Die tyd het aangebreek om te besef dat die moderne staat, en spesifiek die staat in Suid-Afrika, gefaal het en dat ’n beter staat nie die oplossing is nie, maar wel ’n beter vorm van regering.
Die tweede reaksie, en gewoonlik ook die verstekposisie van die meeste sentralistiese state, is om hierdie beginsels van selfregulering, die afwenteling van mag en oor die algemeen ’n kleiner staat as doodsdreigemente te beskou wat met die toepaslike geweld van so ’n dreigement verantwoord moet word. Hierdie tweede reaksie word egter nie gewoonlik van meet af op ’n gewelddadige wyse uitgevoer deur die ontplooiing van die polisie of selfs die weermag nie. Dit kom eerder in die subtiele vorm van wetgewing. Wetgewing wat daarop gemik is om die probleem, wat dit ook al mag behels, op te los of ten minste te verbeter. Die eintlike rede hiervoor is egter nie die verbetering van individue of gemeenskappe se lewens nie, maar eerder om die mag te behou en seker te maak dat die illusie van vryheid en gelykheid vir almal, in en deur die staat, in stand gehou word.
Alle mense is in die een of ander vorm afhanklik van iets of iemand anders, maar daar is ’n spesifieke verhouding tussen vryheid en afhanklikheid. Die een vorm van afhanklikheid stel jou in staat om vry te wees, terwyl die ander vorm van afhanklikheid mense bind om slawe te wees. Almal van ons moet eet en is daarom afhanklik van kos, maar sodra jy geëet het, is jy vry om skeppend te gaan lewe in die volheid wat dit mag inhou.
As jy egter afhanklik word van die staat, word jy slegs ’n beperkende, voorskrywende “vryheid” gegun binne die grense van dit wat vir die staat goed en reg is. Sodra iemand hierbuite wil beweeg, word jy afgesny en daarom boet die onderdane van die staat al hoe meer van hul vryheid in, omdat die staat homself die reg toeëien om te bepaal tot watter mate sy afhanklikes waarlik vry mag wees.
Die meeste Afrikaners stem vandag saam dat ons ’n swak staat het. Sommige sal selfs sover gaan om te sê dat die staat in die vorige bedeling beter was. Min besef egter dat die moderne sentralistiese staat, in watter vorm ook al, ons van vryheid beroof en van ons afhanklike slawe maak. Dienaars van ’n spesifieke ideologie. Al wat mettertyd verander is die name en gesigte, maar die staat en sy ideologie verander nie.
Ware vryheid is nie net gefokus op die individu en sy of haar persoonlike ervaring nie. Ware vryheid erken die balans tussen die individu se vryheid en die gebondenheid wat daar bestaan tot ’n spesifieke gemeenskap waarvan die individu altyd ’n deel van is.
Vryheid deur gemeenskapselfstandigheid is nie ’n nuwe konsep nie. Dit was voorheen so en dit kan weer so wees. Inteendeel, die eggo’s van hierdie vergange idee is besig om weer wêreldwyd op te klink, en genadiglik ook hier in Suid-Afrika.