PressReader - Beeld: 2016-05-06 - Le­su­fi se 5 km­re­ël ‘ab­surd’
Le­su­fi se 5 km­re­ël ‘ab­surd’
Hof moet sê oor skool­toe­la­ting
Beeld - 2016-05-06 - Front Page - Car­ryn­Ann Nel
’n Re­gu­la­sie wat ou­ers ver­bied om hul kin­ders na die skool van hul keu­se te stuur in­dien hul­le bin­ne ’n 5 km-ra­di­us van ’n an­der skool woon, het gis­ter in die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof fel on­der skoot ge­kom.
Die Fe­de­ra­sie van Be­heer­lig­ga­me van Suid-Afrika (Fed­s­as) het dié re­gu­la­sie van die Gau­teng­se de­par­te­ment van on­der­wys as ir­ra­si­o­neel be­stem­pel, ter­wyl die druk­groep E­qual E­du­ca­ti­on ge­sê het dit sit die ge­o­gra­fie­se af­ba­ke­ning van a­part­heid voort.
Die 5 km-re­ël is een van die vrae waar­oor die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof moet be­sin in ’n saak wat ’n pre­se­dent kan s­kep vir die mag­te van be­heer­lig­ga­me by Suid-A­fri­kaan­se sko­le.
Gau­teng is die e­nig­ste pro­vin­sie in die land wat ’n be­pa­ling het dat kin­ders slegs na ’n skool kan gaan wat 5 km van hul ou­ers se werk- of woon­a­dres is.
Dié hof­uit­spraak sal dus net op Gau­teng van toe­pas­sing wees, maar soos met an­der uit­spra­ke in die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof, is dit rig­ting­ge­wend vir die res van die land.
Fed­s­as en Pa­ny­a­za Le­su­fi, LUR vir on­der­wys, pak me­kaar in die hof oor die mag­te van ’n be­heer­lig­gaam met be­trek­king tot skool­toe­la­ting.
Die ge­ding volg ope druk van Gau­teng­se on­der­wys­amp­te­na­re op A­fri­kaan­se sko­le om En­gel­se leer­lin­ge in te neem ter­wyl die sko­le reeds vol is.
Die de­par­te­ment het in Mei 2012 nu­we re­gu­la­sies vir toe­la­ting af­ge­kon­dig waar­krag­tens hy voor­skrif­te­lik in be­heer­lig­ga­me se sake kan in­meng.
Fed­s­as het die hoog­ge­regs­hof ge­na­der om­dat hy meen slegs hý het die mag om oor ’n skool se ka­pa­si­teit te be­sluit.
In Au­gus­tus 2013 het die hoog­ge­regs­hof in P­re­to­ria met Fed­s­as saam­ge­stem en be­ves­tig dat ou­er­be­heer­lig­ga­me se ge­sag er­ken moet word.
Die de­par­te­ment van on­der­wys het teen die be­slis­sing ge­ap­pel­leer. In Ok­to­ber het die ap­pèl­hof be­slis die LUR het die mag om te be­sluit of ’n skool nog kin­ders moet in­neem.
Fed­s­as het toe na die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof ge­ap­pel­leer.
“Die LUR sê hy wil ’n be­paal­de doel­wit be­reik: toe­gang vir al­le kin­ders tot ge­hal­te-on­der- wys. Ons sê: Daar is geen ra­si­o­ne­le ver­band tus­sen die doel wat hy wil be­reik en die re­gu­la­sies wat hy uit­ge­reik het nie,” het Paul Col­ditz, uit­voe­ren­de hoof van Fed­s­as, ge­sê. ’n Voor­beeld is die 5 km-re­ël. “Dit ont­neem ou­ers en kin­ders die reg om ’n skool van voor­keur te kies.
“Wat daar­van as jy by­voor­beeld in ’n skool soos Af­fies was en jy jou kind ook na daar­die skool wil stuur? Dit is mos waar­om daar kos­hui­se is.”
Adv. Wim T­ren­go­ve SC, vir die LUR, het toe­ge­gee dat so­nes wat op ou­ers se ge­o­gra­fie ge­grond is, in­breuk maak op ge­hal­te-on­der­rig vir al­mal.
Hy het ge­sê dit is ’n ty­de­li­ke si­tu­a­sie en dat Le­su­fi hom steeds die reg voor­be­hou om nu­we so­nes te s­kep on­der die­self­de re­gu­la­sies.
T­ren­go­ve het ge­sê waar be­heer­lig­ga­me na ’n spe­si­fie­ke skool­ge­meen­skap kyk, moet die LUR na die gro­ter, o­pen­ba­re be­lang kyk.
“Die twee gaan nie nood­wen­dig oor­een­stem nie.”
Adv. Tem­be­ka Ng­cu­kai­to­bi, vir die druk­groep E­qual E­du­ca­ti­on, het ge­sê hul­le s­tem op hier­die punt met Fed­s­as saam.
Die in­lig­ting wat die Fe­de­ra­sie van Be­heer­lig­ga­me van Suid-Afrika (Fed­s­as) wil hê ou­ers moet in hul aan­soe­ke aan sko­le ver­skaf, lui ge­vaar­klok­ke dat Fed­s­as dit kan ge­bruik om teen kin­ders te dis­kri­mi­neer, het reg­ters in die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof gis­ter ge­waar­sku.
“Ons hoog­ste wet in die land verg dat geen o­pen­ba­re en­ti­teit wat mag uit­oe­fen, teen an­der mag dis­kri­mi­neer nie. In­lig­ting mag nie ge­bruik word om teen an­der te dis­kri­mi­neer nie. Waar­om is daar hier die per­sep­sie dat dit die ge­val is?” het ad­junk­hoof­reg­ter Dik­gang Mo­se­ne­ke vir adv. Jo­han du Toit SC, vir Fed­s­as, ge­vra.
Fed­s­as en die Gau­teng­se on­der­wys­de­par­te­ment pak me­kaar in die hof oor die mag­te wat die LUR het wat be­tref die toe­la­ting van leer­lin­ge tot sko­le.
Die ap­pèl­hof het vroe­ër be­slis die LUR kan self be­sluit of ’n skool vol is of nie. Fed­s­as het vroe­ër aan­ge­voer net Fed­s­as het die mag­te om oor ’n skool se ka­pa­si­teit te be­sluit.
Fed­s­as het teen die ap­pèl­hof se be­slis­sing ge­ap­pel­leer.
Die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof moet nou oor die mag­te van die LUR be­sluit.
Du Toit het aan­ge­voer sko­le kan die in­lig­ting wat hul­le van ou­ers ver­eis, ge­bruik om be­ter te be­plan en voor­sie­ning te maak vir leer­lin­ge, ver­al dié met spe­si­a­le be­hoef­tes.
Vol­gens Fed­s­as tree sko­le krag­tens die wet op.
Mo­se­ne­ke wou eg­ter weet of se­ke­re in­lig­ting wat ou­ers oor hul­self en van hul kin­ders aan sko­le ver­skaf, dan nie in we­se die deur oop­hou dat daar teen hul­le ge­dis­kri­mi­neer kan word nie.
“Die LUR sê in sy hof­stuk­ke dat som­mi­ge kin­ders uit sko­le ge­hou word om­dat daar na hul ou­ers se geld­sa­ke, kin­ders se vo­ri­ge a­ka­de­mie­se pres­ta­sies en na die ge­bied van waar die kind van­daan kom, ge­kyk word. Met an­der woor­de: Hier­die in­lig­ting word ge­bruik om leer­lin­ge uit te soek in Fed­s­as se toe­la­tings­pro­ses.”
Du Toit het ont­ken dat Fed­s­as teen kin­ders dis­kri­mi­neer.
“Dit is met re­spek nie die aan­slag wat ons volg nie. Ons ver­trek­punt is dat ’n skool op ’n wet­ti­ge en reg­ma­ti­ge ma­nier in­lig­ting mag be­kom en dat dit kan help met die han­te­ring van die spe­si­a­le be­hoef­tes van ’n kind.”