Rommelstatus: ‘Zuma moet waai’ sê ekonoomArgieffoto Die maklikste en vinnigste manier vir Suid-Afrika om rommelstatus te probeer verhoed, is om ontslae te raak van pres. Jacob Zuma. Dit is die mening van Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient Group, nadat die kredietgraderingsagentskap Standard & Poor’s (S&P), Suid-Afrika se buitelandse valutakredietgradering van BBB van stabiel na negatief hersien het. Roodt het gesê daar is sonder enige twyfel groot rede tot kommer. “Dit is nodig om nou baie sterk op te tree, maar wat ons moet doen is polities baie moeilik. Die staatsdiens moet effektiewer wees, korrupsie moet beperk word, arbeidswetgewing moet aangepas word. Alles moet gedoen word, maar dit word eenvoudig nie gedoen nie weens politiekery. “Sommige lede van die kabinet is sonder twyfel baie bewus van wat aan die gebeur is. Ander lede is egter nie so bewus daarvan nie, soos ons agbare president wie se klem heeltemal op ŉ ander plek lê en nie noodwendig by die welsyn van die land nie. Sy termyn is gekenmerk deur amper elke denkbare ding wat verkeerd gegaan het in Suid-Afrika,” het Roodt gesê. Gerhard van Onselen, ’n navorser verbonde aan die Solidariteit Navorsingsinstituut, het gesê dat die laer kredietgraderings nie ’n verrassing is nie. Regeringskuld het oor die afgelope paar jaar voortdurend bly groei, terwyl die volhoubaarheid van staatsfinansies bly verswak, het hy gesê. “Sedert die ekonomiese resessie van die laat-2000’s, word die regering se begroting gekenmerk deur fiskale tekorte, ’n gepoogde ‘teen-sikliese beleid’, aansienlike maatskaplike oordragte en sekere hoogs twyfelagtige grootskaalse, staatsgedrewe kapitaalprojekte. Hierdie toedrag van sake gaan bepaald voortduur.” Die impak van die afgradering Volgens Lullu Krugel, ŉ ekonoom by KPMG, is die maklikste manier om die impak van die afgradering te verduidelik, om Suid-Afrika te vergelyk met ŉ individu wie se kredietwaardigheid bepaal word. “Wanneer iemand se kredietwaardigheid sleg is, sal hy sukkel om ŉ lening of finansiering te kry en indien wel, teen ŉ baie hoë rentekoers. Die BBB- gradering beteken basies dat die graderingsagentskappe vir die res van die wêreld sê hulle moet versigtig wees om geld aan Suid-Afrika te leen en indien hulle dit wel doen, moet hulle ŉ hoë rentekoers vra omdat Suid-Afrika ŉ hoë risiko is.” Krugel het verder gesê die afgradering het dus ŉ direkte impak op Suid-Afrika se vermoë om skuld aan te gaan, wat beteken dit sal vir die land nog moeiliker wees om uitbreidings en infrastruktuur te finansier. Skuld sal ook terugbetaal word teen hoër rentekoerse, wat mettertyd elders in die ekonomie sigbaar sal word. “Ons sal nie onmiddellik die effek van die afgradering sien in byvoorbeeld rentekoerse wat die hoogte in skiet nie, maar dit sal met verloop van tyd in ander vorme sigbaar word. Omdat die res van die wêreld minder geld aan Suid-Afrika gaan leen en ons baie meer aan ons skuld moet terugbetaal, sal die regering al hoe minder geld hê om te bestee aan infrastruktuur, gesondheidsdienste, onderwys, ensovoorts. “Die afgradering knou ook sakevertroue, wat tot gevolg het dat sake-eienaars huiwerig is om in hul ondernemings te belê of verder uit te brei, wat weer tot werksverliese kan lei. Uiteindelik sal ons al hoe meer betaal om produkte in te voer, wat sal lei tot ŉ verhoging in kos- en kruidenierspryse.” Volgens dr. Roelof Botha, ŉ ekonomiese raadgewer vir PwC, was daar geen rede vir dié afgradering. Hy meen die redes wat vir die afgradering aangevoer is, is nie objektief nie. “Kredietgraderingsagentskappe sit dikwels die pot mis omdat voldoende navorsing nie gedoen word nie. Hulle navorsing is oppervlakkig omdat hulle net na negatiewe faktore kyk.” Die kredietgraderingsagentskappe het verskeie redes vir die afgradering gegee en dr. Botha het gesê een ding waarmee hy wel saam stem, is dat die Nasionale Ontwikkelingsplan nie geïmplementeer word nie. “Dit behoort vir die regering ŉ wekroep te wees om harder hieraan te werk.” Duister toekoms Van Onselen waarsku dat die Suid-Afrikaanse ekonomie ŉ kruispad bereik het. “Die ongunstige ekonomiese vooruitsigte kan omgekeer word as die regering werklike hervorming aanvaar om belegging en besigheidsaktiwiteit te versterk. Sonder ’n ommekeer van die huidige situasie sal die voortdurende verswakking van staatsfinansies ’n krisisvlak bereik wat tot nadeel van alle mense in Suid-Afrika sal strek.” Volgens Botha is daar hoop, maar dit gaan afhang van hoe die internasionale markte gaan reageer. “Die markte luister nie altyd vir die kredietgraderingsagentskappe nie. Wanneer ŉ land se kredietgradering tot rommelstatus afgeskaal word, beteken dit eintlik daar is ŉ moontlikheid dat die land se regering bankrot kan gaan. As ŉ land rommelstatus bereik, begin die gevaarligte flits.” Botha het gesê dié kredietstatus kan konserwatiewe beleggers afskrik. Roodt het gesê hy is bevrees Suid-Afrika gaan wel sogenaamde rommelstatus bereik. “Dit het ons baie jare en harde werk gevat om vir Suid-Afrika ŉ behoorlike beleggingsgradering te kry. Binne ŉ kwessie van vyf jaar is 15 jaar se harde werk tot niet gemaak. As ons rommelstatus bereik, sal dit seker 10 jaar vat om terug te keer na beleggingstatus.”