Die lelkraanvoël (Grus carunculata), die grootste kraanvoël in Suid-Afrika, het onlangs ’n beduidende afname in sy verspreiding ervaar.
Met sy wit nek en bors is die lelkraanvoël duidelik onderskeibaar van die bloukraanvoël en die mahem, die twee ander kraanvoëlsoorte wat in Suid-Afrika voorkom. Die kaal vel op die gesig en die kenmerkende lelle is ook uniek. Nes by die blou- kraanvoël is die verlengde binnevlerkvere aansienlik langer as die stert en hang byna op die grond.
Uit ’n geskatte totaal van 7 500 lelkraanvoëls in Suider-Afrika kom 5 000 in Zambië voor. In Suid-Afrika word die totale bevolking tans op slegs 240 voëls geraam; daarom word hul status as “kritiek bedreig” geklassifiseer. In die res van Afrika word hulle as “kwesbaar” beskryf.
So ’n gebied bestaan hoofsaaklik uit grasveld, wat ’n kern van vleilande omring. Die eerste lelkraanvoël wat aan die wetenskap beskryf is, is by Soetendalsvlei by Kaap Agulhas geoes.
Die transformasie van dié landskap het veroorsaak dat die lelkraanvoël heeltemal uit die Wes-Kaap verdwyn het. Hierdie neiging word deur die hele Suid-Afrika gesien weens die verandering, vernietiging en fragmentering van vleilandhabitatte deur mynbou, bosbou, die aanplant van landbougewasse, oorbeweiding en die opdam van vleie.
Die Internasionale Kraanvoëlstigting en die Trust vir Bedreigde Natuurlewe bestudeer en monitor die status van die lelkraanvoël in Suid-Afrika deurlopend. Navorsing toon dat die lelkraanvoël as ’n vlagskipsoort beskou kan word om die bewaring van vleilandhabitatte te evalueer.
Die Trust vir Bedreigde Natuurlewe se kraanvoëlwerkgroep probeer om by ’n aantal geïdentifiseerde terreine (soos die groter Lakenvleigebied tussen Dullstroom en Belfast) volhoubare betuursbeginsels te ontwikkel om bedreigings vir die kraanvoëls te verminder. Hulle werk met gemeenskappe saam tot voordeel van die voëls én die mense.