Om die tale van die wêreld te onderskei en te groepeer, is ’n taak waarmee veral geolinguiste hulle reeds eeue besig hou. Enersyds is dit ’n vakgebied wat met ’n mate van wetenskaplike presisie beoefen kan word, maar andersyds is daar soveel subjektiwiteit onderliggend aan die afbakening van tale deur die sprekers daarvan dat die skrywers van ’n onlangse publikasie (Feliu en Nadal 2016), Constructing languages, in hulle ontleding drie hoofkenmerke in dié afbakening geïdentifiseer het, naamlik norme, mites and emosies.
Terwyl mites en emosies alreeds die houdbaarheid van taalafbakening onder verdenking plaas, is die eerste kenmerk, naamlik norme, wel ’n begrip wat ’n mens in staat stel om ietwat genuanseerd en met ’n mate van objektiwiteit te kyk na hoe tale in die wêreld geklassifiseer word. By die beoordeling van hoe ’n bepaalde taal, soos Afrikaans, of ‘n groep tale, soos Germaans, geklassifiseer word, moet die vraag na die norme wat toegepas word, dan voorop staan.
’n Deeglike uiteensetting van hierdie tema word verskaf in Carstens en Raidt (2017:117–27), en die bedoeling is nie om die inhoud daarvan saam te vat of aan te vul nie. Wat hier van belang is, is om die onderliggende motivering vir die verskillende klassifikasiemoontlikhede van Afrikaans aan te dui, en moontlik tot ’n beoordeling te kom. Daar bestaan naamlik verskeie klassifikasiestelsels om die meer as 6 000 tale van die wêreld (Gunnemark 1991:102), van Abchasies tot Zulu, te kategoriseer. Saam hiermee gaan ook die groepering van tale volgens gemeenskaplikhede, waarna daar eers hier onder verwys word.
’n Meer linguistiese benadering tot taalafbakening is die vergelyking van tale volgens strukturele ooreenkomste en verskille, iets wat lei tot ’n tipologiese klassifikasie, waarby fonetiese, fonologiese, sintaktiese en morfologiese eienskappe as maatstaf gebruik word. Terwyl ’n tipologiese klassifikasie tot insiggewende taalkundige ontdekkings lei, waarby tale wat genealogies totaal onverwant is, in dieselfde tipologiese kategorie val (bv Zulu en Japannees, wat beide as sogenaamde agglutinerende tale beskou word), het dit vir die vakgebied van die geolinguistiek, wat hom bemoei met die studie van taal volgens die staatkundige indeling van die aarde, nie veel praktiese waarde nie.
Dit is duidelik dat die tale wat in Suid-Afrika gebruik word, op verskillende maniere in geolinguistiese verband geklassifiseer kan word. ’n Kru maatstaf sou gewoon wees om tussen “swart” en “wit” tale te onderskei, iets wat geen gebruikswaarde in die taalpolitiek het nie. Aan die ander kant sou ’n tipologiese klassifikasie in die taalpolitiek heeltemal ontoeganklik wees vir die taalgebruikers van die land, en vir die doeleindes van taalklassifikasie en beleid nie veel nut hê nie.
Teen die agtergrond van hierdie uiteensetting, wat gebaseer is op taalkundig-historiese verwantskap as norm, is dié klassifikasie, hoewel hoogs gekompliseerd, ’n oorvereenvoudiging van die talesituasie hier te lande, omdat dit nie die taalkontaksituasie in ag neem waardeur die tale in hierdie land naas mekaar gebruik word nie.
Om Afrikaans as taal te klassifiseer, is dus ’n kwessie van norm. In die geval van ’n geografiese vertrekpunt is Afrikaans ’n Afrikataal wat hier ontstaan en ontwikkel het en die naam van die vasteland weerspieël (die enigste taal in Afrika waarby dié kenmerk voorkom). In die geval van ’n genealogiese benadering is dit ’n Indo-Germaanse taal (verlangs selfs verwant aan Hindi), en meer spesifiek Wes-Germaans, wat onderlinge verstaanbaarheid met tale soos Nederlands en (in ’n mindere mate) Duits moontlik maak. Vanuit ’n kreoliseringsbenadering het Afrikaans voortgekom uit ’n kontaksituasie waarin sprekers van sowel verwante as onverwante tale hulle stempel gelaat het op dit wat uiteindelik deur hulle nageslag as moedertaal oorgedra is. Die variasie wat Afrikaans weerspieël, is in ’n groot mate ook die gevolg daarvan. Geopolities is Afrikaans ’n inheemse taal van Suid-Afrika, met al sy variëteite, en deel die leefruimte met tale wat genealogies as Sintu-tale beskryf kan word.
In die bespreking hier bo het ek my beperk tot die erkende beskrywingsraamwerke vir taalklassifikasie, en probeer aandui hoe ’n verskuiwing van norme die klassifikasie bepaal. ’n Verdere aspek van Feliu en Nadal (2016) se bundel artikels is nie aangeraak nie, naamlik die rol wat mites en emosies by benamings en etikette van tale speel, en wat neerslag vind in skeppings soos “apartheidstaal”, “koloniale taal” en “Afro-Germaanse taal”, en selfs “kreoolse taal”, iets wat in die moderne tyd gestroop is van vroeëre negatiewe konnotasies. Dit is egter ’n onderwerp van ’n ander bespreking.