Dié bevinding bevestig nuwe BEE-fase in SAArgieffoto Die BBBEE-kommissie se bevinding oor die MTN Zakhele-Futhi-transaksie raak duisende maatskappye in Suid-Afrika en bevestig dat ŉ nuwe, verskerpte fase van BBBEE op hande is. Só sê Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga, op grond van voorlopige ontleding deur dié organisasie se regs- en navorsingspan. Die kommissie se bevindinge hou omvattende korporatiewe ontwrigting vir die Suid-Afrikaanse ekonomie in, sê Le Roux: “Die MTN-bemagtigingstransaksie was op die oog af in lyn met die beste praktyke in BEE en die Wet op Breë-Basis Swart Ekonomiese Bemagtiging (Wet op B-BBEE). Duisende transaksies, insluitende die van JSE-gelyste maatskappye, is op soortgelyke wyse gestruktureer – en die risiko’s wat hierdie bevinding inhou is dus nie beperk tot die MTN Groep, en sy aandeelhouers, se belange nie.” Le Roux sê die kommissie fouteer klaarblyklik in hul bevindinge en oorskry met hul aanbevelings die perke van hul bevoegdhede: “Die bevindinge en aanbevelings van die kommissie druis in teen beginsels van die maatskappyereg. Dit verteenwoordig ŉ waninterpretasie van die Wet op B-BBEE. Dit ignoreer die quid pro quo wat behoort te geld wanneer BEE-aandeelhouers aandele teen groot afslag bekom. Dit eis openbare verskonings van ŉ maatskappy en sy werknemers wat binne die bestek van hul professionele oordeel en fidusiêre pligte opgetree het. En dit verhoog die risikoprofiel van BEE-transaksies sodanig dat maatskappye in Suid-Afrika nou meer as tweemaal sal dink voordat hulle deelneem aan ŉ spel waarvan die reëls voortdurend verander.” Le Roux wys daarop dat die uitspraak pas in ŉ patroon van verskerpte en toenemend onredelike BEE-vereistes in Suid-Afrika: “BEE behoort grondig herbedink te word: vir ŉ wet wat bedoel sou wees om wyer en groter ekonomiese voorspoed te bring, slaag dit nie. Sakeliga waarsku reeds die afgelope agtien maande dat ŉ nuwe, verskerpte en meer skadelike fase van BEE voorlê. Verwikkelinge in hierdie fase sluit die volgende in: In April vanjaar het Zodwa Ntuli, BBBEE-kommissaris, die oorgrote meerderheid van trust-gestruktureerde BEE-bemagtigingstransaksies as ongeldig bestempel. In Februarie het president Cyril Ramaphosa die Mededingingswysigingswet onderteken, wat BEE nou by mededingingsreg inkorporeer. In Mei het minister Rob Davies verskerpte BEE-kodes gepubliseer. In 2017 het wysigings (ingestel onder die destydse minister van Finansies Pravin Gordhan) aan die staat se voorkeurverkrygingsregulasies in werking getree, ingevolge waarvan staatsentiteite soos Eskom vandag die mag het om wit kontrakteurs by voorbaat uit te sluit van tenders. En so kan die lys aangaan. Sakeliga se regs- en navorsingspan stel tans verdere ondersoek na die kommissie se bevindinge in en sal wanneer gereed ŉ openbare inligtingsessie daaroor aanbied. Aandeelhouers, sakelui en belanghebbendes wat graag uitgenooi wil word of op hoogte wil bly kan inteken op Sakeliga se verspreidingslys vir inligting oor BEE, op www.sakeliga.co.za/brandpunte/bee. Voorlopige ontleding deur Sakeliga se regs- en navorsingspan identifiseer onder meer die volgende vier problematiese aspekte van die bevindinge.