Alle oë op Mboweni om Eskom te redTito Mboweni. Foto: Elmond Jioyane/GCIS Daar is groot verwagtinge van Tito Mboweni, minister van finansies, wanneer hy Woensdag sy eerste nasionale begrotingsrede lewer, maar oor een ding is kenners eens – Mboweni sal met ŉ dringende plan vorendag moet kom om Eskom te red voordat dié maatskappy teen April bankrot is. Ekonome stem saam dat Mboweni, wat sedert sy aanstelling verlede jaar huiwerig was om finansiële reddingsboeie aan staatsinstansies toe te staan, geen ander keuse het as hom weer eens hulp aan die kragvoorsiener te verleen nie. Daar is egter verskillende sienings oor die aard en omvang van hierdie hulp en hoe lank die nasionale tesourie nog moet instem om die kragreus te onderhou. Pres. Cyril Ramaphosa het in sy onlangse staatsrede ŉ reeks maatreëls aangekondig insluitend finansiële hulp van die fiskus om die sukkelende maatskappy, met sy skuld van R420 miljard, te help. Eskom is dié week tegnies insolvent verklaar en is net enkele maande weg daarvan om heeltemal bankrot te speel. Johann Els, hoofekonoom van Old Mutual, sê hy dink dit is onwaarskynlik dat Mboweni in dié stadium R100 miljard van Eskom se skuld sal oorneem, aangesien só ŉ stap Moody’s sal aanspoor om sy graderingsverwagting vir Suid-Afrika van neutraal na negatief te verander. Die agentskap het juis verlede week in ŉ navorsingsnota gesê die voorgenome herstrukturering van Eskom verander nie aan die maatskappy se skuldvooruitsigte nie, aangesien daar nog geen planne vir kostebesparing is nie. “Dit is meer waarskynlik dat Eskom nóg ŉ finansiële reddingsboei van tussen R15 miljard en R20 miljard toegestaan sal word,” sê Els. Hy sê hy glo Mboweni kan dié bedrag afknyp danksy die buffer wat geskep word deur bestaande bestedingsbeheer. “Vir nou is klein hulpverlenings minder riskant as groot skuldoordragings. Tensy daar ernstige fiskus-tuimeling is of die tesourie besluit om R100 miljard van Eskom se skuld oor te neem sonder ŉ ernstige omdraaiplan, verwag ek dat Moody’s sy uitkyk op stabiel sal hou en die huidige beleggingsgradering onveranderd sal bly.” George Glynos van ETM Analytics was minder hoopvol oor Moody’s se gradering en sê die graderingsagentskap was Suid-Afrika reeds baie genadig om ŉ beleggingsgraad gradering te behou terwyl daar terselfdertyd gewaarsku word dat die koers van fiskale konsolidasie afgeneem het. “Ek dink Moody’s se geduld raak nou op,” het hy Maandag gesê. Hy sê die enigste manier waarop ŉ handhawing van die kredietgradering regverdig kan word, is as Moody’s reeds die huidige data by sy assesserings ingereken het. Terwyl ander analiste meen die afname in bestedingsgroei in die eerste drie kwartale van die finansiële jaar (sowat 3% of R20 miljard onder die teiken) sal die minister help om Eskom te ondersteun, sê Glynos die finansiële reddingsboei wat die maatskappy nodig het, is tien keer meer as dit, ongeveer R200 miljard. Hy sê om Eskom egter só ŉ groot kontantinspuiting te gee, sal die BBP teenoor skuldratio tot naby 60% druk. ŉ Meer waarskynlike scenario is om R100 miljard tot R150 miljard van Eskom se skuld na die regering se balansstaat oor te dra, of om die skuld op Eskom se boeke te los, maar te onderneem dat die staat rentebetalings sal oorneem om die huidige gaping te oorbrug tussen Eskom se maandelikse bedryfsinkomste van R22 miljard en sy maandelikse rentebetalings van R45 miljard. Glynos sê dié hulpverlening sal steeds nie genoeg wees om Eskom te stabiliseer nie en dit sal waarskynlik nodig wees dat die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (Nersa) ook groot tariefverhogings goedkeur. “Daar sal ŉ groot tariefverhoging moet wees, nie net skuldverligting nie.” Hy sê die woede van die National Union of Mineworkers oor beplande afleggings nadat Ramaphosa aangekondig het dat Eskom ontbondel sal word, dui op die politieke probleme wat die regering in die gesig staar, veral in ŉ verkiesingsjaar, om die probleem van oorbesteding by Eskom te takel wat deels spruit uit sowat 30% te veel personeellede by die kragvoorsiener. Dit is deel van ŉ groter ideologiese probleem, sê Glynos, omdat die ANC-regering deur middel van staatsinstansies die vermoë wil behou om op elke vlak van die ekonomie te kan inmeng, eerder as om die private sektor te vertrou om ŉ groter rol te speel. Die uiteinde is dat die staat die lewering van infrastruktuurprojekte en die koers van fiskale konsolidasie opgeoffer het ter wille van ŉ oormatige loonrekening.