Chris Chameleon: Toe die vlag betekenis kryChris Chameleon (Foto: Facebook) Op skool tydens die 1970’s en 1980’s, eers in Johannesburg en later in die landbouskool waar ek was, het ons soggens netjies in klasverband aangetree op die paradegrond. Die hoof het geopen met skriflesing en gebed. Dan het die seun en dogter vir wie die eer daardie oggend te beurt geval het, met die landsvlag in die hand gemarsjeer na die vlagpaal, die vlag aan die tou vasgemaak en dan die vlag gehys terwyl ons die vlaglied gesing het. Dis ŉ vreemde lied, die vlaglied: ŉ lukrake melodie wat met wendings langs ongewone weë wandel voor hy uiteindelik sy klimaks met ŉ aanlopie bespring. Ek het gawe kinderherinneringe aan daardie dae en die seremonie. Eerstens was daar die brandende begeerte om ook eendag die een te kan wees om ŉ beurt te kry om die vlag te hys. Hoe flink sou ek hom nie knoop nie! Hoe egalig sou ek hom nie hys nie! Wel, ek het toe wel my beurt gekry en my helaas nie danig goed van my taak gekwyt nie – ek was effens onhandig met die knopery en die waardigheid van die hele oefening het ŉ bietjie skipbreuk gely onder my aanvoering. Maar ek het die vlaghysing altyd geniet. Die sang – natuurlik – ek het altyd gehou van sing en die ongewone melodie was, nes “Die Heer is groot”, ŉ uitdaging en ek kon dit nooit foutloos sing nie, maar daarin was die genot van week op week weer probeer altyd gewaarborg. Daar was ook die gevoel van trots. Vir my, altyd die tweede kleinste in die klas, die tweede stadigste op die atletiekveld, die laaste een om vir die onder 10B-span gekies te word, was daar hierdie seremonie, waar ons almal op aandag kon staan, ons bors uitstoot en trots voel. Ek was nooit seker hoekom ons sou moes trots voel nie, maar ons het in ons kinderlike onskuld blindelings trots gevoel en dit was aangenaam. As kind het die detail van wat in die land van volwassenes aangegaan het my grotendeels ontwyk. Ek was hier en daar bewus van dinge wat in die land aangaan en hoe dit aan die vlag gekoppel was. Toe ek in 1978 in graad 1 was, het ek een oggend gesien dat die vlag halfstok hang. Ek het gevra hoekom en daar is vir my verduidelik dat die president, Nico Diederichs, oorlede is. Toe ek ouer was en meer kon verstaan, hoef ek nie in standerd ses te gevra het waarom die vlag halfstok hang nie, ek het geweet dit was omdat 42 kinders van ons buurskool, Hoërskool Vorentoe, omgekom het in ŉ busramp. In die laat 1980’s het ek polities aktief begin raak. My oë het oopgegaan vir die land se politieke omstandigheid. Dit was vir my onaanvaarbaar en ek het aangesluit by groepe waar ons ons as tieners in Johannesburg beywer het vir die ontdaanmaking van die stelsel wat aan alle landsburgers nie ŉ gelyke menswaardigheid verleen het nie. Reeds toe het my probleme met die vlag begin. Maar dit was dalk nie wat mens sou verwag nie. Die vlag het my om een of ander rede nie gepla as simbool van die apartheidsregering nie. Die vlag het my gepla omdat hy ŉ vlag was. My ingesteldheid in die vurige jare van my tienerskap was anti-vlag, anti-land, anti-owerheid en anti-gesag. My arme moeder het gedink, gehoop, dalk selfs gebid dat dit sou verbygaan en ek sou dink dit moes. Maar dit het nie. Wat daardie kwessie betref sit ek hier, duskant ŉ halfeeu se lewensjare op my kerfstok nog net daar vas in my laat 1980’s siening: Die vlag is ŉ euwel. Dis ŉ teken van onderdrukking deur ons politieke meesters, diegene wat skynbaar, nes ons, vergeet het dat hulle ons dienaars hoort te wees. Ons staan op aandag en sing mooi landsliedjies om die bestel wat hulle onderhou, lof en eerbied toe te swaai. Vir my is dit primitief, agterlik. Daarom het ek, toe die nuwe vlag met ŉ groot gedreun bekendgestel is, my standpunt volgehou en gegril wanneer ek by ŉ galafunksie of een of ander Huisgenoot-skouspel die ding in borsspeldvorm aan my baadjie vasgesteek gekry het. En nou, die pas afgelope week, net toe ek dink ek is vir ewig gevestig in my sieninge, kom daar weer ŉ wending op my af, so onverwags soos die halftoon klimmetjie by “… die pand van ons erfnis geslag op geslag…” in die vlaglied. Want skielik, vir die eerste keer in my lewe, kry ŉ vlag, dáárdie vlag, vir my betekenis. Want na die pas afgelope week se owerheidsvergryp betreffende die verbanning van die vorige Suid-Afrikaanse vlag, stel die vlag vir my iets voor waarin ek kan glo: Vryheid. Vryheid van spraak, vryheid van assosiasie. Vryheid van ŉ owerheid wat vir my sê dat die vlag haat beteken wanneer dit vir my persoonlik onskuldige jeug beteken. Vryheid van die owerheid wat vir my sê ek moet dit selfs uit my huis verwyder as dit iemand daar ontstel. Vryheid van ŉ stelsel wat my veroordeel nie op my bedoeling nie, maar op ander se aanstoot. Ek is die gelykheidshof dank verskuldig, want na ganse lewe sonder vlag, het ek uiteindelik ŉ vlag vir my gekry; nie die een waarvoor ek gevra het nie, maar die een wat hulle vir my gegee het.