Boekevat: Redes vir die taal waarin skrywers skryf | Netwerk24
Deur Charl-Pierre Naudé 20 Julie 2020 05:00
Van links is Suzaan Keyter (kykNET), Charl-Pierre Naudé, oudregter Andries Buys, Jeremy Vearey, Waldimar Pelser (Rapport) en Chase Rhys. Foto: Marzahn Botha
Pas het ek 'n leersame verblyfbeurs vir skrywers en akademici voltooi. Genote ontmoet eweknieë wat van jou verskil in uitkyk of idees. Daar was twee Afrikaanssprekendes, albei wit, onder die internasionale 14. Dit het soms gebeur dat ons twee onderling na Afrikaans oorslaan.
Soos aan die begin vra ek by die laaste byeenkoms vir 'n swart Zimbabwiese skryfster of dit steeds goed is so, want daar is ook ander gesprekke wat ook gelyk gevoer word…
Aan die begin was daar geen klagtes nie. Maar oplaas sê sy dat die Afrikaanspratery soms haar uitgesluit laat voel het.
Hoflikheid is nooit 'n duidelike streep in die sand nie.
"Jy hou nie die magsverhoudinge in die gebruik van taal in gedagte nie," was haar mening.
Dit gaan oor die politiek wat swyend teenwoordig word in die keuse van taalkommunikasie. En sy is deels reg want pyn en vernedering neem lank om weg te gaan.
Toe ek in Duitsland gewoon het, was Duitse skrywers se hoflikheid teenoor anderstaliges opvallend, pynlik bewus oor hul verlede.
En tog. Duits het 95 miljoen sprekers, Afrikaans sowat 7 miljoen tot 8 miljoen, waarvan die helfte apartheidslagoffers was.
Duits is werklik magtig. Dieselfde geld Afrikaans nie eens tydens apartheid nie.
As 'n vrou dink haar meisie is 'n oulike kooimeid, maak dit haar onmodern?
Ek het die Zoeloe- en Noord-Ndebele-sprekers (die tale stem 85% ooreen) gevra of hulle die taaldenke van die ikoniese Mazisi Kunene ken. Enkeles het nie geweet wie hy is nie en nie een wat ek gevra het, het sy werk geken nie. Kunene se skrywes betoog dat 'n "ou taal" soos Zoeloe uiters geskakeerd en ontwikkeld is.
Die skryfster verduidelik juis aan my sy skryf in Engels omrede Noord-Ndebele "te oud" is om die moderne lewe te verbeeld.
Ek dink toe aan die "oue" aard van vele Afrikaanse uitdrukkings uit oerdialekte, maar deur sprekers in nuwe situasies vervorm wat dikwels nie kon lees of skryf nie, en dit sluit die wit mense in.
En nuut omdat skrywers en sprekers die taal in sy "oudheid" en "onvanpastheid" modern aangewend het. As 'n vrou dink haar meisie is 'n oulike kooimeid, maak dit haar onmodern?
As ek 'n opponent hokslaan, maak dit van my 'n trekboer?
'n Mens moet die praktiese keuse vir Engels nie afmaak nie, maar waar is dáárdie ander bevrydingsdrang met sy bewese fundamentele effekte, onder skrywers wat nie ophou om in Engels te praat oor hoe onvry hulle steeds bly nie? Mens wonder of daar 'n ander, versweë rede is vir daardie gevoel van uitsluiting?
Daar bestaan darem al 'n Mazisi Kunene-gedenklesing aan die Universiteit van KZN, vir die eerste maal gehou in 2019.