As gevesdigde skrywer (ja, ek het met die skryf van hierdie artikel al reeds 28 boeke gepubliseer), word ek dikwels vrae gevra, onder andere ook oor die druk van boeke en registrasie van boeke in die skrywer se naam. Ek word dikwels ook uitgevra oor slaggate om te vermy.
Met die term borgskap, verwys ek na die praktyk waar ‘n skrywer ‘n manuskrip indien by ‘n publiseerder en waar die publiseerder alle onkoste dra en die boek druk en uitgee, en waar die skrywer ‘n klein gedeelte van die opbrengs kry. Die uitgewer verdien die grootste deel van die opbrengs want hy/sy dra die risiko en al die onkostes. Daar is tog geen waarborg dat die boek sal verkoop nie. Indien die boek onsuksesvol is, dra die uitgewer die verlies. Die uitgewer bemark die boek om sy uitgawe met rente terug te maak.
Die maklikste opsie vir ‘n persoon is om self te publiseer; eintlik is dit die enigste opsie wat oorbly.
Verskeie aanlyn publiseerders maak gebruik van die opsie, “Druk op aanvraag.” Hier word die skrywer die geleentheid gegun om sy of haar boek te formateer volgens die publiseerder se riglyne en die koper kan die boek aanlyn bestel. Die boek word gewoonlik binne enkele dae gedruk en versend volgens die prysopsie wat die koper kies. Die koper moet vooruit betaal, wat verstaanbaar is. As die drukker duisende boeke moet druk, waar die koper uit die transaksie onttrek, kan hulle nie winsgewend wees nie.
Met die term riglyne van die publiseerder bedoel ek nie dat die publiseerder vir die skrywer voorskryf hoe om te skryf nie, maar die riglyne van voorkoms, sodat die boek byvoorbeeld korrek sal druk en nie woorde afgesny sal kry aan die kante nie.
Geagte skrywer, wil jy werklik die kans waag om bekend te word daarvoor dat jy swak gehalte boeke verkoop? Of wil jy gekenmerk word dat jou boeke van swak gehalte is? Wil jy onthou word as iemand wat sy lesers “verneuk” of “verkul” het met swak gehalte? Jy kan hierdie reputasie opdoen of verdien, sonder dat dit enigsins jou voorneme was.
Ek kyk na die volgende punte in die gehalte en vereistes van ‘n boek, en faktore wat pryse kan beïnvloed:
Ink wat spuit, trek in die papier in en jy sien die drukwerk aan die ander kant deurskyn. As jy met swetwerige vingers aan die geskrif raak, smeer dit. Die enigste ink wat oorweeg kan word is die laser tipe wat as poeier op die papier vasgebrand word.
Hier vergelyk ek die twee met mekaar. Regs is die 80 gram papier en links die 60 gram papier. U kan die effense deurskyning waarneem op die 60 gram dikte papier.
Slapband boeke word gegom aan die rugkant, en dit is die metode om die koste af te bring. Sommige boeke is in klein boekies gevou en aan die rugkant gestik en dan gegom. Dit is heelwat sterker en meer duursaam, maar dit is nie koste-effektief nie. Dit is ongelooflik duur. Dit is egter die mees duursaamste opsie. Dit is veral geskik vir biblioteke en geskenke of vir versamelings waar gomdruk slapband nie die keuse is nie.
Die gehalte van die omslag prentjie of foto kan jou boek maak of breek. Hier moet jy baie seker wees dat jou drukker goeie keuses maak, as jy hulle die werk laat doen. ‘n Verbroude omslag kan heelwat minder verkope tot gevolg hê.
Hier is die riglyne van die drukker of publiseerder nogal belangrik. Jy moet weet waar die grense is waar die boek se kante gelyk gesny gaan word. Dit gaan ‘n totale gemors wees as jou teks afgesny gaan word. Dit gaan ook net so ‘n ramp wees as daar ‘n spelfout in jou titel voorkom. Let wel, na die bladsye aan die rugkant vasgegom is, is die bladsye nie eweredig nie. Die drukker sny dan aan die bokant, onderkant en die teenoorgestelde kant as die rugkant 2–3 mm weg om dit perfek eweredig te maak. Somige skrywers formateer hul boek so dat die skrif so na aan die kante is, dat van die geskrif weggesny word. Dit is meer oplettend by die voorblad se prentjie.
Skrywers van gedigte en kortverhale plaas dikwels hul verhale of gedigte op hul eie mure of op sosiale mure en vriende of volgelinge kan dit lees. Hulle word soms deur publiseerders genader en gevra of hulle van hierdie gedigte of kortverhale in ‘n bundel mag publiseer. Skrywers skryf soms hul werk in. ‘n Bundel word deur die publiseerders uitgegee en hy/sy doen sy/haar verkope. Ek sou dit as redelik beskou dat die skrywers ten minste elkeen ‘n eksemplaar gratis sal ontvang, want die publiseerder verdien nou geld met die skrywer se werk. Sommige publiseerders verwag egter dat die skrywer moet betaal vir sy/haar eksemplaar. Hierdie bundel se ISBN word deur die publiseerder in sy/haar naam geregistreer. As jy jou werk in ‘n bundel laat deel, laat die voorwaarde in ‘n kontrak vermeld dat jy jou kopiereg bly behou. Daardie bundel mag dalk vir jou bind dat jy nie jou eie gedig mag publiseer in die toekoms nie. Ek het onlangs ‘n bundel aanskou, waar die publiseerder elke digter volle erkenning gee.
Wees versigtig vir praktyke wat jou meer onkostes uit die sak jaag as waarop jy gereken het. Ek sien verskeie voorbeelde waar slegs die skrywer kortkom en die ander partye al die pad bank toe lag.
Ek het onlangs ‘n geval gesien waar ‘n paar skrywers hul boeke inskryf vir ‘n kompetisie en hulle moes vooraf vir die proeflees betaal, teen pryse wat onredelik is. Hulle het vir die proeflees meer betaal as wat ek vir die druk, wat proeflees, omslagontwerp en uitleg insluit het vir 100 boeke by my gunsteling publiseerder. Dan moes hulle nog vir die druk van hul boek ook betaal.
Ek verwag ‘n redelike omdraai tydperk. As my boek klaar geredigeer is verwag ek die boek moet binne twee weke gedruk word, nie eers na ‘n paar maande nie. As die publiseerder vir my ‘n sperdatum gegee het, verwag ek dat hy of sy daarby hou. Ek het immers daarvoor betaal. Ek het onlangs gesien waar skrywers die publiseerders hof toe neem omdat hulle ten duurste per kontrak betaal het en die boeke word na maande nog nie gelewer nie.
Ek kies ‘n publiseerder met wie ek ‘n besigheidsverhouding kan handhaaf. Ek wil die vrymoedigheid hê om versoeke te mag rig, byvoorbeeld, ek wil net 25 boeke druk of 150. En nie net 100 of 1000 nie. Ek wil self my keuses kan maak oor uitleg en nie net oordonder word dat elke keuse my meer geld gaan kos nie. Ek verlang die getal waarvoor ek betaal het.
Ek het egter ‘n groot problem daarmee dat die skrywer ‘n kontrak moet teken dat hy of sy slegs by die publiseerder mag publiseer terwyl hy of sy self al die onkostes moet dra, en dit ten duurste is. Die publiseerder het nie die boek se publikasie geborg nie. Die publiseerder registreer ook die ISBN nommer in sy of haar (publiseerder) se naam. Ek sal nie met so ‘n publiseerder besigheid doen nie.
Ek het ‘n probleem daarmee as ‘n publiseerder van my verwag om ‘n maandelikse vaste bedrag moet betaal vir ‘n tydperk en dan jou boek druk en namens jou publiseer. Daar is nie ‘n manier nie. Maak bietjie jou sommetjies. Daardie boeke mag jou uitsonderlik duur kos as jy nie mooi sommetjies maak nie. Ek publiseer soms tot vier boeke in een jaar. Moet ek nou ‘n sogenaamde kontrak vir al vier teken? Ek kan nie myself voorstel of indink dat dit vir die skrywer winsgewend kan wees nie. Ek sal eerder so ‘n publiseerder vermy en een kies wat my boeke lewer teenoor die bedrag wat ek betaal. Kom ons maak gou ‘n eenvoudige sommetjie: Ek skryf ‘n boek van 200 A5 bladsye en die boek kos R60.00 om te druk.
Publiseerder B vra my R500.00 per maand vir twee jaar. Dit kos my dan R12000.00. Ek kry net ‘n paar eksemplare en moet addisioneles koop. Hy gaan vir my verkoop en my kommissie betaal. Kom ons sê ek kry vyftig en hy hou vyftig. Ek moet my boeke teen R240.00 verkoop om gelyk te speel. Hy gee nie waarborg hoeveel hy gaan verkoop nie. So ek is vir twee jaar vasgevang in die kontrak se voorwaardes. Hierdie metode sal slegs vir my werk as die boek ‘n weghol treffer is en baie eksemplare verkoop. Ek het nog nie koerierskoste en redigeringkoste ingesluit nie. Ek kan nie eers deur my verbeelding te gebruik my verbeel ek gaan wins maak nie. Die enigste persoon wat in hierdie geval geld maak, is die publiseerder. Ek is nie dom nie. Ek kan mos my eie sommetjies maak.
Ek sal dit ‘n vereiste maak in ‘n kontrak teenoor die publiseerder dat die boek se ISBN in my naam geregistreer word. Waar die publiseerder dit egter borg, sal ek vereis dat daar in die kontrak gemeld word vir hoe lank en hoe dit weer terug na my sal kom. Ek plaas my vorige artikelmoor ISBN nommers aan die einde van hierdie artikel.
Ek verwag billike pryse. Ek verkies om direk met die publiseerder te onderhandel. Ek wil nie graag deur ‘n middelpersoon werk nie. Vra hy of sy dalk geld daarvoor? Dan werk my boeke mos duurder uit.
Dit het geen waarde as ek vir my publiseerder sê en het 80 bladsye (45 000 woorde) A4 geskryf teen Ariel 12 nie.
Die publiseerder kan nie ruik hoeveel lynspasies, hoeveel paragrawe of dialoog jy gebruik het nie. In die eerste persoon geskryf, kan die boek in A5 dalk 140 bladsye beslaan omdat dit minder dialoog beslaan en die paragrawe lank is, of 230 bladsye, omdat die boek in die derde persoon geskryf is met baie paragrawe en heelwat meer dialoog. Die drukker kan nie vir jou kwoteer vir 140 bladsye en dan is dit 230 bladsye nie. Wees realisties en doen eers jou huiswerk voor jy pryse vra.
Die publiseerder verwag van jou om jou proefboek na te gaan en te sertifiseer dat dit reg is vir druk. Moenie agterna beskuldigings maak of eise stel dat daar nog steeds foute is nie. Jy as skrywer het dit dan as korrek gesertifiseer! Waar jy die goedkoper opsie kies dat daar nie speltoets of proefboek betrokke is nie, het jy geen gronde om die publiseerder te verwyt nie.
Enige publiseerder of drukker weet dat hul kliënte na ander verskaffers kan gaan as hulle nie hul deel van die ooreenkoms nakom nie. Daar is egter skrywers wat hul drukkers soos ‘n kultus navolg en sommige van hierdie drukkers weet dit. Hulle vra astronomiese hoë pryse.
Die publiseerder verwag van jou dat jy oor die kopiereg beskik van enige foto wat jy voorlê om op jou buiteblad of in jou boek te gebruik. Die publiseerder verwag ook om ‘n foto beskikbaar te stel wat oor genoeg resolusie beskik om gebruik te word. As jy as skrywer ‘n foto met te klein grootte voorlê, kan dit nie gebruik word op die voorblad sonder om gehalte te verloor nie. Hierdie aspek is nie veranderbaar nie en daaroor kan nie geargumenteer word nie. As die skrywer swak gehalte fotos voorlê, sal die gehalte swak bly. Fokus kan slegs op hoë resolusie fotos verbeter word, en die resultate kan nie gewaarborg word nie.
Ek vertrou vir Mariëtte, wie by Mar-Leo werk. Sy het nog net altyd eerlik met my gewees en sy het my ISBN nommers in my naam aangevra, op haar onkoste. Haar omdraaitydperk met die laaste groot bestelling was redelik. Ek herhaal: Ek weet van ander skrywers wat al langer as drie maande vir hul drukwerk by ander publiseerders wag.
Haar boekbekendstelling funksies is ‘n belewenis om by te woon. Sy het die diens, waar sy die omslag aan die skrywer oorhandig, geraam, en dit word nou deur ander uitgewers slaafs gena-aap.
Ek gaan nie maklik na ‘n ander uitgewer oorskakel nie. My reputasie as skrywer, gaan ek nie blootstel aan swakker gehalte nie. Daar is uitgewers wat reeds bekend is daarvoor dat jy as skrywer nie eers met hulle moet praat nie. Wees versigtig en dink voor jy jou keuse maak.
Ek is al by verskeie geleenthede uitgevra oor ISBN nommers en wat dit beteken. Ek het heelwat navrae daaroor gedoen en baie van die vrae word beantwoord deur ISBN.org se FAQ bladsy. Kyk by
Wanneer ‘n skrywer ‘n boek skryf, vra hy self, as selfpubliseerder, of sy publiseerder, die ISBN nommer van een van ongeveer 160 wêreldwye, gemagtigde kantore aan. Elke land het sy eie unieke voorvoegsel in nommer. Die skrywer / publiseerder moet die nommer in strepieskode op die voorgeskrewe formaat agter op die boek aanbring. Verskeie formate is in omloop wat niksseggend is en nie die skrywer se boek, ten opsigte van kopiereg beskerm nie, want dit is in foutiewe formaat. Die voorgeskrewe formaat lyk so:
Skrywers is steeds nie verseker van hul eie boeke nie. ‘n Skrywer het my onlangs gekontak, hoogs ontstelt, toe hy agtergekom het sy publiseerder, wie sy boeke by amazon.com gepubliseer het, verdwyn het. Die publiseerder het die wagwoord, en het die skrywer se boeke op sy eie naam (publiseerder) geplaas. Hy kry steeds die eienaarsregte en die skrywer kry niks want hy is weg, sonder om kontaknommers te laat. Dit gebeur daagliks en baie skrywers weet nie daarvan nie.
Skrywers, kom ek verduidelik waaroor dit gaan. Jou boek is in omloop en op ‘n dag kom jy agter jou werk is deur iemand anders as sy eie gesteel. Jy kan maar hof toe gaan, want jy het nooit geweet dat jou boek nie by die Staatsbiblioteek ingegee is nie en dus nie by die wêreldowerheid geregistreer is nie. Jou boek het dus nie enige kopiereg wat in ‘n hof gaan staan nie. Die dief het jou werk op die voorgeskrewe wyse geregistreer en jy gaan verloor en die hofonkoste ook moet betaal en dit kan jou finansieël ruineer.
Jy moet jouself vergewis dat jou publiseerder die boek in jou naam registreer en die bewys aan jou stuur. Dan het jy gemoedsrus. Jy kan by die volgende drie skakels gaan kyk of jou boek geregistreer is.
Skrywers wat eboeke wil publiseer, maak seker dat jy die reg het tot jou eie boeke. As iemand anders die boek by amazon.com of enige ander aanlyn boekhandelaar publiseer, het hy/sy die wagwoord om die boek te onttrek of die prys te verander. Jy het geen seggenskap nie. As hy verdwyn soos ek vroeër gemeld het, waarheen gaan jou geld? Maak seker jy word nie gevang nie.
Verskeie boeke word in SA gedruk vir skrywers en ek sien die boeke bevat geen ISBN nommer nie. Dit is nie onwettig nie, en die die boeke is werklik mooi. Enige Jan Rap en sy maat kan egter die inhoud as sy eie elders gebruik en jy as skrywer het geen verweer of reg nie, want jy het dit onwetend toegelaat. Die weglating van die ISBN is die aanduiding dat die boek se inhoud vry van kopiereg is.
Tydens die verkoop sterf Gert en sy skuldeiser, Paul, kry beheer oor die ISBN regte. Hy verkoop verder. Hy ken jou nie eers nie. Die boek word ‘n weghol sukses en hy verkoop 10 000 eksemplare. Hy hou die R40 000.00 wins vir homself.