Ke motlotlo ka ho fuwa tlhompho ya neheletsa Pehelo ya Selemo sa 2002/2003 ya Lefapha la Bonono le Setho.
Selemong sa ditjhelete sa 2002/2003 ho bonahetse keketseho e sa lebellehang ya tekanyetso ya lefapha la Bonono le Setho. Diabo tse eketsehileng ho tswa matlong ao, tse reretsweng ntshetsopele ya diindasteri tsa setho, Projeke ya Freedom Park le ntshetsopele ya bokgabo bononong, e tswetsepele ho tiisa Lefapha ho etsa ka moo le lebelletsweng ka teng ho kgothalletsa le ho ntshetsapele bonono le setho ka hara Afrika Borwa.
Nka hetla ka sheba diketsahalo tse ngata, diprojeke, mananeo le mesebetsi e etsahetseng ka 2002/2003, empa tse mmalwa dihlahella ka mahetla e le mehlala ya kamoo Lefapha le sebedisitseng kabelo ya lona ya tekanyetso ka boikitlaetso le ka mokgwa o bontshang boikarabelo.
Enngwe ya tsona ke Projeke ya Morgans Bay Carnival e neng e le ka Tshitwe wa 2002. Projeke eo e kopantse dibaka tsa ka tse pedi, bonono le setso, saense le theknoloji, ketsahalong e hlakisitseng matla a tsona jwalo ka disebediswa thutongho kgothalletso kopano setjhabeng. Mokete ka boona o bontshitse talente le matla a bana ba Morgans Bay, mme ke bile le monyetla wa ho hlahisa sebaka sa setjhaba sa dikhompyuta se ba fang monyetla wa fihlella Internet, dipapadi tse rutang le monyetla wa ho fihlella theknoloji ya tsebiso ya sejwalejwale. Nakong ya moketeke ile ka boela ka etela projeke ya thibelo ya bofuma e tshetswang ke Lefapha. E fumana sefutho ka talente le maikemisetso a basadi ba sebaka seo le bo rabonono, projeke e fana ka kwetliso ya ho roka le mefuteng e meng mesebetsi ya matsoho. Kaha jwale sebaka se sebetsang ka ho phethahala se se se thehuwe, mohato o latelang e tla ba ho eketsa ntshetsopele ya bokae ba tlhahiso le tlhahiso, ho theha ebaraka ya ka nako tsohle bakeng sa dihlahiswa tsena?
Torotswaneng e nyane jwalo ka Morgans Bay, Lefapha le kgonne ho sebetsa jwalo ka mofetodi hore setjhaba se kene ka setotswana, ka tjheseho le qetellong, matlafatsong?
mofani ka tsebiso ka bonono, menyetla ho tsa bonono, tse etsweng ka bonono le disebediswa.
Fahleho se setjha sa Lefapha la Bonono le Setho se qala se hlahella ka mahetla mme ke tjheseho ke amohelang Mof. Buyelwa Sonjica jwalo ka Motlatsi wa Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji mme Moprofesara Itumeleng Mosala, e le Molaodi Kakaretsowa Bonono le Setho.
Pehelo ena ya Selemo e fana ka kakaretsoya diphihlello tse ngata selemong sa ditjhelete sa 2002/2003, mme ke motlotlo ho neheletsana ka yona Palamenteng le ho batho ba Afrika Borwa. Ha ke ntse ke etsa jwalo, ke hopola mosebetsi le nna wa mehleng, Letona Bridgette Mabandla, o na dula ho la ho netefatsa hore tseo re neng re habile ho di fihlella phanong ka ditshebeletso re di fihlelletse selemong seo mme le dilemong tse ngata tse fetileng.
Tahlehelo ya rona ke Lekala la Phumantsho ya Matlo hape.
Ka 2002 karolo ya ho tshehetsa Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji, Mohlomphehi Ngaka Ngubane, e ile ya fetisetswa ho nna. Motlatsi wa Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji wa mehleng o ile a fuwa matla a ho tsamaisetsa pele merero ya mmuso ho fana ka matlo baahing ba yona, mme ho nkeng ha ka boikarabelo bo bo kana ho ntshihile ke na le tema e kgolo e batlang ho kgathwa.
Ke ka tjheseho e kgolo ke ikemiseditseng ho tshehetseng le ho tataiseng Lefapha la Bonono le Setho mekutung ya lona ho theheng Afrika Borwa moo bonono, setho le bojalefa bo tlang ho hola teng. Ke etsa seo ka tsebo ya hore motheo o tsitsitseng wa ho kenyelletsa ba nang le seabo, ditshebedisano le tsamaiso e phethahetseng ya setsha di se di qadilwe ke Letona le Hlomphehang Mabandla.
Se seng sa dintlha tsa sehlooho ho nna selemong se tlang e tla ba ho tswelapele ho tsitlallela bohlokwa ba ntshetsopele ya bong le ho bo kenyelletsa mookong wa bonono, ho netefatseng hore basadi ba fumana maemo a ba loketseng mekatong yohle ya bojalefa, bonono le setho. Ho feta moo, ho bohlokwa hore Lefapha le tswelepele ho tshehetsaboikitlaetso bo bulang menyetla ya bonono bathong ba sa itekanelang. Ke nnete, phihlello ke yona mokokotlo wa leano la mmuso. Nka thabela ho bona bonkakarolo ba MaAfrika Borwa ohle diprojekeng tsa Lefapha, tse fanang ka moralo o kopaneng le ponelopele bakeng sa bojalefa ka hara Afrika Borwa. Bojalefa ba rona bo na le bokgoni ba ho kenyaletsoho haholo kahong ya setjhaba. Ka lona baka leo, ho kenngwa tshebetsong ha Moralo wa Naha wa Leano la Puo ho tla ba ka sehloohong ho nna selemong se tlang. Re tshepa hore Moralo wa Naha wa Leano la Puo o tla thusa mmuso phanong ka ditshebeletso le ho kenyeng tshebetsong Batho Pele.
Ke neheletsana ka tokomane ena Palamenteng le setjhabeng sa Afrika Borwa ka diteboho tseo ka tsona ke ananelang karolo ya ya neng a le ka pele ho nna, le ka tshepo ya hore selemong se tlang re tla nne re fihlelle katleho ya 2002/2003.
Ka Phato wa 2002, ka ditherisano le Letona la Bono, Setho, Saense le Teknoloji, Mopresidente o ile a etsa qeto ya ho arola mesebetsi ya Lefapha la Bonono, Setho, Saense le Teknoloji (DACST). Mafapha a mabedi a arohaneng a thehwa; Lefapha la Saense le Teknoloji (DST) le Lefapha la Bonono le Setho (DAC), ao hlooho ya le leng le le leng e leng Molaodi Kakaretsomme le leng le le leng le na le mekgwa ya tshebetso ya lona, tekanyetso le basebetsi. Qeto ha e a ka ya ama Lefapha, empa, ya fana ka tokelo hore bobedi mafapha a boikarabellong ba Letona Ben Ngubane le Motlatsi wa Letona Buyelwa Sonjica.
Lebaka la sehloho la karohano e ne e le ho fana ka monyetla wa ho tsepamisa maikutlo matleng le tsebong dibakeng tseo tebello e le a tsepamiswe ho tsona. Ha re sheba karohano ya ditshebeletso ho ya ka makala ka hara Lefapha la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji la mehleng, karohano ha e a ka ya ba le tshitiso e itseng ka ho qolleha ditshebeletsong tsa sehlooho. Lekala la tshebeletso tsa ka hare, le akaretsang dikgohano, basebetsi, tsamaiso ya ditjhelete le teknoloji ya tsebiso, ke tsona tse ileng tsa ameha haholo ke phetoho.
Ho tsamaisa, ho qala le ho kenya tshebetsong ditumellano tsa tshebedisano le matjhaba ho tsa bonono le setho.
Ho netefatsa kemedi ya bonono le setho sa Afrika Borwa matjhabeng.
Ho tsamaisa bojalefa le dintlha tse amanang le ditswantsho ka hara naha.
Ho tsamaisa le laola ditsha tsa bonono, setho le bojalefa.
Ho kgothaletsa meketjana ya bonono, setho le bojalefa.
Ho tshehetsa thuto e fumanehang maemong a sa tlwaelehang le kwetliso bakeng sa tsebo ya mosebetsi bononong le sethong.
Ho tshehetsa ntshetsopele le phihlello ya bonono.
Ho tshehetsa bokgabane le boikemelo bononong.
Ho kgothaletsa tshebedisano le maqhama pakeng tsa bohle ba nang le seabo bojalefeng ba mefuta e fapaneng ka hara Afrika Borwa.
Ho bokella le ho boloka tsa bohlokwa tsa bojalefa diakhaeveng tsa naha ka tsamaiso e loketseng le tlhokomelo ka direkoto tsa mmuso.
Ho fana ka ditshebeletso tsa matshwao a mmuso.
Ho ntshetsapele diindasteri tsa setho ka tshebedisano le makala a poraevete.
Ho fana ka ditshebeletso tsa phetolelo le bohlophisi bakeng sa mafapha a naha mmuso.
Ho phahamisa dipuo matswallwa.
Ditshebeletso tsa thero ya puo le tlotlontswe.
Tekanyo le boeletsi ka tshebediso ya mabitso a dibaka.
Taolo ya dilaeborari tsa naha le tsebiso e sa tlwaelehang.
Pehelo ena ya selemoe hlakisa mosebersi wa Lekala: la Bonono le Setho la DACST ya mehleng le wa Lefapha la Bonono le Setso le letjha, moo bongata ba mehlodi ya Afrika Borwa bakeng sa bophelo bo lokileng e tsetelwang teng. Bonono ke ba bohlokwa ho theheng kopano setjhabeng, hape ke sesebediswa sa bohlokwa kahong ya setjhaba se le seng. Lefapha le letjha la Bonono le Setho le tla ba le seabo se seholo sa ho kopanya ba nang le seabo ho netefatsa hore bonono le setho di boloka maemo a hodimo mahlong setjhaba.
R1 million e ne e reretswe Merero ya Malapa, Mekgatlo eo e seng ya Mmuso ya Durban e ikitlaelletsang ho thibela HIV/Aids.
Projeke ya Tsosoloso ya Boitshwaro, e leng Univesithing ya Zululand, e fumane R400 000 bakeng sa ho kenya projeke tshebetsong ka tshebedisano le mafapha mmuso wa provense a Ditaba tsa Setso, Polokeho le Tshireletso le Thuto, Dipapadi le Setho le mmuso wa selehae. Projeke ya bobedi ya Tsosoloso ya Boitswaro, e leng Umzimkhulu ho la Eastern Cape e shebaneng le HIV/Aidsle seabo sa setho ho kgutlisweng ha ditlwaelo tsa boitshwaro bo botle, e fumane R1 million.
Zakheni Music Industry Education Project e ile ya fumana R250 000 ho ruta dibini ka dintlha tse amang le ditokelo tsa thepa e se nang boamo le ho tshwarwa ha kgwebo ho ya ka ditlwaelo tsa teng.
Motlatsi wa Letona la Bonono, Setho, Saense le Teknoloji la mehleng, Mof. Brigitte Mabandla, o ile a etela pele diteko tsa naha tsa ho kgutlisa Sarah Baartmann, eo qetellong a ileng a phomotswa ka Tsatsi la Bojalefa la 2002. Ka thuso ya Lefapha la Ditaba tsa Kantle ho Naha le Kantoro ya Mopresidente, le boemong ba dikolo tse phahameng, Professor Phillip Tobias wa Univesithi ya Witwatersrand, o ile a tshwara ditherisano tse tebilengtse phethetseng ka ho kgutliswa le bolokwa ha Sarah Baartmaan.
Bonono le Setho tse sebediswang ka botlalo ho fihlelleng ntshetsopele le matlafatso moruong le ho fana ka letshwao naheng, tekano ho phahamisweng le tshireletsong ya dipuo tsohle tse 11 tsa semolao, le o hlompha nalane ya rona ka poloko ya bojalefa ba rona bohle bo se bo kopane.
Ho fihlella tekano phihlellong ya mehlodi ya bonono, setho, bojalefa le moo puo e sebetsang teng.
Ho kgothalletsa tshebediso ho ya ka moo dipuo di leng ka teng ka hara naha ya rona jwalo ka mohlodi wa ho matlafatsa MaAfrika Borwa ohle ho sebetsa boemo ba setjhaba, dipolotiki le moruo naheng.
Ho tshehetsa ntshetsopele e lekanang, poloko le kgothaletso e kopanetsweng bakeng sa nalane , matshwao a naha, bojalefa le dilaeborari tsa rona.
Ho phahamisa ho utlwahala ha boteng ba Afrika Borwa sedikadikweng sa matjhaba ka mananeo a kopanetsweng boemong ba naha tse pedi kapa tse ngata.
Ho ntshetsapele bokgoni moruong le boiqapelong ho bonono le setho ka thuto le kwetliso ho tsa bonono, le ho fokotsa bofuma ka ho sebedisa bonono le setho e le polatefomo bakeng sa ho thehwa ha mesebetsi ya ka nako e telele.
Tokelo ya tshebetso ho latela molao ya Lefapha la Bonono le Setho e batsi, e akaretsa bongata ba ditsha le melao.
c bolokolohi ba boiqapelo bononong; le d bolokolohi thutong le diphuputsong tsa saense?
E mong le e mong o na le tokelo ya ho sebedisa puo le ho ba le seabo sethong sa hae seo a ikgethetseng sona, empa ha ho na motho ya phethang ho ya ka ditokelo tsena a ka etsang jwalo ka mokgwa o ka se tsamaelane le pehelo efe kapa efe ya Bili ya Ditokelo (karolo 30)?
Karolo A ya Shejule ya 4 ya Molao wa Motheo e supa hore dintlha tsa sethole puo ke tsa tshebetso e lekanang ka bohlokwa pakeng tsa mmuso wa naha le wa provense.
Ka tokelo ya tshebetso ho latela Molao wa Motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa, le ka taelo ho tswa Tokomaneng ya Nakwana e mabapi le Bonono, Setho le Bojalefa, Lefapha la Bonono le Setho , ho latela molao, ditsha le mananeo, le rerile ho ntshetsapele bonono, setho le bojalefa ba Afrika Borwa. Ka ho etsa jwalo, Lefapha le netefatsa hore maano a Batho Pele a tekano, phihlello, puso e ntle le ho pepeswa a a sebetsa hohle mananeong a lona le ditsheng tse tlasa taolo ya lona.
Dikgokahano ke mosebetsi o rerilweng oo e leng karolo ya mme o lokela ho sebeletsa mananeo ohle. Ha ho kopanngwa mesebetsi e kang dikamano le boraditaba, dikamano le diprovense, ditherisano le ba nang le seabo le taolo ya diketsahalo, tse hlahelletseng ka mahetla Dikgokahanong selemong di kenyelletsa ho thehwa ha Francemo ya Baqolotsi ba Ditaba tsa Bonono ho ntlafatsa tshebedisano pakeng tsa mmuso le boraditaba.
Bonono, Setho le Puo Setjhabeng e tsepamisitse maikutlo ho ketekeng, ho ntshetseng pele le ho bolokeng monono wa bongata ba ditho tse fapaneng ka hara Afrika Borwa. E di hulang pele ntshetsopeleng ya dipuo tse 11tsa semmuso tsa Afrika Borwa, National Language Service (NLS) e fana ka ditshebeletso tsa phetolelo le tlotlontswe mmusong le bongateng feela ba ba nang le seabo. Tse hlahelletseng selemong sa ditjhelete sa 2002/2003 ka hara NLS di kenyelletsa Telephone Interpreting System of South Africa (TISSA), tshebeletso e fanang ka ditshebeletso tsa phetolelo ho sebeletsa ba tlang ho una molemo le ba fana ka tsona ditshebeletso, le kananelo ya Leano la Puo la Naha le netefatsang ntshetsopele e tswelang pele ya dipuo tsohle tse 11. Bonono le Setho Setjhabeng bo laola ditsha tse fapaneng tsa bonono, tseo selemong sena di ileng tsa fetolelwa ho ba tse theilweng semolao, se etsang hore ho be le mokgwa o iphotlileng wa taolo le boikarabelo, thuto ho tsa bonono le dintlha tse mabapi le tekano le phihlello. Ho ntshetseng pele seabo sa bonono le setho setjhabeng, tse hlahelletseng selemong sena di kenyelletsa ho thakgolwa ha Moral Regeneration Movement (MRM), ho thehwa ha Federation of Community Arts Center, le tshehetso e ntseng e tswelapele ya diketsahalo tse bontshang ditalente tsa batho ba sa itekanelang bononong.
Mananeo a Ntshetsopele ya Bonono le Dikamano Matjhabeng a nang le mosebetsi wa ho netefatsa ntshetsopele ya diindasteri tsa setho tsa Afrika Borwa le ho netefatsa hore bonono le setho sa Afrika Borwa di phahama ha kae sedikadikweng sa lefatshe, selemo sena re bone bongata ba tsona di fana ka ditholwana. Mokgwwa o motjha wa ho fana ka matlole bakeng sa ntshetsopele o bonahetse ka ho thehwa ha dilekane le, mohlala, Sweden, e leng se tlang ho phahamisa boikemelo mererong ya ntshetsopele ho itshetlehile se bitswang Overseas Development Assistance (ODA). Ho feta moo, m bongata ba borabonono ba ile ba thabela tshehetso ya Lefapha ka ho bontsha ka ditalente tsa bona mose. Ka tshebedisano le Cultural Development, seboka sa INCD, e leng ketsahalo ya bohlokwa e hlakisang tlhoko ya tshireletso ya ditho tse fapaneng boemong ba lefatshe, e ile ya tshwarwa. Cultural Development e ile ya sebedisa mananeo a twantsho ya bofuma ho hlwaya menyetla ya kwetliso ya batho ba 10 000 le menyetla ya mesebetsi bakeng sa ba bang ba 2 700. Mesebetsi le diprojeke tse ileng tsa qalwa ho tswa ho Cultural Industries Growth Strategy di ntse di tiya ho ya ka nako. Mohlala o motle wa sena ke katleho ya National Craft Imbizo le Beautiful Things Exhibition tse neng e le karolo ya Seboka saLefatshe se mabapi le Ntshetsopele ya ka Nako Tsohle.
Mananeo a Bojalefa, Akhaevae ya Naha le Tshebeletso ya Naha ya Dilaeborari ke ona a bolokang bojalefa bo nang le boamo, bo se nang boamo, bo lokelang poloko le tsa mahlale ka hara naha. Tsamaiso ya makala a fapaneng, mananeo a reretswe ho ntshetsapele ditsha tse teng ha jwale tsa bojalefa, ho theha tse ntjha le ho netefatsa pokelletso le poloko ya Akhaevae ya Naha le bojalefa bo phatlaladitsweng. Dintlhakgolo tsa lenaneo lena di kenyelletsa ho kgutliswa ha masapo a Sarah Baartman ka mora ditherisano tse nkileng nako e telele, sehopotso sa Ntwa ya Manyesemane le Maburu ka hara Afrika Borwa, le tswelopele ka ntshetsopele ya projeke ya Freedom Park. Diakhaeve, ho latela diketsahalo tse di tswetsepele ho fetola dikateng tsa bojalefa bo fumanehang diakhaeveng ka ho tshehetsa le ho hlophisa mehlobi ya nalane e buuwang ka hara naha. Phano ka dikgau tse ntjha tsa naha kgetlo la pele ka 2002/2003 e bile ketsahalo ya bohlokwahadi Diakhaeveng, jwalo ka ha ho bile jwalo le ka bonakakarolo projekeng ho kgutliswa Dingolwa tsa Timbuktu ho tswa Mali. Ho na le lekala le letjha la Lefapha la Bonono le Setho tsebisong, le sa tswa tswa ho Saense le Teknoloji. Tsamaiso ya tse bokelleditsweng laeboraring, tsa bohlokwa setjhabeng di bolokilwe ke sehlopha se hlophisang le ho hlokomela mosebetsi wa dilaeborari tsa naha.
Le sebetsana le tsamaiso yohle ya Lefapha le ho fana ka ditshebeletso tse bohareng.
Le kgwathatsa, hodisa le ho hlokomela bonono le setho ka hara naha, le tsepamisitse maikutlo bokgoning ba mokgatlo, maano a bong, tsosoloso ya boitshwaro bo botle le phapang ya dipuo, ho dumella MaAfrika Borwa ho nka karolo ka botlalo ho tse amang bodulo, dipolotiki le moruo wa sona.
Le kgothalletsa tlokomelo ya ditho ka ho fapana ha tsona le diindasteri tsa setho tsa Afrika Borwa, ha mmoho le ho kgothalletsa maqhama boemong ba matjhaba.
Le tataisa, boloka le ho ntshetsapele bojalefa, diakhaeve le ditsha tsa tsebiso ho netefatsa taolo e phethahetseng, ntjhafatso ya ditsha le phihlello ya tsona ke bohle.
Ka ha dipuisano e le mosebetsi o hlokolotsi, Botsamaisi bo ka Sehloohong ba Dikgokahano bo kopanya mananeo ohle a Lefapha. Ka nako tsohle matsholo a dikgokahano a DAC ha a rerwa, mefuta yohle ya batho ka hara setjhaba e a nahanelwa. DAC e rerile ho hokahana ka mokgwa oo e leng hore melaetsa ya yona e fihlella moo e rometsweng mme e a utlwisiswa ke bohle bao e reretsweng bona, mme e tsitlallela ho fetisa tsebiso e loketseng ka mokgwa o nang le kgohedi le o kgothatsang. Ka Letsema, diboka, indaba le imbizo tse kenyelletsang makala ohle a setjhaba, DAC e buisana ka ho toba le ba nang le seabo.
DiFrancemo tse ikgethang di ile tsa thehwa bakeng sa batho bao ho habilweng ho buisanwa le bona. Mohlala, Francemo ya Baqolotsi ba Ditaba tsa Bonono e ile ya atleha. Francemo e Johannesburg, mme e na le Baqolotsi ba Ditaba ba 43 ba sebetsang ka hara setjhaba, ba masedinyana a elektroniki le ba dipampiri. Mehato e tshwanang le eo e ile ya thehwa KwaZulu-Natal le Western Cape.
Bolaodi bo ka Sehloohong bo mehatong ya ho kenya meralo ya bona jwalo ka ha ho entswe dikgothalletso Pehelong ya Comtask.
Dikamano le boraditaba tse lebisitsweng ho ntshetseng pele dikamano pakeng tsa boraditaba le mmuso bakeng sa setjhaba se nang le tsebo.
Ho rala, ho bontsha le dikgokahano boemong ba matjhaba ho netefatsa ntshetsopele le phano ka tsebiso ya boleng bo hodimo.
Dikgokahano boemong ba Provinsi le tsamaiso ya bankakarolo ho netefatsa phano ka ditshebeletso e kopanetsweng.
Dinlthakgolo tse kgethilweng tsa selemo tse ntseng di lekolwa di hlahella ka tlase.
Ka tshebedisano le Kantoro ya Mopresidente, Lefapha la Bonono le Setho le ile la ba le seabo ditokiselletsong tsa Mokete wa Dikgau tse Ntjha tsa Naha ka la 10 Tshitwe 2002 jareteng ya Union Buildings. E le karolo ya ho thakgolwa, Motlatsi wa Letona wa mehleng wa Lefapha la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji, Mof. B Mabandla, o ile a etela Mof. Noria Mabasa moo a dulang kgohlong ya Vuwani ho la Limpopo ho mo tlotla ka mosebetsi wa hae ka hara setjhaba.
Lefapha la Bonono le Setho le ile la hlophisa ho thakgolwa ha Mokgatlo wa Tsosoloso ya Boitshwaro ka la 18 Mmesa 2002. Ho ile ha mengwa batho ba sekete ho tswa diprovenseng ka borobong ba tsona tsa Rephaboliki ya Afrika Borwa ho tla kenela ho thakgolwa hona ho neng ho le Waterkloof Air Force, Pretoria.
Ho latela kopo ya Lefapha la Ditaba tsa Kantle ho Naha, Lefapha la Bonono le Setho le ile la hlophisa lenaneo la setho ho keteka ho thakgolwa ha AU Durban ka Phupu wa 2002.
ho binwa ha pina ya mookotaba wa AU.
Konsarete ya Setjhaba, mokete wa pontsho ya difilimi le mokete wa papadi ya kalaneng.
dipontsho ka dihlopha tse fapaneng tsa setho le dipontsho tsa mefuta e fapaneng.
betjhe ya sesole.
Lefapha la Bonono le Setho le ile la tshwara Seboka sa Terminology in Advanced Management Applications (TAMA) ho tloha ka la 19 ho ya ho la 21 Hlakola Indaba Hotel ho la Johannesburg. Seboka se ne se le mabapi le tlotlontswe, tsebiso le tsamaiso ya tsebo nakong ena e okametsweng ke thknoloji le mokgwa oo theknoloji e ka sebediswang ka teng ho thusa ba sebetsang ka puo makaleng a setjhaba le a poraefete hore ba ka qapa tlotlontswe mokgwa o tshwanetseng, ho tsamaisa le ho lekanya tlotlontswe. Baemedi le dibui ho tswa boemong ba naha le ba matjhaba ba ile ba kenela seboka, se ileng sa bulwa ke Mof. Mabandla.
Ka mora dipuisano tse telele, palamete ya For a e ile ya fetisa molao ka Hlakola wa 2002 o ileng wa dumella ho kgutlisetswa ha masapo a Sarah Baartmann Afrika Borwa. Mokete wa ho nehelana ka ona o ile wa tshwarelwa Ntlong ya Bonqosa ya Afrika Borwa ho la Paris ka la 29 Mmesa 2002.
Masapo a Sarah Baartmann a ile a fihla Afrika Borwa ka la 3 Motsheanong 2002, ka mora kopo ya mekgatlo ya basadi, tshebeletso ya kapeso ya ona e ile ya tshwarelwa Cape Town ka la 4 Phato 2002. Tshebeletso ya ho a pata e bile ka Letsatsi la Naha la Basadi ka 2002, Hankey ho la Eastern Cape.
Mekete ya Letsatsi la Bojalefa ka 2002 e ile ya tshwarelwa Mary Fitzgerald Square ho la Newtown, Johannesburg ka la 24 Loetse 2002. Mokete, ka kopanelo ya mananeo a naha le a provense ya Gauteng, e ne e keteka matshwao le ditsha tsa naha.
Tshebeletso ya Naha ya Puo ke mmoloki wa Leano la Naha la Puo. Ntshetsong pele dipheo tsa leano, NLS e fana ka ditshebeletso tsa phetolelo le tlotlontswe mmusong le dibakeng tse ding tse nang le seabo.
PANSALB ke mokgatlo e thehilweng semolao wa puo o ikarabellang ho Letona ka ho otloloha.
Sepheo wa karolo ya lenaneo lena ke ho netefatsa hore bokgabane le tekano phihlellong ya bonono le setho di a tshehetswa, le hore ntshetsopele ya bonono e ba teng maemong ohle a setjhaba. Thuto ka bonono le thupello le ntshetsopele ka dihlopha tse reretsweng hona tse kang basadi, bana, batjha le batho ba sa itekanelang ke tsona tse ka sehloohong.
NAC ke mokgatlo o thehilweng semolao o ikarabellang ka ho Letona ka ho otloloha.
Bonono le Setho Setjhabeng, tse tshehetsang, hara tse ding Lekgotla la Naha la Bonono (NAC) le Kgwebo le Bonono Afrika Borwa (BASA).
Ho phahamisa le ho sireletsa ditokelo tsa puo tsa dipuo tsohle tse 11 tsa semmuso.
Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji le ile la tsebisa ka Moralo wa Leano la Naha la Puo (NLPF) ka la 3 Tshitwe 2002. Sepheo se seholo sa NLPF ke ho phahamisa tshebediso e lekaneng ya ka morero wa ho etsa hore ditshebeletso tsa mmuso le tsebiso di fihlellehe ka ho lekana. Ka baka lena, ho phahamiswa le ho ntshetswwapele ha dipuo tse neng di se na monetla pele ho bonahala ho loketse. Moralo ona wa leano o tlama mmuso ho theha mananeo a mang a kwetliso le diyuniti tsa puo, tsamaiso ya ho kenngwa ha leano tshebetsong, ntshetsopele ya bokgoni ba basebetsi le disebediswa lekaleng la Diteknolojing tsa Puo ya Batho, le ho theha tshebedisano e kopanetsweng le dibaka tsa thuto e phahameng tse fanang ka mananeo a dumelletsweng ke SAQA tshebedisong ya puo.
Moralo wa ho kenya tshebetsong ho tiisa maano a NLPF o ile wa ralwa le ho buisanwa sebokeng sa boitjhoriso sa mafapha a mmuso wa naha le ditshebeletso tsa diprovense tsa puo ka Hlakola 2003. NLFP e ile ya thakgolwa ka mora moo.
Projeke ya Tshebeletso ya Botoloki ka Mohala ya Afrika Borwa (TISSA) neng e le tekonge ile ya qalwa ka 2002, se ileng sa etsa hore baahi ba fihlelle ditshebeletso tsa setjhaba ka puo tsa boikgethelo ba bona. E ile ya fumaneha diteisheneng tse itseng tsa sepolesa ka hara naha le ditliniking tsa Tshwane Metropolitan hara beke ho tloha ka hora ya 008:00 ho ya ho ya 016:00.
TISSA ke projeke ya tonana e tsamaisang phihlello ya ditshebeletso tsa setjhaba bakeng sa baahi ba Afrika Borwa ka puo ya kgetho ya bona. Ditoloko tsa projeke di kwala sekgeo sa puo pakeng tsa mosebeletswa le ya fanang ka ditshebeletso ka tshebediso ya setsha sa ho amohela mehala. Sepheo sa bobedi sa lenaneo ke ho phahamisa le ho ntshetsapele tshebediso ya dipuo tsa matswallwa ka hara naha.
Projeke ke mosebetsi o kopanetsweng ke Lefapha la Bonono le Botjhaba, Boto ya Dipuo tsohle tsa Afrika Borwa (PanSALB), Lefapha la Bophelo bo Botle le ba Ditshebeletso tsa Sepolesa sa Afrika Borwa (SAPS). Setsha se reretsweng Botoloki ba Puo ya Matsoho se ile sa Thakgolwa Setsheng sa Bastion, Cape Town ka Phato wa 2002. Tlhahlobo ya morero ona o sa ntsaneng o qala e tla phethelwa ka Phupu wa 2003 mme diphetho di tla etsa hore ho nkuwe qeto ka kgonahalo le ditjeho tsa ditshebeletso tsa botoloki ka mohala ditshebeletsong tsa setjhaba Afrika Borwa.
Moifo wa Boeletsi wa Letona ka Theknoloji tsa Puo ya Batho (HTL) o ile wa etsa diphuputso le ho fana ka pehelo ka leano le mehato e meraro la ntshetsopele ya HTL ka hara Afrika Borwa. Mosebetsi wa moifo o ile wa phethelwa ka Pehelo mabapi le Ntshetsopele ya Theknoloji ya Puo ya Batho ka hara Afrika Borwa ka Loetse wa 2002. pehelo e ne e sebetsana le dikgothalletso ka ho phethahala tse mabapi le ho kenngwa tshebetsong ha maano a HTL ka hara Afrika Borwa le ho fana ka moralo wa mesebetsi yohle e ileng ya etswa ke Moifo.
Jwalo ka karolo ya letsholo la tlhokomediso ka puo la Hoyozela, khalendara e nang le dipuo tse ngata bakeng sa 2003 e ile ya hatiswa le ho fuwa basebeletsi ba setjhaba ho se hlokomedisa ka leano la setjhaba la puo tse ngata.
Ho bile le keketseho bakeng sa tlhoko ya ditshebeletso tsa phetolelo le bohlophisi, jwalo ka ha ho hlahella meralong e ka tlase.
Lekala la Dipuo tsa Baditjhaba le tsamaisitse phetolelo ya dipuo tse 19, ho tloha ho Arabic ho ya ho Shona. Phetolelo tsa SeFrance ke tsona hape tse bileng ka sehlohlolong ho hlokeha (59%), se latelwa ke Spanish (34,6%), Sepotoketsi (2,83%), le Sejeremane (1,02%). Tlhoko ya phetolelo ya Spanish e nyolohile ka 52% mme ya Sepotoketsi ka 140%.
Keketseho ya ditlhoko tsa phetolelo e bile teng le dipuong tsa semmuso tsa SeAfrika.
Tshebeletso ya Naha ya Puo (NLS) e boetse e kgothalletsa, e fana ka sefutho le ho phahamisa tshebediso ya dipuo tsa matswallwa a Afrika ka ho ntshetsapele tlotlontswe e lekantsweng, mme e jara boikarabelo ba ho tsamaiso ha diprojeke tsa ka ntle ho mmuso tsa tlotlontswe.
NLS e na le diprojeke tse fapaneng, tse reretsweng tlhahiso ya dibukantswe tsa setekginiki bakeng sa dikolo dithutong tse fapaneng. Projeke ya Saense ya Tlhaho le Theknoloji e ntse e tswelapele ho qapa tlotlontswe ya sekginiki dithutong tsa saense ya tlhaho tse kang physical science, biology, chemistry, biochemistry le botany. Ntshetsopele ya tlotlontswe bakeng sa dintho e tla thusa ka ho kenngwa ha dipuo tsa seAfrika ho sebetsa ka botlalo jwalo ka tsa ho ruta. Projeke e kenyelletsa dithuto tse kang histori, geokerafi, dipolotiki tsa motheo, tsamaiso ya motheo ya mmuso, saense ya moruo le disaense tsa tsamaiso.
Projeke ya Theknoloji ya Tsebiso ya Dikgokahano e kenyelletsa bongata ba tseo ho ka ithutelwang tsona, mme dikgokahano ka mohala, kgwebisano ya seelektroniki, ditshebeletso tsa poso le kgaso di tla ba karolo ya mokato wa pele, o tlang ho tsepamisa maikutlo ho qapeng mantswe a tlang ho sebetsa ka ho tshwana dipuong tsohle tsa semmuso bakeng sa dikarolo tse nne tse seng di boletswe.
DAC, Lekgotla la Diphutso tsa Bongaka MRC le Marangrang a Diradio tsa Setjhaba tsa Naha NCRF. Morero wa projeke ke ho ntsha tsebiso mabapi le diphuputso ho ya setjhabeng hore ho tle ho matlafatswe le ho ntlafatsa tsebo ya sona ka diphuputso le ho ntshetsapele tlotlontswe ka bophelo bo botle dipuong tsa matswallwa a Afrika Borwa.
Diprojekeng tsena tsohle NLS e sebedisana le batho ba nang le tseboo le ba rupelletsweng ha mmoho le bao e leng ditsebi ka seo ho sebetsanwang le sona. Bona ba tswa Dikomiting tsa Puo tsa Diprovense (PLCs), Mekgatlong ya Naha ha Puo (NLBs), Diyuniting tsa Naha tsa Leksikokerafi (NLUs), dibakeng tsa thuto e phahameng ka hara naha, matitjhere le setjhaba.
Bonono le Setho Setjhabeng ke ntlha e ntjha ya bohlokwa bakeng sa Lefapha la Bonono le Setho. Sepheo sa karolo ena ke ho tsepamisa maikutlo seabong sa bonono le setho tsosolosong ya setjhaba ka ho fana ka tshehetso e hlokehang ditshseng tsa bonono le mekgatlong ya bonono. Botebong ba mosebetsi wa lona ke ho kenyelletswa ha dihlopha tse reretsweng hona tse kenyelletsang batho ba sa itekanelang, basadi, batjha le bana.
Projeke ya Flemish Community Arts Sentre e thusitse karolo ena haholo. Ntlha ya pele, e na le diphetho tsa DAC e leka ho thusa dintsha ho itahlela ka setotswana, mme ka projeke ena ya MaFlemish e fane ka mehlodi e eketsehileng ho ntsha mananeo a Ditsha tsa Bonono tsa Setjhaba. Projeke e tobane le diprovense tse tharo, tse sebediswang e le teko e ka fetisetswang diprojeke ka borobong ba tsona. E re file basebetsi ba eketsehileng le bokgoni, mme e bile motheo wa katleho mekgatlong ya Ditsha tsa Bonono tsa Setjhaba diprovenseng. Re se re qadile ka ho fihlella boemo ba botsitso ka hara Dikhansele tsa Bonono ba Kalaneng. State Theatre e se e butse mamati a yona hape, mme ditsha tse ding di qaddile ho sebetsa ho latela PMFA, ka meralo ya selemo ka seng, ditekolo tsa kotara kang le mekgwa e loketseng ya ho fana ka dikarabo kgetlo la pele.?
Lenaneo la Tsosoloso ya Boitshwaro le hlokile hore re hlophise Imbizo ya Tsosoloso ya Boitshwaro le dihlopha tsa baahi. Sephetho e bile ho ntshetswapele ha mananeo a naha ho lokisa dintlha tse mabapi le boitshwaro, makgabane, boitsebo, jj. Lenaneo le leng le atlehileng e bile lenaneo la selemo ka seng leo re le tsamaisang le Federal Council for the Disabled le hlahisang ka mahetla bokgabane le dintlha tse mabapi le phihlello ya bonono bakeng sa batho ba sa itekanelang.?
Phetoho e kgolo ka ho fetisisa e bile ho kenngweng tshebetsong ha Molao o Fetotsweng wa Melao ya Setho o neng o hloka hore ditsha tsohle tsa setho di fumantshwe tjhelete ke Lefapha hore e tle e be mekgatlo e theuweng semolao. Sena se bolela hore Letona le thonya modulasetulo wa khansele kang. Ho boela ho netefatsa hore ditsha di wela tlasa melawana ya PMFA.?
Ho tlatseletseng maqhameng a ntseng a tswelapele le ditshwa tsa setho, thuto ka bonono e ntseng e tswelapele, ho se itekanele le dintlha tse ding ho na le dintlha tse ding tse pedi tse pedi tse lokelang ho sebetswa. E nngwe ke lenaneo le ekeditsweng la mesebetsi ya setjhaba le neng le phatlaladitswe Sebokeng sa Mesebetsi, le neng le bontsha hore bonono le setho di na le seabo ho ahweng kapa ho ntlafatsweng ha disebediswa. E nngwe ke projeke e ka etswang le Lefapha la Phumantsho ya Matlo ho kenyelletsa batho ba ralang, borabonono le babang ba sebetsang ka tsa setho mosebetsing ho sheba hore na bonono bo ka kenya letsoho jwang phumantshong ya matlo a theko e tlase.
Mosebetsi ohle wa Lefapha la Bonono le Setho ha o se o kopane ho tloha ka 1995, bongata ba ditsha di ile tsa tshehetswa selemong sa ditjhelete sa 2002/2003.
Karolo ya mokgwa wa tshehetso e kenyelleditse ho fetolwa ha dibaka tsa dipapadi tsa kalaneng ho ba tse theuweng semolao tlasa Molao wa Ditsha tsa Setho.
Selemong se fetileng ho thehuwe le ho fanwa ka tjehelete ho mekgatlo e tsheletseng e phahamisang maemo (SGBs). Ditsebi ho tswa makaleng a fapaneng a thuto di ile tsa beha leihlo ho behwa ha maemo a dithuto tsa bonono maemong a fapaneng ho netefatsa bokgoni maemong a fapaneng.
Selemo e bile se bileng le ditshebedisano tsa bohlokwa tse ileng tsa qalwa le mekgwa ya tshebetso e ileng ya thehwa le Lefapha la Thuto (DoE). A ntse a tataiswa ke melawana ya tshebeisano ya mafapha, mananeo a kang Baswa le Meetse a ile a kenngwa tshebetsong. Baswa le Meetse ke projeke ya naha e tsamaiswang ke Lefapha la Metsi le Meru (DWAF) dikolong, le sebedisang bonono e le mokgwa wa puisano ho hlokomedisa ka bohlokwa ba metsi.
Ho na le mefuta e mebedi ya ditshatsa bonono tsa setjhaba ka hara Afrika Borwa. Ditsha tsa Mananeo a Kahobotjha le Ntshetsopele tseo DAC e di thehileng pakeng tsa 1996 le 2000, le Ditsha tsa Histori ya Bonono ba Setjhaba, tse faneng ka thuto le thupello ho tsa bonono pele ho 1994.
Tekolo ya Ditsha tsa RDP tsa Bonono ba Setjhaba e ile ya etswa ke DAC ka thuso ya human Research Sciences Council (HSRC). Tekolo e hlhisitse diphepetso tse tobaneng le ditsha mme ya etsa hore ho be le leano le loketseng la ntshetsopele. Leano la ntshetsopele le ile la kenyelletsa diboka tsa boitjhoriso tse pedi boemong ba naha ka Mmesa le Mphalane 2002, e leng lona lebaka leo DAC e ileng ya ntsha R960 000 ho tshehetsa mananeo a Ditsha tsa Bonono ba Setjhaba ka 2002/03.
Ditsha tsa setjhaba tsa histori di ile tsa nka karolo ya leano la ntshetsopele bakeng sa ditsha tsa bonono tsa setjhaba. DAC e ile ya theha maqhama a tshbedisano le ditsha tse seng e le tsa kgale ho netefatsa hore ho na le kaho ya bokgoni le matlafatso ho tse ntjha. Ka tshehetso ya DACm Federation of Community Arts Centres e ile ya thakgolwa ka Hlakubelel wa 2003.
Ho tiisa ditsha tsa bonono tsa setjhaba ho feta, DAC e ile ya tekena tumellano ya dilemo tse tharo ya naha tse pedi le mmuso wa MaFlemish bakeng sa kaho ya bokgoni le phethahatso ya lenaneo KwaZulu-Natal, Limpopo le Free State. DAC e inehetse ho faneng ka ditjhelete ho atolosetsa diprojeke diprovenseng tse ding tse tsheletseng tse setseng.
Lenaneo la Rabonono ya Motjha, le tsepamisitseng maikutlo ntshetsopeleng ya dibini tsa batjha tsa opera, le ile la qalwa ka 2002 ka tshebedisano pakeng tsa DAC le Friends in Communication. Phehisano boemong ba naha e kenyelleditseng dibini tse 22 tsa batjha tsa opera e ile ya tshwarwa Odithoriamong ya UNISA, moo Motlatsi wa Letona wa Mehleng Brigitte Mabandla a neng a le teng. Bahlodi ba babedi, Mong. Buyani Mlindi le Mong. Desmond Ntshebe, ba ile ba fuwa dimpho tse ileng tsa etsa hore mohlodi ka mong a be le monyetla wa ho kena Queensland Opera School, Brisbane, Australia. Ditlhophiso di se di qaduwe ho tswelapele ka lenaneo lena ka 2003/2004.
Tekong ya ho tsamaisa diphehiso tsa mafapha a fapaneng a mmuso ntshetsopeleng le tsamaisong ya mananeo a tsosoloso ya boitshwaro ka hara mmuso, Lefapha la Bonono le Setho le tsamaisitse bonkakarolo ba bohle boemong ba provense le mmuso. Lefapha le fane ka R5 ya dimilione ho MRM bakeng sa disebediswa le tshebetso, le ho fana ka tshehtso tsamaiso ya mesebetsi ya yona.
Seboka sa Tsosoloso ya Boitshwaro se ileng sa hlophiswa ke Lefapha la Bonono le Setho se ile sa tshwarwa ka la 18 Mmesa 2002.
Lenaneo la tshebetso la naha.
Leano la ho theha setlamo le mekgatlo ya boraditaba e ileng ya hlwauwa e le ya bohlokwa ho ka sebetsa jwalo ka barumuwa setjhabeng ka bophara.
Lenaneo le sekametseng ka tshebedisanong le tobisitsweng ho kenyeng leano le hlakileng le le kenyelletsang bohle.
Ntshetsopele ya diindasteri tsa temo e hlwailwe jwalo ka ntlha ya bohlokwa bakeng sa kgolo ya moruo le ho thehwa ha mesebetsi. Ka ho hasa, ho phahamisa le phano ka ditjehelete e rerilweng, Lefapha le le batla ho thusa makala a difilimi, mmino, diphatlalatso, mesebetsi ya ho betla, horala le bonono ba dipontsho.
Bolaodi bo ka Sehlohong ba Maqhama le Matjhaba bo rerile ho netefatsa hore bonono bo thabela melemo ka botlalo ya ho ba karolo ya lefatshe ka bophara. Tsamaiso ya ditumellano le matjhaba, ho theha tshebedisano le dinaha tsa matjhaba tse fanang ka thuso le ho tshehetsa diketsahalo tsa Afrika Borwa mose ke tsona tse ka sehlohong lekaleng lena.
Mokgatlo wa Naha wa Difilimi le Dividio ke mokgatlo wa semolao o ikarabellang ka ho otloloha ho Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji.
Lenaneo la thibelo ya bofuma le shebane le bofuma ka ho tsepamisa maikutlo mesebetsing ya ho betla, mmino, bojalefa, le makala a bohahlaodi ba setho. Lenaneo la kwetliso bakeng sa tsebo ke morero wa dilemo tse tharo o tshehetswang ka ditjhelete ke Lefapha la Bonono, le fanang ka kwetliso ho betleng, ho raleng, bononong ba dipontsho, bojalefa, mmino le difilimi.
ho phahamisa maqhama a setho matjhabeng.
Ntshetsopele ya Setho.
Maqhama le Matjhaba.
Phihlello e ka sehlohong selemong se fetileng e bile Imbizo ya Naha ya Babetli e ileng ya kopanngwa le Seboka sa Ntshetsopele ya ka Nako tsohle (WSSD), le ka seabo sa diprovense ka borobong ba tsona. Moelemo wa sehloho o unnweng e bile ho phakisa ho etsa tlhokomediso ka bobetli le bokgoni ba diprovense ho sebetsana le lekala la bobetli. Ntlhakgolo ya bobedi e bile ho phethelwa ha CREATE SA, ho qalwa ka diteko le ho fana ka matla tshebesanong le Boraditaba, Papatso, Kgatiso, ho Pakela le ho Phatlalatsa (MAPPP) SETA le Lefapha la tsa Mesebetsi.
Ntlhakgolo e nngwe e ka sehlohong e bile diphuputso tse ileng tsa etswa mabapi le ditsho tse fapaneng. Afrika Borwa e ile ya tshwara INCD mme ya di hula pele ka ho fana ka maikutlo a dinaha tse holing mabapi le se tlang ho sebediswa bakeng sa ho sireletsa ditho ka ho fapana ha tsona. Ya bone e bile ho kopanngwa ha lenaneo le ileng la fetela selemong sa boraro sa ho tshehetswa ka ditjhelete. Bongata ba diprojeke bo ile ba bontsha ditholwana tsa mosebetsi o entsweng kse diprovense ka borobong ba tsona.
Indastering ya mmino teng re qadile ra bona lenane la dikgothalletso tsa Music Industry Task Team di qala di sebetso mafapheng a mmuso di lokisa dintlha tse mabapi le taolo ya indasteri ya mmino. Mohlala, Lefapha la tsa Basebetsi le ile la lokisa taba ya ba sebetsi ba nakwana ka ho sheba Molao wa Dikamano tsa Basebetsi (LRA). Boto ya Thuso ka Molao e ile ya itahlela ka setotswana le yona mme ya fana ka lenaneo la ho kwetlisa babuelli lekaleng lena. Lefapha la Kgwebo le Indasteri le ile la teka ditokiso Molaong wa Ditlhapiso tsa Sebapadi le diphetoho lenaneng la dibini kgasong. Mokgatlo wa Naha wa Difilimi le Dividio o ntse o tsamaya hantle mme o tiisitswe ke ho qalwa ha Letlole la Feature Film. Ka 2002, Sithengi Film Market e ile ya hlophisa kopano ya indasteri ya difilimi jwalo ka lekala le kopaneng mme le hokanahang.?
Kopano ya Khansele ya Indasteri ya Kgatiso (PICC) e kopnatse kantoro ya yona mme ya hlahisa leano le hlakileng le mathata a hlahisang ditshitiso kgolong. Diprojeke tsa sehloho e bile ho kenngwa ha projeke ya First Wortds in Print le ho thehwa ha Writers Network.?
Ho na le lenane la diprojeke tse kgolo tse kang pontsho ya manaeo a bofuma le ho batla tshehetso tse ntjha tsa ditjhelete le ho ntshuwa le ho kenngwa tshebetsong ha lenaheo la CREATE SA le ho netefatsa hore le fana ka ditshebeletso ho latela ditebello. Re tla theha mmaraka wa mmino o kang Sithengi ho etsa kopano e nang le moelelo bakeng sa bohle ba nang le seabo indastering. Re lokela ho hlahisa mokgwa wa tshebetso o hlophisehileng haholwanyane lekaleng la bobetli. Re tla hlahloba thepa ya lekala la bobetli le ho bona hore na re ka eketsa thepa ena jwang hore e be marangrang a sebele. Indasteri ya difilimi e tla ba le metekeno e tlang ho etsa hore ho be le ditumellano tse eketsehileng tsa tlhahiso le Ireland le Italy. Hara diprojeke tse ding, re tla ntsha Letlole la Feature Film bakeng sa ho lokisetsa 2004 ha Affrika Borwa e tla beng e le ka sehloohong ka ho ikgethang ho Cannes Film Festival e leng France.?
Lefapha le tswetse pele ho tshehetsa Kopano ya Khansele ya Indasteri ya Kgatisole ho thehwa ha Writers Network e leng Setsheng sa Dibuka, Cape Town. Lefapha le ile la thusa Setsha sa Dibuka ka ditjhelete bakeng sa projeke ya teko ya First Words in Print ya kgatiso, e ileng ya hlahisa ka katleho dibuka tse loketseng babadi ba batjha ka lenane la dipuo?
Lenaneo la Mmino le ikarabella ho kenngweng tsebotsong ha maano a mabedi a bohlokwa.
Leano la Kgolo ya Diindasteri tsa Setho (CIGS) ka 1998, le Music Industry Task Team (MITT) ka 2000. Diphuputso tsa CIGS di ile tsa hlwaya dintho tsa bohlokwa tse lokelang ho etswa ho fihlella bokgoni lekaleng la mmino hore le tle le thuse kgolong ya moruo. MITT e entse dikgothalletso tse 37 tseo ho neng ho nkuwa e le tsa bohlokwahadi ho ka tshela ditshitsiso ka hara indasteri. Bobedi ditokomane di bona mmuso o bapala karolo ya bohokwa tsamaisong ya ya phihlello ya menyetla ya moruo ka hara diindasteri tsa setho.
Ka kopanelo le mafapha a mmuso le mekgatlo ya semolao, DAC e kentse tshebetsong diprojeke tse fapaneng tse reretsweng ho ntshetsapele indasteri. Lefapha le bile le boikarabelo selemong sa ditjhelete sa 2002/2003.
SA Music Industry Directory ke sesupo sa selemo ka seng se kenyang dintlha le tsebiso ya bohlokwa ka ba nang le seabo ka hara indasteri. E netefatsa hore metjha ya puoisano e dula e bulehile ho bohle ba nang le kgahleho Indastering ya mmino wa Afrika Borwa. Lefapha le fane ka tshehetso projekeng dilemong tse tharo tse fetileng.
Beke ya Mmino wa Afrika Borwa ke projeke ya selemo ka seng e tshwarwang ho ella mafelong a Phato, e leng projeke e kopanetsweng ke Lefapha le Khansele ya Naha ya Bonono (NAC). Beke ya Mmino ya 2002 e ile ya tshwarwa ho tloha ka la 24 Phato ho ya ka la 31 Phato. Ketsahalo e ne e tsamaiswa le ho tshwarwa ke Music Industry Development Initiative (MIDI) Trust mme ke yona e kgolo ka ho fetsisisa ho ntshetsweng pele ha mmino o bapalwang kapa o rekotilweng wa Afrika Borwa ka kgaso, tlhokomediso le ho kgothalletswa ha dihlhiswa sa mmino wa selehae. Nakong ya Beke ya Mmino wa Afrika Borwa bongata ba bahasi ba ile ba eketsa mmino wa Afrika Borwa letotong la bona la mmino oo ba tlang ho o bapala, ba fa dibini tsa selehae monytla wa ho rekisa dihlahiswa tsa bona le lekeno ka mokgwa wa dihlpiso tsa beng ba ditokelo tsa kgatiso. Ka 2002 ketsahalo e ne e tsepamisitswe mminong o bapalwang, ho thehileng mesebetsi bakeng sa dibini, boratekginiki le tse ding tse tsamayelanang le tsona.
Dikopano di ile tsa tshwarwa pakeng tsa DAC, Boto ya Thuso ka Molao (LAB) LE Mokgatlo wa Mmino wa Afrika Borwa (MUSA).
mmuelli wa profeshenale le ba babedi ba baithuti ba tla thonngwa ho sebetsana le dinyewe tse salletseng morao tse kentsweng ho Lefapha ke Mokgatlo wa Mmino wa Afrika Borwa (MUSA).
projeke ya teko ya dilemo tse pedi e tla etswa Gauteng mme kantoro e tla bulwa Newtown.
Projeke e tla qala tshebetso ka Mphalane wa 2003.DAC e tla tswelapele ho sebetsa le Lefapha la Ditaba tsa ka hare ho Naha (DHA), Lefapha la tsa Basebetsi (DOL) le Ditshebeletso tsa Lekgetho tsa Afrika Borwa (SARS) ho buisana ka mokgwa o ka sebediswang bakeng sa phano ka ditumello tsa tshebetso bakeng sa indasteri ya mmino. Dipuisano tse ding di tla etswa le ba nang le seabo selemong sa ditjhelete sa 2003/2004.
Lefapha le fane ka mohlodi o motjha wa ditjhelete ho NFVF ho theha Letlole la Feature Film le jang R35 ya dimilione bakeng sa Moralo wa Ditjeho tsa Nako e Bohareng (MTEF) wa 2002-2005. Letlole le tla etsa hore NFVF e netefatse hore Afrika Borwa e na le matsete a maholwanyane letotong la difilimi tse bontshwang le ho thusa ho eketsa ditjhelete ho tswa ho boramatsete ba selehae le ba matjhaba. Ditshebedisano di ile tsa thehwa le mafapha a fapaneng a mmuso, ka ho qolleha, le Mafapha a Kgwebo le indasteri le Dikgokahanono. Basebetsi mmoho bana ba se ba qadile ho rala leano, disebediswa le metjha e tlang ho sebetsa e le kgothatso bakeng sa tlhahiso ya difilimi ka hara naha. NFVF e tekile moralo wa yona wa ho phahamisa indasteri ya difilimi ya Afrika Borwa.
Ka 2002/2003 e nngwe ya diteko tsa le leng la makala a Botsamaisi bo ka Sehlonong e ileng ya atleha ke Imbizo ya Naha ya Bobetli e neng e le Sebokeng sa Matjhaba sa Ntshetsopele ya ka Nako Tsohle. Le ha e le hore Dipontsho tsa Beautiful Things e ne e le karolo ya Imbizo, karolo e kgolwanyane ya boteng ba Lefapha Imbizong, e nang le dibaka tsa dipontsho tsa diprovense ka borobong ba tsona le ya leshome e bontshang mosebetsi wa diprojeke tsa DAC tsa twantsho ya bofuma. Sena se ne se radilwe ho netefatsa bonkaka karolo bo phethahetseng ba diprovensem, e leng mohlala o motle wa tshebedisano ya mafapha.
Mosebetsi e bile o atlehileng haholo, ka diprojeke tse fetang 380 tse bileng le seabo le lekeno le fetang R2 ya dimilione e ileng ya kena ka dibaka tseo tse 10 tsa dipontsho. Dipontsho ha jwale di behuwe Fektring ya Dibese e Newtown, Johannesburg. Sebaka seo se sebetsa jwalo ka sa polokelo ya dibetlwa tsa Afrika Borwa.
DAC e ile ya fana ka konteraka ho Council for Scientific Industrial Research (CSIR) ho etsa dipatlisiso ho thehweng ha sebaka sa ho hlahisa difaha tsa kgalase ka hara Afrika Borwa. Dipatlisiso di ile tsa fumana hore sebaka se jwalo se ka kgoneha, mme DAC, CSIR le Koporasi ya Ntshetsopele ya Indasteri (IDC) di ile tsa fana ka kopano moo tsena di ileng tsa phatlalatswa teng. Ba neng ba na le kgahleho ba ile ba kotjwa ho fana ka meralo ya bona ya tshebetso ho IDC. Universal Crystal Glass e ile ya fana ka boiketo bo ileng ba atleha. Jwalo ka karolo ya ho qala mosebetsi, baemedi ba babedi ho tswa Universal Crystal Glass ba ile ba kenela kwetliso ya ho sebedisa motjhini wa ho etsa difaha tsa kgalase ho la Czech Republic ka Hlakusbele wa 2003. Afrika Borwa e tla qala ho hlahisa difaha tsa kgalase kgetlo la pele ka 2003.
DAC e tsheheditse Indaba ya Matjhaba ya Moralo dilemong tse pedi tse fetileng. Ketsahalo ena ke sona feela seboka sa ba ralang ka hara Afrika Borwa mme ke e kgolohadi Karolong e Borwa ya Lefatshe, e kopantseng ba ralang ka makgalo ohle a lefatshe ho tla arolelana ka mehopolo le makgabane a tshebetso e ntle ha ho ralwa. Ka tshehetso ya DAC, ketshahalo ena e bile le baemedi ba 850 ka 2002. Projeke e ikgethang bakeng sa baithuti ba batjhaba moralo ba batho ba batsho e ile ya thehwa ka thuso ya CREATE SA.
Bolaodi bo ka Sehlohong ba Ntshetsopele ya Setho bo ile ba beha leihlo bonka karolo ba Afrika Borwa ho INCP ha ho ne ho hlahiswa sesebediswa sa matjhaba bakeng sa ditho tse fapaneng. Peho ka dintlha tse tobaneng le dinaha tse holing mabapi le boemo ba tsona matjhabeng, setho le kgwebisano e ile ya thakgolwa. Peho ena e ile ya hasanngwa ka bophara ho ya dinaheng tse ding tse holing bakeng sa hore di tshwaele le hona ho tekwa ka pela seboka sa INCP se neng se tshwaretswe Afrika Borwa, Cape Town.
Lefapha le ile la kopa HSRC ho sheba bothata ba botshepehi ba diPeresente ya paloPeresente ya palo tsa setho le tse hlokomedisang le ho etsa dikgothalletso bakeng sa leano la ho dula ho ntse ho etswa diphuputso. Seo ba se utullutseng sethatong se bontshitse hore tse hlokomedisang ha di hlahisi boemo ba diindasteri tsa Afrika Borwa ka botlalo. Mosebetsi wa dipuisano le ba nang le seabo o tla etswa ka selemo sa ditjhelete sa 2003/2004.
Projeke ya Twantsho ya Bofuma ya DAC, e ile ya qalwa ka 1999, e fane ka menyetla ya mesebetsi bakeng sa batho ba 2 700 le ho kwetlisa batho ba 10 000. Babetli ba bangata le dibapadi ba ile ba una molemo kwetlisong ya tsa kgwebo. Ntshetsopele ya sehlahiswa e ne e le ka sehlohong, moo qetellong dihlahiswa tsa diprojeke tse ngata di ile tsa kgethelwa Imbizo II Sebokeng sa Lefatshe sa Ntshetsopele ya ka Nako Tsohle Johannesburg ka 2002.
Ka baka la katleho ya dikonsarete tsa mmino tsa mahala tse ileng tsa tshwarwa e le karolo ya lenaneo la Mmino Dibakeng tsa Setjhaba Gauteng, Terasete ya MIDI e atolosa lenaneo ho ya diprovenseng e le karolo ya ho ketekwa ha Beke ya Mmino ka Loetse 2003. Cape Town, dikonsarete di ile tsa thabelwa hoo bongata ba tsona di ile tsa eketseha, ho tloha ho tse nne ka 2001 ho ya ho tse robedi ka 2002.
Projeke ya Boardwalk e Port Elizabeth e ile ya rekisa mesebetsi e betlilweng e jang R176 000 dikgweding tsa pele tse tharo. Projeke ya Khayalethu e Alexandra, e atlehile ho fumana konteraka ya ho fepela mabenkele a Pick n Pay ka mekotlana. Ka baka la tshebedisano pakeng tsa Khumbula-Zulu le Sothebys, babetli ba lokela ho sebetsa nako e bonahalang e tlang le hore bongata bo bong bo ka kwetliswa ho fepela tlhoko e kgolo?
Mananeo a mang a kwetliso ka tshebedisano le mekgatlo e leng ka hara indasteri a ntse a kenngwa tshebetsong. Projeke ya tsamaiso ya mmino e leng tekong e ile ya etswa Eastern Cape, Limpopo, Northern Cape le Western Cape. Provenseng ka nngwe dibini di ile tsa fuwa kwetliso ya beke ka ha tsamaiso ya kgwebo ya mmino le kwetliso. Projeke ena e ile ya kenngwa tshebetsong ke Showbusiness Foundation le Zakheni Music Trust ka (2001/2002). E bile borabonono ba ka bang 500 ba ileng ba ba le seabo lenaneong lena. Zakheni Music Trust e ntse e tswelapele ka lenaneo ka selemo sa ditjhelete sa 2003/2004.
DAC e boetse e tshehetsa South African Roadies Association (SARA) jwalo ka e nngwe ya diprojeke tsa ho bapatsa bakeng sa ntshetsopele ya tsebo. Ho tloha ka ho qalwa ha yona ka 1992, mokgatlo o ile wa ba le seabo ntshetsopeleng ya boratekginiki ba batjha ba modumo, mabone le kalana. Mokgatlo o na le ditho tse 350 tse kwetliswang le boratekginini le mananeo a phapanyetsano le France, Denmark, Holland, USA, Ireland le Norway.
INCP ha se seboka sa Cape Town feela, empa ke mosebetsi ohle, o kenyelleditseng Letona e leng lona le etelletseng pele baemedi ba INCP ho kopana le Molaodi Kakaretsowa UNESCO. Ntlha ya hore e be dinaha tse holing tse etelletseng pele dipuisano ka leano la lefatshe la setho e romela molaetsa lefatsheng. Seabo sa DAC se a qala se a bonahala ditabeng tsa setho matjhabeng mme ke sa bohlokwa. Afrika Borwa e se e le e nngwe ya babuelli ba dinaha tse holing tsa lefatshe mme re leka ho etsa hore dinaha tse ding tse holang di be le seabo ho INCP. Mohlala, Francemong ya Africa Caribbean Pacific, Afrika Borwa e ile ya fuwa bodulasetulo ba karolo ya sub-Sahara Afrika bakeng sa selemo kaofela.
Ntshetsople ya Setho le Maqhama le Matjhaba kenngwa Lekaleng la Bodulo mme Afrika Borwa le dinaha tse ding tsa SADC di ile tsa kgetha ho boetapele nakong eo ho neng ho na le Ditherisano tsa Letona Afrika Borwa, ka ho di sebedisa e le diFrancemo tsa sehloho tsa dipuisano tlwaelong ya kgatelopele ho ya ka lebatowa.?
Re hlophisitse botjha tse molemo ho rona ho phahamisa boleng bo ka fumanwang ho maqhama le matjhaba. Re se re tlohile mokgweng wa tshebetso wa kamohelo ya dinyehelo ho ya ho wa tshebedisano, e leng o dulang ka nako tsohle o le teng bakeng sa thuso ntshetsong pele. Tshebedisano ya rona ya pele, Swedish Institutional Fund e bile ntho ya bohlokwa hobane e ile ya tiisetsa ditjhelete bakeng sa dilemo tse hlano ho ya ho tse leshome mme e entse mokgwa o motle ka ho fetisisa wa tshebetso. Mokgwa ona wa tshebetso o etsa hore bobedi dihlopha di kenye letsoho letloleng le hona ho tsamaisa diprojeke mmoho. Mokgwa ona wa tshebetso o tla tiisa botsitso. Re se re sebedisitse mokgwa ona wa tshebetso mme re bile le katleho e ntle le MaFlemish, moo tshebedisano e ikamahantseng ka projeke, e leng ho lebisang kgetlo la pele ho thehweng ha mesebetsi ya nako e telele?
Re na le seabo sa bohlokwa seo re lokelang ho se nka ho NEPAD mme hore re kgone ho etsa jwalo re lokela ho beha setho ka pele le ho hlakisa bohlokwa ba diindasteri tsa setho ho bolokeng le ho phahamiseng ditho tse fapaneng. Tshebedisano ya mafapha ka tsela e jwalo e ba ya bohlokwa. Re tla boela re eketsa seabo sa Afrika Borwa mekgatlong e fapaneng hobane re sa ka ra tloha re bokelleditse ditho bakeng sa mesebetsi ena ya kopanelo bakeng sa naha, mme re hloka ho tiisa mehlodi ya tsebo ditsheng tseo re sebetsang le tsona. Tshebedisano ya makala a fapaneng ke enngwe ya tseo re tlang ho tsepamisa maikutlo ho tsonahore re tle re be le kgahlamelo diqetong tse nang le sefutho sethong.?
Projeke e ka sehlohong e tla ba ho ketekwa ha Dilemo tse Leshome tsa Demokrasi Afrika Borwa ho tla bang mose, mme e tla ba phepetso dintlheng tse kang mehlodi e teng. Re tla be re shebile dipheyo tsa mekete le ho sebetsa le Komiti ya Matjhaba ya Matona ho sebedisa monyetla ona ho phahamisa naha le ho hlahisa dintlha tse fapaneng le tse kgahlisang ka setho sa rona. Disebediswa tse ding tseo re tlang ho di sebedisa ke mekete ya matsasi a naha.?
Lefapha ha jwale le na le ditumellano tse 32 boemong ba matjhaba, ho kenyelletsa ditumellano pakeng tsa dinaha tse pedi, tsengata, dikomiti tsa kopanelo le mananeo a tshebedisano (POC). Tumellano ka nngwe ke sephetho sa dipatlisiso le dipuisano tse nkileng nako e telele ho netefatsa hore dikonteraka di ikamahanya le ntshetsopele ya mahlakore ka bobedi.
Kabinete e ile ya ananela Swedish-SA Cultural Fund e kopanetsweng, e tlang ho etsa hore Afrika Borwa e sebedisane le Sweden bakeng sa nako ya dilemo tse hlano ho ya ho tse leshome. Kakanyo ya boleng ba tjhelete e letloleng ke R30 ya dimilione ka selemo.
Kopano ya dinaha tse pedi e ile ya tshwarwa Paris ka Hlakola 2003 pakeng tsa Letona Ngubane le mphato wa lona wa LeFrance, Letona Aillagon, ho busana ka ho tiisa tshebedisano sethong pakeng tsa Afrika Borwa le France. France e ikemiseditse ho atolosa tshebedisano ho kenyeletsa tshebedisano ya mmuso le mmuso. Dibaka tse sisintsweng bakeng sa tshebedisano ke ntshetsopele ya mmaraka wa mmino bakeng sa Afrika Borwa, moralo, kwetliso bakeng sa bojalefa, bonono ba mahaheng, theknoloji ya puo ya batho, mmino le dintlha mabapi le tokelo ya kgatiso.
Ditumellano tse ntjha di ile tsa tekenelwa le Iran, Benin le Italy.
POC e ile ya tekenwa ke Peoples Republic of China ka Hlakubele wa 2002. baemedi ba Afrika Borwa ba ile ba etela naha eo ho tekenela tumellano?
Lefapah le ile la amohela mmuso wa Flanders jwalo ka karolo ya ditherisano tse boemong ba bobedi ho tiisa tshehetso ho tswa mmusong wa MaFlemish dilemong tse tharo bakeng sa ntshetsopele ya thuto le kwetliso bononong, bonono ba setjhaba le makala a bobetli KwaZulu-Natal, Limpopo le Free State.
Afrika Borwa e ile ya ba le seabo kopanong ya Sehlopha sa Matona a Setho ya pele ya African, Caribbean and Pacific (ACP) ho la Dakar, Senegal. Sepheo sa kopano e ne e le rala le ho dumellana ka Leano la Diindasteri tsa Setho tsa ACP le Maano a Setho.
Sephetho sa Sehloho sa 2: Ho phahamisa, ho fana ka mehlodi le ho tsamaisa tshebedisano ya matjhaba pakeng tsa ba nang le seabo bononong le sethong Afrika Borwa le lefatsheng.
Via Katlehong Pantsula Dancers ba ile ba ba le seabo moketeng wa motjeko.
Isizwe Art e ile ya etsa dipontsho ka mohlang ho Ketekwa Letsatsi la Tokoloho.
Thuso e ile ya fanwa ke Oppikoppi ho romela dihlopha tse pedi tsa mmino tsa Afrika Borwa ho ya nka karolo Moketeng wa Pukkelpop.
Ka tshebedisano le Ntlo ya Bonqosa ya Netherlands, thuso e ile ya fuwa Oppikoppi ho romela dihlopha tse pedi tsa mmino tsa Afrika Borwa tse bileng le seabo moketeng wa Lowlands.
Dipontsho tsa Break the Silence ka Borabonono ba Ditokelo tsa Botho di ile tsa tshehetswa.
Sehlopha sa mmino sa Siyakhula ho tswa KwaZulu-Natal se ile sa nka karolo Meketeng ya Letsatsi la Afrika Jamaica le Bahamas, mme mopheti wa dipale o ile a romelwa Jamaica ka Mmesa ho ya moketjaneng wa bapheti ba Dipale tse Qoqwang.
Sehlopha sa batansi ba Afrika Borwa se ile sa romelwa Indonesia ho nka karolo Meketeng ya Letsatsi la Afrika Borwa o neng o hlophisitswe ke Ntlo ya Bonqosa ya Afrika Borwa ho la Libya.
Kgetlo la pele sehlopha sa mmino le motjeko sa Afrika Borwa se ile sa ba le seabo Moketeng wa Matjhaba wa Rabat. Sehlopha se bile le seabo diprovenseng tse hlano tsa Morocco.
Taflberg Publishers le Skotaville Media di bile le seabo Tlhodisanong ya Dibuka tsa Matjhaba ya Dakar.
Batansi ba babedi ba ballroom ho tswa Cape Town ba ile ba fumantshwa thuso ya ditjhelete ho nka karolo Ditlhodisanong tsa Lefatshe tsa Bompodi ba Motjeko wa Ballroom Miami.
Sehlopha sa Mmino wa Dinoto wa Bonisudumo ho tswa Springs se ile sa ba le seabo ditlhodisanong tsa Diolimpiki tsa Mmino wa Dinoto wa Newfoundland.
DAC e fane ka thuso ya tjhelete ho tlhahiso ya tlhokomediso ka Aids e bitswang FreeBirds, e ileng ya hahlaula dibakeng tsa mahae tsa Afrika Borwa.
Mokete wa beke tse tharo wa difilimi tsa Matjhaena o ile wa tshwarwa Pretoria, Cape Town le Johannesburg ka Pudungwana wa 2002.
Lefapha le ile la amohela bangodi ba supileng ho tswa Peoples Republic of China ka 2002 tlasa Lenaneo la Tshebedisano. Moifo wa baemedi ba Afrika Borwa o tla etela Peoples Republic of China ka 2003?
Tshebedisano e ile ya thewa pakeng tsa Afrika Borwa le New Zealand ka projeke ya Bonono kgahlano le Botlokotsebo.
Afrika Borwa e ile ya tshwara Kopano ya Bohlano ya Matona ya Marangrang a Matjhaba mabapi le Leano la Setho ho tloha ka la 14 15 Mphalane 2002 Cape Town. Kopano e ne e kentswe ke dinaha tse masome a mabedi le motso o le mong, UNESCO e le molekodi?
Puisano ya seboka sa ditho tse fapaneng e ile ya ananelwa bakeng sa lenanetaba la Kopano e Akaretsang ya UNESCO ka Loetse wa 2003. Bahlanka ba DAC ba ile ba ba le seabo dikopanong tsa sehlopha sa tshebetso tsa INCP Norway le UK ho lokisetsa Kopano ya Matona, le ho tshwara kopano ya sehlopha sa tshebetso Johannesburg ka Motsheanong 2002. Afrika Borwa le Senegal di etelletse pele diphuputso ka kopanelo bakeng sa INCP bakeng sa ho hlahisa pokelletso ya tsa molao le ditjhelete tse tshehetsang bojalefa naheng ka bophara le matjhabeng , tokelo ya ho etsa jwalo e ile ya fumanwa Kopanong ya Matona Cape Town ka 2002.
Lefapha le bile le seabo Kopanong e Akaretsang ya UNESCO ka 2002 le Dihlopheng tsa Tshebetso tsa Bojalefa le tshwara dikopano bakeng sa tshireletso ya bojalefa bo nang le boamo. DAC e boetse ya ba le boemedi kopanong ya bohlano tsa tshebedisano pakeng tsa Japan le Afrika Borwa mme kopano ya pele ya ACP ya Matona a tsa Setho Dakar, Senegal.
Moifo wa batho ba hodimo ho tswa Sweden o emetseng Kabinete ya Sweden o ile wa etela Afrika Borwa ho tloha ka la 24 ho ya ho 26 Hlakubele 2003, ho tla lekolwa Koporasi ya Ntshetsopele ya Matjhaba ya Sweden. Afrika Borwa e ile ya thonngwa e le naha eo ho yona Tekolo e lokelang ho etswa, ka baka la tshebedisano e ntjha e ntseng e thehwa ka kopanelo ya Letlole la Setho la Sweden/Afrika Borw.
Moifo wa DACo ile wa etela Norway ka Pudungwana 2002 ho hlwaya dibaka tseo ho ka sebedisanwang ho tsona, le ho buisana ka bokamoso ba Letlole la Mmino Music.
Moifo wa DAC o ile wa ya Italy ka Pudungwana 2002 ho ya etsa metheo bakeng sa Lenaneo la Tshebedisano pakeng tsa Afrika Borwa le Italy.
Moifo wa Afrika Borwa o ile wa etela Belgium ka Pherekgong 2003 ho ya hlahloba ho thehwa ha lenaneo le letjha la ho ralwa ha Leano la Bonono le Setho boemong ba mmuso wa lehae.
Moifo wa Flemish o ile wa etela Afrika Borwa ka Hlakubele 2003 ho tla phethela projeke ya tshebedisano ntshtsopeleng ya leano e bitswang Local Network Cultural Policy Project. Projeke e tla sebetsa dibakeng tsa selehae diprovenseng tse tharo, Free State, Limpopo le KwaZulu-Natal. Projeke e reretsweng ho hlahisa mokgwa wa ho tsamaisa leano la bonono le setho la selehae.
Ketelo bakeng sa ho etsa diphuputso ho ya Hungary e ile ya qalwa ho sheba dibaka tse ntjha tsa phapanyetsano. Le ha e le hore ho ne ho na le Lenaneo la Tshebedisano le neng le se le le teng, ke dibaka tse mmalwa tsa tshebedisano tse ileng tsa shejwa. Moifo o ne o theuwe ka bahlanka ba DAC, Technikon Pretoria le Lefapha la Bonono le Setho la Provense ya Mpumalanga.
Ketelo ya Caribbea (Jamaica, Trinidad le Tobago, St Kitts le Nevis, Guyana le Cuba) e ile ya etswa ke Lefapha la Bonono le Setho e le boikitlaetso ba ho tiisa maqhama pakeng tsa merero ya setjhaba le poraevete. Mohopolo e ne e le ho bona menyetla ya phapanyetsano ya tsa setho le monyetla wa mmaraka bakeng sa diindasteri tsa setho le ho fuputsa ka ha kgonahalo ya mokgwa wa tshebetso wa diphapanyetsano sa seho le ditumellano tsa tlhahiso e kopanetsweng le dinaha tsa Caribbea.
Nakong ya mokete wa Ditho tse Fapaneng Canberra, Australia, dikopano di ile tsa tshwarwa le bahlanka ba mmuso ho buisana ka dibaka tse ka gonahalang bakeng sa tshebedisano le phapanyetsano ka tsa setho.
Bahlanka ba babedi ba Lefapha la Bonono le Setho ba ile ba kgethwa ho ba le seabo Bohahlaoding ba Diphuputso ka Setho sa Batjha bo ileng ba tshwarwa ke mmuso wa Taiwan. Sepheyo sa bohahlaodi ba diphuputso e bile ho theha kopano pakeng tsa baemedi ba 80 ba dinaha tse fapaneng le ho ithuta ka Taiwan.
Ka hara naha, dipuisano di ile tsa tshwarwa le molaodi wa dibaka tsa setho tsa For a mose ho qala tshebedisano ya mmuso. Kopanong pakeng tsa Goethe Institute, DAC le bongata ba ditsha tsa setho, di ile tsa dumellana hore Sethsa se tla kena tumellanong ya nako e kgutshwane ho ya ho e bohareng le DAC kapa NAC ho phahamisa dibaka tseo kgahleho e tshwanang ho tsona. Dikopano tse ngata di ile tsa boela tsa tshwarwa le Pro Helventia Liaison Office ya Afrika Borwa ho etsa motheo bakeng sa tshebedisano mabapi le ho kopanngwa ha diprovense tsa Afrika Borwa le dibaka tse tlasa Switzerland bakeng sa 2003.2004.
Ho netefatsa hore bojalefa Afrika Borwa bo hlahisa dinako tse fetileng tse ruileng ka ho fapana ke e nngwe ya dintlha tseo DAC e shebaneng le tsona. Ho boloka bojalefa le ho lokisa diphoso tsa ka nako e fetileng ho bojalefa ke dintlha tsa bohlokwa tsa mosebetsi ona.
Jwalo ka mokgatlo o thehuweng ka molao Setsha sa Mehlodi ya Bojalefa sa Afrika Borwa (SAHRA) se ikarabella ho Letona ka ho otloloha.
Akhaevae ya Naha di netefatsa hore bojalefa ditsheng tsa naha bo hlophisehile hantle, bo ntsheditswe pele le ho tsamaiswa hantle. Bo sebediswa ke mafapha a mmuso, Diakhaeve ke mohlodi o moholo wa bafuputsi, ba ralang maano le ba nang le seabo mme ke ditsha tsa bohlokwa ho sireletseng mehopolo ya setjhaba le ditokelo tsa ho ba le setsha ha baahi ho fihlella tsebo.
Tshebeletso ya Naha ya Dilaeborari, tse thehuweng ka letoto la mehlodi ya bohlokwa ya laeborari di netefatsa hore bojalefa ba naha ho tsa tshebediso ya kelello bo a fihlelleha ho bohle baahi ba Afrika Borwa.
Biro ya Matshwao a Naha e ikarabella ho ngodiseng matshwao a mmuso ho kenyeletsa le matshwao a setjhaba le dikgau.
ho ngodisa kabo ya dikgau, mabitso , mabitso a ikgethang le diyunifomo tsa mekgatlo le ditsha.
Ntlheng ya diprojeke tsa tlwaelo ho kgutlisweng ha Sarah Baartmann e bile ketsahalo e etsang pale. Bolaodi bo ka Sehlohong bo bile le seabo se seholo ho kgutlisweng le neketeng ya ho phuthelwa ha masapo a hae Sarah Baartmann. Ho ya ka Khanxelel ya Mabitso a Naha a Afrika Borwa re ile ra fihlella tse ngata mabapi le pokelletso nanheng ka bophara le ho fumantshwa tshebeletso ya elektroniki e ileng ya fokotsa tshallomorao ya mabitso a 57 000.?
Hlakoreng la bojalefa bo se nang boamo teng re qadile merero e hlahellang moralong wa 2002. Re ile ra sebedisana le ba thutso e phahameng ho qala e meng ya merero ya teko.?
Mabapi le dibaka tsa bojalefa re ne ntse re bua ka ntjhafatso. Re kgonne ho batla tjhelete bakeng sa ntjhafatso bakeng sa 2002/03 ho ya pele. Dintlha tsa sehloho tse lokelang ho phethwa (KPIs) di ile tsa hlahiswa tse ileng tsa etsa hore ho nkuwe qeto ka diprojeke tse lokelang ho etswa. KPIs tsena di ne di ntjhafatsa haholoholo ho latela ntshetsopele ya basebetsi, dipontsho tse bontshang phapang e teng ya batho ka hara Afrika Borwa, dipuo tse ngata tse buuwang le ho sebediswa ha diphapang dipuong. Re boetse re ntse re leka ho ntlafatsa phihlello mme e nngwe ya disebediswa tse ka sebediswang ho netefatsa phihlello ya tsebo le tsebiso ke hore e lokela ho fumaneha ka puo ya e sebediswang moo ditsha tsena di leng teng. Ditsha di ile tsa boela tsa kotjwa ho sheba dipuisano tse mabapi le tsosoloso ya boitsharo le HIV/Aods, le seabo sa setjhaba, ho netefatsa hore di fihlella mehlodi ya setjhaba, mohlala, mekgwa ya tsebo ya tsa ka hare ho naha. Re tshepa hore ka tsela ena ditjhaba di tla hohelwa ho sebedisa ditsha tsena. Re tla beha tshebetso leihlo ha merero ena e ntse e tswelapele ka morero wa ho fumana tsebo ka mokgwa wa tshehetso ya ditjhelete bakeng sa nako e tlang.
Re hlwaile menyetla e meng Tokomaneng ya Nakwana ya Bonono, Setho le Bojalefa. Mokgwa oo ka ona re sebetsaneng le tekanyetso ya ya ntjhafatso, ho tea ka mohlala, o bontsha hore leano le ka ntshetswapele. PFMA e tlisitse phetoho tikolohong ya ditsha. E hloka hore ditsha kaofela di fane ka pehelo le diakhaonte bakeng sa tekanyetso tsa tsona. Sena se ntlafatsa taolo, mme ha se thibele boiqapelo, hoo bolelang hore moralo wa bona wa ho iketsetsa ha o amehe empa ba jara boikarabelo. Ha re sheba tlwaelo ya diprojeke, boiphlenaneo bo re bontsha hore Lefapha le hloka makala a sethaba ho kenya diprojeke tsena tshebetsong ho ya ka moralo wa leano o hlakileng, hore re kgone ho eketsa tshebetso.
Ntlha e reretsweng ho fihlellwa ke ho hlahiswa ha leano le mabapi le ho sheba morao. Ho na le dipuisano boemong ba naha ka dintlha tse ngata, mohlala ho patwa ha batho bao e bileng mahlasipa a dithulano le hore Afrika Borwa e sebetsana jwang le sena. Re tla boela re sheba ho eketswa ha sekgahla sa tshebetso diprojekeng le ho faneng ka monyetla setjhabeng wa ho ba le seabo. Re boetse re sheba maqhama a rona le ditsha tsa bojalefa, mohlala ho eketswa ha bokgoni ba tsebo ya mosebetsi, merero ya diprojeke le ho ngolwa ha ditshisinyo bakeng sa diprojeke tsa ditsha tseo.?
Lefapha le tla boela le kgothalletsa bojalefa bo se nang boamo, ho ya ka ditlwaelo tsa matjhaba. Bojalefa bo se nang boamo bo ile ba se natswe ka nako e telele lefatsheng ka bophara, le seabo sa Afrika Borwa ho etsweng ha tumellano e tlang ho sireletsa bojalefa bo se nang boamo. Bojalefa bo se nang boamo e tla ba sesebediswa ho latela ntshetsopele, ho etswa ha lekeno, ntjhafatso ya boitshwaro le bohahlaodi.?
Ka mora dilemo tsa ho sebetsa ka ditokomane tsa ditumellano, Afrika Borwa e fihlile moo e seng e tla ba e nngwe ya dinaha tse tekenetseng selekane tsa seboka sa UNESCO mabapi le ho latwa ntle le ho romelwa ntle ho seng molaong ha thepa ya setho, tumellano ya tshireletso ya thepa ya setho moo ho na le ntwa ya dibetsa, ha mmoho le tumellano ya botho ho Sethsa sa Matjhaba sa Diphuputso mabapi le Poloko le Ntjhafatso ya Thepa ya Setho (ICCROM). Palamente ya Naha le Khantshele ya Naha ya Diprovense (NCOP) di ile tsa ananela ditokomane ka Pudungwana wa 2002. ditokomane tsa tukmellano di ile tsa fetisetswa Lefapheng la Ditaba tsa Kantle ho Naha (DFA) ho tekenwa le ho fuwa Molaodi Kakaretsowa UNESCO. Tumellano tsena e tsa hore ho be le boikarabelo hlakoreng la Afrika Borwa boemong ba matjhaba ka kakaretsole lekaleng la bojalefa ka ho qolleha, mme di etsa hore ho be le menyetla e mengata ya kwetliso le marangrang boemong ba lefatshe.
Maano a mabapi le ho kgutliswa ha masapo a batho, ho hlapiswa ka matshwao le ho etswa ha dibaka tsa sehopotso ho ba tsa poraevete a se a radilwe mme a tla boela a ntshetswapele ka dipuisano le setjhaba le ba nang le seabo ho tlang ho etswa ke Khansele ya Bojalefa ba Setjhaba e sa tswa thehwa (NHC).
Nako ya bolaodi ba dikhansele tse laolang ditsha tse robong tsa bojalefa ba setho bo phatlaladitsweng le ditsha tse tshwanang le tsonae fihlele pheletsong ka la 31 Hlakubele 2003. Kgweletso ya ho kgetha ditho tse ntjha tsa khansele e ile ya etswa masedinyaneng ka dipuo tse tsheletseng tsa semmuso mme moifo o ile wa thonngwa ho eletsa Lefapha ka ho hirwa ha bonkgetheng ba thontsweng. Ditho tsa khansele bakeng sa ditsha tse leshome e ile ya hirwa. Mofuta wa ba nang le seabo, boemedi ho latela tsebo ya mosebetsi dikgeong tsena tse ntjha tsa khansele bakeng sa lekala la bojalefa di bile ka mokgwa o nepahetseng bakeng sa taolo e loketseng, bakeng sa ho kenya ka botebo ntjhafatso ya lekala le ho tshehetsa tsa bohlokwa tshetsopeleng ya naha.
Khansele e ntjha ya Bojalefa ba Naha (NHC) e ile ya thonngwa mme e ile ya behwa semolao ka Phato 2003. sehlopha sena se ile sa thusa Lefapha ho tsamaiseng ho kenngwa tshebetsong le ntshetsopeleng ya leano la mekgatlo e meng e mengata lekaleng la bojalefa. NHC e tla phethela ntshetsopele ya maano a hlalositsweng ka hodimo le ho eletsa Lefapha ho kenngweng tshebetsong ha ona.
Mokgwa wa ho theha dibaka tsa bolaodi ba mehlodi ya bojalefa diprovenseng (PHRAs) o ile wa fuwa matla ke seboka sa boitjhoriso se neng se tshwerwe ke Lefapha ho tshehetsa Setsha sa Mehlodi ya tsa Bojalefa sa Afrika Borwa (SAHRA) le mafapha a diprovense ka mosebetsi ona. Ho latela seboka sa boitjhoriso, PHRA di ile tsa thehwa diprovenseng tse nne, moo provense e le nngwe e ile ya etsa kgweletso ya dikgetho mme tse tharo tsona di sa ntsane di tla phethela mosebetsi wa tsona.
Leafpha le fane ka tjhelete e kalo ka R6,5 ya dimilione bakeng sa ntjhafatso ya ditsha tsa bojalefa. Sephyo sa tekanyetso ke ho thusa ditsha ho etelapele ntjhafatso le ho ba diemahale tsa bokgabane dintlheng tse mabapi le mosebetsi wa tsona wa sehloho. Moifo o ile wa kopanngwa ke Letona ho eletsa Lefapha ka hore ho ka ntshuwa tjhelete e abuweng jwang. Ho ditsha tse 15 tsa naha tsa bojalefa, ho bile le tse robong tse ileng tsa etsa kopo ya thuso ka ditjhelete, mme tse nne di ile tsa fumantshwa thuso eo. Ditsha tsena di tla etsa diprojeke tse tlang ho shebana le boemo ba dipuo tse ngata, tlhokomediso ka Aids, ho hlahiswa ha dipontsho tse ntjha tse tlang ho emela mefuta e fapaneng ya sejthaba sa Afrika Borwa, ho kgutlliswa ha mesebetsi ya bonono ya Afrika Borwa, ho etswa ha mananeo a tshebedisano pakeng tsa ditsha tsa bojalefa, mananeo a tshehetso a thuto le ho theha letoto la mabitla a mahlatsipa a merusu. Selemong sa ditjhelete sa 2003/2004 ho na le R8,3 ya dimilione e tlang ho sebediswa bakeng sa ntjhafatso e reretsweng dintlha tse amanang le ntshetsopele ya basebetsi, ntshtsopele ya mamedi le ho ntjhafatswa ha disebediswa tsa dipontsho.
Dipontsho tsa Freedom to Freedom ke projeke e kopanetsweng ke mebuso ya Afrika Borwa le Canada; e dotsja tsa bojalefa. Dipontsho di shebane le histori e telele ya ditherisano pakeng tsa batho ba ditho tse fapaneng Afrika Borwa, ho tloha ho bopaki ba kgale ka ho fetisisaba ho ba teng ha batho dikarolong tsa kontinente ho tla fihla nakong ya Afrika Borwa ya ka mora kgethollo. Dipontsho tsa tse bonwang ka mahlo di tla hlaha mesebetsing ya matsoho, tsa setho, ditokomane le boqolotsing ba ditaba tse mamelwang le ho bonwa ho etsa hore baeti ba be le boiphlenaneo ba ho keteka moya wa tokoloho o fumanehang Molaong wa Motheo wa Afrika Borwa. Lefapha le ntshitse ditjhelete bakeng sa ntshetsopele ya mohopolo ona, moralo wa dipontshole ntshetsopele ya mananeo a thuto. Dipontsho di reretswe ho thakgolwa Cape Town sebakeng se bitswang Castle ka Hlakola 2004.
Tlasa Diprojeke tsa Molao, letoto la diprojeke tsa dimusiamo di ile tsa qalwa, e kgolo ka ho fetisisa ho tsona e bile Freedom Park Project. Dimusiamo tse ntjha di tla ntshetsapele morero wa ho ntlafatsa boemedi ba lekala la bojalefa ka hara naha.
E ile ya nyollwa ke keketseho kabong ya MTEF, kgatlelo pele e ile ya etswa ka moralo wa disebediswa le tlhahlobo ya sekgahla tikolohong. Tlhodisano ya moralo ya matjhaba e ile ya bulwa, meralo e tla kgethwa le ho fana ka tlhahlobo ka Pupu 2003. Ka la 16 Phupjane 2002, mokete wa ho bulwa semolao o ile wa tshwarwa ke Mopresidente Setsheng sa Bojalefa sa Freedom Park, Salvokop, Pretoria.
Selemong se fedileng masapo a Sarah Baartmann a ile a kgutliswa ho tswa France ka mora ditherisano tse nkileng nako e telele. Sehlopha sa boikopanyo se ile sa thehwa ho eletsa Lefapha ka mokgwa wa ho boloka masapo a hae ka la 4 Phato 2002. Ho ile ha qalwa ka ho dumellanwa ka mokete wa ho phuthelwa ha ona ho kgutkisetsa seriti sa hae ka mora ho bontshwa a tsotse le ho sebediswa bakeng sa diphuputso tsa saense. O ile a bolokwa ka mora moo tshebeletsong ya setjhaba ka la 29 Phato 2002 (Letsatsi la Basadi) Hankey ho la Eastern Cape. Mopresidente o ile a phatlalatsa sebaka seo e le sa naha sa bojalefa. Lefapha le sebedisane le provense, masepala le SAHRA ho hlahisa moralo wa tsamaiso bakeng sa ho hlokomelwa ha lebitla la hae le ileng la senyeha ka baka la pula tse matla tse ileng tsa tsoloha sebakeng seo.
Lenaneo la sehopotso sa Ntwa ya Manyesemane/Maburu ya Afrika Borwa le ile la qalwa ka 1999, la qetellwa e le ho tekenelwa ha Selekane sa Kgotso sa Vereeniging ka la 1 Phupjane 2002, ho ileng ha kenyelletsa tshepiso botjha ya Sehopotso sa Naha sa Ntwa ya Manyesemane/Maburu ya Afrika Borwa, le ho hlahiswa ha lejwe le ngotsweng la sehopotso.
Ka selemo sa 2002 ho bile le seboka KwaZulu-Natal se mabapi le seabo sa batho ba batsho Ntweng eo, ho hlwauwa ha dikampo tsa batshwaruwa moo batho ba batsho ba neng ba tshwerwe teng, le ho sehopotso sa Ntwa ya Holkrans/Mmthashana ho la Vryheid, KwaZulu-Natal ka la 5 Motsheanong 2002.
Ho thehwa ha Khansele ya Mabitso a Dibaka Afrika Borwaka 1999 ho ile ha fana ka lehae la setsha bakeng sa bakeng sa mosebetsi wa ho fetola mabitso a dibaka ka hara nahaho bontsha demokrasi e ntjha. Mosebetsi wa Khansele o kenyelletsa ho hlahloba mabitso bakeng sa mongolo o nepahetseng le ho etsa diphuputso mabapi le sesosa sa lebitso ho latela nalane ya lona. Ka baka la tshallomorao ya mabitso a 57 000 a teng, Khansele e tla sebetsa ho netefatsa hore e be e fedile ka 2005. Ho etsa mosebetsi ona, polokelo e kenelletseng ya mabitso ana dibaka e ile ya etswa.
Ho tsamaiswa le ho behwa leihlo ha mabitso a dibaka tsa naha.
Ho bolokwa ha mabitso a matjha polokelong ya naha ya mabisto a dibaka.
Ho beha leihlo le ho tsamaisa kgatelopele ho ya ka dikopo.
Kemedi ho latela meedi ya sebaka ya mabitso ka hara polokelo.
Tsamaiso ya dipehelo tsa tsebiso.
Ntlafatswo ya polokelo le kananelo ya yona ka tshebediso ya dikhompuyuta.
Phihlello ya bangodi ba koranta ya mmuso.
Phuputso ya bophara le bolelele ho hlophisa phetolelo ya hona mongolong.
Pehelo le tlalehelo ya baikopedi.
Mabitso a latelang a ile a fetolwa selemong se fetileng sa ditjhelete.
Ka 2003/2004 Lefapha le ile la tswelapele ka ho tshehetsa Zindala Zombini, e leng Mokete wa Selemo ka Seng wa Motjeko le Mmino tlsa African Heritage Trust. Mokete ke moyetla wa ho bontsha le ho phahamisa motjeko le mmino o ruileng le wa lehae wa Afrika Borwa. Mokete o na le ditlhodisano tse 22 tsa lebatowa le tse robedi tsa provense tse qetellang e le tsa Mokete wa Naha. O kenyelletsa batjeki le dibini tse 600 mekgahlelong e 28.
Lefapha, ka Akhaevae ya Naha, le ile la fana ka tshehetso ho African Heritage Trust ho tlhahisong ya direkoto tsa seelektroniki tsa diakhaeve e le karolo ya teko ya Boikitlaetso ba Diakhaeve tsa Selehae tsa Setho (ICA). Morero wa projeke ke ho hlahisa disebediswa tse tlang ho ba le seabo ho sibollweng botjha ha setho le bojalefa ba naha bo nononneng ka ho theha mesebetsi ya ho bokelletsa, ho rekota, ho pakela, ho boloka ka seelektroniki le ho ntsha dintlha bakeng sa tsebiso, thuto, polokelo, kgothalletso le mabaka a thekiso.
Selemong se fedileng, Letona le ile la ananela tshehetso ya ditjhelete bakeng sa diphupuso mabapi le mmino wa selehae le Dipale tse Qoqwang tsa nalane tse ileng tsa etswa ke diyunivesithi tse tharo tse neng di tinngwe menyetlatsa Afrika Borwa, e leng Fort Hare Eastern Cape, Zululand KwaZulu-Natal le Venda Limpopo. Diyuivesithi tsena di tla etsa diphuputso ka dintlha tsohle tse amanang le mmino wa setsho, ho kenyelletsa ho hlahella kalaneng, diletswa le pale ka nalane e tsamayellanang le karollo ena e neng e sa kgathallwa ya bojalefa ba rona, e nngwe ya yona e bile e le kotsing ya ho nyamella sa ruri.
Dipale tse Qoqwang ka nalane e bile ntlha ya sehloho ho fetoleng dintlha tse ka hare ho Diakhaeve. Ka 2000 re ile ra qala ka lenaneo la Histori ya Dipale tse Qoqwang tsa Naha ka projeke ya teko le kwetliso ya basebetsi ba Diakhaeve ka mekgwa ya ho bokelletsa histori ya Dipale tse Qoqwang. Ka nako yona eo moifo wa ditsebi o ile wa thonngwa ho eletsa Letona ka tsela le ho fana ka tataiso hore na Histori ya Dipale tse Qoqwang di ka tsamaiswa jwang. Ha jwale ho na le diprojeke tse ka bang 20 tseo Lefapha le di tshehetsang ka ditjhelete, mme ditholwana tsa diprojeke di tla ho Diakhaeve mme di a rekotwa ho National Register of Oral Sources (NAROS), ho etsang hore tsebiso e fumanehe ha bobebe. Akhaeve ya Naha e ile ya thakgola websaete ya yona selemong se fedileng mme re ntse re tswelapele ho ntlafatsa tshebetso ya tsebiso ya teknoloji.?
Re thehile lekala la phihlello mme sekgeo sa morero ona se ile sa thewa. Re ntse re hlahisa leano la phihlello le sebetsang ntle le ho qholotswa ke letho mme le hohelang bana ba sekolo le ba sa tswa qeta dikolong ho mosebetsi wa diakhaeve. Diakhaeve tsa Difilimi, Dividio le Modumo di memela batho ho tla iphumanela disebediswa tsa diakhaeve, mohlala, dipontshong tse ikgethang. Ho tea ka mohlala ka Letsatsi la Ditokelo tsa Botho (21 Hlakubele) ba ile ba bontsha ho moo ho neng ho tletse teng Thembisa. Ka merero ena baahi ba Afrika Borwa ba se ba qala ho hlokomela hore re na le ntlo ya letlotlo Pretoria.?
Karolong ya 5 ya Molao wa Motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa ho hlaloswa hore Diakhaeve di mahetleng a diprovense. Ho etswa ha diakhaeve ho ba boikarabelo ba diprovense ke projeke e kgolo. Diprovense tse tharo, Free State, KwaZulu Natal le Eastern Cape di se di di entse tsa tsona. Ho na le diprovense tse hlano tlasa mmuso o motjha tse seng di qadile qalong, e leng Gauteng, Northern Cape, Limpopo, North West le Mpumalanga. Ke mosebetsi wa Akhaevae ya Naha ho netefatsa hore diakhaeve tsa diprovense di a thehwa. Ho ka sehlohong ho rona hore re hlahise bokgoni ba diakhaeve diprovenseng.?
Ka 1999, Afrika Borwa e ile ya kotjwa ho tshwara Round Table of the International Council of Archives ka Phato 2003. Kopano e tla tshwarelwa Cape Town mme ke projeke e kgolo bakeng sa 2003/2004. Afrika Borwa e tla hlahella e le ka sehlohong dipuisanong, haholoholo mabapi le ho kenngwa ahaeveng ha ditokomane tsa Komishene ya Nnete le Poelano. Projeke ya ho etsa diakhaeve tsa provense ke e kgolo ka ho fetisisa mme ke ya ka nako e telele, e kopaneng le projeke y a ho ahwa ha bokgoni ba diprovense.?
Mananeo a phihlello a ntse a ilo eketswa, mme projeke ya Nalane e Qoqwang e tla nne e tswelepele hobane ho na le dintlha tse ngata tse e song ho kenngwe ditokomaneng. Dikgau tsa tlatsetso tsa naha di tla tsebiswa selemong sena mme re tla sebeletsa ho etseng hore ba polokelo ya matshwao a naha re ba etse hore e be mohopolo o foketsehileng hore e be wa matswantle empa re o etse wa Afrika ka moo re ka kgonang ka teng.?
Nakong ena e ntseng e lekolwa, batho ba 212 ba ile ba etela Akhaeve ya Naha. Ho baeti bana, 77 e ne e le baithuti ho tswa ditsheng tsa thuto tse kang J. Kekane Secondary School, University of South Africa, Rand Afrikaans university, Universith of the Witwatersrand le Pretoria University. Baeti ba bang ba ile ba kenyelletsa basebetsi ba Lefapha la Phumantsho ya Matlo, baahi ba tswang Iran, Egypt le Canada, bafuputsi, matitjhere le barupelli. Jwalo ka karolo ya leaneo la ho fihlela dihora tsa diphaposi tsa ho balla Moqebelong ka mong wa boraro wa kgwedi di ile tsa eketswa.
Mananeo a phihlello a ile a etela dikolo metseng e haufi le Pretoria ho ya ruta baithuti le matitjhere ka bohlokwa ba diakhaeve setjhabeng sa rona. Diketelo tsena e ne e le karolo ya lenaneo la phihlello ho phatlalatsa diketsahalo tsa Diakahaeve bathong aba Afrika Borwa.
Barupelli ba Mamelodi ba ile ba mengwa ho etela Diakhaeve mme barupedi ba 15 bao e leng karolo ya komiti ya maqulwana a histori e ile ya tla.
Ka mora diketelo tse mmalwa dikolong tsa Soshanguve, basebetsi ba Lenaneo la Phihlello ba ile ba memelwa kampong ya histori e neng e hlophisitswe ke baithuti le matitjhere Roodeplaat. E ne e le baithuti ba ka bang makgolo a mararo ba neng ba le teng kampong. Basebetsi ba phihlello ba ile ba fana ka puo ka ha ditshebeletso le mesebetsi ya Diakhaeve. Baithuti ba ile ba nka karolo, ba botsa dipotso tse ngata.
Biro ya Matshwao a Naha e phahamisa le ho kgothalletsa tlhompo le kutlwisiso ya matshwao a naha. Biro e fana ka ditshebeletso tsa ngodiso bakeng sa matshwao ohle a mmuso le dibetjhe, le ho sebetsana le letoto la dipotso ka selemo tse mabapi le matshwa a naha a Afrika Borwa. Selemong sena se lekolwang, Biro e ile ya atleha ho hlahisa le ho tsebisa matshwao a mararo a matjha a dikgau tsa naha, tse ileng tsa fanwa ke Mopresidentse kgetlo la pele ka Tshitwe wa 2002.
Dikgau tse tharo tsa naha di ile tsa fanwa ke Mopresidente Thabo Mbeki ho baahi le baeti ba matjhaba ba di loketseng moketeng o neng o le ka la 10 Tshitwe 2002. Dikgau tsa naha ke tsona tse ka sehlohong tse ka fuwang motho wa Afrika Borwa kapa baetapele le batho ba hlahelletseng ka mahetla matjhabeng bao Afrika Borwa e lakatsang ho ba tlotla.
Kgau ya Mapungubwe e fuwa moahi wa Afrika Borwa bakeng sa ho fihlella le ho fumana tse kgabane.
Kgau ya Baobab e fuwa baahi ba Afrika Borwa ba faneng ka ditshebeletso tse kgabane le tse sa amaneng le mosebetsi oo ba o etsang. E fanwa bakeng sa bokgabane ntweng bakeng sa demokrasi le ditokelo tsa botho, kaho ya setjhaba le phano ka ditshebeletso setjhabeng, kgotso le polokeho.
Kgau ya Metswalle ya OR Tambo e fuwa dihloho tsa mebuso le batho ba bang bakeng sa ho kgothalletsa kgotso, tshebedisano le setswalle le Afrika Borwa.
Akhaeve ya Naha ya Malawi e ile ya mema Akhaeve le Ditshebeletso tsa Direkoto tsa Afrika Borwa ho thusa ho thehweng ha Projeke ya Histori e Qoqwang. Ho eketsa moo e le karolo ya kaho ya bokgoni ba diprovense, ho ile ha etelwa Diakhaeve tsa Umtata ho ya hlahloba dikateng le ho thusa ka ditlhophiso tsa ho fetela moahong o mong.
Ditshebeletso tsa Poloko di etsa mesebetsi e kang ho boloka, ho tlama, ho kenya polokelong ya elektroniki, ho etsa difilimi tse nyane le tsamaiso ya koduwa. Di boela di fana ka tataiso ya setekiniki bakeng sa mesebetsi e kang dipontsho, taolo ya tikoloho, poloko ya ditokomane, dikadimo le tlokomelo ya sebaka ka kgutsufatso.
Projeke ya ho Rekota ka Mokgwa wa Dijithale (DISA) ha jwale ho ntse ho tswelapele mme Akhaeve ya Naha ke bobedi setho le sebaka sa polokelo se thoko. Maqephe a tshwantshisitsweng (scanned) a kentsweng didisking, tse romelwang ntlokgolo ya DISA. Kaofela ke dikoranta tse 80, ka Peresente ya palohare ya maqephe a ka bang 18 koranta kang, a ileng a tshwantshiswa.
Akhaeve ya Naha e na le seabo Projekeng ya Kantoro ya Mopresidente ho boloka dingolwa tsa Timbuktu. Lenaneo la poloko ya dingolwa tsena le ile la ngolwa mme ditshisinyo ka ha projeke di ile tsa etswa ho Letona E Pahad la Kantoro ya Mopresidente ha mmoho le Motlatsi wa Letona Mabandla.
Ka Akhaeve ya Naha ya Afrika Borwa, naha e tla thusa Mali ka ho bolokwa ha mehlodi e babatsehang ya mahlale a kelello a Afrika, e leng Dingolwa tsa Timbuktu. Ditokomane tsena tsa kgale ke karolo ya bojalefa ba Afrika le ho fana ka tsebiso mabapi le histori le bojalefa ba setho ba kontinente.
Dingolwa di ngotswe ho tloha ka mongwahakgolo wa 13, mme di ngotswe ka puo ya Arabic. E nngwe ya dintlha tsa bohlokwa ka ho fetisisa ya dingolwa ke hore di supa tlwaelong ya ho sebedisa dingolwa polokong ya bojalefa, ho eketsa ho tlwaelo tse matla tsa puo tseo kontinente e tsejwang ka tsona.
Kaha di ngotswe leqepheng le bobebe, tse ding tsa dingolwa di se di bontsha ho senyeha, mme boitsebolo ba Afrika Borwa polokong ya disebediswa tsa bojalefa ka mokgwa o jwalo bo a hlokeha. Basebetsi ba Akhaeve ba tla arolelana boitsebolo ba bona le bomphato ba bona ba Milan jwalo ka projeke e theuweng ke NEPAD. Ditokomane tsa pele tse ileng tsa bolokwa di ile tsa nehelanwa ke Mopresidente Thabo Mbeki ho Mopresidente wa Rephaboliki ya Mali ka 2002.
Akhaeve ya Naha e na le seabo projekeng ya twantsho ya bofuma, e tlang ho kwetlisa setjhaba ka poloko le mekgwa ya ho etsa mabokose. Sena se entswe ka tshebedisano le Musiamo wa Pilgrims Rest le Yunivesithi ya Witswatersrand?
Ka 2002/2003 Ditshebeletso tsa Afrika Borwa tsa Direkoto tsa Akhaeve di ile tsa fana ka thuso ya ditjhelete ho diprojeke tse 20 tsa histori e qoqwang ka molomo.
Ditheibole tse latelang di hlakisa tlhophiso le tlhaloso ya mesebetsi ya Akhaeve ya Naha.
Masepala wa Atteridgeville 20,00...
K38 (Komeshene ya Diphuputso mabapi le Bammala Kapa, jwala) 00,30...
K32 (Komeshene ya Diphuputso mabapi le Merusu ya Johannesburg) 00.50...
Mongodi wa Poraevete, Letona la Bophelo le Thekolohelo 25,00...
Lekgotla la Molao wa Motheo 165,00...
Tshebetso ya Mekgatlo e Mengata ya Ditherisano 105,00...
Lenane la Diforomo tse Tlatsitsweng Lenane...
Lekala la Provense ya Transvaal, Thekiso ya Mobu 1161...
Lekgotla le Bohareng la ho Kgaolwa ha Lenyalo, Johannesburg 5701...
Ditshebeletso tsa Setjhaba, Kantoro ya Lebatowa, Johannesburg 11 455...
Bophelo bo Botle le Thekolohelo ya Naha 2757...
Lefapha la Toka, Dikampo tsa Batshwaruwa 886...
Diforomo tsa dintlha tse lekotsweng 11525...
Tsebiso ka yona (tsebiso ka tsebiso) ke ntlha ya bohlokwa naheng bakeng sa ditshebeletso tse itseng tsa laeborari le tsebiso (LIS). Selemong se ntseng se lekolwa, Lekala la Ditshebeletso Tsebiso ka Tsebiso le ile la tshela ho tloha Lefapheng la Saense le Theknoloji ho tla ka Lefapheng la Bonono le Setho. Mokgwa wa naha wa tshebetso e mabapi le tsebiso ka tsebiso Afrika Borwa o na le mefuta e mengata e fapaneng ya dilaeborari le mekgatlo e meng ya tsebiso mme o laolwa ke moralo wa semolao. Mekgatlo ena e na le seabo ho bokelletsweng ha mehlodi ya disebediswa bakeng sa LIS, e leng se etsang hore mefuta e meng ya dilaeborari e fane ka ditshebeletso tsa tsebiso setjhabeng.
Ditshebeletso tsa Tsebiso ka Tsebiso di reretswe Laeborari ya Naha ya Afrika Borwa (NLSA), Laeborari ya Afrika Borwa bakeng sa Difofu (Blinlib), Mokgatlo wa Basebetsi ba Difofu wa Afrika Borwa (SABWO), Komiti ya Mehlodi ya tsa Molao le dilaeborari le diakhaeve tse sebetsang e le dibaka tsa mehlodi ya tsa melao. Lekala le sebetsana le dintlha tse mabapi le taolo ya setsha ssa NLSA, Blinlib le SABWO, tse fumantshwang tshehetso slelemo ka seng ho tswa Lefapheng le ho sebetsa jwalo ka Bongodi bakeng sa Komiti ya Mehlodi ya tsa Molao (LDC) le Khantshele ya Naha ya Ditshebeletso tsa Laeborari le Tsebiso (NCLIS).
NLSA e sebetsa e le setsha sa naha sa laeborari (Lekala la Pretoria) hape e le laeborari ya naha ya polokelo ya Afrika Borwa (Lekala la Cape Town). Selemong sena se lekolwang, moaho o motjha o ile wa ananelwa bakeng sa Lekala la Pretoria, le tlang ho bitsa R119 ya dimilione mme le tlang ho sebetsa jwalo ka sebaka sa bohlokwa sa naha bakeng sa batho ba hlokang tsebiso Afrika Borwa. Selemong sena se lekolwang, Setsha se ile sa ba le seabo mererong ya ho phahamisa tsebo ya ho bala le ho ngola le tlwaelo ya ho bala. Letona le iloe la boela la ananela hore ho be le tjhelete ya tlatsetso bakeng sa NLSA bakeng sa basebetsi ba sehloho ba Setsha.
Blindlib e fana ka dingolwa bakeng sa monolo wa Braille le dikhasete ka ho otloloha ho difofu le basebedisi ba sa kgoneng ho bala mongolo naheng ka bophara. Dikgeo tse tharo tse ileng tsa hlaha Botong ya Blinlib di ile tsa tlatswa selemong sena se lekolwang. Molaodi e motjha wa Blindlib, e leng wa pele eo e leng sefofu, o ile a thonngwa ka Pudungwana 2002.
Lekala la Ditshebeletso tsa Braille la SABWO le lona le fana ka dingolwa tsa Braille naheng ka bophara. Selemong sena se ntseng se lekolwa, DACST ya mehleng e ne e fana ka ditjhelete tsa tlatsetso ho SABWO ho etsa hore e kgone ho tswelapele ho hatisa Braielle bakeng sa mafapha a mmuso.
Sepheyo sa NCLIS ke ho fana ka keleletso ho Letona la Bonono, Setho, Saense le Theknoloji le Letona la Thuto mabapi le dintlha tse amanang le ditshebeletso tsa tsebiso tsa laeborari hore ho tle ho kgwathatswe ntshetsopele ya setjhaba ka ho fana ka tsebiso e loketseng. Mosebetsi wa ho theha NCLIS o ile wa qetwa selemong sena se ntseng se lekolwa mme ditho tsa yona di tla tonngwa karolong ya bobedi ya 2003.
Sepheyo sa LDC ke ho tsamaisa ho kenngwa tshebetsong ha Molao wa Dipolokelo tsa Semolao, wa 1997. Molao o netefatsa hore kgatiso e le nngwe ya tokomane ka nngwe e phatlaladitsweng Afrika Borwa e romelwa ntle le tefello ho LSA, Laeborari ya Palamente, Laeborari ya Mokgatlo wa Natal le Ditshebeletso tsa Dilaeborari tsa Mangaung (Bloemfontein). Dikgatiso tsa dikhasethe tsa dividio di romelwa Akhaeveng ya Naha ya Difilimi, Dividio le Modumo, Pretoria. Molao ona o netefatsa hore bojalefa bo ditokomaneng ba Afrika Borwa bo a bolokwa le ho fuwa setjhaba. Selemong sena se lekolwang, Komiti e ile ya kopana habedi, jwalo ka ha ho ile ha etsahala ka Komiti e Nyane ya Setheknikale.
Dikgokahano di sebetsa e le tsa bohlokwa pakeng tsa setjhaba ka kakaretsole Lefapha la Bonono, Setho. Ho hlophisa diketsahalo, ho phatlalatsa ditokomane le ho hokahana le boraditaba ke mosebetsi wa tsona wa sehloho.
Ditshebeletso tsa tsamaiso ya ditjhelete ke tsona tse hlokometseng Molao wa Tsamaiso ya Ditjhelete tsa Setjhaba ka hara Lefapha. Tshebeletso e netefatsa pepeso, boikarabelo le tshebetso e phethahetseng di a hlokomelwa ka nako tsohle moo ho nang le phapanyetsano ya ditjhele e etswang ke Lefapha.
Lekala la Ditshebeletso tsa Molao le fana ka keletso ya ka hare ho Lefapha. Lekala la theknoloji ya tsebiso le netefatsa hore ntshetsopele ya Theknoloji ya Tsebiso ya Lefapha, tlhokomelo le tshebediso di samaelana le leano le merero ya mmuso.
Karolo ya Tsamaiso ya Basebetsi e netefatsa hore Molao wa Ditshebeletso tsa Setjhaba o sebediswa ka ho phethahala. Jwalo ka mohlokomedi wa ntshetsopele, katlehiso le khiro ya basebetsi, lekala le netefatsa hore ho ba le tshebetso e ntle bakeng sa tsamaiso mme ho ikamahanngwa le yona.
Ka 2002/03 leano la khiro ka ho lekana bakeng sa Lefapha, ho latela Molao wa Khiro ka ho Lekana, le ile la hlahiswa le ho kenngwa tshebetsong. Leano le tla iswa ho Lefapha la tsa Basebetsi ka Phato 2003. Kgatelopele ho ya ho kenngweng tshebetsong e ka bonwa karolong ya 5. ho tsamaelanang le diphetoho tse sa tswa etswa ke Lefapha la Ditshebleletso tsa Setjhaba le Tsamaiso (DPSA), Lefapha le ile la hlahisa mokgwa o motjha wa tsamaiso ya tshebetso o ntseng o kenngwa tshebetsong. Ho tsamaisana le diteko tsa ho ntlafatsa tsamaiso ya tshebetso, Lekala la tsa Basebetsi le ntse le rala Moralo wa Tsebo ya Mosebetsi o tlang ho fuwa Bolaodi ba Thuto le Thupelo ya Lekala la Setjhaba (PSETA). Moralo wa Tsebo ya Mosebetsi o tla fana ka moralo o phethahetseng bakeng sa ho ntlafatsa mosebetsi wa basebetsi ka sepheyo sa ho ntlafatsa tlhahiso le morolo le ho fokotsa tahlehelo ya basebetsi.
Bakeng sa ho ntlafatsa polokeho ya basebetsi le thepa Moahong wa Oranje-Nassau, ho ile ha kenngwa mokgwa o motjha wa tshireletso. Basebetsi bohle ba fuwe dikarata tsa elektroniki tsa ho kena tse etsa hore ho kgonahale ho bona ho kena le ho tswa ha motho moahong.
Phetolo ya leano e ileng ya baka hore ho thehwe SITA e na le kgahlamelo e bonahalang bakeng sa Lefapha. Tsamaiso ya maqhama a dikonteraka e tla ba karolo ya bohlokwa ya lekala la theknoloji ya tsebiso. Mofuta ona wa ditshebeletso o fumanehang ho SITA o tataiswa ke komiti ya kahare e tsepamisitseng maikutlo tsamaisong ya tsebiso ya theknoloji le tsamaisong ya dintlha tse amanang le tsebiso ya theknoloji mananeong ohle. Projeke e ntseng e tswelapele ka hara Lefapha ke ho netefatsa hore tshebediso ya theknoloji ya tsebiso e thusa ho fana ka tsebiso ya tsamaiso e nepahetseng le teng ka nako e loketseng.
Lefapha la Bonono le Setho le ile la thakgola websaete e nang le tjhebahalo e ntjha ya http//:www.dac.gov.za ka Phato 2002, ho ileng ha bontsha diphetoho tse entsweng ke Lefapha hara selemo le ho etsa sebaka se setjha sa dikgokahano le tsebiso.
Ditshebeletso tsa molao di fana ka keletso ya molao ho ba nang le seabo kaofela le tshehetso ya molao bakeng sa dinyewe boemong ba Lefapha, ha mmoho le ho tshehetsa batsamaisi ha ba rala molao.
Lekala la Tlhahlobo ya Kahare le se le phethetse setshwatntsho a ntshetsopele ya leano la ho sebetsana le dinthotse ka bang ditshitale tlang ho thusa Lefapha ka ho hlwaya tsa bohlokwa tse tlang pele bakeng sa tlhahlobo ya kahare. Moralo ona o se o sebedisitswe mme wa thehwa hodima dibaka tsa hlwauweng, peho leihlo e ntse e tswelapele. Tlhokomelo e tswelang pele ke karolo ya bohlokwa ya katleho tshebedisong ya Leano la Thibelo ya Boqhekanyetsi le ileng la hlahiswa ke Lefapha.
Mesebetsi ya Tsamaiso ya Ditjhelete e kenyelletsa tshebetso kgafetsam e phethahetseng mme ya ka nako ya diphapanyetsano tsa ditjhelete, le poloko ya e phethahetseng ya rejistara ya thepa. Nakong ena e ntseng e lekolwa, mokgwa wa boikarabello o ile wa kenngwa tshebetsong, e leng kgato e kgolo ho tloha mokgweng o neng o sebediswa nakong e fetileng. Lenaneo la ho kenya tshebetsong le ile la kenyelletsa ho hlwauwa le ho kenya tshebetsong mananeo a kwetliso ho netefatsa tshebediso e phethahetseng ya tshebetso.
D Ka 2002 Moporesidente e tsebisitse hore Lefapha la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji le tla arolwa ho ba mafapha a mabedi. Sena se etsahetse ka la 1 Phato 2002, mme ho ile ha thehwa Lefapha la Bonono le Setho. Ho thehwa ha Lefapha le letjha ho tlisitse boikarabelo bo eketsehileng, mananeo le diprojeke tse ntjha tse ileng tsa baka hore ho be le tlhokeho ya tlhophiso e ntjha ya tsa basebetsi.
Bojalefa ba setjhaba, Polokelo ya Naha ya Direkoto le Ditshebeletso tsa Dilaeborari.
Mawala a Lefapha a latela metjha ya mmuso eo ho tsepamisitsweng maikutlo ho yona; ho phahamisa ntlafatso ya moruo, ho fokotsa bofuma, ho lwantsha ditlolo tsa molao, ho phahamisa kaho ya setjhaba, ho ntlafatsa puso e ntle le ho lwantsha HIV/AIDS.
Lefapha le ntse le tswella ho tobana le boikarabelo ba bona ba bohlokwa ka ho netefatsa hore Ma-Afrika Borwa ohle a na le phihlello ho tsa bonono, setho, dipuo, dipolokelo tsa direkoto le dilaeborari.
Ho ella mafelong a selemo sa ditjhelete sa 2002/2003, Kabinete e tjhaetse monwana Moralo wa naha wa Leano la Puo oo sepheo sa ona e lng ho phahamisa tshebediso e lekanang ya dipuo tsohle tse 11 tsa semmuso. Selemong sa ditjhelete sa 2002/2003, Lefapha le tla nehelana ka Bili ya Dipuo tsa Afrika Borwa Palamenteng ho netefatsa hore Leano le kenngwa tshebetsong.
Ka 2002 Lefapha le bile le seabo Sebokeng se mabapi le Mokgatlo wa Tsosoloso ya Boitshwaro. Mokgatlo wa Tsosoloso ya Boitshwaro o qadile e le boiteko ba lekala la poraefete ka lebaka la takatso ya ho fumana mekgwa ya boitshwaro bo amohelehang baahing ba Afrika.
Lefapha le tswelletse le ho ntlafatsa dikamano le mebuso e mmalwa ya matjhaba mmoho le ho aha bolekane bo tlang ho tswela mahlakore bobedi molemo.
Lefapha le tsheheditse mananeo a mmalwa a pebofatso ya bofuma mme le tla qalella ho atolosetsa mananeo a tebileng a mabapi le thupelo ya boitsebolo selemong sa ditjhelete sa 2003/3004.
Lefapha le tswelletse le ho phahamisa ntlafatso ya moruo ka tshebediso e nepahetseng ya di-indasteri tsa setho, mohlala: difilimi, mmino, botaki, dibuka, diphatlalatso le tsa mesebetsi ya matsoho.
Lefapha le thusitse moketjaneng oo masalla a Sarah Bartmann a ileng a nehwa beng ba ona, mme le ipabotse ho etsweng ha lebitla mmoho le ho tsebisa seo e le mokolokotwane wa setjhaba. Merero ena di hokahantswe ho bohahlaudi ba lehae mme di tla kenya tjhelete ya bohahlaudi sebakeng seo.
Lefapha le tlile ka ho ketekwa ha Letsatsi la Tokoloho le la Bojalefa ba Setjhaba, la boela la kgothaletsa Maafrikaborwa ohle ho keteka tokoloho eo ba e fumaneng ka thata mmoho le ho ba hlokomedisa ka matshwao a naha.
Marangrang a Matjhaba a mabapi le Leano la Setho (INCP), e leng komiti ya matona a setho e ile ya tshwarwa selemong sa ditjhelete sa 2002/2003. Matona a setho a ka bang 35 e ne e le baeti ba Lefapha. Tse ding tsa dintlha tseo ho buisanweng ka tsona e bile setho le tse akaretsang lefatshe lohle, setho le ntshetsopele ya moruo mmoho le kgokahano ya maano a setho.
Lefapha le ile la kgetha le ho bontsha merero e ipabotseng tse 637 tsa mosebetsi wa matsoho ho tswa naheng ka bophara. Tsena di ile tsa bontshwa National Craft Imbizo le Beautiful Things Exhibition e neng e le Sebokeng sa Lefatshe se mabapi le Ntshetsopele e Tswellang (WSSD). Dintho tse entsweng ka matsoho tsa boleng bo phahameng di ile tsa rekiswa nakong ena ya matsatsi a 22.
Dikgau tse ntjha tsa Naha di ile tsa tsebiswa moketjaneng o neng o tshwerwe ho hlompha Maafrikaborwa bakeng la bohlwahlwa ba bona. Dikgau tsa Naha le dikgau tsa boemo bo hodimodimo tseo Afrika Borwa ka Moporesidente ya yona e ka di nehelang ba yona kapa melata e ipabotseng.
Bokaalo bo voutetsweng 457 749 000.
Tjhelete e setseng 28 475 898.
Tjhelete e setseng e amana le 6,22 % ditjeho tsa nnete papisong le matlole a voutetsweng bakeng la selemo sa ditjhelete sa 2002/2003. Boholo ba ho se sebediswe ha ditjhelete ke ka lebaka la hore diprojeke tse ding tsa ditjhelete tse ngata tse hokahaneng le ditheo tsa setho ha di a ka tsa qetwa selemong sa ditjhelete (R2,474 million), le hobane ditjeho tsa Freedom Park di bile monyebe ho feta kamoo ho neng ho lebelletswe kateng ka lebaka la mathata (R24,744 million).
Ditjeho tsa jwale R?
Ditjeho tsa ditefo tsa phetisetso (85,63 %) di bile sehlohlolong Voutung.
Polokelo ya Naha ya Direkoto e etsa hore setjhaba se fihlelle direkoto. Le ha phihlello direkotong e le mahala, setjhaba se lefella ditjeho tsa dikgatiso tse tlang ho sebediswa ka mokgwa wa filimi kapa pampiri. Ho rekiswa diphatlalatso mme setjhaba se lefe ditjeho tsa ho fumanwa ha tlhahisoleseding ka mokgwa wa maknete.
Mosebeletsi wa tsa Polokelo ya Naha ya Direkoto ke yena ya etsang qeto mabapi le ditefiso, ho latela sekgahla sa jwale sa mebaraka.
Polokelo ya Naha ya Difilimi, dividio le Medumo e bokella, e baballe le ho nehelana ka phihlello direkotong tse mamelwang le tse bohwang tse entsweng ke mmuso mmoho le mekgatlo ya poraefete kapa batho ka bomong.
Ho etsa hore direkoto tse jwalo di fihlellehe le hore di sebediswe ke setjhaba.
Ho netefatsa botsamaisi bo nepahetseng le tlhokomelo ya direkoto tsa setjhaba tse mamelwang le tse bohwang.
Ho bokella direkoto tseo e seng tsa setjhaba tse mamelwang le tse bohwang le tse ding ka ho eketsa boleng le bohlokwa ba tsona naheng ka mokgwa oo Sebaka se seng se ke keng sa o etsa.
Ho hlokomela direjistara tsa naha tsa direkoto tseo e seng tsa setjhaba ka ho eketsa boleng le ho ntlafatsa tshebedisano le kgokahano pakeng tsa ditheo tse nang le direkoto tse jwalo.
Ka kgutsufatso, ho ntlafatsa ho baballwa le ho sebediswa ha bojalefa ba rona a naha a polokelo ya direkoto.
Mosebeletsi wa tsa Polokelo ya Naha ya Direkoto ke yena ya etsang qeto mabapi le ditefiso, ho latela sekgahla sa jwale sa mebaraka.
Biro ya Difilimi tsa Mapetjo e ngodisa difilimi tsa mapetjo, mabitso, mabitso a ikgethang le diyunifomo tsa batho ka bomong, mekgatlo le ditheo. E boela e nehelane ka keletso dintlheng tsa difilimi tsa mapetjo le dintlheng tse amanang le ona mme e nehelana ka thuso ya ditjhelete ditheong, dibotong, baahing kapa mekgatlong ya setjhaba kapa bathong hore ho phahamiswe maikemisetso a Biro ya Difilimi tsa Mapetjo.
Mosebeletsi wa tsa Difilimi tsa Mapetjo, ka puisano le Mosebeletsi wa tsa Polokelo ya Naha ya Direkoto, o etsa qeto mabapi le ditefiso, ho latela sekgahla sa jwale sa mebaraka.
Lefapha le sitiswa ke tlhokeho e teng mehloding ya batho. Ho thehwa ha Lefapha le letjha la Bonono le Setho ho bakile tlhophiso e ntjha ya tsa basebetsi. Ho tobana le tlhokeho ya bokgoni, Lefapha le se le entse papatso ya bongata ba dikgeo tsa mosebetsi. Le ha ho le jwalo, ho tlatsa dikgeo tsena ho ke ke ha lekana le ho tlisa phumantsho e phethahetseng ya ditshebeletso, mme Lefapha le tla tlameha ho buisana le lefapha la Matlotlo a Naha selemong sa ditjhelete sa 2003/2004 hore le eketse kabo ya ditjeho tsa basebeletsi. Meralo ya ntshetsopele ya boitsebolo ba motho ka mong e se e sibollotswe bakeng la mosebeletsi ka mong wa Lefapha, mme Botsamaisi ba Mehlodi ya Batho bo ntse bo etsa kgokahano ya motjha ona wa ntshetsopele.
Ka boholwanyane, Lefapha le kgonne ho hlophisa diketsahalo tsa lona ho latela kabo ya motheo ya Moralo wa Nakwana wa Tshebediso ya Ditjhelete (KMNTD). Le ha ho le jwalo, tse tlang pele tsa nakwana tse kang matlole a Mokgatlo wa Tsosoloso ya Boitshwaro, di-Indasetri tsa Setho mmoho le diprojeke tsa ditjhelete tse ngata ha di a kgona ho kenyeletswa kahara ditataiso tsena. Ho tobana le tshitiso ena ya bokgoni, Lefapha le tla kopana le Komiti ya Moralo wa Nakwana wa Tshebediso ya Ditjhelete (KMNTD), le behe dintlha tse mabapi le ho eketswa ha kabo yohle ya motheo ya Moralo wa Nakwana wa Tshebediso ya Ditjhelete (KMNTD).
Ditheo tsa setjhaba tse ka tlase di ile tsa fumana matlole a Lefapha. Ditekanyetso tsa selemo sa ditjhelete sa 2002/2003 ke tsena.
Letona la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji le tsebahaditse ditheo tse leshome le metso e mehlano e le tsa setho ho latela dintlha tsa Molao wa Ditheo tsa Setho wa 1998. Ditheo di tlamehile ho etsa moralo o mabapi le ho amohela le ho baballa thepa yohle, ya mofuta ofe kapa ofe, e tlhokomelong ya bona, ho kenyeleditswe le disampole, dipokello kapa thepa efe kapa efe e tsamayang. Di tlameha ho boela di tsamaisa thepa e tsamayang eo e leng ya Mmuso.
Ho tsebahatsa mokgwa wa tshebetso o momahaneng le o sebeletsanang bakeng la botsamaisi ba mehlodi ya bojalefa ba naha a setjhaba.
Ho phahamisa puso e ntle maemong ohle.
Ho ntlafatsa baahi le ho baballa mehlodi ya bojalefa ba bona a setjhaba bakeng la letlobo la kamoso.
Ho theha metheo ya kakaretsoe mabapi le botsamaisi ba mehlodi ya mafa.
Ho tsebahatsa mokgwa wa tshebetso o momahaneng bakeng la ho hlwauwa, hlahlobo le botsamaisi ba mehlodi ya bojalefa bafrika Borwa.
Ho theha Sebaka sa Mehlodi ya Bojalefa ba Setjhaba sa Afrika Borwa mmoho le Lekgotla la sona, ho hokahanya le ho phahamisa botsamaisi ba mehlodi ya bojalefa ba setjhaba boemong ba naha.
Ho beha melao le ho hlokomela maemo a bohlokwa a naha a botsamaisi ba mehlodi ya bojalefa ba setjhaba Afrika Borwa.
Ho sireletsa mehlodi ya bojalefa ba setjhaba e bohlokwa naheng.
Ho laola thomelontle ya dintho tsa bohlokwa tsa naha mmoho le thomello kahara Afrika Borwa ya thepa ya setho e tliswang ka mokgwa o seng molaong ho hlaha dinaheng disele.
Ho kgontsha diprovense ho theha bolaodi ba bojalefa ba setjhaba bo tlamehang ho ananela matla a ho sireletsa le ho tsamaisa mekgahlelo e itseng ya mehlodi ya bojalefa ba setjhaba.
Ho nehelana ka tshireletso le botsamaisi ba dibaka tse loketseng ho baballwa ke bolaodi ba lehae.
Ditheo tsa bonono di thusa ho theha indasteri e tswellang ya bonono ba phethahatso bo itshetlehileng ho phihlello, bohlwahlwa, phapano le tokiso ya tse fosahetseng. Di kgothaletsa ntshetsopele ya letoto le felletseng la bonono ba phethahatso.
Business Arts South Africa ke Khampani ya Karolo ya 21 eo sepheo ka yona e leng ho kgothaletsa tshehetso ya ditjhelete ho tsa bonono ka tshebediso ya lekala la kgwebo le la poraefete ka tsebahatso ya sekema sa mpho se lekanang le se nyehetsweng ke makala a boletsweng.
Mokgatlo o sibolla le ho phahamisa indasteri ya Difilimi le dividio ho latela Molao wa Difilimi le Di-video wa Naha wa 1997. O nehelana le ho kgothaletsa phumantsho ya menyetla bakeng la batho ba tswang dibakeng tsa baahi ba neng ba tinngwe menyetla kgale hore ba be le seabo indastering.
Mokgatlo o boela o phahamisa dihlahiswa tsa difilimi le dividio tsa lehae; o tshehetsa ntshetsopele le phihlello indastering; mme o tobane le nalane ya ho se lekane mokgweng wa tshebetso, boitsebolo le mehlodi indastering.
Lekgotla le thusa phumantshong ya menyetla hore batho ba be le seabo le ho rata tsa bonono, ho latela Molao wa Lekgotla la Bonono la Naha wa 1997. Lekgotla le boela le phahamisa tshebediso ya kakaretsoya bonono baahing, le kgothaletse setjhaba ho ikgantsha ka bonono, le phahamise tokoloho ho tsa bonono mmoho le ho neha batho ba neng ba tinngwe menyetla kgale phihlello e kgolo ho tsa bonono. Mesebetsi e meng e kenyeletsa ho tobana le ho se lekane ho neng ho le teng pele phumantshong ya meralo ya ditshebeletso mmoho le ho phahamisa bohokedi boemong ba naha le ba matjhaba.
Lekgotla le ikakgetse ka setotswana ho phahamisa tlhokomelo ya botemengata jwaloka mohlodi wa naha, mme le tshehetsa dipuo tse neng di le ka mosing ka ho di ntshetsa pele, ho tsamaisa le ho beha phihlello ya tsona leihlo ho kenyeleditswe tlhahisoleseding le ho kenngwa tshebetsong ha mananeo. Diketsahalo tsena di latela dipehelo tsa Molao wa Lekgotla la Dipuo Tsohle tsa Afrika Borwa wa 1999.
Dilaeborai di baballa le ho phahamisa tlhokomelo ya ditokomane tsa naha tsa bojalefa ba setjhaba mme di thuse dintlheng tse amaheng. Di kenyeletsa Laeborari ya Afrika Borwa ya Difofu, e nehelanang ka ditshebeletso tsa laeborari le tlhahisoleseding ho babadi ba sa boneng le ba sa kgoneng ho bala se ngotsweng, le dintlha tse ding tse amehang.
Mekgatlo e meng e ileng ya fumana tefo ya phetisetso.
Lefapha le tshehetsa le ho phahamisa diprojeke tseo sepheo ka tsona e leng ho phahamisa tsa bonono le setho, sepheo sena e boela e le sa Polokelo ya Naha ya Direkoto le puo. Ho fihlela jwale Lefapha le etsa ditefo tsa dimpho tsa thuso ditheong, dibotong, dikomiting le mekgatlong e meng ya setjhaba kapa bathong ka bomong. Dikomiti tse fapaneng tsa matlole kahara Lefapha di lekola dikopo tsa diprojeke tse hlahang ho bakgathatema ba fapaneng mme di kenele tumellano le bona hang ha qeto e se e entswe mabapi le matlole a projeke e itseng.
Ka selemo sa ditjhelete sa 2002/2003 Lefapha le ne le na le Komiti ya Bohlahlobi ba Diakhaonte ho latela Molao o mabapi le Botsamaisi ba Ditjhelete tsa Setjhaba wa 1999 (PFMA), mmoho le Melawana ya Matlotlo e ntshitsweng tlasa ona, le hore e tobane le tlhoko tsa ona tse ikgethang. Modulasetulo wa Komiti ya Bohlahlobi ba Diakhaonte e ne e le Monghadi S Kajee, Molaodi wa Ditshebeletso tsa Puso ya Koporasi ya Gobodo.
Ho tla thehwa Komiti e ntjha ya Bohlahlobi ba Diakhaonte ho tloha ka la 1 Mmesa 2003 ho isa ho la 31 Tlhakubele 2004.
Yuniti ya Bohlahlobi ba Kahare ba Diakhaonte e entse hlahlobo ya tse ka bakang kotsi Lefapheng la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji hore ho tobanwe le ditlhoko tsa Lefapha le letjha la Bonono le Setho, ho se ho bile ho ananetswe moralo wa kahare wa bohlahlobi ba diakhaonte wa selemo le selemo.
Ho se ho na le moralo le mawala a ho thibela boqhekanyetsi le ho hlokomedisa batho ka sena. Jwaloka karolo ya mawala ana ho se ho na le mohala wa ho tlaleha (whistle-blowing hotline) o seng o sebetsa.
Jwalokaha Lefapha le fetisetsa boholo ba tekanyetso ya lona ditheong tsa setjhaba, mme le Letona le na le boitlamo ba ho hlokomela hore ho ikamahanngwa le Molao o mabapi le Botsamaisi ba Ditjhelete tsa Setjhaba (PFMA) ho latela dintlha tsa karolo ya 63 , ho ile ha thehwa yuniti e ka thoko ho shebana le ho beha leihlo puso ya koporasi, empa ka lebaka la tlhokeho ya bokgoni, e se e tla qala ho sebetsa ka 2003/2004.
Lefapha le hirile Mohlanka ya ka Sehloohong wa Ditjhelete ya tshwereng mokobobo ho tloha ka la 1 Mphalane 2002 kamora hore Lefapha le letjha le qale ho sebetsa le le leng. Ho lebelletswe hore ho tla hirwa Mohlanka ya ka Sehloohong wa Ditjhelete wa dinako tsohle ya boemong ba Molaodi ya ka Sehloohong ho tloha ka la 1 Phupjane 2003.
Ho kenngwa tshebetsong ha Molao o mabapi le Botsamaisi ba Ditjhelete tsa Setjhaba (PFMA) ho latela dintlha tsa karolo ya 63 , mmoho le Melawana ya Matlotlo e ntshitsweng ho latela dintlha tsa karolo ya 76 le 77 ya PFMA ke ntho e behilweng pele Lefapheng. Dikgothaletso mabapi le sena di se di tjhaelwa monwana le ho sebediswa. Le ha ho se ho na le kgatelopele e dintlheng tse itseng, tse ding di tla lokela ho shebisiswa haholo selemong sa ditjhelete sa 2003/2004.
Pehelo e nepahetseng ya ditjhelete e ile ya nyehelwa ka nako ho bakgathatema ba fapaneng ho latela Molao o mabapi le Botsamaisi ba Ditjhelete tsa Setjhaba (PFMA). Ntle le ditlhoko tsa molao, Lefapha le boetse le na le Pehelo ya kahare e sebetsang ka ho phethahala mmoho le mokgwa wa tshebetso wa botsamaisi ba ditjhelete. Sena se pakahatswa ke poloko e nnyane e fihletsweng nakong ena ya Pehelo (ntle le diprojeke tsa ditjhelete tse ngata tseo Lefapha le se nang taolo ho tsona ka lebaka la mabaka a amanang le tsa kaho le moahi).
Lefapha la Bonono le Setho le thehilwe ka Phato 2002 mme le ne le se na Dikgakanyo tsa Ditjeho tsa Naha tsa selemo sa 2002/2003, kapa Moralo o Mawala wa ho tloha ka la 1 Phato 2002 ho isa ho la 31 Tlhakubele 2003. Mananeo a lona a ile a lokela ho kenyeletswa Dikgakanyong tsa Tlhophisobotjha tsa 2002/2003, mme sena se ile sa thatafatsa Pehelo ya semmuso ho latela dintlha tsa maikemisetso tsa Dikgakanyo tsa Ditjeho tsa Naha le Moralo o Mawala wa Lefapha la pele la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji. Sena se ile sa fetelletswa ke ntlha ya hore mekgwa ya tshebetso ya diakhaonte, ditjhelete le meputso e qadile ho sebetsa feela ka la 1 Pudungwana 2002. Le ha ho le jwalo, mekgwa ya tshebetso ya phethahatso ya tshebetso e neng e thehwe Lefapheng la pele la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji e ile ya tswela pele ho latela dikopano tsa botsamaisi le mefuta e meng ya hlahlobo e tswellang e kang Bohlahlobi ba Kahare ba Diakhaonte mmoho le metjha ya tekolo ya Dikomiti tsa Bohlahlobi ba Diakhaonte. Ha ho mokgwa wa kantle o ileng wa sebediswa ho netefatsa tlhahisoleseding e mabapi le phethahatso ya tshebetso ntle le ditekolo tse tlwaelehileng tsa Mohlahlobikakaretsowa Diakhaonte.
Ditatemente tsa ditjhelete jwalo ka ha di hlalositswe maqepheng a 67 ho ya ho 90, nakong ya dikgwedi tse robedi tse fellang ka 31 Hlakubele 2003, di ile tsa hlahlojwa ho ya ka karolo ya 188 ya Molao wa Motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa ya 1996 (Molao wa No. ya 108 ya 1996), tse balwang le dikarolo tsa 3 le 5 tsa Molao wa Mohlahlobikakaretsowa Dibuka wa 1995 (Molao wa No. ya 12 ya 1995). Ditatemente tsena tsa ditjhelete, mehato ya ho hlokomela taolo e phethahetseng ya ditjhelete le ho sebetsa ho ya ka melao le melawana e lebaneng le tsona ke boikarabelo ba mohlanka wa diakhaonte. Boikarabelo ba ka ke ho hlahisa maikutlo a ka ka ditatemente tsa ditjhelete, tse thehilweng hodima hlahlobo ya dibuka.
Hlahlobo ya dibuka e entswe ho ya ka Maemo a Ho Hlahloba Dibuka a Disetaemente tsa Afrika Borwa. Maemo ao a hloka hore ke rale le ho phetha hlahlobo ya dibuka ho fumana tiiso e phethahetseng ya hore ditatemente tsa ditjhelete ha di tshwaetswe ke ditatemente tse fosahetseng tsa thepa.
ho hlahloba, ka teko, bopaki bo tshehetsang Peresente ya palo le ho senola ditatemente tsa ditjhelete, ho lekola metheo ya tshupamelato e sebediswang le ditekanyetso tsa bohlokwa tse etswang ke tsamaiso, le ho lekola pehelo ya setatemente sa ditjhelete ka kgutsufatso.
Hapehape, ho hlahloba dibuka ho kenyeletsa hlahlobo , ka teko, bopaki ba ho tshehetsa ho sebetsa ho ya ka dintho tsohle ka melao le melawana e loketseng, eo ke e tsebisitsweng , mme e sebediswa ditabeng tsa ditjhelete.
Ho ya ka moo ke nahanang ka teng ditatemente tsa ditjhelete di behela ka ntle ho pelaelo, ditabeng tsohle tsa disebediswa, maemo a ditjhelete Lefapheng la Bonono le Setho (lefapha) nakong ya dikgwedi tse robedi tse fellang ka 31 Hlakola 2003, le diphetho tsa ka moo le sebeditseng ka teng le tshebediso ya tjhelete ya nako e fellang ho ya ka tshebediso e balletsweng ya tlhaloso ya ditjhelete.
Maemong a mang tefello ya ditjhelete tse fetiseditsweng e ne e tshehetswa ke ditokomane tse kgotsofatsang.
Maemo a hlwailweng a sa hlaloswa ka mehla dikonterakeng.
Ho kgethilwe moeletsi ya tla fuputsa ditsamaiso tse seng molaong tsa ditjhelete tse tswalwang ke tshehetso ya ditjhelete ya dimilione tse R2.
tse lefilweng Teatere ya Windybrow. Pehelo ya pele e tiisitse hore e ka nna yaba ho na le tsamaiso e seng molaong ya ditjhelete le tshebediso e sa kgotsofatseng. Nakong eo pehelo ena e eng e bokellwa phuputso e ne e so ka e phethelwa.
Lefapha la Bonono le Setho le arohantswe le Lefapha la Bonono, Setho Saense le Tehkenoloji ka 1 Phato 2002. Ha esale ho arolwa, mokgwa wa moralo o motjha wa ho hlahloba dibuka tsa ditjhelete wa lefapha, o ne o so ka o thehwa nakong ena ya ho hlahlojwa ha ditjhelete, mme ha ho a ka ha eba le hlahlobo ya lefapha e qetilweng nakong ena. Ka lebaka leo, ha ho na dipehelo tsa lefapha tsa dihlahlobo tsa ditjhelete.
Ka lebaka la ho arolwa, Lefapha la mehleng la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji, lefapha le ile ka kotjwa ho lokisetsa lenane la maruo le melato e neng e tlamehile hore e ile ya fetisetswa mafapheng a matjha a thehilweng. Ho ya ka karolwana ya 42 ya Molao wa Taolo ya Ditjhelete ya Setjhaba (MTDS) ya 1999 (Molao wa No. ya 1 ya 1999) lenane le ile la saenwa ke bahlanka ba ditshupamelato le mafapaha a amohelang ditjhelete.
Lenane lena le ne le ke ke la romelwa mabapi le ho hlahlojwa ha ditjhelete, ho bakileng hore ho se be le le hona ho ka tiisa taba ya ho fetiswa ha matlotlo.
Ka moo basebeletsi ba lefapha ba thusitseng ka teng, ha ho ne ho hlahlojwa dibuka tsa ditjhelete ho a thabisa ka nnete.
Re thabela ho hlahisa pehelo ya rona ya ditjhelete tse fellang ka 31 Mmesa 2003.
Komiti e hlahlobang dibuka tsa ditjhelete e na le ditho tse kolokisitsweng ka tlase mona , mme e kopana bonyane 2 ka selemo ho ya ka dintlha tseo e tlamehang ho di tshohla. Selemong sena ho ile ha tshwarwa dikopano tse 2.
Dipehelo tsa Komiti e Hlahlobang Dibuka tsa Ditjhelete tse lokisitsweng ka boikarabelo ba tsona ho tswa karolong ya 38 (a) ya MTDS le Melwana ya Kantoro ya Matlotlo 3.1.13. Komiti e Hlahlobang Dibuka tsa Ditjhelete le yona e nehela hore e amohetse ditaba tse tla tshohlwa tse nepahetseng tsa mmuso e le tjhata ya komiti e hlahlobang dibuka tsa ditjhelete, mme e phethile boikarabelo bohle ba yona jwalo ka ha bo fuperwe moo.
Tsamaiso ya taolo ya lefapha ka tsa ditjhelete e a sebetsa jwalo ka ha dipeheleo tsa Bahlahlobi ba Dibuka tsa Lefapha, Pehelo ya Hlahlobo ya Dibuka ka Ditatemente tsa Ditjhelete tsa Selemo, ditaba tsa tiiso le lengolo la bolaodi la Mohlahlobikakaretsowa Dibuka tsa Ditjhelete di sa behele taba ya bohlokwa kapa ho se sebetse ho ya ka dipallo tsa maano le ditsamaiso.
Maemo a hodimo a bolaodi ba selemo sena le dipehelo tsa kgwedi tse rometsweng ho ya ka dipehelo tsa Molao le Molao wa Karolo ya Kuno.
Komiti e kgotsofetse ka dikahare le maemo a hodimo a dipehelo tsa kgwedi tse lokisitsweng le tse phatlaladitseweng ke Mohlanka wa Diakhaonte le Lefapha nakong ya tekolo ya selemo seo.
Lekola hape dikamahanyo tse bonahalang tse hlahang ho tswa bohlahlobing.
Komiti e Hlahlobang e dumelana le ho amohela qeto ya Mohlahlobikakaretsoka ditatemente tsa ditjhelete tsa selemo , mme e nahana hore disetetatemente tse hlahlobilweng tsa selemodi amohelwe di be di balwe mmoho le pehelo ya Mohlahlobikgutsufatso.
Ditatemente tsa ditjhelete di lokisitswe ho ya ka maano a latelang, a sebedidsitsweng ka mehla dithepeng tsohle, ka ntle ha eba ho hlalositswe ka tsela e nngwe. Le ha ho le jwalo, moo ho loketseng teng, mme ho phatlaladitswe tsebo e utlwahalang le e ekeditsweng hore e matlafatse molemo wa ditatemente tsa ditjhelete le ho sebetsa ho ya ka ditlhoko tsa diphelelo tsa Molao wa Tsamaiso tsa Ditjhelete tsa Setjhaba, Molao wa No. ya 1 wa 1999 (jwalo ka ha o ile wa fetolwa ke Molao wa No. ya 29 ya 1999), Melwana ya Kantoro ya Matlotlo ya Mafapha le Ditsha tsa Molao wa Motheo tse phatlaladitsweng ho ya ka Molao le Molao wa Karolo ya Matlotlo, Molao wa No. ya 5 wa 2002.
Ditatemente tsa ho qetela di se di lokisitswe ho ya ka mokgwa o lokisitsweng wa kheshe wa akahaonting, ka ntle ha eba ho bile le phetoho. Mokgwa wa ho beha o se o tla fetolwa wa ho beha ka mokgwa wa kheshe wa akhaonteng wa ho behela ka tsela ya ho eketseha ya akhaonteng. Ho ya ka mokgwa wa akhaonteng wa kheshe wa ho sebedisana mme diketsahalo tse ding di a amohelwa ha ho amohetswe kheshe kapa e lefilwe. Ho ya ka mokgwa wa ho eketseha ha kheshe wa ditshebediso tsa akahonting le diketsahalo tse ding tse amohetsweng ha di sebedisitswe e seng ha kheshe e amohetswe kapa e lefilwe.
Ditjhelete tse voutetsweng ke diPeresente ya palo tse abetsweng lefapaha ho ya ka tekanyetso ya ho qetela e tsejwang e le Ditekanyetso tse Hlophisitsweng hape tsa Naha / Ditshenyehelo tsa Porovense. Ditjhelete tse sa lebellwang tse voutetsweng di nyehelwa Letlole la Naha/Porovense la Kuno.
Phahello le diajwa tse amohetsweng di a ngodiswa ha ho fumanwa setlankana sa ditjhelete, mme tjhelete e eketsehileng e etsetswa phaello kapa diajwa tse fumaweng ho ya ka setlankana sa ho qetela ho ya ka mohla wa qetelo wa nako ya pehelo. Di amohelwa e le kuno ditatementeng tsa lefapha, mme di fetisetswa Letloleng la Kuno ya Naha /Porovense.
Ditshenyehelo tsa hona jwale di a ngolwa setatementeng sa kuno ha ho lefilwe.
tjhelete e sebedisitsweng ho feta ka moo e reretsweng ka teng ka voutu kapa ke karolo e ka sehloohong ka hara voutu, kapa ditshenyehelo tse sa phethwang ho ya ka sepheo sa voutu kapa ha e le karolo e ka sehloohong, e seng ho ya ka sepheo sa karolo e ka sehloohong.
Ditshenyehelo tse seng molaong di sebetswa e le letlotlo la hona jwale bukaneng ya ditekanyetso ho fihlela ditshenyehelo tseo di kgutliswa ke eo a di sebedisitseng kapa tsa fumana ditjhelete letloleng la selemo se tlang ho voutilwe.
Molao ofe kapa ofe wa porovense o fanang ka tsamaiso ya ho fumaneha ha thepa mmusong oo wa porovense.
Ditshenyehelo tse se nang molemo le tsa tshenyo tse phethilweng ka ntle ho lebaka, mme di ne di ka qojwa ha ho ne ho ka sebetswa ka hloko. Ditshenyehelo tse se nang molemo le tsa tshenyo di tlameha ho kgutliswa di tswa ho mohlanka wa mmuso ya nang le boikarabelo (akhaonte ya ya kolotang e ngolwe), kapa voutu ha ho se na ya fumanwang a le molato.
Melato e hlakolwa ha e hlwauwa e ke ke ya lefellwa hape. Ha ho pehelo e bang teng mabapi le ditjhelete tse ke keng tsa fumanwa hape.
Ditshenyehelo tsa thepa e teng ka 30 Hlakubele 2003 e tla sebediswa selemong se latelang sa ditjhelete, e a hlakolwa kaofela ha yona ha e amohelwa le ha e ngotswe diakhaonteng e le e sebedisitsweng setatementeng sa kuno. Leruo le thepa (thepa e ke keng ya tsamaiswa le e ka tsamaiswang) tse fumanweng di a hlakolwa setatementeng sa kuno ha le lefilwe.
Ditshireletso tse ka bapatswang di amohelwa ho ya ka boleng ba tsona. Boleng ba mmaraka bo sebetswa ho ya ka hore thekiso ya thepa mmarakeng e balletsweng hakgwebo e kwalwa mohla tekanyetso ya dibuka.
Matsete ao e seng a hona jwale a bontshwa tshenyehelo mme ditekanyetso di etswa feela moo ho ya ka monahano wa baokamedi, ho tsetela ho senyehang. Moo ditsetelo di senyehileng teng, ho amohelwa e le tshenyehelo ka nako eo ho senyeha hoo hlwailweng ka teng.
Dikeketso ha ho jara Peresente ya palo ya ditshireletso tse ka bapatswang tse hlophisitsweng e le leruo leo e seng la hona jwale di lefellwa e le tekolo hape le dipoloko tse ding ditjheleteng tsa babheletsi ba diajwa. Diphokotso tse sitisang dikeketso tse fetileng tsa ditshireletso tse ka bapatswang di tlameha ho lefellwa setatementeng sa kuno. Dikeketso/diphokotso tsa ho fetisa ditshireletso tse bapatswang tse hlophisitsweng e le leruo la hona jwale di a lefellwa/ kolotiswa setatementeng sa kuno.
Ha tsetelo e tlohelwa, phapang mahareng a ditjhelete tsa ho tlohelwa tsa nete e tlohelwang ya ditjhelete le Peresente ya palo e fetiswang e a kotjwa kapa e a lefellwa setatementeng sa kuno. Ha ho tlohelwa tshireletso e hlophisitsweng ya mmaraka e le leruo leo e seng la hona jwale, Peresente ya palo e lekolwang hape le dipolokelo tse ding tse tsamaelanang le tshireletso e ka bapatswang, di fetisetswa ho tefo e bolokilweng.
ho kgetha divoutu tsohle kapa boholo ba tsona tsa dikopano tsa lekgotla la baokamedi kapa lekgotla le busang le tshwanang le leo; kapa ho laola ditokelo tsohle tsa ho vouta kopanong e akaretsang ya boikemelo boo.
Matsete a boikemelong bo laolwang a bontshwa e le ditjeho.
Ditjhelete tse amohetsweng ha di ke di behwa ka tlasa kheshe ya akhaonte ka tlwaelo. Le ha ho le jwalo, ditjhelete tse amohetsweng tse ngotsweng leqepheng la ditekanyetso ho tswa ditefellong tsa kheshe tse ka fumanwang hape ho tswa ho e mong.
Ditjhelete tse amohetsweng tsa ditshebeletso tse phethilweng ha di hlokomelwe leqepheng la ditekanyetso e le leruo la hona jwale kapa kuno setatementeng sa kuno, ka ha disetetatemente di a lokisetswa ho ya ka akhaonteng ya kheshe, empa di hlahiswa ka ho fapana dinoutsung ho phahamisa molemo wa disetetatemente tsa ditjhelete.
Ditjhelete tse lefellwang ha di ke di bonwa ka tlasa kheshe ya akhaonteng. Le ha ho le jwalo, ditjhelete tse lefellwang tse kenyeleditsweng leqepheng la ditekanyetso di tswa ho ditlankana tsa kheshe tse lebiswang ho Letlole la Porovense/ la Naha la Kuno kapa sebakeng se seng.
Diphelo ke tshebediso e itshetlehileng ka ho hong e sa lokisetswang kapa ke Peresente ya palo. Dipehelo ha di ke di hlokomelwa ka tlasa kheshe ya akhaonteng , empa di hlahiswa ka ho fapana dinoutsung ho phahamisa molemo wa ditatemente tsa ditjhelete.
Boitlamo ba ho hirisa ba nako e setseng ho tloha mohla wa akhaonteng ho fihlela qetellong ya konteraka ya ho hira jwalo ka ha e hlahisitswe e le noutu disetetatementeng tsa ditjhelete. Boitlamo bona ha di hlahiswe leqepheng la ditekanyetso e le tjhelete e tla lefuwa kapa e le ditjeho setatementeng sa kuno jwalo ka ha ditatemente tsa ditjhelete di lokisitswe akhaonteng ya kheshe.
Tjhelete ena e emetse thepa/ditshebeletso tse sebedisitsweng, empa ha ho na setlankana se amohetsweng se tswang ho mofepedi ha selemo se fela, KAPA setlankana se amohetswe, empa se dula se sa leshwe ha selemo se fela. Ditjhelete tsena ha di hlahiswe leqepheng la ditekanyetso e le molato kapa ditjheho ka ha setatemente sa ditjhelete se lokisitswe ho ya ka kheshe akhaonteng, empa le ha ho le jwalo, di a hlahiswa.
Melemo ya nakwana ya mohiruwa e sebediswa setatementeng sa kuno nakong ya pehelo eo tefo e entsweng ka yona. Melemo ya nakwana ya mohiruwa, e hlahisang ditlamo tsa molao kapa tse utlwahalang, di beelwa thoko ho fihlela di ka methwa ka hloko , mme tsa sebediswa. Dintlha tse felletseng tsa meleomo ena le ditefello tse teng di a hlahiswa ho tsebisa ditatemente tsa ditjhelete, mme ha di hlahiswe setatementeng sa kuno.
Melemo e kgaotsweng e a hlahiswa , mme e sebediswe ha feela ho lefilwe.
Lefapha le fana ka penshene ya ho phomola mosebetsing ho basebeletsi ba mmuso ba lona ho ya ka moralo o hlophisitsweng wa penshene. Ditjhelete tsena di lefellwa ke ya fanng ka mosebetsi le mohiruwa. Diphehiso tsa ya fanng ka mosebetsi letloleng di a sebediswa hang feela ha tjhelete e lefilwe letloleng. Ha ho na ditokisetso tse entsweng tsa dipenshene ditatementeng tsa ditjhelete tsa Lefapha. Dikoloto tse teng di a hlahiswa disetatetementeng tsa ditjhelete tsa Letlole la Kuno la Naha/Porovense e seng ditatementeng tsa ya fanng ka mosebetsi tsa Lefapha.
Lefapha le fana ka thuso ya ditjhelete tsa bongaka (tse ding/kaofela) ho basebeletsi ba lona ho ya ka merero e hlophisitsweng. Dithuso tsena di lefellwa ke ya fanang ka mosebetsi le mosebeletsi. Diphehiso tsa ya fanang ka mosebetsi letloleng di a lefellwa ha tjhelete e lefuwa letloleng. Ha ho na dipehelo tse beilweng mabapi le dithuso tsa bongaka ditatementeng tsa ditjhelete tsa Lefapha.
Dithuso tsa bongaka tsa ho phomola tsa ditho tse seng di phomotse di a lefellwa ha ho etswa tefo letloleng.
Pokello ya tjhelete e e emela Peresente ya palo e lekanang le ya ditsetelo le/kapa dikadimo tsa ditjhelete, kapa dipoloko tsa tjhelete tse lefellwang basebeletsi bat homo e ka ntle, lekgetlong la pele selemong se fetileng sa ditjhelete. Tjhelete e e lefuwang kapa ya fumanwa hape, diPeresente ya palo tse jwalo di lebiswa Letloleng la Matlotlo.
Tjhelete e ka fumanwang hape e emela ditefello tse entsweng le tse bonwang setatementeng sa tjhelete e kenang e le e sebedisitsweng dilemong tse fetileng, eo e seng e ka fumaneha hape ho mokolotisi ka lebaka la ho se sebetswe ho ya ka tumellano. Ditefello di lebiswa Letloleng la Matlotlo ha tefello e fumanwe.
Mesebetsi e tsamaelanang le bonono le setho e fetiseditswe Lefapheng la Bonono le Setho ho tswa Lefapheng la Bonono, Setho, Saense le Thekenoloji le ileng la kgaotsa ho bat eng ka 31 Phupu 2002. Jwale, pehelo ya Lefapha key a dikgwedi tse robedi feela, kantle ho diPeresente ya palo tse ka bapiswang.
Dipehelo tsa ditjhelete tsa selemo ka seng tse hlalositsweng maqepheng a 67 ho isa ho 90 di dumelletswe ke Mohlanka wa Diakhaonte.
DiPeresente ya paloPeresente ya palo le tsebiso e phatlaladitsweng karolong ena ya pehelo ya selemo ka seng di a hlokeha ho ya ka Kgaolo ya 1, Karolo III J.3 ya Melawana ya Lefapha la Ditshebeletso tsa Setjhaba, ya 2001mme e se e behilwe ke L3tona la Ditshebeletso tsa Setjhaba le Tsamaiso bakeng sa mafapha ohle a ka hara Ditshebeletso tsa Setjhaba. Ditheibole tsa diPeresente ya paloPeresente ya palo di fana ka tsebiso ya boemo bo hodimo ka dintlha tsa bohlokwa tse mabapi le mehlodi.
A fihlella tse ka sehlohong ntlafatsong e boemong ba naha tse hlwailweng ke Khabinete, mohlala, ho fuwa menyetla ha ba neng ba se na yona.
Dipehelo tsa selemo ka seng di hlahiswa ka mora ho fela ha selemo sa ditjhelete. Sena se reretswe ho tiisa boikarabelo ba mafapha ho ba nang le seabo sa bohlokwa.
Ditheibole pehelong ena di lekolwa botjha kgafetsa ke Lefapha la Ditshebeletso tsa Setjhaba le Tsamaiso (DPSA).
Ho netefatsa hore ho ba le nako e lekaneng ho lekola le ho kopanya ditshisinyo, ka kopo netefatsa hore ditshisinyo tsohle di a kena ka tsa la la kapa pele ho la 31 Phato.
Tekanyetso ya lefapha ho latela mananeo a hlalositsweng ka botlalo. Ditheibole tse latelang di kgutsufatsa ditjeho tse hlahlobilweng tsa ho qetela ho latela lenaneo (Theibole 1.1) le mekgahlelo ya meputso (Theibole 1.2). Ka ho qolleha, e fana ka sesupo sa tjhelete e sebedisitsweng ditjehong tsa basebetsi ho ya ka lenaneo ka leng kapa sehlopha sa meputso ka hara lefapha.
Peresente ya palo yohle ya ditjeho R?
Ditjeho tsa basebetsi R?
Ditjeho tsa thupello R?
Ditshebeletso tsa Profeshenale le tse Ikgethang R?
Ditjeho tsa basebetsi R?
Ditheibole tse latelang di fana ka kakaretsoya leaneo ka leng (Theibole 1.3) le mekgathlelo ya meputso (Theibole 1.4), ya ditjeho tse bileng teng ka lebaka la meputso, tshebetso ya nako e ekeditsweng, thuso tsa beng ba matlo, le thuso ka ditjeho tsa bongaka. Kgetlong ka leng, Theibole e fana ka sesupo sa peresente ya tekanyetso ya basebetsi e ileng ya sebedisetswa dintlha tsena.
Ditheibole tse latelang di kgutsufatsa lenane la dibaka tsa mesebetsi ka hara lefapha, lenane la basebetsi, reiti ya dikgeo tsa mosebetsi le hore e be ho na le le basebetsi ba ileng ba eketseha lefapheng. Tsebiso ena e fanwa ka mefuta e meraro ya sehloho:- lenaneo (Theibole 2.1), mokgahlelo wa moputso (Theibole 2.2) le ya bohlokwahadi (Theibole 2.3) e hlokang ho behwa leihlo. Theibole 2.3 e fana ka tsebiso e mabapi le lefapha ha mmoho le dikgeo tsa mosebetsi tseo e leng tsa bohlokwahadi bakeng sa lefapha. Reiti ya dikgeo tsa mosebetsi e bontsha diperesente tsa dikgeo tsa mosebetsi tse esong ho kwalwe.
Tsebiso ntlheng ka nngwe e bontsha boemo ka la 31 Hlakubele 2003.
Melawana ya Ditshebeletso tsa Setjhaba wa 1999 e ile ya tsebisa tlhahlobo ya mosebetsi e le mokgwa wa ho netefatsa hore mosebetsi wa boleng bo lekanang o lefuwa ka ho lekana. Ka hara moralo wa naha o behuweng, ba ka sehloohong ba ka hlahloba kapa ba hlahloba botjha mosebetsi ofe kapa ofe mokgatlong wa bona. Ho latela Melawana dikgeo tsohle tsa boemo ba 9 le ho ya hodimo di lokela ho hlahlojwa pele di ka tlatswa. Sena se ile sa phethelwa ke qeto ya Letona la Ditshebeletso tsa Setjhaba le Tsamaiso hore mesebetsi yohle ya SMS e lokela ho hlahlojwa pele ho la 31 Tshitwe 2002.
Theibole e latelang (Theibole ya 3.1) e akaretsa lenane la mesebetsi e ileng y a hlahlojwa selemong se ntseng se lekolwa. Theibole e boela e fana ka diPeresente ya paloPeresente ya palo tsa lenane la dikgeo tse ileng tsa nyollwa kapa tsa theolwa.
Theibole e latelang e fana ka kakaretsoya lenane la basebetsi bao maemo a bona a meputso a ileng a nyollwa ka baka la dikgeo tsa bona tse ileng tsa phahamiswa. Lenanel la basebetsi le ka se tshwane le la dikgeo tse phahamisitsweng ka ha basebetsi bohle ba kenyelletswa dikgeong tse ntjha mme tse ding tsa tse phahaimisitsweng di ka nna ba di ntse di eso tlatswe.
Theibole e latelang e akaretsa lenane la dibaka moo maemo a meputso a fetileng tlhahlobo ya mosebetsi. Mabaka a ho iphapanya le hona a fanwe ntlheng ka nngwe.
Theibole 3.3 Basebetsi bao maemo a meputso ya bona e fetang boemo ho ya ka tlhahlobo ya mosebetsi, 1 Mmesa 2002 ho ya ho 31 Hlakubele 2003 ho latela PSR 1.V.C?
Theibole 3.4 e kgutsufatsa ba unang molemo ho tse ka hodimo, ho ya ka morabe, le ho se itekanele.
Theibole 3.4 Sesupo sa basebetsi bao boemo ba meputso ba bona bo fetang bo behilweng ho ya ka tlhahlobo ya mosebetsi, 1 Mmesa 2002 ho ya ho 31 Hlakubele 2003 ho latela PSR 1.V.C?
Karolo ena e fana ka tsebiso mabapi le diphetoho selemong sa ditjhele. Tahlehlelo ya basebetsi e fana ka sesupo sa ditlwaelo nalaneng ya khiro ya lefapha. Ditheibole tse latelang di fana ka kakaretso ya direiti tsa tahlehelo ya mesebetsi ho latela sehlopha sa meputso (Theibole 4.1) le ho latela maemo a bohlokwa (Theibole 4.2). (Mesebetsi ena ya bohlokwa e lokela ho tshwana le e hlahellang lenaneng la Theibole 2.3)?
Theibole 4.3 Mabaka a sehlooho ao basebetsi ba tsamayang lefapheng?
Theibole 4.3 e fana ka mabak a hore ke ka baka lang basebetsi ba lebohang mosebetsi.
Ditheibole karolong ena di thehilwe mokgweng o hlahellang Molaong wa Tekano Khirong, wa 55 wa 1998.
Ho kgothalletsa tshebetso e ntle, lefapha le fane ka dimpho tse latelang nakong ya selemo se ntseng se lekolwa. Tsebiso e fanwa ho latela borabe, bong, le ho se itekanele (Theibole 6.1), dihlopha tsa meputso (Theibole 6.2) le mesetsi e hlokolotsi (Theibole 6.3).
Ditjeho tse akaretsang ho ya ka mosebetsi ka mong R?
Ditheibole tse ka tlase di kgutsufatsa khiro ya basebetsi ba matjhaba ka hara lefapha ho latela dihlopha tsa meputso le mesebetsi ya sehloho. Ditheibole di boela di etsa kakaretso ya diphetoho tsa Peresente ya palo yohle ya basebetsi sehlopheng ka seng sa sehloho sa meputso le mosebetsing ka mong.
Komishene ya Tshebeletso tsa Setjhaba e ile ya hlokomela tlhokeho ya ho beha leihlo ka hloko lifi ya bakudi ka hara tshebeletso ya setjhaba. Ditheibole tse latelang di fana ka sesupo sa tshebediso ya lifi ya bakudi (Theibole 8.1) le ya ho se kgone ho etsa letho (Theibole 8.2). Dintlheng tsena bobedi, kakanyo ya ditjeho tsa lifi le yona e fanwe.
Theibole 8.3 e akaretsa tshebediso ya lifi ya selemo ka seng. Tumellano ya meputso e ile ya qeta le mekgatlo ya basebetsi ho PSBC ka 2000, e sa ntsane e batla tsamaiso ya lifi ya selemo ka seng ho thibela maemo a lifi e bokelletswang e lefuwang nakong ya ho kgaotsa teboho ya mosebetsi.
Na e be lefapha le ile la beha setho sa SMS ho kenya dipehelo tse leng Karolong ya IV E ya Kgaolo ya 1 ya Melawana ya Ditshebeletso tsa Setjhaba, 2001 Ha ho le jwalo, fana ka lebitso le maemo a sona?
Na lefapha le na le yuniti e ikemiseditseng kapa le behile basebetsi ba itseng ka ho qolleha ho kgothalletsa bopehelo bo botle le tshebetso e ntle ya basebetsi ba lona E bang ho le jwalo, hlalosa lenane la basebetsi ba nang le seabo mosebetsitng ona le tekanyetso ya selemo ka seng e teng bakeng sa morero ona?
E ka ba lefapha le se le hlahisitse Lenaneo la Thuso kapa Kgothalletso ya Bophelo bo Botle bakeng sa basebetsi E bang ho le jwalo, bontsha masupi/ditshebeletso tsa bohlokwa tsa Lenaneo lena?
Kwetliso le temohiso. Teko le Tataiso ya Boikgethelo le mefuta e meng ya tshebeletso tsa tataiso.
E ka ba lefapha le se le thehile (a) (di)komiti jwalo ka ha ho hlahella Karolong VIE.5 (e) ya Kgaolo ya 1 ya Melawana ya Ditshebeletso tsa Setjhaba E bang ho le le jwalo, fana ka mabitso a ditho tsa komiti le ba nang le seabo bao ba ba emetseng?
Mong F Sesedinyane?
Mma L Hadebe?
Na lefapha le lekotse maano le ditlwaelo tsa lona tsa khiro ho netefatsa hore tsena ha di kgetholle ka ho sa nepahalang basebetsi ba ho ya ka maemo a bona a HIV Ha ho le jwalo, lokodisa maano/ditlwaelo tsa khiro tse hlahisitsweng?
E ka ba lefapha le kentse mehato ya ho sireletsa basebetsi ba nang le HIV kapa bao ba nkuwang ba na le yona kgethollong Ha ho le jwalo, etsa lenane la dintlha tsa bohlokwa tsa mehato ena?
Leano le teng le ile la boela la hlahlojwa le ho buisanwa ka lona ka baka la ho arohana ha lefapha.
E ka ba lefapha le kgothalletsa basebetsi ba lona ho kenela Teko le Tataiso ya Boithaopo Ha ho le jwalo, fana ka diphetho tseo le di fumaneng?
Batho ba bangata ba fumanang tataiso ya pele ho teko ha ba be ba se ba eya ho ilo etsa diteko. Ba bararo ba ileng ba etsa diteko ha ba ya kgutla ho tla lata dipheto.
Na lefapha le hlahisitse mehato/masupi ho beha leihlo le ho hlahloba sekgathla sa mananeo a lona a kgothalletso ya bophelo bo botle Ha ho le jwalo, hlahisa mehato/masupi ao?
Ditumellano tse kopanetsweng tse latelang di ile tsa etswa ke mekgatlo ya basebetsi ka hara lefapha.
Theibole e latelang e kgutsufatsa sephetho sa dikopano tsa kgahlemo tse ileng tsa tshwarwa ka hara lefapha selemong se lekolwang.
Palo ya ditjeho R?
Ditjeho tsa ho fanyeha R?
Karolo ena e hlakisa diteko tsa lefapha mabapi le ntshetsopele ya tsebo ya mosebetsi.
Ditheibole tse latelang di fana ka tsebiso ya motheo ya ho lemana mosebetsing.