Apartheid was 'n stelsel van rassediskriminasie en segregasie uitgevoer deur die Suid-Afrikaanse regering. Dit is in 1948 geformaliseer en vorm 'n raamwerk vir politieke en ekonomiese oorheersing deur die blanke bevolking en beperk die politieke regte van die swart meerderheid.
Tussen 1960 en 1990 is die African National Congress en ander hoofsaaklik swart opposisie-politieke organisasies verbied. Terwyl die Nasionale Party swart teenkanting teen apartheid aktief teengestaan het, is die meeste leiers van die ANC en ander opposisieorganisasies óf doodgemaak, in die gevangenis óf in ballingskap gegaan.
Die toenemende plaaslike en internasionale druk op die regering, sowel as die besef dat apartheid nie vir ewig met geweld gehandhaaf kan word nie en ook nie deur die opposisie omvergewerp word sonder aansienlike lyding nie, het uiteindelik beide kante na die onderhandelingstafel gelei. Die Slag van Cuito Cuanavale het 'n geleentheid geskep om die omstandighede moontlik te maak vir 'n onderhandelde skikking, en erken deur dr Niël Barnard van die Nasionale Intelligensiediens (NID).
Die Mahlabatini-verklaring van geloof[wysig | wysig bron]
In die verklaring word gesê dat "die situasie van Suid-Afrika op die wêreld sowel as interne gemeenskapsverhoudinge volgens ons mening 'n aanvaarding van sekere fundamentele konsepte vir die ekonomiese, sosiale en grondwetlike ontwikkeling van ons land moet hê". Die doel van die verklaring was om 'n bloudruk vir die regering van Suid-Afrika te bied vir rasse-vrede in Suid-Afrika. Dit het 'n beroep op onderhandelinge met alle mense gedoen om grondwetlike voorstelle op te stel wat die geleentheid bied vir almal met 'n Handves van Regte om hierdie regte te beskerm. Dit het voorgestel dat die federale konsep die toepaslike raamwerk is om sodanige veranderinge te kan plaasvind. Dit het ook bevestig dat politieke verandering op nie-gewelddadige wyse moet plaasvind.
Die verklaring was die eerste van sulke ooreenkomste deur erkende swart en wit politieke leiers in Suid-Afrika wat hierdie beginsels bevestig. Die verbintenis tot die vreedsame strewe na politieke verandering is verklaar in 'n tyd toe nie die Nasionale Party nóg die African National Congress op soek was na vreedsame oplossings of dialoog nie. Die verklaring is deur die Engelssprekende pers bekend gemaak as 'n deurbraak in rasseverhoudinge in Suid-Afrika. Kort nadat dit uitgereik is, is die verklaring deur verskeie hoofministers van die swart tuislande onderskryf, waaronder Cedric Phatudi (Lebowa), Lucas Mangope (Bophuthatswana) en Hudson Nisanwisi (Gazankulu). Ondanks aansienlike steun van swart leiers, die Engelssprekende pers en liberale figure soos Alan Paton, het die verklaring sterk opposisie van die Nasionale Party, die Afrikaanse pers en die konserwatiewe vleuel van Harry Schwarz se Verenigde Party gehad.
Vroeë kontak[wysig | wysig bron]
Die heel eerste vergaderings tussen die Suid-Afrikaanse regering en Nelson Mandela is deur die Nasionale Intelligensiediens gelei onder leiding van Niël Barnard en sy adjunk-direkteur-generaal, Mike Louw. Hierdie vergaderings was geheim van aard en is ontwerp om begrip te ontwikkel of daar voldoende gemeenskaplike gronde vir toekomstige vredesonderhandelinge was. Namate hierdie vergaderings ontwikkel het, het 'n mate van vertroue ontwikkel tussen die sleutelrolspelers (Barnard, Louw en Mandela). Ten einde toekomstige samesprekings te vergemaklik, terwyl geheimhouding nodig is om die proses te beskerm, het Barnard gereël dat Mandela in 1982 van Robbeneiland na die Pollsmoor-gevangenis verskuif word. Dit het Mandela gemakliker akkommodasie gebied, maar ook toegang tot hom verleen op 'n manier wat nie in die kontak in gedrang kon bring nie. Barnard het dus 'n aanvanklike ooreenkoms in beginsel bemiddel oor wat bekend gestaan het as "gesprekke oor gesprekke". Dit was op hierdie stadium dat die proses verhef is van 'n geheime betrokkenheid na 'n meer openbare betrokkenheid.
Terwyl die geheime samesprekings vrugte afgewerp het en die politieke gesprekke begin plaasvind het, het die Nasionale Intelligensiediens van 'n sentrale rol in die proses onttrek en na 'n nuwe fase van operasionele ondersteuningswerk oorgegaan. Hierdie nuwe fase is ontwerp om die openbare mening oor 'n onderhandelde oplossing te toets. Die kern van hierdie beplanning was 'n inisiatief wat bekend geword het in die Veiligheidsmag-kringe as die Dakar Safari, waar 'n aantal prominente meningsvormers van die Afrikaner met die African National Congress in Dakar, Senegal en Leverkusen, Duitsland, betrokke was by geleenthede wat deur 'n instituut gereël is, die Instituut vir 'n Demokratiese Alternatief vir Suid-Afrika (IDASA). Die operasionele doelstelling van hierdie vergadering was nie om die menings van die akteurs self te verstaan nie - dit was op hierdie stadium baie bekend in strategiese bestuurskringe - maar eerder om die publieke mening te beoordeel oor 'n beweging weg van die vorige sekuriteitsposisie van konfrontasie en onderdrukking tot 'n nuwe doktriene gebaseer op betrokkenheid en akkommodasie.
Ontbanning van opposisieorganisasies en die vrylating van Mandela[wysig | wysig bron]
Aanvanklike onderhandelinge[wysig | wysig bron]
Groote Schuur-minuut[wysig | wysig bron]
Pretoria-minuut[wysig | wysig bron]
Nasionale Vredesooreenkoms[wysig | wysig bron]
KODESA I[wysig | wysig bron]
KODESA-deelnemers[wysig | wysig bron]
Die regse wit Konserwatiewe Party en die linkse Pan Africanist Congress het KODESA geboikot. Mangosuthu Buthelezi, leier van die Inkatha-vryheidsparty, het persoonlik nie deelgeneem nie omdat sy eis vir bykomende afvaardigings van die tuisland KwaZulu en die Zoeloe-koning Goodwill Zwelithini van die hand gewys is. Die IVP is gevolglik deur KODESA deur Frank Mdlalose verteenwoordig.
In die periode tussen KODESA I en KODESA II vroeg in 1992 het die Nasionale Party drie tussenverkiesings aan die Konserwatiewe Party verloor. De Klerk het aangekondig dat 'n 'slegs blankes' referendum gehou sal word oor die hervorming en onderhandeling. Die resultaat was 'n oorwinningsoorwinning vir die 'ja'-kant, met meer as 68% van die kiesers wat vir die voortsetting van die hervormings en onderhandelinge gestem het.
KODESA II en die ineenstorting van onderhandelinge[wysig | wysig bron]
KODESA II (die tweede voltallige sitting) het in Mei 1992 plaasgevind. In Junie 1992 het die Boipatong-slagting plaasgevind, met 45 inwoners van Boipatong wat deur veral Zoeloe-hostel-inwooners vermoor is. Mandela het De Klerk se regering van medepligtigheid by die aanval beskuldig en die ANC aan die onderhandelinge onttrek, wat tot die einde van KODESA II gelei het.
Die ANC het in plaas daarvan 'n program met 'n "rollende massa-aksie", wat tot die Bisho-slagting in September 1992 gelei het, toe die leër van die nominaal onafhanklike "tuisland" van Ciskei op protesoptogte gevuur het en 29 doodgeskiet het. Dit het 'n nuwe dringendheid gebring vir die soeke na 'n politieke skikking.
Hervatting van die onderhandelinge[wysig | wysig bron]
Tydens die onderhandelinge het De Klerk se regering aangedring op 'n tweefase-oorgang met 'n aangestelde oorgangsregering met 'n roterende presidentskap. Die ANC dring eerder daarop aan om in 'n enkel stadium oorgang na 'n meerderheidsregering. Ander haak punte sluit in minderheidsregte, besluite oor 'n eenheids- of federale staat, eiendomsreg en vrywaring van vervolging vir polities gemotiveerde misdade.
Dit was Joe Slovo, leier van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, wat in 1992 die deurbraak "sonsondergangsklousule" vir 'n koalisieregering voorgestel het vir die vyf jaar na 'n demokratiese verkiesing, wat waarborge en toegewings aan alle kante ingesluit het.
In die loop van die onderhandelings- en hervormingsproses het die regering onder De Klerk ook gevangenes vrygelaat wat destyds as politieke gevangenes geklassifiseer is. Onder diegene wat in 1992 vrygelaat is, was gevangenes wat doodstraf opgelê word soos Barend Strydom en Robert McBride van teenoorgestelde kante van die politieke spektrum.Rekord van begrip
Rekord van Begrip[wysig | wysig bron]
Meervoudige Onderhandelingsforum[wysig | wysig bron]
Na die Rekord van Begrip (Record of Understanding), het die twee belangrikste onderhandelingspartye, die ANC en die NP, ooreengekom om bilaterale konsensus oor kwessies te bereik voordat hulle na die ander partye in die forum geneem word. Dit plaas groot druk op die ander partye om met die konsensus saam te stem of agtergelaat te word. In protes teen die waargenome ignoreering van die hoofsaaklik Zoeloe Inkatha-vryheidsparty (IVP), het Mangosuthu Buthelezi die IVP uit die MPNF gehaal en die Concerned South Africans Group (COSAG; later die naam 'Freedom Alliance') saam met tradisionele leiers, tuislandleiers en wit regse groepe, gestig. 'n Tydperk van hoe risiko politieke aksie het gevolg, met die IVP wat buite die onderhandelinge gebly het tot binne dae van die verkiesing op 27 April 1994. Buthelezi was eers oortuig daarvan om die boikot van die verkiesing prys te gee, nadat Mandela die Zoeloe-koning, Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu, 'n waarborg gegee is van die spesiale status van die Zoeloe-monargie, en aan Buthelezi, die belofte dat buitelandse bemiddelaars die aansprake van Inkatha op meer outonomie in die Zoeloe-gebied sou ondersoek. Dit is bestuur met behulp van 'n buitelandse span onder leiding van die voormalige Amerikaanse minister van Buitelandse Sake Henry Kissinger en die voormalige Britse minister van Buitelandse Sake, Lord Carrington.
Op 10 April 1993 het die moord op Chris Hani, leier van die SAKP en 'n senior ANC-leier, deur wit regse individue die land weer op die rand van 'n ramp gebring, maar id uiteindelik as 'n keerpunt bewys, waarna die belangrikste partye met groter vasberadenheid aangedring het 'n skikking. Die sluipmoord op Hani word soms beskou as 'n gebeurtenis wat gelei het tot 'n magsverskuiwing ten gunste van die ANC as gevolg van Nelson Mandela se hantering van die situasie.
↑ 11,0 11,1 "Turning Points in History Book 6: Negotiation, Transition and Freedom". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 March 2008. Besoek op 3 December 2007.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Onderhandelinge_om_apartheid_te_beëindig&oldid=2032585"
Die bladsy is laas op 25 Augustus 2019 om 20:50 bygewerk.