Evalueer u veld volgens die ekologiese indeksmetode
Last update: March 29, 2012 11:14:52 AM
Vorster M & Du Toit G
DIT is belangrik om gereeld die veld toe stand en huidige weidingskapasiteit van 'n plaas te bepaal ten einde vas te stel of die veld verbeter en om te verhoed dat die veld oorbenut word. 'n Eenvoudige tegniek, die Ekologiese Indeksmetode (ElM), is op Grootfontein vir die doel ontwikkel.
BEGINSELS VAN DIE EKOLOGIESE INDEKSMETODE
Die tegniek berus op twee boustene, naamlik die klassifikasie van spesies in ekologiese groepe en die indeksering van die groepe.
Klassifikasie van spesies in ekologiese groepe
Die klassifikasie word gedoen op grond van die reaksie van plante op verkeerde benuttingspraktyke en ander versteurende faktore soos droogtes en brand. Vir die Karoostreek is daar vyf ekologiese groepe, naamlik afnemers, toenemers II (a) toenemers II (b), toenemers II (c) en indringers.
Indeksering van die verskillende ekologiese groepe
Vir die ontwikkeling van die ElM word die volgende relatiewe waardes op die basis van ekologiese status aan elke groep toegeken : -
Afnemers = 10
Toenemers II (a) = 7
Toenemers II (b) = 4
Toenemers II (c) = 1
lndringers = 1
PRAKTIESE WENKE VIR DIE UITVDERING VAN DIE EKOLOGIESE INDEKSMETODE
Die praktiese uitvoering van die ElM kan kortliks in die volgende stappe ingedeel word: -
lndien 'n kamp homogeen is ten opsigte van veldsoort moet twee 50 m x 25 m persele afgebaken word. Andersins moet daar 'n perseel in elke veldsoort afgebaken word.
Plantspesies wat binne die perseel voorkom, word aangeteken en in hul onderskeie ekologiese groepe ingedeel.
'n Plantopname in die perseel word hierna deur middel van die kettingmetode uitgevoer. Die aantal punte wat geneem moet word sal afhang van die bedekking van die perseel. In gemengde grasveld is 100 punte per perseel voldoende. Andersins sal meer geneem moet word. AIle kroonuitgestrektheidstreffers word genoteer.
Soos gesien in Tabel 1 word die bedekking (%S) van elke ekologiese groep dan vermenigvuldig met die relatiewe indekswaarde van die groep om 'n subtotaal te verkry. Al die subtotale van elke perseel word opgetel om die veldtoestandindeks vir elke perseel te gee.
GEBRUIKE VAN DIE EKOLOGIESE INDEKSMETODE
Bepaling van veldtoestand
Vir die bepaling van veldtoestand is dit noodsaaklik dat daar van 'n veldverwysingspunt (VVP) gebruik gemaak word. 'n WP is 'n stuk veld wat 'n botaniese samestelling en bedekking het wat gelykstaande of naby aan die potensiaal van die gebied is. Elke topografiese eenheid (veldsoort) - byvoorbeeld, bulte, rante, vlaktes, ensovoorts - in 'n sekere gebied, het sy eie VVP. Verskille in VVP tussen veldsoorte word toegeskryf aan verskille in grondsoort, gronddiepte, topografie, aspek en grondvogverhouding.
Om die huidige veldtoestand van 'n veldsoort binne 'n sekere gebied te bepaal, word dit met sy VVP in die self de gebied deur middel van die ElM vergelyk.
Tabel 1 is 'n voorbeeld waar drie persele (81, 82 en 83) van verskillende veldtoestande op bulteveld in die Grassridge Komgebied met die WP van bulteveld van dieselfde gebied vergelyk word.
Bepaling van neiging van veld oor 'n aantal jare
Die neiging van veld word bepaal om vas te stel of daar 'n agteruitgang of verbetering is wat aan bestuursfaktore en/of klimaat toegeskryf kan word. Vir die doel is die VVP nie nodig nie en word die betrokke veldsoort van tyd tot tyd met homself vergelyk.
Gestel 81, 82 en 83 in Tabel 1 was dieselfde perseel wat oor 'n periode van 12 jaar gemonitor is, dit wit se elke vier jaar. As die veldtoestandindekse oor die 12 jaar met mekaar vergelyk word, vind ons 'n afname van 276,2 (81) na 73,7 (83). Die veldtoestand het dus verswak, hetsy as gevolg van verkeerde beweidingspraktyke, oorbeweiding of droogtes.
Sou die posisie omgekeerd wees, sou dit beteken dat die veld verbeter het as gevolg van goeie reën, korrekte veldbestuur of lae veebeladings.
In die praktyk sal sulke tendense oor die korttermyn eerder 'n wissellende grafiek wees. Die indekse sat styg en daal van jaar tot jaar met 'n dalende of stygende tendens oor die langtermyn.
Die beraming van weidingskapasiteit
Die ElM is ook geskik om huidige sowel as potensiële weidingskapasiteite (drakragte of veebeladings) te beraam, omdat die veldtoestandindekse in terme van kroonuitgestrektheidsbedekking, dit wil sê indirekte volume bogrondse materiaal, uitgedruk word. Dus, hoe groter die veldtoestandindeks, hoe hoër sal die weidingskapasiteit wees.
In die Karoostreek gee die volgende formule oor die algemeen redelike betroubare beramings van huidige weidingskapasiteit :
ha/KVE/jaar = waar x, die veldtoestandindeks van die betrokke veldsoort is. As bogenoemde formule op die veldtoestandindekse van die VVP, S1, S2 en S3 in Tabel 1 toegepas word, dan sa! die huidige weidingskapasiteite van die vier persele soos volg wees:
VVP = 1,36 ha/KVE/jaar, S1 = 2,35 ha/KVE/jaar, S2 = 4,37 ha/KVE/jaar en S3 = 8,82 ha/KVE/jaar. Die weidingskapasiteit van die WP dien ook as die potensiële weidingskapasiteit van die betrokke veldsoort binne 'n sekere gebied.