Markus 7:1-8, 14-15
Die liturgie moet die wonderlike mooiheid van God en sy reinheid weerspieël. Daarvoor kan prente, gedigte en liedere gebruik word wat skoonheid uitbeeld.
Gedig vir 'n koning
17Elke goeie gawe en elke volmaakte geskenk kom van Bo. Dit kom van die Vader wat die hemelligte geskep het, maar wat self nie soos hulle verander of verduister nie. 18Omdat dit sy wil was, het God ons deur die woord van die waarheid tot die lewe gebring, sodat ons, om dit so te stel, eerstelinge kan wees van alles wat Hy geskep het.
19My liewe broers, dít moet julle in gedagte hou: elke mens moet maar te gewillig wees om te luister, nie te gou praat nie en nie te gou kwaad word nie. 20'n Mens wat kwaad word, doen nie wat voor God reg is nie. 21Daarom moet julle al die sedelike vuilheid en ongeregtigheid opruim wat so welig tier, en ootmoedig die woord aanneem wat God in julle geplant het, want dié woord kan julle red.
22Julle moet doen wat die woord sê en dit nie net aanhoor nie, anders bedrieg julle julleself. 23Iemand wat altyd net die woord aanhoor en nooit doen wat dit sê nie, is soos een wat na sy gesig in 'n spieël kyk: 24hy bekyk homself, gaan van die spieël af weg en vergeet dadelik hoe hy gelyk het. 25Maar iemand wat hom verdiep in die volmaakte wet wat 'n mens vry maak, en hom daaraan hou en nie vergeet wat hy hoor nie, maar dit doen, hy sal gelukkig wees in wat hy doen.
9Hy het verder vir hulle gesê: "Julle verstaan die kuns goed om die gebod van God opsy te skuiwe en julle oorgelewerde gebruike in stand te hou. 10Moses het gesê: 'Eer jou vader en jou moeder' en: 'Wie sy vader of sy moeder vloek, moet sekerlik doodgemaak word.' 11Maar julle sê: 'Iemand kan vir sy pa of sy ma sê: Enige gawe wat u van my sou kon kry, is korban,' dit wil sê: 'n offergawe vir God. 12En so laat julle hom toe om hoegenaamd niks vir sy pa of sy ma te doen nie. 13So ontneem julle die woord van God sy gesag deur julle oorgelewerde gebruike wat julle op julle beurt weer oorgelewer het. Daar is ook nog baie ander sulke dinge wat julle doen."
Wat 'n mens onrein maak
14Daarna het Jesus weer die menigte nader geroep en vir hulle gesê: "Luister julle almal hier na My en verstaan dit goed: 15Niks wat van buite af in 'n mens ingaan, kan hom onrein maak nie; maar die dinge wat uit 'n mens uitkom, dit maak hom onrein."
17Toe Hy van die menigte af weer huis toe gegaan het, het sy dissipels Hom oor hierdie beeldspraak uitgevra. 18Hy sê toe vir hulle: "So, dan verstaan julle dit ook nie? Begryp julle nie dat niks wat van buite af in 'n mens ingaan, hom onrein kan maak nie, 19omdat dit nie in sy hart ingaan nie maar in sy maag, en daarna uit sy liggaam uitgaan?" Daarmee het Hy alle kos rein verklaar.
20"Maar," het Hy verder gesê, "wat van binne af uit 'n mens kom, dit maak 'n mens onrein.
21Van binne af, uit die hart van die mens, kom die slegte gedagtes: onkuisheid, diefstal, moord, 22owerspel, hebsug, kwaadwilligheid, bedrog, losbandigheid, afguns, kwaadpratery, hoogmoed, ligsinnigheid. 23Al hierdie slegte dinge kom van binne af en dit maak 'n mens onrein."
Interessant genoeg is die 1ste 6 van die lys van 12 slegte gedagtes in die meervoud en die laaste 6 in die enkelvoud wat 'n mens nie in die vertaling kan optel nie (onkuishede, diefstalle, moorde, owerspelle, hebsugte, kwaadwillighede). Let op dat die lysie volledig met die tweede tafel van die wet verbind kan word:
Lukas het nie hierdie drie perikope nie. Matteus het weereens 'n ekonomie van woorde met die eerste perikoop oor Jesus se genesings in Gennesaret, laat in die tweede perikoop die uitgebreide kommentaar van Markus oor die oorgelewerde gebruike weg, moontlik omdat sy Joodse lesers dit in elk geval sou geken het, en konsentreer op die beskrywing en afwysing van die korban-gebruik.
Die derde perikoop oor die onderrig van die dissipels hieroor verskil heelwat van Markus se weergawe, hoewel die breë hooftrekke dieselfde bly. Matteus vertel dat die dissipels opgemerk het dat die Fariseërs hulle vererg het oor Jesus se lering, en vra Hom uit daaroor. Jesus spreek dan 'n verdoemende oordeel oor hulle as blinde leiers uit, wat geïgnoreer moet word. Matteus noem ook die lysie van slegte gedagtes, maar verkort dit en plaas dit in 'n ander orde.
Lied 597 "Dié met helder witte klere 1,2,3,4,5"
Wet: Jakobus 1
Vryspraak: Romeine 5:1
Lied 197 "Wonderbare Koning 1,2" en/of
Skriflesing: Markus 7:1-8, 14-15
Seën: Psalm 125
en doen wat reg is… (Uit Psalm 15)
5Ja Here, my oortredings ken ek
6Teen U alleen sondig ek
en doen ek verkeerd is in u oë.
U uitspraak is altyd reg
Ek weet: U verwag opregtheid
5 God het ons dan nou vrygespreek deurdat ons glo. Daarom is daar nou vrede tussen ons en God deur ons Here Jesus Christus.
Mense sien die buitekant
maar U kyk regdeur my
en of ek anders bedoel daarby
om (so) 'n kind na u hart te wees
Mag geeneen van u wonderbare werke
ophou om U te loof nie,
God van skoonheid en wonders –
nie in die nag nie, en nie in die môre nie.
Laat die skitterende sterre,
die majestueuse berge,
die onpeilbare dieptes van die see,
die bruisende golwe,
die singende waterstrome –
almal losbreek in sang en lof aan U,
die Skepper van dit alles:
Vader, Seun en Heilige Gees!
By die engele voor u troon
voeg ek ook my stem:
Mag en majesteit,
heerlikheid en eer kom U toe,
skenker van eindelose genade.
('n Doksologie uit Egipte 3e eeu
uit Die Groot Gebedeboek, bl 220)
Lees die eerste deel van die fokusteks uit Die Nuwe Testament vir Kinders deur Stephan Joubert, Jan van der Watt en Hennie Stander, 1999.
Moenie die Bybel Verdraai nie
7 1–4 Belangrike godsdienstige leiers* uit Jerusalem kom op 'n dag na Jesus toe. Hulle het gesien party van sy dissipels* was nie hulle hande voor hulle eet nie. Volgens die Joodse wette* mag mens nie iets eet as jy nie jou hande gewas het nie. Hulle het hierdie reëls vir baie jare gehou. Hulle koppies, bekers, panne en stoele moes ook gewas word voordat hulle dit gebruik.
5 Die mense uit Jerusalem vra toe vir Jesus: "Hoekom luister jou dissipels* nie na ons wette* nie? Hulle eet met hande wat nie skoon is nie. Dit maak God kwaad."
6–7 Jesus antwoord: "Jesaja was reg toe hy gesê het dat God niks van skynheiliges soos julle hou nie. God sê in die Bybel:
'Hierdie mense sê al die regte dinge voor My,
maar hulle dien My nie met hulle hart nie.
Hulle hou 'n klomp reëls wat hulle self uitgedink het.'
Kom ons dink oor wat Jesus gesê het en nie gesê het nie…
Jesus het nie gesê ons hoef nie hande te was nie. Dit is goed en reg om gereeld jou hande te was. Was jou hande telkens voordat jy eet, elke keer as jy in die badkamer was. Was jou hande as jy buite gespeel het en dan binnekom.
Om gereeld jou hande te was het niks met godsdiens te doen nie. Eerder met higiene of om skoon te leef. Want kieme sit graag vas aan 'n mens se hande.
Wat Jesus wel gesê het is dat ons harte vir hom belangriker is as ons hande. Dis belangrik om die Here van harte lief te hê en Hom te dien deur te doen wat Hy oor die algemeen van ons verwag. Om Hom en ons medemens van harte lief te hê.
Gebruik die inkleurprent oor hande.
In die Mediterreense wêreld waarbinne die Nuwe-Testamentiese gebeure afspeel, was eer en skaamte belangrike waardes. Mense se eer was afhanklik van hulle goeie naam in die openbaar. Eer kon onder andere verwerf word deur openbare debatte. Hier het mense mekaar uitgedaag tot debatvoering en twisgesprekke.
Die uitdaging het gewoonlik begin met 'n vraag gevolg deur 'n opmerking in die vorm van 'n belediging of beskuldiging. Indien die een wat uitgedaag is nie met 'n goeie teenvraag of antwoord kon kom nie, het hy/sy die strydgesprek verloor. Aan die einde van so 'n debat is die wenner gewoonlik bepaal deur die aanwesiges se applous of hulle mondelinge opmerkings oor wie die wenner volgens hulle oordeel was. Ons Skrifdeel beskryf sodanige situasie.
Een van die uitdagings van Markus 7 is dat, indien jy nie 'n Jood van destyds was/is nie, jy baie moeilik die boodskap van die teks sou verstaan. Dit is ook hoekom Markus hier 'n volledige verduideliking gebruik (reiniging) wat vir die gemiddelde Jood alledaags was. Hy onderbreek sy verhale van wonderwerke en genesings om te fokus op 'n sensitiewe saak, naamlik oor hoe Jesus en sy volgelinge die Judaïsme (Joodse geloof in God) interpreteer en in die praktyk uitleef.
Deel van die oorgelewerde reinigingsgebruike destyds was dat hande, voete, koppies, bekers, bakke en stoele op 'n sekere manier gewas moes word. Op die oog af, klink dit heel billik.
Tog verdien ten minste drie sake ons aandag:
Wanneer Jesus gevra word hoekom sommige van sy dissipels nie die "normale" reinigingsgebruike nakom nie, praat Jesus oor mense wat eerder menslike tradisies en gebruike nakom en nie doen wat in God se Woord staan nie (v 8 volg na sy aanhaling uit Jes 29:13 wat juis handel oor die verskil tussen opregte en oppervlakkige godsdiens).
Die debat tussen Jesus en die Fariseërs het ook gehandel oor twee uiteenlopende standpunte van wat dit sou beteken om 'n goeie Jood in die eerste eeu te wees. Hier het dit (juis in die konteks van die eerste eeu) nie net oor leerstellinge gegaan nie, maar ook oor politieke agendas.
'n Ander saak wat hier na vore kom, is: Watter leefstyl en voorbeeld eer God? 'n Leefstyl gevorm deur die Woord (wat Jesus impliseer), of 'n leefstyl (wat vir bykans 2 eeue deur die Fariseërs geleer is) wat gevorm is deur 'n mengsel van politieke en godsdienstige agendas.
Joodse leiers uitgedaag
Dit het nie vir Jesus gegaan oor kliniese "Skrifprediking" wat koud staan teenoor die tradisie nie. Nee, sy hele aankondiging dat die "koninkryk van God" naby gekom het, maak dat Hy die Fariseërs uitdaag in hulle verstaan van hoe 'n gelowige se totale lewe (en nie net enkele sigbare handelinge nie) in God se koninkryk, lyk.
Sy wonderwerke en genesing van mense, partytjies met randfigure en verhale oor God se koninkryk het die Fariseërs se tradisies en gebruike van die begin af uitgedaag. In God se nuwe ryk is daar nie plek vir die uitgediende reinigingshandelinge van die Fariseërs nie. Die koninkryk is ook wawyd oop vir nie-Jode. Net na ons teksgedeelte (7:24-37) genees Hy die kind van 'n Siro-Fenisiese vrou en ook 'n doofstom man. Dit laat die mense sprakeloos!
Daarom slaan Jesus tydens hierdie gesprek in die openbaar oor na 'n beeld (soos wat Hy so dikwels gedoen het) om verder te verduidelik dat navolging van Jesus nie in uiterlike aksies en handelinge (alleen) bestaan nie. Jesus rig Hom in vers 14-15 tot die menigte deur die gebruik van 'n eenvoudige beeld. Hy praat nie oor kos wat in mens ingaan nie! Nee! Jy kan eet wat jy wil (revolusionêre uitspraak). Dit maak nie saak nie. Om net op uiterlike (sigbare) gebruike te fokus, is om die punt heeltemal te mis!
Wanneer die dissipels Hom later (17) weer uitvra oor hierdie revolusionêre beeld, verduidelik Jesus eenvoudig. Uiterlike gebruike gaan jou as mens nie verander nie. In hulle geval, kos is kos, en dis dit. Daarmee het Jesus ook alle kos rein (19) verklaar. Dit is dit wat uit jou hart uitkom wat jou optrede na buite (wat belangrik is) bepaal. Onreinhede uit die hart maak jou onbevoeg om reg voor God en jou naaste te leef. Jesus verskuif dus die klem van die uiterlike, formele en seremoniële, na die sentrum van die lewe, die hart.
Wat Jesus leer
Ons Skrifdeel kan baie verwarrend wees. Jesus leer nie dat uiterlike dade verkeerd is en innerlike/geestelike sake goed is nie. Dit sou 'n huidige populêre siening wat wyd as evangelie gekommunikeer word, kon versterk.
Dit verkondiging naamlik dat ons net in kontak moet kom met ons diepste gevoelens en luister na wat ons "hart" vir ons sê. Dan sal ons diepe geluk en sin ervaar. Om gereeld stil te raak en introspeksie te doen is goed, selfs wonderlik! Dit is egter nie die punt nie. Jesus leer dat goeie en slegte uiterlike dade en aksies die gevolg is van wat voortdurend intern met ons aan die gang is.
Toe streng uiterlike godsdienstige aksies in Jesus se tyd as alles voorgehou is, was dit 'n rookskerm vir 'n verarmde innerlike geestelike lewe. 'n Lewe van aanbidding waar daar net klem op uiterlike aksies ten koste van 'n ryk innerlike geestelike lewe (en andersom) geplaas word, is nie waarlik aanbidding van die lewende en teenwoordige God nie!
Ons innerlike lewe kan ook nie geïsoleer word van uiterlike dade en aksies nie. Nee, ook ons innerlike lewe het die vorming van die Gees van God nodig. Vers 21 en 22 spel duidelik die sigbare dade na buite as vrug van 'n siek innerlike lewe uit: ". . . slegte gedagtes: onkuisheid, diefstal, moord, (22) owerspel, hebsug, kwaadwilligheid, bedrog, losbandigheid, afguns, kwaadpratery, hoogmoed, ligsinnigheid . . ."
Dit is skrikwekkend dat gereelde kerkbywoning, stewige dankoffers en 'n aktiewe lidmaatskap soms 'n manier kan wees (hoe onmoontlik dit dalk ook vandag in 'n postmoderne tyd kan klink) om 'n innerlike bankrot geestelike lewe te verdoesel!
NT Wright wys daarop dat Jesus in die teksgedeelte nie met 'n direkte oplossing vir die probleem na vore kom nie. Dit is eers in Markus 10:5 dat Jesus kom met 'n oplossing vir verharde harte wat herstel kan word, sodat die dade daaruit meer en meer koninkrykgerig kan wees.
Dit alles is egter voor die hand liggend. Is dit al wat ons hieruit leer? Wag, daar is meer. Heelwat meer!
Gebruike en identiteit
Die Jode het sekere gedragskodes en gebruike gehad waardeur hulle aan heidene rondom hulle gewys het dat hulle anders is. Dat hulle anders leef en eet. Dat hulle anders aanbid!
Maar wat nou gemaak as die koninkryk van God vir alle mense is? As God in Jesus die deur opnuut oopgooi vir alle mense – maar dan wel "alle mense"! Bekeer julle en glo. Wat maak 'n mens dan met eeue oue rituele en simbole van aanbidding? Dit is juis Markus se punt. Simbole oor water en kos, rein of onrein, raak irrelevant. Daarom ook die uitspraak in vers 19 dat alle kosse rein is!
'n Eeue oue gebruik word terwille van die koninkryk van God oorbodig verklaar! Ou gebruike (wat Jode en nie-Jode van mekaar geskei het) word irrelevant binne die raamwerk van die koninkryk van die een God van beide Jode en nie-Jode. Dit sou egter nie sommer net so aanvaar word nie. Ons sien ook in van die briewe in die Nuwe Testament hoe Paulus moeilike kwessies (soos die besnydenis) waaroor daar baie warm debatte was, moes aanspreek.
Het hierdie gebruike as voorskrifte vir aanbidding in die Bybel (Torah) voorgekom? Ja! Het Jesus dus die voorskrifte verander (ten spyte van die feit dat dit in die Bybel voorgekom het)? Ja! Jesus kom lig uit dat uiterlike gebruike nie die mens gaan verander nie, maar wel die koninkryk van God. In Jesus is die voorskrifte en gebruike van die ou verbond voltooi, sodat navolgers van Jesus op 'n nuwe manier in God se koninkryk kan leef. Dit verander hoe ons die Bybel lees en ons leefstyl vandag as Christene in God se nuwe wêreld.
Die avontuur vir gelowiges en die kerk is om voortdurend biddend met die Bybel om te gaan. Aan die eenkant om te weet watter beloftes in Jesus waar geword het, en om aan die anderkant getrou te leef as navolger van Jesus aan die boodskap van God in die hier en nou (2018 en verder). Tekste soos Johannes 16:12-13 help ons as gelowiges en kerk om die avontuur van die reis in God se koninkryk te verstaan. Voortdurend ontdek. Voortdurend leer. Voortdurend groei in ons verstaan van ons rol in die koninkryk van God.
Uiteindelik sal uiterlike dade, houdings en gebruike in hierdie voortdurende reis getoets word. Niks kan stagnant bly (ook in die aanbidding van God) net omdat daar 'n lang tradisie daaragter is nie.
Om trou te bly aan God, moet ons voortdurend ons gebruike en sieninge toets aan die Woord van God, en seker maak ons gee reg uitdrukking aan die bedoeling van God se evangelie.