Versindaba » Blog Archive Resensie: "Handspoor" (Louise Boshoff) : Versindaba
Resensie: "Handspoor" (Louise Boshoff)
Resensie: "Handspoor" deur Louise Boshoff. Naledi, 2022.
Louise Boshoff se bundel "Handspoor" het onlangs by Naledi verskyn. Vantevore het van haar verskyn "Handlandskap" (Perskor-Uitgewery, Johannesburg, 1988) en "Witpad" (SA Scientific Publications, 1999).
Die agterbladteks beskryf die bundel "Handspoor" as "eenvoudige verse wat vir die leser toeganklik is". Dit is inderdaad 'n bundel wat min eise aan die leser stel.
Die bundel bestaan uit drie genommerde afdelings wat (rofweg gestel) handel oor die digter se persoonlike lewe: die huis, diere, familielede, verhoudings, ensomeer. Die tweede afdeling handel oor die Suid-Afrikaanse landskap en plekke hier plaaslik, terwyl die laaste afdeling van die bundel fokus op reisbeskrywings van plekke buite Suid-Afrika.
Ontstaan, herkoms en historiografie is 'n belangrike tema in die eerste handvol gedigte – dit situeer as't ware die spreker binne 'n groter opset wat veral op die vrou fokus – "Anima" (p. 13) bestaan byvoorbeeld uit 'n opeenhoping van die name van belangrike vroue met wie die digter haarself identifiseer (die anima is die vroulike aspek van die psige in Jungiaanse psigoanalise), beginnend by Eva. Tog bely die gedig "Eva" (p. 16) die vrou se afhanklikheid van en gebondenheid aan die man in teenstelling met moderne feministiese teorie:
Uit sy rib gebik
Slank gevorm uit die beenboog –
Skelet byna gewigloos –
Die vrou is lig gedig,
Die appel van sy droom.
Dié gedig sluit aan by die vorige gedig, "Been" (p. 14-15) waarin die ontstaan van die mens se skelet in die baarmoeder beskryf word en wat op sy beurt vooruitwys na "Anubis" (p. 46) (Anubis: die Egiptiese god van die doderyk wat voorgestel word deur 'n man met 'n jakkalsgesig) waarin die sirkel voltooi word en die skelet vergaan:
langs die pad hurk ek oor
die halfontbinde jakkalskarkas,
tussen pers-pers vygies lê
die bondel been en vel,
blomblare waai sag aan
teen die dowwe pels,
'n poot strek nog uit na
die vaalgrys teerpad:
'n trok of gif?
Hoe dit ookal is,
daar op bruin en gruis
verval die gebeentes asvaal en stil.
Daarna volg etlike gedigte oor (liefdes)verhoudings wat meestal tradisionele sieninge van die liefde verteenwoordig en té dikwels in trivialiteite verval. "Eerste liefde" eindig op 'n interessante noot:
jy het my laat aanstap sonder jou;
dankie vir die afwesige troupand (sic!).
Plato se Republiek bevat 'n eenvoudige narratologie waarin hy onder andere onderskei tussen verskillende vlakke van vertelling – mimesis en diëgesis – wat, eenvoudig gestel, dui op die mate van vertellerbetrokkenheid in 'n teks. Wayne Booth se bekende terme, "telling" en "showing" is losweg hierop geskoei. Hoewel die onderskeid tussen "telling" en "showing" kompleks en onvas is, kom dit daarop neer dat die leser in die "telling"-modus die indruk kry dat iets tweedehands vertel word, terwyl lesers in die "showing"-modus voel asof 'n toneel voor hulle afspeel waarmee hulle makliker kan identifiseer. Volgens die Franse Strukturalis, Gérard Genette het die verskil tussen mimesis ("showing") en diëgesis ("telling") te make met die afstand van die verteller van sy vertelling: eerstehandse of tweedehandse oordrag van inligting. Plato (ca. 424 VC) skryf dat mimesis by uitstek die modus van poësie is, en ongeag watter kleiner teoretiese onderskeiding daar vandag in die literêre teorie tussen mimesis en diëgesis gemaak word, geld hierdie breë aanname steeds. Dit is my oorwoë mening dat een van die grootste struikelblokke in die skryf van poësie die gebrek aan aanvoeling is wanneer die digter van mimesis ("showing") gebruik moet maak, asook die onoordeelkundige gebruik van 'n soort oral-teenwoordige verteller wat sketsmatig, vanuit 'n hoë uitkykpos, oor gebeure en emosies heengaan. Ongelukkig is daar ook in Handspoor té veel tweedehandse oorvertellings, soos in die gedig "Man" (p. 23):
Jy praat al hoe meer
Oor die beslommernis van besit
Die oortolligheid van goeters:
Die ses ou karre op die erf en
Die ewige bekommernis (…)
Té veel van die gedigte in die eerste afdeling is niksseggend of veralgemenend ("Affêre", p. 20; "Somer draai", p. 27; "Rooi ster", p. 32; "Kunstefees", p.33; "Drif", p. 35, ens.) en moes verkieslik weggelaat wees.
Daar is egter enkele verse in hierdie afdeling wat vanuit 'n interessante ironiese oogpunt fokus, soos "Kundige" (p. 30), 'n gedig oor 'n sielkundige waarin 'n derdepersoonverteller aan die woord is (Louise Boshoff is 'n sielkundige van beroep):
danksy die wetenskap van verstaan
sien sy wel hoedat haar bankbalans
maandeliks verbeter, sy word stroewer
van onbegrip en ongeloof
in Freud en kie –
understanding is no cure (…)
"Kiekie met perd" (p. 24) is 'n gedig met sterk simboliese betekenis en Jungiaanse konnotasies: die skaduwee wat onbedoeld op die foto val, die skadu-aspek van die psige wat onverhoeds opduik; die swart-op-wit-metafoor wat hier selfs unheimlich aandoen. Hierdie is een van die beste gedigte in die bundel:
Kiekie met perd
my boetie my sussie en ek
staan opgelyn voor die maer
wit merrie, pas aangekoop,
my bril skeef oor die neus,
maar ek hou die teuels vas,
glimlag wyd oop bek en
Pa kliek die browny
die son hang agter hom;
sy skaduwee val
oor die wit.
Die twee gedigte oor (oorlede) honde, "Canis Africanus" (p. 28) en "Swart hond" (p. 29) is juwele. Ek haal die laaste reëls van die eersgenoemde gedig aan:
Zana, per toeval, wou ek dink,
het jy by my op 'n strand kom sit,
mening was dat ek jou red, my canis-kind
dit blyk toe andersom;
hart se kwispelpunt.
'n Interessante simbool wat ek al in gesprekke raakgeloop het, maar nog selde in poësie teëgekom het, is die paradysvlieëvanger as simbool van vertroosting en (emosionele) herstel:
op 'n dag kom sit
voor die ruit 'n paradysvlieëvanger
in die geelhoutboom
asof hy haar raaksien (…)
neem waar hoedat sy
uitrol uit die bed, skuifelend stadig
'n hele somer lank herstel.
(Uit: "Herstel", p. 39)
In die tweede afdeling van die bundel Handspoor verken die digter (toeriste-)bestemmings in suidelike Afrika: die Tankwa-Karoo ("Tankwa", p. 43), die Weskus ("Weskusbegraafplaas", p. 47), die Savuti-natuurreservaat ("Savuti", p. 49-50), die Otterwandelpad ("Te voet", p. 51), die Kalahari ("Waterwysers", p. 53-54), die Madikwe-wildreservaat ("Wind as kat", p.56), die Sederberge (p. 57) en Bloemfontein (p. 58). Wat hier opval, is die drie versamelings kort verse onder die titels "Savuti" (p. 49-50) wat vier- en vyfreëlige verse onder afsonderlike titels bevat (bv. "vuur", "nes", "oos", ens.), "Te voet" (p. 51) wat drie- en vierreëlige gedigte bevat en "Waterwysers" (p. 53-54) wat verse met drie, vier of vyf reëls bevat – altesaam 29 kort gedigte, meestal fragmentariese indrukke. Strenger seleksie sou myns insiens toegepas moes word en die digter kon haar hand dalk ook aan vaste versvorme, soos die tradisionele tersine, kwatryn en tanka gewaag het. Daar is 'n paar verdienstelike verse in hierdie versamelings:
rivier loop heuning
uit holtes van kloof en krans
oop aar van aarde
Die derde afdeling bevat gedigte wat herinner aan poskaarte van mooi, eksotiese bestemmings, 'n "ek-was-daar"-fotoboek of Facebook-plasings – tipiese reisgidsfoto's wat waarskynlik in die smaak van die implisiete lesersgehoor van die teks val, maar waaroor daar in hedendaagse tye ernstig gefrons word. Met inagneming van Foucault se werk oor diskoersanalise en spesifiek magsdiskoers, veroordeel Edward Said in Orientalism die konsep wat hy "kulturele imperialisme" noem – 'n diskoers waarin die Westerling van buite na die "eksotiese" mens en plek kyk en 'n Westerse diskoers daarop afdwing. Bill Ashcroft skryf in Post-Colonial Transformations:
the imperial gaze defines the identity of the subject [die "eksotiese" landskap en die "eksotiese" mens], objectifies it within the identifying system of power relations and confirms its subalterneity and powerlessness (p. 141).
Moderne toerisme kommodifiseer die eksotiese bestemming, toeriste smag na 'n outentieke ervaring soos gesien vanuit 'n Eurosentriese perspektief, en dit is presies wat die leser van die laaste afdeling van Handspoor kry – 'n skeefgetrekte beeld in die retoriek van die toeragentskap, die reisbrosjure en die toergids. Nightengale (2019) beweer:
Holiday destinations often evoke an image of idyllic landscapes, inscribed with emotions and feelings; this is a result of imagined geographies of the place caused by the culturally constructed narratives (…) This is a result of advertisements summarising an entire nation's culture into a set of descriptors (…) In doing so, it plays out a "racist fantasy" in which the "east" is homogenised and given the role of inferior; seen as feminised and backwards in relation to the western world (…)
Van hierdie oppervlakkige kyk, die gewaande kennis van selfs die gedagtes van inheemse mense, die fantasie van die toeris, die geloof in die "waarheid" van die reisagent en die reisgids en die implisiete meerderwaardigheid van die besoeker wat waarde vir sy/haar geld wil sien, getuig haas elke gedig in hierdie afdeling. 'n Keurder moes hier tog halt geroep het …:
vanaand waai die wind
kaneel en kardamon
naeltjies en vanielje
hy verkoop yskasmagnete,
gekerfde bakke, 'n spul bont kangas;
staan ingehaak by toeriste
vir foto na foto na foto.
hy droom dan van
'n seboe beestrop
en die een wat lig
vir sy oë is.
ilang-ilang en wildejasmyn,
die digteres loop hier op swart strande,
sy swem in glaswater.
En: kan mens in een dag 'n eiland "ontdek", soos beweer word in "Stoepsit" (p. 72)?
Inderdaad 'n bul in 'n porseleinwinkel, hierdie afdeling!
Die enigste teken van 'n gevoel van vreemdheid op vreemde bodem (LW: nie vervreemding/Verfremdung nie), vind ons in "Nieu-Seeland" (p. 75):
van groen groener groenste
kan ek geen beeld maak nie;
skaap skaper skaapagtig
onthou ek die afwesigheid
van raserige voëls en verkeerschaos;
die mak landskap besprinkel met lasuliet
blou mere, woude en sneeupieke
ráák my nie
Nota by Afdeling 3: In Afrikaans skryf mens "Kambodja" en nie "Kambodia" (p. 68) nie; die gravisaksent (bv. "diè", p. 50) word by herhaling verkeerdelik in die plek van die akuutaksent gebruik ("dié") om klem aan te dui.
Ten slotte: Hierdie bundel sou gebaat het by 'n strenger keurder.
Tog: Gesien in die lig van die bedoelde gehoor of implisiete leser (Iser se term) – 'n lesersgehoor vir wie literêre kwaliteit nie deurslaggewend is nie – behoort hierdie bundel wyd gelees en geniet te word. Dit bevat mooi momente, 'n handvol goeie gedigte waarin die stipkyk en diepkyk van 'n ervare sielkundige deurslaan in sterk simbole en metafore, 'n digter wat die menslike kondisie met deernis en begrip in keurige Afrikaans verwoord. Dit is inderdaad 'n bundel wat vir gewone mense toeganklik is, soos bedoel!
Ashcroft, Bill. 2001. Post-Colonial Transformations. Londen: Routledge.
Foucault, M (1998) The History of Sexuality: The Will to Knowledge . Londen: Penguin.
Nightengale, John. 2019. Orientalism and the cultural constructions of modern-day mass tourism. Decolonization, Society Culture. Augustus 2019. Besoek op 9 Junie 2022.
Said, E. W. 2016. Orientalism: western conceptions of the Orient, Londen: Penguin.
Tags: Handspoor Louise Boshoff, Marlies Taljard, Resensie Handspoor Louise Boshoff
Friday, June 10th, 2022 | Resensies.
3 Kommentare op "Resensie: "Handspoor" (Louise Boshoff)"
June 11th, 2022 at 17:45
Dankie Marlies. 'n Meesterklas. Daar moet keurverslae en ordentlike redigering wees. Alle digters kan hierby baat vind.
June 13th, 2022 at 16:47
As mentor vir vele studente in kreatiewe skryfwerk oor soveel jare aan die UK en soms elders by 'n winterskool. Hierdie bundel is uitgegee met foute. Wie moet ons blameer?
Ek het al by verskeie uitgewershuise gepubliseer: keurverslae, redigering, proeflesers. Jy teken die bundel af en dan eers word dit uitgegee. Daar is uitmuntende uitgewers en redigeerders.
Dryad Press, Imprimatur, NB, Protea, ensomeer; in alfabetiese volgorde.
Jy kan egter nie 'n digter vra om iemand in die bedryf vir 'n keurverslag te vra nie. Al om die hawerklap vra 'n digter een aan by my.
Die uitgewer moet dit doen en anoniem aan die skrywer gee.
Hiermee moet dan gewerk word. Tot die bundel afgewerk is.
En dikwels gaan die bundel deur verskillende weergawes.
Die resensent kyk na die finale produk. Hy of sy is nie bewus van jou persoonlike ellendes nie. Hierom resenseer ek liefs nie my eie digters nie, omdat ek deel was van 'n lang proses.
Dig is harde werk. En as jy publiseer en nie kritiek kan hanteer nie, is die bundel nog in jou.
Johan Coetzee :
June 14th, 2022 at 07:23
Verder sal ek ook aan studente sê: lees tog gereeld en getrou Versindaba en pasop vir growwe veralgemenings en veronderstellings in die kommentaarhokkie wat nie op feite gegrond is nie en veral: moenie dit van toepassing maak waar dit nie ter sake is nie.
Van al die onlangse resensies soos dan ook hier geplaas vind ons dan veral hier 'n 'meesterklas'. Absoluuut indringend. Mooi so. Dit was te wagte.
1.IN DIE UITGEE VAN HIERDIE BUNDEL HET DIE UITGEWER (UIT EIE KEUSE) EEN VAN DIE GEREKENDSTE KEURDERS GEVRA VIR 'N KEURVERSLAG EN INDIEN VAN TOEPASSING, VERDERE REDIGERING.
2. DIE PROSES IS DEEGLIK EN BEHOORLIK GEVOLG. VERSKILLENDE WEERGAWES WAS AAN DIE ORDE.
By ontvangs is hierdie manuskrip deur die UITGEWER aan een van die beste (uitmuntende) keurders gestuur: "keur asseblief". Indien aanbeveel is die opdrag aan die digter om weer verder te gaan werk. Ook veral in samewerking met die redigeerder. Ook dit is gedoen. (Tussen die juwele is daar blykbaar tog gefouteer en daaruit sal die digter leer. Aan dié resensie sal 'n uitgewer en 'n digter sigself steur).
Dus is die korrekte proses van keuring deur die uitgewer gedoen.
Dus in hierdie geval neem die uitgewer verantwoordelikheid vir die uitgee van dié bundel.
Hierdie uitgewer is gelukkig en tevrede dat Lina Spies en de Waal Venter se onlangse bundels ook deur uitmundende keurders en redigeerders se hande is.
Hierdie bundel diskwalifiseer die uitgewer dan om die lys van: "Daar is uitmuntende uitgewers en redigeerders.: So en so- by name.
Hierdie uitgewer het nie die behoefte of swak selfbeeld om tog hierdie (paternalistiese) genoemde lys van "uitmuntendende uitgewers" te haal nie. Daar is ander digters en liefhebbers van poësie wat gelukkig anders dink oor wie uitmuntend is en wie nie. Daar is ander uitgewers in ons alfabet.