Motsoeneng sê SAUK wéét hy het nie matrieksertifikaatHlaudi Motsoeneng, die voormalige bedryfshoof van die SAUK, getuig voor die Zondo-kommissie. (Foto: Itumeleng English/ANA) Die SAUK se voormalige bedryfshoof, Hlaudi Motsoeneng, het Dinsdag aan die Zondo-kommissie wat staatskaping ondersoek, gesê leuens is oor hom versprei tydens sy termyn by die openbare uitsaaier, selfs al hét hy vooraf bekend gemaak dat hy nie ŉ matrieksertifikaat het nie. Motsoeneng, deesdae ŉ politikus nadat hy sy eie party op die been gebring het, het by die kommissie getuig dat die SAUK hom in 1989 gewerf het, toe hy nog in die Vrystaat op skool was. Arm en alleen, het hy uit die skool gegaan en as vryskutskrywer vir die SAUK begin werk. Hy het die media en die voormalige Openbare Beskermer, adv. Thuli Madonsela, daarvan beskuldig dat hulle “leuens versprei” het dat hy gelieg het oor sy matrieksertifikaat. “Ek het uit die staanspoor gesê ek het nie matriek nie. Alwyn Kloppers, wat destyds die hoof van nuus by die SAUK was, het my in 1989 gewerf. Ek het vir hom gesê ek het nie matriek nie. Hy het gesê ek is baie talentvol. Voordat ek in 1995 permanent by die SAUK aangesluit het, het hulle my vir opleiding in Johannesburg gestuur om meer oor die uitsaaiwese te leer. Die SAUK het nooit opleiding aan vryskutskrywers gegee nie, ek was die eerste een,” het hy getuig. Motsoeneng het gesê hy het aanvullende eksamens geskryf, maar nie matriek geslaag nie. Die opleiding het wél tot sy permanente aanstelling in Februarie 1995 gelei. Terwyl hy dokumentasie by die mensehulpbronafdeling uitsorteer het, het Marie Swanepoel, ŉ klerk, aan hom gesê om vas te stel of die onderwysdepartement nie sy “matrieksimbole kon kombineer” om sodoende vir hom ŉ matrieksertifikaat uit te reik nie. “Ek het saam met Sophie Mokoena [ŉ huidige SAUK-redakteur] na Pretoria gereis, maar kon nie die simbole laat kombineer nie. Ek is terug en het vir Swanepoel gesê. Sy het daarna “verstandhouding” op my vorm geskryf, op die plek waar die matrieksertifikaat moes wees. Dit is beledigend dat mense daardie vertelling [dat Motsoeneng gelieg het] geglo het. “Die enigste mens wat kan sê ek het gelieg, is my werkgewer, die persoon wat my aangestel het. Mense smeer my naam swart oor die matriekkwessie – ook die voormalige Openbare Beskermer,” het hy gesê. “Daar is baie mense by die SAUK wat nie matrieksertifikate het nie. Die SAUK het ŉ geskiedenis dat die meeste mense wat uitstyg nie formele kwalifikasies het nie … maar baie talentvol is. Ek het baie toekennings van die SAUK en elders gekry. Volgens my is ek hoogs geleerd. As jy die notules van die SAUK nagaan, was ek verantwoordelik vir 70% van besluite wat geneem is. Niemand by die SAUK was beter as ek nie. Ek het selfs by universiteite klas gegee. Wie sê ek is ongeleerd? Dit is ŉ belediging.” Madonsela het vantevore Motsoeneng se beweerde onregmatige aanstelling en onwettige salarisverhogings ondersoek. In haar verslag, wat in 2014 vrygestel is, het sy bevind Motsoeneng is toegelaat om verhewe bo die wet op te tree. Madonsela het bewyse gevind vir bewerings dat Motsoeneng bedrog gepleeg het deur op sy aansoekvorm te skryf dat hy matriek by die Metsimantsho High School in QwaQwa verwerf het. “Mnr. Motsoeneng het self erken dat hy op sy aansoekvorm geskryf het dat hy matriek geslaag het, simbole op dieselfde vorm gefabriseer en beloof het om ŉ matrieksertifikaat te verskaf om sy kwalifikasie te bevestig, terwyl hy geweet het hy het nie die beloofde sertifikaat nie. Hy het dit tydens ŉ onderhoud erken,” het Madonsela destyds bevind. “Mnr. Motsoeneng sou nooit in 1995 aangestel gewees het as hy nie oor sy kwalifikasie gelieg het nie. Hy het daardie leuen in 2003 herhaal toe hy om die pos van uitvoerende vervaardiger van aktuele sake aansoek gedoen het – ŉ pos waarin hy nooit aangestel moes word nie.”