Die grootste teenstander van Afrikaner-nasionalisme is die Engelse Imperialisme wat die Afrikanernasie in 1805 verower het. Toe het die Engelse probleem begin en dit heelwat vererger met die vestiging van ’n Engelssprekende bevolking in die land. Die Engelse imperialisme het die land van die Afrikaner verower om die Engelse ryk uit te brei en om Afrikanerland ’n verlengstuk van Engeland te maak. Dit kom natuurlik in botsing met Afrikaner-nasionalisme. Nie alleen het die Afrikaner se land, sy vryheid, sy taal en sy kultuur in gevaar gekom nie, maar selfs sy bestaan as nasie.
Al het die Engelse imperialisme die Afrikaner goed behandel en al het hy Afrikaners vertroetel en op alle maniere hul belange bevorder, was daar miskien ’n baie groter gevaar dat die Afrikaner sou verdwyn as nasie. Die feit dat daar ’n groot Engelssprekende bevolking is wat ’n aanhangsel van die Engelssprekende wêreld met sy magtige taal en kultuur is, is ’n bedreiging vir die bestaan van die Afrikaanse taal en kultuur sowel as ’n hindernis vir die groei en vrye ontwikkeling daarvan.
Die stryd van Afrikaner-nasionalisme moet dus wees om die Engelse taal en kultuur, wat ’n vreemde element in die Afrikaner se land is, te verwyder of skadeloos te maak. Dieselfde geld vir die Engelse lewensbeskouing. Tot oorwinning behaal is, sal Afrikaner-nasionalisme in ’n heftige stryd gewikkel wees.
Die internasionale kapitalisme het ’n bondgenoot van die Engelse im­perialisme geword nadat die minerale rykdomme van die land ontdek is.
Sonder die ondersteuning van die internasionale kapitalisme sou die Afrikaner moontlik reeds die Engelse imperialisme baas geraak het. Dit is hierdie kapitalisme wat die ekonomie van die Afrikanerland so beheer dat sy bondgenoot die grootste werkkring beheer. Dit is hierdie beheer oor die werkkringe wat eers in die hande van die imperialisme, maar met ekonomiese ontwikkeling in die hande van die internasionale kapitalisme oorgegaan het, wat die grootste krag is teen nasionalisme. Dit is hierdie magte wat hoofsaaklik die rede is waarom immigrante van ander nasies by die Engelssprekende groep aansluit en waarom Afrikaners van hul nasie weggelok word.
(iii) Die Barbaredom
In die verlede was die stryd van nasionalisme teen die barbaredom een van selfbehoud. Die barbaredom was geen taal- of kultuurgevaar nie en ook nie ’n geestelike of lewensbeskouingsgevaar nie, maar wel een van geweld en van uitdelging. Vandag, met die ondersteuning van die geldmag en die Kommunisme sowel as die invloede van die Engelse im­perialisme, het dit vir die eerste keer ’n werklike politieke gevaar geword.
In die verlede het die Afrikaner se nasionalisme in sy strewe om sy identiteit te behou, versterk deur sy godsdiens, hom gered van vermenging en verbastering. Vandag moet sy nasionalisme stry teen vreemde ideologieë wat vermenging voorstaan.
Afrikaner-meelopers van die imperialisme en Afrikaner-lafhartigheid
Die stryd was altyd daar teen die Afrikaners wat hul eie nasie verloën om persoonlike voordeel. Hierdie element is verder versterk deur swakkelinge en lafhartiges wat dan meelopers van die vyand van Afrikaner-nasionalisme geword het. Daar is verengelste Afrikaners, gedeeltelik-verengelste Afrikaners en sogenaamde verligtes met dubbele persoonlikhede en wat dan die Engelse persoonlikheid laat oorheers, wat almal vyande of potensiële vyande van nasionalisme is. Weens die Afrikaner se sagte optrede teen hierdie soort vyande, het hul vernaamlik onder die geleerdes en rykes van die Afrikaner vermeerder.
Die optrede van sogenaamde leiers wat voorgee om nasionalisme te ondersteun terwyl hulle optrede die teenoorgestelde daarvan is, het heelwat bygedra om hierdie element te vermeerder.
Politiek word in baie lande op ’n oneerlike wyse gedryf. Daar word van verdraaiings, huigelary, slegmakery, misleiding en selfs leuens gebruik gemaak. Die pers wie se doel dit is om in te lig, om nuus te versprei en om die waarheid te verkondig, het ook gedaal tot die lae standaard van die politiek. Die Engelse is een van die relatief eerlikste nasies wat hulle private en besigheidslewe betref maar handhaaf dubbele standaarde, d.w.s. ’n relatief hoër een in die private lewe en ‘n relatief laer een in die politiek. Soos Arthur Griffith, die Ierse patriot, dit gestel het: „No British statesman ever officially tells the truth, or assigns to any act its real motive.”
Die eerste politieke party deur Afrikaners gestig, was die Suid-Afri­kaanse Boerebeskermingsbond in 1878 van Jan H. Ilofmeyr, redakteur van Het Zuid-Afrikaan. Dit het hom bekend gemaak en tot die voorgrond gestoot. Hy het geveg vir die ekonomiese belange van die Boere. ’n Jaar daarna het J.F. du Toit en sy broer ds. Du Toit die Afrikaner- bond gestig. Die ideale en beginsels van die Afrikanerbond was dié van Paul Kruger. Dit het ’n republikeinse doel gehad. Paul Kruger en Piet Joubert in die Transvaal en F.W. Reitz en C. Borchenhagen in die Vrystaat was ondersteuners van die Afrikanerbond. Hofmeyr was ’n geslepe hoewel begaafde politikus en toe hy besef het dat sy party nie vordering maak nie, het hy ’n samesmelting met die Afrikanerbond bewerkstellig en leier daarvan geword. J.F. du Toit was nie opgewasse teen die intrige van die Mol, soos Merriman later vir Jan Hofmeyr genoem het, nie. Die onervare Afrikanermassa was totaal nuwelinge in die politiek en kon dus maklik verlei word. Die Afrikaner het dus in sy beginjare nie alleen die Engelse op die Engelse terrein beveg nie, maar ook met sy eie soort wapens. Later, na die Tweede Vryheidsoorlog, het altwee kante dieselfde metodes gevolg en dubbele morele standaarde gehandhaaf. Dit het nie met die tyd verbeter nie maar eerder vererger tot die vuilste verkiesing in Suid-Afrika se politeke geskiedenis in 1970.
Imperialisme bemoei hom nie met reg en regverdigheid nie, en van die ondersteuners daarvan kan ’n mens niks beter as die dubbele stan­daarde en laer metodes van baie leiers en ondersteuners verwag nie. Christelik-nasionalisme is gegrond op reg en geregtigheid. Persone wat beweer dat hulle Christelik-nasionalisme ondersteun en tog dubbele morele standaarde en oneerlike metodes gebruik, is aan walglike huigelary skuldig.
Weens die dubbele standaarde wat algemeen aangeneem is, neem vuil dade toe in naam van politiek en word dit selfs aangemoedig. Die gevolg is dat in Suid-Afrika die Engelse nooit die Afrikaner in die politiek glo nie en andersom. Selfs waar dade of gebare eerlik en opreg bedoel is, word dit nie deur die ander party vertrou nie.
Daar is nog, en in die verlede was daar ook persone en leiers wat probeer het om een standaard te handhaaf. Hulle was goeie en eerlike mense, maar hulle stryd is en was dikwels moeilik. Onder omstandighede soos wat vandag bestaan, word selfs goeie mense en leiers soms baie inkonsekwent in hul uitlatings en optrede. Dit sal later bewys word. Selfs binne die Afrikaner se politieke front het dit tot vandag vir ’n mens met hoë morele politieke standaarde en ’n openlike en eerlike houding toe moeilik gegaan om staande te bly en tot die leiding deur te dring. Net soos Oom Lokomotief du Toit die stryd om leierskap teen die slinkse Hofmeyr verloor het, so het dit keer op keer later in die politieke front van die Afrikanerdom gebeur. Dit het dr. C.J.H. de Wet met sy ondervinding met Keeromstraat uitgevind. Voor Hofmeyr binne die Afrikanerbond sy ondermyningswerk begin het, het hy die redakteur van die Cape Times en sekere vooraanstaande Engelse in sy vertroue geneem. Hofmeyr was ’n groot bewonderaar van die Engelse en hulle lewensbeskouing. Hy was ’n imperialis soos Cecil Rhodes wat in desentralisasie van die Britse Ryk geglo het, d.w.s. dat kolonies in ’n mate selfregering moet kry maar dat hulle Brits moet bly en lojaal aan die Koningin wees. Geen denkende Engelsman het hom ten spyte van sy toenadering vertrou nie en die opregte Afrikaners het hom net so min vertrou.
Onder sy leiding het die Afrikanerbond van ’n republikeinse beweging en sterk politieke front vir die Afrikanerdom verwater tot ’n nuttelose neutrale party wat geen politieke front van die Afrikanerdom kon wees nie. Kruger, Reitz en ander Transvalers en Vrystaters het in botsing met die Afrikanerbond gekom, terwyl Rhodes, Hofmeyr se vriend, as imperialis sy voile ondersteuning geniet het. Hofmeyr het die Afrikaners verwar met sy „South African” nasie, sy lojaliteit aan die koningin en bewering dat ’n Afrikaner tog ’n goeie Afrikaner kan bly en ook lojaal aan die Engelse koningin kan wees - iets wat hy goed geweet het onmoontlik was. Die massa het nie begryp dat die nuwe nasiebou niks anders as die vernietiging van die Afrikanernasie beteken het nie.
Wat aanstootlik was in Hofmeyr was dat hy sy slinksheid en oneerlikheid onder die dekmantel van ’n ortodokse godsdienstige uiterlike bedek het. Merriman kon hom ook nie verdra nie.
So het die eerste politieke front van die Afrikanerdom in Kaapland onder leiding van Hofmeyr totaal ineengestort. Dit het sover gedaal dat toe Cecil Rhodes die Jameson-inval in Transvaal loods, hy Kaapland met die volle ondersteuning van Hofmeyr en die Afrikanerbond regeer het. Hofmeyr was wel geskok in Rhodes se optrede, maar het nog dieselfde ideaal gekoester.
In Transvaal en die Vrystaat, wat destyds onafhanklike state was, het nasionalisme geheers en geen politieke front was nodig nie. Al die groepe in Transvaal was nasionaal terwyl nasionalisme onder die leiding van president Steyn die oorheersende faktor in die Vrystaat was. In die Z.A. Republiek was daar geen politieke partye in die Engelse sin nie. Soiets was deur die grondwet verbied en het dus nie ’n verdelende ele­ment in die nasie geword nie.
Na die Vryheidsoorlog toe die verowerde Transvaal en Vrystaat ’n mate van selfregering kry, het generaal Hertzog die Afrikaner se taal, kultuur en sake baie bevorder en was daar ’n sterk Afrikanerfront. In Maart 1908 op die kongres van die Orangia-Unie, die Afrikaner se politieke front in die Vrystaat onder leiding van Abram Fischer en generaal Hertzog, het president Steyn onder andere gesê: „Die Groot Bestuurder van die lot van volke het in sy ondeurgrondelike wysheid die bestuur van die Afrikaanse volk in ons hande gestel. Vir die eerste maal is daar oral bevriende regerings. Watter gebruik gaan ons van die voorreg maak ? Gaan ons dit gebruik tot bestendiging van ons volk, tot seën van ons land en tot sy eer ? Of sal later die geskiedenisskrywer van hier­die periode moet neer skrywe: ,geweeg, geweeg, en te lig gevind’, God verhoed dit.” Min het president Steyn geweet dat waarteen hy waarsku, wel keer op keer later sou gebeur.
In die Transvaal was dit helaas anders. Waar, na die oorlog, generaal Hertzog nog sterk geloof in die Afrikanernasie behou het, het generaal Louis Botha, met ’n fatalistiese houding besiel, geglo dat daar nie meer plek vir die bestaan van ’n aparte Afrikanernasie was nie. Hy was ’n goeie Afrikanerpatriot en generaal in die oorlog maar was nie deur nasionalisme deurdrenk en versterk nie. Soos N.G.S. van der Walt dit uitdruk: „Hy was in die eerste plaas vaderlander en nie nasionalis nie.”6 7 So het hy geglo dat die uitslag van die oorlog die Afrikanerdom se be- stemming om in die Engelse nasie opgeneem te word, aangedui het.
Hy het reeds vroeg verklaar dat hy net so ’n goeie Brit as enige Engelsman was. Hy het ’n alternatief gesien in die bou van ’n nuwe nasie en het Jan Hofmeyr se Suid-Afrikaanse nasiegedagte oorgeneem en verkondig. Die ideale en pad van Paul Kruger het hy verlaat en dié van Jan Hofmeyr gevolg.
D.W. Kruger verklaar die verskil tussen die houding van generaal Botha en dié van generaal Hertzog soos volg: „For Botha the Republic had lost the war for ever and the Afrikaners had to find a new future completely merged in a new nationhood. For Hertzog the past was not dead in that sense, and he was resolved that Afrikanerdom should regain the substance of what it had lost...”6 8 Soos die Ierse nasionalis dit sou uitdruk: „Botha was beaten and conquered whilst Hertzog was beaten but not conquered.”
Generaal Botha se politiek was in wese maar die oneerlike politiek wat die Afrikaner van die Engelse geleer het. Hy kon nie die groot invloed van generaal De la Rey vryspring nie en moes hom dus laat verlei. Generaal Beyers was ook met ’n sterk nasionale gevoel besiel maar hy is op ’n slinkse manier uitgeskakel deur toe te laat dat hy in ’n pos gestop word waar sy mond gesnoer is.
Generaal De la Rey het soos baie ander Afrikaners gedink dat gene­raal Botha maar die Engelse verlei. In gedagte was hy besig om te soek vir die kans om te rebelleer en die verlore vryheid dus terug te win. Hy het geglo in generaal Botha se belofte op Vereeniging dat dit hulle oogmerk was.
Intussen kon generaal Botha populariteit behou deur die Sjinese arbeiderprobleem saam met die Arbeiderparty te beveg. Die paar jaar het so verby gegaan toe Uniewording in 1910 werklikheid geword het. Daarna het die politieke stryd met partye binne die raamwerk van die Engelse stelsel begin en wel op die oneerlike basis van dubbele stan­daarde wat tot vandag bestaan. Die keuse vir leierskap en eerste mi­nister was tussen generaal Louis Botha en John X. Merriman. Leidende Afrikaner-nasionaliste het Merriman ondersteun, want hy was ’n baie regverdige en eerlike persoon en, hoewel ’n besadigde imperialis, tog geen Boerehater nie. Afrikaners met minder insig en die Engelse wou generaal Botha hê. Met sy konsiliasiestandpunt het die Engelse in hom ’n handige werktuig gesien. So is generaal Botha, deur die invloed van die Engelse regering, aangestel en die Afrikanerdom het begin met ’n swak politieke front wat vir hulle niks werd sou wees nie.
Generaal Hertzog was, teen generaal Botha se sin maar weens sy in­vloed in die Vrystaat, in die kabinet ingesluit. Generaal Beyers het hulle uit die politiek geneem deur hom hoof van die verdedigingsmag te maak. Die poging om generaal Hertzog uit die weg te kry deur hom regter- president te maak, het misluk.
Generaal Hertzog met sy Afrikaner-nasionalisme was maar ’n doring in die vlees vir generaal Botha. Hertzog het probeer om die party ’n politieke front vir die Afrikaner te maak. Die gevolg was botsing. Nie dat Botha nie met baie van Hertzog se gedagtes saamgestem het nie, maar soos hy gesê het: „Hertzog moes dit nie in die openbaar verkondig het nie”. Reguit, eerlike politiek was vir hom onvanpas.
Met die stigtingskongres van die Suid-Afrikaanse Party, die nuwe politieke front van die Afrikanerdom in November 1911, het President Steyn in sy toespraak die volgende woorde gesê: „Vir ’n goed georganiseerde volksparty is daar twee vereistes, te wete (1) die party moet demokraties wees en (2) dit moet gebaseer wees op vaste beginsels. ’n Volksparty kan alleen bly bestaan as hy voortdurend sy krag uit die volk put. As hy dit nie doen nie, dan loop jy gevaar dat een of ’n paar man hulle van die organisasie-masjien meester maak en dan kry jy die gevaarlikste despotisme wat daar kan bestaan.”89 By president Steyn was daar geen twyfel dat ’n politieke front vir die Afrikanerdom geskep word nie.
Ten spyte van president Steyn se waarskuwing in sy toespraak het juis hierdie fout later meermale by die party ingesluip met die gevolge wat president Steyn voorspel het.
Die leier van die Suid-Afrikaanse Party het die ideaal van Jan Hof­meyr om ’n Suid-Afrikaanse nasie te bou, oorgeneem. Konsiliasie het gevolg en gelei tot verdeeldheid en leiers soos generaal Hertzog en generaal Beyers het in botsing met generaal Botha gekom. Denkende Afrikaners wat met Christelik-nasionalisme besiel was, het gou ingesien dat die politieke front ineenstort en president Steyn se woorde, geweeg, geweeg en te lig gevind, is bewaarheid.
In 1912 het die krisis gekom toe generaal Hertzog sy beroemde toe­spraak op de Wildt gelewer het. Dit het gelei tot die ontbinding van die kabinet en die hersamestelling daarvan sonder generaal Hertzog.
Die pad van konsiliasie en toenadering tot die Engelse het soos voorheen skeuring onder die Afrikanerdom gebring. Dikwels het die Engelse probleem, d.w.s. die Engelse imperialisme en die Engelse setlaars, skeu­ring onder die Afrikaners gebring. Die druk van die vyand en die afdwaling van die pad van nasionalisme was die oorsake. Generaal Botha en sy politieke front het nooit aanvallend in belang van die Afrikaner­dom opgetree nie en het selfs nie eers verdedigend opgetree nie. As politieke front van die Afrikanerdom het die Suid-Afrikaanse Party nutteloos geword.
Die gevolg hiervan was dat Christelik-nasionalisme ’n nuwe politieke front moes skep en dit het gelei tot die stigting van die Nasionale Party onder leiding van generaal Hertzog in 1913.
 John Mitchel, Jail Journal, Preface by Arthur Griffith (later Eerste Minister van die Ierse Vrystaat)
 President Steyn aan die Woord deur J.J. Oberholster Ph.D., eu M.C.E. van
Schoor M.A., M.Ed., p. 157.
Ons het 1340 gaste aanlyn