In my rubriek verlede week het ek ŉ bietjie oor die demokrasie gesels. Ek het afgesluit met die idee dat die probleem in ons land nie primêr by die Grondwet lê nie, maar by die ANC, wat dit nie nakom nie.
Sedert daardie rubriek verskyn het, het sake natuurlik in ’n stroomversnelling geraak met die gebeure in Zimbabwe. Kom ons kyk dus watse implikasies dít vir ons eie omgang met die ANC en die demokrasie kan hê.
Zimbabwe is in sekere sin ’n Suid-Afrika in kwadraat: ’n Afrika-populis aan die mag wat nie skroom om te lieg, te intimideer, skaamteloos korrup te wees en selfs te moor om eerste met sy snoet by die trog te wees nie.
Ten eerste het ons ’n Grondwet wat aan die burgerlike samelewing ’n instrument bied om Zuma-hulle in die bek te ruk. Maar selfs die beste grondwet is uiteindelik slegs ’n stuk dooie papier as dit nie gepaardgaan met ’n basiese infrastruktuur om dit af te dwing nie.
Uiteindelik hang dit egter nie net van sulke organisasies af nie; hulle kan wel die speerpunt wees, maar jy het ’n veel groter gewig ágter daardie speerpunt nodig. Dit kan slegs deur die groot gros van die kiesers gelewer word – en in Suid-Afrika is daardie kieserskorps oorweldigend swart.
Die geskiedenis van die 20ste eeu in Suid-Afrika wys dat etnisiteit as faktor om kiesers se stemgedrag te verklaar so taai soos stroop is. Dekades lank was dit byna vanselfsprekend: Afrikaners stem vir die NP (of later die HNP/KP); die Engelstaliges vir die VP/PFP.
Iets soortgelyks geld vir die swart Suid-Afrikaners. Uit húl oogpunt was die ANC die bevryder van wit oorheersing en verdrukking. En, nes die Afrikaners die NP dekades lank deur dik en dun bly steun het, is dit ook die geval met die swartes en die ANC.
Enersyds wys ’n meningspeiling van Ipsos, ’n gerespekteerde marknavorsingsmaatskappy, dat die ANC se steun in die bevolking vir die eerste keer onder 50% gesak het (47%). In 2014 het die party nog 62% van die stemme getrek.
Twee: As jy teen plaasmoorde wil betoog (wat ’n goeie saak is), moenie die indruk wek dat jy slegs teen wit moorde is nie. Maak dit – op jou plakkate, in toesprake, noem maar op – duidelik dat dit óók gaan om die moorde en mishandeling van plaaswerkers.
Vier: Vermy simbole soos die ou Republiekvlag. Reg of verkeerd, vir baie swartes is dit aanstootlik.
Ten slotte: Die demokrasie, ook in Suid-Afrika, verg deursettingsvermoë en ’n lang asem. Moenie sukses op kort termyn verwag nie.