Die vroue grawe die knolle behendig uit met stokke wat hulle in die veld opgetel het en gooi dit in ’n plastieksak. “Hulle hou nie van die groustokke (digging sticks) wat die oorspronklike versamelaars van veldkos gebruik het nie,” verduidelik Susan, wat graag die inligting wat sy so versamel so outentiek wil hou as wat moontlik is.
“Mens eet die baroe sommer rou as jy honger of dors is,” vertel Elizabeth. Ek vat ’n hap en dit proe eintlik na niks, al lyk die vlees soos dié van ’n radys, maar sonder die byt. Mens kry ook nie die vesels opgekou nie, nes papkuilstingels, sou ek later uitvind.
Die vroue soek tussen die gwarrie, noem-noem, rosyntjiebos en aalwyne nog eetbare plante, maar daar is min – ’n handvol bessies, enkele peule wat aan ’n boerboonboom oorgebly het.
Hulle weier botweg om in gannaveld teen ’n heuwel anderkant ’n leegte met ’n dam te gaan kossoek. “Dit sal nie help nie,” verduidelik hulle. “Die diere het alles opgevreet.”
Vandag nog maak hulle veldkos bymekaar waar hulle kan om ’n maaltyd aan te vul. “Vanaand kook ek stampmielies en boontjies en gooi die goed by wat ons vandag bykemaar maak,” vertel Elizabeth.
Voëlvlei is volgende aan die beurt. Aan die bokant van die vlei waad pienk flaminke in die brakkerige water, maar ons is op pad laer af, waar die vlei oopmaak duskant die rantjies voordat dit in ’n stroom deur die kranse see toe kronkel.
Die bont beeste wat hier wei word eenkant toe gewuif, want dis eers tyd vir middagete. Roy Ashton en Jess Tyrrell van Kaapstad, wat die week saam met Susan in die veld is om ook by haar en die vroue van inheemse veldkos- en medisyne te leer, hou saam met Susan piekniek op die kortgras in die koelte van die bakkie. Roy het ’n lewendige belangstelling in alles en het ’n verstommende algemene kennis; Jess stel belang in wilde plante waarvan sy medisyne kan maak.
Jess vat jong volwassenes uit alle bevolkingsgroepe ná matriek die veld in sodat hulle eers met hulself kan kennis maak voordat hulle hulself in die grootmenswêreld verloor. “Die wildernis is ’n groot gelykmaker,” sê Jess. “Soos wat hulle deur die berge stap besef hulle hul hoef nie erens in ’n nis te pas nie, hulle mag en kan net hulself wees.”
Roy grou en pluk en proe self, Jess maak plante bymekaar wat sy in salwe en aftreksels vir medisyne kan gebruik. Sy self maak dikwels veldkos bymekaar waar sy woon.
Na die verposing word papkuil langs ’n stroom gesny. Soutkomkommer proe pure sout en groei met hul voete in die soutwater waar die vlei se soetwater nie uitkom nie.
Dis ’n hele gedoente om by die eetbare happie van die boerboon uit te kom. Eers moet die sade uit die houtagtige breë peul gebreek word, dan moet die taai membraan rondom die pit eers versigtig – en met ’n gesukkel – afgetrek word, want dit maak die pit bitter.
“Die vroue bak die sade in die as en dan pop die pit sommer maklik uit, maar ek kon dit nog nie regkry nie,” sê Susan, terwyl sy die taai membraan met ’n mes afskil.
Op die tafel is die veldfees uitgepak: tee van veldkruie, soutslaai en soutkomkommer wat ’n heerlike happie saam met die springbok carpaccio maak wat Christina voorsit.
“Die watsonia-bolletjies was ’n uitdaging,” vertel Christina. Na die eerste paar uur se kook het die tanien nog jou mond op ’n tuit getrek. Uiteindelik lyk die eindresultaat na gedroogde appelkose, maar jy moet wragtag honger wees voordat dit vir jou gaan lekker wees.
Gerrit se springbok oor die kole gebraai smaak vorentoe met die verskillende veldkruie wat Christina fyn opgekap het.
“Mens moet onthou dat daar ’n duidelike rolverdeling tussen die mans – die jagters – en die vroue en kinders – die versamelaars was,” vertel Jan de Vynck, wat saam met sy broer Hans aansit by die tafel.
Terwyl die mans op die jag was, het die vroue veldkos en vleiskos soos skilpaaie en voëleiers wat hulle raakgeloop het versamel, vertel Jan.
Jan het vir sy meestergraad heelwat navorsing oor veldkos gedoen, maar fokus nou meer op die kos wat uit die see kom.