You are here: Home » Content » Tegnologie Graad 5 » Ontdek tekstielstof
Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.This content is ...In these lensesGETIntPhaseTech Tags5th Afrikaans Course LO2:AS5.2.1 LO3:AS5.3.1 LO3:AS5.3.2 Assignment This module and collection are included inLens: Siyavula: Technology (Gr. 4-6)By: SiyavulaModule Review Status: In ReviewCollection Review Status: In Review
AgtergrondVan die vroegste tye gedurende die Steentydperk (± 12 000 v.C.) het die eerste mense reeds klere gedra om hulle teen die natuurelemente soos hitte en koue te beskerm. Die oermense het klere van dierevelle en dele van plante gemaak, dit wil sê, dinge wat hulle uit hul natuurlike omgewing kon verkry en gebruik. Diervelle is met senings en beennaalde aanmekaar gelas om eenvoudige kledingstukke te verkry. Sade, vere en doppe is in senings geryg om as versiering te dien.Opdrag 1[LU 3.1]Figure 1Hier is 'n skets van Shaka, die Zoeloe-koning wat in 1825 geleef het. Raadpleeg 'n betroubare bron en beskryf die tradisionele kleredrag van 'n Zoeloe-kryger en waarvan elke deel van sy uitrusting gemaak is.Opdrag 2[LU 3.2]Sal jy vandag 'n baadjie dra wat van die vel van 'n luiperd gemaak is? Skryf redes neer vir jou antwoord. Agtergrond
Sorteer elk van die volgende voorwerpe onder natuurlike of mensgemaakte stowwe ('n plastieksak, 'n baadjie van pels, 'n houtbak, 'n glasbottel, 'n polistireenhouer, 'n houttafel). Gebruik die volgende opskrifte:
AgtergrondDie voordele van plastiek:Dit is goedkoop om te vervaardig. Dit kan verwerk word in baie verskillende vorme. Dit is maklik kleurbaar. Dit is baie sterk. Dit hou baie lank.
Die nadele van plastiek:Dit is moeilik herwinbaar.
Natuurlike stowwe kan dierlik of plantaardig wees. Voorbeelde van diere wat stowwe verskaf, is skape, bokke, hase, kamele, sywurms, lamas, konyne en perde. Plantaardige stowwe word weer verkry van die bas, blare, sade en vrugte van sekere plante soos klapper van klapperdoppe, katoen, sisal en vlas.Wol word van skape verkry deurdat die skape eenkeer 'n jaar geskeer word. Een skaap lewer ongeveer 4 kg wol per jaar. Daar is verskillende skaaprasse wat verskillende soorte wol verskaf. Die wol van die merino-ras is die fynste en van die beste gehalte. Die merino-ras word veral in Australië en Suid-Afrika geteel omdat hulle baie goed aard in 'n warm, droë klimaat. Australië is een van die bekendste wolproduserende lande in die wêreld.Opdrag 4NavorsingstaakGaan lees na oor die prosesse waardeur wol alles gaan vandat die wolvag afgeskeer is totdat dit kledingstof word waarvan jou klere gemaak word. Stel die proses in 'n vloeidiagram op 'n plakkaat voor. As jy dit verkies, mag jy ook enige ander dierlike of plantaardige stof gebruik.Figure 3[LU 2.1]Die eerste katoen is in Indië lank voor Christus gekweek en gebruik. Uit Indië het die kweek van katoen geleidelik deur Persië en Egipte na Europa en Noord-Afrika versprei.Sy, afkomstig van die sywurm (Bombyx mori), is heel waarskynlik die eerste keer sowat 4 000 jaar gelede in China gemaak. Sy is warm om te dra, glad, baie lig, sterk en wanneer dit gekreukel en gelos word, keer dit weer na sy oorspronklike vorm terug. Sy is ideaal om gebruik te word deur dokters, en in die wetenskap en tegnologie.VoorbeeldeRuimtevaarders se klere word van sy gemaak.Sy word gebruik om raketsnare en vislyn te maak. Steke van 'n wond word met sydraad ingesit.Sy word vandag nog van die kokonne van die sywurm verkry. 'n Kokon bestaan eintlik net uit een stuk draad wat sowat 5 km lank kan wees. Meer as 40 000 kokonne word benodig om een kilogram rou sy te maak. Vroeër is sy met die hand gespin, maar vandag word masjinerie gebruik om sy te spin.
AgtergrondDie pels en velle van diere kamoefleer hulle sodat hulle vyande hulle nie maklik kan sien nie. 'n Verkleurmannetjie is 'n goeie voorbeeld.Die mens het hierdie eienskap raakgesien en dra tydens oorlogvoering in die veld klere waarop kamoefleermerke aangebring is.Dit is selfs mode om klere te dra waarop kamoefleermerke of patrone van dierevelle afgedruk is.Opdrag 5Versamel prente uit ou tydskrifte en koerante van sulke klere en plak dit op 'n skoon vel papier, of teken soortgelyke klere. Verduidelik met byskrifte watter diervelle watter kledingstukke is, indien herkenbaar.[LU 3.2]
AgtergrondSommige eienskappe van tekstielstowwe kan net in sekere toestande bepaal word en dit is wanneer jy sekere toetse op hulle doen. Ons noem dit versteekte eienskappe en dit is eienskappe soos sterkte, brandbestandheid, waterdigtheid en isolasievermoë. Versteekte eienskappe kan die vorm van 'n voorwerp heeltemal verander. Sigbare eienskappe kan 'n mens makliker aflei deur aan die voorwerp te ruik, te voel of daarna te kyk.Opdrag 6 AONDERSOEK Aan die Opvoeder:Verdeel die klas in groepe. Laat elke groep 'n ander eienskap van die tekstielstowwe ondersoek. OpdragSorteer die volgende stukke tekstielstowwe wat jul onderwyser aan julle gaan gee (voorbeelde van nylon, poliëster, katoen, sy en wol) volgens hul eienskappe in twee groepe, naamlik sintetiese en natuurlike tekstielstowwe. Toets elk van die volgende eienskappe volgens 'n wetenskaplike betroubare metode.a) Sterkte: Probeer elke stukkie materiaal skeur en skryf neer of dit maklik of moeilik was. b) Brandbestandheid: Brand 'n hoekie van elke stukkie materiaal. Jy benodig 'n tang, 'n kers, vuurhoutjies en 'n metaalplaat. Ruik en voel daaraan nadat dit gebrand het en nie meer warm is nie. Brand dit met 'n vlam of daarsonder? Vorm dit as ('n sagte kool) of smelt dit ('n harde kool)? Ruik dit skerp of na papier? Brand dit vinnig of stadig? ONTHOU ! Om met vuur te werk is gevaarlik, want jy kan jouself brand. Hou 'n noodhulptas byderhand en doen alles onder volwasse toesig.a) Waterdigtheid: Jy benodig water, 'n meetbeker, 'n bak en 'n stophorlosie. Gooi 50 ml water op die lappie en bepaal die tyd wat dit vir die water neem om deur die materiaal te syfer. Is dit redelik lank of kort? b) Kleur: Skryf slegs neer watter kleur die kledingstof is. c) Duursaamheid: Jy benodig 'n baksteen. Vryf elk van die stukke tekstielstof stadig heen en weer oor die baksteen. Tel hoeveel keer jy die materiaal oor die baksteen moet vryf voordat dit skeur. d) Beskrywing van tekstielstof – is dit geruit, geblom, effekleurig, donker, lig, pastel, ens? e) Tekstuur: Is dit glad, rekbaar, wollerig, grof, skurf, vol riffels? f) Gevoel van tekstielstof – Voel die tekstielstof hard of sag?. g) Temperatuur van tekstielstof – Voel die tekstielstof warm of koud?
a) Natuurlik (N) ofSinteties (S)
[LU 1.3]Opdrag 6 B(a) Kan jy drie eienskappe van natuurlike tekstielstowwe uit bogenoemde aflei? (b) Kan jy drie eienskappe van sintetiese tekstielstowwe uit bogenoemde aflei? (c) Voltooi deur die korrekte antwoorde neer te skryf.Tekstielstowwe van wol is warm en meer geskik vir die (winter/somer), omdat dit hitte binne hou, terwyl tekstielstowwe van katoen en linne koel is en meer geskik is vir die (somer/winter). Wanneer hitte van 'n plek van hoë temperatuur vloei na 'n plek met 'n laer temperatuur in 'n vaste stof, word dit konduksie genoem. Wanneer ons materiaal gebruik wat 'n swak geleier van hitte is om die hitte binne of buite te hou, noem ons so 'n materiaal 'n isolator. Vesels soos wol, leer, pels en vere hou warm lug binne, dus is hulle goeie isolators. Natuurlike stowwe soos wol word dus verkieslik in die (somer/winter) gedra. Sintetiese stowwe laat water (maklik/moeilik) deur en hou hitte (binne/buite).[LU 1.3]Opdrag 6 C (vir verryking)Ontwerp 'n eksperiment om te bepaal hoe kreukeltraag/kleurvas/rekbaar verskillende tekstielstowwe is.Skryf die doel neer. Skryf die metode en benodigdhede neer.3 en 4. Kopieer die tabel en vul in.Table 3
Gevolgtrekking (S of N)
[LU 1.3]Opdrag 7Probleem: Jy is 'n lid van 'n groep bergklimmers wat die hoogste berg in Afrika, Kilimandjaro, wil gaan uitklim. Vind eers uit watter klimaat jy kan verwag. Beplan dan jou uitrusting vir die ekspedisie. Teken met byskrifte om te verduidelik wat jy gaan aantrek en van watter stof elke kledingstuk gemaak gaan wees. [LU 1.2]Opdrag 8Hier is etikette wat agter in die krae van wit skoolhemde vasgestik is. Beantwoord die volgende vrae na aanleiding daarvan.Figure 4(a) Is die hemp van 'n natuurlike of 'n sintetiese tekstielstof of 'n mengsel gemaak? Etiket A:Etiket B: Etiket C: (a) Watter persentasie van elke tekstielstof is gebruik?Etiket A: Etiket B: Etiket C: (a) Sien jy enige versorgingsimbole vir was, stryk en bleik vir die tekstielstof? Maak 'n kopie van die tabel en teken die simbole oor.Table 4
(a) Raadpleeg die tabel en verduidelik wat die versorgingsimbole beteken. Kopieer die tabel en vul dit in.Table 5
Figure 5(a) Teken die wolmerk wat verskyn op die etikette van kledingstukke wat van 100% wol gemaak is.
Bron: (a) Voltooi deur die korrekte antwoord neer te skryf.
Sintetiese stowwe moet meestal met 'n (lou, vuurwarm) yster gestryk word, want dit smelt maklik. Sintetiese stowwe kreukel (maklik, moeilik) en moet dus nie in die tuimeldroër gedroog word nie. Sintetiese stowwe moet verkieslik in (lou, baie warm) water gewas word.[LU 1.3]
AssesseringLU 1TEGNOLOGIESE PROSESSE EN VAARDIGHEDEDie leerder is in staat om tegnologiese prosesse en vaardighede eties en verantwoordelik toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik.Dit is duidelik wanneer die leerder:ondersoek:1.2 uitvind oor bestaande produkte wat relevant vir 'n probleem, behoefte of geleentheid is, en sommige ontwerpsaspekte (bv. vir wie dit is, waarvoor dit is, hoe dit lyk, waarvan dit gemaak is) identifiseer;1.3 waar gepas 'n wetenskaplike ondersoek uitvoer oor begrippe wat relevant vir 'n probleem, behoefte of geleentheid is deur wetenskapprosesvaardighede te gebruik:1.3.1 beplan die ondersoek;voer die ondersoek uit;1.3.3 verwerk en interpreteer data;1.3.4 evalueer en kommunikeer bevindinge;ontwerp:met bystand 'n kort en duidelike stelling (ontwerpopdrag) met betrekking tot 'n gegewe probleem, behoefte of geleentheid skryf of kommunikeer en 'n mate van begrip vir die tegnologiese doel van die oplossing toon;maak:1.5 minstens twee alternatiewe oplossings vir die probleem, behoefte of geleentheid voorstel wat met die ontwerpopdrag en met gegewe spesifikasies en beperkings (bv. mense, doel, omgewing) skakel, en dit aanteken;1.6 een van hierdie oplossings kies, redes gee vir die keuse en die idee verder ontwikkel;1.8 gepaste gereedskap en materiaal gebruik om produkte te maak deur die gekose materiaal af te meet, uit te merk, te sny of te skei, te vorm of te vervorm, aan mekaar te heg, te las of saam te voeg, en af te rond;evalueer:1.10 met bystand die produk evalueer volgens die ontwerpopdrag en gegewe spesifikasies en beperkings (bv. mense, doel, omgewing), en stel verbeteringe en wysigings voor, indien nodig;1.11 die aksieplan wat gevolg is, evalueer en verbeteringe en wysigings voorstel, indien nodig;kommunikeer:tweedimensionele sketse met byskrifte maak en, indien gepas, kleur gebruik om dit doeltreffender te maak;LU 2Tegnologiese Kennis en BegripDie leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en dit eties en met verantwoordelikheid toe te pas.
stelsels en beheerkennis en begrip toon van verskillende soorte strukture (bv. raam-, dop-, soliede strukture); en van die verband tussen die materiaal en die las wat 'n struktuur of produk kan ondersteun.LU 3Tegnologie, Samelewing en OmgewingDie leerder is in staat om begrip van verwantskappe tussen wetenskap, tegnologie, die samelewing en die omgewing oor tyd heen te toon.
impak van tegnologie3.1 herken hoe produkte en tegnologie uit ander tye en kulture aangepas is;3.2 die moontlike positiewe en negatiewe uitwerking van wetenskaplike ontwikkelings of tegnologiese produkte op mense se lewensgehalte en/of die omgewingsgesondheid identifiseer.
MemorandumOpdrag 1Wapens: kort spiesassegaai en knopkierie Skilde van vel wat die kryger van kop tot tone beskerm hetKlere: leersandale of kaalvoet 'n leerkopband, leerarmbande en krale/vere om enkels en nek'n heupgordel gemaak van die sterte van wilde diere wat in 'n riem ingeryg is 'n velonderbroekBron:Shaka, Jean Labuschagne (Japsnoettake: Daan Retief-Uitgewers)Die kryger moes baie beweeglik wees, dus kon hy nie swaar klere gedra het nie. Gebruik eie diskresie.Opdrag 2Nee, luiperds is bedreigde diere. / Ja, 'n ou baadjie. EIE DISKRESIEOpdrag 3Table 6
'n baadjie van pels
Opdrag 4Eie diskresieOpdrag 5Eie diskresie – kyk na verskeidenheid van voorbeelde en volledigheid van byskrifte.Opdrag 6ATable 7
ruik na hare
ruik na hare/vere
ruik na papier
bros as/sagte kool
hang af van voorbeeld
hang af van voorbeeld, gewoonlik…
lae statiese elektrisiteit
hou hitte binne
Opdrag 6B(a) enige drie eienskappe(b) enige drie eienskappe(c) winter somer winter moeilik binneOpdrag 6CTable 8
bleik deur sonlig
sweet en bleikmiddels beskadig dit
Opdrag 7Eie diskresieKoue klimaat – kledingstowwe wat liggaamshitte binne hou.Opdrag 8(a) Etiket A: natuurlik Etiket B: mengsel Etiket C: sinteties(b) Etiket A: 100% katoen Etiket B: 50% Poliëster 50% Katoen Etiket C: 100% Poliëster(d) Table 9
baie warm was
baie warm strykyster
toelaatbaar indien wit
(e)(f) lou maklik lou
« Previous module in collection Ontwerp rn maak 'n houer
Next module in collection » Om tekstielstof te kleur
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 27, 2009 9:19 am -0500. Add to a lens