Sabinet | International organisations, the rule of law and immunity
n Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg - International organisations, the rule of law and immunity
Author E.C. Schlemmer1
Source : Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Volume 2013, Issue 1, Jan 2013, p. 21 - 38
Internasionale organisasies, die regstaatbeginsel en immuniteit
Al hoe meer internasionale organisasies word vir bepaalde doeleindes daargestel en beskik vir daardie betrokke doeleindes oor sogenaamde funksionele immuniteit ten einde dit in staat te stel om sonder die inmenging van buite, hetsy van lidstate wat polities sou kon inmeng of andersins, wel die funksies waarvoor dit geskep is, te kan vervul. Dit is egter ook so dat internasionale organisasies benewens die funksies waarvoor dit geskep is, ander handelinge verrig wat in 'n sekere mate nou verwant is aan sy algemene aktiwiteite of wat gewoon nodig is om byvoorbeeld 'n algemene kantoor te bedryf. Mense word in diens geneem, persone of instansies se dienste word ook gekontrakteer ten einde aan sy funksies te kan voldoen. Die internasionale organisasie neem dus aan die gewone besigheidsverkeer deel, sluit kontrakte en gaan verpligtinge aan. In geeneen van hierdie omstandighede wend dit 'n poging aan om dit op sogenaamde immuniteit te beroep nie. Dit gebeur egter dikwels dat so 'n organisasie, wanneer dit deur 'n gegriefde medekontraktant of werknemer aangespreek word, dit ewe skielik op immuniteit van jurisdiksie beroep. Skielik is die gewone reëls van die spel nie meer op die organisasie van toepassing nie. Die howe van die state waarin sodanige beroep op immuniteit plaasvind, het dan nie jurisdiksie nie en dus kan die organisasie nie tot verantwoording geroep word nie. Dit neem nie die beginsel weg dat die organisasie kontrakbreuk gepleeg het nie; al wat dit beteken is dat die teenparty niks daaromtrent kan doen nie.
In die artikel word betoog dat die erkenning van die beroep op immuniteit in beginsel inbreuk maak op die regstaatbeginsel wat ook eie is aan die internasionale reg en waaraan ook internasionale organisasies gehoor behoort te gee. Daar word betoog dat, aan die hand van verwysings na die regspraak van onder andere die Europese hof vir regte van die mens, daar in die reël geen rede is hoekom die internasionale organisasie nie aan sy internasionale (en ook kontraktuele) verpligtinge gebonde gehou moet word nie en dat die enigste uitsondering op hierdie reël slegs daardie gevalle behoort te wees waar daar 'n duidelike beginsel van proporsionaliteit ("evenredigheid") aangedui kan word, soortgelyk aan dit wat in die menseregte regspraak in Suid-Afrika erken word. Dit is veral aan die hand van die bepalings in menseregte aktes dat die reg op toegang tot die howe gewaarborg word. Daar word aangetoon dat indien die internasionale organisasie se beroep op immuniteit 'n individu se toegang tot die howe of regsweg blokkeer, daar in sodanige gevalle na die proporsionaliteit gekyk behoort te word. Indien nie aangetoon kan word dat daar 'n sterker openbare belang ten gunste van die beskerming van die immuniteit van die internasionale organisasie bestaan nie, behoort die beroep op immuniteit nie te slaag nie. Dan behoort die individu se belang en waarborg tot die regsweg voorrang te geniet.
Daar is tans genoegsame gesag in die internasionale omgewing wat steun bied vir sodanige argument en wat dit met ander woorde op 'n verbreking van internasionale menseregteverpligtinge kan laat neerkom indien 'n staat se howe sou weier om oor 'n bepaalde aangeleentheid te bereg vanweë 'n internasionale organisasie se sogenaamde immuniteit indien die organisasie (of die staat) nie oor alternatiewe geskilbeslegtingsmeganismes beskik of dit aan die individu beskikbaar stel nie. Daar is genoegsame gesag wat bevestig (veral in die Belgiese hof van hoogste beroep) dat selfs die blote bestaan van 'n administratiewe tribunaal nie noodwendig aan die vereiste van 'n effektiewe alternatiewe geskilbeslegtingsmeganisme sal voldoen indien die tribunaal as sodanig nie ordentlik funksioneer nie.