JC Bloem is neerhalend oor die drie kwatryne van 'n Shakespeare-sonnet, gevolg deur 'n klinkdig, dikwels aforisties van aard. Vir my weer is di� patroon 'n persoonlike wins. Die kwatryn as soort was in 'n sin my paspoort tot formele po�sie, soos die bundels Die blou uur (1984) en Koerier (1997) getuig; maar van my beste kwatryne is soms deel van 'n liedteks. (Nie altyd 'n goeie ding nie, wil ek voornemende liedteksskrywers waarsku: oorgekonsentreerde mededelings is soms gebruikeronvriendelik, na die kant van beide sanger(es) en luisteraar.)
So dankbaar voel ek na die kant van die Shakespeare-sonnet dat ek dit as tema vir 'n vers gekies het. Op 'n vae manier is dit aangestig deur afbeeldings van monnike in pye met 'n kap, maar ook deur Rodin se beroemde beeld van die kolos Honor� de Balzac, omswagtel in 'n japon; 'n beeld wat al meermale met 'n fallus vergelyk is. Hier volg my gedig:
Die oorgrote meerderheid van die verse in Dryfhout is van 'n soberder aard, en is in 'n elegiese sleutel gedink, soos byvoorbeeld die stillewe-reeks waarmee die bundel begin. Die memento mori-gedagte kom hier weer aan die bod, nes in Hittegolf.
Die stillewe in die kunste is al tereg met 'n metafisiese essay vergelyk, veral dan in die sewentiende eeu, en veral in die Lae Lande by die see. Dis na di� genre dat ek my vir inspirasie gewend het vir LitNet se Wyngedig-kompetisie. Anders as met die ander stillewes in my reeks het ek hier nie aan 'n spesifieke skildery gedink nie, maar 'n stillewe saamgestel uit emblemeta uit die sewentiende eeu: die wyn en die wynglas wat vir offerande en die bloed van Christus staan; die oop oester wat vir skoonheid, maar ook vir wellus (kan) staan.
Daar staan talle werke oor die stillewe op my kunsboekrakke, en hiervoor is daar 'n spesifieke rede. My suster se dogter, Anneke Lipsanen, 'n ontwerpkunstenaar, het 'n MA-tesis beplan oor die stillewe, en ek het gedink iemand in ons familie behoort 'n klankbord vir Anneke te wees, want die skryf van 'n tesis is 'n baie eensame bedryf.
My reaksie op Anneke se raak insig was soos volg: "Een ding begin vir my duidelik word - as dood vervaag uit die nature morte, verloor dit sy kernelement. Ook mag dood nie 'akademies' word soos soms by C�zanne en Pieter Wenning nie, wat die kopbeen-motief bra selfbewus hanteer, as bloot n�g 'n rekwisiet, n�g 'n ligvanger vir 'n stillewe. Dood - by wyse van 'n kopbeen, 'n kort, haas uitgebrande kers, 'n verwelkte blom, 'n verrotte vrug - moet integraal deel wees van die lewensbeskouing van die kunstenaar. Dit is o�nskynlik nie meer moontlik in die godsdiensonverskillige twintigste en een-en-twintigste eeu nie."
My ses verse, elk oor 'n bepaalde stillewe uit 'n bepaalde eeu, word 'n kort geskiedenis van die stillewe as genre.
Die afdeling "Klei, stof, klip en hout" in Dryfhout is aards en elementaal, in die sin waarin Langenhoven die woord elementaal gebruik het: "In ons (taal)vorm kan ons solied en elementaal en eerlik wees, soos die ou klassieke skrywers wat ook 'n ongekunstelde materiaal had." (Voorbeeldsin in WAT, deel 2.)
Maar aardsheid sluit die metafisiese, die bowesinnelike, nie uit nie. Ons word nadoods in 'n "grondkombers" toegedraai; op ons graf kom 'n "kopklippie". Die terracotta-krygers en perde in China wat eers in onlangse tye aan die lig gekom het, n� eeue in die aarde, is die beskermers van 'n lank gestorwe keiser.
Mabasa, het sy vertel, is deur die voorvadergeeste besoek wat haar beveel het om kleipotte te maak. Sy het haar niks aan di� bevel gesteur nie, en toe word sy dodelik siek. Toe dit lyk of niks haar kan red nie, s� sy: "Bring klei." En soos sy die klei begin brei en vorm, begin ook haar heling. Later het sy met hout begin werk - altyd dryfhout, want die Venda kap nie sommer bome af nie.
Mabasa "vuur" haar potte op die �� manier: in 'n gat in die grond, bedek met strooi, en grond bo-oor. Dit verklaar die pragtige brandmerke op potte. Sithole het my jare gelede vertel dat sy ouma hom toegelaat het om haar grond-oond te gebruik, maar net as daar plek vir sy klei-osse of iets anders was; altyd kleiner stukke wat in 'n nou spasie ingepas kon word.
Op 'n dag het daar 'n eland op 'n plaas naby my swaer Frans Gouws se plaas Leliekloof (Jamestown) aangestap gekom. "D��r," het ek vir die boere ges�, "daar is die bewys dat die wilde diere hul grond wil kom opeis."
Een van my ervarings van elande kan byna mistiek heet. Dit was in die reservaat De Rust digby Bredasdorp. Ek en my vriende Michael en Dries het in 'n ch�let tuisgegaan, aan die kombuiskant afgegrens deur 'n witgekalkte muur wat aanhou en aanhou. Dries het ons kom roep terwyl ek en Michael sit en drankies maak op stompe by die vuurmaakplek. Wat hy ons gewys het, is 'n stoet elande wat soos 'n trop bees aanstap, kompleet of dit melktyd is, met net die witgekalkte muur tussen ons. Ons kon hul asems sien, en die laatlig wat weerkaats in die poele van hul o�.
Verder het Hellas nie 'n sterk neerslag gevind in my werk nie - 'n gedig oor Patroklos; 'n kortkortverhaal gebaseer op 'n fragment van Sapho, spesiaal vir my vertaal deur PJ Conradie. Daardie fragment oor die appel wat te hoog gesit het vir die plukkers.