Ek het die naweek ’n dokumenter gesien op die nuuskanaal Al Jazeera oor die koerantwese in Engeland, waar twee van die grootste koerante in ’n bekgeveg betrokke is. Ek dink dit is die Guardian en die Sun as my geheue my nie in die steek laat nie. Die bekgeveg het gehandel oor die een of ander saak oor die Britise politikus Miliband, en die een persoon maak toe die opmerking dat waar die Guardian histories gekenmerk was aan hulle aktivisme vir die reg tot ‘vryheid van spraak’, is hulle nou in die posisie waar juis hulle pleit vir die sensor van andere.
Dit is met ander woorde lekker om jou regte uit te oefen, om te sê wat jy dink en voel, tot die oomblik wat die ‘regte’ van andere begin om jóú in een of ander saak in ’n slegte lig te stel. Die resultaat is heel dikwels dan niks anders nie as ’n tandlose stroom van publikasies. Niemand wil niemand behoorlik aanvat nie. Want dan sal jy gesensor word. En jy sal gejag word en stilgemaak word.
So sien ek toe ’n ander saak wat hierby aansluit op die Amerikaanse Cable News Network, waar dit gegaan het oor politieke kommentators. Die program het gehandel oor die gebrek aan variasie op die panele van 24 uur nuuskanale. Dis so groot ‘hassle’ vir die gemiddelde mens om ’n ateljee te besoek, dat baie regte kenners nooit daarby uitkom nie. Die samestellers van die nuusprogramme is dan ook dikwels lui. Hulle doen nie ekstra moeite om hulle programme bietjie geur te gee nie. En so kom dieselfde gesigte oor en oor en oor op die TV. Dieselfde ‘kenner’ word dan ingespan van enige iets van internasionale terrorisme tot omgewingsberade en ekonomiese sake.
Dit is juis vir hierdie rede dat ek dankbaar is vir die Afrikaanse Opinieplatform. Sonder hierdie plek sou ek nie meer opiniestukke die kuberruim ingestuur het nie en my tyd eerder gebruik het vir formele skryfwerk, soos wat ek dikwels doen. Daar was natuurlik ’n reuse veldtog teen NASPERS in Suid-Afrika die afgelope jaar of wat. NASPERS het reeds begin om hulle Afrikaanse kapasiteit in te kort met die beëindiging van Nuus24. NASPERS se groot kritici het natuurlik die standpunt gehuldig dat NASPERS ’n bepaalde politieke agenda het. Male sonder tal was daar gepleit dat ontleders soos Tim du Plessis, Max du Preez ens. ens. ens. tog net vir eens en vir altyd sal ophou om die ANC met die Nasionale Party van ouds te vergelyk.
Ek dink nie NASPERS se skrywers was en is juis gedienstig aan enige politieke orde nie. Die feit dat beide die regerende party sowél as jou sogenaamde ‘regse’ groeperinge omgekrap raak oor wat in hulle koerante staan, is vir my ’n goeie teken. Daar is altyd diegene wat die verlede en so ook die hede selektief wil lees, en die media is gewoonlik sulke mense se grootste vyand.
Die publikasiebedryf, of dit nou die media is of die boekebedryf, is altyd in ’n tipe krisis soos dit voortdurend herskik en herontwerp. Die ly aan ’n algemene gebrek aan variasie, of jy nou in ’n boekwinkel instap of jou gunsteling 24-uur nuuskanaal aanskakel of ’n akademiese joernaal lees. Die insetsels is altyd goed gemodereer na gelang van die bepaalde politieke filosofie van wie dit beheer, en na gelang van wie daardie persoon se vriende en vyande is.
Ek hoop dat die Afrikaanse Opinieplatform ’n tipe duik kan maak aan hierdie worsmasjien kultuur van publikasie en media waarin ons vasgevang sit.
‘n Mens moet nie op die verkeerde tone trap nie. Altans, nie sonder rede of met die verkeerde rede nie. As ‘n mens regtig glo hy is reg, en hy kan dit onderbou, is hy verseker geregtig om dit te sê. So werk mos die vryheid van spraak.
Maar ja, jy is reg. Angs regeer. Want as jy enigiets sleg oor iemand sê, sonder dat jy kan onderbou en argumenteer hoekom jy dit sê, is dit laster. En dit is ook verbode.