Nuuskommentaar: Beroerde munisipale oudits: Waar dreig Dag Zero oral?Argieffoto Die Wêreldbank beskryf korrupsie as die diefstal van ’n land se toekoms. Nou het die ouditeur-generaal korrupsie as een van die vernaamste faktore gelys oor waarom munisipaliteite op al groter skaal nie die mas opkom nie. Maar dit is nie al nie. Lees gerus Alida Kok van Akademia se artikel, “‘Dag Zero’ vir salarisse dreig”. Sy vat goed saam hoe dit nie net die munisipaliteite is wat sink nie, maar ook staatsinstellings. Die bedrae is astronomies. Sy skryf staatsondernemings het ’n uitgebreide netwerk van ’n geldbron vir patronaatskap geword. Oudpres. Jacob Zuma was stellig nie die enigste rede waarom korrupsie die land so diep in die knoffel gedruk het dat daar min lig skyn nie, maar ’n paar van sy opmerkings toon duidelik dat hy deel van die probleem was, en nie van die oplossing nie. Ingevolge nuwe wetgewing het die OG nou sekere magte om munisipaliteite te “dwing” om sy aanbevelings na te kom. Dit lyk op die oog af of dit geen uitwerking hoegenaamd op die munisipaliteite het nie. En wie sterk hulle in hul kwaad? Toe die minister van finansies, Tito Mboweni, besuinigingsmaatreëls wil instel soos ’n laer perk op ampsmotors, is dit deur Salga teengestaan. Dit was na Salga met die minister van plaaslike regering en die betrokke LUR’s in gesprekke was. En dis nie asof Mboweni die burgemeesters tot ou tjorries wou verdoem nie, die voorgestelde perk is R700 000. Maar hoe lyk die bedroewende prentjie? Slegs 18 uit 257 munisipaliteite kon skoon oudits behaal. In die Vrystaat, Noordwes en Limpopo kon nie ’n enkele munisipaliteit ’n skoon oudit verwerf nie. In die Wes-Kaap het skoon oudits van 70% tot 40% afgeneem. Die plastiekbottels en vullis langs die Hennopsrivier. Foto: Twitter via @CityTshwane Die Vryheidsfront Plus en AfriForum het skerp op die uitslag en die redes vir die agteruitgang gereageer. Dit is goed hier saamgevat, en kom daarop neer dat die jaar vir jaar se voortploeter sonder enige regstellende optrede, soos om nie aanbevelings van die OG te implementeer nie, onhoudbaar is. Die groot vraag is egter wat kan gedoen word? Dit is lank reeds duidelik soos byvoorbeeld toe die destydse verantwoordelike minister, Sicelo Shiceka, met Operasie Skoon Oudits teen 2014 voorgestel het dat alle munisipaliteite teen daardie jaar skoon oudits moet lewer. Shiceka is egter reeds in 2012 oorlede toe dit duidelik was dat dié droom eintlik ’n nagmerrie is. Shiceka is as ŉ uitsonderlike swak minister gereken wat, as ŉ mens terugkyk, moontlik minstens ten dele aan sy swak gesondheid te wyte was. Tog lyk dit of die portefeulje plaaslike regering en tradisionele sake basies enige minister se begraafplaas sal wees. So het minister Pravin Gordhan, wat deur talle as baie bekwaam beskou word, maar sleg nerfaf in hierdie portefeulje gekom. Dit is duidelik dat die munisipaliteite hulself nie gaan regruk nie, en dat selfs die uitgebreide gebruik van konsultante, of selfs om onder administrasie geplaas te word, nie die slap gees kan oorkom nie. Oor die jare het voorstelle van opposisiepartye gekom soos dat sou ’n munisipaliteit twee jaar agtereenvolgens nie ’n skoon oudit kry nie, dit outomaties onder administrasie geplaas word. In die proses moet ampsdraers en raadslede se salarisse ook elke jaar sonder skoon oudit verminder word. Die nasionale en provinsiale ekonomieë moet verbeter om die lewensvatbaarheid van die munisipaliteite te rugsteun, maar die sentrale en provinsiale owerhede is op hul beurt afhanklik van optimale strategiese bestuur op munisipale vlak. ’n Munisipaliteit se geldsake sal byvoorbeeld moeilik klop as die staatsinstellings in ’n dorp, soos die polisie, skole, klinieke en ander, nie hul munisipale rekenings betaal nie. Die skuld kan beslis nie net op die munisipaliteite geplaas word nie. In sy hoofartikel vandag voer Beeld die land se probleme terug na Zuma, Magashule en ander se plunderstaat, en noem dan spesifiek die wanadministrasie by staatsondernemings en ander owerheidsinstansies. En hou ook in gedagte – hierdie was die verslag vir 2017/2018. Intussen het bykans nog ’n hele finansiële jaar verloop, en is dit heel moontlik dat die werklike situasie op grondvlak nou reeds veel erger kan wees.