Só sê kenners oor Ramaphosa se eerste 100 daeCyril Ramaphosa (Foto: Cindy Waxa/African News Agency/ANA) Pres. Cyril Ramaphosa is 100 dae in sy amp nadat hy in Februarie as die vyfde demokratiese staatspresident van Suid-Afrika ingehuldig is. Politieke ontleders meen terwyl Ramaphosa se presidentskap reeds ŉ reuseverbetering op die Zuma-jare is, was sy eerste 100 dae as president beslis nie alles sonskyn nie. “Vir ŉ verandering was die staatsrede nie ŉ soort sirkus nie en by die Wêreld Ekonomiese Forum in Davos, Switserland vroeër vanjaar kon Suid-Afrika weer ŉ leier in die veld stoot wat die ekonomie verstaan en internasionaal meer respek afdwing, en dit was alles ŉ groot verbetering op die Zuma-jare. “Tog is daar ook minder positiewe sake, waaronder veral die grondkwessie en die diep verdelings en emosies oor dié saak,” sê prof. Theo Neethling, ŉ politieke ontleder aan die Universiteit van die Vrystaat. Neethling sê alhoewel die DA die president ŉ ses uit tien gegee het, sal hy Ramaphosa darem so ses en ŉ half gee vir sy tyd tot dusver in die amp. “Miskien was die verwagtinge wat baie mense buite die ANC van Ramaphosa gehad het, effe onrealisties. Die nuwe president het beslis ŉ paar goed reggekry, maar daar was sake wat sy pad met ŉ klompie dorings besaai het.” Pres. Cyril Ramaphosa saam met passasiers aan boord ŉ vlug van Safair. Foto: Twitter via @CraygH Waarin het Ramaphosa geslaag in sy eerste 100 dae in die amp? Neethling meen Ramaphosa het daarin geslaag om van ŉ aantal omstrede en onbekwame kabinetslede ontslae te raak, veral ministers wat skynbaar by staatskaping gebaat het en tot die einde van 2017 oudpres. Jacob Zuma se hand versterk het. “Die Ramaphosa-kabinet is beslis sterker as die kabinet in die laaste maande van die Zuma-bewind en die president kon ŉ aantal ministers wat in onguns by Zuma verval en hul poste verloor het, terugbring, waaronder Pravin Gordhan en Derek Hanekom.” Prof. Deon Geldenhuys, ŉ politieke ontleder aan die Universiteit van Johannesburg, het ook die feit verwelkom dat Ramaphosa vroeg reeds van sommige onbekwame minister ontslae geraak het. Neethling sê nog ŉ positiewe punt van Ramaphosa se eerste 100 dae as president is dat daar ook klopjagte op die Gupta-ondernemings en wonings uitgevoer is. “Dit laat dit minstens lyk of senior regeringslui wat saam met die Guptas by staatskaping gebaat het, nie ongestraf sal bly nie.” Hy sê verder Ramaphosa begryp die noodsaak om beleggings na Suid-Afrika te lok. Geldenhuys het bygevoeg dat Ramaphosa beslis daarin geslaag het om afstand te bring tussen hom en sy voorganger en aan die wêreld te wys Suid-Afrika is onder nuwe bestuur. “Sy klem op ekonomiese groei en die bekamping van korrupsie en wanbestuur in die openbare sektor is ook wyd verwelkom.” Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Elmond Jiyane. Waar het Ramaphosa gestruikel in sy eerste 100 dae? Neethling meen egter dit het ook gou duidelik geword dat die nuwe president met talle politieke beperkinge te make het wat sy gesag begrens. “Die ANC as party is diep verdeeld en Ramaphosa geniet nie die steun van almal in die ANC nie. Daar is faksies wat hom nie goedgesind is nie, maar hy kan ook nie bloot links en regs van hulle ontslae raak nie. Daarvoor is die politieke risiko net te hoog. “Die beste voorbeeld is waarskynlik die voormalige premier van die Noordwes, Supra Mahumapelo, en sy ondersteuners wat tot baie onlangs nog verbete geklou het aan hulle posisies.” Geldenhuys sê dit is vir hom ook duidelik dat Ramaphosa in sy eerste 100 dae geweldig baie tyd aan interne struweling in die ANC en die drieparty-alliansie bestee het. “Die spanning is beslis nog nie uit die weg geruim nie en dit kan Ramaphosa vorentoe in sy taak om te regeer, aan bande lê.” Neethling sê verder die grondkwessie wat sedert Desember 2017 hoog op die ANC se program vir die toekoms was, het onmiddellik ŉ skadu gewerp oor Ramaphosa se eerste 100 dae met rassespanning wat selfs toegeneem het. Volgens Geldenhuys staan Ramaphosa soveel tyd aan dié kwessie af omdat dit nie net ŉ partybesluit is wat hy moet uitvoer nie, maar sy hantering daarvan kan eenheid in die ANC en die drieparty-alliansie bevorder of ondermyn. “Dit kan ook die mat onder die EFF uitruk of hulle nóg meer skietgoed teen die ANC gee. Kortom, Ramaphosa is onder enorme druk om radikale grondonteiening na te jaag.” “Dan is daar die onlangse gewelddadige protesaksies in verskeie dele van die land wat ook gewys het die president het geen towerstaf wat hy oor die land kan swaai om alles vlot te laat verloop nie.” Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Jairus Mmutle, GCIS Dít is waarop Ramaphosa nou verder moet fokus Neethling sê hy sal graag wil sien dat daar onder Ramaphosa se leierskap beter rasseverhoudinge in die land ontwikkel. Hy glo ook die president se fokus moet nou wees op stabiliteit en ekonomiese groei in die land. Hy vrees egter dat Ramaphosa se fokus te verdeeld is tussen die hoogs omstrede kwessie van grondbesit (wat rassespanning verder kan voer), en die transformasie van die mynwese met ŉ nuwe dokument wat die berugte Mynbouhandves van Mosebenzi Zwane, die vorige minister van minerale hulpbronne, sal vervang. En natuurlik ook die verdelings binne die ANC. Ramaphosa het reeds vroeg belowe dat hy beplan om die kabinet in sy tyd as staatspresident, te verklein. Neethling sê Ramaphosa sal dit egter nie só wil uitvoer sodat dit verdelings binne die ANC verskerp nie en die party skade aandoen nie – veral nie op pad na die algemene verkiesing in 2019 nie. “As die ANC in 2019 swakker gaan vaar by die stembus as in die verlede, gaan Ramaphosa onder groot druk binne sy party wees.” Geldenhuys sê hy glo Ramaphosa is deeglik bewus van die druk op sy skouers om die ANC se vertoning by die stembus drasties te laat verbeter. “Soos die gesegde lui, ŉ politikus hou sy oog op die volgende verkiesing, ŉ staatsman hou sy oog op die volgende geslag. Of Ramaphosa sal uitstyg tot staatsmanskap en ŉ samebindende nasionale leier sal word wat ook internasionale aansien geniet, sal net die tyd ons leer.”