PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2017-10-05 - Die re­dak­teur sê
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2017-10-05 - Inhoud - JANA MARAIS
daar is min in die sa­ke­wê­reld wat my so­veel boei as om die ver­skil te sien wat ’n be­stuur­span aan die voor­spoed van ’n maat­skap­py kan maak. Hoe­wel die uit­voe­ren­de hoof ge­woon­lik die lof (of kri­tiek) kry, speel die di­rek­sie en be­he­ren­de aan­deel­hou­er ook ’n be­lang­ri­ke rol. Wat dan ge­maak van die ge­mors by die Suid-a­fri­kaan­se Lug­diens (SAL), waar die staat se­dert 2008 reeds R23,8 mil­jard aan waar­bor­ge en red­dings­fond­se span­deer het? Nie­mand twy­fel daar­aan dat daar mak­li­ker ma­nie­re is om geld te maak as om ’n lug­diens te be­stuur nie, maar daar is voor­beel­de van maat­skap­pye wat wel slaag. Comair is die bes­te plaas­li­ke voor­beeld; E­thi­o­pi­an Ai­r­li­nes, nog ’n on­der­ne­ming in staats­be­sit (OSB), die uit­blin­ker op die vas­te­land.
In die 2016-boek­jaar, die jong­ste be­skik­baar, het die SAL ’n ver­lies van R1,47 mil­jard vir die jaar ge­rap­por­teer, op in­kom­ste van R30,4 mil­jard, teen­oor E­thi­o­pi­an Ai­r­li­nes se wins van 6,13 mil­jard birr (des­tyds R4,1 mil­jard) op in­kom­ste van 54,4 mil­jard birr.
Daar is ver­skeie ge­bie­de waar die SAL se be­stuur die E­thi­o­pi­ërs as maat­staf kan ge­bruik vir ver­be­te­ring. Per­so­neel­kos­te is een. Die SAL het meer as R5,8 mil­jard aan sy 10 706 werk­ne­mers in die af­ge­lo­pe fi­nan­si­ë­le jaar be­stee (ge­mid­deld R541 752 per werk­ne­mer); E­thi­o­pi­an Ai­r­li­nes se per­so­neel van so­wat 12 000 kos elk ge­mid­deld R236 543.
Met die skryf hier­van op 27 Sep­tem­ber het die SAL drin­gend R6,8 mil­jard no­dig om sy kre­di­teu­re te be­taal, wat wei­er om skuld teen ein­de Sep­tem­ber oor te dra. Ek het geen twy­fel nie dat die O­pen­ba­re Be­leg­gings­kor­po­ra­sie (OBK), wat hoof­saak­lik staats­amp­te­na­re se pen­si­oen­geld be­lê, uit­ein­de­lik ge­dwing sal word om min­stens ’n deel van die geld te be­taal.
Nog ’n maat­skap­py om op 30 Sep­tem­ber dop te hou, is die pla­ti­num­myn­maat­skap­py Lon­min, wat sy eie uit­da­gings met kre­di­teu­re het, en wat on­ein­di­ge pro­ble­me sal on­der­vind as hy sy skul­d­oor­een­koms­te nie aan die ein­de van die maand na­kom nie.
Hier sal Obk-red­dings­fond­se waar­skyn­lik nie so ge­re­de­lik aan­ge­bied word as in De­sem­ber 2015 nie.
Lon­min het erts­lig­ga­me van wê­reld­ge­hal­te, maar die maat­skap­py is oor die ja­re so swak be­stuur dat Ben Ma­ga­ra, wat ná die Ma­ri­ka­na-tra­ge­die in 2012 as uit­voe­ren­de hoof aan­ge­stel is, tans geen op­sie het as om bloot ban­krot­skap te pro­beer af­weer nie.
Ver­ge­lyk dit met Northam Pla­ti­num (sien blad­sy 36), his­to­ries die ver­ve­li­ge e­we­knie aan wie nie­mand aan­dag gee nie.
Sy be­stuur­span is stil-stil be­sig om die be­sig­heid uit te brei, en be­lo­wen­de nuwe ba­tes teen wins­koop­pry­se op te raap son­der om sy ba­lans­staat te oor­eis – soos jy van die ba­se van ge­no­teer­de maat­skap­pye ver­wag wan­neer mark­te aan die on­der­kant van die si­klus is. ■