PressReader - Landbouweekblad: 2018-04-20 - TEKORTE IN DIE OORVLOED
TEKORTE IN DIE OORVLOED
Landbouweekblad - 2018-04-20 - Lbw | Redakteursbrief - — CHRIS BURGESS
Die herfs­re­ën kan kwa­lik mooi­er wees in die mees­te van die so­mer­re­ën­ge­bie­de. Op plek­ke som­mer baie, en ge­reeld. In my wê­reld in die Noord­oos-Kaap loop die ou plaas­dam op pad groot­pad toe vir die eer­ste keer in by­na tien jaar oor. O­ral word die grond­wa­ter aan­ge­vul, en die aan­ry van wa­ter na die vee is iets van die ver­le­de. Die wê­reld lyk mooi, die bees­te is vet en die prys hou da­rem nog (soort van).
Wan­neer ’n vriend kus se kant toe nie sy arm­mans­lu­sern ge­baal kan kry van­weë al die re­ën nie, tref dit my dat ek ja­re laas ge­hoor het dat ’n boer oor die nat­tig­heid kla wan­neer hy moet baal! Die al­ter­na­tief is so­veel er­ger, en die droogte lê nog vlak in die ge­heue.
Die re­ën laat ’n mens weer ’n bie­tjie hoop skep, maar daar is men­se wat waar­sku dat ons nie té ge­rus moet raak nie. Soos dr. Pe­ter van Nie­kerk, voor­ma­li­ge hoof van wa­ter­hulp­bron­be­plan­ning by die De­par­te­ment van Wa­ter en Sa­ni­ta­sie. Ja, die Vaal­dam loop dalk tans oor, maar dit is eint­lik ’n heng­se pro­bleem, sê hy. Die dam­me ho­ër op, soos dié in die Le­so­tho-Hoog­land­ske­ma, is on­rus­ba­rend leeg. Dié dam­me voed die he­le Vaal­ri­vier­stel­sel saam met die vol S­terk­fon­t­ein­dam (wat sy wa­ter uit K­waZu­lu-Na­tal kry). Dit is die wa­ter wat Suid-A­fri­ka se e­ko­no­mie­se hart­land, Gau­teng, aan die gang moet hou. Die land­bou in ons be­sproei­ings­ge­bie­de is ook daar­op aan­ge­we­se. Die Kat­se­dam is 66% vol en die Mo­ha­le­dam net 36%.
Ter­loops, daar is nog plek vir 1 000 mil­joen ku­bie­ke me­ter wa­ter in die Hoog­land­ske­ma — by­na drie Lo­skop­dam­me.
Die re­de vir die leë dam­me? Vol­gens ’n wa­ter­ver­bruiks­oor­een­koms van 1986 tus­sen Suid-A­fri­ka en Le­so­tho kan Le­so­tho wa­ter uit die dam­me laat vloei om hi­dro-e­lek­trie­se krag op te wek. Daar­die oor­een­koms moes al met die twee­de fa­se van die Hoog­land­ske­ma her­sien word, want al­mal het ge­weet die Vaal­ri­vier gaan teen 2019 by­ko­men­de wa­ter no­dig hê. On­ge­luk­kig het Nom­vu­la Mo­ko­ny­a­ne, Suid-A­fri­ka se voor­ma­li­ge Mi­nis­ter van Wa­ter en Sa­ni­ta­sie, hier­die nood­saak­li­ke pro­jek as ’n gul­de ge­leent­heid vir ten­der­ver­ry­king ge­sien, en van­dag is die vol­tooing van die Hoog­land­ske­ma tot 2025 uit­ge­stel, met ’n mee­gaan­de sty­ging in die kos­te waar­voor die vuis­voos be­las­ting­be­ta­ler sal moet op­dok. En nou is die staat se geld op en die be­las­ting­be­ta­ler kan kwa­lik ver­der ge­melk word. Wat nou?
Mag­da Wier­zycka van die ba­te­be­stuurs­fir­ma Syg­nia stel voor daar word ge­kyk na in­fra­struk­tuur­ef­fek­te wat ver­dien­ste waar­borg deur op goed be­stuur­de pro­jek­te klem te lê. Nou is juis die tyd vir sul­ke al­ter­na­tie­we be­leg­gings­op­sies, meen sy. Met Do­nald Trump en C­hi­na wat me­kaar die stryd aan­sê, is gro­ter e­ko­no­mie­se on­be­sten­dig­heid ons voor­land. Die ver­dien­ste uit tra­di­si­o­ne­le aan­de­le­mark­te daal reeds en sal ver­der kwyn na­ma­te die goed­koop geld wat die A­me­ri­ka­ners en Eu­ro­pe­ërs in hul e­ko­no­mie in­ge­pomp het, ál min­der word. Plaas­lik be­moei­lik Nas­pers se oor­heer­sing van die JSE e­ni­ge di­ver­si­fi­ka­sie­stra­te­gie, ter­wyl die S­tein­hoff- en Re­si­lient-de­ba­kel men­se se ver­troue in aan­de­le­be­leg­gings le­lik ge­knou het.
Maar dit bring ons weer te­rug na die staat, wat dié be­leg­ging­struk­tu­re sal moet skep. Men­se soos Mo­ko­ny­a­ne moet liefs so ver weg as moont­lik van die pro­ses ge­hou word, ter­wyl haar plaas­ver­van­ger, Gu­gi­le N­kwin­ti, ook nie veel ver­troue in­boe­sem nie.
In­tus­sen kom die dag wan­neer die herfs­re­ën weer gaan weg­bly al hoe na­der.