Jy is nooit te oud vir ’n lekker storie nie – RSG se nuwe dokumentêre seisoen skop af - Afrikaans.com
Op Afrikaans.com luister ons graag na Afrikaanse stories. Die Afrikaanse landskap is besaai met unieke mense wat inspireer, uitdaag en op een of ander manier jou hart warmer laat klop. Daarom maak ons jou graag bewus van RSG se nuwe dokumentêre seisoen wat in Januarie afgeskop het. Jy kan elke Donderdagaand om 20:00 inskakel. Hier is ‘n voorsmakie.
Martin Petersen is een van Suid-Afrika se laaste vuurtoringwagters. Mariska Spoormaker het by hom gaan kuier.
Martin Petersen by die Groot Vispunt-vuurtoring. Hier is die trappies wat hy elke dag klim.
Sy pragtige uitsig (Foto’s: Mariska Spoormaker)
Ontmoet Martin Petersen, een van Suid-Afrika se laaste vier vuurtoringwagters
Suid-Afrika se vuurtoringwagters is besig om te verdwyn. Die tegnologie het hulle taak oorgeneem. Martin Petersen, vuurtoringwagter van die Groot Vispunt-vuurtoring, is een van die laaste vier wat nog dié beroep beoefen
Martin is 51 jaar oud en, 51 jaar lank, sê hy, is hy by ‘n vuurtoring.
Hy glimlag. “Ek kan dit sê, want ‘n vuurtoring is iets wat in jou gene is, dit kom klou in jou bloed.”
Maar daar is ook iets hartseer rondom hierdie vriendelike vuurtoringwagter van die Groot Vispuntvuurtoring – hy is een van Suid-Afrika se laaste vier vuurtoringwagters.
“Dis die tegnologie,” sug hy, “ons sit nie meer self die lig aan nie, ons lees ook nie meer die weer nie.”
Martin se kantoor langs die wit-en-swart-gestreepte Vispuntvuurtoring kyk uit oor wye strande, onstuimige see en inheemse kuswoud. Hy kan jou vertel hoe die suidooste-, ooste- en westewind die sandpatrone op die duine verander.
Hy gaan sit langs die groot, oop venster. “Alles gaan oor respek. Respek vir die vaarders se veiligheid op die oop see en respek vir die natuur.” Sekerlik die twee hoofelemente in ‘n vuurtoringwagter se karakter, want die vuurtoring se skynsel is húlle verantwoordelikheid, en jy moet mal wees oor die ongerepte natuur, want dit is meestal waar ‘n vuurtoring staan. Ook vér weg van mense, dié dat hy eerder vuurtoring as vrou gekies het, sê Martin met ‘n skaterlag.
Sy pa was ‘n vuurtoringwerker, hy het sy loopbaan by die Kaap Columbine-vuurtoring naby Paternoster aan die Weskus begin, vertel Martin.
As kind en later as jongman het Martin graag saamgewerk by die Kaap St Francis-vuurtoring en is later by dié toring as algemene werker in diens geneem.
“Dit was in 1992. Die vuurtoringwagter moes dorp toe gaan en hy sê vir my: ‘Martin, die helikopter gaan kom om ‘n beseerde bemanningslid van een van die skepe te haal. Kyk uit daarvoor.’ Ek het gaan sit, later gesien hier kom die helikopter en … daar val dit in die see!” Martin het dadelik die hawekaptein in Port Elizabeth gebel om hom van die helikopter te vertel. “Hy het gesê nee, dit kan nie wees nie, maar gelukkig het berigte van ander bote toe ook begin inkom.”
Maande later het die hawekaptein na die Kaap St. Frances-vuurtoring gegaan en daar vir Martin, hard aan die vee, aangetref. Martin vou sy arms oor sy maag. “Hy het my toe gevra – wil jy hierdie werk doen vir die res van jou lewe of wil jy verdere opleiding vir ‘n vuurtoringwagter ontvang? Ek is toe Kaap toe vir verdere opleiding en hier is ek nou ‘n vuurtoringwagter.”
Voor die tegnologie só ontwikkel het dat die meeste vuurtorings outomaties aan- en afskakel, was die taak van vuurtoringwagter wat die lig se skyn beheer het, baie belangrik. Hulle het selfs uniforms, in voorkoms soortgelyk aan dié van die vloot, gedra. Deesdae dra hulle donkerblou klere met ‘n lemmetjiegroen reflektorbaadjie oor die bolyf.
“Dis die wind. Daarbo baklei die vuurtoring en die wind met mekaar… al langer as ‘n honderd jaar en seker nog vir die volgende honderde jare.”
Trappie vir trappie (daar is 54) neem hy my deur die geskiedenis van die vuurtoring, verduidelik en wys hoe hard die ou vuurtoringwagters nog met paraffien moes werk, hoe daar elke vier ure weer gestook moes word, hoekom die koper so blink en hoe die reuselens werk – sê maar in ‘n soort van morsekode.
Die wind wip ons amper van die vuurtoring toe ons deur die deurtjie na buite op die nou balkon uitgaan. Martin ken al die dril: “Kom net hier om die draai, dan is ons uit die wind.”
En daar staan ons uit die wind met die ewigheid as ons uitsig. Onder, tussen duin en kusplantegroei, staan twee groot huise. Vroeër was dit die vuurtoringwagter en ander vuurtoringpersoneel se huise, nou is dit selfsorg-vakansie-eenhede.
Martin is ook ‘n opgeleide toergids – iets wat 100% in sy kraal pas, want nou kan hy sy vuurtoringpassie met al wat leef en beef deel.
En eendag, as hy van die ouderdom is dat hy moet aftree, sal hy teruggaan na Kaap St. Francis, sê hy. “Maar nie te ver van ‘n vuurtoring nie – ek sal nog elke dag by die vuurtoring moet kan uitkom. My lewe kan nie sonder ‘n vuurtoring nie.”
Dit wil darem voorkom asof Martin, juis vanweë sy heropleiding as toergids, nie gou sy geliefde vuurtoring sal hoef te groet nie, want vuurtoringtoerisme in Suid-Afrika is baie groot.
“Ons verkies om van die vuurtorings nie net vir toerisme te beman nie, maar ook as beskerming teen diefstal en vandalisme. Om aan internasionale vuurtoringstandaarde te voldoen, moet die lig bly skyn,” verduidelik Chris Deysel, operasionele toesighouer: vuurtoringdienste by Transnet.
“Die rede is omdat dit mettertyd heeltemal omring is deur stadsliggies en dus nie meer sigbaar genoeg was vir skepe nie. Dit dien tans as ‘n museum vir uitstallings van oudhede en huisves ook die Nelson Mandelabaai se Toerisme-inligtingsentrum,” sê Deysel.
Japie Greeff – Kaap Columbine aan die Weskus, Raymond Wyness – Groenpunt in KwaZulu-Natal, Joseph Kannemeyer – Hood Point in Oos-Londen en dan Martin Petersen by die Groot Vispuntvuurtoring.
“Dit is nie ‘n lekker gevoel nie,” sê hy, “maar soos die maatskappy en die tegnologie verander, so moet jy maar ook saam met dit verander.”
Jy kan die RSG-potgooi hier luister.