Versindaba » Blog Archive » Yves T'Sjoen. Dichters des Vaderlands in de West-Kaap
Monday, September 21st, 2015 | Wisselkaarten.
16 Kommentare op "Yves T'Sjoen. Dichters des Vaderlands in de West-Kaap"
September 22nd, 2015 at 5:37 am
Wat die nuwe Suid-Afrika nagelaat het om te doen is om een massiewe tolk- en vertalingsinstituut tot stand te bring, d.w.s. om indirek een massiewe fokus op die onvermydelikheid van ve-taal-ing te plaas, en by implikasie dus ook op die vraag "wat sou 'n 'relevante' vertaling kon wees?" (Derrida).
Lank, lank gelede toe ek vingeralleen die eerste keer deur Europa gereis het en in elke stad, soos dit maar met so 'n vingeralleenvrou kan gebeur, 'n "pick-up" of twee gemaak het (d.i. 'n lokale seun wat my 'n paar dinge van die betrokke stad gewys het), het dit my opgeval hoe hulle in Duitsland omtrent almal vertalers was. Dalk was dit toeval, maar dit het my opgeval en bygebly. Ek het pas 350 opstelle oor die moontlikheid van moedertaalonderrig gelees en die tekort aan boeke en ander bronne (soos bv. "goeie moedertaalonderwysers" soos dit 'n paar keer gestel is) in die Afrikatale blyk 'n groot struikelblok vir diE moontlikheid in die Afrikatale te wees. ('n Paar studente het inderdaad ook die ironie opgemerk betrokke by die feit dat die koloniseerder van onlangse koloniseerders se taal nou juis die venster na vryheid en internasionale geleenthede geword het – en om Rhodes se neus af te sny is dus baie soos om jou eie neus af te sny.)
My punt is, dink net hoeveel meer ons van mekaar se "wysies en deuntjies" kon geweet het met so 'n batteljon vertalers (en dus heel moontlik ook skrywers, taalredigeerders, deeltydse taalonderwysers, ens. ens.) in ons midde in Suid-Afrika.
Maar nou ja, taal is mos maar steeds net 'n middel tot 'n doel vir die meeste mense, d.i. in kontras met beide die bek en die stert van die Ouroboros, en dit is mos net met motors wat 'n Mercedez of BMW 'n moet is.
Kom ek toevallig ook nou af op Karin Schimke se "What is preventing linguistic cross-pollination?" en leer ek dat Internasionale Vertalingsdag op 30 September "is sometimes called St Jerome's Day, after the Bible translator who is considered the patron saint of translators." Die WAT vertel my dat 'n Hiëronimiet "Enigeen van die lede van verskeie kluisenaarordes wat die heilige Hieronymus tot beskermheilige gehad het" is. Dalk is dit die goeie sonskynweer van Suid-Afrika – en dus die braaivleis, rugby en sonskynkultuur daarvan – se skuld dat vertaling nie die aandag geniet het wat dit verdien het nie. Wel, rugby se dae blyk getel te wees na die ding teen Japan …
Hier is die skakel na Schimke se skrywe:
Amen, Juf Snyman! Maar solank daar nog 'n vinger is, is mens nie alleen nie, kan daar nog vertaal word, al is dit ook net reeds omdat die maan aan die uitwys van die vinger verbind is. En kyk net hoeveel wereldê van vervoering het Jeroen in sy Tuin van Luste met die skildervinger as skindervlinder oopgeaai…
Dankie vir die verleiende terugvoer Mnr Breytenbach – "In die begin was daar ['n vinger]", om een van my gunsteling "pick [me] ups" vry te vertaal (u weet seker van wie ek praat, ek praat mos altyd van hom)!
U het my stil (ek rus nog 'n bietjie van daardie 350 opstelle in drie weke) maar supersonnige erfenisdag dan ook ewe skielik nóg 'n dimensie bygegee, want al waaraan/waarin ek kon dink was Stockenström se "vingertaal" (waarmee Die stomme aarde [2007:134] so vreeslik waar-skuwend afsluit).
Hoe graag sou ek die vinger wou verhef,
meteen die lug skeur en brandend lag
[…] sy, sy breek en spat soos 'n hotnotsvy
as liggeel die maanvrug in haar venster hang.
doop in die slang en gifbol se gif die pyl
reusagtig groot, met my wysvingertop
die buitelyne van 'n mens* sagkens trek,
teer en geduldig, want dit duur lank
bly dus, in meneer Derrida se dis-koers, asof voorgeskrewe.
*"'n openbare gat sonder afmetings" (Breytenbach [2005:308], in "Chopin se vingers"), as jy my vra.
Daardie trek van "die buitelyne van 'n mens" is wat gedugte digters buitensporig goed doen, en waaraan die vertaler/vertolker – daardie een wat so daarop aandring om te wil regop staan so "met sy weekdele bloot" (Stockenström 2007:41)? – eindeloos kan deelneem sonder om daaraan te kan behoort.
Wat 'n verstommende erfenis om oor vrolik te kan wees – "wysies en deuntjies […] textuur", en teks-tuur – hoe verskriklik baie vertalingswerk wat nog gedoen moet word?!
Ritselend is sy, sy is die ritselende een.
Die vingers 'n hopie stokkies op haar skoot.
Viva die digter (wat altyd nog moet kom gesien hoe hy altyd nog vertaal kan en moet word)!
Erfnis (WAT 2014 s.v. "erfnis"): "Die hele besit van 'n oorledene wat deur een of meer persone geërf word", oftewel, die dood is nie die finale horison nie …
Laasgenoemde is natuurlik weliswaar 'n gedagte wat mens kan laat
Wens dit was 'n plofkop daar
skuins bo Vlaeberg se middagson
en dat ek nie [hoef te] tob en rou en wonder
moet ek 'n vers oor 'n komeet skryf?
Soos springkane haar wriemelende vingers. Sy stop
hulle in haar mond en kners
Hoe lyk met Stockenström "als eerste Dichter des Vaderlands"?! Ek dink net "Die eland" gee haar al 'n goeie en regverdige kans. Dalk sal mens hierdie posisie in hierdie land aan ten minste twee digters op 'n slag moet moet toevertrou, een 'n man en een 'n vrou … ???
September 24th, 2015 at 6:33 pm
Die gedagte van 'n Dichter des Vaderlands sal ongelukkig nie voete (of vingers) kry in Moerland nie, altans nie in Afrikaans nie. (Daar bestaan reeds die tradisie van poet laureate in Suid-Afrika. Mazisi Kunene was die eerste een, al het hy hom self die 'titel' opgelê, en as ek dit reg het is Willy Kgotsitsele tans die bok. Wat die verwagtinge is wat daarmee gepaard gaan, en die voordele indien enige, sal ek nie weet nie – maar die benaming klink ghrênd en klingelend soos 'n ketting om die nek.)
Dit is werklik so goed dat u Stockenström se werke te berde bring! En hoe verfrissend in die ware sin en sing van die woord is dit om herinner te word aan watter fenomenale digter sy is. Dis sy, die stil ene in ons rumoerige wêreld, wie se stem sal bly voortklink land nadat die geraas van ons leë blikke verswelg geraak het deur 'n tsunami van landgenote wat onder geen omstandighede Afferkaans wil hoor nie.
Wat die Een aangaan deur wie u bewoon word, wie se Naam nie eens meer genoem hoef te word nie: dit was seker toe al bitter swaar vir die "pick-ups" om hulle so as derde (en oorbodige) been te belewe toe hulle in alle voortvarendheid vir u die vyner fingeroefeninge van fertolktaling wou bedye?
Dankie weereens vir u interessante en insiggewende terugvoer, Mnr Breytenbach – ek het inderdaad nie tred gehou met die feit dat daar 'n (soort van) Suid-Afrikaanse poet laureate is nie.
Rakende u meegevoel met my eertydse "pick ups" hoef u u nie te bekommer nie – ek het toe nog nie (die naam en) van Derrida (en sy 1 + 1 = 3*) gehoor (of gesien) nie en ek kon dus darem 'n paar folkliedjies bedye word (of ek altyd die vingeroefeninge reggekry het, kan ek nie meer onthou nie).
* Hy kyk nie daardie onderhandeling tussen die een een en die ander een mis nie en hy tel dit dus by – hy het 'n oog vir wat tussen die lyne gebeur.
Ek gaan nie kan ontken dat die naam Derrida nou 'n probleem vir my word nie, maar ek kla nie oor hierdie probleem waarmee ek opgesaal is nie want hy het my al 'n paar aardskuddende oomblikke laat beleef, 'n paar verstommende dinge bedye – hy doen fenomenale demonstruksies volgens my, dit bring mens in vervoering en voer jou terug tot by daardie Grieke wat so heerlik Grieks is (ek sê niks oor my ses weke oor 'n Griekse eilande heen nie) en in wie se Griekse wet en wêreld ons vandag nog leef en wat oproere oor onlangse Engelse kolonialiseerders vir my regtig Grieks/geheimsinnig maak (as mens neuse wil afsny sal mens volgens my Sokrates se knopneus* in die hande moet probeer kry) – en waarsonder ek nie dink ek myself met soveel vrymoedigheid met een van Afrikaans se verstommendste digters so op Versindaba sou kon ver-woes nie. Ek verwonder my aan die eer wat my te beurt val!
* Sokrates was trots op sy neus, sy ge-sig. Soos hy in Plato se Die Symposium sê:
"My eie oë moet mooier wees, want hulle peul uit en ek kan daarom beter sien. En vir dieselfde rede is my neus ook mooier, want my neusvleuels waaier uit en so kan ek dus meer geure bymekaar maak". (My vertaling).
Hierdie vaderland, Yves T'sjoen, is in 'n gemors (funksioneel, in terme van morele statuur, identiteitsgewys). Die eintlike volkslied van Suid-Afrika, Sontonga en Mqhayi se "Nkosi Sikelel'i Afrika," het nie eers oorspronklik na die land by die naam verwys nie, maar na die hele kontinent ('n laat-negentiende eeuse uitdrukking van Christelike pan-Afrikanisme). Die naam "South Africa" is later by die seSotho strofe ingevoeg. Tweehonderd jaar gelede sou enige Afrikaan in Kaapstad slegs 'n slaaf kon wees. Vierhonderd jaar gelede wás Kaapstad nog nie daar nie.
En die Afrikaanse digters se verhouding met die vaderland is problematies. Nederland en Belgiё en Suid-Afrika het elk digters, maar dit is waar die analogie in haar ligte spore stop. Om jou ooit 'n Afrikaansskrywende Digter des Vaderlands te wil voorstel, oorskry op oorbluffende wyse die grens van redelikheid. (Onaantrekliker as Digter van die Afrikaanse Trop kan dit seker nie). Baie makliker om eerder 'n Zoeloe-pryssanger in so 'n posisie, soos Vegter en Ducal s'n, te druk ter wille van die fatsoenlike.
In die mees onlangse digbundels van die drie belangrikste Afrikaanse digters, is die verhouding met die land duidelik op die lappe. In 2013 het Marlene van Niekerk se Kaar vir ons haar "Brief aan Suid-Afrika" laat lees, met die reёls: "Dis oor jóú dat ek wil rym, ek wil die clichés van jou kweeste,/jou stupid mannetjiesmites van renaissance en ontwaking/inruil vir helder ghoens in jou verwaarloosde skoolgrond…" Hierdie wens om in te gryp word egter gekontrasteer met die moontlikheid van migrasie in die gedig "Klipmuur," met sy beskrywing van die tot 'n einde kom van die uitleef van 'n sekere kulturele tradisie wanneer: "die laaste silwer vis vertrek van 'n vertroude kus."
In Mede-wete (2014) maak Antjie Krog gebruik van die werk van die Israeliese skrywer David Grossman as paralelle model vir haar gedig "mirakel" met die gesogte aanvang: "ek behoort aan hierdie land/dit het my gemaak…" Egter geen verwysing in hierdie atmosfeer na die Palestynse Magmoed Darwiesj nie. In "Essay-abstrakte re: Sinaps" sien Krog die plek van die Afrikaanse letterkunde as ondergeneem in 'n plakkershutjie: "die afrikaanse letterkunde sinkshackend almal hurk op die grondvloer druk mekaar vir ekstra beenspasie nou en dan pluk iemand die blikdeur oop is julle wragtig nog hier?"
En in die gedig "my vriende" skryf Breyten Breytenbach (uit vyf-en-veertig skemeraandsange uit die eenbeendanser se werkruimte, 2014): "…maar hulle is moeg van utopiebedremmeling/…en in die aand luister hulle na ballades van ontnugtering…"
Waarna sou 'n keurkomitee van Kuns en Kultuur, met die hulp van Binnelandse Sake, soek in kandidate vir die posisie van Digter des Vaderlands?
September 25th, 2015 at 4:08 am
Maria, waarom skryf jy nie maar DRRD nie – soos die Jode skryf oor YHWH? 🙂 (grappie hoor, ek geniet altyd jou skrywes)
September 25th, 2015 at 9:12 am
O kritieke krater, ek kan ook maar goed stadig van begryp wees! Snap ek nou eers met Leon se opmerking die volle implikasie van Mnr BB se opmerking oor my huiwering om Derrida se naam te noem en dat dit mos is wat met God se naam gebeur! Dit is natuurlik 'n baie "telling" flater, maar die eintlike rede vir hierdie huiwering, Mnr BB, is omdat die naam Derrida party mense die aapstuipe of horries gee.'n Ander rede is omdat die naam Derrida vir my al lankal baie deeglik en konkreet net 'n spoor is waarvoor 'n mens 'n neus nog beter as Sokrates s'n moet hê, d.w.s. meer soos 'n hond s'n, vir hierdie naam om sin te maak.
Ek het intussen ook Mnr BB se gesprek op RSG onthou waarin hy sy kommer uitspreek oor die skade wat die akademie/teorie aanrig rakende die daarstelling van digters. Soos ek dit sien is teorie die tweede beste opsie vir die wat nie so delikaat met woorde kan onderhandel nie – die digkuns bly 'n uiters fyngevatte tegniek wat boon-op ook 'n sekere talent daarvoor voorveronderstel. Inderdaad kort ons meer digters, maar wees genadig met die wat nie paal haal nie, Mnr BB.
Ek is dan ook heeltemal een met Avital Ronell (2005) in haar skrywe "On the Misery of Theory without Poetry: Heidegger's Reading of Hölderlin's "Andenken." Ek kan 'n sekere vorm of vlak van teorie glad nie meer lees nie. Dis of "Derrida" (d.w.s. enige fenomenale pro-vokatiewe skrywer) of die digkuns vir my.
Intussen "teach" en "tutor" ek "Englishh for Academic Purposes" met groot plesier – ek vertel die studente hulle kan dit sien as verskoning om skrywers te word want die land kort baie meer baie goeie skrywers, so, kom laat ons leer van sinne maak!
Cesare Pavese (1908 – 1950): "Traveling is a brutality. It forces you to trust strangers and to lose sight of all that familiar comfort of home and friends.
"Travelling", "translation", travail, "tracing" (die buitelyne van 'n [ander] mens sagkens […],
teer en geduldig, want dit duur lank" en daar is 'n onvermydelike geweld betrokke), ensovoorts – transaksies – "Maak mekaar sáám anders in Afrikaans [in Afrika, in die wêreld, op die aardbol, die "zeropunt van alle perspepsie, die oneindige horison van elke objek", aldus Leavey (1989:14) vooraan Mnr D se inleiding tot sy vertaling van Husserl se "The Origin of Geometry" waarvoor Anne Carson se opmerking oor Sappho wat "seems less interested in these characters as individuals than in the geometric figure that they form" naamlik 'n driehoek in "Decreation. How Women like Sappho, Marguerite Porete and Simone Weil tell God" nuttig sou wees, en waar die karakters behels 'n meisie (en haar "voice and laughter"), 'n man "who listens close" en Sappho wat op 'n stadium sê ""greener than grass I am" en wat Anne beskryf as 'n moment van "ekstasis, literally 'standing outside oneself,' a condition regarded by the Greeks as typical of mad persons, geniuses and lovers, and ascribed to poets by Aristotle."
Selfbewustheid, skaamte, jaloesie … ek wonder soms of dit nie is wat mense (bewustelik of onbewustelik) in hierdie land mal dryf nie (die studente wat so skryf oor die feit dat daar nie genoeg boeke en ander bronne vir moedertaalonderrig is soos in Afrikaans en Engels nie …).
Die Vaderlandsdigter van die nuwe Suid-Afrika (of sy nou wil of nie) is Antjie Krog. Daar is 'n boek tot hierdie effek nou net uitgereik: Speaking Poetry to Power.
September 27th, 2015 at 7:17 am
Jawellnofine. Gaan die power hoegenaamd die poetry lees? En selfs al done hulle dit gaan hulle in elk geval hul gatte daaraan afvee.
September 27th, 2015 at 8:25 am
Ek moet met jou saamstem, Leon- al het Mnr Rautenbach 'n punt beet met die wiel wat ontwerp word. Ek vermoed dis eerder 'n proses (dikwels 'n prosessie en soms selfs iets van 'n protes) van Speaking Perfume to Poephol. Of is dit dalk 'Sparking'? In die somberte is elke vonk en vuurvliegie 'n verligting. Verdomp!
September 27th, 2015 at 12:18 pm
Onder Thabo Mbeki het Antjie Krog nog status in die boonste kring gehad. En waar Mbeki vir Neruda geken het, weet ek net van een liedjie wat Zuma ken, nl. "my masjiengeweer, gee dit aan." Ek dink nie daardie liedjie begin met 'n hoofletter nie -dis dalk Z se vrye vers. "Moederland" sou eerder inpas in die hele register ("gamut") van Antjie Krog se werk.
Daar is 'n federale eleksie hier op 19 Oktober. Ek vertrou nie die regerende konserwatiewe party nie, (of nie te veel nie) die liberale party se leier Justin Trudeau is 'n intellektuele dwerg met 'n mooi glimlag en mooi hairdo, die new democratic party se leier Thomas Mulcair is 'n wolf in skaapsklere. Gelukkig is daar 'n party waarvoor en kan en gaan stem want hulle het 'n kandidaat hier in Takbokkakebeen. Wat nie in die skakel wat ek aan die einde gee genoem word nie is dit: "We promise not to keep any of our promises."
Dalk het SA so 'n party nodig… 🙂
Ten minste hoef Antjie nie verse te skryf vir die koningin se verjaarsdag en Kate se baba nie, so gepraat van Perfume to Poephol. 🙂