JY LEES NOU Skeppers
Dit bly maar 'n vreemde storie hoe vroue deur die eeue op talle gebiede teruggedruk of net geïgnoreer is
Tientalle en meer redes word aangegee, proefskrifte word daaroor geskryf en daar sal seker nog baie oor gedink en geredeneer word. Dis redelik universeel, met
net hier en daar hoë uitsonderings van ’n besonderse vrou wat óf deur geboorte ’n koningin geword het, soos Elizabeth I van Engeland, óf deur uitsonderlike wilskrag en talent selfs leërs aangevoer het, soos Jeanne d’Arc.
’n Boek waarna ek so twee, drie jaar gelede taamlik uitgesien het, was die bekende geskiedkundige Paul Johnson se Creators, ’n populêre werk oor die lewe,
suksesse, stryd en struwelinge van ware skeppende mense in “onlangse” eeue. Onder “ware skeppers” tel hy net kunstenaars, skrywers, ontwerpers – almal wat
volgens hom “iets uit niks” kon maak.
Maar in agttiende-eeuse Engeland, volgens Johnson, het die meerderheid families van werklik skeppende vroue hulle eenvoudig verbied om voort te gaan met wat
hulle wou doen, veral ook wanneer hulle aan ’n effens hoër “klas” behoort het. Dit sou glo die sosiale stand van die familie skade berokken: “Hulle is te vrot om hul vroue te versorg.” Of dalk was dit ook ’n goeie skeut manlike jaloesie.
Want dit het verder gegaan as families en stand. Die Royal Academy is in 1768 gestig, met twee vroue as stigterslede. Daarna het hulle vir meer as ’n eeu nie
weer ’n vrou as lid verkies nie. Tot in die 1960’s is die paar vrouelede van die Academy nie toegelaat om die jaarlikse groot banket by te woon nie. Eers ná die
afhandeling van die toesprake en die heildronk op die koningin (!) kon hulle by die manlike lede aansluit.
Die skilder Joshua Reynolds het glo sy begaafde suster verbied om te skilder, vertel Johnson. Die digter Wordsworth het sy suster nooit aangemoedig om te dig
nie, hoewel sy beslis skeppende talent getoon het. (Sy was eintlik die “insig” agter sy gedig “The Daffodils”.) Die beroemde Jane Austen is nie deur haar predikantfamilie ontmoedig nie, maar moes tuis haar ma en suster help en saam “social calls” doen.
Dit was ietwat anders gesteld met George Eliot (Mary Ann Evans) in die negentiende eeu. Sy moes lank by haar moeilike broer inwoon en het onder ’n manlike
skrywersnaam gewerk en beroemd geword. Toe sy eers “iemand” was, móés mans haar aanvaar en het sy dikwels op haar eie “manlike” byeenkomste bygewoon.
(Dit nogal met ou koningin Victoria op die troon!)
Maar hoewel Johnson dit nie “tel” nie – hy bepaal hom immers by kunstenaars – bring vroue onder meer lewe in die wêreld, en bly die jong meisie Maria vir my
een van die grootste “skeppendes”. Sy het die Heiland in hierdie lewe in begelei. En sy en haar wenende vriendinne het tot die end by Hom gebly by die kruis.
Miskien is dit dié voorbeeld van skeppende moed.