PressReader - Landbouweekblad: 2018-09-14 - Die valk­oog
Die lel­kraan­vo­ël (Grus ca­run­cu­la­ta), die groot­ste kraan­vo­ël in Suid-A­fri­ka, het on­langs ’n be­dui­den­de af­na­me in sy ver­sprei­ding er­vaar.
Landbouweekblad - 2018-09-14 - Inhoud - AN­TON O­DEN­DAL
Stu­dies toon aan dat lel­kraan­vo­ël­pa­re ’n groot ge­bied van 16 km be­nut.
Met sy wit nek en bors is die lel­kraan­vo­ël dui­de­lik on­der­skei­baar van die blou­kraan­vo­ël en die ma­hem, die twee ander kraan­vo­ël­soor­te wat in Suid-A­fri­ka voor­kom. Die kaal vel op die ge­sig en die ken­mer­ken­de lel­le is ook u­niek. Nes by die blou­kraan­vo­ël is die ver­leng­de bin­ne­vlerk­ve­re aan­sien­lik lan­ger as die stert en hang by­na op die grond. Lel­kraan­vo­ëls is om­ni­vo­re en vreet bol­le, gras­sa­de, slak­ke, vis en pad­das.
Dié kraan­vo­ëls kom van Tan­za­nië, deur Mo­sam­biek, Zambië, S­wa­zi­land, Suid-A­fri­ka, Zim­bab­we, Botswa­na en Angola voor. Die hoog­ste kon­sen­tra­sie van die vo­ëls kom in die O­ka­van­go-del­ta in Botswa­na voor, maar meer as die helf­te van die vo­ëls word in Zambië aan­ge­tref. Uit ’n ge­skat­te to­taal van 7 500 lel­kraan­vo­ëls in Sui­der-A­fri­ka kom 5 000 in Zambië voor.
In Suid-A­fri­ka word die to­ta­le be­vol­king tans op slegs 240 vo­ëls ge­raam; daar­om word hul sta­tus as “kri­tiek be­dreig” ge­klas­si­fi­seer. In die res van A­fri­ka word hul­le as “kwes­baar” be­skryf. On­ge­veer 85% van Suid-A­fri­kaan­se lel­kraan­vo­ëls kom in K­waZu­lu-Na­tal voor en dit is nood­saak­lik om dié streek se vlei­lan­de sin­vol te be­waar.
Die vo­ëls is – nes die mens – af­hank­lik van vlei­lan­de. Hul­le ver­kies vlak oor­stroom­de vlei­lan­de met kort, groei­en­de plan­te­groei daar­om. Dit is ’n hoogs ge­spe­si­a­li­seer­de ha­bi­tat­ti­pe wat dui­de­lik iets sê oor dié kraan­vo­ëls se kwes­baar­heid.
Die ver­an­de­ring van na­tuur­li­ke land­skap­pe kan som­mi­ge soor­te soms be­voor­deel om­dat dit hul ver­sprei­dings­wyd­te en ge­tal­le kan ver­hoog. Nu­we bos­bou­plan­ta­sies en die ver­sprei­ding van uit­heem­se plan­te­groei het by­voor­beeld daar­toe ge­lei dat die swart­sper­wer nou in baie a­re­as voor­kom waar dit nie voor­heen was nie.
Vir vo­ël­soor­te met spe­si­fie­ke ha­bi­tat­ver­eis­tes is die teen­deel eg­ter waar en kan die trans­for­ma­sie van land­skap­pe be­vol­kings­ge­tal­le erns­tig knou. Gras­vel­de en vlei­lan­de is van die mees be­dreig­de ha­bi­tat­te in Suid-A­fri­ka. Stu­dies toon aan dat lel­kraan­vo­ël­pa­re ’n groot ge­bied van 16 km² be­nut. So ’n ge­bied be­staan hoof­saak­lik uit gras­veld, wat ’n kern van vlei­lan­de om­ring.
Die eer­ste lel­kraan­vo­ël wat aan die we­ten­skap be­skryf is, is by Soe­ten­dals­vlei by Kaap A­gul­has ge­oes. Die trans­for­ma­sie van dié land­skap het ver­oor­saak dat die lel­kraan­vo­ël heel­te­mal uit die Wes-Kaap ver­dwyn het. Hier­die nei­ging word deur die he­le Suid-A­fri­ka ge­sien weens die ver­an­de­ring, ver­nie­ti­ging en frag­men­te­ring van vlei­land­ha­bi­tat­te deur myn­bou, bos­bou, die aan­plant van land­bou­ge­was­se, oor­be­wei­ding en die op­dam van vleie. Ver­de­re be­drei­gings sluit vergiftiging en bot­sings met krag­dra­de in. In­ten­sie­we na­vor­sing word tans on­der­neem om op­los­sings daar­voor te vind.
Die vlei­lan­de waar­van die lel­kraan­vo­ël af­hank­lik is om in te broei en te vreet, be­hoort meer for­me­le be­sker­ming te ge­niet om die toe­koms van die vo­ëls te pro­beer ver­se­ker. Boe­re en land­bou­ver­e­ni­gings kan met die toe­pas­li­ke be­wa­rings­or­ga­ni­sa­sies saam­werk. Die In­ter­na­si­o­na­le Kraan­vo­ël­stig­ting en die Trust vir Be­dreig­de Na­tuur­le­we be­stu­deer en mo­ni­tor die sta­tus van die lel­kraan­vo­ël in Suid-A­fri­ka deur­lo­pend. Na­vor­sing toon dat die lel­kraan­vo­ël as ’n vlag­skip­soort be­skou kan word om die be­wa­ring van vlei­land­ha­bi­tat­te te e­va­lu­eer.
Die Trust vir Be­dreig­de Na­tuur­le­we se kraan­vo­ël­werk­groep pro­beer om by ’n aan­tal ge­ï­den­ti­fi­seer­de ter­rei­ne (soos die groter La­ken­vlei­ge­bied tus­sen Dull­stroom en Bel­fast) vol­hou­ba­re be­tuurs­be­gin­sels te ont­wik­kel om be­drei­gings vir die kraan­vo­ëls te ver­min­der. Hul­le werk met ge­meen­skap­pe saam tot voor­deel van die vo­ëls én die men­se.
On­ge­luk­kig be­staan daar ook ’n mark om wil­de kraan­vo­ëls mak te maak en as troe­tel­die­re aan te hou. Die trust pro­beer dié prak­tyk fi­naal die nek in­slaan.
Dr. An­ton O­den­dal is die voor­sit­ter van Bi­r­dLi­fe O­ver­berg. Hy woon op Her­ma­nus.
NA­VRAE: Nog in­lig­ting oor die kraan­vo­ël-werk­groep van die Trust vir Be­dreig­de Na­tuur­le­we is hier be­skik­baar: https://www.ewt.org.za/accp/accp.html
’n Groot aan­tal vo­ël­kyk­klubs is ak­tief in Suid-A­fri­ka. Kon­tak S­hi­reen Gould by mem­bers­hip@bi­r­dli­fe. org.za vir die kon­tak­be­son­der­he­de van ’n klub in jou ge­wes­te.
FOTO: MI­KE GRA­HAM
Die kaal vel op die ge­sig en die ken­mer­ken­de lel­le is eie aan die lel­kraan­vo­ël.