Koronavirus: Die gevare van fopnuus en hoe om dit uit te ken - Corona Krisissentrum
Tuis / COVID-19 / Koronavirus: Die gevare van fopnuus en hoe om dit uit te ken
Koronavirus: Die gevare van fopnuus en hoe om dit uit te ken
Dit is veral in die laaste paar weke wat 'n mens die Facebook-app op jou slimfoon oopmaak en gebombardeer word met nuus oor die koronavirus. Om die waarheid te sê, ek kan nie aan enige ander nuus dink wat ek onlangs raakgelees het nie. Die koronavirus versprei nie net wêreldwyd nie, maar dit los ook nie enige oop spasie in die digitale wêreld nie.
Dit is nie noodwendig 'n slegte ding nie, juis omdat daar tydens 'n krisis 'n groot behoefte aan inligting is. Die probleem is egter dat terwyl daar so baie inligting beskikbaar is, dit moeiliker raak om te onderskei tussen dít wat die waarheid is en inligting wat nie waar is nie. Onware of onakkurate nuus staan beter bekend as fopnuus (Die Engelse term is fake news).
Dit is ons almal se verantwoordelikheid om seker te maak dat ons nie fopnuus versprei nie, des te meer in die tyd van die koronavirus-pandemie. Fopnuus stel mense bloot aan verkeerde inligting en dit kan om verskeie redes gevaarlik wees.
Veronderstel jy deel 'n artikel oor 'n wonderkuur wat kamstig die koronavirus tot niet maak (daar is tans geen kuur nie) en 'n vriend of familielid wat reeds met die virus besmet is, volg die raad wat in die fopnuus-artikel genoem word. Die gevolge kan katastrofies wees en dit mag selfs tot verdere skade lei. Daar is ook nuus wat mense paniekerig maak en daartoe kan lei dat onnodige en haastige besluite geneem word. Dink maar net aan die wêreld se krisis met toiletpapier. Dink dus voor jy deel!
Hoe weet ek of 'n artikel fopnuus is, al dan nie?
Volgens Reint Dykema, 'n kennisbestuurder by AfriForum, is daar tien dinge waarvoor 'n mens op die uitkyk moet wees voor jy besluit of nuus waar of vals is.
Hy noem die volgende tien dinge waarna jy kan kyk om te bepaal of nuus fopnuus is, of eg is:
Verskyn daar aan die onderkant van die webtuiste 'n klomp artikels wat jou aanmoedig om daarop te klik? Baie webtuistes maak geld deur die aantal klikke en hou daarvan om stories te plaas met opskrifte en grafika wat jou lok om te klik. Gedeeltes van die storie is dan waar. Lees dus verby die opskrif wat jou lok en kyk na die inhoud.
Let op na die datum van die artikel. Baie artikels is stokoud, maar kry 'n tweede asem deur sosiale media.
Let op die bronadres (URL) van die artikel. Indien dit vreemd eindig, op 'n .LO of op 'n .com.co, kan jy vermoed dat iets dalk nie pluis is nie.
Soms is 'n artikel doelbewus satiries geskryf of wil dit buitensporig wees sodat dit baie gelees moet word.
2. Kyk wat word as nuusbron vir die stories aangegee. In Afrikaans, wees op die uitkyk vir Maroela Media, Netwerk24 ofander nuusbronne wat bekend is. In Engels, kyk vir News24, IOL, SABC of ANA.
Die bestaande media in Suid-Afrika is in die algemeen geloofwaardig. Met die nuwe eis om teen die spoed van sosiale media te moet meeding, sluip foute egter wel by artikels in.
Soms moet jy eers registreer voor jy 'n storie kan lees. Vra "Waarom?".
3. Kyk waarop eindig die webtuiste se domein. Soms kry dit 'n .com agterna om ander bestaande webtuistes na te boots. Indien dit 'n .co.za-domein het, kyk op http://co.za/whois.shtml in wie se naam die domein geregistreer is en hoe lank die domeinnaam aan dié huidige eienaar behoort.
Wees versigtig met Facebook- en Twitter-dele ("shares") en artikels sonder 'n skakel na 'n geloofwaardige bron.
5. In die geval van vals nuus word 'n joernalis/outeur se naam baie keer nie verstrek nie. Indien daar 'n naam verskyn, kyk na ander stories wat deur daardie joernalis geskryf is. Kyk ook na die joernalis se Twitter-profiel en of die persoon nuusgebeure aktief volg.
Die joernalis/outeur moet dus 'n ware persoon wees (nie 'n skuilnaam nie) en voorheen geloofwaardig oor heelparty ander onderwerpe geskryf het.
6. Wat is die trant van die artikel? Vals nuus is lief daarvoor om slegs een kant van 'n saak te bevorder en maak soms buitensporige aannames of het 'n emosionele aard. Is die artikel gebalanseerd?
Stem die inhoud van die artikel ooreen met dit wat jy reeds van 'n onderwerp weet?
Kyk na die grafika en foto's in die artikel. Soek dan op Google na soortgelyke foto's en kyk of dit gebruik word by ander stories.
7. Is daar spelfoute in die artikel, of word hoofletters onnodig gebruik? Is die taalgebruik in die artikel op standaard?
9. Kyk na soortgelyke artikels en stel vas of die feite en bronne ooreenstem.
Kyk ook na jou persoonlike vooroordele oor 'n onderwerp en of dit 'n invloed op jou uitoefen.
10. Dink krities na oor die artikel. Lees ook verder oor 'n onderwerp.
Kan ek in die moeilikheid kom as ek fopnuus skep of deel?
Die maatreëls wat ingevolge die Wet op Rampbestuur ingestel is, maak daarvoor voorsiening dat mense wat vals nuus oor die koronavirus versprei 'n boete opgelê kan word of selfs tronkstraf van tot ses maande opgelê kan word.
Die regulasies ingevolge die Wet op Rampbestuur wat Woensdag in die Staatskoerant gepubliseer is, maak daarvoor voorsiening dat mense wat vals nuus oor Covid-19 skep of versprei, vervolg kan word. Dit sluit boetes of selfs tronkstraf van tot ses maande in. Hierdie regulasies geld dus spesifiek vir diegene wat vals nuus oor Covid-19 skep, maar dit geld ook vir mense wat die nuus via sosiale media en ander kanale versprei.
Dit geld ook vir enige persoon wat met opset voorgee dat hy of sy enige persoon met die virus besmet het.
Die nuwe regulasies stel ook ernstige strawwe in vir mense wat ander opsetlik aan die virus blootstel.
'n Persoon wat hom of haar skuldig maak aan die doelbewuste verspreiding van Covid-19 kan aangekla word van aanranding, poging tot moord of selfs moord.
Die regulasies verbied ook dat 'n besmette persoon, of 'n persoon wat vermoedelik besmet is, weier om ondersoek te word of geïsoleer te word of weier om in kwarantyn te wees.
Indien jy vermoed dat jy met die koronavirus besmet is, maak gerus gebruik van die volgende:
Die koronavirus-noodnommer: 0800 029 999 van 08:00 tot 16:00, Maandag tot Vrydag
WhatsApp: Stuur die woord HI na 0600 123 456
Deel die besonderhede met jou vriende en familie.
Gebruik ook gerus die volgende skakel na die Departement van Gesondheid se webwerf om te lees oor die mites en wonderkure wat daar ontleed en bespreek word: http://www.health.gov.za/index.php/component/phocadownload/category/606