Pieter Pieterse (* 9 Junie 1936, Pietersburg – † Maart 2002, Marlothpark) was ’n Afrikaanse skrywer, storieverteller en TV-persoonlikheid. Pieterse het tientalle boeke en draaiboeke geskryf en verskeie literêre toekennings daarvoor ontvang. Hy het onder andere bekroonde jeugverhale geskryf, asook etlike werke vir volwassenes, waarin hy hoofsaaklik steun op sy ervarings tydens sy nomadiese bestaan put. Daarbenewens was hy vanaf 1991 tot met sy dood die aanbieder van verskeie TV-reekse soos Swerwerskos, Boude en blaaie, Van die Kaap tot die Kunene en Maak ’n las.
Pieterse is op 9 Junie 1936 in Pietersburg gebore as die oudste van vier kinders. Sy ma was die skrywer Emily Pieterse en sy pa ’n boer Ferdinand Petrus Arend Pieterse. Hy het aan die Laerskool Soekmekaar en die Laerskool Daviesville skoolgegaan. Die gesin verhuis in 1949 na ’n plaas naby Messina, agter die Soutpansberg. Toe hy dertien jaar oud is, verhuis die gesin na die plaas Oporto agter die Soutpansberg, langs die Sandrivier in Noord-Transvaal. In 1954 matrikuleer hy aan die Hoërskool Pietersburg. Ná matriek bly hy ongeveer vier jaar in die bos, lewe van die veld en skryf. Hierna werk hy vir ’n ruk as winkel-assistent in Waterpoort, as poskantoorklerk en by die spoorweë. As polisieman word hy na vier jaar sersant, waarna hy tot 1974 bemarking doen vir Sanlam in die Kaap. Hy het veral veral uitgeblink in gimnastiek en rugby. (Die Hoërskool Pietersburg het in Pieter se matriekjaar die Administrateursbeker vir rugby gewen.)
Daarna het hy ’n polisieman en later ’n versekeringsverteenwoordiger geword. Hy het egter nooit opgehou skryf nie – sy eerste boek, Smokkelaars in die Nag, verskyn in hierdie tydperk. Na ’n verdere sewe boeke besluit hy in 1974 om sy werk as bemarkingsbestuurder van Sanlam in Belville op te gee sodat hy voltyds kan skryf. Hy verhuis na ’n plaas, Kom tot Rus, in die Noord-Transvaal. In 1979 kry sy swerwersdrang weer die oorhand en hy maak sy woonwa, Die Spookhuis, sy nuwe basis en werkplek. Hy het die manier gehad om vir ’n jaar of twee met Die Spookhuis op ’n (meestal ongerepte) plek te gaan staan, die natuur en die mense van die plek intiem te leer ken, en dan daaroor te skryf. Van sy staanplekke was die Laeveld, Dasseneiland, Mosambiek, die Kavango, die Skedelkus, die Weskus en die Caprivi.. Uit ’n jeugverhouding het hy ’n dogter, Shirley, en hy trou dan in die vroeë sestigerjare met die onderwyseres Annetjie Lategan. Uit hierdie huwelik word vyf kinders gebore, naamlik Shirley, Madie, Emsie, Ferdie (wat in Mei 1997 in ’n motorongeluk oorlede is) en Annatjie. In 1974 begin hy voltyds skryf en boer op sy plaas Kom tot Rus in die Soekmekaardistrik in die Wes-Transvaal. Hy verkoop die plaas en alles wat hy besit in 1982 en gaan bly in ’n karavaan langs die Kaapse Weskus, waar hy voltyds skryf en uit die oorvloed van die see leef.
In 1984 skei hy van sy vrou en trou dan op 11 Desember 1985 op Tietiesbaai naby Paternoster aan die Weskus met die tuinboukundige en skrywer Jenny Winter. Die digter en predikant Patrick Petersen bevestig die huwelik sommer in die woonwa waarin hy woon. Vir lang tye voer hulle ’n swerwerbestaan en bly in die woonwa, wat hy Die Spookhuis noem. Nadat hulle geruime tyd op Tietiesbaai bly, dwing dorpsontwikkeling hulle later om te trek. Hulle gaan dan na Torrabaai by die mond van die Uniabrivier aan die Skedelkus, waar hulle vir sowat agtien maande woon. Vandaar is dit verder noord, na die Mahango-wildtuin in die Kavango, bo teen die Botswana-grens, waarna hulle weer in 1989 terugkeer na Tietiesbaai. Hulle spandeer dan ’n paar maande op Dasseneiland. In 1991 besluit hulle om na Namibië te verhuis en koop vir hulle ’n huis in Hentiesbaai. Hierdie lewe staan hulle egter nie aan nie en nadat hulle uitvind dat hulle steeds meer tyd in die woonwa spandeer as in die huis, trek hulle terug na die Weskus en gaan bly in Stompneusbaai in ’n woonwa. In 1994 is hulle terug na die binneland, waar hulle in Venda op die oewer van die Motalerivier vertoef. Hiervandaan reis hulle deur Mosambiek en maak onder andere ook ’n draai in Zambië. Dan trek hulle na die Kwando-rivier in Namibië se verre Oos-Caprivi, 140 kilometer oos van Katima Mulilo, waar hy lid word van die Mafwe-stam. Hy en sy vrou kom hier tot bekering en begin met ’n sendingstasie, terwyl hulle ook baie betrokke raak by hulpverlening aan die mense van die gebied, onder andere deur kritieke siek pasiënte na die naaste hospitaal te vervoer. Beide hy en sy vrou doen hier in 1996 malaria op, wat sy gehoor aantas, en hulle draai by die dood om. Hierna moet hy permanent 'n gehoorapparaat dra. Die behoefte om nader aan ’n dokter te wees veroorsaak dat hulle weer in April 1997 terug verhuis na Stompneusbaai, waar hulle die woonwalewe verlaat en ’n geboude huis betrek. Eindelik verhuis hulle in Oktober 2001 na Marlothpark naby Komatipoort.
Pieter is in Maart 2002 op 65 jarige ouderdom wreed by sy huis in Marlothpark in Mpumalanga vermoor. Sy vrou, Jenny het op sy erg ontbinde lyk afgekom nadat hy die vorige Sondag laas in die kerk gesien is. Hy is 28 keer met ’n skerp voorwerp in die hart, longe en kop gesteek.
Hierdie bloed wat in die aar langs my elmboog klop, sal eendag gaan staan. Die aar sal nie weer klop nie; die dinge wat ek dink, sal ophou, soos die groen boomslang wat ek geskiet het toe hy in die voëltjiesaadbak gaan lê en wag het.
Anderkant die groot rivier (vertaal as Roar of the lion) is ’n avontuurverhaal wat op sy eie jeugervarings gegrond is toe hy oral in die land en naburige lande saam met sy pa gaan jag het. Tydens ’n wintervakansie op die Bosveldplaas tussen die Soutpansberg en die Limpopo hou Janneman nagwake langs die aartappelland, op soek na die swart leeu wat van Botswana se kant oor die grens gekom het. Wanneer hy voor Lettie van die buurplaas verneder word, verander hy van wagter na jagter en sny die spoor van die leeu.
Nag van die tarentale (vertaal as Shadow of the eagle) was voor publikasie ’n gewilde radiovervolgverhaal en word ook op skool voorgeskryf. Die hoërskoolkinders Kobus Meyer en Lindie se bergklim uitstappie tydens ’n skoolvakansie verander in ’n nagmerrie. Hulle word gedwing om saam met ’n misdadiger en moordenaar, Willem Steyn, en ’n dwelmverslaafde meisie sonder heenkome, Nora, ’n tog van honderde kilometer aan te pak, op so ’n manier dat hulle deurentyd die polisie ontwyk. Hulle word agtervolg deur Karel Meyer, Kobus se pa, en ou sersant Bernard van Graan, ’n alkoholis. Die tog word ’n soeke na die self en helderheid oor persoonlike bestaansdoel.
Dag van die reuse (in Engels Day of the giants en ook in Frans vertaal) vertel van ’n kruppel seun en ’n meisie wat saam met ’n olifantbul deur die oorlog geteisterde Mosambiek trek. Albei kinders is wees gelaat deur omstandighede. Marié-Elena ontsnap uit ’n bus wat deur ’n landmyn verwoes is en kom op soek na kos by ’n huisie uit waar die twaalfjarige Jaoa d’Almeida op sy vermoorde pa wag. Hulle moet vir hulleself sorg en steeds wegkruip vir rebellesoldate. Die olifantbul Nghwazi spring ook nie die verwoesting van die landmyne vry nie en Jaoa moet vir hom ook sorg. Op Kersdag word hulle deur die leier van die rebellemagte toegelaat om deur die poort na vryheid te gaan, waardeur hy sy respek vir hulle dapperheid toon. Hulle verkry dus deur hulle dapperheid die status van geestelike reuse. Die sinlose wreedheid en vernietiging van oorlog word hier baie oortuigend geteken. Die Engelse vertaling word in 1988 ingesluit in Jay Heale se lys van Recommended Books.
Silwer, jakkals van die Namib (Silver, jackal of the Namib) in vir die Sanlamprys vir Jeuglektuur, maar die boek word gediskwalifiseer omdat die karakters ouer is as 12 tot 15 jaar. Hierdie is ’n verhaal wat aanklank sal vind by feitlik alle ouderdomsgroepe. Silwer voer hier ’n stryd teen die brandsiekte en die honger en veg verbete om haar enigste oorlewende welpie aan die lewe te hou. Soois Fenske is veldwagter, wie se familie uitgewis is in skermutselinge tydens die grensoorlog. Hy worstel om hierdie gebeure te verwerk en moet in hierdie onherbergsame wêreld saam met die diere stoei om oorlewing. Hierdie boek is in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys, word tweede geplaas vir die ATKV-prosaprys van 1992 en in 1994 verower dit die Namibiese Kinderboekforum se goue medalje vir die beste Afrikaanse prosawerk met ’n Namibiese agtergrond wat gedurende die voorafgaande vier jaar verskyn het. Die Engelse vertaling word in 1991 ingesluit in Jay Heale se lys van South African Children’s Books of the Year.
Om ’n kierie te keer is die kierie in die titel simbool van die probleme wat afgeweer moet word. Die hoofkarakter is Tuba Matibe, van die Mafwe-stam in die Caprivi. Nadat sy pa en oupa dood is en sy ma wegloop met ’n ander man, bly hy en sy ouma alleen agter en hy probeer om ’n lewe vir hulle te bewerkstellig. Hy leer dat ten spyte van beperkte lewensmiddele en hulpbronne, die mens deur vindingrykheid (wat oneerlikheid uitsluit) wel sukses kan behaal. In 1998 is hierdie boek die wenner van die HAUM-Jeuglektuurkompetisie.
Elkeen se paleis is ’n fantasieverhaal vir 5-8 jariges, waar prins Alexander saam met sy ouers ’n ver land besoek. Sy paleis word gekontrasteer met die paleis van prins Molato, wat in die wildernis saam met wilde diere en in ruie bosse woon.
Vir ’n meer volwasse gehoor skryf hy verskeie kos- en reisboeke, waarin hy sy vele reise en blyplekke beskryf. Tietiesbaaikos: ’n werfjoernaal is die eerste van hierdie boeke en bevat verskeie stories oor kosmakers, kampeerders en hengelaars, met daarby ’n gesonde dosis wenke oor wat om in hierdie wêreld te doen. Dit kan beskou word as die vaslegging van unieke stukkies kultuur van ’n leefwyse wat vinnig besig is om te verdwyn. Die opvolg van hierdie werfjoernaal is Baai baai Tietiesbaai, waarin daar ook verskeie staaltjies vertel word oor sonderlinge mense van die streek. Aangrypend is die verhaal van sy ontmoeting, romanse en troue met sy tweede vrou, die Ingilsman (soos hy haar noem). Nadat hy en sy vrou wegtrek van Tietiesbaai bly hulle in Torrabaai, waar hy sy derde werfjoernaal, Skedelkuskos, skryf.
Hy skryf ook Boude en blaaie, waarin hy Bosveldstories versamel en vertel van die manne wat wintertyd jagveld toe kom, terwyl dit ook ’n werfjoernaal is van die tyd toe hy en sy vrou hulle karavaan langs die Timbavatirivier gaan staanmaak het.
Winterwerf in die Kavango is ’n werfjoernaal oor die Kavango (en vorige staanplekke), waarin die gebeure grootliks in briewe aan ’n denkbeeldige kleinseun, Pieta, verhaal word. Dit vertel van die natuur se wondere, soos olifante se besorgdheid oor die beendere van ’n gesneuwelde makker; en van tragiese dinge, soos die sinlose slagting van ’n olifantbul en die dood van ’n legendariese leeuwyfie. Meestal vertel hy egter met ’n glimlag van episodes soos die jong malgas met die bek so skerp soos ’n lemmetjie wat hom van agter bygedam het toe hy in sy Adamsgewaad buite staan en skeer het en die ystervarke wat hulle aan sy Windhoek-vatbier vergryp het.
Bosberaad is ’n werfjoernaal van sy verblyf in die verre noordooste van Venda se grens met Mosambiek en Zimbabwe. Hy beskryf die diere en die natuur van die streek en sy wedervaringe en interaksie met hulle.
Hande klap vir Afrika vertel meer van hulle verblyf in die Caprivi en hulle noue ontkomings nadat hulle malaria opdoen. Hulle woning langs die rivier is soms reg in die pad van die olifante en seekoeie wanneer hulle uit die rivier uitkom en hulle word so amper deur olifante doodgetrap. Hier beskryf hy ook die inisiasieproses om lede van die Mafwestam te word en word boonop dikwels opgeroep om te gaan verneem wat die Indoena en sy Raad van Oumanne van hulle as stamlede verwag. As jy ’n Mafwe is, moet jy maak soos die Mafwes maak, naamlik kniel en hande klap vir Afrika, wat dan ook aan die boek sy titel gee. Skater is ’n boek met ’n versameling van sy humoristiese verhale, waarin die voorwerp van sy spot meestal sy eie swakhede, flaters en voornemens is.
Tussen twee vure is ’n spanningsverhaal waarin Henk Lategan die hoofkarakter is. ’n Skraal man word langs hom doodgery en daarna is daar ’n reeks aanslae op Henk se lewe. Die bende wat hom uit die weg wil ruim dink hy weet te veel, maar hy weet niks. Eindelik slaag hulle daarin om Henk te laat verdink van ’n moord en die getuienis lyk oorweldigend. Van twee kante is hy in gevaar, want die polisie soek hom vir moord en die bende wil hom steeds vermoor. Die enigste manier om uit hierdie penarie te kom is vir Henk om eiehandig die bende te ontmasker en hulle bedrywighede openbaar te maak.
Ou Kanniedood kom huis toe is ’n avontuurverhaal oor Baasman Benade wat met sy vragmotor wapens vir die rebellegroep Unita in Angola aanry. Twee landmynontploffings veroorsaak dat vier kinders (die jongste een slegs sewe maande oud) wees gelaat word. Baasman moet dan die vier kinders en ’n non uit die gevaargebied van die oorlog oor die grens kry, in ’n lewensgevaarlike rit waarin elkeen baie het om oor na te dink Die boek kry in 1979 eervolle vermelding in ’n wedstryd van Tafelberg Uitgewers en Sarie.
Die gewilde televisiereeks Bosveldhotel word tot ’n roman verwerk en word daarna ook as ’n rolprent verfilm. Die beesboer oom Langhans van Rensburg verlaat sy plaas langs die Limpopo om ’n hotelbaas te word. In die roman is hy self aan die woord om die interessante karakters wat die hotel besoek en die intriges daar rondom verweef, te beskryf.
Na sy dood word Manaka – plek van die horings gepubliseer, wat deur vele kenners as sy beste werk beskou word. Dit vertel die verhaal van ’n vierde geslag Chipman wat op die spore van sy oorgrootvader loop om sy droom van vaartuie op die Zambezi te verwesenlik. Hierdie oorgrootvader is Dennis Chipman wat in 1871 deur die Kanadese regering na Barotseland, die westelike provinsie van Zambië, gestuur word om skoenlappers te vang. Hy vestig hom op die wal van die Zambezi tussen die Lozi-stam en word ’n legendariese jagter wat nie weer terugkeer Kanada toe nie. Hy kap sy jagtrofeë vas aan stamme van die oewerbome wat sy kamp omring en noem sy blyplek Manaka, wat “plek van horings” beteken. Die aankoms van sendelinge en die reaksie van die stamowerheid daarop kompliseer sy situasie verder. Nadat hy malaria kry, vestig hy hom in Pietersburg en trou in 1903 met ’n Afrikaanse weduwee. Sy agterkleinkind, ook Dennis Chipman, volg sy spore en word deur teenspoed agtervolg in sy soeke na identiteit en sin. Die verhaal is deurdrenk met die gees van Afrika, wat die kompleksiteit van interkulturele verhoudings, ook tussen verskillende rasse, weergee. Met ’n gestroopte styl slaag hy daarin om die verhaal so te vertel dat die leser intiem betrokke moet raak om die werklike aard van die verhoudings en die karakters te bepaal, sodat dit benewens die uiterlike avontuur-verhaal ook ’n dieper sielkundige lading het. Ten tye van sy dood is hy besig met die onvoltooide roman Takgali – plek van blydskap.
Verder skryf hy verskeie rubrieke vir publikasies. Jou geld of jou lewe verskyn in Die Burger, van 1970 tot 1974 verskyn Sonder om te dink in Noord-Transvaler en in 1997 verskyn Werf in Caprivi in Leeftyd. Hy skryf ook talle kortverhale vir tydskrifte.