Kragkrisis: Só kan SA gaan van mislukking tot mededinging(Foto: Justin Lim via Unsplash) Daar is beslis hoop om die kragkrisis in Suid-Afrika te beredder, maar nie as die regering dit op eie stoom gaan probeer doen nie. Só sê Solidariteit nadat die organisasie Dinsdag met Kgosientsho Ramokgopa, minister van elektrisiteit, vergader en ŉ verslag aan hom oorhandig het met toepaslike internasionale gevallestudies, asook stappe wat oor die volgende vyf jaar gedoen moet word om die kragkrisis in Suid-Afrika suksesvol te takel. Die verslag spruit uit navorsing wat Solidariteit deurentyd oor die kragkrisis gedoen het en bied ook aksiestappe wat dadelik gedoen kan word om die uitwerking van beurtkrag so gou moontlik te verminder. Die verslag is opgestel nadat Ramokgopa na Solidariteit uitgereik het. “Ons is nie lief vir die regering nie, maar ons is lief vir die land. Vir die land se onthalwe moet ons die kragkrisis uitsorteer. Dit is iets wat almal raak,” sê Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut. “As ŉ hand van samewerking uitgesteek word om gemeenskaplike belange te bevorder, sal ons – soos altyd – help waar ons kan.” (Foto: Vivint Solar via Unsplash) In sy verslag bied Solidariteit korttermynoplossings wat positiewe gevolge op die langtermyn kan hê. Dit sluit in ŉ drastiese verhoging van die privaatsektorbetrokkenheid en private kragopwekking wat kapasiteit tot die netwerk voeg. Dringende stappe “Daar is drie belangrike goed wat oor die volgende twee jaar moet gebeur. Eerstens moet daar ŉ toevoertarief wees wat mense nog meer aanspoor om sonpanele op hul dakke te sit, dit terug te voer in die netwerk in en dan op ŉ manier geld daarvoor te kry,” sê Mulder. “Dit gaan dit moontlik maak vir mense met laer inkomstevlakke om ook toegang tot sonpanele te hê en sal druk op die netwerk wesenlik verlaag. Dit sal ons ten minste deur die dag die ergste van beurtkrag kan spaar.” Tweedens moet die standaardtarief (wat bekend staan as die “wheeling tariff”) wat Nersa hef op alle partye wat die netwerk gebruik, aandag kry. Nersa moet dus sinvolle riglyne neerlê wat dit makliker en meer bekostigbaar vir private opwekkers maak om in opwekking te belê wat dan weer by die netwerk gevoeg kan word. “Ons wil juis groot, private kommersiële rolspelers in die mark inkry. Indien hierdie “wheeling”-tariewe buitensporig is, gaan mense nie wil belê nie.” (Foto: Istvan Hernek via Unsplash) Derdens, sê Mulder, moet die proses om te registreer en op die netwerk te kom dramaties verkort word. “Ons moet seker maak dat ons genoeg kapasiteit het om al hierdie megawatts wat privaat opgewek word, suksesvol en vinnig aan die netwerk gekoppel te kry. “As ons hierdie goed oor die volgende twee jaar kan doen, kan ons die tafel dek vir die kragomwenteling wat Suid-Afrika nodig het: Om te beweeg van ŉ monopolie wat misluk na ŉ mark wat meeding.” Mulder sê een van die bekommernisse wat Solidariteit het, is die feit dat daar ŉ hardnekkige faksie binne die regering is wat nog vas glo dat Suid-Afrika nie strukturele probleme het nie, en dat as bestaande steenkoolkragstasies net beter bestuur word, die probleem oornag sal verdwyn. Die regering het boonop oor die afgelope jare klaaglik misluk om ŉ probleem op te los wat nou kookpunt bereik het. “Tot dusver was daar geen politieke wil om die probleem op te los nie. Dit is nie so ŉ moeilike probleem om op te los nie. Verskeie ander state het al in dieselfde probleem verval en weer daar uitgekom.” Mulder benadruk dat daar wel ŉ groep in die regering is wat op ŉ volhoubare energieomwenteling toegespits is. Dit is egter nie moontlik vir die regering om dit op eie houtjie te doen nie. “Daar is beslis hoop vir ŉ ommeswaai om die krisis te beredder. Daar is nie hoop as die regering dit alleen gaan probeer doen nie.” Kraglandskap moet verander Mulder sê Suid-Afrika se kraglandskap sal ingrypend moet verander en dat daar reeds baie positiewe verwikkelinge is; dit sluit in groot kapitaalbeleggings deur die private sektor in private opwekking. (Foto: Mariana Proenca via Unsplash) “Vir die eerste ruk gaan die norm moet beweeg na grootskaalse opwekking op klein skaal. Eindelik gaan elektrisiteit dan verhandel moet word soos enige ander kommoditeit. Dis waarheen ons beweeg. “Soos wat jy selfoondienste by sekere produsente koop, gaan jy elektrisiteit eindelik ook so aanskaf. Die belangrikste ding wat hier moet gebeur is om die private sektor vry te stel. Dis nodig dat die regering besef dat die mark hier vinnig en doeltreffend kan intree – hulle [die regering] moet net uit die pad tree.” Mulder sê Solidariteit het juis twee gevallestudies uitgesonder waarby Suid-Afrika baie waardevolle lesse kan leer. Die eerste een is Viëtnam se hantering van ŉ kragkrisis en die ander een is Suid-Australië se suksesvolle oorgang van steenkoolkrag na hernubare energie. “Viëtnam het op min of meer dieselfde tyd as Suid-Afrika kragtekorte ervaar, maar vinnig en daadwerklik opgetree. “Dit is ŉ skande dat ons 16 jaar later nog nie eens by die eerste stappe is wat hulle in twee jaar gedoen het om hul kragkrisis te takel nie.” Mulder sê voorts dat Suid-Australië een van die min streke is wat volkome van steenkoolkrag na hernubare energie oorgeskakel het en ŉ hele bedryf daarop grond. Hoewel dit nie beteken dat Suid-Afrika binne die volgende sewe jaar volkome na hernubare energie moet oorskakel nie, meen Solidariteit dat die land baie nuttige lesse kan leer oor hoe hierdie oorgang gedoen is en hoe ŉ groothandelmark oor ŉ enorme geografiese gebied op só ŉ kragstelsel kan funskioneer. “Dit sal dwaas wees om nie lesse te gaan leer by ander lande en instellings wat soortgelyke probleme oorkom het nie. Daarom moedig Solidariteit die minister aan om te hierdie gevallestudies indringend te bestudeer.” Lees die verslag hier.