PressReader - Beeld: 2018-11-10 - Moe­nie vy­an­de van me­kaar maak, ver­le­de her­haal
Moe­nie vy­an­de van me­kaar maak, ver­le­de her­haal
Beeld - 2018-11-10 - Kommentaar -
Ge­or­gi Ar­ba­tof was in die hart van die Sow­jet­u­nie se stryd teen die VSA in die Koue Oor­log.
30 jaar lank was hy die K­rem­lin se hoof-“A­me­ri­ka­nis”. Sy ken­nis van die Wes­te het hom oor­tuig dat Sow­jet-kom­mu­nis­me nê­rens heen op pad was nie. Hy is dan ook die per­soon wat aan die Wes­te ge­sê het: “Ons gaan iets vrees­liks aan jul­le doen. Ons gaan jul­le ont­neem van ’n vy­and.”
’n Mens suk­kel van­dag om jou in te dink in die tyd van die Koue Oor­log toe vy­ands­beel­de oor kom­mu­nis­me die We­ster­se wê­reld oor­spoel het. In SuidA­fri­ka het ons die be­rug­te “Rooi Ge­vaar” ge­had. Jy kon nie die koe­ran­te oop­slaan of die TV aan­ska­kel nie of jy is ge­kon­fron­teer met ’n lang ver­haal oor hoe die “Rooi Ge­vaar” ons be­dreig het.
Die a­part­heids­ver­gry­pe is on­der dié dek­man­tel goed­ge­praat. Die ANC was ter­ro­ris­te en Nel­son Man­de­la ’n op­per­ste kom­mu­nis – daar­om die oor­heer­sing van die wit min­der­heids­re­ge­ring, die koue hand van die vei­lig­heids­po­li­sie, pas­wet­te, die ont­mens­li­king en die NG Kerk se By­bel­se on­der­steu­ning daar­van.
Dis van­dag moei­lik om jou so ’n Suid-A­fri­ka en so ’n Koue Oor­log in te dink, maar dit was die werk­lik­heid. En toe kom die val van die Ber­lyn­se Muur en die Koue Oor­log is nie meer nie.
Die a­part­heids­re­ge­ring moes ook la­ter mee­gee. Groot­liks van­weë die ja­re lan­ge bin­ne­land­se stryd, maar ook van­weë die val van die Muur. Die vy­ands­beel­de van die “Rooi Ge­vaar” het ge­wyk. Man­de­la het pre­si­dent ge­word en die vy­ands­beel­de teen­oor me­deSuid-A­fri­ka­ners het ge­wyk. Ons praat nou ver­soe­ning; Man­de­la die “kom­mu­nis” praat nou ver­soe­ning. Die land trans­for­meer.
Maar as ek van­dag kyk na die vy­ands­beel­de wat in die po­li­tiek, e­ko­no­mie en land as ge­heel be­staan, lyk dit of daar ’n be­hoef­te is om ’n vy­and te hê. Ie­mand om teen te ba­klei, te ver­ne­der ...
Kan Ar­ba­tof se be­na­de­ring nie so­veel in ons eie land ver­an­der nie? Kan ver­al po­li­tie­ke par­tye be­gin te­rug­val op hier­die glas­nost, die o­pen­heid en op­hou met die vy­ands­beel­de?
Is dit dalk ’n an­der pad vir ons po­li­tiek: Ek is nie jou vy­and nie, maar jou vriend ter wil­le van hier­die land? Ons kan ver­skil en
Die oor­gangs­pro­ses in die Man­de­la-era bly steeds die tem­plaat oor hoe ons me­kaar kon vind en die land uit sy moe­ras na goeie re­ge­ring kon neem.
mee­ding, maar kom ons haal die an­gel uit.
Ar­ba­tof, Mik­hail Gor­batsjof, Man­de­la en so­veel an­der het dit reeds be­wys. Die oor­gangs­pro­ses in die Man­de­la-era bly steeds die tem­plaat oor hoe ons me­kaar kon vind en die land uit sy moe­ras na goeie re­ge­ring kon neem.
Groot was my ver­ba­sing dus toe ek on­langs ’n do­ku­ment lees wat sê vir die A­fri­kaan­se ge­meen­skap se­dert 1994 is die “aan­pas­sing om te be­weeg va­n­af die bin­ne­kring van mag na ’n stand van by­kans po­li­tie­ke mag­te­loos­heid in­gry­pend en selfs trau­ma­ties”.
Dit is on­sin­nig, want die mees­te A­fri­kaans­spre­ken­des was nie in die bin­ne­kring van mag nie. Die ver­wy­sing na in­gry­pen­de en trau­ma­tie­se po­li­tie­ke mag­te­loos­heid is nie my in­druk van tal­le A­fri­ka­ner-or­ga­ni­sa­sies, -kol­le­gas en -vrien­de nie.
“A­fri­kaans: ’n Vi­sie vir 2030” is op­ge­stel deur drie a­ka­de­mi­ci. Dit lui ver­der: “Die in­gry­pend­heid van weg­be­weeg va­n­af die ver­le­de en die ei­se wat el­ke dag bring, is so sterk en oor­wel­di­gend”. Daar is nie kans om vo­ren­toe te kyk vir die A­fri­kaan­se taal en kul­tuur se be­houd en be­vor­de­ring nie, al­dus die do­ku­ment.
Daar­om dan ’n nu­we vi­sie, ’n stra­te­gie en pro­jek­te.
Lie­we K­ris­mis! Wat van al die be­staan­de pro­jek­te? Wat ’n te­rug­waart­se stap. En dit nog­al in die naam van A­fri­kaans. Die weg­be­weeg van die ver­le­de in­gry­pend? Te­rug na die vy­ands­beel­de?
Dié ru­briek gaan na­tuur­lik oor veel meer as A­fri­kaans. Dit sluit ook die po­li­tie­ke rol­spe­lers en die gro­ter sa­me­le­wing in. Eugè­ne Ter­re’Blan­che se hel­der stem het im­mers aan ons al­mal ge­sê: “Die oor­log is ver­by, laat die sol­da­te huis toe kom.”
Dr. Ti­tus is uit­voe­ren­de hoof: kor­po­ra­tie­we aan­ge­leent­he­de van die ATKV.