Straatverkoper van gekookte mielies
Mielies is 'n graangewas wat oorspronklik in Meso-Amerika verbou is, en daarna oor die Amerikaanse kontinente en ook die res van die wêreld versprei is. Mielies is Suid-Afrika se vernaamste landbouproduk en, soos in die meeste ander Afrika-lande, ook die land se stapelvoedsel.
Na rys en koring is dit die belangrikste graansoort ter wêreld en Suid-Afrika is een van die tien grootste mielieproduserende lande. Sowat 40 % van Afrika se mielies word hier verbou en die oeste verskaf op groot skaal voedsel aan miljoene mense op die vasteland - onder meer deur middel van die Verenigde Volke se voedselhulpprogram.
Mielies is waarskynlik reeds in die antieke Egiptiese beskawings verbou en is eers teen die middel van die 1800s vir handelsdoeleindes in Suid-Afrika aangeplant.
Ongeveer een derde van die land se boere kweek die gewas op 'n totale oppervlakte van sowat 4,5 miljoen hektaar. Die gebied bestaan hoofsaaklik uit die sogenaamde mieliedriehoek, wat die Noord- en Oos-Vrystaat en Gauteng insluit. Aangesien mielies die vernaamste bestanddeel van vee- en pluimveevoere is, is die kostestruktuur daarvan nou verweef met dié van ander landbousektore, byvoorbeeld die suiwelbedryf.
Mielies is 'n somergewas en word gedurende Desember en Januarie as groenmielies en in Mei of daarna as graan geoes. Benewens die gebruik daarvan in graan- en ontbytkosse, word dit tot neweprodukte soos papier, gom, tekstielware, alkohol, metanol en etanol verwerk. Die proses om laasgenoemde 3 neweprodukte as brandstof te gebruik, is reeds in lande soos Brasilië van stapel gestuur.
8 Top mielieproduserende lande (2012)
9 Mielieopbrengs volgens lande in 2018/19
Mielies word vandag vir verskeie doeleindes geplant. In die VSA en Kanada word mielies hoofsaaklik vir veevoer gebruik. Mielies as graan het ook baie industriële gebruike soos die verwerking na plastiek en materiaal. Wanneer reg behandel kan tot stroop uit 'n mielie getap word, selfs graanwhiskey word van die veelsydige plant gemaak.
Etanol verkry uit mielies word gebruik om die konsentrasie alkohol te verhoog (10% of meer) wat in brandstowwe gebruik word. Die oktaanvlak daal in dié geval en verlaag dan ook besoedeling. Mieliepap is stapelvoedsel vir baie lande soos Italië, Meksiko, die VSA en Suid-Amerika. Dit word adza, nshime, ugla en mieliepap in Afrika genoem.
Daar is baie natuurlike vyande vir 'n mielie bv. voëls, rotte en insekte.
Vanweë onder meer die faktor, is die gemiddelde opbrengs per ha in Suid-Afrika (2 ton per ha maar sowat een derde van die van die VSA (6-6% ton per ha), wat die grootste mielieproduserende land ter wêreld is (die helfte van die wêreld se mielies word daar geproduseer). Mielies word byna oral in Suid-Afrika geproduseer, maar die hoofgebied val in die sogenaamde mieliedriehoek, wat die Hoëveldstreek van Gauteng asook die Noord- en Oos-Vrystaat insluit.
Belangrike kopers is Japan (sowat 2 miljoen ton vir 1981 - 82), Taiwan (60 000 ton per jaar) en Brittanje. Die Afrika-lande wat Suid-Afrikaanse mielies aankoop, bly meestal vanweë politieke implikasies anoniem. Die moontlikheid word tans ondersoek om uitvoere te verhoog deur meer hawens vir die doel te ontwikkel.
Die sade het destyds as "Turchse tarwe" bekend gestaan. Mielies is eers teen ongeveer die middel van die vorige eeu vir handelsdoeleindes begin verbou toe dit sorghum as stapelvoedsel van die Swartes in Oos-Kaap begin vervang het. Sorghum word steeds gebruik vir die vervaardiging van mout en meet vir die bereiding van magou, en dit word ook in veevoer gebruik. Die Groot Trek (1836-1838) het 'n belangrike rol gespeel in die verspreiding van mielies na die binneland en in die sewentiger- en negentigerjare van die vorige eeu het die groot sametrekking van Swartes op die diamantmyne van Kimberley en die Witwatersrandse goudmyne 'n groot vraag na mielies tot gevolg gehad.
Sodoende is die verbouing daarvan in veral die Vrystaat en Gauteng aangemoedig. Aan die begin van die eeu was die jaarlikse opbrengs ongeveer 3 miljoen sak en sedert 1960 het die produksie met 5 % per jaar toegeneem (in 1981 was dit 4,5 %).
Mielieboerdery is 'n dinamiese sektor van die landbou wat voortdurend verander ten opsigte van verbouingsaspekte. Dit is 'n minder ingewikkelde bedryf vergeleke met ander gewasse, onder meer omdat dit in die reël nie met besproeiing gepaard gaan nie. Mielies is 'n somergewas wat 'n reënneerslag van 500 mm tot 900 mm benodig en wat van November tot Maart nie aan ryp blootgestel moet word nie.
As 'n mielieland meganies skoongehou word, moet dit 'n paar dae nadat die sade geplant is en voordat die mielies opgekom het, gedoen word. Die tandeg en veral die roltandeg of "duisendpoot" word vir die doel gebruik. Hoewel daar meestal voor en tydens planttyd op die verbouingsaspek gekonsentreer word, kan onkruid ook bestry word nadat die mielies opgekom het: met die hand, met meganiese bewerking of met chemiese hulpmiddele. Die roltandeg is veral gewild omdat die moontlikheid dat dit die jong plante kan beskadig, maar gering is. Daarbenewens word lande met trekkerskoffels skoongehou of word chemiese onkruiddoders met ligte vliegtuie op die landerye gespuit.
Die bruinkewer is veral in Wes-Transvaal 'n probleem. Dit rig skade aan van die oomblik wanneer die plant opkom totdat die mielieplant ongeveer 20 cm hoog is; plantluise val die mielies aan wanneer die koppe begin vorm en kommandowurms kan binne 'n kort tyd 'n hele oes vernietig. Mieliesiektes kan oesverliese van tot 40 % tot gevolg hê en word met saadbehandeling, wisselbou, ploeg, bastersaadteling en 'n reeks voorkomende maatreëls beheer. Siektes wat deur saadbehandeling beheer kan word, is fusarium (saadvrot), droëkopvrot (diplodia), pienk kopvrot en pluim- of kopbrand.
Plant[wysig | wysig bron]
Die korrekte voggehalte is 14 %, en wanneer dit hoër is, word die mielies in die graansuiers verder drooggemaak. Die feit dat die mielies hoofsaaklik op die land droog word en nie soos in ander lande kunsmatig uitdroog word nie, is een van die vernaamste redes waarom die Suid-Afrikaanse produk wêreldwyd vir sy goeie gehalte bekend is. Sommige boere oes nog met die hand. Die mielies word in sakke geplaas, en die pitte word daarna met dorsmasjiene gestroop. In die praktyk word 95 % van die mieliekoppe egter met meganiese stropers afgesny en gedors.
Top mielieproduserende lande (2012)[wysig | wysig bron]
1 VSA 273.83
2 China 208.26
3 Brasilië 71.3
4 Argentinië 25.7
5 Meksiko 22.06
6 Indië 21.06
7 Oekraïne 20.96
8 Indonesië 19.38
9 Frankryk 15.61
10 Suid-Afrika 12.5
Mielieopbrengs volgens lande in 2018/19[wysig | wysig bron]
Mielie-opbrengs in 1 000 metrieke ton
Verenigde State 366 267
Volksrepubliek China 257 330
Ander lande 105 824
Brasilië 94 500
Europese Unie 60 720
Argentinië 46 000
Oekraïne 35 500
Indië 26 000
Mexiko 25 000
Kanada 13 900
Indonesië 11 900
Suid-Afrika 11 500
Rusland 11 250
Nigerië 11 000
Filippyne 8 200
Ethiopië 7 100
Serwië 7 100
↑ Statista.com: World corn production by country 2018/19 (in 1,000 metric tons). Bersoek op 12 Julie 2019