Covid-19: Munisipaliteite mors R26 miljard(Argieffoto: Steve Buissinne/pixabay) Altesame 246 plaaslike munisipaliteite het in die 2019-’20-boekjaar ŉ allemintige R26,09 miljard in onregmatige besteding vir Covid-19 aangegaan. Tsakani Maluleke, ouditeur-generaal (OG), het Dinsdag ŉ droewige prentjie geskets van munisipaliteite wat boonop staatmaak op korttermyn- en peperduur oplossings – soos die gebruik van konsultante – om te vergoed vir ŉ gebrek aan finansiële bestuur en verslagdoeningsvaardighede by die plaaslike owerhede. Kontrakte wat toegeken word aan familielede en onvoldoende beplanning het die koste verder opgestoot. Maluleke het ŉ gesamentlike komitee van die parlement se staande komitee oor openbare rekeninge (Skoor) en die staande komitee oor die OG op die hoogte gebring van die uitslag van die 2019-’20- munisipale oudit, asook munisipale besteding aan Covid-19. Volgens die OG kan onreëlmatige besteding by munisipaliteite boonop heelwat meer wees omdat sommige munisipaliteite byvoorbeeld steeds vasstel wat die algehele bestedingsbedrae is. Munisipaliteite Luidens die verslag versleg plaaslike regerings se finansies steeds en daar is kommer dat meer as ŉ kwart (27%) van munisipaliteite wat by die studie ingesluit is, as ŉ lopende saak kan voortgaan. Altesame 22 munisipaliteite het afgewysde ouditmenings gekry wat beteken die OG kon geen aanduiding vind van wat die munisipaliteit met die geld gedoen het nie. Die gesamentlike bedrag waarvoor hulle nie bewys kon lewer nie, beloop sowat R6,4 miljard, sê Maluleke. Gauteng het geen afgewysde ouditverslae gehad nie, terwyl Noordwes die meeste – altesame sewe munisipaliteite se verslae is afgewys – gehad het, gevolg deur KwaZulu-Natal, Mpumalanga en die Oos-Kaap (vier elk) en die Noord-Kaap met twee afgewysde ouditverslae. In die Wes-Kaap is net die Beaufort-Wes-munisipaliteit se verslag afgewys. Konsultante Maluleke sê munisipaliteite het meer as R1 miljard aan konsultante bestee om te help met die voorbereiding van hul jaarverslae en finansiële state – en steeds het dit tekort geskiet. Dit is boonop ŉ styging vanaf die R847 miljoen wat in 2018-’19 aan konsultante betaal is. In 68% van gevalle het plaaslike owerhede konsultante aangestel om die werk te doen omdat hulle self nie die vaardighede daarvoor gehad het nie. Byna 60% (102 munisipaliteite) van verslae wat ingedien is, het ondanks die aanstel van konsultante steeds “materieel verkeerde voorstellings gehad”. Persoonlike beskermingstoerusting Die OG het ook bevind in talle gevalle het onvoldoende beplanning gelei tot ŉ tekort aan persoonlike beskermingstoerusting (PPE), of in sommige gevalle die aankoop van te veel materiaal. Die voorgeskrewe verkrygingsprosesse is nie gevolg nie, kontrakte is toegeken aan familielede van staatsamptenare en moontlike bedrog is geïdentifiseer. Wat betref die gehalte, prys en lewering van materiaal, het die OG bevind die pryse was in sommige gevalle hoër as die markverwante pryse soos dit deur die nasionale tesourie vasgestel is. Sommige verskaffers het glad nie die PPE gelewer wat aan die voorgeskrewe spesifikasies voldoen het nie, soms is bestellings laat gelewer, of daar was tekorte. Die OG het ook bevind groot hoeveelhede PPE is onekonomies aangewend. Infrastruktuur Die OG het ook gekyk na besteding aan onder meer kwarantynsentrums, tydelike skuilings, waterinfrastruktuur en -tenks. Sleutelbevindings sluit in: Aanbevelings Maluleke sê etiese leierskap, diensoriëntering, goeie bestuur en verantwoordbaarheid moet in werking gestel word om die situasie om te keer. Plaaslike regerings moet versterk en gestabiliseer word, asook vry wees van politieke inmenging of verandering. Daar moet ook streng beheer wees om geldelike verliese, vermorsing en oortredings te stuit, asook finansiële en prestasiebestuur te verbeter. Maluleke sê wanneer verantwoordbaarheid in duie stort, moet daar gepaste en vinnige gevolge wees.