Vir Erasmus is hierdie "lag" van die Karnaval selfs meer as 'n lag saam met ander vir die self en die A/ander. By hom is refleksie oor dwaasheid 'n simboliese proses wat selfkennis fasiliteer en wat vergestalt word deur die spieël wat die nar voor sy eie gesig hou (Watson 1979:340). Ten slotte kan gestel word dat die ruimtes van die Karnaval en van die dwaas in wese ambivalent is: in beide gevalle word 'n alternatiewe wêreld tot stand gebring deur die ondermyning van kategorieë van professionalisme, identiteit en prestige. Karnavalstyd met sy klem op dwaasheid is in wese ook n ambivalente tyd: n tyd van fees en boetedoening; n tyd waarin Christus se lyding, dood én opstanding gedenk word; n tyd van klem op die heilige én die profane wat steeds saamresoneer in die problematiek waarmee die mens van 450 jaar later daagliks moet saamleef.
Soos dit uit die bespreking in die eerste deel van die artikel geblyk het, word Bruegel se skildery deur baie kritici as n allegoriese uitbeelding beskou van onder andere menslike swakheid en verval in Bruegel se eie tyd en ruimte, maar met die klem op universele menslikheid. Aangaande die digterlike werkwyse wat neerslag gevind het in Cloete se bundel, is die slotgedig besonder insiggewend, aangesien dit die werkwyse van die digter openbaar maak. Dit is opvallend dat Cloete verskeie van Bruegel se skildertegnieke as't ware in poëtiese vorm op sy bundel oordra:
Ook in Bruegel se tyd het die klem op die Karnaval geval en die Lentvieringe is deur baie verontagsaam of dit het ontaard in uiterlike vertoon, soos dit duidelik uit die tersaaklike skildery spreek.
In aansluiting by die bogenoemde interpretasie sou dié reëls ewe goed gelees kon word as die manifestasie van die verveelde mens van ons tyd wat sy sin vir waardes verloor het en wat as gesiglose lid van die anonieme massa sy selfrespek kwytgeraak het. Implisiete verwysings na die anonieme massa kom trouens heel dikwels in die bundel voor, soos in die gedig vyf brak kolle:
'n Ambivalente simbool wat nie net in Cloete se nuutste werk 'n belangrike rol speel nie, maar wat sy hele oeuvre kenmerk, is dié van die gestremde mens. In aansluiting by die negatiewe simboliese waarde van kreupeles en idiote as die Ander in Bruegel en sy tydgenote se werk, word die volgende vraag in die gedig "dronk gedraai" (29) gevra: "hoe het die idiopaat / tussen dit wat heilig en suiwer is beland"?
Soos die mens in Bruegel se skildery hoofsaaklik as sondig en dwaas uitgebeeld word, is Cloete se uitbeelding van die tydgenootlike mens in Karnaval en Lent ook oorwegend negatief. Die mens het n probleem vir homself en vir die planeet geword:
Die lewenswyse van die moderne mens waaraan die digter n afsku het, word dikwels met vraatsug in verband gebring. Die gedig "ons die mismaaktes" (63) bevat byvoorbeeld n karnavaleske beskrywing van die moderne mens se obsessie met eet:
Beskou mens die skildery van Bruegel, is dit duidelik dat die moderne mens soos uitgebeeld deur Cloete in die opsig van brassery en ooreet nie veel verskil van sy eweknie van 450 jaar gelede nie. "[E]et was ons eerste sonde", staan in die gedig "andoelie kom eerste" (17). Die verwysing na andoelie (varkwors) is 'n heenwysing na die onreinheid van die vark wat in die Bruegel-skildery n sentrale plek inneem. Met verwysing na Bruegel se uitbeelding van brassery, skryf Cloete in "Brueghel bestry Descartes en Kant" (23):
In hierdie skreiend ironiese reëls definieer nie ons denkvermoë nie, maar die vermoë om te eet ons dus as mense! Ons eetlus noop ons weer om, in 'n poging om aan die eise van 'n mooi liggaam te voldoen, "gimnasiums / en skoonheidsalonne" (25) te onderhou. Die hoogtepunt van die digter se afsku aan die vraatsugtige mens word in die gedig "God lees koerant nadenkend" verwoord waar die vraat die metafoor word van die plunderende mens oor wie God berou het:
Dit lyk, na aanleiding van die voorafgaande bespreking, asof die digter van Karnaval en Lent die moderne mens hoofsaaklik negatief beoordeel. Hierdie beeld van die mens vind ook in die Bruegel-skildery neerslag, onder andere in die Bosch-heks as Lentsimbool, die gepynigde gesigsuitdrukkings van haar volgelinge, die suur gesigte aan die Karnavalkant van die skildery en die boosaardige maskers wat sommige feesvierendes dra, maar ook deur die uitbeelding van doodsondes in die skildery. Aan die ander kant is dit wel ook so dat daar verskeie gedigte in Cloete se bundel staan oor die sublieme eienskappe van die mens as sodanig, ongeag die feit dat die moderne mens in wese verdorwe is en in sonde en dwaasheid verval het: die mens is, aldus die digter van Karnaval en Lent, in sy wese "homo duplex" (40).
In Die ander een is ek (Cloete 2013:35) skryf Cloete dat dit hom stomslaan waarom ons die "vraagteken [van die maag] met iets so banaal, so platvloers en kombuiserig soos pap moet voer as ons wil sing [...] [D]it het my geboei dat ons liggame ons tot die numineuse en pneumatologiese kan laat styg en ons 'n angelus kan laat sing." In 'n onderhoud (met Taljard 2014) sonder hy twee aspekte van die "dubbele gesig van die werklikheid" uit wat hom geboei het en wat hy in die onderhawige bundel probeer gestalte gee het: "Hoe onverklaarbaar is hierdie versoening van heilig en onheilig in een liggaam!" Dit is een aspek van die bundel; die ander is: "Hoe kan biologiese materie omgesit word in die immateriële, die konkrete in die abstrakte, vleis in woord ...?" Die Janusgesig is een van die belangrikste motiewe in die bundel - 'n beginsel wat in Bruegel se skildery vergestalt word deur die ineenvloei van grense, deur die put wat die Karnaval- én die Lentkant bedien, die pad wat deur beide partye gebruik word en die bakkery wat Karnaval- én Lentgebak voorsien.
Die ambivalente aard van menswees word deur Cloete in die gedig "kat" vergestalt in die verskoning wat die digter aanbied en die klem wat op die menslike aktiwiteit geplaas word deur middel van die rymende woorde "onreine", "pynlike" en "gepeins":
In Die ander een is ek, n werk wat in dieselfde tyd as die bundel Karnaval en Lent ontstaan het, skryf Cloete (2013:294) oor dié ambivalensie in die mens se samestelling:
Die fassinasie van die digter ten opsigte van die gelyktydige bestaan van teenoorgestelde pole in die mens, hang saam met sy verwondering aan die omsetting van soma in pleroma, soos blyk uit verskeie gedigte:
Marlies Taljard is verbonde aan die Skool vir Tale van die Noordwes-Universiteit, Potchefstroom-kampus. Verskeie artikels en hoofstukke van haar het in geakkrediteerde vakpublikasies verskyn. Sy tree op as artikelkeurder vir nasionale en internasionale akademiese tydskrifte en as manuskripkeurder vir Suid-Afrikaanse en Nederlandse uitgewers. Sy het referate op nasionale en internasionale kongresse gelewer en tree op as spreker by openbare geleent-hede. Sy is redakteur van Woord en Daad. Die afgelope jare het 'n groot aantal resensies van haar in verskeie publikasies verskyn. Op Versindaba behartig sy 'n blog oor die digkuns en dien sy op die permanente resensiepaneel. Sy is tans betrokke by navorsing oor sowel die toegepaste linguistiek as die literêre teorie.