Swa fanela leswaku hi twisisa leswi novhele ku nga swona. Rito ra 'novhele' ri tumbulukile eka rito ra XiTariyani (Italian) ra 'novella'. Hi ririmi ra XiTariyani 'novella' swi vula xilo xintshwa lexintsongo. Eka hina Vatsonga namuntlha, rito ra novhele a ra ha vuli leswi loko ra ha thyiwa hi MaTariyani a ri vula swona. Rito ra 'novhele' ri tirhisiwa ku vula tinxaka to tala ta matsalwa lama ma nga na xihlawulekiso xin'we xo fana xa ku va ma ri na hungu rin'we ra ku leha, leri ri tsariweke hi ndlela ya purosi kumbe tindzimana. Hi xitalo hungu ra novhele ri mayelana na swilo leswi swi ngo anakanyiwa, leswi swi nga humelelangiki eka vutomi bya ntiyiso. Mutsari wa novhele u xiyaxiya mahanyelo ya vanhu kutani a tirhisa miehleketo ya yena ku tumbuluxa hungu ro karhi. Vurimi kumbe kurima i kuhlakula swimilana na ku fuwa swiharhi leswkau switadyiwa, kutirhisiwa eka swiambalo, mafurha, vutshunguri naswin'wana swilo leswitirhisiwaka ku hlayisa vutomi bya vanhu. Vurimi tlange xiyege xa nkoka swinene eku humeleriseni nhlangano na nhluvuko wa vanhu, laha ku fuwa swiharhi ku vangeke ntalo wa swakudya hithlelo swi hlohlotela nhluvuko wa vanhu. Tidyondzo ta vurimi titiviwa hi Sayensi ya Vurimi. Matimu ya vutivi bya vurimi, ya sukela ekule ngopfu naswona vutivi lebyi byi khumbiwe ngopfu hi tinguva leti hambaneke, mindzhavuko leyi hambaneke na tithekinoloji leti hambaneke.