January | 2014 | Loer Toer
Suid-Korea January 2, 2014 Leave a comment
Kuns hoef nie altyd mooi te wees nie. Dié opvatting is reeds vroeg in die 20e eeu gevestig. Die gedagte dat kuns ook die groteske bestryk, is so oud soos die mensdom self. Die kuns van Afrika en talle lande die hele wêreld deur getuig daarvan. 'n Spesifieke vorm van groteske kuns is die jangseung van Korea, wat ek gedurende 'n jaar lange verblyf in Korea teëgekom het.
'n Sameswering van Lelikes
Die jangseung is houtstompe waarin groteske gesigte gekerf is. Die grense van landerye word enersyds met die jangseung afgebaken en bose geeste andersyds daarmee besweer. Die beelde het my onwillekeurig laat dink aan die Notre Dame-katedraal in Parys se drakekoppe waar duiwels die duiwel moet verdryf.
Die jangseung is onverfynde kuns, oordonderend en na aan die Koreaanse hart, al beskou moderne Koreaan dit meer as tradisie as iets anders. Tradisioneel tref jy die beelde aan die rand van landerye of by die ingang van dorpies aan. Dis iets om te aanskou. By die Internasionale Maskerfees in Andong, het ek gesien hoe tieners en jonger kinders hulle eie jangseung so ywerig uit stompe met hamers en beitels vorm dat die splinters spat.
Wyk, bose geeste, wyk!
Maar dit was by Hahoe (Ha-Wê) waar ek my treffendste ervaring gehad het. Hierdie dorpie, 'n handvol primitiewe huisies, sommige bloot pondokkies, word hoog opgegee in die Koreaanse geskiedenis. Volgens oorlewering is die jin-jang-simbool wat in die agste eeu in Hahoe ontstaan het, gesuggereer deur die vorm van die rivier wat deur die streek kronkel.
Die eeu-oue simbool
Hier, langs Hahoe se grondpad is dosyne jangseung-beelde lukraak neergesmyt. Ek het op 'n dag alleen tussen die groteske beelde, met hulle skreeuende bekke, massiewe tande, bultende oë en verwronge gesigte gestaan. Elke beeld is anders, elkeen grotesker as die vorige, hipnoties en skrikwekkend. My belewenis van die beelde was iets besonders – iets magies.
Tussen die groteske gesigte het twee ikone gedempter aangedoen. Hulle staan as die Hahoetal bekend. Die tal in die woord slaan op masker. Die Hahoetal straal seën en welwillendheid eerder as verskrikking uit. Die een is manlik, die jangban, die woord vir adel, en die vroulike is die bruidsmasker. Die manlike masker is amper 'n metafoor vir Korea.
Die Jangban masker
Met niemand in sig nie het ek vir die vale foto's geneem. 'n Ma en haar dogterjie het haastig verbygekom en dit het my opgeval dat die vrou die kind se belangstelling in die jangseung smoor.
Van die groteske figure se fallusse is oordrewe uitgebeeld. Ek het dit interessant gevind dat die moderne Koreane vrugbaarheid beperk en die Chinese met hulle een-kind-per-gesin gevolg. Maar selfs in die jaar wat ek in Korea deurgebring het, was dié gesindheid aan die verander. Mens sien steeds die falliese simbool in verskeie openbare plekke in Suid-Korea, anders as in die Weste waar falliese simbole verdoesel en as ongewens beskou word.
Die jangseung is nie almal se smaak nie. Maar vir my is dit 'n treffende openbaring van vitaliteit en spontane skeppingskrag en ja, 'n versinnebeelding van die Koreaanse kultuur se geestelikheid.