Verandering en die afwagting van iets nuuts wat gaan gebeur, is die deurlopende tema in vandag se tekste. In Johannes 12 lees ons hoe Maria Jesus se voete salf in voorbereiding op Jesus se begrafnis, op die nuwe dinge wat gaan gebeur. In Filippense 3 besing Paulus die nuwe lewe wat deur Christus se dood en opstanding moontlik gemaak is. Vers 14 se woorde "ek vergeet die dinge wat agter is en strek my uit na wat voorlê", eggo die woorde van Jesaja 43:18-19: "Moenie dinge van vroeër in herinnering roep nie; op vorige gebeure moet julle nie die aandag vestig nie. Kyk, Ek gaan iets nuuts doen …" Psalm 26 is 'n versugting en 'n gebed vir iets nuuts om te gebeur.
1Ses dae voor die Pasga het Jesus na Betanië gegaan. Dit was die tuiste van Lasarus, wat Jesus uit die dood opgewek het. 2Daar het hulle vir Hom toe 'n maaltyd voorberei, en Martha het hulle bedien. Lasarus was een van dié wat saam met Hom aan tafel was. 3Toe het Maria 'n litra egte, uiters kosbare nardusolie geneem, die voete van Jesus gesalf en met haar hare sy voete afgedroog. En die huis is deurtrek met die geur van die olie. 4Toe sê Judas Iskariot, een van sy dissipels, die een wat Hom sou verraai: 5"Waarom is hierdie reukolie nie vir driehonderd denarius verkoop en die geld aan die armes gegee nie?" 6Hy het dit gesê, nie omdat hy vir die armes omgegee het nie, maar omdat hy 'n dief was – hy het die geldbeurs gedra en het van die bydraes gevat. 7Daarop het Jesus gesê: "Laat haar begaan – sy het dit vir die dag van my begrafnis bewaar. 8Want die armes het julle altyd by julle, maar vir My het julle nie altyd nie."
12:1 Jesus oornag die Saterdagnag net ná die Sabbat in Betanië by sy vriende Marta, Maria en Lasarus vir wie Jesus uit die dood opgewek het.
12:2 Marta bedien hierdie keer sonder enige verwyt! Ook Lasarus het aangelê vir die ete met die hele geselskap van dissipels waaronder Judas Iskariot ook was.
12:3 Maria wat die vorige keer aan Jesus se voete gesit het vir sy lering, vat hierdie keer 'n fles egte, en baie duur nardusolie (waarskynlik ingevoer van Nepal in die noorde van Indië) en salf Jesus se voete daarmee, waarna sy sy voete met haar hare afgedroog het. Die hele huis het lekker geruik van die olie. 'n Simbool van die wyse waarop die boodskap van Jesus uiteindelik regdeur die wêreld sou versprei.
Die litra was 'n Romeinse inhoudsmaat van ongeveer 300 ml wat ook met "pond" vertaal kan word.
12:4 Judas, een van Jesus se dissipels, word as Iskariot geïdentifiseer. Dit beteken waarskynlik "man van Kerijot" – 'n dorpie in die suide van Juda (Jos 15:25) – soos sy pa Simon ook genoem is (Joh 6:71), hoewel daar talle ander verklarings vir die naam bestaan (sluipmoordenaar [in Hebreeus sicarri, 'n groep van die Selote], vals een [in Hebreeus šāqar], verraaier [in Hebreeus šakar]). Judas was die een – soos uiteraard met die skryf van Johannes se evangelie bekend was – wat Jesus sou verraai. Judas maak beswaar – uit gierigheid uit – teen Maria se vermorsing – in sy oë – van die olie.
12:5 Judas is baie bewus van die waarde van die olie en vra hoekom dit nie verkoop is vir driehonderd denarii nie – die jaarlikse loon van 'n gewone arbeider – sodat die armes daarby kon baat vind nie.
12:6 Johannes lewer egter sy eie kommentaar dat Judas se vraag bloot skynheilig was. Hy was bekend as 'n dief en wou doodgewoon self by die olie gebaat het. Al die dissipels het geweet dat hy in die gewoonte was om in die geheim die geld in hulle geldkassie vir homself te vat (vgl Joh 13:29).
12:7-8 Jesus kom egter op vir Maria. Dit was immers haar eie olie wat sy gebruik het om sy voete te salf. Hy beveel dat sy gelos word om daarmee te doen wat sy self besluit daaroor. 'n Mens sou Jesus se woord ook só kon verstaan dat Jesus opdrag gee dat sy die orige deel van die nardusolie hou vir die balsem proses by die dag van sy begrafnis. Maar, dit lyk tog asof sy reeds alles gebruik het. Jesus bemoedig haar dus dat Hy "dit" – die olie wat sy so pas gebruik het – koppel aan die gebeure by sy begrafnis. Sy het Hom dus "vooruit" gesalf vir die dag van sy begrafnis (Kruse: John).
12:9 Jesus verklaar dan dat hulle die armes altyd by hulle het. Hulp aan die armes sal altyd moontlik wees. Hy is egter nog net 'n klein tydjie fisies by hulle. Daarom maak dit sin dat Maria Hom geseën het met haar olie, terwyl Hy nog daar was.
Dit is 'n baie ryk gedeelte. Aan die een kant is daar die liefde wat Marta en Maria aan Jesus bewys. Marta versterk Hom met 'n feesmaal vir die uiterlike uitdagings op die pad na die kruis. Maria bederf Hom met duur olie vir die innerlike uitdagings nie net op pad na die kruis nie, maar ook vir stryd wat Hy moet voer in die oorwinning van die dood.
Aan die ander kant is daar die verraad van 'n Judas. Een wat só naby aan Jesus gelewe het, en tog só ver van Hom geëindig het. Sy gierigheid het Hom blind gemaak vir die Messias al het hy die voorreg van sy nabyheid vir meer as drie jaar kon geniet.
Wet: Filippense 3:4b-14
Loflied 390 "Ons kniel hier aan U voete neer 1,2,3,4"
Skriflesing: Johannes 12:1-8
VONKK 277 (U is die lig wat deur die donker skyn)
Vryspraak: 2 Korintiërs 5:17-19 ()
(RUBRIEK: FLAM Gemeentesang – Toewyding / Verwondering / Aanbidding)
Afr. vertaling: 2005 Faani Engelbrecht
Ja, ons verkies nou om by U te wees
En ons verlang na u teenwoordigheid, Heer,
Net soos 'n vader wat sy kinders vertroos
U is 'n Vader wat versorg en beskerm
Hierdie Sondag fokus op die afwagting van iets nuuts. Dit wys reeds hier, diep in Lydenstyd, vooruit na Christus se opstanding. Afhangend van die ouderdom van die gemeente se kinders, kan jy verskillende simbole kies. 'n Skoon vel papier is die maklikste manier om vir klein kinders 'n nuwe begin te verduidelik. Vir ouer kinders kan eiers of paaseiers simbolies goed aanpas by die afwagting van Paasfees.
Woord wat verduidelik kan word: geregtigheid.
Nina is baie opgewonde. Sy skeur die eerste present oop en klap haar hande oor die mooi pop wat sy vir haar verjaardag kry. Sy maak die volgende een oop: dis klere vir die pop. Sy is baie bly. Sy maak nog 'n present oop en dis 'n boek. Haar maats staan rondom haar en kyk blinkoog na die res van die presente. Hulle weet sy wil baie graag 'n hondjie hê en hulle kan nie wag dat sy nog presente oopmaak nie. Sy maak die volgende een oop: dit is twee bakke. En sy skeur haastig nog een oop: dit is 'n mandjie. En dan is daar nog net een present oor. En sy begin bekommerd raak, maar sy sê nog niks nie. Sy maak die laaste present oop, en dit is 'n leiband. Maar, daar is geen hondjie nie! Sy vra met baie huiwering: "Maar, ma, ek het alles vir 'n hondjie, maar hier is nie nog presente nie?"
Haar pa laat hoor hier van die kant af. "Oeps, lyk my ons het 'n present vergeet. Ek gaan dit gou haal." En hy verdwyn na die garage en kom te voorskyn met die oulikste klein babahondjie. Nina spring op en hardloop na haar pa van blydskap en gee hom 'n drukkie. Sy het die grootste present uiteindelik gekry. En sy is só bly!
Watter presente het julle al gekry waaroor julle net so bly soos Nina was?
Hoe het dit julle laat voel?
Ons lees in die Bybel van Maria wat vir Jesus 'n groot present gegee het. Sy het 'n bottel baie lekkerruik olie vir Hom gegee. Dit was so duur dat 'n mens 'n hele jaar al jou geld daarvoor moes spaar.
Ons lees dat Judas, die man wat vir Jesus verraai het, nie baie hiervan gehou het nie. Hy wou eintlik die olie verkoop het en van die geld vir homself gevat het.
Maar, wat sê Jesus? Los haar, sy het 'n wonderlike ding gedoen. Sy het vir my haar beste gegee. En ek is baie bly daaroor. Sy maak My hart bly.
Ons kan maar ons beste vir Jesus gee. Hy waardeer dit en dit maak sy hart bly.
Gebeurtenisse in die Johannes-Evangelie het almal 'n sterk simboliese karakter. Johannes verbind hierdie gebeure met die opwekking van Lasarus, waarvan ons in die vorige hoofstuk lees.
Die salwing van Jesus se voete is beslis 'n sterk simboliese handeling:
Maria se salwing is 'n simbool of teken van dankbaarheid was vir die feit dat Jesus haar broer uit die dood opgewek het.
Verder gebeur die salwing reg voor Jesus se intog in Jerusalem (12:12-19) waar Hy as "Koning van Israel" vereer word.
'n Verdere moontlikheid is dat Jesus hier simbolies as Koning gesalf word, alhoewel konings op hulle hoofde gesalf is en nie op hulle voete nie.
Wat hier gebeur dui op die houding wat dissipels teenoor Jesus behoort te hê, maar ook op die spanning en worsteling in die dissipelkring vanweë die uiteenlopende houdings wat ter sprake kom. Judas en Maria staan reg teenoor mekaar.
Dit is belangrik om vir 'n oomblik te kyk na die woordkeuse van die Evangelieskrywer wanneer dit by die voetesalwing kom. Die woord wat die skrywer hier vir "afdroog" (ekmasso) gebruik, is dieselfde woord wat die skrywer later gebruik wanneer Jesus in Johannes 13:5 die dissipels se voete was en afdroog. Maria se salwing van Jesus se voete en die afdroog met haar hare wys as't ware vooruit na die voetewassing en afskeidsrede in Johannes 13.
'n Verdere belangrike detail is die protes oor die hoeveelheid en die koste van die reukolie wat Maria gebruik het om Jesus se voete te salf. Die protesteerder is Judas (12:4). Hier kry ons weer die suggestie dat ons dit moet verbind met die laaste maaltyd wat Jesus saam met sy dissipels gehad het en waar Judas vir Jesus verraai het. Die breedvoerige beskrywing van Judas se optrede dien dus 'n tweeledige doel: Eerstens maak dit die verbinding met Jesus se dood baie duidelik, en tweedens maak dit Judas se protes ongeldig nog voordat hy dit uitspreek. Wat onder normale omstandighede 'n geldige vraag oor die waarde van die nardusolie sou wees, word by voorbaat as onbetroubaar uitgewys. Hierdie ongeldigverklaring word in vers 6 voortgesit en weer in 13:29 herhaal.
Gierigheid was die vroeë kerk se interpretasie van Judas se optrede van verraad. Daarom dat Judas hier as 'n "dief" (12:6) beskryf word – dieselfde woord waarmee Johannes 10:1, 8 en 10 na die persoon verwys wat die kudde bedreig. Die uitdrukking "nie omdat hy hom oor die armes bekommer het nie" (12:6) eggo die beskrywing van die "huurling" (10:13) wat hom nie oor die kudde bekommer nie.
Die gebruik van dié woorde dui aan dat die beskrywing van Judas daarop gemik is om die leser te help om Judas se optrede in die regte konteks te verstaan. Wanneer hy Jesus verraai, is hy ook besig om die kudde te verraai.
Ons kan dus sê dat Maria se salwing van Jesus se voete twee gebeure in verband met die "uur van Jesus" antisipeer: Jesus wat die dissipels se voete was by die laaste maaltyd (Joh 13), en Jesus se begrafnis. Johannes verbind die salwing en die voetewassing. Die volle betekenis van die salwing gaan verlore as ons nie hierdie verband in gedagte hou nie.
In Johannes 13 was Jesus sy dissipels se voete as uitdrukking van sy liefde vir hulle en as 'n manier om hulle as't ware in die lewe van God in te trek. Hy vra hulle ook om hierdie handeling van diens onder mekaar te herhaal. Wat Jesus vir sy dissipels doen en wat hulle vir mekaar doen, het Maria reeds in 12:3 gedoen.
Twee dissipels, twee houdings
In Maria se optrede vind die leser 'n voorbeeld van die volheid van 'n lewe van dissipelskap. Haar optrede wys vir ons die liefde wat 'n kenmerk van dissipelskap in die Johannesevangelie is, asook die erkenning van Jesus se identiteit wat die Christelike lewe stempel.
Maria se optrede staan in sterk kontras met dié van Judas, wat 'n onbetroubare reaksie op die gebeure rondom die aanbreek van Jesus se laaste ure verteenwoordig. Judas reageer nie met 'n handeling van liefde nie, maar met selfsugtige motiewe. Sy optrede lei tot die verwildering van die kudde, terwyl Maria se optrede die model van liefde voorstel wat ook die karakter van die kudde behoort te wees.
Die krag van Maria se getuienis en dissipelskap in hierdie verhaal, is dat sy weet hoe om op Jesus se optrede te reageer sonder dat dit vir haar vertel is. Sy vervul Jesus se liefdesopdrag (Joh 15) nog voordat Hy dit aangekondig het. Sy omarm as't ware Jesus se heengaan nog voordat Hy sy dissipels daaroor ingelig het (Joh 14; 16). In die salwing van Jesus se voete illustreer sy wat dit beteken om deel van Jesus se kudde te wees. Sy gee haarself in liefde in die aanbreek van Jesus se laaste ure, net soos Jesus Homself binnekort in liefde vir sy dissipels sou gee.
'n Vrou as voorbeeld
In dié verband is dit belangrik om in die toepassing van Johannes 12:1-8 op die lewe van die kerk, in gedagte te hou dat Johannes 'n vrou gebruik as die eerste persoon wat Jesus se liefde beliggaam – dié soort liefde wat Jesus van al sy dissipels verwag.
Hierdie gedagte van 'n vroulike dissipel staan teenoor gelowiges wat meen net mans kan leiersrolle in die kerk van Christus vervul. Hiermee ken die Evangelieskrywer 'n breër én dieper betekenis aan dissipelskap toe. Beide mans en vroue se toewyding, geloof en dissipelskap is belangrik in die kerk.
Dit val 'n mens op hoe onverwags die meeste handelings in hierdie toneel is:
Dit was onverwags dat iemand so 'n groot hoeveelheid duur parfuum gebruik het om iemand anders se voete te salf.
Dit was ook onverwags (ten minste vir die omstanders) dat Jesus die stemming van die fees en die gawe aan Hom gedemp het deur oor sy dood te praat.
Boonop was dit onverwags dat Jesus oor ete in 'n rusie met een van sy dissipels betrokke geraak het.
Maar wat miskien die mees onverwagse was, was dat Maria vir Jesus gesalf het. Dit was gewoonlik mans wat mans salf. Samuel salf Saul as die eerste koning van Israel; manlike pouse salf manlike keisers deur die hele Westerse geskiedenis heen. Maar hier laat Maria haar hare sak – met al die kulturele konnotasies van dié uitdrukking – en salf Jesus.
Dit alles herinner 'n mens daaraan dat God dikwels onverwagte dinge met, vir en deur onverwagte mense doen. Mense het verwag dat die Messias soos koning Dawid sou lyk. Wat hulle in plaas daarvan gekry het, was 'n voormalige skrynwerker en rondgaande prediker. Die skares wat Jesus 'n paar verse hierna verwelkom, het verwag dat Jesus die Romeine sou omverwerp. In plaas daarvan kruisig hulle Hom. Selfs sy volgelinge verwag dat sy kruisiging die einde van die verhaal sal wees – wat uiteindelik blyk net die begin te wees.
God doen die onverwagse …
Dit is natuurlik nog nie eers die helfte van die verhaal nie. Daar is nie verwag dat Sarah kinders sou hê nie, wat nog te sê dat dit die begin van die Joodse volk sou wees. Daar is nie van Moses verwag om die Israeliete na vryheid te lei nie. Daar is nie van Miriam verwag om die profetes van Israel te wees wat haar volk leer om van God se oorwinning oor die Egiptenare te sing nie. Die herderseun Dawid was nie veronderstel om koning te wees nie. So kan 'n mens aangaan.
God tree gereeld na vore om die onverwagte met, vir en deur onverwagte mense te doen. Die hoogtepunt van die vastyd en die viering van Paasfees, is die hoogtepunt van die werk en handelings van hierdie verrassende God, aangesien die dood as die laaste woord aanvaar word totdat Jesus uit die dood opgewek is.
As daar een ding is wat ons hierdie Sondag kan vra, is dit: Wat kan ons van God verwag? Om met mag en geweld die beheer oor te neem? Om ons gebede te verhoor soos ons dit wil hê? Om ons politieke kandidaat of sportspan te bevoordeel? Of eerder of ons bereid is dat God ons weer deur die onverwagte verras?
… vandag nog
Ons kan ook vra waar God op onverwagte maniere in ons gemeenskap aan die werk is.
Deur middel van die halfontbinde jeuggroep waaroor almal in die gemeente bekommerd is, maar wat 'n veilige plek en vriendskap aan die afvlerk-kind op die rand van selfdood gegee het?
Of deur die ouer wordende "dameskring" wat hulle bekommer oor hulle onvermoë om 'n jonger generasie te lok, maar wat steeds lakens aan die plaaslike kinderhuis voorsien en sodoende 'n verskil in kinders se lewenskwaliteit maak?
Of deur die kerk se besluit om die kerksaal aan 'n plaaslike program vir haweloses te verhuur – 'n besluit wat hulle uit finansiële nood geneem het, maar wat hulle verbaas en verheug het oor die feit dat hulle ruimte 'n plek van veiligheid en troos kon word vir mense wat op die rand van die samelewing woon?
Deur wie werk God?
Dan kan ons verder vra deur wie God volgende kan werk. Kyk bietjie na die persone wat naby jou sit. Want God staan op die punt om elkeen van hulle op 'n verrassende manier te gebruik om na hulle naaste om te sien; 'n luisterende oor te gee; hulle werk met getrouheid en moed te doen; om op te staan vir diegene wat minderbevoorreg is; om groepsdruk op skool te weerstaan, en om 'n alternatief te bied vir hulle wat toekyk. Wie weet? Wat ons wel weet, is dat God ons gereeld verras met waar Hy opdaag, wie Hy gebruik en wat Hy bereik.
Miskien kan ons hierdie Sondag ons mense uitstuur op soek na spore van die onvoorspelbare God, die Een wat opdaag waar ons Hom die minste verwag, en altyd ten goede. As julle hierdie week nagmaal vier, kan jy die mense daaraan herinner dat God ook in hierdie maaltyd van brood en wyn opdaag om vergifnis van sondes en hernuwing van ons sendingopdrag aan ons oor te dra. Verder kan jy die seënbede gebruik om mense te versoek om hulle oë oop te maak vir die verrassende maniere waarop God mense gebruik om vir ander, waarvoor Hy so lief is, te sorg.
En terwyl jy voorberei om te preek, onthou dat God, wat Maria onverwags gebruik het om sy Seun te salf, jou ook gebruik – jou geloof, harde werk en gawes – en daardeur ook onverwagte en wonderlike dinge sal doen.