Miljoene verdwyn uit gemeenskap se rekening; ondersoek duur voortAdv. Thuli Madonsela, die openbare beskermer Foto: Universiteit Stellenbosch (US) “Bedaar net, asseblief. Daar is geen rede om te baklei nie. Solank ons nie weet wie wat gedoen het nie, sal daar altyd agterdog wees,” het sy gesê. Die gemeenskap het die OB in 2012 versoek om bewerings van geleidelike plundering van die gesamentlike hulpbronne van die gemeenskap te ondersoek, waaronder fondse wat in die sogenaamde “D-rekening” gehou is. Mynmaatskappye gebruik die rekening om tantieme aan die gemeenskap te betaal op wie se voorvaderlike grond hulle myn. Madonsela is ook versoek om te ondersoek of al die tantieme wat aan die gemeenskap verskuldig is wel deur die mynmaatskappy, Lonmin, en ander besighede wat die grond gebruik aan die gemeenskap betaal is. Sy moes ook ondersoek instel na miljoene rande wat na bewering uit die rekening aangewend is om ŉ paleis vir die stamhoof, Kgosi Bob Mogale, te bou. In afwagting op Madonsela se verslag rakende die ondersoek, het verskeie voorvalle van geweld in die gemeenskap opgevlam. Kgomotso Morare, een van die gemeenskapslede, het Saterdag aan Madonsela die letsels op sy kop gewys waar hy twee weke gelede met ŉ panga aangerand is. Hy is na bewering deur ŉ groep mense aangeval wat hom daarvan beskuldig het dat hy ŉ onwettige vergadering gehou het. Nog ŉ inwoner, Dinah Sello, het ŉ beroep op Madonsela gedoen om die ondersoek te bespoedig sodat die gevegte tussen verskillende groepe in die gemeenskap tot ŉ einde kan kom. “Ons kan nie nog ses maande wag vir die verslag nie. Stel asseblief die verslag bekend sodat die bakleiery kan end kry,” het Sello gesê. Madonsela het gesê sy sal ŉ uittrede-verslag op 14 Oktober bekendstel voordat sy haar kantoor verlaat wanneer haar termyn as OB tot ŉ einde kom. ŉ Finale verslag sal na verwagting in Desember of Januarie bekendgestel word wanneer ŉ forensiese ondersoeker en bourekenaar tyd gehad het om die inligting wat ingewin is te verifieer. Tydens Madonsela se vorige besoek aan die gemeenskap in Julie vanjaar, het sy aan hulle gesê daar was R721 000 in die rekening tot dit in 1994 deur die ouditeur-generaal geoudit is. Oor ŉ tydperk van 20 jaar het die fonds gegroei tot meer as R617 miljoen, bestaande uit meer as R392 miljoen inbetalings en ongeveer R224 miljoen rente verdien. Teen die einde van 2014 was daar net meer as R495 000 in die rekening. Die gemeenskap het in 2014 die rekening ophou gebruik en eerder ŉ nuutgestigte beleggingsvleuel as geldbron benut. Sedertdien is ongeveer R40 miljoen tantieme ontvang, waarvan die meeste geld klaar bestee is. Madonsela het gesê die OB-kantoor is bewus van regeringsamptenare wat betalings uit die rekening goedgekeur het en dat sommige van hulle steeds hul amp beklee. Hulle sal egter tot verantwoording geroep word.