Wicus Luwes. Dans en ander ritmes
“A bit like indoor windsurfing,” was my pêl se reaksie toe ek hom vra hoe hy die dans ervaar het. Die Engelse outjies in my omgewing het nie eintlik vas gedans nie, so dit was ‘n nuwe ervaring vir my pêl. Tydens ons studies het ons gereeld sulke ‘indoor windsurfing’-aande of dansaande by verskillende koshuise en funksies bygewoon. So ‘n funksie is ‘n wenresep om met die teenoorgestelde geslag kontak te maak: harde musiek en kerslig, sodat mense mekaar nie kan hoor praat nie en skerp lig nie die eerste oogopslag hoef te bederf nie.
Dans my na die liefde toe
deur Leonard Cohen (soos vertaal of miskien eerder herinterpreteer deur Koos van der Merwe)
Dans my na jou skoonheid met ‘n smeulende viool
dans my deur my vrese tot ek veilig by jou woon
vlieg na my toe soos ‘n duif, tel die olyftak op
dans my na die liefde toe, dans my na die einde toe
Wys vir my jou skoonheid waar getuies nooit kan kom
kom beweeg jou teen my soos hul maak in Babilon
stadig, lei my, wys my waarvan ek net grense ken
Dans is eintlik ‘n bekende ding wat daagliks gebeur. Dit is ‘n plek waar musiek en mense ontmoet en mekaar probeer verstaan. Dit is die definisie van ‘n romantiese aand. Jy kan dit miskien die ontmoeting van twee tale noem en ‘n manier om met mekaar te resoneer. Koos van der Merwe se vertalings van Leonard Cohen se lirieke is werklik iets besonders. Ek geniet dit omdat dit my verras en omdat dit iets bekends weer nuut maak vir my. Van der Merwe het op ‘n manier met Cohen se musiek gedans en die musiek en lirieke met mekaar laat praat.
Ek luister ook ‘n rukkie gelede na Vers en Klank op RSG en hoor ‘n gedeelte van ‘n gedig uit Louis Esterhuizen se ‘die afwesigheid van berge‘. Dit gaan oor ‘n dans op ‘n ongewone plek of miskien eerder ‘n plek waar ‘n mens dit nie sou verwag nie. ‘n Dans breek miskien die ritme wat die dag aan jou oplê. Anders gestel: Dit is ‘n manier om jou ritme aan die dag op te lê. Die dag is in die meeste gevalle die dansleier en ons moet by sy dansritme inval. Dit is verfrissend as die mens vir ‘n kort rukkie die dansleier kan word en sy ritme aan die dag oplê.
Nog later trek julle in ’n laagte
by ’n grepie bome af vir koffie en roosterbrood
op ’n witgekalkte tafel
tussen stoeltjies en ’n vervalle drom
teen die stam
van ’n skaduboom –
Van ver sien julle ’n donkiekar hinkepink
naderkom, ’n smeersel beweging
op die stofstreep langs die pad. Is jy moeg? vra sy.
Bestuur. ’n Bietjie bene rek? Nee,
antwoord jy. Ek wil dans.
En jy dans met langbroek en sandale
in die beperkte ruimte tussen ’n oop motordeur
en boom: met jou linkerbeen effens geknak,
jou regterbeen na die horison uitgeskop, tolbos jy
al in die rondte met jou
bolyf skuins na vore en arms reghoekig
na ’n begrensing
Soos ’n drommedaris op verbeelde water
kom die donkiekar weldra by julle verbygeskuif –
op die voorbank, die egpaar
in sondagbeste: galant lig die heer sy hoed
en lag vir jou petalje
van ’n boom. Heita, my kroon, roep hy
en meteens resoneer alle lyne
om jou heen: die borand van die motordeur,
die donker strook bosse,
die wydgespreide takke van ’n boom,
die telefoondrade en spoorlyn
en met jou regterbeen steeds horisontaal
vou alle grense in
na waar jy brutaal steeds dans
met die waansin
Daar is ‘n plek en tyd vir alles. Vir die kleuters in my huis is die beste tyd om te dans, wanneer hul ‘n liedjie met ‘n ‘beat’ hoor. Ek hoor net ‘dans Pappa, dans’ by sulke geleenthede en so word ek ingesleep by kleuter dansbewegings en lekker skaterlag. In die motor hoor ek ook gereeld die ‘dans Pappa, dans’ en sien in die truspieëltjie die dansende arms en koppe wat op maat van die musiek beweeg. Dit bly ‘n voorreg om aan die dans van die lewe deel te neem.
Ek sien oud en jonk almal deesdae met oorfone in hulle ore rondloop. Ek sien mense wat die ritme met hul voet hou en ek wonder al meer of musiek ‘n individuele ding geword het. Miskien het Sony se Walkman van die 80’s musiek op ‘n manier persoonlik gemaak. Dit het nou gevorder tot MP3’s en musiek wat aanlyn aan ons opgedis word. Ek wonder hoe dans deur die individuele musiek beïnvloed word. Is dans iets vir ‘n individu of dalk iets vir ‘n groep? Het ons dalk elkeen ‘n ritme wat in ons ingebou is en ‘n liedjie wat in ons gedagtes speel?
Miskien moet ek ook vra hoe dans deur individuele musiek beïnvloed word. Party mense het ‘n passie om na dans te kyk. Ander weer het ‘n passie om daaraan deel te neem. Ek wonder of dansers ook ander dansers dophou en of hul net die musiek probeer interpreteer. Ek wonder hoe ‘n wêreld sou gewees het sonder daardie individuele ritmes en danse. Elke dans het ‘n spesifieke ritme – daar is ‘n vaste patroon vir ‘n Flamenco of ‘n Salsa. Individuele mense wat individuele danse interpreteer – geen wonder die lewe is so interessant nie.
Ek sit in die tandarts se wagkamer saam met ‘n groep mense en sien ‘n man se knie op en af beweeg. Eers dag ek hy is omgekrap of moeg gewag, maar die glimlag op sy gesig sê iets anders. Hy lees sy tydskrif aandagtig deur en beweeg sy knie op maat van musiek wat net hy kan hoor. Miskien het hy al ‘n kind of twee grootgemaak en gesus met daai knie. Die knie sus miskien outomaties al is daar nie meer ‘n kind daarop om te sus nie. ‘n Dame roep die man se naam en terwyl hy uitloop wonder ek hoeveel mense hul lewe se dansritme by die ritme van so ‘n Pa, Oupa, Ma of Ouma se knie dalk kry.
dis net dansers
dans is ‘n vuur
in die harte van dansers
dit is net ‘n vuur
1. Esterhuizen L, Die afwesigheid van berge, Human & Rousseau, Kaapstad, 2014
2. Internet. http://paintingsforsale.me/images-painting/flamenco-dancer/flamenco-dancer-dance-series-ii-78376.jpg
3. Internet. https://beingsakin.wordpress.com/2011/11/04/he-who-would-teach-men-to-die-would-teach-them-to-live/
4. Van der Merwe K. Leonard Cohen in Afrikans
Tags: Koos van der Merwe, Louis Esterhuizen
Posted in Binneblik, Wicus Luwes | Comments Off on Wicus Luwes. Dans en ander ritmes
Posted in Onderhoude | Comments Off on Onderhoud: Louis Esterhuizen (Amper elders)
Posted in Vertalings | Comments Off on Louis Esterhuizen – vertaling in Engels
Louis Esterhuizen wen die Proteaprys vir Poësie vir 2011
Tydens die 7de jaarlikse Versindaba wat op die kampus van die Universiteit van Stellenbosch gehou word, is die Proteaprys vir Poësie vir die beste Afrikaanse digbundel van 2010 op Saterdagaand 24 September 2011 by die Lanzarac Hotel, vir die sewende keer oorhandig. Die wenner is vanjaar Louis Esterhuizen vir sy bundel wat die water onthou.
Baie geluk, Louis!
COMMENDATIO (opgestel deur prof. Henning Pieterse):
Water, as oerbron, as heilige en geduldige element, is die sentrale beeld in hierdie bundel. Tematies word hierdie simbool en metafoor – met betrekking tot binding, ontkieming, begin, einde, lewe en dood, kuns, geheue en liefde – regdeur in fyn afgewerkte, liriese verse ontgin, onder meer by wyse van talle see- en rivierbeelde en metafiksionele “akwarelle”. Kaplinski se woorde “No self. Water again water” en reëls uit Van Ostaijen se “Melopee” word vernuftig verwerk in gedig na gedig. Telkens word verskeie fasette van water ingespan in verse oor jeugherinneringe en dan, veral, die liefde. wat die water onthou is ‘n hoogtepunt in Louis Esterhuizen se oeuvre en ‘n waardige wenner van die Proteaprys vir Poësie.
DIE PROTEAPRYS VIR POËSIE
‘n Bundel word dus eenmalig oorweeg vir die prys.
Die prys bedra R10 000 en ‘n geraamde protea.
Die volgende bundels was vanjaar onder die aanspraakmakers op die prys: Johan Lodewyk Marais met Diorama en Melt Myburgh met oewerbestaan. Myburgh het tydens die Versindaba wel die Ingrid Jonker-prys vir sy debuutbundel ontvang.
Lees die onderhoud wat Andries Visagie met Louis Esterhuizen gevoer het
oor sy digbundel wat die water onthou.
Volg ook die digstring van een van die gedigte uit die bundel.
Tags: Louis Esterhuizen, Proteaprys vir poësie 2011, wat die water onthou Louis Esterhuizen
Posted in Nuus / Briewe | 18 Kommentare »
Andries Bezuidenhout. Die gebou as gedig – oor biblioteke in Kopenhagen
Ek het die onderhoud wat Louis Esterhuizen met Andries Samuel oor sy digbundel Wanpraktyk gevoer het baie geniet. Lees dit hier. Andries wil hom nie in ŉ blik laat druk as dit kom by die verhouding tussen sy werk as argitek en sy digkuns nie. Hy noem dat hy sy eie lewe nie ironies ervaar nie, maar dat ŉ mens nogtans ironie in sekere aspekte van sy gedigte sou kon inlees. Ek wens ek kon sien hoe die geboue lyk wat Andries Samuel ontwerp.
Ironie is nogal ŉ onderwerp in die argitektuur ook. Ek verpes die meeste postmoderne argitektuur, aangesien dit meestal nie regkry om ironies te wees nie. Veral nie in die Suid-Afrikaanse konteks nie. Die gespeel in die 1980s met Europeserige gewels en torings lyk meer soos pogings om bang wit mense veilig te laat voel op ŉ landskap wat besig is om onder hulle voete uit te skuif. Maar dalk mis ek iets.
Kan ŉ argitek se gedigte verraai hoe sy geboue sal lyk? Ek weet nie. Ek is nietemin baie bly ons is, wat argitektuur betref, terug by die strakker lyne van modernisme. Of mens deesdae se geboue modernisties kan noem, weet ek ook nie. Dalk neomodernisties? Van argitektuur weet ek te min. Om myself hieroor uit te spreek sou seker deur Andries Samuel as ŉ wanpraktyk gesien kon word. Ek skryf maar oor waarvan ek hou en waarvan ek nie hou nie. Dalk ook wat ŉ mens onseker laat voel oor waarvan jy hou en waarvan jy nie hou nie. Soos die nuwe anneks tot die Koninklike Biblioteek hier in Kopenhagen.
Die gebou staan op Søren Kierkegaard-plein, reg langs die hawekanaal. ŉ Ontwerp deur die argitekfirma Schmidt, Hammer & Lassen is na ŉ internasionale kompetisie in 1993 gekies. Konstruksiewerk is in 1999 voltooi. Die gebou lyk asof dit in twee gesny is, asof iemand dit soos ŉ dik volume van Grundtvig se versamelde werke oopslaan. Dis met gepoetse swart marmer oorgetrek, sodat ŉ mens die wolke, ander geboue en die landskap rondom die biblioteek daarin gereflekteer sien. As dit nie so groot was nie, sou dit in ŉ spieël van die landskap kon verdwyn.
Vanuit die noorde gesien
Vanuit die noorde, nader
Aansig vanuit die suide
Die kanaal, ouer Kopenhagen
Uitsig op die kaai
Slotsholm, setel van mag, in die agtergrond
Dis nie net modernistiese geboue wat landskappe reflekteer nie. Nou die aand stap ek en Irma verby die ou Universiteitsbiblioteek. Dis ŉ lieflike gebou. Die biblioteek is in 1482 reeds gestig, maar die huidige gebou is van 1857 tot 1861 opgerig. In daardie tyd is dit seker ook as hipermodern gesien, alhoewel dit historiese verwysings na Middeleeuse Italië bevat, aldus my gids oor Deense argitektuur. Spesiale boutegnieke is gebruik om vure te voorkom, want Kopenhagen het helaas ŉ traumatiese geskiedenis as dit by vure kom. Die biblioteek se hele versameling is in 1728 in ligte laaie gelaat tydens een van die stad se vele vure. Gatslag. Twee en ŉ half eeue se boeke en geskrifte daarmee heen.
Die ou Universiteitsbiblioteek
Vlakke binne en buite
Nietemin, die oprigting van die eerste modernistiese geboue (spesifiek in die funksionele of internasionale styl) in Kopenhagen het tot grootskaalse betogings gelei. Mense het gevoel die argitek – Arne Jacobsen in hierdie geval – respekteer nie die stad se geskiedenis nie. Iemand het voorgestel dat hy tereggestel word. Ek kan soortgelyke emosies en indrukke van geboue as kind onthou. Reeds toe was ek nostalgies oor ou geboue en hartseer oor stedelike verval. Ek het die bewaring van Kerkplein in Pretoria as lewensnoodsaaklik beskou. Ek dink nou nog so, maar eerder as om nuwe geboue kunsmatig te laat lyk asof hulle uit ŉ ander era kom, verkies ek ŉ reguit lyn deur die geskiedenis. Solank daardie reguit lyn net nie beteken dat ŉ gebou van historiese waarde moet sneuwel nie.
In Denemarke het mense mettertyd aan modernistiese konstruksies begin gewoond raak, selfs ŉ nasionale voorkeur daarvoor ontwikkel. Die gebruik om strak modernistiese strukture te gebruik vir annekse wat aan ouer geboue vas is, het heel gewild geword. (ŉ Ander voorbeeld hier in Denemarke is die Ordrupgaard kunsmuseum se anneks.)
Ek is onseker oor hierdie biblioteekanneks. Dit betower my op een vlak. Dit lyk soos ŉ mooi gebou vir boeke. Dis dalk soos een van daardie gedigte waarvan ŉ mens onmiddellik hou, maar jy weet nie heeltemal hoekom nie. Hoe gaan dit verouder? Gaan ŉ mens dit weer en weer wil lees? Gaan dit aanhou om lig op nuwe maniere te breek en te reflekteer? As die marmer ophou blink, wat bly oor? Dis die probleem met baie modernistiese geboue. Hulle verouder nie so goed nie.
Olaf Lind en Annemarie Lund. Top 50 Architecture Copenhagen (2007, Arkitektens Forlag), bls. 70-71; 130-131.
Tags: Denemarke, Louis Esterhuizen