effektief is. So moeilik soos dit sekerlik vir die slagoffers van geweld is om empatie met hul aandoeners te h�, l� daar in die meeste gevalle verstaanbare redes en oorsake agter mense se gedrag - "If we could know all, we could forgive all" is 'n ander aanhaling wat by my opkom.
Ten spyte van al die slaggate van vergoeliking en sentimentalisering van 'n komplekse onderwerp word Tsotsi se verhaal bymekaargetrek met 'n realistiese en goed verantwoorde slot.
Die township-omgewing word in fyn detail ingekleur, en die musiek van Zola is een groot plesier. Die akteurs kwyt hulle almal goed van hul taak, maar veral Presley Chweneyagae in die hoofrol moet uitgesonder word - van hom behoort ons nog baie meer te sien. Die fliek kry ekstra punte daarvoor dat die taal outentiek is (hou die ore oop vir die stukkies Afrikaans) en dat Engelse onderskrifte gebruik word eerder as Engelse dialoog. Daar is ook 'n paar heerlike spatsels humor, veral vir wynliefhebbers.
Die een aspek van die film wat vir my wel onrealisties was, was die jong vrou na wie Tsotsi die baba neem om te soog - haar voorkoms veral was t� gepoleerd vir haar omgewing. En ai, daai koorsang soos wenende viole met die suggestie van liefde in die lug �
Verder is dit hoede af vir regisseur Hood en Viva Suid-Afrikaanse films!
LitNet: 06 September 2005