Teks: Johannes 19; Dortse Leerreëls, (¾: 11-17)
Ek het gewaarsku toe ons begin het met die aanddienste dat die Dortse Leerreëls iets is wat jou uit die slaap sal laat wakker skrik, dat dit die pilare waarop jy gedink het jou geloof rus uitmekaar sal laat tuimel. Dit is veral duidelik in vanaand se tema:. Beperkte versoening. Want, dit klink weereens na 'n opskrif op die Rapport se voorblad: "Ds. sê Jesus het nie vir almal gesterf nie, slegs vir Sy uitverkorenes." Met ander woorde, die versoening wat Christus bewerk het aan die kruis was beperk.
Ek kan met sekerheid sê dat hierdie stelling meeste mense in die kerk sal skok. Ons moet egter goed verstaan wat ons bedoel daarmee. Dit wil nie sê dat versoening op sigself 'n beperkte saak is nie. Dit is die Amerikaners wat die term beperkte versoening, "limited atonement" hier ingedra het, maar dit is nie die taal van die Skrif nie. Tog is beperkte versoening die beste term wat ons het om die saak mee te beskryf waaroor dit hier gaan, maar dit staan nie teenoor alles wat ons tot dusvêr in die leerreëls gehoor het nie. Die leerreëls staan immers bekend as die leerstellinge van genade. Die beklemtoon dat Christus se versoening genoegsaam vir die hele wêreld is en dat Christus sy lewe vir baie gegee het. Daarom moet die evangelie aan alle mense verkondig word met die eis tot bekering en geloof, nie net aan sommige nie, maar almal. Dit is God se wil vir die hele wêreld dat almal moet bekeer. Ons moet daarom bid vir die verlossing van mense. Ons mag nie liefdeloos na die verlore wêreld kyk nie, vir die ander wat nog nie geroep is nie bely die leerreëls, moet ons tot God bid wat die dinge wat nie bestaan nie, roep asof hulle bestaan. Ons mag ons volstrek nie teenoor hulle in trotsheid verhef asof ons onsself in so 'n bevoorregte posisie geplaas het nie.
Beperkte versoening wil dus nie afbreek doen aan die evangelie en ons verantwoordelikheid om dit te bedien nie. Dit wil slegs sê dat die bediening van die evangelie nie alle mense baat nie omdat dit slegs effektief is in die geval van die uitverkorenes – dat net sekere dele van die grond waarin die saad van die Woord val vrugbaar gemaak is deur Christus se sterwe. Die rede waarom die ander grond onvrugbaar is, is nie God se skuld nie, maar geheel en al die mens sin. Beperkte versoening beteken dus dat God uit sy vrye welbehae, sy vrye guns alleen 'n sekere deel van die onvrugbare grond bemes het en die ander grond onbemes gelaat het. Die vraag is nie hoekom Hy die ander grond onbemes laat nie, maar waarom Hy enigsins die moeite doen om uit al die onvrugbare grond – dit is die sondige mensdom wat Hom haat – sekere dele van die grond bemes? Waarom is God so genadig? God is immers niks aan die mens verskuldig wat self niks anders as sonde en leuens het nie?
God besluit uit sy eie vrye welbehae om sekere dele van die grond vrugbaar te maak. Ons weet egter nie watter dele van die grond God bemes het nie, ons weet nie vir wie Christus gesterf het nie, ons weet nie vir wie die bediening van die evangelie effektief sal wees. Daarom gaan ons uit en saai die Woord aan almal. Ja, party van die saad val langs die pad, ander tussen die klippe, ander in die dorings, maar daar is ook grond wat vrugbaar gemaak is deur Christus se sterwe en daardie saad wat daar val dra vrugte.
Beperkte versoening beteken dus dat nie dat alle grond vrugbaar is nie, nee God het net sekeres bemes. Christus het net vir sekeres gesterf. Hy het ook voor sy sterwe geweet vir wie presies hy sterf. Hy weet watter grond het Hy bemes. Met die leerstelling van beperkte versoening wou die Dortse Vaders die dwaling van die Remonstrante afsny, wat eintlik leer dat God alle onvrugbare grond wil bemes, maar dat die grond self kan besluit of hulle die bemesting wil gebruik. Christus hou die moontlikheid vir verlossing wat Hy verwerf het aan die kruis vir almal dus voor, maar die keuse lê by die mens self om die moontlikheid deur hulle geloofskeuse tot werklikheid te laat word.
So die stelling mag as 'n skok kom, Jesus het nie vir almal gesterf nie, slegs vir Sy uitverkorenes, versoening is beperk, maar dit is gelukkig nie moeilik om aan te toon dat dit is hoe die Bybel oor die heil praat nie. Die Dortse Leerreëls getuig dat God nie net geloofsmoontlikheid gee nie, nee Hy beweeg die mens kragdadiglik deur die Gees om so die wil tot geloof en ook geloof self in hom te werk. Hy beweeg en versterk die wil sodat dit, soos 'n goeie boom, vrugte van goeie werke kan dra. Anders gestel: toe die Here Jesus aan die kruis gesterf het, het Hy jou wat die grond is werklik vrugbaar gemaak. Hy hou nie net die moontlikheid van bemesting voor nie, Hy doen dit, Dit was volledig en klaar eens en vir altyd, onherroepbaar, uit vrye guns alleen. Die gevolg is dat almal in wie se harte God op hierdie wonderlike wyse werk, sekerlik, onfeilbaar en kragdadig weergebore word en daadwerklik glo.
Miskien is jy nog nie oortuig nie, maar oorweeg die alternatief, die populêre siening van die Remonstrante: dit behels dat Jesus Sy bloed gestort het in die hoop dat iemand in Hom sou glo en so versoen word met God. Hy het die versoening verwerf, sonder om te weet of dit regtig effektief sou wees. Hy het as't ware 'n stoorkamer vol bemesting gekoop, maar wag totdat iemand daarvan wil gebruik. En as jy nie daarvan gebruik maak nie gaan Hy jou straf vir jou sondes. God pleeg eintlik bedrog – Hy eis dan twee betalings vir een se sondes. Hy laat Christus aan die kruis betaal en as jy nie hierdie betaling aanvaar nie laat Hy jou weer betaal op die oordeelsdag.
Gemeente dit klink dalk baie mooi en baie onskuldig, maar hierdie leerstelling is baie gevaarlik. Dit beteken niks anders nie as dat al die krag van die genade van God in ons bekering weggeneem en die werking van die almagtige God aan die wil van die mens onderwerp word. God sit en wag vir die mens om Hom te kies dan. Dit is in stryd met wat die apostels leer: Ons glo na die werking van die krag van sy sterkte (Ef 1:19), en: dat God alle welgevalle aan wat goed is, en alle werk van die geloof in ons met krag volkome maak (2 Tess 1:11), en: sy goddelike krag het ons alles geskenk wat tot die lewe en godsvrug dien (2 Pet 1:3).
God het nie 'n stoorkamer vol bemesting nie. Hy verkies of verwerp, daar is nie 'n tussenin nie. Hy wag nie vir jou om eers van die bemesting gebruik te maak nie, maar stort dit in jou. Die Skrif getuig dat toe Jesus gesterf het, het Hy gesê "dit is volbring." Toe die Here Jesus Sy bloed gestort het en God se wraak op Hom geneem het, het Hy werklik vir ons sondes betaal. Dit was nie voorlopig nie, dit was nie met voorwaardes nie, dit was volledig, volbring.
Christus het sy gemeente effektief met God versoen. Hy self gee deur Sy Gees diegene effektief en onweerstaanbaar daaraan deel wat deur die Vader na hom getrek word (Joh. 6:44). So is die geloof dan 'n gawe van God, nie omdat dit deur God aan die vrye wil van die mens aangebied word nie, maar omdat dit aan die mens inderdaad geskenk word en vir hom ingegee en ingestort word. So hang dit dan nie af van die een wat wil of van die een wat loop nie, maar van God wat barmhartigheid is (Rom 9:16), net so ook: Wie trek jou voor? En wat het jy wat jy nie ontvang het nie? (1 Kor 4:7), en: Dit is God wat in julle werk om te wil sowel as om te werk na sy welbehae (Fil 2:13).
Maar wat dan van die mens se verantwoordelikheid? Dit was ook al in vorige preke gesê, God se genade gaan nie buite die mens se verantwoordelikheid om nie. Die leerreëls bely dat hierdie Goddelike genade van die wedergeboorte nie in die mense werk asof hulle stokke en blokke is nie; ook vernietig dit nie die wil en sy eienskappe nie, en dwing dit nie met geweld teen sy sin nie. Eerder beweeg en oorreed God ons en maak ons so vry om werklik hom te kies. Daarvoor is nodig die genademiddels van die Woord, sakramente en tug, waardeur die uitverkorenes tot ware gemeenskap met God gelei word. Versoening is dus God se werk alleen, maar dit maak nie die mens passief en willoos nie. Jy word deur Jesus se sterwe bevry om die heil deur die geloof te ontvang en daaruit te lewe. Wat God doen en wat die mens doen staan nie teenoor mekaar nie (Fil. 2:12-13).
As grond nie bemes word nie kan jy maar saai en saai en saai maar dit sal geen blywende oes lewer nie. Ja, die oes sal dalk opkom, maar dan net so vinnig weer sterwe. Die bemesting maak dit moontlik vir die grond om die saad te ontvang. So maak Christus se sterwe dit vir die mens moontlik om in God te glo. Sonder die bemesting van sy sterwe is dit onmoontlik. Maar maak die feit dat die grond bemes is nou die grond geheel en al passief? Het die mens dan nou geen verantwoordelikheid nie? Glad nie, die grond kan nie nou nadat die bemes is maar net daar lê nie, daar moet gesaai word op daardie grond (Woord), die onkruid moet gedurig uitgetrek word (tug), dit moet genoeg water en sonlig kry (sakramente). Beperkte versoening maak nie die mens passief nie, dit verkondig net baie duidelik die boodskap dat agter die groei van die saad, lê God se bemesting van die grond. Agter jou keuse vir God lê God se keuse vir jou. Dit skakel nie jou keuse uit nie, maar plaas dit net in perspektief.
Mag jy ook vandag saam met ons belydenis sê:
Aan dié God alleen kom toe, vanweë die middele sowel as vanweë die verlossende vrug en krag daarvan, alle heerlikheid tot in ewigheid. Amen.