Vyfhonderd en nog ’n handjievol jare gelede het Vasco da Gama van Lissabon, Portugal, vertrek op sy epiese vaart om die suidpunt van Afrika ten einde ’n seeweg na Indië te vind. Die reis het aardskuddende gevolge gehad. Nie alleen het dit die weg gebaan vir ’n handelsroete oor die see tussen Europa en Asië nie, maar dit het Portugal ook in ’n wêreldmoondheid verander. Des te belangriker nog is die feit dat dit ander ontdekkingsreisigers besiel het om dit selfs verder oor die aardbol te waag—sodat die hele onbekende wêreld mettertyd ontdek sou word...
P 8 Julie 1497 baan ’n prosessie van sowat 170 manne hul weg deur die strate van Lissabon in Portugal—op pad na die dokke by die monding van die Taag. ’n Groep priesters en monnike loop voor hulle met brandende kerse. Die mense van Lissabon skuifel agterna en mompel hul reaksie op ’n geestelike se smeekgebed.
Nadat hulle die laaste seën ontvang het, gaan die manne aan boord en maak reg om te vertrek. Hulle wuif tot siens, lig die ankers en vaar plegtig uit die hawe na die ontsaglike, leë see.
DIE vloot bereik op 26 Julie die Kaap-Verdiese Eilande, waar vars kos en water aan boord gelaai word. Hulle vertrek ’n week later. Om seestrome te vermy wat hulle naby die kuslyn van Afrika sal kortwiek, en waarskynlik ook om te keer dat hulle dalk in die windstiltestreek naby die ewenaar beland, vaar Da Gama met ’n wye boog na die suidpunt, ver wes van die direkte roete teen die kus van Afrika af.
Wanneer hulle weer land sien, by die teenswoordige St. Helenabaai noord van Kaapstad, is die bemanning al 96 dae sonder onderbreking ter see en ly van die manne aan skeurbuik. Dit is ’n siekte wat deur ’n tekort aan vitamien C veroorsaak word.
Da Gama besef hy het ietwat te vroeg oos geswenk; hy wou immers heeltemal verby die Kaap van Goeie Hoop vaar. Maar dit blyk ’n gewilde misrekening te wees, want benewens die feit dat die manne siek is, moet voedselvoorrade dringend ingeskeep word. Die skepe het ook aandag nodig.
Dit is hier, by St. Helenabaai, waar die bemanning die eerste keer met mense van Suider-Afrika kontak maak. ’n Groep Khoi-Khoi nader hulle terwyl hulle hul vaartuie skoonmaak. Die inboorlinge lyk vriendelik en aanvaar dankbaar die snuisterye wat die Portugese hulle gee.
Voordat hulle Mosselbaai verlaat, gelas Da Gama dat die voorradeskip afgetakel en sy inhoud oorgelaai moet word op die St. Gabriel, St. Raphael en Berrio. Die leë romp van die voorradeskip word hierna aan die brand gesteek. Die kaptein wil hê dat elke skip die meeste bemanningslede en grootste vrag kos moontlik moet dra vir die ongekarteerde oseaan wat op hulle wag.
Die Portugese vaar verder en is verheug toe hulle op die oggend van 2 Maart 1498 die koepelmoskee en kalkwit geboue sien van die eerste dorp wat hulle teëkom sedert hulle die Kaap-Verdiese Eilande verlaat het. Dié dorp is Mosambiek, ’n florerende seehawe op ’n klein koraaleilandjie oorkant die dorp Mossuril op die vasteland.
Die sultan van Mosambiek verwelkom sy besoekers en aanvaar ’n uitnodiging om saam met hulle aan boord te eet. Maar hy neem eers aan dat hulle Moslems is. Toe hy egter hoor wie hulle werklik is, is hy erg verontwaardig en weier hy om met hulle handel te dryf. Die snuisterye wat hulle met hulle saamgebring het, is goedkoop weggooigoed, verklaar hy.
Altyd versigtig, verbied Da Gama sy manne om hul vaartuie te verlaat. Maar die sultans van Malindi en Mombasa is aartsvyande. Die sultan van Malindi beskou die Europeërs as potensiële bondgenote en oorlaai sy besoekers met vars kos en speserye. Hy beloof hulle ook vriendskaplike handelsbetrekkinge en gee hulle ’n bedrewe stuurman om hulle na Indië te bring.
Teen die tyd dat die vloot Afrika bereik, het dertig bemanningslede weens skeurbuik gesterf. Net suid van Mombasa moet die St. Raphael ontrruim en verbrand word omdat daar nie genoeg bemanningslede vir drie skepe oor is nie.
Die publiek juig hulle toe en die vreugde is groot. Maar saam met die blydskap is daar ook droefheid. Want van die 170 manne wat saam met Da Gama uitgevaar het, lewe nog slegs ’n derde.
WAT die handel aanbetref, het Da Gama met sy seereis gefaal. Maar dit wat hy inderdaad bereik het, is veel groter as sy mislukkings. Hy en sy bemanning het destyds die langste reis in die geskiedenis voltooi—altesaam 43 440 km. En hulle het bewys dat Indië oor die see bereik kon word.
Nadat Da Gama bewys het dat Indië oor die see bereik kon word, het Europese lande ingeklim om deel van die aksie te word. Da Gama het self ’n gewapende mag na Kalikoet gelei om wraak te neem weens die stad se vyandigheid.
Foto deur Abelson, wat dit ingevolge ’n Creative Commons-lisensie in die Engelse weergawe van die vrye Wikipedia-ensiklopedie gepubliseer het. Die besonderhede van die lisensie (Attribution License v. 2.5) is beskikbaar by hierdie skakel. Die bladsy met nadere besonderhede waarop ook ’n veel groter weergawe van die foto in die Wikipedia verskyn, is hier.
In sy kort en tragiese lewe kon hy slegs een skildery verkoop, maar vandag word verbysterende bedrae vir sy nagelate kunswerke betaal. Trouens, ná Rembrandt word hy beskou as die grootste Nederlandse kunstenaar wat ooit gelewe het.
Van Gogh se besondere vermoë om die wese van sy onderwerp uit te druk—met ongeslypte eenvoud soos hy dit gedoen het—word ekspressionisme genoem. Ekspressionistiese skilders gee nooit fotografies weer nie. Trouens, hulle gebruik die uiterlike vorms van dit wat hulle skilder slegs as ’n leidraad. Hulle wil hul eie gevoelens oor hul onderwerpe uitdruk deur onnodige besonderhede uit te laat en ander dinge weer te benadruk.