Bonsmara Publications - Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes
You are here: Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes Login
Publication selected in the Archive of 2018:
This article is unfortunately only available in Afrikaans for now.
Joggie Briedenhann (Hartebeestloop Bonsmaras)
Die artikel (dit is eintlik ‘n hele storie) het ten doel om ingewikkelde wetenskaplike beginsels in makliker boeretaal aan almal te verduidelik.
Die jaarlikse Hartebeestloop Veiling op Vrydag 18 Mei 2018 bring ongekende vooruitgang in GENOMIESE vordering vir die Namibiese vleisbeesindustrie en die Bonsmara ras wêreldwyd. Dit sal die eerste keer wees in die geskiedenis van beesveilings in Suider-Afrika dat alle veilingsbulle en meeste van die bulmoeders genomies ontleed is. Moenie dat hierdie groot woorde jou afskrik nie.
Lees verder vir ‘n eenvoudige verduideliking oor hoe Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes (GEBVs Teelwaardes) jou kudde se meriete, prestasie en winsgewindheid beinvloed. Ja - jy verstaan reg. Alles is daarop gemik om beesboerdery MEER winsgewind te maak en MEER geld in jou sak bring, hetsy jy ‘n stoetteler of kommersiële boer is.
2 afkortings en 2 begrippe
Reg aan die begin wil ek graag 2 begrippe verduidelik en ook twee afkortings omskryf.
Die beste beskrywing van BLUP is ongelukkig in engels (BLUP = Best Linear Unbiased Prediction) en dit is ‘n ingewikkelde statistiese metode wat gebruik word om teelwaardes te beraam. In die volksmond en die res van die artikel word na die resultaat verwys as BLUP teelwaardes.
Die genomiese ontleding van ‘n dier met die identifikasie van gene-merkers en die kombinering daarvan met bestaande BLUP teelwaardes, word Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes genoem (GEBVs Teelwaardes).
Hierdie kenteken word gebruik om aan te toon watter diere Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes (GEBVs Teelwaardes) het.
Kort geskiedenis van die vleisbeesindustrie
Daar was ‘n tydperk waartydens geen prestasietoetsing gedoen is nie. Die subjektiewe (met die oog alleen) beoordeling van diere was die enigste manier waarmee goeie en slegte diere van mekaar onderskei is. Hierdie beoordeling was gewoonlik gedoen deur persone, gereken as goeie boere en beeskenners. Dit is die “outydse skou” soos ons dit almal geken het. “Selection for Beauty, instead of Selection for Profit”, was daardie tyd, en nog baie meer so vandag, ‘n futiele oefening.
Sedert rasse gevorm is, het die prentjie effens verander. Persone wat met ‘n spesifieke soort beeste boer, het bymekaar gekom en rasstandaarde daar gestel. Beeste kon dus uitgeken en ingedeel word in ‘n ras, afhangende of hulle die visuele eienskappe vertoon wat in die rasstandaarde opgeteken is. Persone is dan ook opgelei om as inspekteurs en beoordeelaars vir spesifieke rasse op te tree.
Die Bonsmara ras is die uitsondering op bogenoemde. Dit is die enigste vleisbeesras in die werêld wat deur ’n volledige gedokumenteerde kruisteelprogram ontwikkel is ─ met behulp van objektiewe aantekening van prestasiedata. Visuele evaluasie volgens die norme vir funksionele doeltreffendheid en strukturele doeltreffendheid is vanaf die begin geïmplementeer, en word steeds streng toegepas. In kort, die prestasie van die Bonsmara dier word hoër gereken as die met “die oog alleen” beoordeling.
Prestasietoetsing, BLUP Genetiese Ontledings en BLUP Teelwaardes
Die Bonsmara ras is die uitsondering op bogenoemde. Dit is die enigste vleisbeesras in die werêld wat deur ’n volledige gedokumenteerde kruisteelprogram ontwikkel is ─ met behulp van objektiewe aantekening van prestasiedata. Visuele evaluasie volgens die norme vir funksionele doeltreffendheid en strukturele doeltreffendheid is vanaf die begin geïmplementeer, en word steeds streng toegepas. In kort, die prestasie van die Bonsmara dier word hoër gereken as die met “die oog alleen” beoordeling. Prestasietoetsing, BLUP Genetiese Ontledings en BLUP Teelwaardes En toe gee die vleisbeesindustrie een reuse stap vorentoe met die daarstelling van BLUP Genetiese Ontledings en BLUP Teelwaardes!
Fenominale vordering is gemaak in die vleisbeesindustrie die afgelope 3 dekades. Dit is gedoen deur die 2 basiese elemente van BLUP tegnologie nl. prestasietoetsing en stambome te kombineer en BLUP teelwaardes vir individuele diere te bepaal.
Hierdie teelwaarde is ‘n aanduiding van die waarde van die dier vir ‘n spesifieke eienskap en die vermoë om daardie waarde na sy nageslag oor te dra. Daarom is dit ook aan stambome gekoppel. As die vader en moeder nie bekend is nie, kan daar mos nie vererwing in die nageslag bepaal of bereken word nie. Met prestasietoekenning is dit veral die eienskappe van ekonomiese belang en ook die eienskappe wat hoog oorerfbaar is wat baie aandag kry.
Hoe bevoordeel hierdie die boer? Die kommersiële boer soek die volgende:
identifisering van die eienskappe wat geld in die sak bring
die konstante evaluering van die eienskappe om dit te verbeter
die oorerfbaarheid van die eienskappe na die nageslag
groter akkuraatheid in die voorspelling (beraamde BLUP teelwaarde) van die bul of koei om hierdie eienskappe na die nageslag oor te dra
Indien bogenoemde suksesvol gedoen word, is daar permanente en konstante genetiese vordering in die boer se kudde. Dit werk presies dieselfde soos ‘n belegging met konstante groei en saamgestelde rente!
Genetiese verbetering van die nasionale vleisbeeskudde en ‘n meer winsgewende vleisbeesindustrie vra vir ‘n “alles of niks” benadering. Verpligte prestasietoetsing en DNA bevestiging dat die ouerskap korrek is, is kardinaal tot die bepaling van korrekte teelwaardes. Verkeerde ouerskap of die meting van net sekere eienskappe op net sommige diere, maak teelwaardes van min tot geen waarde.
Die Namibiese Bonsmara is tans die enigste genootskap waar prestasietoetsing en DNA-bevestigde ouerskapbepaling (verkoopsbulle), verpligtend is. Hierdie is tot groot voordeel vir die kopers en die Bonsmara ras.
’n Dier se teelwaardes bly nooit konstant nie. Ja dis waar - teelwaardes verander met tyd en kan soos sekere kase verbeter of soos sekere wyne versuur.
Soos daar nuwe inligting bykom, verander die dier se teelwaardes. In die geval van ‘n bul, sal die teelwaardes verander soos sy nageslag vermeerder en hulle ook weer prestasietoetsing ondergaan. As sy nageslag nie goed presteer nie, sal die teelwaardes van die bul verswak en vice versa.
tekortkominge van blup
Behalwe vir die feit dat BLUP waardes nie maklik deur almal verstaan word nie, is daar ook 2 tekortkominge in die BLUP genetiese ontleding:
Die onvermoë om die teelwaarde van ‘n jong dier akkuraat te bepaal
Die algemene beginsel is dat minstens 3 generasies nageslagte (‘n beesgenerasie is 3 jaar, dus 9 jaar in totaal) prestasiegetoets moet wees om sinvolle teelwaardes te verkry. Meeste bulle word egter op 3 jaar ouderdom verkoop en dan is die akkuraatheid van hulle teelwaardes oor die algemeen laag. Die meeste bulle het op 3-jarige ouderdom nog geen prestasiegetoetsde nageslag nie en word hulle teelwaardes meestal berekening op eie prestasies en prestasies van hulle familielede wat reeds prestasiegetoets is. Dit verhoog die koper se risiko aangesien hoër akkuraatheid in die voorspelling van hoe ‘n dier se nageslag gaan presteer, ‘n voorvereiste is vir groter winsgewindheid.
Teelwaardes word bepaal deur metings wat gedoen word.
Hoe hoër die oorerfbaarheid van die eienskap is wat gemeet word, hoe akkurater is die teelwaarde van die eienskap. Baie ekonomiese belangrike eienskappe soos kalfgemak, vrugbaarheid, langslewendheid en hoeveelheid melk, kan eers laat in ‘n dier se lewe suksesvol bepaal word, of is laag oorerfbaar. Ander eienskappe soos karkasopbrengs, uitslagpersentasie en marmering kan eers akkuraat gemeet word as die nageslag geslag word. Voeromsetverhouding en Residuele voerinname is baie duur om te meet en nie almal kan dit bekostig nie.
Nou dit is presies hier waar Genomiese Merkerverrykte Teelwaardes ‘n uitstekende oplossing bied!
BLUP vs GEBVs Teelwaardes
So waar laat dit dan vir ons met BLUP teelwaardes wat die laaste 25 jaar gebruik is?
Dit het geweldige vooruitgang in die vleisbeesindustrie gebring en is die maatstaf waarteen alles gemeet word. Miljoene produksie en reproduksie aantekeninge op miljoene beeste deur duisende telers vanaf die ontstaan van die Bonsmaras is in hierdie BLUP teelwaardes saamgevat. Bonsmara beeste is nie noodwendig beter omdat hulle Bonsmara is nie, hulle is beter oor die geweldige databank agter hulle – en dit geld vir enige ras.
Die prentjie verander egter nou aansienlik met GEBVs teelwaardes – noem dit “opgepompte” BLUP teelwaardes as jy wil. Dit “meet” letterlik wat geneties “binne” in daardie dier aangaan. Ons beweeg hier vanaf fisiese metings op ‘n dier en die tel van dae soos met interkalfperiodes, na identifisering van gene-merkers op molekulêre vlak.
Hoe verkry jy die GEBVs teelwaardes? Wees gerus, hierdie is ‘n eenvoudige “meting”. Sterthare word getrek en gestuur aan ‘n spesifieke laboratorium wat geakkrediteer is om genomiese ontledings te doen. Dit sluit ouerskaptoetsing in. Na 1 maand is die resultate gereed en word dit deur die registrerende instansie gekombineer met die bestaande BLUP waardes van die spesifieke dier. En siedaar, jy het GEBVs vir jou dier/diere.
MAAR – jy moet eers die miljoene produksie en reproduksie aantekeninge in jou ras en van jou beeste en hulle verwantes hê voordat jy die pad van Genomika en GEBVs teelwaardes stap.
EN – ongelukkig moet jy aanhou om prestasietoetsing te doen om die werklike voordeel van GEBVs teelwaardes te kry.
SO – GEBVs teelwaardes vervang nie BLUP teelwaardes nie. Dit is nie die een of die ander nie – dit is Genomika en BLUP teelwaardes wat kombineer om die beste moontlike genetiese ontleding en resultaat te gee.
Genetika, gene, genome en genomika
En nou draai mens se kop!
Om hierdie terme te verduidelik in kort:
Genetika - is die studie van oorerwing en die variasie van oorerfbare eienskappe
Genes – (baie eenvoudig gestel) is ‘n enkele funksionele eenheid van DNA, die eenheid van oorerwing wat oorgedra word vanaf die ouer na die nasate en bepaal karakteristieke eienskappe in die nageslag (bv oogkleur, haarkleur ens). Meer as 1 geen kan betrokke wees by ‘n eienskap.
Genome – Dit is die versameling van al die genes van ‘n individu en bepaal dus al die eienskappe. Genomes is kolleksie van ‘n klomp stringe DNA met duisende DNA.
Genomika - is die vertakking van molekulêre biologie gemoeid met die struktuur, funksie, evolusie en adressering van afsonderlike genes.
GEBVs teelwaardes is inderdaad meer ingewikkeld om te verstaan agv die baie genes wat betrokke is. Eienskappe in beeste soos byvoorbeeld groei, vrugbaarheid en karkaseienskappe word deur baie verskillende gene beinvloed – daarom staan dit ook bekend as “multigene eienskappe”. Teelwaardes soos verkry deur die BLUP genetiese ontleding weerspieël die somtotaal van die uitwerking van al die gene wat betrokke is by die bepaling van ‘n eienskap. Die hoeveelheid bydrae wat elke spesifieke geen tot die eienskap maak, kan egter nie bepaal word nie.
Hier skop Genomika in en dit laat wel toe vir identifisering van gene-merkers (merkers binne of naby-gene) en die identifisering van individuele gene wat ‘n sekere eienskap beinvloed. Dit laat ons toe om meer akkuraat en vinniger te selekteer vir spesifieke eienskappe van ekonomiese belang in beeste. Natuurlik dan ook om hierdie inligting te gebruik om die eienskappe vinniger te verbeter.
GEBVs Teelwaardes is dus ‘n samevoeging van alle voordele van BLUP Teelwaarders en Gene-merkers in een Teelwaarde.
voordele van GEBVs Teelwaardes
Wat is dan die voordele van GEBVs Teelwaardes in die praktyk, sou jy vra?
Vir die bulkoper: dit verhoog die akkuraatheid en voorspellingsvermoë van die teelwaardes van beeste betekenisvol. Dit is veral van toepassing op veilings waar meeste bulle op 3 jaar ouderdom verkoop word. Die algemene beginsel is dat minstens 3 generasies (‘n beesgenerasie is 3 jaar – dws 9 jaar) prestasiegetoets moet wees om sinvolle teelwaardes te kry. So op 3 jaar ouderdom is die akkuraatheid van bulle se BLUP teelwaardes oor die algemeen baie laag. Dit verhoog die koper se risiko. GEBVs teelwaardes is baie meer akkuraat om alreeds op 3 jaar ouderdom hierdie bulle se teelwaardes en prestasies baie meer akkuraat te voorspel.
Vir die teler: alle telers het een gemeenskaplike doel – hulle wil diere teel waarmee hulle kliënte kan geld maak. Dit is nou moontlik om hierdie diere op ‘n baie jonger ouderdom alreeds te selekteer of hulle enige bydrae in die kudde gaan maak of nie. Indien die GEBVs Teelwaardes alreeds direk na geboorte aandui dat daar ‘n afwesigheid is van spesifieke genetiese merkers, wat jy benodig om prestasie in jou kudde onder jou produksietoestande te verbeter, kan die dier dan alreeds uitgeskot word. By die Angus ras is die GEBVs teelwaardes alreeds so akkuraat dat ‘n kalf dieselfde akkuraatheid het asof dit alreeds tussen 7 – 20 prestasiegetoetsde nageslag het – afhangende van watter eienskap voor getoets word.
Kyk wat het genomiese ontleding vir die melkbeeste gedoen: Melkbulle se teelwaardes is tans 75-85% akkuraat terwyl dit voor genomika slegs 40-45% akkuraat was. ŉ Melkkoei wat genomies ontleed is, vergelyk met ŉ “nie-genomika” koei wat reeds 4 laktasies voltooi het of ŉ bul wat alreeds 200 dogters het.
In die suiwel industrie: Genomika is alreeds goed beproef in die suiwelindustrie. Onderstaande is wat hulle vermag het in die tydperk 2008 tot 2014:
37% verkorting van generasie interval
71% meer melk, 111% en 81% verbetering onderskeidelik in vet- en proteieninhoud.
Mastitis is een van die belangrike winsvreters in die suiwelindustrie. Die aantal selle in die melk is ‘n aanduiding of mastitis besig is om te ontwikkel of alreeds aktief is. Genomiese seleksie het hierdie eienskap met 300% verbeter.
Langslewenheid en produktiewe lewe van melkkoeie is in hierdie 6 jaar tydperk ook merkwaardig verbeter.
Vir die beesvleis industrie: dit behels outomaties dat slegs die heel beste diere gaan oorleef om verder in teling gebruik te word en op veilings gaan kom.
Die invloed van versnelde genetiese vordering, verhoogde akkuraatheid van “uitkies van regte bul of koei” en die verhoogde seleksie druk wat op diere toepas gaan word, mag dramatiese veranderinge teweeg bring. Veranderinge sal geskied oor ‘n baie korter tydperk - eenvoudig omdat generasie intervalle verkort kan word. Dit beteken dat stoettelers die “beter” bulle alreeds op ‘n jonger ouderdom kan uitkies om in die kudde te gebruik. “Beter” in hierdie sinsverband is dat die jonger bul beter as die ouer gebruiksbulle sal presteer en dus nog beter nageslag teel. Hierdie voordeel word dan outomaties oorgedra na die bulkoper se kudde.
Geslagsbeperkende eienskappe: met konvensionele BLUP waarde bepaling is daar sekere geslagsbeperkende eienskappe soos byvoorbeeld vrugbaarheid wat huidiglik net by koeie gemeet word en groei-eienskappe en voerdoeltreffenheid wat weer net by bulle gemeet word. GEBVs Teelwaardes het ‘n hoë akkuraatheid om te wys watter gene kombinasie ‘n dier verkry het vanaf sy ouers. “Aard” hy meer na sy pa of ma? Hierdie is ‘n groot stap vorentoe om goeie eienskappe te identifiseer in beide geslagte.
Ons moet dit eenvoudig maak werk!
Dit is nie meer ‘n kwessie of genomiese ontledings werk of nie – dit is suiwer ‘n kwessie van hoe gou en doeltreffend ons dit in die vleisbeesindustrie gaan maak werk. Met die instelling van BLUP waardes sowat 23 jaar gelede, is reeds gesê dat daar nie plek is vir verouderde idees of moderne bygelowe nie – soveel te meer vir die toekomstige vordering wat met genomiese ontledings verwag word. Onthou dit is ook nie heeltemal nuut nie – dit word reeds die laaste 10 jaar suksesvol geimplimenteer wêreldwyd en onlangs ook in Suid-Afrika. Om Henry Ford (1950) aan te haal, “If I had asked people what they wanted, they would have said faster horses” – om suksesvol te wees beteken om oop te wees vir nuwe idees en weg te beweeg van daardie vinniger perde!
My opinie is dat stoettelers, in een leeftyd van stoetteling, nie genoeg verbetering (om regtig ‘n verskil te kan maak) in vleisbeeskuddes sal bewerkstelling met die huidige sisteme nie. Die sinvolle gebruik van GEBVs Teelwaardes in vleisbeeskuddes sal die tipe en volume van positiewe veranderinge bring wat benodig word. Stoettelers is lankal nie meer in die dobbel besigheid van teel, verkoop en hoop vir die beste nie. Hulle is in die besigheid van ultra-presisie voorspelling oor hoe die diere sal presteer.
Hartebeestloop Bonsmaras het klaar die besluit geneem om deel te wees van die genomika-rewolusie in die verbetering van die vleisbeesindustrie.
Behalwe vir die 2018 veilingsbulle en die bulmoeders/ het ons ook alle gebruiksbulle en alle koeie wat ‘n betekenisvolle bydrae tot die kudde maak, genomies laat ontleed.
Hierdie voordeel word in sy geheel oorgedra na kopers van beeste op die veiling. Onthou genetiese vordering is permanent. Dit syfer deur in kuddes soos wat hierdie diere met goeie GEBVs Teelwaardes gebruik word.
Moenie dat moeilik verstaanbare begrippe, jou weerhou om ekonomies sinvolle besluite te neem. Moenie die persoon wees wat te trots is om te erken dat genomika jou “op-die oog-alleen-mooiste” bul as verkeerd vir jou kudde bewys nie.
Boeredag en Veiling - 17 en 18 Mei
Dit sal vir ons almal op Hartebeestloop baie lekker wees om jou op die Boeredag en Veiling te verwelkom (17 en 18 Mei). Ek gaan ‘n gedetaileerde aanbieding doen oor Genomika met praktiese voorbeelde. Dit sal die begrippe maklik verstaanbaar maak.
Al is jy nie ‘n voornemende koper nie, kom kyk gerus hoe ons die nuutste wetenskaplike tegnologie kombineer met aanpasbaarheid, strukturele korrektheid en fenotipiese doeltreffendheid.