VN-bemiddeling oor raswette ‘deurbraak vir stryd teen rasmalheid’Dr. Dirk Hermann en Anton van der Bijl, hoof van Solidariteit se regsdienste, tydens hul vroeëre besoek aan die VN. (Foto: Verskaf) “ŉ Deurbraak vir Solidariteit se stryd teen rasmalheid en vir demokrasie.” Só beskryf dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, die aanvang van ŉ bemiddelingsproses tussen die vakbond en die regering. Die proses begin reeds Dinsdag en sal onder die vaandel van Suid-Afrika se Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) geskied. Solidariteit het die regering ingevolge konvensie 111 van die Internasionale Arbeidsorganisasie (IAO) in Genève, Switserland, oor wat Solidariteit “rasmalheid” noem, verkla. Die IAO is ŉ agent van die Verenigde Nasies (VN). Die departement van arbeid en indiensneming (namens die regering), Solidariteit en die IAO het hul teenwoordigheid volgende week bevestig. Sou die bemiddelingsproses niks oplewer nie, kan die saak boonop op verhoor geneem word en ŉ beslissing moontlik teen die ANC-regering gemaak word. “Gewone mense wat saamgestaan het, het die regering nou in ŉ bemiddelingsproses gedwing,” sê Hermann. “Dit is ŉ reusedeurbraak. Dit is die eerste keer, beslis sedert 1994, dat só iets gebeur; om die waarheid te sê, ek weet nie of daar al in Suid-Afrika ŉ presedent daarvoor geskep is nie. “Dit beteken dat hier bemiddeling plaasvind, onder toesig van die VN in Suid-Afrika, oor Suid-Afrika se rasbeleid. Dit bevestig ook dat die regering nog sensitief is vir internasionale verhoudinge.” Gelyke vennote (Argieffoto: Mary Altaffer/AP) Solidariteit het niks om te verloor in ŉ bemiddelingsproses nie; selfs al gebruik die regering dit net om tyd te wen, sê Hermann. “Ons verloor niks nie, maar ons wen die simboliese krag van ŉ regering wat hom onderwerp aan ŉ proses van die VN.” Die bemiddelingsproses plaas Solidariteit boonop op gelyke voet met die regering. “Dit gaan eerder ŉ bokskryt as ŉ sagte proses wees, maar daar is reëls en grense.” Dat die regering se rasideologie sentraal tot die gewraakte wetgewing staan, is nie altemit nie en Solidariteit is nie naïef oor die kans op suksesvolle bemiddeling nie. Die regering gaan ook nie sonder meer afstand doen van wetgewing oor ras nie. Indien die regering (verteenwoordig deur die departement van indiensneming en arbeid) en Solidariteit binne ses maande ŉ skikking bereik, sal dit in Suid-Afrika in wetgewing omgeskakel word. Indien geen skikking bereik word nie, gaan die verhoorproses voort en ŉ paneel internasionale regskenners bereg die saak. “Die krag van só ŉ skikking, of ŉ uitspraak tydens ŉ verhoor, lê daarin dat die land ingevolge Suid-Afrikaanse wetgewing, verplig word om sy wetgewing te wysig,” verduidelik Hermann. “Indien daar uitspraak in Solidariteit se guns is, plaas dit ons in ŉ ongelooflik sterk posisie: Dit beteken ons kan voortgaan met litigasie [oor raswetgewing] in Suid-Afrika.” Die proses laat nie toe dat Solidariteit die VN en sy instellings vra dat ŉ streep summier deur die land se raswette getrek word nie. Dit laat hom wél toe om te vra vir ingrypende wysigings wat op internasionale standaarde gegrond is. Dié wysigings sluit in die bepaling dat ras as enigste kriteria gebruik word; ŉ wysiging om sosio-ekonomiese omstandighede ook te oorweeg; die oorweging van opleiding en onderrig; ŉ wysiging dat mense nie meer op grond van ras geklassifiseer word nie, en ŉ bepaling dat ŉ einddatum vir raswetgewing ingestel word. Die vyf kwessies word bevat in internasionale konvensies wat Suid-Afrika bekragtig het, maar Suid-Afrikaanse wetgewing gaan veel verder as wat internasionale standaarde toelaat. Dit maak voorsiening vir bepaalde afwykings, maar plaas steeds bepaalde beperkings. “Ons het geen twyfel dat Suid-Afrika die standaarde oortree nie.” “Hulle is waarskynlik ook bekommerd oor die meriete van ons klag,” sê Hermann. Internasionale aansien Indien daar op verhoor teen die regering beslis word, kan Suid-Afrika van die konvensie geskors word. En dít sal ŉ reuse- diplomatieke verleentheid wees, sê Hermann. “Suid-Afrika is ŉ oop ekonomie wat swaar op internasionale konvensies steun. Dit plaas Solidariteit in ŉ sterk posisie. “Die regering is in hierdie stadium op wankelrige internasionale gronde en daaruit spruit waarskynlik hul deelname aan die bemiddelingsproses.” Hermann sê hierdie is ook die eerste keer dat Solidariteit ŉ “substantiewe klag” by die VN indien. Dit beteken die inhoud daarvan is sterk. Die organisasie het in die proses ook die steun van sowat 500 000 mense vir die indien van die klagte ontvang. Só verloop proses (Argieffoto: pixabay) Die huidige klag volg ná ŉ stryd wat Solidariteit al sedert 2016 by die VN oor die regering se rasbeleid en wetgewing soos die Wet op Billike Indiensneming en die Wet op Breedgebaseerde Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB-wet) voer. Solidariteit het destyds voor die VN se Komitee vir die Uitskakeling van Rassediskriminasie (CERD) verskyn na aanleiding van ŉ skaduverslag wat Solidariteit by dié komitee ingedien het. Dié verslag is ŉ kommentaar op die regering se gereelde amptelike verslag wat by die komitee ingedien moet word. CERD het daarna ŉ aanbeveling gedoen waarin kritiek op die regering se apartheidsrasklassifikasie gelewer word. Hierop het ŉ gelykheidsverslag van die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK) gevolg waarin die kommissie bevind het die Wet op Gelyke Indiensneming gewysig moet word om met die internasionale konvensie te strook. “Dit was vir ons ŉ baie groot deurbraak, maar die Suid-Afrikaanse regering het dit uit die aard van die saak nie gedoen nie,” sê Hermann. Nóg ŉ klagte by die Internasionale Arbeidsorganisasie van die VN het gevolg. Die VN het ontvangs daarvan erken en bevind dat Solidariteit reeds alle “interne remedies” uitgeput en op sigwaarde ŉ saak het.