Adam Kok se Laer, Kokstad – Afrikanergeskiedenis
Krytafsettings, Mzamba-strand, dist. Bizana
Aan die voet van Mount Currie nouliks drie km noord van Kokstad, tussen die golwende heuwels en doleriet-koppies, lê die ou "Laager" of die plek waar die Griekwas na hul epiese trek oor die Drakensberge uitgespan, en tien jaar in 'n laer gestaan het.
In 1825 het 'n groep Griekwas onder Adam Kok II hulle te Philippolis in die Transgariep gevestig en weldra op die ganse gebied tussen die Modder- en die Oranjerivier aanspraak gemaak. Geleidelik het hulle egter hulle gronde aan die boere verkoop sodat hulle bestaansmoontlikhede teen 1860 alhier bedreig was. Die goewerneur, sir George Grey, het Adam Kok III dus aangeraai om na Niemandsland, oos van die Drakensberge, te verhuis. Kok verkoop dus die res van die Griekwa-gronde aan die Republiek van die Vrystaat en in 1861 het hy met ongeveer 2 000 siele, 300 waens en karre en 20 000 stuks vee die trek oor die Drakensberge na Niemandsland of Griekwaland-Oos aanvaar.
Agtien maande het die trek deur die onbegaanbare bergland geduur en onnoembare ontberinge is verduur. Op 12 Mei 1863 het hulle hier aan die voet van Mount Currie uitgespan en het die plek "De Laager" genoem. Waar 'n familie uitgespan het, daar het hy sy sooihuis gebou. In die middel van die laer is 'n lang, smal gebou, 24 m x 63 m, met sooimure 2,5 m hoog, 'n grasdak en vensters sonder ruite opgerig. Dit het as kerk, skool, raadsaal en soms as bokkraal gedien. Rondom die saal is 'n primitiewe fort ook van sooimure opgewerp. In die sooimure was skietgate en op elke hoek 'n bastion. Op drie van die bastions is drie kanonne, wat Kok nog uit die Kaap saamgebring het en vandag nog in Kokstad te sien is, gemonteer.
Byna tien jaar lank het die Griekwas by en rondom die Ou Laer gewoon. Intussen is plase toegeken en hulle het oor die land versprei. 0p 14 Augustus 1869 kom eerw. William Dower op besoek in die Ou Laer aan. Adam Kok dring by hom daarop aan dat hy hom as sendeling onder die Griekwas moet vestig. Daartoe stem hy in op voorwaarde dat hulle die Ou Laer verlaat en 'n behoorlike dorp laer af in die boog van die Umzintlava-rivier aanlê. Die Griekwas was baie traag om hulle ou standplaas te verlaat en dit was eers teen die helfte van 1872 dat die verskuiwing na die teenswoordige Kokstad plaasgevind het.
Foto: Die Ou Laer • W. Dower: Early Annals of Kokstad Staatsargief, Kaapstad
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 172-173.