Outobiografie: 'n sine qua non vir postmoderne spiritualiteit - Dr. Flip Schutte
Outobiografie: 'n sine qua non vir postmoderne spiritualiteit
Deur Dr. Flip Schutte by SES ontbyt gesprek 25 Februarie 2012
Die Griekse wysgeer Sokrates en die Romeinse skrywer Marcus Aurelius het beide gesê dat mens nie godsdienstig hoef te wees om spiritueel te wees nie, want spiritualiteit het nie iets met godsdiens te doen nie.
Godsdiens is iets anders. Godsdiens skep 'n raamwerk. Dit probeer om 'n bepaalde godsbeeld uit 'n seleksie van tekste, geskrifte en verhale te abstraheer en dan leef jy in 'n verhouding met daardie selfgeskepte godsbeeld, terwyl spiritualiteit dalk eerder 'n poging is om 'n sin vir heiligheid in die alledaagse te ervaar.
Mense wat binne 'n bepaalde godsdiens funksioneer, sien gewoonlik hulle spirituele lewe as 'n lewe binne die grense van daardie godsdiens. Daar is 'n stel beginsels. Dis voorgeskryf. En die kwaliteit van jou spiritualiteit kan gemeet word aan jou toewyding en gehoorsaamheid aan die reëls en grense wat die godsdiens stel.
Die godsdiens skep dan 'n bepaalde paradigma waarbinne gefunksioneer word. Dit gee die antwoorde op die lewensvrae soos: Hoekom is ons hier? Wat is die doel van ons menswees? Hoekom gebeur dinge met 'n mens soos wat dit gebeur? Al die antwoorde is reeds binne die godsdienstige skema opgesluit. Dit moet net telkens geherformuleer word en op 'n bepaalde situasie gekontekstualiseer word.
Mense wat nie binne 'n bepaalde godsdiens funksioneer nie se spiritualiteit lyk nie eintlik veel anders nie. Daar is dalk nie voorafvervaardigde ewig geldende antwoorde nie. Maar die interessante ding is, dat daar maar net 'n ander stel voorveronderstellings is. Jy funksioneer ook maar binne 'n bepaalde paradigma. Jy het ook sekere aannames van waaruit jy met jou redenasies vertrek. Ons kan dit nie ontken nie. 'n Ander stel sogenaamde waarhede word maar net weer jou paradigma en skep vir jou grense!
Die belangrikste verskil, dink ek, wat die byvoeglike naamwoord "postmodern" tot die debat bydra, is die feit dat jy ten minste bewus is van die proses wat in jou afspeel en dat jy hopelik suspisieus selfs oor jou eie denkprosesse sal bly en dat jy hopelik dekonstruktief met jou eie voorveronderstellings te werk sal gaan.
'n Mens se spiritualiteit is m.a.w. altyd outobiografies. Dis 'n proses. Dis jou proses. Dis 'n proses van verhale en waarhede skep. Dis om dan binne jou selfgeskepte paradigma te funksioneer en om dan vanuit jou paradigma jou wêreld te beleef en te interpreteer.
Jou ervaringe van die lewe word ge-storie. Jy dink na oor dinge en jy reflekteer oor gebeurtenisse. So ontstaan daar verhale, waarhede en denkpatrone in jou. En so formuleer jy dan dalk heel onbewustelik, jou persoonlike lewensfilosofie. Jou spiritualiteit word dus gevorm, nie op grond van argumente, belydenisse of geloof nie, maar op grond van ervarings en interpretasies wat verhale word.
Maar verhale is nie net 'n manier om jou ervarings mee te beskryf nie, dit help jou ook om jou eie realiteit mee te konstrueer. Dit is iets wat jy gebruik om betekenis aan jou ervarings mee te gee. Die proses werk met ander woorde so:
Jy ervaar of beleef iets. Dan formuleer jy jou ervaring. So vorm jy 'n verhaal. En met 'n klomp verhale saam, vorm jy vir jou 'n bepaalde paradigma. Jou paradigma slyp jou om die mens te word wat jy is. En vanuit hierdie paradigma, interpreteer en beleef jy jou totale werklikheid.
En dis alles outobiografies want dit is jou ervaring en jou storie en jy word daardeur gevorm. Jy aanvaar bepaalde dinge as jou waarheid. Jy kies om sekere dinge nie te glo en te aanvaar nie. Jou storie gegrond op jou ervaring en keuse, word jou spirituele proses.
En so wórd jy en erváár jy en vórm jy aan jou verhaal en op die ou einde aan jouself! Hierdie proses vorm jóú spiritualiteit. Dit vorm jou menswees en jou persoonlikheid. So word jou lewe dus 'n verhaal wat nooit klaar vertel is nie. En jou spiritualiteit word die venster waardeur jy na die lewe kyk en die sensor waarmee jy die lewe ervaar.
Die postmoderne spirituele mens besef dat sy of haar vertrekpunt vir 'n argument ook nie dié al en enigste waarheid is nie. Dis slegs maar jóú waarheid. Dis hopelik ook nie jou waarheid vir tyd en ewigheid nie. Dis jou waarheid net vir nou, of totdat 'n ander waarheid jou meer oortuig.
Om jou eie paradigma te identifiseer, jou eie denkprosesse te ontmasker, en bewus te wees van jou voorveronderstellings is deel van die groeiproses. Dit maak jou soveel meer bewus van die oomblik waarin jy leef en van die verantwoordelikheid vir die proses waarmee jy besig is.
Dit maak ten minste die reis interessant. Dit beklemtoon die feit dat 'n mens nooit kan arriveer nie. Dit sal altyd 'n reis bly. 'n Reis waarin sekerhede konstant verdwyn en onsekerhede verskyn.
Al meer en meer lyk spiritualiteit vir my na jouself – jou bewuste betrokkenheid by die gewone alledaagse lewe. Dit wat vir jou sin maak. Dit wat jou 'n oomblik laat stilstaan. Dit wat jou op 'n manier raak en aanspreek. Dit wat jou laat betrokke raak en reageer. Dit wat jou van jouself laat gee. Dit wat jou voed en verkwik. Dit wat jou laat besef dat daar meer aan die lewe is as net om asem te haal. Dit is jou spirituele bewussyn. Dit is jy. Dis jou ervaring en interpretasie.
Dit bring my by die konklusie dat spiritualiteit nie te doen het met 'n stel feite of 'n belydenis of iets wat jy aanvaar en wat jy kan verduidelik nie, maar dat dit eerder iets is wat jy is, wat jy ervaar of beleef, wat van jou jý maak en wat jy nie presies kan verduidelik nie.
Dit het nie iets met godsdiens te doen nie, maar dit is 'n ervaring van jóú teenwoordigheid, jou immanensie in hierdie werklikheid. Dit sê iets van hoe 'n mens amper op 'n mistieke en misterieuse wyse jou teenwoordigheid as deel van die groter geheel ervaar en hoe hierdie bewussyn 'n spirituele ervaring word.
Spirituele groei sê dat jy bewus is van jou eie denkstrukture, voorveronderstellings en prosesse ... dat jy telkens jouself ook verdiskonteer, ontmasker en dekonstrueer ... en dat jy dan, by die herkenning van jou eie outobiografiese betrokkenheid in jou argument, stiller word ... en eerder probeer om meer te ervaar en minder te sê! En daarin lê spirituele diepte.
Dr. Flip Schutte is 'n teoloog en skrywer. Sy nuuste boek is Diaspora van die nuwe Christene. Hy is ook die leraar van Sola Fide gemeente in Pretoria. E-pos: