OA is ’n soort van gewrigsontsteking waar skade voorkom aan die oppervlakte van die gewrigte saam met die onreëlmatige voorkoms van die naby geleë beendere. ‘Ostea’ beteken been en ‘artritis’ beteken beskadiging van die gewrig en inflammasie. Verskeie ander woorde word soms gebruik om die siekte te beskrywe, soos ‘arthrosis’ en ‘ontaarde agteruitgaande gewrigs ontsteking’. Hierdie beskrywings verwys almal na dieselfde soort siekte.
Die punte van ons beendere word bedek deur ’n dun lagie gladde kraakbeen. Dit werk soos ’n skokbreker vir die gewrig en die gladde oppervlakte sorg vir vrye beweging. Die beenpunt en die kraakbeen word omhul deur ’n vlies (die gewrigsvlies) wat ’n klein hoeveelheid dik vloeistof vervaardig wat weer die oppervlaktes smeer en die kraakbeen voed (die gewrigsvog). Buiten om die gewrigsvlies is ’n sterk beskermende omhulsel en ligamente wat die gewrig kontroleer en beheer, en so beskadiging voorkom.
Wanneer OA die gewrigte aantas, word die kraakbeen dunner en die oppervlakte growwer. Die been onder word dikker en groei langs die kante uit asof dit moontlik beweging wil verhoed. Die gewrigsvlies word ’n bietjie ontsteke en meer vog word gevorm, wat dan die gewrig ’n bietjie laat opswel. Die omhulsel en kraakbeen mag verdik en gerek word.
Wanneer die weefsel onder die mikroskoop ondersoek word, word dit duidelik dat die gewrig die skade probeer reg stel.
Ten spyte van baie jare se navorsing, weet ons steeds nie wat OA veroorsaak nie. Soos met so vele ander onverklaarbare siektes is dit heelwaarskynlik ’n kombinasie van ’n hele paar fakture i.s.v. net een oorsaak. Sommige van hierdie omstandighede sluit die volgende in:
Gewrigsbeskadiging a.g.v. ’n besering: Die gewone werksaamhede van die gewrigte kan nie tot OA lei nie; gewrigte kan nie ‘uitgewerk’ word nie. Nietemin kan ’n ernstige besering of ’n operasie aan die gewrig by ’n hoër ouderdom, ’n invloed hê.
Ander soorte gewrigsontstekings: Somtyds blyk dit dat OA veroorsaak word deur gewrigs beserings van ’n ander aard jare gelede. Natuurlik moet daar ook ander oorsake wees, maar huidiglik weet ons nog nie wat dit kan wees nie. Ons weet nietemin genoeg om sekere bygelowe die nek in te slaan. Om oorgewig te wees, is nie ’n goeie ding nie, maar OA word nie veroorsaak deur jou dieët, oefening, die weer of ’n skok nie.
OA het baie afwykings en daar is baie verskillende soorte wat verskillende gewrigte aantas. Die knieë, hande, heupe en die groottoon word die meeste aangetas. OA in die knieë is meer algemeen by vroue as by mans. Dit volg somtyds na ’n besering of ’n operasie (soos wanneer die kraakbeen verwyder word), maar by die meeste mense kan die oorsaak nie bepaal word nie. Dit meeste probleme word ondervind gedurende die 50 tot 60 en 70 jariges.
OA in die heupe word by eweveel mans as vroue aangetref, en begin gewoonlik vroeër as by die knieë. Baie gevalle het ’n aanknooppunt by geboorte van die kinderjare – wat nie vroeg genoeg ontdek was nie. Byvoorbeeld, ontwrigting van die heupe by babas, of verwronge groei by kinders. As hierdie kinderprobleme nie behoorlik behandel word nie, kan dit later OA veroorsaak. Die oorsake kan nietemin selde bepaal word. ’n Aangetasde been is somtyds effens korter a.g.v. die afwyking van die heupgewrig. Pyn in die rug en knieë kom ook dikwels voor.
X-strale wys dat die toestand baie algemeen is, maar dit veroorsaak selde probleme en toon selde ’n verband tussen die pyn en styfheid van die rug. Omtrent die helfte van die bevolking kry rugpyn van tyd tot tyd, maar OA is nie die enigste, selfs nie eens die belangrikste, oorsaak hiervan nie.
Somtyds ontwikkel OA in ander groepe van gewrigte as die sulkes hier vernoem – die siekte is só wisselvallig dat dit moeilik word vir ’n dokter om te veralgemeen.
Daar is nie ’n gemaklike verduideliking waarom ’n persoon ernstige afwykings in ’n gewrig, of meer as een gewrig toon, of waarom ander gewrigte soos by die elmboog, pols of enkel aangetas word nie.
OA ontwikkel ongemerk en vererger langsaam, gewoonlik oor ’n periode van maande of jare. Die hoof kenmerke is pyn en styfheid. Die pyn is gewoonlik erger wanneer die gewrig gebruik word en aan die einde van die dag. Na ’n rus periode verdwyn die styfheid gewoonlik. Die beweegruimte van die gewrig verminder en die gewrig kraak en knak.
nie, maar ook gedurende die nag. Ongelukkig verstaan ons steeds nie die oorsake van die pyn en styfheid nie en ook nie die brand-gevoel wat somtyds ervaar word nie.
Die kentekens en simptome wat hierbo genoem word, bevestig die diagnose. Jou dokter kan die beenderige swelsels sien en voel en hoor hoe die gewrigte kraak wanneer hy/sy jou ondersoek. ’n X-straal word gewoonlik geneem en wys die verdunning van die kraakbeen en ander beenveranderinge. Daar bestaan nie ’n bloedtoets wat OA kan uitwys nie. Nietemin is dit somtyds behulpsaam om die ander soorte van gewrigsontsteking uit te ken. Alhoewel die X-strale die diagnose bevestig, kan dit nie aandui wat die voortsetting van die siekte sal wees nie. Probleme wat die X-strale aandui, beteken nie noodwendig baie pyn en verminking in die toekoms nie.
OA vererger nie altyd nie. Die meeste mense wat aan OA ly, word nie kreupel nie en word nie vermink nie – hulle lei ’n normale lewe. In meeste gevalle blyk dit ’n hoogtepunt te bereik ’n paar jaar nadat die eerste simptome opgemerk is en bly dan óf dieselfde óf verbeter selfs ’n bietjie. By sommige lyers vererger een of twee van die gewrigte (veral die heup of knie) deur die jare en mag selfs baie pynlik en verwronge raak.
Soms kan die toestand selfs onverwags verdwyn, maar dis ongewoon. Dit is nie moontlik vir die dokter om die toestand vir elke indiwidu te voorspel nie. Daar is geen bewyse dat die gebruik daarvan, dieët of behandelinge van die gewrig, enige invloed het op die natuurlike ontwikkeling van OA nie.
Eerstens: Verlig die spanning op die pynlike gewrigte. Drukking maak nie ’n groot verskil op die beskadiging van die gewrigte nie, maar dit beïnvloed wel die pynvlak. Deur ’n paar kilogram te verloor, verlig die drukking op die heupe, knieë en voete. Deur ’n kierie te gebruik, word die drukking op ’n seer heup of knie verlig.
’n Effense ontsteking in die gewrig mag bydra tot die pyn en onbuigsaamheid. Die erger graad van die ontsteking verskil van toestand tot toestand. Die dokter mag ’n reeks anti-inflammatoriese tablette voorskryf.
Somtyds mag ’n direkte inspuiting in die gewrig help. Dit word gewoonlik gebruik vir mense met pyn in die duime en ongewone gevalle, maar die gebruik word nie aangeraai vir die meeste gevalle van OA nie.
Daar is baie maniere waarmee jy jouself kan help as jy aan OA ly. Hou aan met beweeg, maak seker dat jy jou gewrigte tot hul volle lengte kan beweeg en moenie die ander gewrigte vergeet nie. Moenie die gewrigte verrek nie, maar bly aktief. Jy kan nie jou gewrigte uit-werk nie!
Spesiale oefeninge vir ’n bepaalde gewrig kan baie help. Die gepaste oefening sal afhang van die gewrig wat aangetas word en tot hoe ’n mate die gewrig aangetas is.
ramp nie. Dit skakel nie oor na rumatief of ander vorms van gewrigsontsteking nie en dit versprei nie na ander dele van die liggaam nie. Daar is geen verband tussen OA en kanker of enige ander ernstig siektes nie. Die kwelling word somtyds ligter met die tyd en OA lyers ontwikkel selde ’n gebrek. In sommige gevalle is die onnodige vrees vir die toekoms erger as die siekte self. Moderne behandeling en die snykunde offer baie oplossings, veral aan diegene wat ernstige beskadiging aan die heup- of kniegewrig toon (gewrigte wat swaar kragte ondersteun).
Daar is hoegenamd geen bewys dat wat jy eet enige verskil maak nie, solank jy nie ooreet nie. Oorgewig veroorsaak erger druk op die gewrigte van die heupe, knieë en voete. Deur oortollige gewig te verloor kan jou ongemak verbeter word.
Daar is geen bewys hoegenaamd dat ’n spesiale dieët die siekte sal voorkom, of genees, of dat dit veroorsaak word deur ’n dieët-agent nie. Baie mense sal jou aanraai om ’n spesiale dieët te probeer, en dat hul OA verbeter het deur ’n verandering in wat hulle eet, maar op die oomblik bestaan daar geen bewyse dat OA hoegenaamd hierdeur beïnvloed word nie. Meer navorsing word gedoen op dieët en gewrigsontsteking. Die beste raad is om slank te bly en om ’n normale gesonde dieët te volg.
Gewrigte word nie uitgewerk of oorwerk nie – meestal is dit beter om hulle te gebruik en om aktief te wees. Dit sal nietemin nodig wees om ’n balans te handhaaf tussen te veel beweging en te veel rus. Die meeste lyers vind dat te veel oefening meer pyn veroorsaak – aan die ander kant word die gewrigte baie stram as hulle te lank nie gebruik word nie.
Bedrywighede wat langdurige hewige pyn veroorsaak, moet liefs vermy word, maar, indien daar ’n spesiale rede is om aktief te wees, kan ’n pynstiller vooraf geneem word. Moenie bekommerd wees nie, jy veroorsaak nie vreeslike skade aan die gewrigte nie.
Sommige mense beskou swem as ’n goeie manier om te oefen en fiks te bly, want dit veroorsaak nie baie pyn nie. Die warm water laat die spiere en gewrigte ontspan, dis kalmerend en help om die gewrigte meer vrylik te laat beweeg. As jy OA in die heup of knie het, is dit veral behulpsaam. Dokters skryf somtyds formele oefeninge in ’n hidroterapie swembad voor om spiere en gewrigte makliker te laat werk – sonder oormatige pyn.
OA is nie aansteeklik nie en kan nie oorgedra word aan familie of vriende nie. Dit behoort nie jou huwelik of jou gesin te beïnvloed nie. Nietemin mag gemeenskap pynlik wees, veral vir vroue wat aan OA in die heupe ly, nogtans kan verskillende maniere dikwels help.
As jy aan die gewone OA ly, met knopperige vingers, sal jou vroulike nasate ’n groter kans hê om dit ook later te ontwikkel. Dit sal heelwaarskynlik nie gebeur voor 50 jarige ouderdom nie en mag dalk nooit gebeur nie. Daar is niks wat jy kan doen om dit te verhoed nie, so die beste is om nie daaroor bekommerd te wees nie. Dit is ook baie onwaarskynlik dat die meeste soorte gewrigsontsteking oorerflik is.
Daar is nietemin geen bewyse dat verskillende klimaat streke enige langdurige invloed het op die siekte of die uiteindelike gevolge nie. Die weer beïnvloed die simptome tydelik, maar nie die siekte nie. Dit dien geen doel om na ’n ander streek te trek met die hoop om die siekte gesond te maak nie.
Plaaslike hitte verlig dikwels die pyn en stramheid van gewrigte met OA. Verskeie soorte hittegewende lampe is baie gewild, maar dieselfde effek kan gewoonlik bereik word met baie goedkoper warmwater-bottels (wees egter versigtig, jy kan jouself verbrand met enige van die twee). Daar is ook baie soorte hulpmiddels beskikbaar by apteke om in pynlike gewrigte te vrywe. Die meeste veroorsaak plaaslike verhitting.
Verskeie soorte alternatiewe medisyne blyk sommige mense te help. Sommige, soos bv. akupunktuur (naaldprikking), het reeds bewys dat dit verligting bring, maar baie beteken niks meer as ’n troosmiddel nie. Daar is baie ander goeie praktiserende geneeshere, maar, ongelukkig, blyk dit ook dat baie die lyding van hul pasiënte uitbuit.