Dit kom presies ooreen met Schleiermacher se bewering van meer as 'n eeu gelede. Hy (vgl. Gadamer, 1975: 165) beweer dat dit wat in 'n literêre werk gesê word, nie geskei kan word van die manier waarop dit gesê word nie.
Uit al die bg. beskouings kan die gevolgtrekking gemaak word dat 'n literêre teks van 'n nie-literêre teks verskil omdat al die potensialiteite van die taal in die literêre teks ten volle benut word. Om Lotman (1977: 29) se uitdrukking te gebruik: daar vind "SEMANTISERING" van die nie-semantiese elemente van die natuurlike taal (bv. op die vlak van die fonologie, die sintaksis, ens.) plaas wat 'n dinamiese verhouding tussen die verskillende elemente binne die georganiseerde struktuur bewerkstellig, wat dan 'n sekondêre of gesimboliseerde betekenis aan die teks verleen.
Die onvertaalbaarheid van die literêre teks geld veral in die gedig. In die ROMAN en DRAMA is die onvertelbare elemente soos bv. die taalklank en -ritme minder geëksploiteer as in die gedig en die onoordraagbare versvorm ontbreek in die roman en drama.
Die voorgaande opmerkings maak dit noodsaaklik om die vraag te vra of poësie inderdaad vertaalbaar is. Dit is 'n kontroversiële onderwerp en baie beroemde geleerdes het hulle al vir én teen die vertaling van literêre tekste uitgespreek.
Ook die RITME, wat in die eerste plek bestaan uit 'n afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepe (of lang en kort lettergrepe) leen hom nie tot vertaling nie. Die probleme word onoorkomelik as 'n mens in gedagte hou dat daar, behalwe hierdie soort ritme, ook 'n ritme bestaan wat die gevolg is van sinsintonasie, en 'n ritme wat Eichenbaum (1978: 76) die harmoniese ritme noem (bv. as gevolg van alliterasie).
Die gedig "Danca" ("Dans") van Carlos Gabriel (in Cautela & Ferreira, 1965: 113) steun swaar op die drie soorte ritmes wat hierbo genoem is en is inderdaad 'n goeie voorbeeld van die onvertaalbaarheid van die ritme. Die onwelluidenheid van die gedig wat aan die presiese herhaling van die eerste tien versreëls ná die eerste punt gekoppel kan word, simboliseer die onaangename eentonigheid van die lewe. Die belangrikheid van die ritme as 'n integrale struktuurelement van die gedig maak dit onmoontlik om die woorde bloot semanties om te sit in 'n ander taal. In so 'n geval sal die doelteks nie as 'n ekwivalent van die bronteks kan funksioneer nie.
'n Sinryke vertaling van poësie wat al die implikasies van die poëtiese struktuur sal bevat, is onmoontlik. Nogtans is daar vir elke stem teen vertaling van literêre tekste ook 'n voorstander. Een van die hedendaagse ondersteuners van vertaalde poësie, André Lefevere, het onlangs geskryf dat die vertaling van 'n literêre werk meer waarde het as die werk van die kritici, omdat dit 'n groter mate van wetenskaplikheid vertoon. Lefevere (1981: 24) ontken nie dat daar 'n "verlies" met enige vertaling gepaard gaan nie, maar by beskou hierdie "verlies" as deel van enige kommunikasieproses en daarom nie 'n afdoende rede om die bestaansreg van 'n vertaling te bevraagteken nie.
Popovič (1977) huldig 'n gematigder standpunt. Hy gee toe dat 'n vertaling nie altyd op alle vlakke van die teks (fonologies, morfologies, sintakties, leksikaal, ens.) gerealiseer word nie, maar dat dit deur die opbou van die doelteks m.b.v. die verbintenisse wat tussen die verskillende struktuurvlakke ontstaan, tog moontlik is om 'n meer aanvaarbare vorm van herkodering tot stand te bring.
Die standpunt oor die vertaalbaarheid of onvertaalbaarheid van die gedig hang af van ons opvatting van die poësie. As 'n mens 'n onderskeid tref tussen VORM EN INHOUD, en lg. as die waardevolste komponent beskou, en ook aanvoer dat daar geen verskil tussen literêre taal en nie-literêre taal bestaan nie, dan is poësie inderdaad vertaalbaar. As 'n mens egter die vorm as die inhoud beskou, en sake soos klank, tipografie en die semantisering van nie-semantiese elemente onlosmaaklik as die manifestering van die konsepte van die gedig beskou , dan is poësie, soos Jakobson gesê het, uiteraard onvertaalbaar.
Hoewel die nie-vertaalbaarheid van die literêre werk waarskynlik die beste aan die hand van die poësie geïllustreer kan word, is die vertaalbaarheid van literêre prosa (en dit sluit die prosadrama in) ook nie sonder probleme nie. Daar is sekere areas van die literêre prosa wat die vertaler beslis koudsit. Die volgende paar voorbeelde behoort dit te illustreer.
Eiename, bv., kan gewoonlik nie bevredigend in die doeltaal omgesit word nie, aangesien hierdie name betekenisvol in die totale teks van 'n roman mag wees. Die hoofkarakter in Eça de Queirós se roman A reliquia (Die relikwie) se naam is Raposo, wat "jakkals" beteken. Dit is 'n goeie beskrywing van sy sluwe en skynheilige geaardheid. In ander gevalle, soos in O primo Bazilio (Neef Basilio) van dieselfde outeur kan die funksie van die eienaam weer anders wees; een van die karakters staan bekend as D. Felicidade, wat "mevrou Geluk" beteken, terwyl sy inderdaad 'n baie ongelukkige vrou is. Omdat eiename gewoonlik nie vertaal word nie, sal die ironie in haar naam beslis in 'n vertaling verlore gaan, net soos die implikasies van Raposo se naam in 'n vertaling aan die leser sal verbygaan.
Die spraakeienaardighede en maniërismes van sekere groepe, subkulture en periodes is dikwels ook onvertaalbaar, omdat dit deel vorm van die kern van daardie kultuur en moeilik in die doeltaal weergegee kan word, 'n Portugese leser sal Libaninho aan sy spraak onmiddellik as 'n homoseksueel herken, terwyl dit moontlik nie sal gebeur by 'n leser van 'n ander taalgroep wat die werk in 'n vertaalde vorm lees nie. Die karakters in die roman van Aquilino Ribeiro gebruik die streektaal van die Portugese provinsie Beira. Hulle taal gee die leser 'n kykie in die gees van mense wat gevorm is deur die aanraking met die ontberinge van ongunstige klimaatstoestande en 'n harde land. Hulle kommunikatiewe kode kan beswaarlik deur 'n buitestaander begryp word. Die sintaksis van 'n 15e-eeuse Portugese literêre teks openbaar 'n bepaalde gesigspunt wat verlore kan gaan as dit vertaal word, omdat 'n teks nie net kultuurgebonde is nie maar verankerd is in die tyd waarin dit geskryf is.
Woordorde in die prosa is nie slegs 'n saak van die sintaksis nie maar ook van die komposisie (Cloete, 1980: 13-14) en kan daarom implikasies hê waaraan 'n vertaling moeilik reg kan laat geskied, moontlik ook a.g.v. die verskillende sintaktiese strukture van die doeltaal. In Genesis 22 (uit die nuwe vertaling van die Bybel (1983)) word God se opdrag aan Abraham so weergegee: "Vat jou seun, jou enigste seun, Isak wat jy liefhet, en gaan na die landstreek Moria toe en offer jou seun as brandoffer daar op een van die berge wat ek vir jou sal aanwys." In die Hebreeus verskil die woordorde: "Vat jou seun, jou enigste seun, wat jy liefhet, Isak, en gaan ..." Hieruit is dit duidelik dat dit vir die Jode van die tyd belangriker was om God te gehoorsaam as dat Isak geoffer sou word. In die Hebreeuse weergawe maak die menslike perspektief plek vir die meer relevante Goddelike opdrag. Dit gebeur nie in die vertaling nie.
Selfs as spreekwoorde of idiomatiese uttdrukkings wat soms in 'n roman voorkom ekwivalente in die doeltaal het, kan hulle in 'n vertaalde vorm in die totale teks van die roman hulle trefkrag verloor. Hoewel die volgende voorbeeld nie uit 'n roman kom nie, kan dit die probleem uitlig. Die Portugese sê: "puxar a brasa à sua sardinha", wat letterlik beteken: "om die brandende kool nader aan jou sardientjie te trek". In Engels sal die spreekwoord weergegee word met: "to bring grist to one's mill".
'n Mens kan dus tot die gevolgtrekking kom dat hoewel die storie van 'n roman toereikend in die doeltaal omgesit kan word, die simboliese implikasies van die struktuurelemente nie altyd in 'n vertaling tot sy reg kan kom nie; en daarom kan 'n mens nie sê dat die doelteks die ekwivalent van die bronteks is nie. Die kommersiële vertalings van groot romans, waaraan 'n mens mettertyd gewoond geraak het, hou die voordeel in dat dit die gewone mens bekend stel aan goeie literêre werke, maar dit kan op grond van die verliese waarna hierbo verwys is, nie die kenner tevrede stel nie.