Politici ‘plant bomme’ onder ‘brûe’Foto: Tom Butler/Unsplash Om ŉ beter toekoms vir ons volgende geslag te skep, is een van die weë die bevordering van sosiale kohesie deur middel van brugbou-aksies oor rasgrense heen. Dit is belyn met die Bybelse beginsel van naasteliefde en dat almal as gelykes geskape is, en so is daar nog vele ander teksverse wat as bevestiging kan dien waarom ons goeie rasseverhoudinge moet nastreef. In die praktyk is dit effe moeiliker as gevolg van die groep mense wat politici genoem word. Drie punte oor brugbou ter agtergrond voordat ek by die politici uitkom. My eerste punt het betrekking op Solidariteit as vakbond wat binne die raamwerk van die Grondwet funksioneer en terwyl medevakbonde soos die Nasionale Metaalwerkersunie (Numsa), die Nasionale Mynwerkersunie (NMU), die Nasionale Onderwys-, Gesondheid- en Verwante Werkersvakbond (Nehawu), Ceppawu en die Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie (Sadou), net op die belange van swart werknemers fokus, bestaan Solidariteit se ledebasis aan die ander kant hoofsaaklik uit wit werknemers. Saam met al die ander vakbonde verteenwoordig ons die totale spektrum van werknemers in Suid-Afrika. In vakbondkringe praat ons egter nie van ŉ wit vakbond of ŉ swart vakbond nie, want ons verteenwoordig werknemers, en hierdie werknemers wat aan verskillende vakbonde behoort, sit as kollegas saam om die onderhandelingstafel. So het Numsa se ekonoom eendag tydens ŉ onderhandeling ŉ koerant voor my neergesit en met afkeur na ŉ artikel verwys waar daar na Solidariteit as “the predominantly white trade union” verwys is, want waarom word daar dan nie na Numsa as “the totally black trade union” verwys nie, het sy gevra. Hoewel Solidariteit nooit iemand sal wegwys wat wil aansluit nie, het ŉ vakbond ook ŉ kultuur-onderbou, en is taal vir lede belangrik sodat hulle hul griewe en standpunte teenoor hul vakbondverteenwoordigers kan verwoord in die taal waarin hul hulself die beste kan uitdruk. Daarom wil Numsa nie sy vergaderings in die Oos-Kaap in Engels hou as die meeste van hul lede Xhosa-sprekend is nie, en daarom is vakbonde heel gemaklik onder mekaar oor ons lede se voorkeure oor waar hulle tuis voel; ons is lankal verby die punt van ras-sensitiwiteit. So is politieke korrektheid met eenvoudige logika en realistiese denke vervang. Ongelukkig verstaan heelwat politici en joernaliste nie hierdie dinamika en verstandhouding tussen vakbonde nie. Hulle wil ook nie insien dat werknemers by ŉ vakbond wil aansluit wat sy of haar behoeftes as Suid-Afrikaanse burger die beste verstaan nie. My tweede punt ter illustrasie gaan oor my ervaring as ŉ student. Ek studeer by die Universiteit van die Witwatersrand omrede dit die enigste universiteit in die land is wat geakkrediteer is om die Internasionale Arbeidsorganisasie se kursus in vakbondwese aan te bied. Uiteraard beland ek toe in ŉ klas waar ek die Blou Bulle ondersteun en die res van my klasmaats tipies Orlando Pirates of Kaizer Chiefs sal ondersteun. Omdat die meeste klasmaats vakbondamptenare is, het ons dieselfde gemaklike verhouding met mekaar soos reeds beskryf. Van die voltydse studente kom vinnig agter hoe gemaklik ons kan grap oor iets wat ŉ rasondertoon het, en dat dit humor is wat na vore kom, en nie ras nie. Ons diep verskille kom wel na die oppervlak in ideologiese gesprekke, maar weer eens het dit nie ŉ rassekonnotasie nie, want selfs die Wits-dosente wat meestal wit is, steun ook nie my markekonomie en vryemarksienings nie. Die wyse waarop die vakbondamptenare iemand van Solidariteit by die universiteit as deel van “ons” ag, dien as voorbeeld vir die ander studente; die leiers van die toekoms wat tot die besef kom dat hulle nie teen die skeefgetrekte en haatdraende rasretoriek wat uit ŉ Julius Malema se mond kom, hoef vas te staar nie. So het dit ook gebeur dat een van die radikale FeesMustFall-voorbokke wat saam met ons studeer, vir my kom vertel het dat ek sy siening oor wit mense verander het. Ek het werklik niks spesiaals gedoen nie – ek was bloot nie die tipe mens wat politieke populiste verkeerdelik as wit mense wil uitbeeld nie. Hierdie selfde positiewe dinamika is algemeen in die werkplekke waar Solidariteit-lede met hul swart kollegas sy-aan-sy werk en onderhandel. In die derde instansie is ek en ons predikant van die Gereformeerde Kerk Randburg versoek om in Diepsloot te bemiddel in ŉ dispuut tussen ŉ kerk en ŉ kleuterskool wat op dieselfde terrein geleë is en daar ŉ netelige kwessie oor verblyfreg opgeduik het. Dit was so wonderlik hoe die strydende partye en die betrokke gemeenskapsleiers ons bemiddeling waardeer het en benewens ons vele verskille, ons met ope arms ontvang het. Hierdie selfde ervaring kry ons waar van die Solidariteit Beweging se instellings ons ondersteuners, byvoorbeeld, in ŉ diensleweringskwessie bystaan of kospakkies aan kwesbare werknemers uitdeel, waar die breë gemeenskap ook daaruit voordeel trek. So kom daar vele brugbougeleenthede oor ons normale mense se pad en hoewel die uitkoms nie altyd perfek is nie, wil die meerderheid van Suid-Afrikaanse burgers in vrede saamwerk en -leef, terwyl ons steeds die kulturele dinge wat ons na aan die hart lê, wil koester. Maar, dan begewe jy jouself in die hoofstroom- politieke omgewing, soos ŉ parlementêre portefeuljekomitee of openbare verhoor, en dan besef jy dat identiteitspolitiek aan die kern van die land se brugbouprobleme lê. Voordat jy die parlementêre leeuhok in Kaapstad binnegaan, het die LUR vir Onderwys, Panyaza Lesufi, jou reeds hier in Gauteng vervreem met sy growwe veralgemenings en venynige aanvalle, wat ook algemeen van Julius Malema en deesdae ook van Ace Magashule is, wat jou noodgedwonge op die aanval of verdediging plaas. Hierdie retoriek word dan in sekere parlementêre portefeuljekomitees voortgesit. Die laaste drie besoeke aan die portefeuljekomitee vir minerale hulpbronne het soos volg verloop: Met die eerste besoek was ek en my kollega, nog voor ons met ons aanbieding kon begin, deur agbare lede van die ANC en IVP vertel dat hulle nie na aanbiedings sal luister van organisasies wat nie getransformeer is nie. Met die volgende verskyning was dit nog erger, want toe daag ons twee weer daar op as “ongetransformeerdes” en het ons weer onder hewige kritiek deurgeloop. Met die mees onlangse en derde besoek aan die portefeuljekomitee was die versoek aan verskeie mynbourolspelers om vir die agbare lede van die portefeuljekomitee te vertel wat die probleme in die mynbedryf is, hoe dit opgelos kan word en wat ons dink die rol van die portefeuljekomitee moet wees. Daar volg toe ŉ vraag of Solidariteit die beginsel van “eens bemagtig-altyd bemagtig” steun. Ons antwoord was: “Om dit in perspektief te plaas, beteken hierdie beginsel in praktyk dat indien ŉ mynmaatskappy wat een keer aan die beginsel van swart bemagtiging voldoen het, altyd daarna as swart-bemagtig geag sal word, al sou hul swart aandeelhouers onttrek en vir altyd deur leliewit aandeelhouers vervang word. Dit skep ŉ etiese vraagstuk gegewe die konteks van mynbou se geskiedenis en die tyd waarin ons leef en ten spyte daarvan dat Solidariteit hoofsaaklik wit werknemers verteenwoordig, ons ŉ ongemak met die beginsel van ‘eens bemagtig-altyd bemagtig’ het.” Ná voorgenoemde antwoord, breek daar pandemonium uit en die agbare lid van die EFF dui toe aan dat óf ek óf hy die gebou moet verlaat, want hy is gewalg deur my rassistiese antwoord. Sy vraag was: “Hoe kan die meerderheid van Solidariteit se lede wit wees?” Hy het dus sonder om die konteks van die antwoord in gedagte hou, soos ŉ gespande boog gewag vir die woordjie “wit” om sy rassistiese pyle af te skiet – hou maar ook die EFF se ledeprofiel in gedagte. Die agbare lid stel dit toe duidelik dat hy hom nie deur minderhede sal laat voorsê nie. Toe klim die ANC en IVP ook op dieselfde “white bashing”-boot en raak soveel belaglikhede kwyt. Byvoorbeeld, in Solidariteit se skriftelike aanbieding wat aan almal uitgedeel is en woordeliks voorgelees is, het ons duidelik na “president Ramaphosa” en “minister Mantashe” verwys. Die agbare lid van die ANC was ook toe “gewalg” dat ons met disrespek sommer na “Ramaphosa” en “Mantashe” verwys, wat ons vir seker nie gedoen het nie. Ons is só aangeval dat ons uiteindelik voorgestel het dat die “mynbousektor ŉ tipe Kodesa-proses moet volg” om die sektor weer op ŉ pad van volhoubaarheid te plaas. Dit het die agbare lid van die ANC oor die randjie gestoot, want om die woord “Kodesa” (Konvensie vir ‘n Demokratiese Suid-Afrika) te gebruik, was totaal onsensitief teenoor swart mense. Elke keer as ons by die parlementsgebou uitstap, kry ons weer eens die bevestiging waarom die mynbousektor in so gemors is, want as dít die vlak van debatvoering is van die komitee wat ŉ oorsigrol moet vervul, dan is daar nie hoop vir die sektor nie. Met die fokus egter op die sabotasie van brugbou, is die probleem die gedrag en uitsprake van die populistiese politici wat nie op feite en realiteite van die hede fokus nie, maar dit verbloem met identiteitspolitiek deur op ras en die verlede te fokus. Hierdie tipe ervarings met politici is ook ŉ bevestiging waarom gewone Suid-Afrikaanse burgers van alle rasse so sukkel om brûe na mekaar oor te steek, want daar is politici wat “bomme plant” onder die brûe wat ons wil bou.