Rovos Rail: Van laagte- tot hoogtepunteRohan Vos. Foto: Verskaf. In hierdie artikel fokus Jacques Basson van Klipkouers op Rohan Vos, stigter van Rovos Rail, wie se treine van die luuksste ter wêreld is, se besigheid. Wel, ek is nou 70 jaar oud, en het in die besigheid begin toe ek so 21 jaar oud was. Dit was nog op Witbank. Ná omtrent 20 jaar daar het ek die treinbesigheid begin en van daardie dag af is ek in Pretoria en dis waar ons steeds ons besigheid het. Ná skool in die Kaap en op Delareyville in die ou Wes-Transvaal, is ek Johannesburg toe waar ek vir ŉ jaar gewerk het en toe Witbank toe is. Daar het ek my eerste besigheid begin – ŉ diskoteek; dit was so in 1966 of ’67. Toe het ek ŉ onderdele-besigheid begin, en dit het so vinnig gegroei dat ek naderhand omtrent 15 besighede in Witbank en omgewing gehad het. In 1986 het ek toestemming gekry om my eie trein op die plaaslike netwerk te laat ry. Dit was eers ŉ stokperdjie en toe het ek aansoek gedoen om my eie lokomotief voor aan die trein te koppel. Dis geweier en ek moes wéér aansoek doen vir toestemming, maar dit was heeltemal te duur. Toe ek daaroor kla, stel hulle voor dat ek kaartjies verkoop. Wel, dit was die begin van Rovos Rail, en hier is ons ná 28 jaar steeds – ons eerste trein is in ’89 van stapel gestuur, so ons is net kort duskant 30 jaar aan die gang. Dit is my besigheidsgeskiedenis, en op ŉ persoonlike vlak – my ma leef nog, sy’s nou 94, ek het ook twee broers en ŉ suster wat nou in Australië bly. Ek en my vrou, Anthea, het drie dogters en ŉ seun, en het pas ŉ kleindogter bygekry. En dis my geskiedenis. Soos ek sê, het ons in ’86 die eerste trein begin bou en teen ’89, toe ek die eerste rit begin het – dit was Aprilmaand – het ek sewe rytuie aan die gang gehad. Ons het oorspronklik van Pretoria af Nelspruit toe gery, en dit was ŉ oornag-trip. Ons het so net voor etenstyd vertrek, so twaalfuur se kant, en dan so twaalfuur daardie aand in Nelspruit aangekom, daar geslaap en vroeg die volgende oggend, sesuur, op die lyn uitgegaan Sabie en Graskop toe. Dis ŉ taklyn, 124 km lank, en dit is seker die mooiste lyn in die land. Dit is nog daar; ek was verlede naweek, interessantheidshalwe, daar verby met die kar om na Pelgrimsrus en God’s Window in daardie omgewing te gaan kyk. Maar die lyn is nog daar, niemand het hom nog gesteel nie en dit is eintlik ŉ wonderwerk, want dis lanklaas gebruik. Dis ŉ volle 124 km en jy gaan van Nelspruit af, klim van 2000 voet af daar op tot omtrent 3 500 voet, weer af na Sabie toe na 2 000 voet en dan weer op na Graskop toe hier by 4 000 voet. Dit was my eerste rit en ŉ fantastiese een! Dan bring ons daardie dag in die gebied deur – Pelgrimsrus, Blyderivierpoort, Drie Rondawels en Bourke’s Luck Potholes, en dan op na Berg Sheba toe daar bo in die berge en daardie aand slaap ons op die trein. Die volgende oggend vroeg is ons af na die Krugerwildtuin toe om by een van die privaat reservate te gaan oornag met twee wildritte en dan weer terug na die trein en so terug Pretoria toe. So, dit was vier nagte en as ek daaraan dink, was dit ŉ fantastiese naweek. Dit was egter vir ons baie moeilik in daardie stadium om kaartjies verkoop te kry, want ons was nog onbekend en dis ŉ duur storie om op ŉ spoorlyn te ry. ŉ Trein is bietjie soos ŉ vliegtuig; jy kan nie net vir ŉ paar rand hier en daar gaan nie, jy moet betaal vir die gebruik van die spoorlyn ook. Ons betaal Spoornet ŉ tarief soos ŉ tol per kilometer vir elke rytuig, en dit is ŉ duur transaksie, so die kaartjies moes duur wees. Ons het gesukkel en ek het baie geld verloor. Daardie eerste jaar het ek amper álles verloor, maar ek het tog uitgebrei, want die besigheid het gegroei, maar vir groei het jy kapitaal nodig en ek het nie kapitaal gehad nie. In elk geval nie die soort kapitaal om treine mee te bou nie, en ek moes kontant betaal vir alles. Daardie eerste vyf jaar van ’89 tot einde ’93 was baie moeilike jare, ek het elke dag geld verloor, maar as jy in hierdie tipe besigheid ŉ skedule probeer handhaaf, moet jy maar loop. Jy kan nie kanselleer as jy sien daar is nie genoeg kliënte nie. Net soos met ŉ vliegtuig; as jy van Kaapstad na Johannesburg vlieg en daar is net tien mense op die vliegtuig, dan moet jy weet hoeveel geld gaan jy verloor op daardie trip, nè? En met die trein was dit dieselfde ding, maar ek het geweet ek móét dit doen, want anders gaan die agente wat ons ondersteun hul ondersteuning onttrek. Hulle sal nie kaartjies kan verkoop en hulle kommisie daarop kry en dan die geld teruggee vir die mense nie; dit werk nie uit nie. Ek moes dus alles aan die gang hou en ek het alles verloor – om die waarheid te sê, ek moes ek al my besighede verkoop – die vulstasies, die winkelsentrum, alles. Ek het ook ŉ fout gemaak en ŉ klomp van my besighede aan ŉ openbare maatskappy verkoop en dit was een van my grootste foute, want al my geld was daarby betrokke en ŉ jaar of so later het hulle skielik bankrot gespeel. Al my kapitaal, in daardie stadium dink ek dit was hier by die vyfmiljoen rand en in ’89 was dit baie geld, was daarmee heen. Op daardie tydstip het ek ŉ oortrokke bankrekening gehad van omtrent 2,3 miljoen, maar ek het die sekuriteit van die aandele in die openbare maatskappy gehad en skielik was dit alles weg! En daar soek die bank toe sy 2,3 miljoen terug! Ek het nie die geld gehad nie, en hulle het my bankrot laat verklaar op 23 Desember 1993. Ná die dagvaarding kry jy mos tien dae om te betaal en dis nou ŉ ander storie! Ek sê altyd daar is ŉ silwer randjie êrens. Ek en ŉ ander agent, Jules Verne, het ŉ plan beraam om ŉ rit aan te bied vir die Engelse mark van Kaapstad af na Vic Falls toe. In daardie stadium het ek nog nie Vic Falls toe gegaan nie; net die Kaapstad-Pretoria-lyn en Oos-Transvaal. Dit was vir ons ŉ nuutjie, en hy het dit in die Britse Sunday Telegraph geadverteer vir 27 Desember daardie jaar. Onthou nou, die bank het my die dagvaarding op die 24ste, net so voor Kersfees, gegee en my kinders was nog klein. Ek onthou ek het gereeld in die tuin rondgeloop met daardie vier kleintjies en dan wonder ek wat ek nou gaan doen. Ek het besef ek gaan alles verloor en in daardie stadium het ek al reeds álles verkoop gehad – selfs my skoonma! Ek het niks gehad nie, en een van my werknemers het boonop een aand my kar gesteel en hy’t dit gerol, so ek het net ŉ fiets gehad om oor die weg mee te kom. Snaaks genoeg, ek het die fiets op die grond buitekant een van die geboue neergesit en die volgende oomblik het ŉ ou agteruit gery, bo-oor die fiets, so van daardie dag af moes ek bietjie voetslaan. Daardie Kersfees was baie sleg en ek het nie gedink ons gaan dit maak nie. Die agent het die ding in Engeland geadverteer vir 27 Desember en toe gebeur daar niks. Hy bel my hier teen die 30ste en hy’t maar gek geskeer, want ek het vir hom gesê ek’s bankrot, so hy moet versigtig wees met sy geld. Toe sê hy vir my: “Nee wat, die mense is glad nie geïnteresseerd in hierdie blêrrie trein van jou nie, wat nou?” En jy voel hoe jou hart tot in jou skoene sak! Maar toe sê hy: “Nee man, die telefoon lui aanmekaar!” Hy het toe al klaar drie treine se kaartjies verkoop. En dit was die wonderwerk, die draaipunt. Hy’t dadelik vir my bietjie geld gestuur, want dit was my enigste opdrag in daardie stadium. Ek het die bank ŉ bietjie geld gaan gee en hulle gesê om my uit te los. So, van daardie dae af was die omdraai ongelooflik vinnig. Drie maande later kon ek 38 rytuie by die Spoorweë gaan koop. Dis ŉ moeilike ding om te antwoord, maar ek sou sê die aantrekking van Vic Falls was miskien 30%, die ander 70% was die bemarkingsvernuf van die ouens in Engeland. Die ander ding was natuurlik dat mense skielik van die Kaap af regdeur kon ry en tot in daardie stadium het ons kompetisie, die Blou Trein, net die Kaapstad-Johannesburg-lyn gery. Dit was ŉ splinternuwe idee en ek dink dit was 70% van die sukses van die ding. Op ons webblad, www.rovos.com. Luister na hierdie episode op www.klipkouers.com Klipkouers is ‘n weeklikse podsending waar sakeman, Jacques Basson, met plaaslike en internasionale Afrikaner entrepreneurs en impakmakers gesels ten einde die beste praktiese besigheids-en lewensadvies met jou te deel.