Katalaans het verskillende dialekte. Mens spreek byvoorbeeld in Valencia die "T" aan die einde van 'n woord uit, of mens gebruik "sa" en "ses" op die Baleariese Eilande as dit om 'n plek- of eiendomsaanduiding gaan. 'n Ou vorm van Katalaans word in Alghero (Sardinië) gepraat.
Katalaans is net soos Oksitaans, Sardies, Reto-Romaans en Portugees 'n Romaanse taal, wat oorspronklik uit die plaaslike Vulgêrlatynse omgangstaal ontwikkel, maar nie ver van sy Latynse wortels wegbeweeg het nie. In geografiese en taalkundige opsig vorm die taal 'n soort brug tussen die Gallo-Romaanse taalgroep noord van die Pireneë en die Ibero-Romaanse taalgroep.
Die eerste Katalaanse dokumente dateer uit die 9de eeu, en Katalaans het tot by die middel van die 13de eeu nou betrekkinge met die Oksitaanstalige suide van Frankryk, maar begin al sedert die 11de eeu sy eie karakter ontwikkel. Die meeste Katalaanse trobadors het aanvanklik in Oksitaans geskryf, tog begin die Katalane geleidelik op hulle eie taal fokus. Die skrywer en filosoof Ramon Llull (1235–1315) word as die belangrikste Katalaanse digter beskou, wat Katalaans tot 'n eersterangse literêre taal in Europa uitgebou het. Hy begin ook om Katalaans as 'n vak- en wetenskapstaal te vestig.
Ná die einde van die Spaanse Suksessieoorlog (1701–1714) raak Katalonië sy selfregering kwyt. Die Spaanse heersershuis Boerbon bevorder die ontwikkeling van 'n sentralistiese staatsbestel, en Kastiliaans word as die Spaanse ampstaal afgedwing. In 1716 word Kastiliaans ook die verpligte taal van die onderwys. Die Spaanse owerhede plaas in 1779 selfs 'n verbod op Katalaanse toneelstukke.
Die 18de eeu word as die tydperk van die decadència beskou, 'n tyd van agteruitgang. Eers die literêre beweging van die romantiek wek weer die belangstelling in Katalaans, wat in die 19de eeu weer begin groei. Met die renaixença, die hergeboorte van Katalaans, begin ook die taalkundiges weer belangstel in Katalaans. In die dertigerjare van die 20ste eeu beleef die taal 'n bloeitydperk.