Feite of fopnuus: Pasop vir dié ou storiesVerskeie artikels wat tans op sosiale media die ronde doen, is verouderd. Om ou nuusberigte jare later buite konteks te deel, is misleidend en word dus gedeeltelik as fopnuus beskou. ’n Berig oor die verkragting van ’n ses week oue baba in 2013, het onlangs weer soos ’n veldbrand op Facebook versprei. Volgens CrowdTangle, ’n platform wat aanlyn tendense monitor, is hierdie berig in 2019 en 2020 meer kere gedeel as in die jaar toe dit gepubliseer is. Die moord op prof. Daan Wybenga van Clarens in die Vrystaat het ook in 2013 opslae gemaak. ’n Engelse artikel hieroor het in 2013 op die Pro-Afrikaanse Aksiegroep (PRAAG) se webtuiste verskyn. Dié artikel het, nadat dit ook in 2016 en 2019 wyd versprei is, in Junie vanjaar weer op talle Facebookgroepe opgeduik asof die moord onlangs gepleeg is. ŉ Video wat in 2016 gemaak is om mense aan te moedig om Landbouweekblad te boikot, is onlangs ook weer op groepe soos “Suid-Afrikaners teen Linkse Rassehaat” en “Verenig teen die uitwissing van ’n blanke volk” gedeel. Die herrie is vier jaar gelede ontketen toe die destydse besturende redakteur van Landbouweekblad na Steve Hofmeyr se aanhangers as “white trash” verwys het. ’n Facebook-gebruiker het mense daarop attent gemaak dat die voormalige redakteur, Albertus van Wyk, reeds in 2016 bedank het. “Dink mooi voor jy plasings en WhatsApps aanstuur wat baie onskuldige mense hulle werk kan kos,” het sy gewaarsku. “Jou share kan skade maak wat jy nie kan omkeer nie!” Volgens John Sharp, professor in antropologie aan die Universiteit van Pretoria, is daar meer as een rede vir hierdie tipe aanlyn gedrag. “Mense is dikwels roekeloos wanneer dit by kommunikasie via sosiale media kom,” het hy gesê. “Hierdie kwessies leef soms steeds vir hulle voort, óf hul gedrag is bloot kwaadwillig.” Ook prof. Albert Grundlingh van die Universiteit Stellenbosch se geskiedenisdepartement meen dit is dikwels “nie bloot onskuldig of plein dom nie”. “In tye van krisisse soos oorloë en pandemies floreer gerugte en onwaarhede juis omdat tye so onseker is,” het hy verduidelik. “Ek vermoed die meeste mense besef nie hulle deel ou nuus nie,” het dr. Sarah Britten, sosialemediakenner en kommunikasiestrateeg by Brand Factor gesê. “Hulle sien iets ontstellends wat hulle wêreldbeskouing reflekteer, en dan deel hulle dit sonder om na die datum te kyk.” Volgens Britten “leef ons in ’n wêreld wat ongelooflik verdeeld geword het” en “waar niemand na ’n standpunt wil luister waarmee hulle nie saamstem nie”. “Ons wil sekerheid hê en ons wil voel asof ons altyd reg is.” Sy meen dat hierdie houding tot verdere polarisasie lei en dat daar verder weg van oplossings beweeg word. “Uiteindelik blaas die deel van ou nuusberigte net emosies aan, wat tot nog meer haat lei,” het Britten bygevoeg.