Die weggooide been van 'n hoenderbeen wat duisende jare gelede met tande uit 'n dinee geëet is, bevat van die oudste bekende fisiese bewyse vir die bekendstelling van huisgemaakte hoenders na die vasteland van Afrika.
Gebaseer op radio-koolstof-datering van ongeveer 30-hoenderbene wat op die terrein van 'n ou boerderygebied in hedendaagse Ethiopië opgegrawe is, het die bevindings nuwe lig gebring oor hoe huisgemaakte hoenders ou paaie en see oorgesteek het om plase en plase in Afrika te bereik en uiteindelik , elke ander hoek van die wêreld.
"Ons studie bied die vroegste direkte gedateerde bewyse vir die teenwoordigheid van hoenders in Afrika en dui op die belangrikheid van Rooi See en Oos-Afrikaanse handelsroetes by die bekendstelling van die hoender," sê Helina Woldekiros, hoofskrywer en 'n postdoktorale antropologie-navorser in Washington Universiteit in St Louis.
Binnelandse hoenderbene wat van Mezber herstel word, sluit in 'n distale tibiotarsusbeen met 'n snypunt (links) en die skag van 'n humerusbeen met 'n menslike tandmerk (regs). (Krediet: Hoflikheid van die Internasionale Tydskrif Osteo Argeologie)
Die belangrikste wilde voorouer van vandag se hoenders, die rooi oerwoud Gallus gallus is endemies aan sub-Himalaja-Noord-Indië, Suider-Sjina en Suidoos-Asië, waar die kuikens eers 6,000-8,000 jaar gelede geteister is. Nou is die nageslag van hierdie eersgemaakte hoenders nou alomteenwoordig oor die wêreld, en bied moderne navorsers waardevolle leidrade aan antieke landbou- en handelskontrakte.
Die koms van kuikens in Afrika en die roetes waarmee hulle albei in die vasteland versprei en versprei het, is nie bekend nie. Vorige navorsing gebaseer op voorstellings van kuikens op keramiek en skilderye, plus bene van ander argeologiese terreine, het voorgestel dat hoenders vir die eerste keer in Afrika deur Noord-Afrika, Egipte en die Nylvallei oor 2,500 jaar gelede vir Afrika bekendgestel is.
Die vroegste beengebaseerde bewyse van hoenders in Afrika dateer tot die laat eerste millennium vC, van die Saite vlakke by Buto, Egipte-ongeveer 685-525 VC.
Hierdie studie, gepubliseer in die Internasionale Tydskrif Osteo Argeologie, stoot daardie datum terug deur honderde jare. Die navorsing dui ook daarop dat die vroegste inleidings uit handelsroetes op die oostelike kus van die vasteland gekom het.
"Sommige van hierdie bene was direk radiokoolstof gedateer na 819-755 BC, en met houtskooldatums van 919-801 BC, maak dit die vroegste kuikens in Afrika," sê Woldekiros. "Hulle predateer die vroegste bekende Egiptiese hoenders met minstens 300 jaar en beklemtoon vroeë eksotiese faunale uitruilings in die Horing van Afrika gedurende die vroeë eerste millennium vC."
Sif deur voëlbene
Ten spyte van hul wydverspreide, hedendaagse belangrikheid, word hoenderverblyf in klein getalle by argeologiese terreine aangetref. Omdat wilde familielede van die galiform hoenderspesies in Afrika groot is, het hierdie studie vereis dat navorsers deur die oorblyfsels van baie klein voëlspesies moet sif om die bene te identifiseer met die unieke groottes en vorms wat kenmerkend van huishoudelike hoenders is.
Woldekiros, die projek se dierkundige argeoloog, het die hoenderbene by 'n veldlaboratorium in Noord-Ethiopië bestudeer en haar identifikasies bevestig deur 'n vergelykende beenversameling by die Instituut vir Paleoanatomie aan die Universiteit van Ludwig Maximillian in München te gebruik.
Uitgegrawe deur 'n span navorsers onder leiding van mede-outeur Catherine D'Andrea, professor in argeologie aan die Simon Fraser Universiteit in Kanada, is die bene wat vir hierdie studie ontleed is, van die kombuis- en leefvloere van 'n ou landbougemeenskap bekend as Mezber, herwin. Die landelike dorpie was in die noorde van Ethiopië ongeveer 30 myl van die stedelike sentrum van die pre-Aksumite beskawing. Die pre-Aksumites was die vroegste mense in die Horing van Afrika om komplekse, stedelike en landelike handelsnetwerke te vorm.
Taalkundige studies van antieke wortelwoorde vir hoenders in Afrikatale dui op verskeie inleidings van hoenders na Afrika na verskillende roetes: van Noord-Afrika deur die Sahara na Wes-Afrika; en van die Oos-Afrikaanse kus na Sentraal-Afrika. Geleerdes het ook die biodiversiteit van hedendaagse Afrika-dorpse hoenders getoon deur molekulêre genetiese studies.
"Dit is waarskynlik dat mense kuikens na Ethiopië en die Horing van Afrika herhaaldelik oor 'n lang tydperk gebring het: oor 1,000-jare," sê Woldekiros. "Ons argeologiese bevindings help om die genetiese diversiteit van moderne Afrikaners se kuikens te verklaar as gevolg van die bekendstelling van diverse hoenderlinies wat uit die vroeë Arabiese en Suid-Asiatiese konteks en later Swahili-netwerke kom."
Mislukkings en suksesse
Hierdie bevindings dra by tot breër verhale oor maniere waarop mense huisdiere regoor die wêreld beweeg deur middel van migrasie, uitruiling en handel. Antieke bekendstellings van huisdiere na nuwe streke was nie altyd suksesvol nie. Zooarkaeologiese studies van die gewildste troeteldiere soos beeste, skape, bokke en varke het herhaaldelike inleidings sowel as mislukkings van nuwe spesies in verskillende streke van die wêreld getoon.
"Ons studie ondersteun ook die Afrika-Rooi See-kus as een moontlike vroeë roete van inleiding van hoenders na Afrika en die Horing," sê Woldekiros. "Dit pas by maniere waarop maritieme ruilnetwerke belangrik was vir globale verspreiding van hoender en ander landbouprodukte.
"Die vroeë datums vir hoenders by Mezber, gekombineer met hul teenwoordigheid in alle beroepsfases by Mezber en in Aksumite-kontekste 40 BC-600 AD in ander dele van Ethiopië, toon hul langtermyn sukses in Noord-Ethiopië. "