Maar ek verwys nie hier na heersende regeringsamptenare se ideologiese toewyding tot Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB) en regstellende aksie wat praktiese oorwegings, soos welvaartskepping, vooruitgang, en grondwetlikheid, oorheers nie. Ek verwys eerder na ’n baie meer basiese soort van begrip wat meer te doen het meer die vermoë om te begryp en te verstaan – en dit blyk asof hierdie kwaliteit ontbreek (en nie net onderdruk of ignoreer word nie) wanneer dit by die bemagtigingsbeleid kom.
Daar is ’n verwaarlosing van ondersoek op die lang termyn en stroomaf-nagevolge van so ’n beleid. “Die slegte ekonoom kyk slegs na dit wat onmiddellik ooglopend is, terwyl die goeie ekonoom dieper kyk”, aldus Hazlitt.
In dié geval word die regering ongelukkig deur slegte ekonome beman. Die Wysigingswetsontwerp op Billike Indiensneming doen hoofsaaklik twee dinge: Dit bemagtig die minister van arbeid en indiensneming om “numeriese teikens” voor te skryf vir demografiese verteenwoordiging in werkplekke wat deel uitmaak van ekonomiese sektore wat deur die minister gekies is. Dit vereis verder dat die minister nie ’n nakomingsertifikaat mag uitreik tensy werkgewers in só ’n aangewysde sektor voldoen aan dié teikens nie.
In die wetsontwerp se memorandum verklaar die regering nonchalant dat die wetsontwerp se implementering geen nagevolge vir Suid-Afrika se provinsies sal hê nie, en die enigste nagevolg vir die staat – vermoedelik bedoelende die nasionale regering – is ’n skamele R1,2 miljoen wat die departement van arbeid en indiensneming sal moet spandeer op die implementering van die Wet. Die enigste kostes wat die staat dus gaan dra as gevolg van dié nuwe rasgedrewe bemagtigingsbeleid, is vergelykbaar met die jaarlikse salaris van ’n enkele parlementslid. Wat ’n magiese denkwyse!
Dit het nou ’n punt bereik waar dit amper noodsaaklik is vir besighede om duur nakomingsafdelings te stig om te verseker dat die onderneming aan die regering se goeie kant bly. Dit sal ook nie verbasend wees indien dié wetsontwerp die laaste strooi gaan wees vir baie ondernemings wat rééds, as gevolg van die buitensporig moeilike arbeidsbeleidomgewing, oorweeg om uit Suid-Afrika te disinvesteer nie.
Indien die Wysigingswetsontwerp op Billike Indiensneming wel die laaste strooi is, kan die koste-implikasies vir die staat ook veral omvangryk wees. Die regering het reeds ‘n groot tekort aan belastinginvordering. Bykomende laste, soos dié wat deur die wetsontwerp opgelê word, sal ongetwyfeld beteken dat die regering eenvoudig nog minder sal invorder. Ons sal dit nooit kan kwantifiseer nie, want ons kan nooit presies weet hoeveel besighede besluit het om hul eie groei te stuit of om te disinvesteer weens ’n rasgedrewe bemagtigingsbeleid nie. Maar die beginsels van ekonomie vertel ons egter dat dit ongetwyfeld plaasvind.
Sakeliga bepleit meer besigheid en minder politiek as ’n resep vir welvaartskepping, ekonomiese groei en kommersiële vryheid in Suid-Afrika. Werklike bemagtiging vir Suid-Afrika se armes kan slegs plaasvind indien ondernemings toegelaat word om op eie inisiatief te funksioneer. Dit sal nooit die geval wees solank die politieke imperatiewe van politici op sake afgedwing word nie. Ons gesamentlike welvaart hang af van ’n sakegemeenskap wat onafhanklik van die politiek kan funksioneer, en ons vertraag die weg hiervoor op eie risiko.
Martin van Staden is ’n regsgenoot by die onafhanklike sakegemeenskap Sakeliga. Hy studeer tans aan ’n doktorsgraad in regte aan die Universiteit van Pretoria.