Vuhumelerisi bya swakudya byi na swiyenge swinharhu - vurimi, vumaki na xiyenge xa mpahla/swakudya. Vumaki bya swakudya na swakunwa swi humelela eka tifeme leti sukelaka eka sayizi ya lava tholaka nhlayo yitsongo kuya eka lava tholaka madzana-dzana. I ntiyiso, tifeme letikulu na tale xikarhi na leti endlaka swakunwa i swiphemu swa rixaka, kumbe na misava hinkwayo, minhlangano, leyi tholaka magidi-gidi ya vatirhi. Vuxiyaxiyi bya matlhelo hinkwawo byi nyika vundzeni bya nhundzu ya vuleteri bya IDP. Xikongomelo xa yona xi hi swivumbeko swinharhu. Mufundhisi i murhangeri eka vukhongeri, loyi a rhwexiweke ndzwalo wo endla mintirho yo hlawuleka, ngopfungopfu kuva mu vulavuleri exikarhi ka vanhu na xikwembu, kumbe swikwembu. Vana ma timba yo endla mihivani ya vukhongeri, ki ku kongoma, ku hisa ma gandzelo, ku phahla xikwembu, kumbe swikwembu. Xiyimeko xa vona i xa kuva muprista, kunga rito leri tirhisiwaka ku hlamusela va rhangeri va vukhongeri hi ku angarhela. Ku pulana swiboho swi fanele ku cinciwa ku va eka tibajete na tipulani ta bindzu hi lava nga nyikiwa ntirho wo swi sungula. Endlelo ro pulana ri fanele ku kucetela vufambisi bya swo sungula. Loko ku hlangana loku ku kurisile ku hangalasa, vamasipala va le mugangeni va fanele ku katsiwa eku pulaneni tiprojeke na minongonoko.