Geen meer toegang tot entstofdatabasis vir navorsersDeur James Stent, GroundUp (Foto: Michele Spatari/AFP) Die nasionale departement van gesondheid blokkeer sedert Oktober toegang tot data van die Elektroniese Inentingsdatastelsel, ook bekend as EVDS, aan navorsers van die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad (MNR), die Wes-Kaapse gesondheidsdepartement, asook navorsingsgroepe wat aan universiteite verbonde is. Dit kom op ŉ besonder belangrike tydstip gegewe die talle onbeantwoorde vrae oor die nuwe Omikron-variant. Die MNR publiseer sedert die uitbreking van die Covid-19-pandemie in Suid-Afrika die weeklikse getal oortollige sterftes. Dit word bestempel as een van die nuttigste en akkuraatste bronne van data oor die pandemie. In hierdie stadium kry navorsers van die MNR ŉ weeklikse homp data oor geregistreerde sterftes op die nasionale bevolkingsregister. Die data sluit in ID-nommers, die provinsie en kantoor waar die sterfte geregistreer is, asook of die sterftes natuurlik of onnatuurlik was. Indien die navorsers toegang tot die EVDS gehad het, sou hulle byvoorbeeld sterftes onder ingeënte mense en oningeënte mense kon ontleed. Maar hulle kan nie. Tot ŉ paar maande gelede het die Wes-Kaapse departement van gesondheid nog grafieke saamgestel om aan te dui hoe goed die entstof werk. Tydens ŉ weeklikse nuuskonferensie het ŉ Wes-Kaapse gesondheidsamptenaar egter gesê ook dié provinsie het nie meer toegang tot die EVDS-data nie. Só lyk die grafieke wat die Wes-Kaap in die verlede saamgestel het. (Grafiek: Wes-Kaapse gesondheidsdepartement) Dit beteken die departement se navorsers kan nie meer die grafieke saamstel nie. Dit is net een van die jongste hekkies in die pad van epidemioloë in Suid-Afrika wat uiters belangrike werk doen. Die departement van binnelandse sake deel nie inligting oor geboorteregistrasies met die MNR nie. Dit is egter nodig om ŉ akkurate prentjie oor kindersterftes te skets. In hierdie stadium ekstrapoleer MNR-navorsers data van die gesondheidsdepartement oor sterftes in gesondheidsorgfasiliteite, maar dit is nie ideaal in ŉ land waar talle geboortes elders – soos tuis – plaasvind nie. Nadat regulasies daaroor gewysig is, kry MNR-navorsers sedert 2014 boonop nie meer toegang tot belangrike oorsake van dood nie. Die wysiging het beteken dat die oorsaak-van-dood-bladsy op amptelike doodsertifikate geseël word deur die betrokke amptenaar en net deur ŉ amptenaar van Statistieke Suid-Afrika (StatsSA) oopgemaak kan word. Doodsoorsaak word slegs deur StatsSA in sy amptelike verslae bekend gemaak – en dan gewoonlik eers drie jaar later. Voor 2014 het navorsers van die Wes-Kaapse gesondheidsdepartement weekliks data oor die oorsaak van dood ontvang. Dit het hulle toegelaat om vinnige te reageer op openbare gesondheidskrisisse soos die uitbreking van die norovirus. GroundUp het reeds in Augustus verlede jaar alarm gemaak oor dié burokratiese hindernis. Vrae aan dr. Nicholas Crisp, hoof van die EVDS-program by die nasionale departement van gesondheid, die departement van binnelandse sake en StatsSA is steeds nie beantwoord nie.