Die kinders. Dis die ding. Wat gaan sy vir hulle sê? Die kleinkinders is almal gek oor oupa Martiens, en het altyd die snaakste staaltjies te vertelle oor hul kindervakansies op die plaas. Maar hulle is nou al almal uit hul ouerhuise en het hul eie potjies om te krap. Maar deesdae kom hulle ook maar bittermin op die plaas. Sy hoef nie haar laaste jare saam met Martiens te sluit om haar kleinkinders se illusies te bewaar nie.
Martiens het kom vlerksleep toe sy nog op skool was. Sy was nog in matriek toe die man hier aangekom het met sy hare netjies gekam, uitgedos in ‘n nuwe pak klere. Martiens was die bure se enigste seun en erfgenaam. Hulle het as kinders gereeld in die vlei kleilat gegooi tot hulle die ouderdom bereik het waar die teenoorgestelde geslag om een of ander rede skielik met agterdog bejeën word. Hy was egter nie saam met haar op skool in die dorp nie. Sy ouers het hom na die landbouskool anderkant Thabazimbi gestuur. Hulle het mekaar vir jare nie gesien nie. Net af en toe in die verbyry mekaar se bestaan met ‘n afwykende kopknik erken. En toe, in haar matriekjaar, klop Martiens aan die deur.
Dis nou al twee maande vandat sy die prokureur ontbied het. Sy het gewag tot die rugby-wêreldbeker. Dan sou Martiens vir ure in die plaaslike kroeg sit en die wedstryde luidrugtig analiseer. Drink hy, het die prokureur besorgd gevra. As dit maar net drank was. Dan het sy ten minste iets gehad om die blaam op te pak. Nee, het sy geantwoord. Die man is net so mal soos ‘n haas.
Die prokureur het die dokumente die volgende week kom aflewer. Al wat nodig was, was net Martiens se handtekening. Dan is die egskeiding onbestrede, en dan is dit sommer vinnig deur die hof. Tjoef tjaf, het hy gesê. As dit nie ‘n onbestrede egskeiding is nie, gaan dit ‘n lang en smerige affêre in die hooggeregshof afgee. En daarvoor sien sy nie kans nie.
Maar sy moet net eers vir Martiens in die regte bui kry. Die saak aan hom verduidelik. Aan hom verduidelik dat sy nou redelik gatvol vir sy kaskenades is.Vir sy aardighede wat al lankal nie meer as vermaaklike eksentrikiteite afgemaak kan word nie. Dat sy moeg is. Dat sy rustig in die ouetehuis op die dorp saam met haar vriendinne wil gaan rus. En dat sy hom nie daar wil hê nie.
‘n Skielike stilte daal oor die werf. Tant Bessie druk haar bril reg op haar neus en kyk deur die kantgordyne na die voorhek. Van waar sy sit kan sy ‘n entjie in die plaaspaadjie anderkant die hek afkyk. Martiens se spul werfhonde (of brakke, in Tant Bessie se eerlike opinie), staan onseker langs die hek onder die watertenk se skaduwee. In die verte kom oom Martiens se vuilwit 1982-model Hilux bakkie aangejaag. Blykbaar teen so ‘n spoed dat selfs die honde nie die geraas herken nie.
Martiens maak dit deur die hek. Hy kom in ‘n stofwolk voor die stoep tot stilstand. Agter hom begin die elektriese hek brom met die toemaak.
“Wat het jy nou weer vir wie gewys?” Tant Bessie doen niks om haar ongeduld met oom Martiens se streke te verbloem nie.
“Ha,” antwoord oom Martiens. Hy stap by tant Bessie verby. Sy volg hom binnetoe, mik eers na die sideboard met haar bevrydingsdokumente in die bolaai, maar stap dan agter hom aan kombuis toe. Laat sy net eers die man se gemoed taks. Ou Martiens gaan sit by die kombuistafel en trek sy pyp uit sy hempsak. Uit die ander een vroetel hy sy twaksak.
“Jig,” sê tant Bessie. “Moet jy?” Sy weet Martiens het hom nog nooit aan haar opinie oor sy pyprokery in die huis gesteur nie. Maar sy het nog nooit stilgebly daaroor nie.
Sy kry ‘n paar koppies uit die kas en gooi water in die ketel. Sy trek ‘n vuurhoutjie om die gasplaat aan die gang te kry en hoor die gesuig-suig van agter soos Martiens sy pyp aan die gang kry. Binne oomblikke is die kombuis gevul met die walglike reuk van Boxer-tabak.