OVK News March 2020 by OVK Groep - Issuu
IN HIERDIE UITGAWE HORSERADISH WORKS FOR HUMANS | BOERE VERWAG GROOT OESTE | VOERPILLE WORD FAMILIESAAK
VOORBLAD Die swaar neerslae bring hoop dat die oeste vanjaar bogemiddeld kan wees. COVER The heavy rainfall proises an above avarage harvest for this season.
Uitgewer/Publisher Oos-Vrystaat Kaap Bedryf Bpk Posbus/PO Box 96 Ladybrand Oos-Vrystaat/Eastern Free State 9745
Opvangjaar bied moontlike blaaskans
Graanproduksie in vir groot jaar
Horseradish do its part for humanity
Mamma, hoe gaan dit jou?
Dewormer resistance in sheep
Niche farming paves way for growth
Voerpille word familieonderneming
Covid-19 hits Italy’s agriculture hard
Roofdierbestuur: die basiese beginsels
Armyworm alert for Free State
Crops production forecast
Seleksie en telingsbesluite in kleinveekuddes
Insects have to be saved by humans
Medewerkers/Contributors Igna Kotze Proeflees/Proof Reading Marna Alberts
Besturende Redakteur Managing Editor Stéfan Oberholzer Redakteur/Editor Francois Seymore 051 923 4785/079 780 4618 ovknuus@ovk.co.za
Uitleg/Layout OVK Skakeling Drukkers/Printers Oranje Print & Packaging Senekal
42 Hoofartikel | Leading Article
Advertensies/Advertising Redakteur/Editor 051 923 4785/079 780 4618 ovknews@ovk.co.za
Inhoudkonsultant Content Consultant Santa Ferreira
OVK Hoofkantoor/Head Office 19 Dan Pienaarstraat/Street Ladybrand Tel: 051 923 4598 klantediens@ovk.co.za Die menings en aannames wat in hierdie publikasie uitgespreek word, is nie noodwendig die sienswyse van OVK nie en OVK aanvaar hiermee geen verantwoordelikheid of aanspreeklikheid vir enige aansprake wat in hierdie publikasie gemaak word nie. The opinions expressed in this publication are not necessarily the view of OVK and OVK does not accept any responsibility or liability for claims made in articles or advertisements.
4 Kopiereg word voorbehou en inhoud mag slegs met skriftelike toestemming van die redakteur gereproduseer word. Copyright is reserved and contents may only be reproduced with written permission of the Editor. Die tydskrif is gratis aan kliënte by alle OVK Handelstakke beskikbaar en voorwaardes geld. The magazine is available free of charge to clients at all OVK Retail branches and conditions apply.
March 2020 | OVK NEWS
God is betroubaar en hou altyd Sy woord
Ds Danie Kleynhans NG Moedergemeente Ladybrand
Enige kontrak word altyd tussen twee partye gesluit. Albei partye parafeer elke bladsy van die kontrak en teken dan op die laaste bladsy. Wanneer een van die partye nie by die ooreenkoms hou nie, staan dit die ander party vry om die kontrak te verbreek of die ander party op te skroef. Ons lees in Genesis 15 dat daar ‘n kontraksluiting tussen God en Abram plaasvind. Daar gebeur egter iets baie bete kenisvol, waarvan ons onder andere in vers 12-18 lees: Teen sononder het ‘n diep slaap Abram oorval; angs, ‘n groot donkerte het hom oorweldig. Toe sê die Here vir Abram: “Weet beslis dat jou nageslag vreemdelinge sal wees in ‘n land wat nie aan hulle behoort nie. Daar sal hulle slawe wees en onderdruk word, vier honderd jaar lank. Maar Ek sal die nasie straf wat van jou nageslag slawe maak, en dan sal hulle met baie besittings wegtrek. Jy sal in vrede sterf en op ‘n hoë ouderdom begrawe word. Die vierde geslag ná jou sal hier-
OVK NUUS | Maart 2020
natoe terugkom. Dan eers sal die ongeregtigheid van die Amoriete sy volle maat bereik het.”(m.a.w. nadat Abram reeds aan die slaap was) Toe die son ondergegaan het en dit donker was, gaan daar skielik ‘n oond wat rook en ‘n fakkel wat brand, tussen die stukke vleis deur. Op daardie dag het die Here ‘n verbond gesluit met Abram ... Abram raak aan die slaap en God loop alleen tussen die stukke van die offerdiere deur. Hierdie kontrak word dus deur slegs een party onderteken. God wil daarmee aan ons kommunikeer dat Hy rekening hou met die feit dat ons as mense nie ons kant van die kontrak kan nakom nie. God hou rekening met ons menslikheid. Hy wil nie in ‘n posisie geplaas word dat ons ontrou Hom sou dwing om aan sy ooreenkoms met ons te onttrek nie. God bly deur dik en dun, deur ons foute heen, getrou aan sy woord en beloftes. Hierdie waarheid word baie duidelik geïllustreer in die verhaal
van Jakob. Ons lees in die Jakob-verhaal dat daar vanaf sy geboorte ‘n geknoei is, totdat God hom die nag by die Jabbokspruit inhaal. God bly getrou aan mense, want Hy wil hulle ontmoet. Die Nuwe Testament se ekwivalent vir die Jakob-verhaal, die verhaal van die verlore seun, beklemtoon ook dat God nooit sy woord sal verbreek nie. Hy sal getrou aan jou bly en teenwoordig bly, want Hy wil deel van jou lewe word. Hierdie eensydige kontrak vind ons ook in die Ou Testamentiese besnydenis en die latere verbondsdoop asook in die nagmaal. God sluit met die besnydenis ‘n kontrak met ‘n agt dae oue baba en in die nagmaal herdenk ons Jesus se bloed wat gestort was. God laat nooit toe dat ons menslike swakheid en selfs sonde Hom dwing om ons verlore te laat gaan nie. Hy sal sy woord hou en voortdurend probeer om deel van jou lewe te word. Gebed: Here, dankie dat U nooit moed opgee met my nie.
GRENSDRAAD gedagtes en nog meer
Die gebeure van die laaste paar weke klink soos ‘n verhaal uit ‘n boek of ‘n film en beslis nie iets wat ek gedink het ek sal in my lewe sien nie. Na China het Europa die middelpunt van die koronavirus geword en meeste lande het nou hul grense gesluit. Ten tye van hierdie skrywe het die wêreld wye sterftes op meer as 8 200 gestaan met bykans 210 000 wat positief vir die virus getoets het. Suid-Afrika se infeksies staan op 116 met geen noodlottige geval nie. Volgens kenners het die pandemie nou eers in erns begin! Benewens die menslike tragedie wat moontlik kan afspeel stort die wêreld se ekonomie byna inmekaar. Die DOW het 20% van sy waarde vir die halwe maand in Maart verloor en die JSE net meer as 25%. Almal vra vir kalmte maar die paniek oor die virus en die ru-olieprys veroorsaak dat die markte daagliks daal en die toekoms lyk baie onseker. ‘n Opswaai sal daar wees, maar met hoeveel en oor watter tydperk voor normaliteit weer bereik word? Wie gaan of kan hierdie krisis oorleef? Toerisme het tot ‘n stilstand gekom deur die kansellasies van duisende internasionale en plaaslike vlugte, in- en uitvoere bestaan feitlik nie en die kommoditeitspryse kan enige tyd tuimel. Die ru-olieprys het geval
na $26.98 per vat en in die meeste lande het die vraag na ru-olie so gedaal dat vrese bestaan dat oorproduksie die prys tot onder $20 kan laat daal. Sport op alle vlakke is tydelik opgeskort en feitlik alle geleenthede word wêreldwyd uitgestel. Die groot vraag is wat gaan van die ekonomie oorbly wanneer Covid-19 nie meer ‘n bedreiging vir die mensdom is nie? Hier in die Oos-Vrystaat en by OVK maak ons ook gereed om die Covid-19 te beveg maar is ons geseënd, soos ander dele van die land, om bogemiddelde reënval te ontvang wat die potensiaal het om groot oesopbrengste te verseker. ‘n Paar produsente deel hul gevoel en gesels veral oor die verandering in die klimaat en verskuiwing van die optimale plantperiode. In Europa word Italië die hardste deur die coronavirus getref en dit het ‘n beduidende effek op hul landbou. Ons kyk na wat daar gebeur en veral hoe die bekende Toskane-vallei geraak word. Graan SA het onlangs sy jaarlikse kongres gehou en die optimisme vir groter oeste is daar weerspieël. Hoofregter Mogoeng Mogoeng het sy gevoelens oor die landbou met die graanprodusente gedeel en die toekomstige produksie van sekere graansoorte, onder
andere sojabone, is uitgelig. Horseradish is mass-produced by only three farmers in South Africa and we visited one of them, who farms in the Eastern Free State. Parasitic worm resistance due to deworming medicine in sheep is a growing problem and requires urgent treatment to rectify the situation. We also look at smaller niche markets such as olives and berries, which can pave the way to growth due to increasing market demands. Dr Mostert van SA Stamboek bespreek seleksie in kleinveekudde en ‘n verantwoordelike benadering tot die vernietiging van roofdiere word bespreek. Igna gee soos gewoonlik raad aan die moeders wat ‘n bietjie tyd vir hulself moet afknyp. Die luggie begin saans al dunner word en ons sien uit na die resultate van die oesopbrengste oor ‘n paar maande. Hopelik bring dit verligting vir ons produsente se kontantvloei en kan dit weer die plase ‘n kans op oorlewing gee. As julle soos ek, kinders in ander lande het, kan ons nou net asem ophou en bid vir hulle veiligheid. Geniet die eerste kaggelvure en bly warm saam met jou geliefdes. Tot volgende keer.
uite Steynsrus boer Chris Swanepoel sedert 1996 op die plaas Pandam nadat hy 10 jaar lank saam met sy skoonpa en leermeester, Louis Bredenkamp, geboer het. “My skoonpa het ‘n filosofie gehad: As jy wil hê jou seun of skoonseun moet boer, gee vir hom die beste plaas van jou plase om te huur. Daardeur gee jy hom die bes moontlike kans op sukses. Dit het my baie gehelp en die geleentheid gegee om addisionele grond by te koop. Ek sal hom altyd daarvoor dankbaar wees.”
Die oeste van die afgelope twee jaar het bykans 5,5 miljoen ton minder mielies en 200 000 ton minder sonneblom opgelewer. Die produsente se kontantvloei is onder druk en hul reserwes is feitlik uitgeput. Genadiglik het meer as 200 mm reën op die regte tyd in die Oos-Vrystaat uitgesak en daar is hoop dat die oesopbrengste die boere ’n blaaskans kan gee. OVK Nuus het met ’n paar gewasseboere gaan gesels om te hoor hoe hulle vooruitsigte lyk.
Chris het die boerdery verander vanaf ‘n melkery en merinoskaapboerdery na ‘n kommersiële skaapkudde, Bonsmarabeeste en kontantgewasse, wat hoofsaaklik uit mielies en sonneblom bestaan. “Daarby plant ons op ’n redelike groot skaal voergewasse aan. Ons omgewing is uitstekend geleë vir dekgewasse en het potensiaal vir ’n bewaringsboerdery.” Steynsrus val in ‘n marginale area vir kontantgewasse en daarom is die dekgewasse met die veekomponent belangrik. Volgens Chris is hul weiveld van die beter velde in die NoordoosVrystaat. “Die veld herstel baie vinnig – ses weke van goeie toestande en die veld is herstel.” Kontantgewasse is onderworpe aan stygende insetkoste en Chris se plan om daarvoor te kompenseer, is deur minder te bewerk. “Ek probeer om slegs twee bewerkings te doen. Gedurende die eerste bewerking maak ons die land skoon en die tweede is om 35 cm diep te bewerk; dan plant ons en spuit een of twee keer. “Die laat reën van die vorige twee jaar, wat eers einde Januarie geval het, het geweldige
stremming op die groei van die plante geplaas, wat die potensiaal van die oes toe reeds bepaal het. Hierdie jaar is die teenoorgestelde en is dit lekker nat.” Reën het die 6de en 9de Desember geval, wat hulle in staat gestel het om te begin plant.
Chris Swanepoel boer op die plaas Pandam buite Steynsrus met gewasse en bees- en skaapvertakkings. Hy sê die gewasboerdery skep ‘n basis waarin jou meganisasie beter in plek gehou kan word en die oesreste dra ook by tot belangrike voeding.
“Ek was uiters bekommerd, want daar was nog te min vog aangesien ons nog ver onder die norm van 100 mm was. Ek het toe besluit om met sonneblom te begin en na nog reën, die mielies net voor Nuwejaar geplant. Die sonneblom het ons die 14de Januarie klaar geplant, en met goeie vog, binne die plantvenster in ons area.” Die mielieoeste van die vorige twee jaar het maar ’n teleurstellende 2,5 ton per hektaar opgelewer. “Die toestande is nou baie beter en ’n mens kan realisties hoop op veel beter oeste. ’n Goeie jaar maak ook jou veeboerdery goedkoper en kompenseer deels vir die swakker vleisprys. Ek kon my kudde in stand hou, maar in die droë tye het ek bemark wat bemarkbaar was. Hopelik het die vleisprys sy laagtepunt bereik en saam met ‘n goeie jaar kan die plaas weer ‘n kans kry.” Die landbousiklusse is maar te goed bekend aan Chris. Kontantvloei bly die kern van enige besigheid en as dit onder druk kom, moet planne beraam word. “In 2015 en 2016 was dit baie droog en ons moes beeste rondskuif net om aan die lewe te bly. Die groot oeste van 2017 het ons gehelp om ’n bietjie in te haal en ons op die plaas te hou, maar niks groots kon addisioneel gedoen word nie. Ek was eintlik verbaas oor die kern wat ’n mens bymekaarmaak en saamsleep om koste in die moeilike tye te dra.” “Dit gaan weer in die toekoms gebeur dat ons nie genoeg reën in November en Desember ontvang nie. Wat is my en my kinders se plan om dit te oorkom? Dit was my droom om te boer en ek sal slimmer moet boer om die verandering in die klimaat te bowe te kom. Die natuur laat jou nie toe om slim
te wees nie, maar ek moet met planne vorendag kom om die invloed daarvan te akkommodeer. Dit is ook ’n voordeel om lank in een area te boer en die siklusse en weerpatrone te ken.” Volgens Chris is dit belangrik om verskillende vertakkings in jou boerdery te hê wat mekaar in moeilike tye kan ondersteun. “Indien ons weer ’n groot droogte in die gesig staar, sal dit beter wees om net voer vir die beesen skaapkomponente te plant om hulle van genoegsame voeding te verseker. Die weerpatrone het baie verander en jy moet sorg dat jou stelsel buigsaam is om daarby aan te pas.” Anton van den Berg en sy pa Antoon boer saam op Exeter tussen Ladybrand en Hobhouse met gewasse en ’n veekomponent. Hulle het addisionele grond naby Marseilles aangeskaf om mielies en sonneblom as kontantgewasse te plant en sodoende die klimaatrisiko te versprei. “Verlede jaar het ons ‘n bitter moeilike periode gedurende planttyd beleef. Ons het laat begin plant en ek moes die laaste sonneblom begin Februarie oorplant. Dit was ’n groot risiko, aangesien 20 Januarie as die afsnydatum in die gebied beskou word. Die reën het goed teen einde Januarie uitgesak en die Liewe Vader was ons genadig deurdat die koue heelwat later as gewoonlik gekom het. Ons distrik het oor die algemeen goed gestroop. Omdat die westelike areas minder goeie oeste gehad het, was die pryse dan ook tot ons voordeel.” vertel Anton. Die reën is baie wisselvallig en hy sê dat hulle op een plaas 150 mm tot middel Januarie gemeet het, en op ‘n ander slegs 80 mm. “Jy kan sien hier
by Exeter is die veld welig maar soos mens na Marseilles ry, is die verskil duidelik, terwyl die plase nie eers 20 km van mekaar af is nie.” Hierdie jaar het die Van den Bergs gewag vir die eerste reën in Desember en toe eers begin plant. “In ons area wil jy graag teen 15 Desember klaar mielies geplant hê, en ons het toe eers begin plant! Dit wil beslis voorkom of die planttyd aangeskuif het, maar nie die koue tydperk nie. Teen einde Maart en vroeg April kom daar gewoonlik ’n paar koue aande en dit is nie goed vir die plante wat laat in Desember geplant is nie.” Anton verduidelik dat hulle in die verlede meer sonneblom geplant het, maar weens die Sclerotiniafungus wat verlede jaar baie skade veroorsaak het, is sonneblom vanjaar 50-50 met mielies geplant. “Verlede jaar het ons oor Paasnaweek baie
p Anton van den Berg en sy pa Antoon boer in die OosVrystaat met gewasse en Bonsmaras. Anton sê dat tegnologie gebruik moet word om insetkoste te verlaag. Hy wil ook eerder sy opbrengs in rand-perhektaar in plaas van tonper-hektaar bepaal. bewolkte weer gehad en nie te veel reën nie. Die sonneblom wat laat geplant is en gedurende daardie tyd geblom het, het almal Sclerotinia gekry. Dit was ’n verdoemende verskynsel in die hele Suidoos-Vrystaat.” Enige besluitneming is aan risiko gekoppel. As daar koel en nat omstandighede heers, kan die sonneblom die fungus kry en die mielieoes vergoed dan hopelik vir die skade. Indien daar weer droogtetye is, ly die mielies daaronder en die sonneblom vaar dan gewoonlik beter.
Verlede jaar het hulle gemiddeld 1,5 ton sonneblom per hektaar gestroop Insetkoste bly altyd die grootste veranderlike en hulle probeer uiteraard om koste so laag as moontlik te hou.“Ons was altyd konvensioneel maar het ook nou oorgeslaan na minder bewerking. Vog moet in die eerste plek bewaar word - jy boer nie met mielies of sonneblom nie, jy boer met water en vog. Die korrekte bestuur daarvan beteken die verskil tussen sukses en mislukking.” “Toe ons die proses ondersoek het, het dit baie maklik gelyk om die maksimum vog in die grond te behou. Dit klink maklik om die spuit vooruit te stuur met die planter agterna, maar in die praktyk is dit nie regtig so eenvoudig nie. Ek probeer nou om my lande wat met mielies beplant word, elke jaar vanaf Augustus tot September te “rip” om beter vog te bewaar. Die verlies aan lentereën veroorsaak dat ons nie meer koring plant nie en dit gee my ook dan die geleentheid om die “rip”-werk te doen.” Hulle het laas in 2016 reën in Augustus gekry – reën val die afgelope paar jaar eers gedu-
rende middel Desember. Weens die verlies aan lentereën en prys van koring wat deur goedkoop invoere veroorsaak is, is die neem van risiko’s nie ekonomies geregverdig nie. Anton noem dat die gewasboer ongelukkig ’n prysnemer is. “Saadpryse is besig om die hoogte in te skiet, en as jy nie die saad koop nie, gaan die volgende boer dit koop. Ons insetkoste beloop ongeveer R5 500 per hektaar vir mielies. Die langtermyn stroopgemiddeld by ons is 3 ton maar met nuwe saadontwikkeling en bemestingmetodes plus goeie reën, behoort ons vanjaar selfs meer as 5 ton te oes. Om kostes verder te besnoei, het Anton die planter aangepas om kunsmis en gif tydens die plantproses tesame met die saad toe te dien.“Alles word ter wille van ekonomie gedoen. Een trekker dien nou kunsmis toe, plant die saad en spuit daarna die gif. In die ou tyd het boere geskoffel, terwyl ons vandag “Round Up” in Februarie spuit en daarna word korrelkunsmis as topbemesting gestrooi.” Op die vraag of korrelkunsmis beter as die vloeibare bemes-
ting is, antwoord Anton soos volg: “Daar word beweer dat die vloeibare weergawe makliker en vinniger beskikbaar vir die plant is as die korrel wat eers deur ‘n afbreekproses moet gaan. Ons het op ‘n stadium na die vloeibare bemesting oorgeskakel omdat dit minder arbeid benodig. ‘n Enjin word aangeskakel en die bemesting word deur ‘n paar pype na die planter gepomp. Een man kan dit doen. Korrelkunsmis was toe in 50 kg sakke verskaf en jy het 10 manne nodig gehad om eerstens die afleweringstrok in die stoor af te laai, dan weer later die sakke op sleepwaens te laai en laastens die kunsmis in die strooier in die land te gooi.” Tegnologie het egter verander en vandag koop die boere kunsmis in 500 kg “sling bags”. “Al wat jy nou nodig het is ‘n TLB wat die sak bo-oor die strooier lig en die tuit word oopgemaak. Twee mense kan nou die bemestingtaak met gemak hanteer. Ons het ‘n strooier gekoop wat 24 m wyd strooi en hoef nie meer vier trekkers met kleiner strooiers (wat net 3 m strooi) te hê nie, maar kan die taak met slegs een trekker verrig. Tegnologie veroorsaak besparing en dit is
waarheen ons moet mik. Terloops, dit is ook nie bo alle twyfel bewys dat die vloeibare weergawe vinniger deur die plant opgeneem word nie.” Presisieboerdery is ‘n groot uitgawe maar bring baie besparings mee. “Ons is nou net vier mense wat al die gewasse hanteer. In die verlede moes ‘n man op die planter sit om seker te maak alles verloop vlot; nou het ek ‘n monitor in die trekker se kajuit wat die planter monitor. Ons is besig om die lande te “grid” sodat ons meer plant waar die grond goed is en minder waar dit swak is. Dit bespaar baie bemesting omdat dit nou doelgerig toegepas word. Dit is ‘n duur proses en geskied ook nie oornag nie.” Anton is van mening dat die meeste boere alles moontlik gedoen het om te verseker dat hierdie jaar se oeste groter gaan wees as vorige jare. “Die boere, en veral die jonger manne, weet dat hulle alles reg moet doen. Daar is nie meer geleentheid om foute te maak nie en is dit belangrik om met die kunsmis- en saadverskaffer se verteenwoordigers ‘n span te vorm, sodat korrekte besluite op die regte tyd geneem kan word.”
Magnus verduidelik dat hulle nie al die winteronkruid en wintergras met ‘n onkruiddoder kan doodkry nie. “Ons het ‘n hoëspoed kompakdis aangekoop wat baie vlak sny en van die bossies en grasse wat in die winter groei, ontslae raak. Die spoed dis veroorsaak ’n natuurlike saadbed wat die vogtigheid inhou.” “Ons wil volgende jaar probeer om net twee maal met ‘n implement oor ‘n land te gaan en dan daarna net te spuit. As jy die grond bewerk het, en onkruid kom op, dan versteur die spuit van onkruiddoder nie die grond nie. Ons plant terselfdertyd met kunsmis en spuit blaarvoeding op ‘n later stadium.
“Ek wil meer ekonomies plant en wil afsien van die ou maatstaf van ton-per-hektaar opbrengs aangesien dit nie meer vir my ‘n korrekte weergawe van die finansiële model is nie. Ek wil rand-per-hektaar wins bereken want as ek byvoorbeeld R1 000 per hektaar wins maak beteken dit baie meer as wanneer ek ses ton oes maar net R800 per hektaar wins maak.” “Ons is altyd dankbaar vir reën maar verlede jaar, nadat ek die laaste sonneblom gesaai het, reën dit 70 mm oor ‘n kort tydperk. Dit was een groot gemors en ek moes teen 40% van die insetkoste weer oorplant. Die plante is nou ver buite die veilige venster geplant en gaan gevoelig wees vir koue. Ons hou maar duime vas.” Te veel reën wanneer die plantjies klein is, veroorsaak dat die plantjie “bederf” word omdat al die vog en bemesting reg by sy wortels en wortelstelsel is en hy nie gaan soek na vogtigheid nie. Die plant se stelsel is dan beperk tot digby die stam en die plant is gevolglik baie gevoelig vir enige moeiliker toestande. “Die tyd vir goeie reën vir mielies is wanneer hulle in Februarie-Maart blom. Die ou mense het gesê hulle moet met hul voete in die water staan en dan is ‘n goeie wortelstelsel nodig om die vog te benut.”
Die meeste boere plant deesdae medium- tot kortgroeiers om te vergoed vir die later plantperiodes. “Om risiko te versprei is dit voordelig om lang-, medium- en kortgroeiers te plant. Niemand weet wanneer dit gaan reën nie, so jy wil die hele plantseisoen benut. Ideaal gesproke wil jy graag met die langgroeiers op die korrekte tyd begin en die kortgroeiers laaste plant. As dit iewers reën het jy ten minste ‘n paar stokke in die grond.” Dit is wat mens risikobestuur noem! Ons groet Anton en ry met die pad af in Bloemfontein se rigting.
mingsperiode van Desember en Januarie gehelp het. Ons vind beslis dat voorbereiding in die tydperk ons kans op sukses verbeter.”
q Magnus Jacobs boer met gewasse en beeste by Hobhouse en Tweespruit. Hy sê die grootste hulp wat boere benodig is met graanbemarking. Inligting soos oesvoorspellings is nie altyd akkuraat nie en hulle moet besluite daarop baseer.
Magnus vertel dat hulle eerste reën eers einde November geval het en hulle kon toe in Desember klaar mielies plant en die laaste sonneblom in middel Januarie. “Dit is nog ’n bietjie vroeg om die opbrengs vir die jaar te voorspel, aangesien die opvolgreën in Februarie en Maart ‘n groot rol speel. Ons het ook goeie hitteeenhede nodig.” Die planttyd het vir seker by Tweespruit aangeskuif.“Ons sou in die verlede nooit sonneblom tot einde Januarie geplant het
Magnus Jacobs boer sedert 2003 saam met sy pa Siem op Tweespruit en Hobhouse. Hulle plant mielies, sonneblom en sojabone by Tweespruit. “Ons het, met ‘n bietjie reën, einde November begin plant nadat ons na die winter die lande voorberei het. Verlede jaar, nadat ons weer die lande skoongemaak het om vog te behou, het ons 1,9 ton sonneblom, 1,7 ton sojabone en 4 ton mielies per hektaar geoes.” “Ons kry deesdae in Maart en April nog baie reën en moet daardie vog bewaar. Deur die lande laat winter/vroeg lente skoon te maak het ons 30-40% meer vog gehad om met min reën te kon begin plant, wat ook die mielies deur die strem-
nie. Middel Desember was die afsnytyd vir mielies, en nou plant mense tot Kersfees en haal nog goeie oeste af. Die daglig skuif egter nie aan nie en dae word net korter terwyl sojabone afhanklik is van goeie daglig hoe minder hulle kry, hoe stadiger is die groei.” “Tweespruit is nie die beste mieliewêreld nie en ek plant dit net op my beste grond. Sojabone maak die grootste gewas uit met 42% en daarna plant ons sonneblom op 36% en mielies op 22% van die beskikbare lande. Die mielies is hoofsaaklik vir voerdoeleindes en die reste word in Julie en Augustus gebruik nadat die beeste op die sonneblom- en sojaboonlande gewei het. Einde Augustus verbeter die natuurlike weiding ook en dan wei die beeste in die veld.” Die veekomponent bestaan uit kommersiële diere en Magnus gebruik Tuli’s en Beefmasters as kruising. “‘n Jaar gelede het ons R35 per kg vir speenkalwers gekry, en die afgelope Desember slegs R29 per kg. Die beteken R1200 – R1500 per kalf minder aan inkomste. Die prys is tans R33, wat ’n bietjie beter is, maar dit beïnvloed ’n mens se kontantvloei redelik negatief. Jy
kan nie die heeltyd terughou nie en word gedwing om teen die laer pryse verkoop.” Magnus sê hulle plant al vir tien jaar sojabone omdat dit goed by hulle aard en gebruik hulle eie saad, wat die insetkoste aansienlik verlaag. “Ons koop ander variante ten duurste aan, en wissel dit af met ons staatmakers. Daar kom nie veel nuwe saad in Suid-Afrika in nie, want Amerika hou dit vir hulself. In die laaste tyd is daar ‘n leweringsheffing wat aan saadmaatskappye betaal word, as aansporing om nuwe saad in te voer.” Sojaboonsaad is baie duurder as mielies of sonneblom en Magnus plant 50 kg of 340 000 sojaboonsaadjies per hektaar met ten minste 90% wat opkom. “Ek hou van die sojaboon aangesien dié boon stikstof terugplaas in die grond en ons gebruik dit vir wisselbou,” verduidelik hy. In die vroeë 2000’s het hulle hoofsaaklik met koring en skape geboer. “Met die verandering in seisoene plant ons nou net somergewasse. Ek het die boerdery in 2016 oorgeneem en sien uit na die toekoms. Ons is so diepgewortel in landbou dat
’n mens dit glad nie oorweeg om iets anders te gaan doen nie. Ek vertrou die regering besef hoe belangrik landbou vir die ekonomie en die land is.” Die Noordoos-Vrystaat is bekend vir sy bogemiddelde reënval en buite Fouriesburg boer Jaco Breytenbach en sy vrou Riana op die plaas Lorenzo. “Ons het die voorreg om nie so lank soos ander streke onder druk te wees nie. Ons het een slegte jaar gehad en ek weet hoe ons gesukkel het, so ek wil nie weet hoe ander produsente oorleef met vier swak jare nie! Ons jaarlikse reënval is tussen 750 en 800 mm maar het verlede jaar sedert die helfte van Mei tot aan die begin van November geen reën gehad nie. Dit was die droogste wat dit in die Bethlehem-omgewing was sedert 1951.” “Die boer is gedurig onder druk om finansiële verpligtinge na te kom en grootte van skaal is ‘n belangrike aspek. Hoe kleiner jou boerdery, hoe groter die persentasie van jou wins wat jy vir basiese lewenskoste moet gebruik. ‘n Megaboer gebruik ’n baie klein gedeelte van sy wins om van te leef - wanneer jy as kleiner boer dus ‘n swak
jaar beleef, is die druk op jou kontantvloei baie erg.” Jaco plant mielies, soja- en suikerbone. Vir die eerste keer sedert hy begin boer het, het hy verlede jaar nie koring geplant nie, wat later geblyk het ‘n goeie besluit te wees. Weens die wisselvalligheid in die prys van suikerbone het hy vanjaar slegs mielies en sojabone geplant. “Ek plant maar hoofsaaklik mielies en die afgelope seisoen se opbrengs was slegs 4,5 ton per hektaar, wat uiters swak is vir ons omgewing. Dit het nog net drie keer gebeur dat die gemiddeld per hektaar in die land (insluitend besproeiingslande), oor die ses ton was en dit was in 2014, 2015 en 2017.” sê Jaco wat ook ‘n streeksverteenwoordiger van Graan SA is. Die graanoeste lyk op die oomblik ongelooflik belowend en ons kan dalk weer ’n rekordoes verwag, Dit sal vir graanprodusente baie beteken. “Die gesels oor plantery laat my aan die verlede dink toe die planter uit verskeie stellasies bestaan het. Jy het saad en kunsmis en nog ‘n spuit opgehad en sekere boere het nog ‘n bietjie van dit en bietjie van
dat opgelaai. Die plantseisoen was lank en het ons reeds die 15de Oktober begin tot en met die 20 November in ons omgewing. Vandag het die seisoen verskuif en moet meer hektare vinniger geplant word om nog steeds binne die vensterperiode klaar te wees. Die venster waarbinne ons deesdae moet plant word al hoe korter. “Die mielies wat nou op die land staan, is die mooiste wat ek nog gehad het. Ons het verskeie neerslae vroeg in November gehad en het die 13de begin plant.” Jaco het hierdie seisoen net saad geplant, sonder kunsmis of bespuiting. Vooropkombespuiting is later gedoen. As aandeelhouer van OV Kunsmis, OVK se kunsmisfabriek, is hy baie geïnteresseerd in grondvrugbaarheid en het ‘n kunsmismengsel volgens grondont ledings saamgestel. Die plantmengsel is uitgestrooi en in die grond ingewerk voordat hy geplant het. Dit is in September gedoen voor die normale reën seisoen en wanneer almal baie
tyd het. “Dit is ‘n waagstuk en die balans van die grond moet reg wees. Die voordeel om direk by ‘n kunsmisfabriek te koop, is dat jy meer beheer het oor die mengsel wat toegedien word.” “Om by OVK kunsmis te koop gee jou die voordeel om jou eie mengsel of ‘n pasmaakmengsel te laat maak. Daarin kan jy die verskillende voeding-
stowwe (makro-elemente) varieer en nog verskeie mikro-elemente byvoeg in jou kunsmismengsel. Die prys vergelyk gewoonlik goed indien nie beter nie en dan is daar nog mikroelemente in wat dit ’n winskoop maak teenoor ander kunsmisprodukte.” Sy plantstand is gemiddeld 40 000 per hektaar. “As jy hoë plantestand plant, bly jou grond natter vir twee weke omrede die blare bedekking hoër en die skadu op die grond groot is.” Vandat Jaco geplant het, het hulle meer as 240 mm reën gekry tot aan die begin van Januarie, maar dit voldoen nog nie aan hul behoefte vir die seisoen nie. Hy sal dankbaar wees as daar net ’n normale reënseisoen voorlê tot en met Mei. Hy optimisties oor vanjaar se oeste en sê dat sekere dele in Noordwes meer reën gedurende Desember gemeet het as in die ooreenstemmende tydperk die afgelope vyftig jaar. Opbrengs wen altyd prys en hy is tevrede met ‘n mielieprys van R2 500 per ton in sy sak.
Jaco Breytenbach boer buite Fouriesburg. Hier staan hy tussen sy mielies wat in November geplant is. Hy verwag om gemiddeld oor die 10 ton per hektaar te stroop as gevolg van ‘n nuwe landvoorbereidingstrategie.
“Koring wat gewoonlik in die Oos-Vrystaat ons belangrikste gewas was, se aanplantings is besig om baie vinnig te kwyn, omdat ons vroeë lentereëns nie meer kom nie. Dalk is dit `n uitvloeisel van klimaatverandering. Verlede jaar is oeste van minder as een ton per hektaar gestroop. Jy hoef nie ‘n profeet te wees om te weet dat koring se toekoms in die gedrang is nie en dat die kleinste aanplanting in die geskiedenis vir volgende jaar voorspel word nie.” “Twintig jaar gelede is daar tussen 500 000 en 600 000 hektaar in die Vrystaat geplant en verlede jaar slegs 130 000 hektaar. Om koring te plant móét jy lentereën kry, en dit het ons jare laas gehad.” Na ons besoeke aan die produsente wil dit voorkom of almal baie optimisties is dat hulle hierdie jaar so ’n bietjie sal kan inhaal en die nuwe seisoen met meer entoesiasme sal kan aanpak. Matige goeie reën vir Maart en April en genoeg hitteeenhede kan bo-gemiddelde opbrengste tot gevolg hê. Groter winste kan meebring dat die landbousektor weer ongeveer 12% tot die BNP kan bydra. Dit maak landbou se hand sterker wanneer die gesprek van onteiening sonder vergoeding weer op die tafel gaan kom.
“Hierdie faktore sowel as plaasveiligheid het baie negatiewe emosies by die boere ontlok, wat veral in die laaste paar jaar toegeneem het. Trans formasie en grondonteiening is addisionele emosionele kwessies wat by die laaste paar kongresse bespreek is. Die politieke klimaat tydens die Zuma-jare het heelwat ontwrigting veroorsaak en gaan gepaard met talle vertrouens probleme en gemeenskaplike struikelblokke. Ek moet egter sê dat daar nou baie vordering gemaak is en daar beter saamgewerk word binne die industrie om volhoubaarheid te verseker.”
Graan SA, wat vanjaar 20 jaar oud is, het onlangs sy jaarlikse kongres by Nampopark gehou waar meer as 70% van die graanprodusente aangedui het dat hulle ‘n bogemiddelde oes verwag. Jaco Minnaar, uittredende voorsitter, het in sy openingsrede gesê dat klimaatsverandering en wêreldkommoditeitspryse die produsente se marges die laaste jaar onder druk geplaas het en dat die potensiaal van goeie oeste verblydend is.
Mielieproduksie styg vinniger as die aanvraag en daarom is die ontwikkeling van nuwe markte, hetsy plaaslik of internasionaal, uiters belangrik. “Plaaslik het die sojaboonmark ook aansienlik verbeter as gevolg van kapasiteit en kwaliteit wat toegeneem het. Graan SA fokus op die bone en ander gewasse om opsies vir die produsent uit te brei en geleenthede te skep om winsgewendheid te verhoog en risiko te versprei. “Meer as 12 000 opkomende boere is oor die laaste 15 jaar deur Graan SA opgelei en ondersteun. Nagenoeg R1,2 miljard is aan opleiding, raadgewing, herkapitalisering en produksie spandeer en bestuur. Ons bedank die regering en verskeie vennote in die industrie vir hul bydrae tot die sukses van die projek wat nie net die ekonomie op die platteland nie, maar ook lewens verander het.” Jaco het verwys na die finansiering van opkomende boere wat nog steeds ‘n probleem is en baie aandag van Graan SA ontvang om oplossings te vind. “Deel van die oplossing is titelaktes, die beskerming van
grondreg en die subsidie van oesversekering deur die regering.” Hy het gesê dat die subsidie van oesversekeringspremies vir opkomende sowel as kommersiële boere moet geld om daardeur die terugbetaling van boere se skuld moontlik te maak. Jannie de Villiers, hoofuitvoerende beampte van Graan SA, het genoem dat die weerburo die 2de Maart ‘n verslag uitgereik het waarvolgens die oseane se temperature ‘n baie swak El Niño voorspel. Die verslag voorspel ook bonormale temperature in die Noorde, wat beteken dat ryp moontlik eers later sal voorkom. Aangesien verskeie streke eers later mielies geplant
het, is dit volgens hom welkome nuus. Die toestand van die gewasse en die potensiaal van bogemiddelde oeste, kan meebring dat landbou weer ‘n groter bydrae kan maak tot die NBP, wat vir die tweede agtereenvolgende kwartaal ‘n negatiewe groeisyfer getoon het, wat beteken dat die ekonomie in ‘n tegniese resessie is. Jannie sê dit is fantasties om so ‘n positiewe seisoen te ervaar. “Wanneer oorskotproduksie voorkom, kan pryse daal. Dit wil egter voorkom asof nuwe kontrakte vir uitvoere gesluit word, wat beteken dat pryse nie noodwendig gaan daal nie
en kommoditeite selfs teen huidige vlakke kan verhandel. Dit lyk asof boere hierdie seisoen ‘n goeie wins kan maak, maar teen die huidige marges gaan dit ‘n paar seisoene neem om ten volle te herstel. Ten minste is hierdie jaar positief en bemoedigend vir die produsente.” Dr Dirk Strydom, bestuurder van graanekonomie en bemarking van Graan SA, het by navraag gesê dat China ‘n nuwe groot mark is waarheen binnekort uitgevoer gaan word.“Hulle verteenwoordigers het Suid-Afrika gedurende Desember besoek en ons het al hul inspeksies geslaag. Uitvoere gaan seker nie so eenvoudig wees met die koronavirus nie, maar dié mark
‘n Heelwat rustiger NAMPO Park was die gasheer vir hierdie jaar se Graan SA Kongres. Die jaarlikse NAMPO Oesdag word deur meer as 70 000 besoekers bygewoon en is ‘n miernes van bedrywighede.
voed sel te produseer? Ons gaan heel waarskynlik hektare in die weste afstaan aan ander landbouaktiwiteite.”
is nou oop. Iran is ook ‘n nuwe mark en dan voer ons baie uit na Japan, Suid-Korea en Taiwan. GM mielies word ook na Europa uitgevoer vir veevoeding.”
Minnaar geantwoord dat klimaatsverandering ‘n groter probleem is as politieke onsekerheid.“Ons sal moet beplan hoe ons mielies oor die volgende 10 jaar gaan produseer te mid-
de van klimaatsverandering. Dit word aanvaar dat die weste droeër gaan word en die ooste natter. Die vraag is: Hoe gaan ons produksie herposisioneer om nog steeds genoegsame
Die hoofspreker was hoofregter Mogoeng Mogoeng wat onder groot applous verwelkom is. As ‘n ingesweerde pastoor het hy sy toespraak met ‘n gebed geopen. “Ek wil graag van hierdie geleentheid gebruik maak om ‘n woord van opregte dank aan die voedselprodusente in SuidAfrika te rig. Julle kon enige ander professie gekies het, maar het gekies om hierdie edel beroep, om kwaliteitvoedsel vir die volk te produseer, te volg.
Jannie noem dat Suid-Afrika nader aan die oosterse markte is as Argentinië en Brasilië, wat ‘n tydsvoordeel inhou. “Dit gee ons ‘n geleentheid om selfs teen die huidige pryse mielies mededingend te kan uitvoer. China se nuwe mark sluit sojabone in en ons sal graag, as daar surplusproduksie is, dit ook daarheen uitvoer.” Op die vraag wat die grootste bedreiging vir graan is, het Jaco
Jaco Minnaar wat as voorsitter uitgetree het, sê die vernaamste bedreiging vir graanproduksie is klimaatsverandering en nie politieke onsekerheid nie. Hy sê die hoogtepunt gedurende sy termyn as voorsitter was die samehorigheid wat onder uiters moeilike omstandighede onder die graanprodusente ontwikkel het.
“Ek weet dat dinge soms so moeilik raak dat selfmoord nie na ‘n onwaarskynlike uitkoms lyk nie. Ek kan nie eens dink hoe moeilik dit vir boere moes gewees het tydens die droogte nie. Baie moes van hul waardevolle besittings verkoop net om hul finansiële verpligtinge na te kom. Dankie dat julle volhard het en ek weet dat die politieke gevoelens, frustrasies en uitsprake van ander Suid-Afrikaners julle somtyds ontmoedig het en dat die boere moedeloos en verstote kan voel. “Met inagneming van ons geskiedenis en die tye waarin ons leef, is dit nie maklik om as ‘gronddiewe’ gebrandmerk te word nie. Gelukkig het meeste van ons boere besluit om aan te hou produseer onder uiters moeilike omstandighede. Die boer is ook nie nou in ‘n posisie om sy grond as sekuriteit aan te bied om die finansiële uitdagings van landbou te oorkom nie. Die banke is onseker oor hoe lank die boer nog sy grond gaan besit en is slegs gewillig om finansiering tot ‘n klein persentasie van die waarde van die grond toe te staan.” Grond en die deelname aan landbou word nog voor 1913 in vryheidsliedere besing. “Dit was nog altyd ‘n vraagstuk en dit sou ‘n fout aan my kant wees om hierheen te kom en te beweer dat geskiedkundige realiteite nie bestaan nie. Daar moet ‘n volhoubare oplossing tot die probleem gevind word en die onregte van die verlede moet geïdentifiseer word.” “Die vraag is hoe ons oplossings gaan vind ten opsigte van die vraagstukke rondom grond, die ekonomie en landbou op ‘n be gin selvaste en sensitiewe wyse wat bou en nie verdeel nie. Die gevaar bestaan dat indien ons nie daarin slaag nie, ons die opportunistiese politici ‘n speelbal gee om verdeeldheid en haat te bevorder om stemme te werf. Dit is ons verantwoordelikheid as Suid-Afrikaners om hierdie politici nie die ruimte of geleentheid te gee om ons verder te verdeel nie.” “Die beginpunt vir swart SuidAfrikaners sal wees om hulself in die skoene van die huidige
Hoofregter Mogoeng Mogoeng het die graanprodusente daarop gewys dat hulle deel van hierdie land is en slegs in opportunistiese politici se hande speel wanneer hulle dreig om die land te verlaat.
blanke boere te plaas en vir dieselfde boere en deelnemers aan die ekonomie om hulself op hul beurt in die skoene van mense van Afrika-afkoms te plaas - mense wat sonder grond is en wie se bates slegs 3% van die waarde op die JSE verteenwoordig. Indien jy dit doen, en slegs deur die werklikhede van verlede in ag te neem, kan jy waarde tot ‘n oplossing toevoeg.” “Ons land het genesing nodig - genesing van gebrokenheid, genesing van agterdog en rassisme. Ons vertrou mekaar glad nie en of ons dit nou wil aanvaar of nie, ons is ‘n familie. Ek het hierdie feit besef toe ek ‘n geestelike samekoms in Nigerië bygewoon het. By die lughawe het ek skielik mense Afrikaans hoor praat. Ek kon myself nie inhou nie en het met die inherente, onverklaarbare same horigheidsgevoel van Suid-Afrikaners na die mense gestap en met hulle in my gebroke Afrikaans gaan gesels - want hulle praat ‘n taal wat in my land ontstaan het en deel is van Afrika.” “Dit het soveel vir my beteken en my laat besef dat ons dit miskien nie wil erken nie, maar ons is saamgebind as SuidAfrikaners en dit moet die beginpunt wees om ‘n volhoubare oplossing vir die vraagstukke te vind. Ons gaan nie ver kom as ons onsself nie as ‘n familie sien nie.” “Ek vra vir boere wat daaraan dink om uit die land te gaan: Waar is jou tuiste? Waarheen wil jy hardloop? Geen verantwoordelike seun of dogter sal van die huis weggaan nie. Selfs die verlore seun het teruggegaan na sy huis. Jy kan nie van verantwoordelikhede en probleme weghardloop wat net jy kan oplos nie. Moet asseblief nie dreig om landuit te gaan
nie want jy versterk net die argument van dié wat verkeerdelik sê jy hoort nie hier nie. Die boere hoort hier, maak nie saak hoe moeilik die omstandighede is nie.” “Die geskiedenis leer ons dat die Afrikanervolk eens op ‘n tyd mismoedig en verwerp gevoel het, sonder grond en benadeel deur die Engelse. Hulle het egter ‘n oplossing in ‘n byna hopelose situasie gesoek. Nee, hulle het nie na Nieu-Seeland of Australië gevlug nie. Hulle het gesê: Hierdie is ons land en die Engelse behandel ons verkeerd. Hulle het ‘n oplossing gevind en die res is geskiedenis. Geskiedenis herhaal homself.” Dr Ferdi Meyer, besturende direkteur van BFAP het verwys na die Nasionale Ontwikkelingsplan en die doelwit om teen 2030 nagenoeg 1 miljoen addisionele werksgeleenthede in
die landbou te skep. Daar is potensiaal om by die kleinboer en onderbenutte grond te begin om werksgeleenthede te skep wat ook families kan ondersteun. In 2011 was daar nagenoeg 1,3 miljoen werksgeleenthede in die kleinboersektor en dit het intussen met 100 000 afgeneem. Op plaasvlak het werkskepping gegroei van 835 000 in 2011 na 860 000 tans en 102 000 werksgeleenthede is in die waardeketting toegevoeg met ‘n doelwit van 300 000 teen 2030. Ferdi het gesê dit is relatiewe goeie resultate, met inagneming van die droogte, KI, bek-en-klouseer en alles wat in die rigting van landbou gegooi is. Die doelwitte vir verskeie sektore in die landbou-industrie, soos sitrus en macadamianeute, word ook oorskry. Avokado’s
toon die grootste agterstand met slegs 3 700 hektaar beplanting teenoor die doelwit van 9 000 hektaar. Sojaboonproduksie neem toe en staan op die oomblik op 312 000 hektaar, wat nie te ver van die doelwit van 370 000 hektaar is nie. Melken varkproduksie oorskry die doelwit maar daarenteen toon hoendervleis ‘n agterstand van 270 000 ton teenoor die doelwit van 660 000 ton. Ferdi het geïllustreer dat daar ‘n afname in die produksie van witmielies is en oor drie tot vier jaar gaan meer geelmielies geplant word. Die grootste groei in produksie gaan in sojabone wees en in 2027 gaan meer sojabone as witmielies geplant word. Sonneblom-, sorghum- en katoenproduksie behoort oor die volgende agt jaar feitlik konstant te bly. Sojaboonproduksie het met gemiddeld 10% per jaar oor die laaste 10 jaar toegneem vanaf 200 000 ton na 1,5 miljoen ton tans. Ferdi is van mening dat daar nog ruimte is vir die produksie van ‘n verdere 500 000 tot 600 000 ton om in die totale
Dr Ferdi Meyer van BFAP het gesê die laaste vier tot vyf jaar se droogtes was die ergste in die 100 jaar dat hulle rekords hou. Klimaatsverandering gaan veroorsaak dat die weste al hoe minder reën gaan kry en die boere sal moet oorskakel na ‘n veekomponent.
plaaslike behoefte te voorsien, wat binne die volgende twee tot drie jaar bereik kan word. “Die vraag is: Wat kan gedoen word om te sorg dat die sojaboonmark nie versadig word nie? Die antwoord is hoenderkos. Daar word op die oomblik 500 000 ton hoenderkos ingevoer en dit kan deur sojabone vervang word, wat die plaaslike mark sal vergroot. “ Die laaste paar jaar se droogte en ondergemiddelde oesop-
q Jacques Moll, direkteur van die OVK Groep en Stéfan Oberholzer, besturende direkteur van OVK, was onder die kongresgangers.
brengste het veroorsaak dat die boere in Suid-Afrika se produksiekoste, uitgedruk as ‘n persentasie van oesopbrengste, bo die wêreldgemiddeld was. Vanjaar behoort daardie syfer onder die wêreldgemiddeld te wees en kan ons weer mededingend wees en selfs uitvoer.
Die verandering in die klimaat in die weste gaan veroorsaak dat boere daar geen ander keuse gaan hê as om met ‘n veekomponent te begin nie. Daar is nog ruimte in die beesvleisuitvoermark en daar sal nou begin moet word om kuddes op te bou. Jaco het hierdie punt verder benadruk en gesê dat die boer van vandag aanpasbaar moet wees by die klimaat en met die ontwikkeling in saad en bemesting sowel as die ontwikkeling van kuddes, kan die boer sy risiko’s versprei en daardeur beperk. Tydens ‘n meningspeilingsessie het 39% van die afgevaardigdes aangedui dat die Safex prys nie laer as R1 800 vir geelmielies behoort te daal nie. Op die vraag oor die planttyd het 41% geantwoord dat hulle een tot twee weke later as die optimale vensterperiode geplant het en 25% het drie tot vier weke later geplant. Daar is sprake dat glifosaat moontlik verban kan word en 62% het aangedui dat hulle meer as 25% van hul oesopbrengs daardeur sal verloor. Na die laaste paar jaar se droogte was die optimisme oor ‘n bo-gemiddelde oesopgrengs feitlik tasbaar en kan mens net hoop en vertrou dat die verwagte oeste gaan realiseer.
CROP WITH A PURPOSE
Horseradish do it’s part for humanity
John, with his wife Pam, first planted horseradish under irrigation 20 years ago and are now major contractual suppliers to two processors in Cape Town. The processors extract the enzyme HRP (horseradish peroxidase) from the horseradish roots, which is widely used as a catalyst in medical testing kits, such as pregnancy tests as well as tests for the Ebola virus and the recent coronavirus which has already claimed thousands of lives.
Horseradish is mass-produced by only three farmers in South Africa. One such a farmer is John Parr who farms on the farm Yaxham, which is nestled in the shadows of the Thaba Patchoa Mountain near Tweespruit. The farm was named after an English village in Norfolk by the first owners. OVK News paid them a visit to learn more about this unique crop.
The demand for horseradish in the fresh market segment is very small and it is mostly used as a substitute for wasabi on sushi and as a condiment on beef in Europe. In the UK it is used with roast beef and in Ame rica, combined with mayonnaise, as a salad dressing. It is also a common ingredient in the beloved “Bloody Mary” cocktail! John and farm manager Barry Newton plant 79 hectares of horseradish under irrigation.The crop requires a minimum of 30mm water per week and therefore reliable water supply had to be secured. The two main sources for the four centre pivots that irrigate 90 hectares of various crops are a farm dam on the Frankfort spruit, as well as pumping rights from the Leeu River water scheme, which borders the farm. Horseradish is a perennial plant and family of broccoli, cabbage and radish. Although perennial, John prefers to replant a field with new root cuttings every year (but not more than three years in a row) and then rotating with a crop such as teff. “We plant in July with a planter as well as with manual labour and start harvesting in May after the first frost has killed the foliage.”
Barry explains that the har vesting is done by a potato digger that loosens the plants to the surface, which are then collected by labourers. “The
labourers trim the tops and from the field the roots go to the wash bay.They get washed and sun-dried before being bagged and stored in cold storage. We
p The bright green leaves of the horseradish plant have serrated edges and the texture can vary from smooth to crinkled.
John and Pam got married in 1969 and are the proud parents of four daughters and they have 10 grandchildren. Pam grew up in Westminster and John in Bloemfontein. Westminster was home to many families but due to the small size of the farms, depopulated over the years and there are currently only a few families left.
transport 25 tons to the processors every 10 days.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Last year we harvested from May to December to meet the processorsâ&#x20AC;&#x2122; demand. We would
q 40 hectares were planted with horseradish in July and will be ready for harvest in May or after the first frost. The Thaba Patchoa Mountain is in the background.
however have preferred to complete the harvesting process by August, but the processors have
limited storage facilities and therefore their orders are controlled by demand from the
pharmaceutical companies. We also have limited storage capacity, but are in the process of
installing another cold storage unit to facilitate the harvesting and delivery process. It takes 1 ton of horseradish roots to extract 1 kg of enzyme.” says Barry. Pam explains that the roots of existing plants are cut into thumb-sized pieces, which are used for replanting. “The horseradish root is not like a carrot. It has various roots growing in various forms and sizes, which makes it difficult to determine how many pieces one can cut from a single plant.” The roots are planted 100mm deep, 30 cm apart in rows 90 cm wide. This results in a plant population of 20 000 per hectare, which will normally yield 6 tons of roots or 6 kg of peroxidase per hectare. The roots grow up to 28 cm deep and the foliage grows from kneeheight to 1,0 meter.
“One good thing about horseradish is that nobody wants to steal it!” Pam Parr Weeds are their biggest challenge. “As there is no “Round Up”-ready horseradish, we need to spray for weeds on a monthly basis and we also have a separate monthly spray programme for insects and fungi. As the plants get bigger, the weed killer remains on the leaves and does not reach the ground, thus we then have to resort to manual labour to remove the weeds,” explains Barry The work force comes from Thaba Patchoa, a small settlement across the Leeu River.They work on an almost full time basis to either plant, remove weeds or harvest. John says they have divided the planting period to correspond to 40 hectares, ready for harvest from May, and 32 hectares that will
John’s big love is his Beefmaster breeding heard, which is another component on the farm. The breeding bulls originate from Arthur Gilbert of the famous Ottorshaw Beefmasters in Westminster.
Barry, who joined Yaxham in 2004, was born and raised in Westminster, matriculated in Pietermaritzburg and attended Cedara College of Agriculture. He worked overseas and in Mozambique before taking up his career as a farmer. He recently got married to Chantel Wessels, part of the OVK team in Ladybrand.
be harvested later in the year. This will ensure an all-year-round supply to the processors. John explains that entry into the horseradish market is very difficult. “There are no seeds and the roots are controlled by the existing farmers. Production is dictated by the market and there is just no room for any additional production.” Apart from horseradish and other smaller crops, John is very proud of his Beefmaster herd. To ensure enough grazing and provide for the animals in periods of drought, they have turned the drylands into natural
grazing and grass with great success. This also gave John the opportunity to increase his cattle numbers. So, next time you get a testing kit from your pharmacy, re -
member that farmers such as John and Pam are part of the process to create a healthier and safer society. Chances are good that the “wasabi” with your sushi comes from the Eastern Free State, and not China!
Mamma hoe gaan dit met jóu?
Selfsorg... Die eerste gedagte wat by my opkom wanneer ek hierdie woord hoor, is dat ek nie moet vergeet om selfsorgeenhede te bespreek vir die komende skoolvakansie nie. Die woord “selfsorg” is beslis nie iets wat die meeste mammas sal laat dink aan tyd wat hulle aan hulself moet bestee nie. Vir sommige is dit ‘n baie, baie vreemde konsep.
aar is eenvoudig niemand wat soveel kan omgee, liefhê, organiseer en uitsorteer soos ‘n mamma nie. Sy is die een wat die hele huishouding se tydskedules soos die alfabet uit haar kop ken, weet wat in die koskaste en yskaste aangaan, help met huiswerk en om vir toetse voor te berei – terwyl sy alreeds die kinders se verjaarsdagpartytjies ver vooruit beplan. Mammas is eenvoudig aanmekaargeweef om honderde klein dingetjies te kan bestuur, begrotings te laat klop en ‘n seerplek gesond te soen – alles tegelyk. Daar was al honderde skrywers en digters wat die wonderwese van ‘n mamma met lof besing het. As jy op Facebook ‘n tipiese mamma-belangegroepie volg, sal jy verbaas wees oor waaroor mammas raad vra - alles natuurlik op hulle kinders gemik.
Die einddoel is altyd om die beste ma moontlik te wees, sodat jou kinders ten alle tye gelukkig kan wees en tot hul volle potensiaal kan ontwikkel. Hulle vra vrae oor die beste dokters, nuutste vitamiene, dissiplinestrategieë, geboorte-opsies, beste skole, beste terapeute, slaaproetines, uitdagings met voeding… en die lys gaan net aan. Meer spesifiek kontak mammas my direk rakende bekommernisse oor leerhindernisse en gedrag wat soms ‘n bietjie haak - angs, frustrasie, skaamheid, ADHD, aanpassingsprobleme, spraak- en taalagterstande, kleuters wat min slaap, skoolkinders wat maklik huil, disleksie of ‘n gesukkel met lees. Mammas vermoei hulle met soveel uitdagings wat kinders grootmaak deesdae bied, en dit met die grootste toewyding en liefde. Behalwe vir uitdagings tuis, moet ‘n mamma ook nog
aan die buitewêreld bewys dat sy toesien dat haar kinders gebalanseerd eet, by die regte sportafrigters of kunsskole inskakel, sesmaandeliks by die tandarts is en Sondag almal tjoepiestil in die kerk sit. Dit is alles goed en wel, maar waar in hierdie warboel van ouerskap, maak Mamma ooit tyd vir haarself? Sommiges sien dit as selfsugtig en onnodig. Hulle reken jy verloor so ‘n tikkie van jou superkragte as jy erken dat jy soms aan jouself ook aandag gee. Ma’s doen dit mos nie? Dis hartseer dat die rol van mammas nog dieselfde moet wees as ‘n klompie jare gelede. Toe moes moeders net kinders grootmaak (soms ‘n hele paar van hulle!) en kosmaak. Daar was nie tegnologie, vreem de diëte, laktose- of glutenintoleransie, privaat sportafrigting en oorvol kurrikulums
nie. Werkende mammas handhaaf soms ‘n voldagberoep en doen al die ander dinge wat mammas op ‘n daaglikse basis moet inpas - briefies oor die kermis, oueraan de bywoon, rondry vir sport, betyds bevestig of verjaarsdagpartytjies bygewoon gaan word en natuurlik moet sy tussen-in darem ook nog soos ‘n vrou lyk. Die slegte nuus is egter: Jy kan hóé vermoeid met jou kind se uitdagings wees, die beste kos maak, die beste dokter of terapeut of skool vir jou kind kry – as dit nie goed gaan met die mamma nie, loop haar klein eendjies ook nie in ‘n ry nie. Wanneer jy daadwerklik bekommerd raak oor jou kind se selfbeeld, angs of konsentrasie of vermoë om te fokus en stil te sit, vra jouself af: ”Hoe gaan dit werklik met my?” Indien jy op ‘n lang vlug na Europa toe reis, wil jy tog nie ‘n
die televisie rond. Begin jou plaaslike Parkrun ondersteun doen net iets! Eet meer gereeld en gesond Dit help nie die kinders eet fantasties en jy slaan etes oor en vervang dit met koffie-in-diehardloop nie. Konnekteer met JOU behoeftes Het jy nog iets soos ‘n stokperdjie waarvan jy hou? Gee weer aandag daaraan, of lees net ‘n bladsy of twee in die boek wat al maande lank op jou bedkassie lê. Prioritiseer slaap Soms kan ‘n paar huishoudelike takies so ‘n bietjie wag; klim vroeër in die bed of lê ‘n minuut of twee later oor naweke.
emosionele, uitgebrande en gespanne vlieënier hê nie. Ouerskap is ‘n lang reis en mammas wat die stuur neem, moet die erns van selfsorg besef, sodat jy júis ‘n beter ouer kan wees. Slegs dan kan jy in die oomblik kwaliteittyd met jou kinders spandeer en nog meer waarde toevoeg tot jou gesin - of kalm bly in daardie situasies wat juis van jou vereis om diep asem te haal en nie by te dra tot die chaos nie. Die wonderlike ding van selfsorg is dat jy self kan kies wat jou emmer opnuut kan vul, sodat jy weer liefdestrome oor jou man en kinders kan gooi. Vir sommige is dit ‘n paar tekkies op die teer en kilometers se vrede en stilte. Dis dalk ‘n bietjie wegbreek – alleen of saam met ‘n goeie vriendin, dalk ‘n goeie boek wat jy wil lees of soms net ‘n kort tydjie alleen in ‘n warm bad. ‘n Goeie fliek laat sommige se siele rustiger en ander verkies ‘n goeie koffie in ‘n restaurant. Wanneer laas het jy tyd uitgeboek in daardie besige skedule net vir jouself? Wanneer laas het jy en jou man werklik alleen iets gedoen sonder om heelaand die kinders te bespreek? Moenie die waarde van hierdie klein aksies weglag en dink dat dit onbenullighede is nie.
In 1950 is daar gereken dat die huwelik baie, baie belangriker geag word as die verhouding tussen ouers en kinders. Dis nie so verregaande nie. Kinders staan deesdae primêr as prioriteit in die gesin, terwyl ouers eerstens aan hulself en hul huwelik aandag moet gee. Vandaar gaan gesonde verhoudings uiteraard oorspoel na die kinders toe.
jouself vir ‘n lekker bederf; jy verdien dit! Pluk jou dagboek of slimfoon uit en maak tussen daardie honderde kleurgekodeerde afsprake van elke kind, ook vir JOU ‘n plekkie. Jy is dit werd.
Selfsorgidees vir besige mammas Beweeg meer! Stap om die blok of spring voor
Vra vir hulp Ander vriendinne, familie en grootouers kan jou onder steuningsisteem uitbrei, en is soms van onskatbare waarde. Leer om nee te sê Sonder enige verduideliking mag jy ferm nee sê vir sekere dinge. Realistiese verwagtinge Perfeksie bestaan nie in ouerskap nie. Ontspan, en doen net so goed as wat jy kan.
Op die ou einde baat kinders werklik nie by doodmoeë, kortaf, uitgebrande ouers wat verby mekaar jaag nie. Daar haal ek my hoed af vir elke enkel mamma wat soveel meer selfsorg verdien – maar beslis die minste kry. Stop net vir een oomblik en maak ‘n aantekening oor hoe vol jou eie emosionele tenk tans is. Indien daar rooi ligte flikker, maak daadwerklik ‘n prioriteit hiervan. Dit is baie belangriker as die volgende ouerkomiteevergadering wat jy moet bywoon. Die kinders kan maar een aand by ouma bly en propvol suiker gestop word. Hulle sal een varkie-aand oorleef. Hou op skuldig voel om tyd aan jouself te spandeer – dis nie ‘n luukse nie, maar ‘n absolute noodsaaklikheid vir enige ouer wat sy sout werd wil wees. Spandeer daardie ekstra sent of twee op
p Igna Kotze het ‘n privaat Mind Moves® praktyk wat beweging gebruik om neuro-ontwikkelingsagterstande aan te spreek. Sy is opgelei in spelterapie en het eers as onderwyseres haar kennis met kinders en ontwikkeling gevestig. Sy het `n nagraadse kwalifikasie in Psigo- Opvoedkunde en kan gekontak word op igna.duplessis@mindmoves.co.za
Pannar Seed Salesperson of the Year 2019 Francois Mellett was named Pannar Seed Salesperson of the Year for the 2019 season. Francois represents Pannar in the Standerton and surrounding areas. From Left: Flip Botha (Commercial Effectiveness Manager), Francois Mellett and John Odendaal (National Marketing Manager). The runner-up award went to Willem du Plessis, sales representative in the Bethal area.
Hoofre SA kon Kallie S hy sit i ments
New director appointed Claude Cloete was recently appointed to the Board of Directors of the OVK Group after the unexpected passing of Mike Dobrowsky. He has been farming for 38 years with Merino sheep and Angus/Tuli cattle in the Dordrecht District. We will visit Claude to find out more about his farming in which his family is very active and his vision for the future. Donâ&#x20AC;&#x2122;t miss it in the September edition of OVK News.
22 OVK NUUS | Maart 2020
Die Oos-Vrystaat is deur Johan Groenewald, Pi
egter Mogoeng Mogoeng was die hoofspreker tydens die Graan ngres wat by NAMPO Park gehou is. Met die tong in die kies het Schoeman â&#x20AC;&#x2DC;n sweep aan die hoofregter oorhandig en gevra dat n die Parlement moet gebruik om â&#x20AC;&#x2DC;n paar van die jong parleslede in toom te hou.
Graan SA kies nuwe voorsitter Derek Mathews (regs) is tydens die onlangse Graan SA kongres as nuwe voorsitter verkies. Hy was voorheen die vise-voorsitter. Hier staan hy by Jannie de Villiers, hoof uitvoerende beampte van Graan SA.
ierre Trytsma, Christo Beukman, Gert Jacobs, Hannes Van den Berg, Hentie Bothma, Nant Yzel, Stephan Nel, Bernard Maree, Hennie Vermaak, Jaco Breytenbach, Theunis Pretorius en Stefan Pretorius by die kongres verteenwoordig.
March 2020 | OVK NEWS 23
There is a growing problem of parasitic worm resistance in sheep. Even if it is often not immediately recognisable by farmers because of its insidious nature, it can lead to significant productionloss in sheep on affected farms. However, resistance can be controlled through appropriate worm treatment and flock management strategies.
Background to worm resistance in sheep Resistance to treatment for roundworms amongst sheep has been identified as a growing problem in many countries where sheep are produced. Often the problem is not recognised in sheep flocks until it has reached significant proportions, as the loss of production may not be noticed until such time as a threshold or tipping point is reached. By the time resistance is clinically apparent, it has become well and truly established in the flock and on the pasture. By then, the application of resistanceprevention strategies might not be effective. At that stage too, treatment with most classes of commonly-used wormers may be of little value, as resistant worm-eggs have become dominant on the pasture, where they remain as a reservoir for future generations of sheep which may graze on them. The resistance problem can be traced to the practice of worming sheep year-on-year with wormers that contain chemicals of the same chemical class. Such routine preventative di-
Information from HPRA sease approaches for worm control that were practiced for the past number of decades are now out-of-date scientifically. These approaches were aimed at reducing the parasitic burden in individual animals and in the flock at large. However, they had the effect of selecting for resistance amongst the parasitic worms ingested from the pasture. In particular, the practice of treating all sheep on a farm at
the same time and with the same wormer and moving them to a clean pasture immediately after treatment, and repeating this practice at frequent intervals during the grazing season, has created the ideal scenario for the development of worm resistance. The reason for this is that once susceptible worms are killed in the sheep, they can no longer shed eggs which are passed out in the dung to the pasture.
This means that the way is clear for eggs from resistant worms to take over; in accordance with the established life-cycles of the worms concerned, the resistant worms lay eggs that contain the genes coding for resistance to the class(es) of wormer being used become the dominant strain on the pasture. In extreme cases, these resistant eggs become the only source of new infestation amongst naive sheep. Once ingested by the animal they
take up residence, develop into worms and begin to lay eggs. In this way, the level of pasture contamination with resistant eggs increases significantly over time. Moreover, infested sheep may be unknowingly traded and can act as incubators to spread resistance to new farms that previously did not have the problem.
Problem identification Stock owners and keepers should ideally monitor the status of their flock for worm resistance as this will influence the choice of appropriate treatment and control strategies. Resistance to wormers can be suspected where: l The overall liveweight gain of the flock is falling yearon-year for no obvious reason. l Individual animals in the flock fail to thrive despite adequate nutrition or obvious disease being present, l Individual animals continue to scour even after treatment with a broad-spectrum wormer. Resistance can be determined by faecal testing. This can be done either on: l A representative sample of animals in the flock, or l Individual animals e.g. bought-in animals. Where a problem is suspected, professional advice from a veterinary practitioner or other animal health specialist should be sought and presence of resistance confirmed by appropriate laboratory tests.
Biosecurity measures to prevent the introduction of resistance into the flock, e.g. by appropriate treatment and quarantine of new animals (e.g. rams) before they join the flock, Monitoring the health and production of the flock, and Managing the pasture to minimise the threat of the resistant worm-eggs becoming dominant over susceptible worm-eggs.
The goal for modern worm strategies is primarily to manage the pasture worm burden, balancing the need of individual animals for suitable therapy with the goal of ensuring the survival of susceptible parasites which can competitively inhibit the number of resistant parasites available on the pasture. In this way animals at pasture will not be exposed exclusively to re sistant worm eggs but rather will ingest susceptible worm eggs. These animals can be treated before their worm bur den leads to significant production loss. In practice, this means that treatment is targeted towards: l Scouring or soiled animals only, or l Animals with confirmed high infestations, or l Animals with markedly poor body condition. Animals with light worm infestations of susceptible parasites should not be routinely treated (so as to maintain the pasture supply with susceptible worm eggs).
Effective treatment and control strategies are based on: l Targeted treatment of selected animals with an appropriate drug,
There are a considerable number of veterinary medicines authorised for the treatment of worms in sheep and it can be difficult for a lay-person to de-
termine which to use. This difficulty is compounded by the fact that the same, or very similar, wormers are marketed under different brand names. If the user were to switch between brands of drug from the same chemical class of chemicals, he might not in fact be switching to an appropriate drug, but might conversely be accentuating the problem. The objective in choosing an appropriate wormer is to pick one which will kill the parasites that are present and avoiding those for which resistance has been identified e.g. so-called white drenches are not effective to control parasites that are benzimidazole-resistant. Therefore where benzimidazole resistance has been identified, users who switch from e.g. albendazole to fenbendazole containing brands will be wasting their money and adding to the problem of resistance on their farms, likewise where resistance to other chemical classes has been identified.
Recommendations for using wormers Whatever the chemical class of the drug that is to be used, sole reliance on that chemical as the only wormer will, inevitably, hasten the development of worm resistance in a flock. The following general principles apply to minimise the development of worm resistance: Use a wormer from a chemical class which is likely to be effective. Where resistance to a particular chemical has been confirmed, avoid using that class of chemicals again. Treat only those animals in the flock that: l Are scouring, or l Are suffering from ill-thrift, or
Weigh the animals before treatment and apply the correct dosage. Too low a dosage increases the chances of resistance developing. Rotate the chemical classes of wormers used each year, avoiding those to which resistance has been found. Monitor the productivity of the flock during the year. Where poor thrive is suspected, discuss the position with your veterinary practitioner or animal health advisor. Recommendations for worming new sheep prior to joining the flock Sheep that are purchased to join an existing flock, which is known to be free of resistant worms, may contain worms that are resistant and therefore act as a source of anthelmintic-resistant eggs which could infect the flock. Two control mechanisms exist: l The imported sheep may be quarantined in a shed or concrete yard and tested for the presence of resistant worms. Only if the sheep is found not to harbour resistant worms, should it be allowed to join the flock. l Where the imported sheep have either not been tested for the presence of resistant worms, or have tested positively for resistant worms, they should be quarantined in a shed or concrete yard and wormed with an appropriate wormer. In this case the appropriate wormer is one that is: l Of a different chemical class to that of which resistance has been found,
Niche farming pave way for growth
In light of the critical role that agriculture plays in job creation and food security, targeted investment opportunities in the sector is crucial to ensuring increasing sustainability and productivity in the sector. Bizcommunity.com reports that experts are of the opinion that South Africa has a chance to gain enormous advantages, especially if farmers were to focus on smaller niche sectors, such as macadamia, pecan nuts, olives and berries; crops which are showing great expansion potential thanks to significant market demand.
South Africa’s untapped potential To achieve economic security, many farmers have had to diversify and become innovative to support their primary income streams. These diversification strategies have seen farmers investing in other businesses in the value chain due to the rapidly changing nature of large-scale farming. Agricultural company, Laeveld Agrochem, for example, has been promoting and growing the niche farming concept for the past three years. "We believe it is important to actively and continuously cultivate innovation in the ever-changing agricultural landscape. Our role is
to ensure that every individual success story contributes to the bigger picture of food security and the strengthening of the country’s agricultural sector," says Corné Liebenberg, Laeveld Agrochem marketing director."
Consumer power and impact According to Dr John Purchase, CEO of Agricultural Business Chamber (AgBiz), South Africa’s blueberry sector is doing exceptionally well, with room for growth in many other niche sectors. According to Mordor Intelligence research, the global market for blueberries could reportedly be valued at around R64bn by 2024 - at an annual compound growth rate of 6.7%. Locally, the
Food production is South Africa’s largest manufacturing sector and is mainly driven by national and multi-national food manufacturers. The local agricultural sector is still navigating a variety of challenges covering the spectrum from severe drought and load shedding to the farreaching impact of policy uncertainty. Despite these trying circumstances, a number of sectors have performed exceptionally well with the maintenance as well as a growth in yields. Notwithstanding the abovementioned challenges, the Bureau for Food, Agriculture and Policy (BFAP), in its 2019-2028 outlook report, highlights impressive growth in agricultural exports over the past decade – a trend that is being supported by the horticultural sector. According to the report, industries such as citrus, table grapes and pome fruit, the report states, have all succeeded in creating a global footprint by sharing in the increasing global trade volumes.
Information from www.bizcommunity.com
provinces of Limpopo and Mpumalanga are expected to be the biggest production areas. "People have more money to spend on food, especially China,” he explains.“South Africa is a small player when it comes to some commodities, but we can definitely make our mark globally with certain niche products. We must focus on what we’re good at. Agriculture is busy changing around the world. A small country like the Netherlands, for example, is the second biggest exporter of agricultural goods in the world, proving that, with the necessary focus and innovation, it is entirely possible to take lead."
harl is ‘n vyfdegeslag Merinoboer op die plaas Vlakfontein in Philippolis en het in 1979 die kudde oorgeneem. Sy voerkraal se voedingskoste het gedurende die droogte teen die einde van die voringe eeu drasties gestyg en hy en ‘n vriend het besluit om hul eie voerpille te vervaardig. “Ons het ‘n klein masjien aangeskaf wat net 20 sakke per dag kon produseer.”
Die droogte van 1999 noop ‘n skaapboer in Philippolis om alternatiewe voedingsmoontlikhede te ondersoek en na jarelange ontwikkeling word ‘n voerfabriek 200km van sy plaas af opgerig. Ons het by Charl Weideman in Rietrivier gaan kuier om die fabriek te besoek en meer oor sy verhaal te hore te kom.
By veilings het ander boere hom begin vra watter voeding hy vir sy skape gee aangesien hul kondisie besonder goed was, en so het die woord van sy voerpille versprei. “Een boer bestel toe 100 sakke en ek het nie geweet hoe ek die klomp sakke met ‘n bakkie sou kon gaan aflaai nie. Ek koop toe ‘n vyftonvragmotor met ‘n tweetonsleepwa, wat my in staat gestel het om 140 sakke op ‘n keer te vervoer. Dit was die begin van Weideman Voere.” “Die vraag na die voerpille het vinnig toegeneem en ons kon nie met die paar besproeiingslande op die Philippolisplaas voorbly om genoeg lusern en mielies te plant nie. Ons het vir ‘n wyle ‘n oog op die besproeiingsplaas, Gannahoek, hier in Rietrivier gehad en toe die geleentheid in 2008 opduik, het ons dit gekoop en ‘n klein voerfabriek opgerig.” Saam met sy seuns Jaco en Charl (jnr) het hulle nou die geleentheid gekry om 120 hektaar besproei ingslande met lusern, mielies en hawer te beplant om in ten minste 30% van die fabriek se behoeftes te voorsien. Hulle het die fabriek vyf keer in sewe jaar vergroot en produksie styg jaarliks met 24%. Charl vertel dat hulle destyds ‘n trok wat 300 sakke kon aflaai, gekoop het.“Dit was ‘n groot oomblik toe daardie trok hier intrek
en ons 300 sakke met die hand moes laai. Ons het sommer ‘n stellasie met sakke gebou en die werkers het met die sakke bo-op hul kop die trok gelaai. Dit het heeldag geneem en aan die einde was almal doodmoeg. Vandag het ons onder andere drie 36 ton-trokke wat voltyds op die pad is en 32 000 sakke per maand by boere aflaai.” Die grootste uitdaging is gehaltebeheer asook om betyds by die boere af te lewer. Hul kliëntebasis strek vanaf die SuidVrystaat en Noord-Kaap tot selfs in Gauteng. “Gedurende die periode vanaf Junie tot Januarie is ons drie maande vooruit bespreek vir aflewering. Die plase is dan in ‘n intensiewe
siklus met lamtyd en voeding is van kardinale belang om gesonde en sterk lammers te verseker en die ooie in ‘n optimale kondisie te kry sodat hulle gemaklik kan lam en na hul lammers kan omsien. Menige boer het deesdae lamhokke en is voerpille die enigste voeding wat die ooie dan kry.” Die samestelling van die pil is baie belangrik en moet konstant wees.“Die pil kan nie eendag so lyk en dan weer die volgende dag anders nie. Ons stelsel is gerekenariseerd om presies die regte hoeveelheid lusern, mielies en ander bestanddele in te voer om gemeng te word. Elke keer as die boer sy voer kry is die pil dieselfde,” verduidelik Charl.
p Charl Weideman met sy twee seuns, Jaco (links) en Charl (jnr) by bale lusern wat ‘n groot deel uitmaak van die bestanddele van hul voerpille. “Ons produkte se gehalte word gereeld deur die Universiteit van die Vrystaat getoets, om ons te verseker van deurlopende goeie kwaliteit. Verskillende pille is spesifiek geformuleer om aan die behoeftes in elke fisiologiese stadium van die dier te voldoen. Die aangekoopte lusern en mielies word volgens streng standaarde getoets om veral die proteïenvlakke te bevestig.” Die fabriek gebruik jaarliks tussen vier- en vyfduisend ton lusern en 6 duisend ton mielies.
‘n Ram se behoeftes verskil van dié van ‘n ooi sowel as van ‘n lam. Die ontwikkeling van die voerpille en lekke het op Vlakfontein plaasgevind en saam met ‘n voedingkundige van Cradock is die voerpille aangepas om gebalanseerde voeding aan die verskillende kategorieë skape te gee. Die feit dat die voerpille op hul eie diere getoets word, maak die produkte uniek. Addisionele voerpille vir perde, wild en beeste word ook by die Rietrivierfabriek vervaardig. Skaapvoeding van verskillende rasse verskil en Charl verduidelik dat Dorpers se voerpil effens aangepas word aangesien hy ‘n vinnige groeier is en vinniger vet aansit - derhalwe moet die energievlakke nie te hoog wees nie. Wolskape soos die Merino
en Dohne is op dieselfde dieet. Die verskil in natuurlike weiding in verskillende streke van die land beïnvloed nie die samestelling van die voerpil nie aangesien die skaap se behoefte aan proteïne en energie dieselfde bly, word dieselfde voerpil gebruik. Jaco vertel dat winter- en somerweiding in voedingskrag verskil en hulle vervaardig ‘n winter- en somerlek om aan te pas by die natuurlike veld. Die voerpille bly dieselfde met inagneming van die behoefte van die skaap. Die kwaliteit van die natuurlike weiding bepaal hoeveel voerpille of lek addisioneel gegee word. Jaco het in 2008 by sy pa in Philippolis aangesluit nadat hy vir onder andere Maties en
Griffons rugby gespeel het. Na vele beserings is hy na Guernsey, ‘n klein eiland, om geld bymekaar te maak. Dit is waar hy sy vrou, Anica ontmoet het. Vandag is hulle die trotse ouers van twee seuns. “Ek het sportbestuur studeer en al my landboukennis kom van my pa,” vertel hy. Charl (jnr) het ook ‘n rugbyloopbaan gevolg en was deel van Maties se span wat die FNB Varsity Cup in 2010 verower
Die voerpilfabriek word te klein om in die vraag te voorsien en ‘n nuwe groter aanleg word beplan. Die groot skuur huisves die lusern en mielies wat vir die voerpille gebruik word.
het. Daarna het hy vir die Shimlas, Griffons en Leopards gespeel. Hy het nog altyd in boerdery belanggestel en na verskeie beserings het hy besluit om sy rugbystewels op te hang en by sy pa aan te sluit. Hy sou eerder met die skape op Philippolis wou geboer het, maar sy aandag word vir nou vir eers by die voerpilfabriek vereis. Charl (jnr) en sy vrou Elizma, het onlangs hul eersteling verwelkom. Charl vertel dat die meeste van hul kliënte mense is wat hy ken en met wie hy vriende is. “Dit plaas ‘n baie groot verantwoordelikheid op ons om te verseker dat die voerpille van konstante hoogstaande gehalte is. ‘n Groot voordeel is dat ons geen uitstaande debiteure het nie. As iemand uitstel vir betaling
Charl (jnr) en Jaco, beide kranige rugbyspelers voordat hul beserings opgedoen het, het van kleins af hul pa op die plaas in Philippolis gehelp. Hulle maak nou beurte om die voerpilfabriek te bestuur.
vra totdat hy sy woltjek gekry het, is dit reg so, want ek weet hy sal my betaal.” Voerkrale is onder druk weens hoë voerkoste en Charl is van mening dat die enigste manier waarop ‘n voerkraal kan bestaan, is om die volledige waardeketting te besit - die voerkraal, abattoir en slaghuis wat direk aan die verbruiker kan lewer. “Die meeste boere rond deesdae hul eie diere af en verkoop hulle dan om die maksimum opbrengs per lam te genereer.” Lusern is ‘n belangrike element van die voerpilmengsels en hulle moet altyd sorg dat hulle genoeg voorraad gestoor hou. “Verlede jaar het die Chinese baie lusern aangekoop – dit was ‘n probleem om hoëkwaliteit lusern in die hande te kry en ons moes van alternatiewe verskaffers aankoop. Die lusern bale se vogpersentasie mag
nie meer as 14% wees wanneer dit gestoor word nie ” Charl is baie positief oor die toekoms. “Ons glo in die toekoms van landbou en die land en hou geen kapitaal terug nie. Ons is in die proses om ‘n nuwe fabriek van etlike miljoene op te rig, aangesien dit is wat ons besigheid nodig het. Die funksionering van ons familie-
onderneming en opvolgstrategie is in plek en ons is baie opgewonde oor wat voorlê.”
finansiële investering wees asook ‘n bewys van ons geloof in die dag van môre.”
Jaco sê die jongboere is baie positief. “As jy kyk hoeveel jong manne in ons omgewing boer, is daar min twyfel dat landbou se toekoms verseker is. Almal is vol planne en ons hou beslis nie terug nie. Die nuwe verwerkingsaanleg gaan ‘n groot
Wat begin het as ‘n klein navorsingsprojek, het later uitgebrei na ‘n groot suksesvolle familieonderneming wat die lewenspaaie van Charl en sy seuns totaal verander het. Die toekoms bly maar eenmaal onvoorspelbaar... en dit is dalk beter so.
Daggaprodukte in die landbousektor Agri SA het in ‘n verklaring gesê dat hulle kennis neem van die regering se plan om die kommersiële gebruik van hennepprodukte te wettig en te reguleer om geleenthede te skep vir kleinskaalse boere; om beleid te formuleer oor die gebruik van dagga-produkte vir mediese doeleindes, en om hierdie bedryf uit te brei in lyn met wêreldwye tendense, soos gemeld in die President se staatsrede. Dit is belangrik dat die regering die totale waardeketting in ag neem wanneer hy sy beleid vir kommersiële dagga- en hennepboerdery ontwerp, veral aangesien die fokus op kleinskaalse boere is. Hierdie boere het nie noodwendig toegang tot al die insette wat nodig is om ‘n suksesvolle oes te verseker nie, insluitend maar nie beperk
tot bemesting en water nie. Verder is dit ook uiters noodsaaklik dat belegging in enige projekte werkskepping tot gevolg sal hê gegewe die land se onaanvaarbare hoë werkloosheidskoers. Dit is onduidelik wat die werkskeppingpotensiaal vir kommersiële dagga- en hennepboerdery in terme van primêre landbou is. Dit is moontlik dat werkskepping ‘n uitkoms sal wees van sekondêre landbou waar dagga en hennep bewerk word en die produkte geproduseer en verkoop word. Dit verg egter behoorlike beplanning in terme van infrastruktuurontwikkeling en marktoegang om die lewensvatbaarheid van kommersiële dagga-en hennepboerdery te verseker. Georgani -
seerde landbou mag nie van hierdie beplanningsproses uitgesluit word nie. Dit is ook noodsaaklik dat kommersiële dagga -of hennepboerdery nie inmeng met voedselsekerheid nie. Daar is ‘n risiko dat kleinskaalse landbouers sal verkies om met dagga of hen-
nep te boer weens die moontlike kontantaansporing. Dit kan negatief inwerk op kommo diteite wat benodig word vir voedselsekerheid – ‘n potensiële onbedoelde gevolg wat versigtig bestuur moet word. Laastens, gegewe die misdaadkoers in landelike gebiede, is dit belangrik om die koste verbonde aan ‘n dagga- of hennep-oes in ag te neem wanneer besluite geneem word ten opsigte van beleid. Maatreëls om te verhoed dat dagga produksie aanleiding gee tot onwettige gebruik, is uiters belangrik.
As the number of confirmed coronavirus cases surges to 400 in Italy, the country’s agricultural industry is already feeling the impacts of the epidemic. Harvesting, packaging and transportation have all been deeply affected by strict measures introduced by the Italian government to contain the spread of the virus. To make things worse, several European countries have started asking Italian suppliers for additional and more comprehensive certifications on imported Italian goods. Others have enforced regulations that could reduce the availability of foreign seasonal workers ahead of the next harvest. Restrictive measures have been mostly applied in the north of the country. Just south of Milan, the epidemic led the government to define a ‘red zone’— eleven municipalities no one can access or leave. Milan itself and several other municipalities in the Lombardia and Emilia-Romagna regions were declared ‘yellow zones,’ where “maximum caution” is urged for all citizens and workers. That region is one of Italy’s most important industrial and agricultural districts, where measures of restricted movement are affecting the ability to process, package and dispatch products for domestic and international markets. The farmers’ association, Coldiretti, underlined how hard the agriculture industry could be hit if the seasonal foreign workers could not come to Italian fields.
“The fourteen-day quarantine enforced by the Romanian Health Ministry concerns those who reach Romania from the Veneto or Lombardia regions or those who travelled by plane in the last two weeks,” Coldiretti said in a statement. “This decision drove many Romanian workers to abandon work plans in Italy just before the spring season, when the agricultural activities in the field begin everywhere.” However, in spite of travel limitations and the threat of disease, some workers plan on coming to the region anyway when the work begins. “I was here last spring and I will be here this year as well, and I am quite sure that many of my fellow countrymen will do the same,” Stelian Lungu, a Roma-
nian worker in central Italy, told Olive Oil Times. “It does not depend on the virus, it depends on the chance to find a job. Of course, things can always change but, as long as there are jobs available, they will come no matter what.” The scenario could change, depending on how effective the adopted measures will prove at stopping the epidemic. Also at stake are Italy’s agricultural exports, which in 2019 accounted for one-quarter of all agribusiness revenue, according to Coldiretti. “We can not accept the further certifications for Italian goods requested by some national authorities, because there is no risk of infection whatsoever in handling food and packages,”
Teresa Bellanova, the Italian minister of agriculture, said. She argued that the additional requirements being made by some European countries are illegal. “We are committed at every level to avert any blockade against Italian exports,” she said. “It represents unfair competition; it must be denounced and immediately halted.” Action has been deemed urgent by the Italian authorities. Several commercial ports have already encountered problems in unloading Italian freighters in part due to the ports’ own personnel not willing to meet with their Italian counterparts and the lack of medical support in these types of import and export operations.
What happens next is unpredictable, but the production chain — the backbone of the Italian agribusiness sector — is already trying to assess the damages.Every farm is affected by the epidemic. Even the iconic farmhouses in Tuscany, land of olive oil and wine, are now facing a mass-cancellation of reservations by international guests. Nobody knows when the emergency will be over and those uncertainties do not help. Many across the sector believe some form of support from the government will be needed by farmers and added-value companies. All stakeholders meanwhile are looking to the European Union to find a common strategy in dealing with the virus and its consequences.
Roofdierbestuur die basiese beginsels
Dit is altyd die verantwoordelikheid van die boer om sy diere te beskerm teen roofdiere, siektes en enige ander situasies wat die diere skade kan aandoen.
oofdiere speel ‘n belangrike rol om dieregetalle te beheer en balans in ekostelsels te behou. Hulle verwyder ou en siek diere en party is uitstekende aasdiere omdat hulle karkasse opvreet wat andersins siektes sou veroorsaak het. Roofdiere is territoriaal en die sosiale gedrag van elke spesie speel ‘n belangrike rol in die afbakening van hul gebiede. Die ondeurdagte verwydering van roofdiere uit ‘n gebied veroorsaak ‘n vakuum wat beteken dat vreemde diere aanhoudend in die gebied gaan inbeweeg. As sulke diere in groot getalle in ‘n nuwe habitat inbeweeg en desperaat is om hul gebied te beheer, gaan kleinvee beslis ‘n maklike prooi wees. Pogings om roofdiere op ‘n lukrake manier uit te wis om kleinvee te beskerm, is geen langtermynoplossing nie. ‘n Gebalanseerde benadering om die status en samestelling van die roofdiere se normale prooi te herstel, ‘n goeie kennis van die roofdierbevolking op die plaas (veral van die dominante territoriale diere), beskerming van die lewendehawe in vennootskap met buurplase en deelname aan ‘n gekoördineerde roofdierbeheerinisiatief, sal oor tyd tot minder veeverliese lei. Dit is belangrik om roofdiere met ‘n gekoördineerde benadering te beheer deur die gebruik van ‘n kombinasie van beste praktyke (dodelike sowel as nie-dodelike metodes). Jag-
ters moet baie versigtig wees om roofdiere dood te maak, tensy hulle baie sterk bewyse het dat hulle met die ware skuldiges te doen het.
Implementeringsmetodes om roofdiere wat probleme veroorsaak, te beheer
Jagters en vee-eienaars wat roofdiere bestuur behoort geakkrediteer te wees by ‘n bewaringsowerheid (gewoonlik ‘n natuurbewaringsliggaam). Akkreditasie word deur ervaring en die bywoon van spesifieke geakkrediteerde kursusse verkry. Boere behoort die volgende te oorweeg: l Gebruik verkieslik niedodelike metodes soos natuurlike herders (honde,
donkies, Alpakkas), krale, roofdierwerende heinings en beskermende halsbande. Die beheermetodes moet wettig wees (bv. nie-giftig). Maak seker dat die beheermetode vir die teikenroofdier korrek gebruik word. Alle inligting oor die relevante beheermetodes wat ingestel gaan word moet vooraf goed nagevors word. Dit is noodsaaklik dat hanteerders opgelei is. Teiken die oortreders, nie die spesie in die algemeen nie. Statistieke van beide veeverliese en roofdiere wat uitgewis is, moet
bygehou word. Dit sluit die roofdier se ouderdom, geslag en maaginhoud in. l Dit is belangrik om met die bewaringsowerheid wat die roofdierbeheer bestuur, te skakel en inligting uit te ruil.
Kriteria om beheermetodes te meet l Beheermetodes moet kostedoeltreffend en in verhouding tot veeverliese wees. l Indien van jag gebruik gemaak word, moet dit doeltreffend wees deur net gekwalifiseerde jagters te gebruik. l Dit moet vinnig en menslik wees en lyding moet beperk word.
l Dit moet selektief wees en slegs die roofdiere teiken wat probleme veroorsaak. l Dit moet die minimum uitwerking op die spesie en die omgewing hê. Suksesvolle beheer van roofdiere vereis die ontwikkeling van ‘n natuurlike habitatplan waar die produsente die verskillende roofdiere, hul getalle en hul gedrag kan waarneem. ‘n Tipiese geïntegreerde plan bestaan uit die volgende: l ‘n kaart wat watergate, gate en die roofdiere se gebiede aantoon; l inligting oor paarseisoen en die nageslag van die spesie of kudde; l notas oor getalle, die koste van metodes, beheerstatistieke, inligting oor spesies, geslag, ouderdom en die maaginhoud van roofdiere wat doodgemaak is; l kontakbesonderhede van Natuurbewaringsamptenare wat betrokke is by die beheer en bestuur van roofdiere; en
l die geïntegreerde bestuursplan moet poog om van beseringsvrye metodes gebruik te maak soos: - Halsbande met klokke en reuke: Hierdie halsbande is goedkoop, verg min onderhoud, is maklik om te gebruik en maklik om te verkry. Dit is deur boere vir plaaslike toestande ontwikkel. As dit te veel gebruik word, kan dit die vee se posisie verklap. - Veldwagter-halsbande: Die tegnologie bestaan uit ‘n sensor wat beweging waarneem. Dit sal die boer help om in ‘n geval van ‘n moontlike veediefstal of roofdieraanval op te tree. Die nadeel is dat dié halsbande net werk in ‘n gebied waar daar selfoonopvangs is. - Heinings: Dit is die enigste metode wat 365 dae van die jaar beskerming bied. Dit is ‘n langtermyn, maar duur vir die gebruik in kleiner gebiede en
plase. Party roofdiere kan egter gate onderdeur die heining grawe en daarom behoort die heining se basis goed in die grond gevestig wees. Geëlektrifiseerde heinings kan ook oorweeg word, maar dit is baie duur. - Afskrikmiddels: Dit kan ligte of alarms insluit wat die roofdier sal afskrik. - Oppasserdiere: Daar is hernude belangstelling in meer doeltreffende, tradisionele maniere soos oppasserdiere, bv. Anatoliese herdershonde, Alpakkas en donkies. Anatoliese honde is net doeltreffend as hulle korrek geselekteer en opgelei is. Die honde moet saam met die trop in die kraal gesit word terwyl hulle nog klein is sodat hulle ‘n band met die vee kan vorm. Donkies is ook doeltreffende “waghonde”. ‘n Enkele donkie, veral ‘n merrie, sal die
trop as haar eie aanneem en beskerm. Alpakkas is gewoonlik doeltreffend omdat hulle nuuskierig en vreesloos is. - Koningshalsbande: Dit is ‘n wye, verstelbare PVC halsband wat om die nek van elke dier in die kudde pas. Dit maak dit baie moeilik en selfs onmoontlik vir ‘n roofdier om ‘n dier in die nek te byt. - Doodstophalsband: Dit is ‘n stewiger halsband wat die trop teen aanvalle van rooikatte sal beskerm. Beide laasgenoemde twee halsbande keer egter nie dat die vee van agter af aangeval word nie. Dit is belangrik dat boere en werkers die nodige opleiding ontvang oor roofdiere, die hulpbronne wat beskikbaar is om hul getalle te beheer en hoe die bogenoemde metodes doeltreffend te bestuur.
Inligting met verginning van rpo.co.za
A farm in Moscow has begun testing virtual reality (VR) headsets on its cows to help reduce anxiety levels among its herd. The experiment, which was reported by Russia's agriculture ministry, has seen VR developers and veterinarians work together to adapt a headset to perfectly fit a cow's head. It simulates a "unique summer field" environment for the user, and takes into account a cow's better perception of shades of red in comparison with weaker perceptions of blues and greens, the ministry said. The results recorded in an initial round of testing, it added, found a link between the use of VR and "a decrease in anxiety and an increase in the overall emotional mood of the herd".
Brazil's soybeans sales to China remain very strong Brazil, the world’s largest soy producer, and supplier shipped 3,55 million tons of soybeans in the first three weeks of February, up 367% month on month, according to a report from the Brazilian foreign trade department. Despite the US-China Phase 1 trade deal, signed on January 15, the Chinese crushers still prefer the more price competitive Brazilian beans over the US- origin product, market sources said. According to S&P Global Platts, the price of soybean FOB Santos for April loading was assessed at US$ 345,77/mt, while soybex FOB New Orleans was determined at US$ 350,90/mt on February 28.
pace and currency depreciation, national crop agency Companhia Nacional de Abastecimento said last week. Another factor favouring Brazilian soy farmers is the timing of exports. The period of FebruaryMay is considered the peak season for the Brazilian soybean harvest and sales, while the new US soybean crop planting starts in March. Brazilian soybean harvest has picked up a brisk pace in
Soybean traders in Brazil are bullish despite prevailing global issues, such as economic slowdown and epidemic outbreaks, sources said. Brazil could export 9 million tons of soybeans in February, up 80% year on year, on good harvest
February on favourable weather across the country.The soybean harvest has reached 31% of the projected area of 36,4 million hectare in the 2019-20 crop year (September-August) as of February 20, on par with the five-year average. Soy exports averaged 236 900 tons/day so far in February, from 263 400 tons/day in the same period last year, the foreign trade data showed. The year-on-year decline in daily soy export volumes could be due to China taking more USorigin soybeans, market sources said, after the two countries signed their Phase 1 deal. Soybean purchases are a vital cog in the deal, since soybean comprises over 50% of annual US
Further effects on the actual production of milk are now set to become part of a wider and more comprehensive study with the headsets. According to the ministry, the experiment was inspired by a greater focus on the emotional wellbeing of farm animals, and how this can affect the quantity and the quality of produce. In Europe, systems are in place to ensure that animals are given as much free movement as possible. The statement then looked to an initiative already in place in Moscow, which sees sound equipment installed on the farms to broadcast classical music — "the relaxing effect of which positively affects milk output.” exports to China, while pork, beef and poultry comprise just 5%, 4% and 2%, respectively, according to the US Department of Agriculture. A partial trade agreement between the US — the world’s second-largest soy producer and exporter — and China may not bode well for Brazilian soybean farmers in coming months, who export nearly 80% of their produce to the Asian nation, especially while the Chinese government is struggling with the coronavirus outbreak. China’s supply chain has been hit hard by the virus outbreak, which could severely limit the transportation of agro commodities across the country, sources said.
CropLife SA warned that the current weather patterns in southern Africa may be conducive to the outbreak of certain insect pests. Moist air from the tropics may bring another infestation of the fall armyworm into the Limpopo, North West, Free State and Northern Cape provinces while the current conditions in these provinces and KwaZulu-Natal are conducive to the outbreak of African armyworm in veld and grazing paddocks. CropLife SA has been notified of massive clouds of small moths visible early evening in the northern parts of Namibia around Otjiwarongo, while a large-scale caterpillar infestation has also been reported by sunflower growers in the North West province of South Africa. Although the Karoo remains
extremely dry in most parts, it is possible for the migratory locust to appear, although it is unlikely at this stage. Crop and livestock farmers should be extremely vigilant in the mentioned provinces and scout late afternoons in cash crops, fruit orchards, grazing paddocks and natural veld for swarms of small moths as the first signs of Lepidoptera pest outbreaks. Farmers who grow non-GM maize and cotton, as well as vegetable farmers, are very vulnerable to the fall armyworm and need to make a special effort to scout for the pest. Scouting can be done visually in the early evening, but it is advisable to also use pheromone traps that are registered and available in South Africa.
Stroperverkope dui op bogemiddelde oeste Trekkerverkope van 485 eenhede in Februarie is byna 8% minder as die 526 eenhede wat verlede Februarie verkoop is. Vir die jaar tot dusver is trekkerverkope nou byna 11% laer as vir dieselfde tydperk verlede jaar. Stroperverkope van 18 eenhede in Februarie is drie eenhede meer as die 15 eenhede wat verlede Februarie verkoop is. Vir die jaar tot dusver is stroperverkope nou 21% meer as verkope vir dieselfde tydperk verlede jaar.
Die eerste produksieberaming vir somergewasse in 2020, toon dat die produksie van alle gewasse waarskynlik hoër sal wees as produksie verlede jaar. Dit geld veral vir die algehele mielie-oes teen 14,6 miljoen ton, wat na verwagting byna 30% meer sal wees as verlede jaar. Dit kan lei tot ‘n daling in mieliepryse. Huidige stroperverkope toon egter dat boere voorberei om goeie oeste te behaal. Die trekkermark bly uiters mededingend op grond van pryse. Ongeag die baie onlangse
swak waarde van die rand, gaan die pryssensitiewe mark waarskynlik volgehou word oor die korttermyn. Sentiment in die
mark bly nietemin versigtig optimisties en volgens verwagtinge sal trekkerverkope in 2020 soortgelyk wees aan verkope in 2019.
Hawer (Avena Sativa) is ‘n veelsydige kleingraan wat in die verlede grootliks vir die graanmark aangeplant is. Weens die gewas se goeie voedingswaarde en droëmateriaal produksie, word dit deesdae ook as ‘n belangrike weidingsgewas beskou. Veeprodusente kan hawer, wat ook oor relatiewe goeie hergroei-eienskappe beskik, aanplant om voldoende groenvoer vir die winter te produseer. Wintergraangewasse soos hawer word jaarliks regdeur SuidAfrika in groot hoeveelhede aangeplant as winterweiding vir skape, bokke en beeste. Kleingrane sluit onder andere die volgende gewasse in: Hawer, korog en stoelrog, koring en gars. Hawer kan in verskillende groeiklasse gedeel word, naamlik lente- (kortgroeiseisoen), intermediêre (mediumgroeiseisoen) en wintertipes (langgroei seisoen). Hawer wat in die lentetipe-groeiklas val, is nie baie kouebehoeftig nie en sal vinniger weigereed wees as wintertipes. Lentetipe hawer produseer egter nie groot volumes blaarmassa nie en word ook meestal aanbeveel vir hulle graanproduksie vermoë en is dus minder populêr vir die doel van groenvoer in vergelyking met wintertipes wat gekenmerk word deur baie hoë blaarproduksie. Slegs indien weiding baie vinnig benodig word, sal dit raadsaam wees om ‘n gedeelte van die aanplanting met lentetipes te plant. Intermediêre- en wintertipeshawer het ‘n langer kouebehoefte (vernalisasie periode) voordat dit reproduktief raak.
Intermediêre en wintertipes hawer produseer groter volumes voer as gevolg van hul stoelvermoë en kan tot laat in die seisoen produseer. Plantdatums moet verkieslik versprei word om te verseker dat al die aanplantings nie gelyktydig wei-gereed is nie. Beplanning is dus van uiterste belang. Die saaidigthede van lentetipes onder droëlandtoestande is 25 kg/ha tot 50 kg/ha en onder besproeiing 75 kg/ha tot 125 kg/ha (afhangende van die mate van besproeiing). Intermediêre en wintertipes se saaidigthede is ook 25 kg/ha tot 40 kg/ha onder droëlandtoestande en 75 kg/ha tot 125 kg/ha onder besproeiing (afhangende van die mate van besproeiing). Die vestigingstyd sal van streek tot streek wissel, maar is normaalweg van middel Februarie tot middel Mei. In die koue areas eindig planttyd einde April. Hawer kan ook met verskeie gewasse gekombineer word om produksie te verhoog en voer inname deur vee te verhoog. Hierdie kombinasies sluit gewasse soos Japannese radyse , Stoelrog en Persieseklawer in. Dit is wel raadsaam om altyd ‘n goeie peulgewas te kombineer met jou groenvoer hawer aanplanting. Dit is alom bekend wat die voordele van ‘n peulgewas toevoeging is naamlik, stikstof binding, verbetering van algehele verteerbaarheid van die aanplanting asook ruprotein verhoging. Gewone wieke en weiwieke raak al hoe meer populêr onder produsente as ‘n peulgewas toevoeging saam met hawer aanplantings. Die aanbevole saaidigtheid is 5-8 kg wieke saam met die hawer saad vir droëland toestande en 16kg/ha onder besproeiing. Dit is ook raadsaam om die wieke kom-
ponent as 50% wei-wieke en 50% gewone wieke te plant (8kg wei-wieke + 8kg gewone wieke) want alhoewel wei-wieke oor uitstekende hergroei vermoë beskik is die saad hardskalig en vind kieming oor ‘n langer periode plaas in vergelyking met gewone wieke wat sagsadig is en baie vinnig ontkiem en groei. Die mengsel in kombinasie met wieke sal dus verseker dat vanaf die eerste weidingsiklus reeds baie benutbare gewone wieke tussen die hawer teenwoordig sal wees.
Kultivars Agricol is bekend as die leier in somer- en winterweidingsge-
wasse. Produsente kan staatmaak op die volgende hawerkultivars vir kwaliteit groenvoer hierdie winter: Pallinup en Dunnart Hierdie lentetipe hawers is gewoonlik weigereed ses tot agt weke na plant en kan ook oorweeg word vir die vinnige produksie van kuilvoer of hooi , maar beide kultivars is alom bekend vir die produksie van ontbytgraan. Overberg Wat ‘n intermediêre-tipe hawer betref, is Overberg in ‘n klas van sy eie. Die kultivar het ‘n laer kouebehoefte as ‘n egte wintertipe en sal ook vroeër begin produseer. Overberg is geskik vir produksie onder droëland en besproeiing. Dit kan ook aangewend word vir beweiding, kuilvoer en hooiproduksie. Magnifico Hierdie egte wintertipe hawer het ‘n hoë kouebehoefte en produseer normaalweg smaaklike weiding vanaf Mei tot einde September. Een van die kultivar se groot voordele is sy baie hoë opbrengspotensiaal met betrekking tot groenvoerproduksie , kuilvoer en hooiproduksie. (Sien foto.)
p GP Geldenhuys van Kanoneiland by Magnifico hawer in volproduksie.
Oranjeriviermengsel Die mengsel bestaan uit 24% Korog, 24% Pallinup, 24% Overberg en 28% Magnifico. Agricol het die Oranjerivier mensgel ontwikkel vir volhoubare produksie deur die wintermaande. Aangesien al die komponente in hierdie mengsel in verskillende groeiklasse val, verskil die piekproduksietyd ook vir elke gewas wat ‘n verlengde tyd van produksie beteken. Die mengsel kan as dekgewas tussen boorde en op lande gebruik word asook hoë gehalte weiding vir veeboere.
The first production forecast for summer crops for 2020 has been released with an expected increase of 29,33% in total maize and final harvest of 1,5 million tons of wheat for 2019. The first forecast for total maize production is just more than 14,5 million tons, which is 3,3 million tons up on the previous year. The area planted is estimated at 2,6 million hectares. An average yield of 5,6 t/ha is expected. The Free State and Eastern Cape are set to produce nearly 45% of the 2020 crop, which is up by 3% compared to the previous year. In the Free State, a total area of 1,22 million hectares maize was planted, compared to the 1,03 million hectares in 2019. The area planted with white maize, inceased by 31% to 855 000 hectares. Yellow maize shows a decline of 4% at 365 000 hectares in comparison with the 2019 figure of 380 000 hectares. A total harvest for both maize crops in the Free State is estimated at 6,5 million tons compared to the 4,54 million tons in 2019. An average yield of 5,33 tons per hectare is expected versus the 4,41 average in 2019. The general consensus is that the Safex price for yellow maize may drop to R2 200 per ton as the bigger than normal crop becomes a reality in June. The final production estimate for wheat in 2019 is 1,5 million tons, which is 20% down on 2018. The total area planted is estimated at 540 000 hectares, compared to the 503 350 hectares in 2018. The first forecast for sunflower seed is 6,99 million tons which is a 3% increase on 2019 with an average expected yield of 1,39 tons per hectare compared to 1,32 tons per hectare in 2019. A first estimate of 1,24 million tons is forecast for soybeans, in comparison with the 1,17 million tons produced in 2019, an increase of 6%. An estimate of 54,3 thousand tons is expected in the groundnut harvest, compared to the 19 400 tons in 2019 and a massive 180% increase on the previous year. The first forecast for the production of dry beans is still 72 910 tons, in comparison with the 2019 crop of 66 355 tons – an increase of 9,8%.
Met die nuwe Logix genetiese verslae is dit maklik om ‘n kudde se swak- en sterkpunte te identifiseer en diere te selekteer of in te koop wat beter as die gemiddelde genetiese vlakke van die kudde is. Dit sal die genetiese bordering verseker, maar waarna moet ‘n teler alles kyk wanneer diere geselekteer word as ouers van die volgende generasie of as diere ingekoop word om die kudde te verbeter?
Seleksie van ramme Die keuse van ‘n ram is een van die belangrikste en duurste besluite wat jaarliks geneem word.‘n Ram het ‘n groot invloed op ‘n kudde, omdat ‘n ram 50% van sy gene na die nageslag oordra en die ram baie meer nageslag genereer in die kudde in vergelyking met die ooie. Die effek van ‘n ram word eers gesien wanneer sy nageslag begin produseer en word nog vir baie jare in die kudde waargeneem omdat dit 4 generasies verg voordat die effek van die ram glad nie meer in die kudde sal wees nie. Die seleksie van ramme moet dus met groot omsigtigheid gedoen word. lndien ‘n ram ‘n goeie keuse was, sal hy swaar speenlammers en dogters teel wat die kudde sal bevorder, omdat hulle vrugbaar, goedaangepas is en gevolglik winsgewend is. Groot lammeroeste sal beskikbaar wees sodat sterk seleksiedruk toegepas kan word en net die bestes sal as ouers van die volgende generasie gebruik kan word. Met ‘n swak ramkeuse moet die meeste of al die lammers behou word om die kud-
degrootte konstant te hou. So word dan min seleksiedruk toegepas en stadige genetiese vordering sal plaasvind. ‘n Teler kan soms (onwetend) nadelige gene in sy kudde inbring deur ‘n ram met geen beskikbare prestasieinligting nie, iewers te bekom. Dit neem jare om van ongewensde gene in ‘n kudde ontslae te raak. Selfs kommersiële boere, wat geen aantekeninge maak nie, behoort dus slegs ramme waarvan teelwaardes beskikbaar is, te koop sodat ingeligte besluite geneem kan word. Ramme wat in die kudde gebruik word, is ‘n belegging in die kudde se toekoms. Ramme behoort gereeld vervang te word, sodat elke nuwe generasie met beter geneties meerderwaardige ramme as die vorige generasie gevorm kan word. ‘n Ram moet nooit op sy dogters gebruik word nie! ‘n Ram kan self nie ingeteel wees nie, maar kan geweldige inteling in ‘n kudde veroorsaak indien daar voorouers in sy stamboom is wat reeds voorheen as ouers in die kudde gebruik was. Die vlak van inte-
ling behoort nooit 6,25% te oorskry en die tempo van inteling behoort nie hoer as 0,1 - 0,2% per jaar te wees nie, anders gaan genetiese diversiteit verlore en is daar ‘n groter moontlikheid dat ongewensde gene tot uiting kan kom. By die aankoop van ramme moet die volgende stappe gevolg word: l Eerstens moet ‘n teeldoelwit bepaal word volgens die mark wat bedien word en die omgewing / produksiestelsel waarin die dier moet presteer. Stoetboere moet dus ook kennis neem van die produksiestelsels van hulle ramkopers en hulle hulpbronbeperkings. l Evalueer die ooikudde - is hulle naby of ver vanaf die teeldoelwit? Wat is geneties die beste en swakste hoedanighede van die kudde volgens die teeldoelwit? l Kies ramme wat die goeie hoedanighede behoue sal laat bly, maar die swak hoedanighede sal verbeter. Poog om ramme te kry wat beter as die kudde se gemiddelde genetiese vlakke is (aangetoon in die
Logix Genetiese Verslag) vir al die teelwaardes wat in die teeldoelwit ingesluit word. l Vir die teel van vervangingsooie is reproduksie en maternale teelwaardes van ramme baie belangrik. l Kies ramme wat een van ‘n meerling was indien die omgewing die grootmaak van meerlinge kan ondersteun. l Die akkuraathede van teelwaardes is ‘n aanduiding van die risiko waarmee ‘n ram gebruik word. Kommersiële telers behoort ramme te kies met hoë akkuraathede, sodat hulle seker kan wees van die genetiese verandering wat gaan plaasvind, terwyl stoettelers wat op die voorpunt van die ras is, jong ramme, wat geneties meerderwaardig teenoor ouer ramme behoort te wees, met laer akkuraathede kan oorweeg. Dis egter belangrik dat nie net jong ramme gebruik moet word nie, maar dat ten minste een ouer, meer betroubare ram ook gebruik word om die risiko te versprei.
l Vrugbaarheid is altyd die belangrikste eienskap om te verbeter. Geen toegewings kan gemaak word nie. l ‘n Ram moet gesond, vrugbaar en fiks wees. Funksionele doeltreffendheid is net so belangrik soos die teelwaardes van die ram. ‘n Ram moet maklik kan beweeg, libido wys en ‘n goeie skrotumomvang hê. (Ramme kan nie sonder genoeg ammunisie na die slagveld gaan nie.) lnspekteer dus ook potensiële ramme voordat finale besluite geneem word oor die aankoop van die ram/me. ‘n Ram wat byvoorbeeld moeilik loop, mag dalk nie in staat wees om die ooie te dek nie, al het hy uitstekende teelwaardes. ‘n Ram met baie regop hakke gaan moeilik sy werk, wat op sy agterbene gedoen moet word, regkry. Maak dus seker dat daar geen swelsels op die hakke van ‘n ram voorkom nie. lndien
moontlik, beoordeel ook die dekbehendigheid van die ram. Koop altyd die beste ram wat jy kan bekostig volgens jou teeldoelwit.
Met die uitsoek van ‘n ram is daar drie keuses l ‘n ‘Lucky-packet’ ram: Hierdie ram lyk mooi(erig), maar geen inligting oor hom is bekend nie. Met sulke ramme het ‘n mens geen idee watter tipe nageslag geteel gaan word nie (behalwe dat hulle dalk ook mooi(erig) kan wees, of dalk nie ... ) en hoop mens maar net vir die beste. l ‘n Ouer prestasiegetoetste ram met akkurate teelwaardes (bv. ‘n Kl ram): Alles omtrent hom is met hoë akkuraatheid bepaal, wat die risiko om hom te gebruik, beperk. l ‘n Jong ram uit ‘n prestasiegetoetste kudde: Baie inligting is oor hom bekend vanaf sy voorgeslagte, wat
‘n goeie aanduiding gee van hoe hy behoort te teel. Hy is ook al self vir sommige eienskappe gemeet. Hy het egter nog nie self gemete nageslag nie, so die risiko om hom te gebruik is groter as met die ouer beproefde ram, maar nie naastenby so groot soos by die ‘luckypacket’ ram nie.
Seleksie van vervangingsooie Jong vervangingsooitjies moet funksioneel doeltreffend wees, vroulik en sag op die oog. Haar teelwaardes moet ‘n goeie genetiese vermoë vir vrugbaarheid wys (hoë teelwaardes vir aantal lammers gespeen en totale gewig gespeen en lae teelwaardes vir ouderdom van eerste lamming en interlamperiode) Sy moet ook goed aangepas wees vir die omgewing waarin sy moet produseer. Sy moet dus maklik en gereeld kan lam en swaar lammers kan speen. Dit word aanbeveel dat jong vervangsooitjies se moederlyne vir drie tot vier generasies bestudeer moet word ten
opsigte van maternale teelwaardes en aantal lammers gespeen. Dit is verder belangrik dat ooitjies wat as vervanging vir die kudde geselekteer of ingekoop word, se teelwaardes beter as die gemiddeld van die kudde behoort te wees. Hoe minder ooitjies op grond van funksionele probleme uitgeskot hoef te word, hoe meer ooitjies is beskikbaar vir seleksie en hoe hoër kan die intensiteit wees waar mee hulle geselek teer word. Met ander woorde, in die geval kan strenger geselekteer word en net die bestes behou word vir die kudde, wat vinniger genetiese vordering sal bewerkstellig. Ander faktore waarna gekyk kan word, veral met die inkoop van ooie wat nie teelwaardes het nie, is die volgende: l Haar moeder moet vrugbaar wees. l Haar vader behoort ‘n beproefde ram met goeie teelwaardes te wees. l Haar moeder behoort van die beter ooie van die kudde te wees. l Sy moet geen bouvormprobleme hê nie. Ooitjies met bouvormprobleme moet reeds op ‘n vroeë ouderdom uitgeskot word en moet dus nie grootgemaak word om in die teelkudde opgeneem te word nie. Telers moet ingeligte besluite neem met die aankoop en seleksie van diere vir hulle kuddes, want dit is ‘n belegging in die toekoms van die kudde. Diere benodig ‘n optimale omgewing om hulle genetiese potensiaal ten volle te kan uitdruk, maar kan nooit beter presteer as wat hulle genetiese vermoë toelaat nie. Geskryf deur Dr Bernice Mostert (SA Stamboek)
For humanity’s sake, people need to change their attitude towards insects.They are essential for our wellbeing. They pollinate a third of our crops and help promote a healthy living soil. We must protect them better and learn from ideas that have already been developed in South Africa and elsewhere to conserve them. This according to Stellenbosch University insect expert Prof Michael Samways, lead author of a new review paper titled Solutions for humanity on how to conserve Insects in the scientific journal Biological Conservation. “We will never be able to conserve every insect population
or even every species.That said, real, practical possibilities exist from across the world on how we can avoid further insect population loss and species extinction,” says Prof Samways, one of the founding fathers of the discipline of insect conservation and distinguished professor at Stellenbosch University and author of a new book, Insect Conservation: a Global Synthesis. Improved regulation and prevention of environmental risks, and greater recognition of protected areas alongside agroecology are also key. “Protected areas can be extended outside proclaimed borders using large-scale ecological networks of inter connected
conservation corridors, which has so far been highly effective for insect conservation in South Africa,” says Prof Samways. Transforming global agricultural and forestry practices into more expansive, sustainable ones, in line with species co-existence, and mitigating climate change are also part of the solution. “Above all, communicating with, and engaging civil society and
q Using insect icons such as dragonflies and bees can help fuel the public’s awareness about the important role that insects play in the livelihood of people. Photo: John Simaika
policy makers, is essential for the future and mutual wellbeing of both people and insects,” he notes. “While small groups of people can initiate insect conservation locally, collective consciousness and a globally co-ordinated effort for species inventorying, monitoring and conservation is required for large-scale recovery” says Prof Samways. He says that with the possible exception of concern over the loss of bees and pollination services, people do not value the role that insects play in nature and their usefulness sufficiantly. ”Luckily, civil society is increasingly becoming aware of the precipitous decline in insects and its severe consequences for planetary survival,” says Prof Samways. ”This is where insect icons such as butterflies, dragonflies and bees, popular media, natural history clubs, education, and citizen scientist activities can all play a major role,” he adds. Prof Samways believes such efforts are especially important in urban and peri-urban environments, where there is generally the greatest disconnect with nature yet the greatest concentrations of people. ”In rural settings, there is also great opportunity for better education, especially of the young and impressionable, who often actually educate the parents in matters of ‘our future’ and ‘small lives matter’,” he notes. Written by Engela Duvenage, for the Faculty of AgriSciences, Stellenbosch University, South Africa
OVK News March 2020