Oop gesprek of alleenspraak?Donald Trump. Foto: Commons.wikimedia.org Deur Johann Holzapfel Die Woordfees op Stellenbosch het weer veel stof tot nadenke opgelewer. Ook dié wat nie daar was nie, het die jaarlikse vrye lug van talle menings oor allerlei brandende kwessies in debatte en gesprekke op die internet, radio, televisie in koerante (gedruk en digitaal), Twitter en Facebook gevolg. Heel gepas dat hierdie uitruil van standpunte aangebied word op dié universiteitsdorp waar Suid-Afrika se Sokrates, Johannes Degenaar, in die sestigerjare die oop gesprek (verkieslik bo debat) aangemoedig het om openhartigheid, eerlikheid en verdraagsaamheid as fondament van gesonde gesprekvoering te vestig. Sy benadering tot daardie jare se ja-en-amen-geslag van jong mense, wat met vooropgestelde idees en dogmatiese aannames oor die lewe in sy klas beland het – pa, die skoolhoof en dominee se woord was wet! – was vir baie ŉ bevrydende Damaskus-belewenis: Moenie alles onkrities aanvaar nie. Dink vir jouself en vra vrae. Baie van die Woordfees-gesprekke waaroor verslag gedoen is, mét prikkelende vrae uit die gehoor, het in die gees van toegeeflikheid geskied. Daar is mond uitgespoel oor kwellings, en daar was heftige onderonsies en soms verhelderende verduidelikings en antwoorde. En dis soos dit hoort in ŉ demokrasie met ŉ Grondwet wat spraakvryheid waarborg en waar beskaafde gedrag gepredik word: “Ek verskil van jou, maar dis jou volste reg om jou mening te lug. Doen ek dit nie, verbeur ek ook my aanspraak op daardie reg.” Só was dit tot Vrydag 10 Maart, toe gepraat is oor wat Suid-Afrika en die res van die wêreld kan verwag onder pres. Donald Trump van Amerika, as deel van die (Frederik) van Zyl Slabbert-gesprekreeks, genoem na nog ŉ oopkop-denker en produk van die kampus. Die paneel van drie “kenners” het bestaan uit twee akademici, prof. John Stremlau, hoogleraar in internasionale betrekkinge by Wits en dr. Leon Schreiber, navorsingsgenoot aan die Universiteit van Princeton in die VSA, en Jan-Jan Joubert, adjunkredakteur van Sunday Times. Dié wat self nie daar was, moes tot die volgende oggend wag vir die gedrukte koerant se uitvoerige verslag onder die opskrif “Malema SA se eie Trump” (in aanhalingstekens). En daar baar die berg toe ŉ muis. Met al “aardskuddende” nuutjie by die nou al holruggeryde oues dat Trump se optrede ook ooreenstem met dié van nóg ŉ aartspopulis, Julius Malema van die EFF! Nadat die president reeds vergelyk is met Hitler, Stalin, PW Botha, Zuma en Mugabe. O, en het hierdie drie ja-broers nie mooi eenstemmig saamgesing oor die ramp wat die wêreld getref het met die verkiesing van die volslae buiteperd Donald J. Trump tot president nie! So op die wysie van Op my ou ramkiekie, met nog net een snaar is die ramp betreur wat die wêreld getref het. And so say all of us… In die geheel gesien bloot ŉ voortsetting van ŉ universele tendens: Trump die ramp … die slaansak van die links-liberale hoofstroommedia, ook in Suid-Afrika. Met elkeen wat gereeld ŉ paar ekstra opstoppers probeer inkry. Waar was die “ander” of alternatiewe stem? Net een van die gespreksgenote of iemand in die gehoor met vrae oor sekere stellings en aannames oor Trump en die toekoms? As die drie “kenners” ewe eenstemmig pro-Trump was, sou dit ŉ ewe groot klug van die “oop gesprek” gemaak het. Pleks van nuwe diepsinnige en deurdagte ontledings, perspektiewe en invalshoeke was dit ŉ onakademiese en subjektiewe herhaling – met die een wat die ander probeer oortref het my sy gevatheid en venyn – van presies dieselfde booshede waarmee die “vaandeldraers van ware demokratiese beginsels en waardes” (via die partydige hoofstroommedia) die hele wêreld al bombardeer sedert Trump hom op 16 Junie 2015 as presidentskandidaat beskikbaar gestel het. Hy is die grap van die eeu. Net ŉ kwessie van tyd en dis koebaai. En dit hou nie op nie: patologiese leuenaar, vulgêre vroue-hater, kranksinnige varkdemoon, outoritêre dwaas, rassis, vreemdelinghater…. En daar skok hy die Hillary Clinton-juigkommando, insluitende die invloedryke hoofstroommedia en hul “gesaghebbende” meningspeilings, uit hul nate uit. Maar pleks van soos beskaafde Demokrate die uitslag aanvaar en selfondersoek instel, lawaai hulle nog harder: Tel die koppe! Sy het meer stemme gekry (ja, in veral Kalifornië, maar die Withuis is in Washington!), hy’s onwettig verkies en die stelsel is verouder “en werk nie”. Het dit al behoorlik tot hierdie beswaardes deurgedring dat Trump ingevolge hierdie stelsel met sy beproefde wigte en teenwigte gewen het wat deelstate beskerm teen magsvergrype van die federale regering? En die president se magte beperk? Sou hulle die stelsel bevraagteken het as húlle kandidaat op dieselfde wyse as Trump gewen het? En hulle stoom voort. Oor hoe “katastrofaal” hy ook vir Suid-Afrika en Afrika gaan wees … ŉ groen lig vir Afrika se despote dat hulle maar kan voortgaan om demokratiese waardes te ondermyn … ŉ vrypas aan die ultra-regses om rassisties te wees. Ook is gewys op die kontras met Van Zyl Slabbert: Trump is die “ongewildste en mees onbevoegde president in die geskiedenis van die VSA … karakterloos … onoffervaardig … sonder welwillendheid of liefde … en ŉ man wat niks weet van regeer nie”. Vergeefs is in die berig oor die gesprek gesoek na vaste spyse by die vervelige daaglikse anti-Trump-kitskos en -tirades. Nie eens in die enkele neutrale vraag uit die gehoor (die enigste waarna in die betrokke berig verwys is) of Trump in ŉ staat van beskuldiging gestel en by skuldigbevinding uit sy amp onthef kan word nie. En die antwoord: Ja, maar dan moet die Republikeine (die meerderheid in albei huise van die kongres!) saamwerk. Met hierdie geweeklaag van die gekrenktes, wat blykbaar baie kieskeurig net demokratiese beginsels onderskryf as húlle aan die wenkant is, was die bydrae tot ŉ beter verstaan van Trump, hoekom hy gewen het en wat presies in die wêreld aan die gang is met die skeidslyn baie duideliker getrek tussen konserwatief en progressief met 20% op die draad, ŉ ronde nul. Net so ŉ bietjie nederigheid van die kant van die rouklaers sal al ŉ stap in die regte rigting wees. Plus ŉ bietjie noukeurige omgaan met van sy gewraakte uitsprake oor die uitskop van “álle” Moslems en Mexikane, terwyl hy verwys het na onwettige immigrante en misdadigers. En stadiger met talle doemprofete se reaksie op nuwe gerugte oor Trump: “As dit waar is … sit hy op ŉ bom … hang daar ŉ donker wolk oor sy kop … en is daar messe in sy rug”. Is Trump se doodsonde, behalwe sy voortvarende “boersheid”, nie straks dat hy nié ŉ politikus is nie? En dat hy, ook anders as die Washington-establishment en beroepspolitci, sy beloftes aan kiesers wat hom die mandaat besorg het, ondanks al die kritiek probeer uitvoer nie? Ironies genoeg is die etiket van onverdraagsaamheid en verstoktheid wat die “verligtes” destyds die “verkramptes” om die nek gehang het, nommerpas vir die “ultralinkses” en beterweters in hul ivoortorings, wat neersien op die onnosel kiesers wat geen idee het wat hulle aangevang het deur die “ploert” Withuis toe te stuur nie. Dalk sal dit goed wees as die organiseerders van die Woordfees in die vervolg benewens ja-broers oor ŉ belangrike onderwerp ook ŉ duiwelsadvokaat nooi. Net ter wille van ŉ bietjie balans. Wat van Rhoda Kadalie? Vrydag s’n was g’n oop gesprek nie. Dit was ŉ alleenspraak. Woorde in die wind en praatjies vir die vaak. En daar kan met groot stelligheid gesê word dat Trump nie die “magtige dreuning” van verset op Stellenbosch gehoor het nie. Want Suid-Afrika is skaars ŉ “bliep” op Amerika se radarskerm. Hierdie soort alleensprake is ŉ belediging vir die erflating van Van Zyl Slabbert. En Degenaar draai in sy graf om.