PressReader - Beeld: 2017-05-13 - We­ten­skap en joer­na­lis­tiek is moei­lik maats
We­ten­skap en joer­na­lis­tiek is moei­lik maats
Gerhard van Huys­steen werk vir die Vir­tu­e­le In­s­ti­tuut van A­fri­kaans. “Bi­lin­gual spea­kers mo­re flex­i­ble thin­kers, think of ti­me dif­fe­rent­ly – stu­dy”
Dié kop oor­stroom die af­ge­lo­pe week my Fa­ce­book.
F­op­nuus en klik-aas word nor­ma­li­ter met po­li­tie­ke be­rig­ge­wing of in­fo­ad­ver­ten­sies ge­as­so­si­eer. Die an­der kan­di­daat is soms we­ten­skap­li­ke be­rig­ge­wing. In dié ver­band merk die taal­kun­di­ge Mark Li­ber­man op: “On the w­ho­le, the w­ho­le sy­stem of s­cien­ce and en­gi­neer­ing does a pret­ty good job of cre­a­ting kno­w­led­ge and techno­lo­gy. On the w­ho­le, the me­dia do a pret­ty good job ma­king in­for­ma­ti­on a­vai­la­ble to the pu­blic. Put them to­get­her, and the w­ho­le is no­ti­ce­a­bly less re­spon­si­ble than the parts.”
Hoe ver­der ek lees, hoe meer kom ek ag­ter dat Li­ber­man heel­te­mal ge­lyk het: Die kop het eint­lik niks met die ge­rap­por­teer­de stu­die te doen nie!
Die twee na­vor­sers waar­oor dit hier gaan, E­ma­nu­el Bylund (nog­al van die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch) en Pa­nos At­ha­na­s­o­pou­los, het drie eks­pe­ri­men­te ge­doen: een met S­weed­se moe­der­taal­spre­kers, een met S­paan­se moe­der­taal­spre­kers en een met spre­kers van al­bei ta­le.
Die S­we­de kon­sep­tu­a­li­seer tyd as leng­te (ons sê in A­fri­kaans ook by­voor­beeld “’n kort tyd­jie ge­le­de” of “oor ’n lang tyd”), ter­wyl die S­pan­jaar­de tyd uit­druk in hoe­veel­he­de (soos ons ook by­voor­beeld “baie/min/ge­noeg tyd” kan oor­hê). Die twee­ta­li­ge re­spon­den­te in hul stu­die kon mak­lik tus­sen dié twee me­ta­fo­re spring son­der om die me­ta­foor van die een taal in die an­der taal te ge­bruik.
Wat hul­le oor­spronk­lik met hul eks­pe­ri­men­te wou aan­toon, is dat taal ’n in­vloed kan hê op men­se se voor­stel­ling van tyds­ver­loop (ter on­der­steu­ning van die be­ken­de W­horf­hi­po­te­se). Hul­le kom tot die ge­volg­trek­king dat taal se ef­fek op hoe men­se dink nie ’n óf-óf­fe­no­meen is nie, maar eer­der hoogs di­na­mies en kon­teks­ge­bon­de is. Die mens­li­ke ver­stand is dus nie ge­pro­gram­meer vol­gens jou moe­der­taal nie, maar jy kan juis mak­li­ke spron­ge doen tus­sen die me­ta­fo­re van twee ver­skil­len­de ta­le.
Dit is die ge­volg­trek­king van die oor­spronk­li­ke we­ten­skap­li­ke ar­ti­kel – niks meer, niks min­der nie. Dit be­te­ken hoe­ge­naamd (en ek wil dit be­klem­toon: hóé-gé-náámd) nie dat twee­ta­li­ge men­se “mo­re flex­i­ble thin­kers” – soos die kop sug­ge­reer – as een­ta­li­ge men­se is nie.
Hier­die “in­si­dent” is eint­lik ’n prag­ti­ge ge­val­le­stu­die in die ver­hou­ding tus­sen die we­ten­skap en joer­na­lis­tiek, en die in­vloed daar­van op le­sers. We­ten­skap­li­kes doen na­vor­sing en pu­bli­seer re­sul­ta­te in ’n ge­re­nom­meer­de we­ten­skap­li­ke tyd­skrif. Die we­ten­skap­li­kes se u­ni­ver­si­teit sien dan ’n ge­leent­heid om me­di­a­dek­king vir die u­ni­ver­si­teit te kry en pu­bli­seer dan ’n kwa­si­po­pu­lê­re be­rig daar­oor op die u­ni­ver­si­teit se web­werf. Die ar­me na­vor­sers word dan dik­wels ge­dwing om be­vat­li­ke uit­spra­ke te doen so­dat “die ge­wo­ne men­se dit kan ver­staan”. En daar loop al­les skeef . . .
Want ver­vol­gens rap­por­teer die hoof­stroom­me­dia oor die na­vor­sing, ie­mand in die nuus­kan­toor moet ’n ver­teer­ba­re kop skryf en dan kry jy goed soos: “Bi­lin­gual spea­kers ex­pe­rien­ce ti­me dif­fe­rent­ly from pe­op­le who speak on­ly one lan­gua­ge, stu­dy finds”, of: “Pe­op­le who speak two lan­gua­ges ac­tu­al­ly ex­pe­rien­ce ti­me dif­fe­rent­ly”.
Tot slot word dié kop­pe dan aan­ge­gryp deur die wê­reld en wyd ver­sprei. Net soos wat f­op­nuus ver­sprei word om ’n be­paal­de i­de­o­lo­gie te on­der­steun, só word sul­ke kop­pe ook ver­sprei om ’n be­paal­de i­de­o­lo­gie te ver­sprei. En daar­mee moet ons (as we­ten­skap­li­kes én le­sers) baie, baie, baie ver­sig­tig wees . . .
. . . ie­mand in die nuus­kan­toor moet ’n ver­teer­ba­re kop skryf . . .