26 KAOLO YA 4 DITOKELO TSA MOEKI LE DITHAOLLO TSA TOKISO KA KETSO YA MOLAO BAKENG SA SEKOLOTO Ho na le ditaba tse ngata mabapi le bareki ba ileng ba sebetswa hampe ke babokeletsi ba dikoloto ba ba tshosang haeba ba sa lefe, mabapi le dikgulo tsa ditjhelete meputsong ya bona e leng ho siyang moreki a se na tjhelete ya letho eo a ka phelang ka yona, le baromuwa ba lekgotla la dinyewe ba rekisang thepa empa moreki a ntse a lokela ho lefa bongata ba sekoloto. e o fa tse ding tsa ditataiso tsa kakaretso le ho o tsebisa ka mekgwa ya tokiso eo o nang le yona maemong ana empa qetellong ya letsatsi, wena - moreki o lokela ho ema mme o hatelle Ditokelo tsa hao tsa Moreki. 4.1 DITATAISO TSA KAKAETSO Haeba o kolota tjhelete, kamehla lefa, leha e ka ba tjhelete e nyenyane hakae le eo o ka kgonang ho e lefa, ke ho re, o se ke wa be o se o sa lefe letho ha o ntse o lefa haholwanyane, o tla lefa tswala e fokotsehileng qetellong ka nako e tlang. Haholoholo o se ke wa thefulwa ke maikutlo wa re tjhelete e setseng e fosahetse ka tsela e jwalo ha ke na lefa letho haeba o kolota tjhelete, o tla lefiswa tswala ka letsatsi le letsatsi ho fihlela sekoloto se lefilwe ka botlalo. O se ke wa saena ditokomane dife kapa dife tse feela haeba o kotjwa ho saena karolo ya 57 kapa 58, etsa bonnete ba hore dintlha tsohle di tlatsitswe tjhelete e tshwanelehang, tekanyetso ya tswala e lokelang ho lefiswa, tjhelete ya setolomente sa kgwedi le kgwedi, hore o lokela ho lefa neng le hore na jwang. O se ke wa lefa tokomane eo o sa dumellaneng le yona seo o se saenelang se a o tlama mme se tla ba le ditlamorao ho wena. Etsa bonnete ba hore o na le khopi ya seo o se saenetseng bona ke bopaki mme bo o thusa ho tseba seo ditshwanelo tsa hao di leng sona. Kamehla tletleba haeba o na le bothata mme o fumane thuso haeba o ke ke wa etsa ditlhophiso e le wena. Kamehla ikopanye le morekisi le leqwetha pele o nka kgato efe kapa efe ya molao (ka lebaka la ditshenyehelo) mme kamehla boloka rekoto ya hore o buisane le mang, ka nako efe le hore ho buisanwe ka eng. Ntho ya bohlokwa ka ho fetisisa, rekota seo ho builweng ka sona ka ho ngola mme o romele lengolo kapa imeile ho bona (boloka bopaki ba sena ka hore o ka bo hloka ka nako e tlang ho rarolla nyewe). 4.2 DITSHIELETSO KGETHO YA KGOTHALETSO LE IN-DUPLUM Moreki o na le mekgwa e mmedi ya boitshireletso ho ya ka molao o tlwaelehileng le ka tlasa Molao wa Naha wa Mekitlane (National Credit Act) oo a ka o sebedisang haeba a qoswa ke morekisi bakeng sa tjhelete efe kapa efe. Hona ho bolela hore morekisi o na le hona ho o qosa bakeng sa tjhelete, empa o na le tokelo ya ho itshireletsa ka ho ipuella lekgotleng la dinyewe mme o ka atleha haeba tsena tse latelang di le teng: