Chris Chameleon: Die verlede, genade en vredeArgieffoto (Foto: DariuszSankowski, Pixabay) Soms sit ek in my eie gedagtes versonke. Dink oor ŉ tikkie dat, ŉ bietjie dit. En oor die verlede. Om beter, verder in die verlede in te kan kyk, sit ek my verledensbril op, want die bril waarmee ŉ mens na die verlede kyk, is ŉ wonderlike ding. Sy lense maak die lelik minder lelik, die mooi des te mooier. Swaarkry word byna lekkerkry soos die vernis van onskuld dik en gemaklik smeer oor alle krapperigheid. Dis seker waarom woorde soos belhamel, skurk en swernoot hul venyn deur die jare verloor het en nou in Afrikaans handiger te pas kom as grappige verwysings na ondeugde wat destyds werklike erns gekonstateer het maar deur die rooskleurige loep op die verlede van alle erns ontneem is. So word van my swaarste tye ligte uitdagings: Die bleek, dun snytjie brood wat op sy tyd die enigste vertroosting vir ŉ skreeuende maag was, word lekker terwyl jy onthou hoe jy hom 30 keer gekou het sodat hy selfs koek word, omdat speekselamilase stysel in suiker omskep. Die skaal van armoede word in balans gehou deur die geweldige waardering vir klein genadetjies: Die koue bestaan net om die agtergrondtoneel te skets vir die heerlike vertroosting van ŉ uiteindelike kaggel. Maar dan begin ek myself in die verhale raaksien. Helaas werk die loep nie op my blik na binne nie. Hy doen die teenoorgestelde – maak dinge erger, leliker, meer foutief. Dalk is dit net ŉ loeplose blik, wat natuurlik erger is, want daar is ŉ sekere vertroosting in die vermoede dat jy onregverdig benadeel word deur jou eie selfkritiese beskouing. Die derdepersoonsverteller hef sy stem en doen dit soms letterlik, soos wanneer ek in ŉ stiller oomblik met my gedagtes in die verlede rondkrap en dan luidkeels ŉ “Ai!” of ŉ “Aggenee man!” uitroep. Dan vra my verwarde geliefde wat dan nou oor my lewer geloop het en ek sê maar net ewe verleë “Nee niks nie”, want, moet ek nou weer daar gaan krap waar die rofie van die verlede so pas verwyder is? Vanwaar dan hierdie vreeslike selfkritiek? (Ek skryf hierdie rubriek vir ŉ slag ná ŉ lekker skemerkelkie, dus, verskoon asseblief die filosofiese geskarrel.) Ek dink die antwoorde lê by vergifnis en genade. Twee dinge wat dieselfde lyk, maar tog verskillend is. Genade is ŉ diens aan die ‘vyand’. Deur genade word vergelding gespaar. Maar dit geskied nie onvoorwaardelik nie. Dit verg berou as teenprestasie. Met die aanbod van berou, kan genade gebied word, want om die berouvolle te straf is soos om vir die bekeerde te preek. Vergifnis is ŉ diens aan die self. Vergifnis verklaar die saak as afgehandel, sodat die verlede nie met sy moddervuil skoene hier in die voorkamer van die hede of in die toekoms sal rondstrompel nie. Dit beteken nie mens hoef te vergeet nie – anders word die skoolgeld onnodig betaal. En hoe kry ek hierdie twee uitgangspunte op myself toegepas? Hoe maak ek prakties werk van my eie filosofiese hoogdrawendheid? Deur ŉ tikkie nederigheid. Want sien, in beide genade en vergifnis kom ek agter dat ek myself aanstel as die verontregte, maar ook die regter. Dis darem ŉ vreeslike belangrike posisie daardie. ŉ Mens moet kies, jy staan óf in jou eie beskuldigdebank, óf jy sit in die regterstoel. Dis slegs in ŉ wêreld van waansin dat ŉ mens beide posisies tegelykertyd kan beklee en die prys van daardie waansin is… ja, wel, die waansin van hardop uitroepe van selfverleentheid. ŉ Mens moet dus kies: regter of beskuldigde? Dit klink dalk selfbelangrik, maar ek kies dan vir regter, omdat dit nader aan die waarheid is. Die beskuldigde is ŉ weergawe van myself uit die verlede – iemand wat ek nie meer is nie. Die regter is wie ek nou is, voor wie my vorige self nou verantwoording moet doen vir die ongemak van die hede. En hierdie regter moet met genade en vergifnis oordeel. Die voordeel daarvan is dat dit ook goeie oefening gee vir ŉ gesonder ingesteldheid teenoor ander mense se onreg teen jou. Dit maak jou eie emosionele wêreld gemakliker, en, só vertel ŉ ou tannie met helder katoen klere en wilde hare my, keer dat ŉ mens die siekte van onbuigsaamheid, artritis, kry. “Liefie, wat praat jy nou weer daar met jouself?” vra my beminde. “Nee, ag, ek sê maar net ‘Toemaar ou Chrissie, ek vergewe jou, gaan in vrede’.”