December « 2010 « Wim Fourie Blog
'n Kind se kyk
Daar is iets wat ek wens ek hierdie Kersfees kon ontvang en ruimskoots uitdeel: Die verwondering in 'n kind se kyk.
Onlangs sit ek en wag vir my vrou, wat op die besige dag 'n paar sake in 'n winkelsentrum moet afhandel. En ek kyk na mense wat verbyloop. Sommige stadig en onseker, ander haastig en gedrewe. Party lyk lewensmoeg en ander het 'n skyn van energie, maar met 'n frons tussen die oë. Ineens sien ek 'n oupa wat stadig stap met sy kleinkind aan die hand. Die oupa sukkel met stram knieë maar die seuntjie hou sy oupa se hand styf vas en trippel van opgewondenheid langs hom. Later toe hulle van die winkel terugkeer en in die motor langs my klim, sien ek die seuntjie se helder ogies wat verwonderd kyk na alles om hom, maar steeds met sy hand veilg in sy oupa s'n. gereeld met heldeverering na die groot oupa van hom kyk.
Iets hiervan weerspieël Brenda Race in haar gedig: Through the eyes of a child:
The innocence of a child's soul
Is what makes them seem so whole.
So peaceful and trusting as they reach out
Full of life and rarely a doubt.
Skipping along while holding your hand,
Knowing that you will take their stand.
Loving you entirely for who you are,
Soaring the beauty of your soul with no scar.
As we grow older and more serious in age,
We become fearful and full of rage.
We begin to lose the things that once made us feel loved…
God grant us the gift to look back as a child,
To trust and love with a soul undefiled.
Looking once more through the eyes of a child.
Die kyk in 'n kind se oë weerspieël presies wat hy/sy ervaar. Daar is 'n stukkie hemelse helderheid in 'n kind se kykers. So asof al die filters wat ons volwasse oë ondersigtig maak, nog nie vastrapplek op hulle kinderhelderte gekry het nie. Dit bly vir my wonderlik om 'n kind dop te hou en te sien hoevel emosies en opgewondheid in hulle oë weerspieël word.
Onlangs stop ek voor my suster se woning en sien hoe opgewonde haar twee kleinkinders uitstorm om my te kom verwelkom: Wikne het 'n blom in haar hare en lyk soos 'n feëtjie. Kleinboet Wilco kom met uitgestrekte arms aangestorm om welkom te sê. Ek groet hulle, tel hulle op en ons gaan sit by die tuintafel en stoeltjies. Wilco gaan lê peinsend op sy armpies. Dit roep vir 'n foto.
Geen wonder nie dat Jesus ons herinner dat ons met kinderlike eenvoud Hom moet opsoek:
Maar Jesus het die kindertjies nader geroep en gesê: "Laat die kindertjies na My toe kom en moet hulle nie verhinder nie, want die koninkryk van God is juis vir mense soos hulle. Dit verseker Ek julle: Wie die koninkryk van God nie soos 'n kindjie ontvang nie, sal daar nooit ingaan nie." (Luk 18:16-17).
Daarom: My kerswens aan almal (myself inkluis):
Om weer met kinderverwondering na die wêreld te kyk en met openheid van 'n kind weer na die Jesuskind in die krip te kyk en iets van sy matelose liefde te ervaar..
Frank O' Connor vertel 'n verhaaltjie van 'n seuntjie wat op kersoggend sy begeerde rooi lokomotief as kersgeskenk ontvang het en die groot geskenk saamgeneem het na die vroegoggend Kersdiens.
Na die diens het hy by die kersuitbeelding in die liturgiese ruimte gaan staan en peinsend na die Jesuskind in die krippie gekyk. Toe hy besef dat die kindjie geen geskenkie by hom het nie, het 'n roekelose vrygewigheid hom beetgepak. Hy het sy rooi lokomotief in die krippie langs die babatjie geplaas en gesê: "Dit is vir jou". Op daardie oomblik het die seuntjie wat sy geskenk oorhandig het, 'n ligtheid ervaar wat hom sy lewe lank bygebly het.
Mag ons dieselfde roekelose vrygewigheid ervaar in die Teenwoordigheid van die Geskenkkind. Hy wie se oë anders na ons kyk.
Dis 'n tyd vir saamwees met geliefdes en goeie vriende. Soms is dit net so goed om 'n tradisionele tuiskersfees te vier. Om omring te wees deur die die mense wat jy liefhet, in 'n omgewing waar jy tuis voel. Ek onthou die liedjie wat The Goombay Dance Band in die tagtigs gesing het:
Christmas at sea – far away from home.
Christmas at sea – visions of home
Terwyl hierdie liedjie tot vervelens oor die eter weerklink het, het ek enersyds gedink: Nog 'n kommersiële kersliedjie soos Boney M se "Mary's Boy child". Tog het 'n ander stemmetjie gesê: Hoe erg moet dit wees om 'n Kersfees deur te bring, ver van alles en almal wat vir jou bekend en bemind is. Iewers op die wye oseaan dryf jy rond op Kersdag, 'n stippeltjie op 'n kaart, met geen vaste grond in sig. Die gedagte was nogal genoeg om 'n hol kol in my binneste te veroorsaak. Kersfees wil jy wees waar jy hoort. Geanker tussen diegene wat jou na aan die hart lê. Nie onbekend, onbemind en adresloosloos nie.
'n Kersfees van so klompie jaar gelede was vir my so. Ek was met Desembervakansie in die Kaap en het by my broer gekuier. Heerlik, soos net die Kaap kan wees. 'n Dag of wat voor Kersfees het sy planne egter weens onvoorsiene omstandighede verander en dit het meegebring dat hy op Kersdag Hermanus toe moes gaan. Juis a.g.v. die komplekse situasie kon ek nie saamgaan nie. Hy het gery en ek het gebly – weliswaar in 'n luukse dakwoonstel op Bloubergstrand, maar tog alleen. Skielik het die Kaap nie meer so wonderlik gevoel nie. Ek het later na 'n eetplek gaan soek en daarna by Seepunt 'n lang ent op die Promenade gestap. Van vooraf het mense aangestap gekom twee-twee of in groepe. Die enkelinge was die uitsondering. 'n Frase uit 'n Peter Sarstedt liedjie, Beirut, het deur my kop gemaal – "There stood I so brilliantly alone…"
In 2001 het ek dit weer beleef. Ek arriveer stoksiel-alleen by die see. Op Oukersdag. 'n Paar noodaankope om eetgoed aan te skaf word by die winkelsentrum gedoen. Almal lyk besig en gejaagd en asof hulle iewers behoort en na 'n huis oppad is waar iemand op hulle wag (so voel dit vir my). Behalwe ek.
Kersoggend reën dit en dis asof dit die hartseer van alleenwees beklemtoon. Die Kersdiens is versterkend maar ek sien oral om my pare en gesinne. Boonop lek die kerk se dak en die druppels plons met gereelde intervalle op die leë stoel langs my. Na die inspirerende diens groet ek die ouderling wat kersgroete by die deur aan almal oordra, met ekstra hartlikheid en staan rond op die kerk se drumpel. Hoopvol. Dalk sal iemand my nooi vir tee. maar wat is die kans? Mense skarrel verby en glimlag net skrams in hulle haas om by hulle huise en kreunende kerstafels te kom. My kersmaal bestaan uit koue vleis en en slaai met 'n see-uitsig, maar weereens "Brilliantly alone." 'n Mens moet tog nie op hierdie spesiale dag alleen wees nie, besef ek.
Vlak voor Kersfees 2006 is my Reisgenoot en ek op 'n toer in Turkye. Ons is 'n paar maande getroud en die toer voel soos 'n verlengstuk van ons wittebrood. Ons vier St Nicholas-dag deur 'n besoek te bring aan die St Nicholas katedraal in Demre, Turkye. Daar is ook 'n standbeeld van hom en die kindertjies wat gretig om hom saamdrom. Byna soos Jesus met die kindertjies wat op sy uitnodiging na Hom stroom. Later in die hotel hou ons 'n kersdiens en tydens die aandete daag 'n vrolike kersvader (die vermomde busbestuurder) op met 'n sakvol geskenke vir al die toerlede. Dit voel asof die kersviering 'n korreksie wil bied op Kersfeeste wat nie aan die "prentjie" beantwoord het nie. Veral omdat dit my eerste Kersviering saam met my vrou is.
Toe ons 'n paar dae later tyd verwyl op die lughawe in Athene terwyl ons wag vir die Air Olympic-vlug wat ons huis toe moet neem, is ons intens bewus van die feit dat dit Kerstyd is. Oral is daar keurig versierde kersbome met liggies en blinkertjies. Dis egter eers toe ek die jong paartjie sien wat by 'n kersboom staan met 'n baba in hul arms, dat ek skielik besef dat dit dalk 'n moderne Josef en Maria kan wees met die Beloofde Kind in hulle arms. Hulle kyk rond asof hulle soek dat iemand die oomblik moet verewig. Ek nader hulle en vra of ek eers vir hulle 'n foto met hulle kamera kan neem en dan ook een met my eie kamera. Hul knik gretig. Gaan staan voor die kersboom by die Tolvrye winkels. Op die oog af is dit die prentjie van 'n jong (Moslem?)paartjie met hulle eersteling in hul arms. Tog word hulle vir my op daardie oomblik die universele Josef en Maria in transito met hulle kosbare kind. Op vlug na 'n vreemde land omdat die lewe van hul beloftekind in gevaar is. Ja ek besef dat die prentjie nie so stralend en goed daar sou uitsien soos die twee mense en hul kind voor my lens nie. Tog word hulle vir my die simbool van die Josef en Maria wat onderweg is.
Die eerste Kersfees was nie 'n oordaadfees in 'n stewige gesinshuis met koerende oupas en oumas om die pasgebore kindjie nie. 'n Stal vertel van 'n spartaanse blyplek onderweg. met diere en herders as gaste. So anders as ons baie "veilige" en geborge Kersfeesvierings. En net daar op die lughawe in Griekeland, besef ek dat ons nie te tuis op hierdie aarde moet raak nie. Ons is immers "vreemdelinge en bywoners" op reis na ons eintlike bestemming. Daaraan wil die "transito-kind" van Bethlehem ons herinner.
Dalk is dit juis die alleenkersfeeste wat ons ook soms hieraan wil herinner.
Sodat ons dankbaar en oop-oog verder kan reis. En ook dié raaksien wat "brilliantly alone" is.
Ouma Adolf. Ouma Winnie. Ouma Vannie-kerk. Ouma Besem.
My Ouma aan moederskant het baie name en byname gehad. Tog het ek haar maar net altyd Ouma Vannie-kerk genoem en so die respek wat ek vir haar gehad het uitgedruk. Op 'n vreemde manier het ek haar met die kerk en met streng, toegewyde godsdiens assisieer. Dat haar getroude van Van Niekerk was, was eintlik maar 'n bysaak want vir my was sy Ouma-vannie-kerk.
Die ouma van my met die Duitse bloed in haar are het gesag afgedwing. Haar Duitse herkoms het geblyk uit die feit dat haar Dachshund se naam Adolf was. Tot vandag weet ek nie of sy die Fuhrer uit respek of disrespek vernoem het nie – ek vermoed dis laasgenoemde. As my niggie en nefie saam met ons by Ouma Vannie-kerk-hulle gekuier het, het hulle altyd van Ouma Adolf gepraat om haar te onderskei van hulle ander ouma op Uniondale – Ouma Katte. So hulle het gesorg dat die een ouma na haar hond vernoem is en die ander na haar katte.
Die eintlike rede hoekom ek vandag oor Ouma Vannie-kerk skryf is omdat vandag, die 7e Desember haar verjaarsdag is. Sy is gebore as Alwine Bertha Wilhelmine Kobus op 7 Desember 1890 in die Oos Kaap, vermoedelik Dordrecht se wêreld. Sy sou dus vandag 120 jaar oud gewees het.
Vandag wens ek dat ek haar beter kon leer ken en meer van haar kon weet. Al wat ek vandag van haar het, is haar en oupa se troufoto, haar stoel met die armleunings, haar verjaarsdagboekie en haar Duitse Bybel. En heelwat herinneringe.
Een van die herinnneringe wat my bybly is haar gesteldheid op netheid. Sy het haar lang bruingrys hare altyd in 'n netjiese bolla gekam. Dit was my nooit beskore om haar te sien as haar lang hare uitgekam is in die aand voor sy gaan slaap nie. Die vooreg het my ousus te beurt geval as sy soms by Ouma gaan kuier het en dan met die silwer haarborsel Ouma se hare saans moes uitkam. Die feit het ek eers onlangs gehoor, want Ouma was vir my net die streng, meestal ontoeganklike persoon wat geen huisgodsdiens oor die radio oorgeslaan het nie (veral na Oupa se dood) en wat die tafelgebed gereeld in Duits gedoen het:
Dit het Ouma se "vreemdheid" telkens bevestig. Sy het Duits gebid, Afrikaans gepraat en Engels geskrywe.
Maar terug by Ouma se netheid. Toe sy na Oupa se dood in die vroeë sestigs naby ons in 'n woonstel kom bly het, was dit haar gewoonte om vieruur smiddags oor te stap na ons huis, net betyds om saam met my ouers wat dan van die werk af gekom het, koffie op die kantstoep te drink.
Maar voordat sy haar in die huis begewe het, het sy eers die besem geneem en die tuinpaadjie reg rondom die huis verwoed gevee. Dit was 'n belangrike ritueel. met die veeslag het sy nie net skoongemaak nie, maar sommer ook haar gedagtes georden. Vandaar die latere bynaam Ouma Besem. (Dit was darem nie 'n verwysing na 'n heks nie!).
Eers jare later toe ek tydens 'n kersvakansie op Philippolis die blare op die paadjie wegvee en later die gruisgrond in patrone hark, het ek iets begin verstaan van Ouma Alwine se ordende ritueel, want met die vee- en harkproses het ek ook sommer my kop skoongevee en gedagtes bymekaargehark.
Onlangs toe ek met my Tannie gesels oor my Ouma het ek meer begin verstaan van Ouma se streng terughoudendheid. Haar Oupa en ouma Schwartz het as immigrante vroeg in die 19e eeu van Duitsland na Suid-Afrika per boot gekom. Toe Tafelberg reeds sigbaar was, het haar Oupa op die boot gesterf en het haar ouma aangedring dat hy nie ter see begrawe sou word nie, maar wel op land wanneer die skip in die Kaap sou vasmeer. So het haar ouma in 'n vreemde land aangekom as weduwee met vyf jong kinders wat versorg moes word.
Ook Ouma Alwine het dit nie maklik gehad nie. As sewejarige dogtertjie is haar ma oorlede tydens die geboorte van 'n jonger sussie. Sy is by familie geplaas en moes harde werk in en om die huis verrig reeds op daardie vroeë ouderdom. Sy moes ook dikwels op die lande werk. Straf is geredelik uitgedeel as werk nie na behore gedoen is nie. Die lewe was hard, plek vir sentimentaliteit was daar nie. Iewers as jongmeisie het sy die hartseer van onbeantwoorde liefde ervaar, want sy het het in haar oorgeërfde Duiste Bybel so aantekening gemaak oor die vergeefse liefde (en dit later onsuksesvol probeer uitvee).
Op Skrikkeldag in 1916 trou sy en Oupa Van Niekerk. Die troufoto vertel van 'n eenvoudige rok, sonder hooftooisel of sluier. Hulle huwelik het drie-en-veertig jaar geduur tot my Oupa se dood in 1959. Sy verhuis in die vroeë sestigerjare na Klerksdorp met die oorblyfsels van die bekende meubels uit die huis in Ontdekkers wat vir ons as kinders soveel bekoring ingehou het. Soms kuier ons by my ouma in haar woonstel, sit by haar bekende eettafel en eet haar heerlike ertesop. Hoor hoe sy die tafelgebed steeds in Duits doen. Leer om doodstil te wees as ouma huisgodsdiens oor die radio luister. Sy skryf getrou in haar Psalm- en Gesangboekie die tekste en datums neer van oordekings by die bepaalde lied wat tydens die oordenking gesing is. Haar gunstelinglied het baie datums en tekste by:
Ruwe storms breek in woede, alles om my heen is nag
Tog hou God my in sy hoede, Hy hou oor my heil die wag.
Sy het so skielik gegaan. Op 25 Julie 1965. Sy het in die sitkamer van die woonstel gestaan met haar bekende kerkklere en -hoed, Bybel en Gesangeboek in die hand. My Oom sou haar die oggend kerk toe neem. Sy het met die trap op geroep na hom" I'm ready if you're ready" . Toe kry sy 'n massiewe beroerte en val net daar neer. Vir my bly dit steeds gepas dat Ouma-vannie-kerk in haar kerkklere, Bybel in die hand, haar laaste asem uitgeblaas het.
Vandag wens ek dat ek met haar kon sit en gesels. Vir haar kon uitvra oor haar familie, kinderjare en lewe. Vir haar ook vertel van die saadjies wat sy in my ontvanklike kindergemoed gesaai het. Die pad dalk help baan het vir my uiteindelike keuse van beroep. Dalk sou sy tog trots gewees het op die feit. En nog 'n inskrywing in haar Duitse Bybel gedoen het. Wie weet?