In 1842 het die Verdrag van Nanking – die eerste van wat die Chinese later die ongelyke verdrae sou noem – ’n vrywaring aan Brittanje verleen, vyf verdraghawes geopen en die Hongkong-eiland oorgedra waardeur die handelsmonopolie van die Kantonstelsel beëindig is. Die verdrag het egter daarin misluk om die Britse doelwitte van verbeterde handel en diplomatieke betrekkinge te behaal, wat aanleiding gegee het tot die Tweede Opiumoorlog (1856–60). Die oorlog word vandag beskou as die aanvang van die moderne Chinese geskiedenis.
Daar was ’n onversadigbare vraag na tee in Brittanje. China het egter slegs silwer as betaling vir tee aanvaar, wat gelei het tot chroniese handelstekorte. ’n Handelswanbalans in die guns van Brittanje het ontstaan. Die Sino-Britse handel is sodanig oorheers deur luukse items met hoë waarde soos tee (van China na Brittanje) en silwer (van Brittanje na China), dat goud en silwer algemeen in China gebruik is.
Teen 1817 het die Britte besluit dat kontra-handel in ’n narkotiese dwelmmiddel, Indiese opium, ’n manier was om die handelstekort te verminder en om die Indiese kolonie winsgewend te maak. Die Qing-administrasie het aanvanklik die invoer van opium verdra omdat dit ’n indirekte belasting op Chinese onderdane geplaas het terwyl die Britte hul tee-invoere vanuit China kon verdubbel – met die gevolg dat die Qing se keiserlike tesourie en agente se monopolie op tee-uitvoer versterk is.
Charles Elliot, die hoofsuperintendent van Britse handel in China het daarin geslaag om Britse handelaars te oorreed om hul opiumvoorraad te oorhandig met die belofte van uiteindelike vergoeding van die Britse regering vir hul verlies. (Hierdie belofte en die onvermoë van die Britse regering om dit te betaal sonder om ’n politieke storm te ontketen, was ’n belangrike oorsaak vir die gevolglike Britse aanval.)
In totaal is 20 000 kratte (elk met ongeveer 55 kg) oorhandig en vanaf 3 Junie 1839 vernietig. Ná die insameling en vernietiging van die opium het Lin Zexu ’n amptelike versoek (折奏/摺奏) aan koningin Victoria geskryf, in ’n onsuksesvolle poging om die handel van opium te beëindig omdat dit duisende Chinese burgerlikes vergiftig het. Die geskrif, wat met ’n handelskip gestuur moes word, het nooit die koningin bereik nie.
Om ander Britse skepe te verhoed om die Thomas Cutts na te doen, het Elliot ’n blokkade van die Pêrelrivier gereël. Gevegte het op 3 November 1839 begin toe ’n tweede Britse skip, die Royal Saxon, probeer het om na Kanton te vaar. Die HMS Volage en HMS Hyacinth van die Britse Koninklike Vloot het waarskuwingskote in die rigting van die Royal Saxon gevuur.
In 1840 het Elliot die Portugese goewerneur in Macau gevra om Britse skepe toe te laat om daar op en af te laai in ruil vir die betaling van huur en heffings. Die goewerneur het, uit vrees dat die Qing-regering die verskaffing van voedsel en ander noodsaaklikhede aan Macau sou staak, die versoek geweier. Op 14 Januarie 1840 het die Qing-keiser alle buitelanders in China versoek om materiële bystand aan die Britte in China te staak. In weerwraak het die Britse regering en die Britse Oos-Indiese Kompanjie besluit dat hulle Kanton sou aanval. Die militêre onkoste sou deur die Britse regering gedra word.
Op bevel van lord Palmerston het ’n Britse ekspedisie die mond van die Pêrelrivier geblokkeer en noordwaarts beweeg om Zhoushan oor te neem. Onder leiding van kommandeur Bremer in Wellesley het hulle die leë stad oorgeneem na ’n uitruil van skote met oewerbatterye wat net beperkte lewensverlies ten gevolg gehad het.
Die gemak waarmee die Britse magte die veel groter Chinese magte verslaan het, het die Qing-dinastie se prestige ernstig geknou. Die sukses van die Eerste Opiumoorlog het die Britte in staat gestel om met die opiumhandel voort te gaan. Dit het ook die weg gebaan vir die oopstel van die winsgewende Chinese mark vir ander handel en die blootstelling van die Chinese gemeenskap aan sendingwerk.
Hoewel hy aanvanklik sukses gehad het met die arrestasie van 1 700 opiumhandelaars en die vernietiging van 1,2 miljoen kilogram opium, is hy as die sondebok uitgewys vir die aksies wat gelei het tot die Britse weerwraak en hy moes die blaam dra vir die onvermoë om opiuminvoer en -verbruik in China te keer. Lin Zexu word nietemin beskou as ’n held van die 19de-eeuse China en sy beeld is op verskeie plekke in die wêreld verewig.
Die Eerste Opiumoorlog was die begin van ’n lang tydperk van die verswakking van die staat en anti-Qing-rebellies soos die Taiping-rebellie, ’n oorlog wat van 1850 tot 1864 geduur het en waarin minstens 20 miljoen Chinese dood is. Die Qing-dinastie, gelei deur etniese Mantsjoes, is deur baie Chinese wat oorwegend Han-Chinese was, beskou as ’n ondoeltreffende en korrupte buitelandse bewind.