South African Shop - Beef Droewors
South African Shop > Products > Bestsellers > Beef Droewors
Ina Paarman Marinade Peri Peri – 500ml Bottle
+/- 220grams of Australian Rump Steak. Vacuum Packed. gaapfees s.nw. | gaapfeeste | [gewoonlik enkelvoud] (informeel) erg vervelige byeenkoms/geleentheid/spel/ens.; iets wat so vervelig is dat dit ’n mens laat gaap: › Een speletjie is ’n verslawing, die ander is ’n gaapfees (Gareth Seiler, Huisgenoot, 25 April 2019). | ENGELS: yawn fest | yawn festival
Gaia s.nw. [geen meervoud] (astronomie) gevorderde teleskoop van die Europese Ruimteagentskap, in 2013 gelanseer om ’n gedetailleerde 3D kartering van die Melkweg saam te stel: › Gaia se primêre doel is om ’n “sterrekundige sensus” uit te voer deur die posisie van ’n miljard sterre in die Melkweg te bepaal (Netwerk24, 17 Desember 2013 ).
galg s.nw. | galge | galgie |
gamr s.nw. (Islam) dronkmakende middel; bedwelmende middel; enige middel wat die verstand benewel: › ’n Moesliem kan nie salaah maak, vas of gaan hadj terwyl hy onder die invloed van gamr is nie › Gamr is haraam en sal nooit ooit as halaal in Islam beskou word nie (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).
gan ww. | het gegan | (lekties) gaan: › Innie aane het hy soema sy kombêse en sy kussings gan hal, dan lê hy oppie koue vloe (Chase Rhys, Kinnes, 2018).
ganja s.nw. [geen meervoud] (informeel) → dagga
GAR afk. (informeel) groot Afrikaanse roman: › Resensente en letterkundiges wag op die Groot Afrikaanse Roman soos op die kaptein. Daar het al heelparty verskyn, maar hoe herken jy die ware, eintlike GAR as dit jou teen die kop tref? (Deborah Steinmair, Vrye Weekblad, 1 November 2019).
gasbeligting s.nw. [geen meervoud] (weinig gebruiklik, psigiatrie en psigoanalise): › ’n Baie vuil streep. En ’n bekende vorm van sielkundige manipulasie met ’n vreemde naam: Gasbeligting (gaslighting). Dit dateer uit ’n era voor elektriese ligte, toe die gebruik van gas nog algemeen was (Lydia van der Merwe, Sarie, 22 Oktober 2018 ). › Gasbeligting is ’n poging om ’n saadjie van twyfel by iemand (of ’n groep) te saai. Jy word gedwing om wat jy wéét waar is, selfs oor jouself, te bevraagteken. Later kan jy aan jou geheue, persepsie van die werklikheid en ja, selfs psigiese gesondheid twyfel. En waarskynlik alles glo wat die manipuleerder jou wysmaak, ongeag jou eie belewing van die situasie (Lydia van der Merwe, Sarie, 22 Oktober 2018 ). → gaslighting
gaslight ww. | het gegaslight | (Engels, psigiatrie en psigoanalise, informeel) ('n slagoffer) sielkundig misbruik en manipuleer met die doel om hom/haar tot dié mate te verstrooi dat hy/sy uiteindelik nie meer sy/haar eie oordeel en gesonde verstand vertrou nie: › So wonder ons ook of ons deur sosiale media gegaslight word (AJ Opperman, Netwerk24, 1 Julie 2018).
KYK OOK: gaslighting
gaslighting s.nw. [geen meervoud] (Engels, psigiatrie en psigoanalise) Ook (selde) gasbeligting vorm van sielkundige misbruik en manipulasie wat daarop gemik is om iemand aan sy/haar eie oordeel en gesonde verstand te laat twyfel, soos deur vol te hou dat die persoon oor bepaalde dinge, gebeurtenisse, sake verkeerd is, dat die persoon hom/haar misgis, vergis, dat hy/sy bepaalde dinge vergeet, belangrike dinge nie onthou nie, en so meer, totdat die slagoffer uiteindelik werklik glo dat sy/haar werklikheid nie met die ware werklikheid ooreenstem nie: › Die term gaslighting word gebruik as iemand emosioneel gemanipuleer word om hul eie geestesgesondheid te bevraagteken (Huisgenoot, 21 Februarie 2020). › Gaslighting: Laat iemand twyfel aan hul eie geestesgesondheid deur die verspreiding van ’n leuen (Barend du Plessis, Rapport, 5 April 2020). › Narsiste is bekend vir die emosionele vorm van geweld genaamd gaslighting. Hierdie taktiek is wat die meeste skade gedoen het in my lewe, soveel so dat ek nie vertroue gehad het in my eie vermoë om besluite te neem of selfs my eie geheue van gebeure nie (Sarie, 25 Februarie 2020).
Na die stelselmatige, kwaadwillige kognitiewe verstrooiing van die slagoffer deur haar eggenoot in die Amerikaanse rolprent met dié titel, 1944, gebaseer op 'n toneelstuk, Angel Street, deur Patrick Hamilton, 1938.
KYK OOK: gaslight
gat s.nw. | gatte | gatjie | (plat)
♦ jou gat in rat kry jou/dinge regruk en gou maak: › Nou moet die parlement regtig hulle gat in rat begin kry om die ondersoek […] aan die gang te kry (Max du Preez, Vrye Weekblad, 13 Maart 2020). › My ma se woorde: “Kry jou gat in rat en doen wat jy moet doen” (Beeld, 10 Januarie 1995). › Hoekom moet ons eers met ons rug teen die muur staan voordat ons ons gat in rat kry? (Beeld, 12 Augustus 1994). | SINONIEM(E): jou alie/bas roer | ENGELS: get one’s act together
gatomswaai ww. swaai gatom | het gatomgeswaai | van mening/opinie verander: › Ek weet nie wat presies A. met sy aanmerking oor die kommissie van ondersoek na staatskaping bedoel nie, maar as hy suggereer regter Z. gaan kapituleer of gatomswaai, maak hy ’n helse groot fout (Max du Preez, Vrye Weekblad, 8 Mei 2020). | SINONIEM(E): 'n ander deuntjie sing | ENGELS: do an about-turn
gatsby s.nw. | gatsbies | (SA, kookkuns) lang broodrol met enige beskikbare vulsel, gew. slaptjips en polonie of hoender met 'n sous: › Toe Rashad Panday van Super Fisheries destyds net slaptjips, polonie en atjar in sy winkel oorgehad het en dit in ’n broodjie gesit het, was hy verstom toe sy werkers dit geniet. Hy het die gatsby aan sy klante bekend gestel en toe hy goeie terugvoer kry, het hy dit op sy spyskaart gesit. ’n Man met die naam Froggy het dit ’n “smash, oftewel ’n gatsby-smash genoem” en so het die naam ontstaan (Tazneem Wentzel aan Roshé Taka, Netwerk24, 12 April 2019). | ENGELS: gatsby
♦ 'n gatsby van … ’n mengelmoes van …: › [Hy is gebore] op die Kaapse Vlakte, waar jy ’n gatsby van tale hoor, Kaaps, Engels en Afrikaans op dieselfde French roll opgestapel met slaptjips daarby (Heindrich Wyngaard, Vrye Weekblad, 5 Desember 2019 ).
gay b.nw. [attr. en pred.] wat seksueel aangetrokke voel tot persone met dieselfde genderidentiteit, of wat deur so ’n aangetrokkenheid gekenmerk word: › ’n Gay verhouding kan bestaan tussen twee gay mans, of tussen ’n gay man en ’n transgender man, of tussen twee transgender mans. Of dit kan ’n verhouding tussen twee gay vroue (sommige verkies die woord lesbies) wees, of tussen ’n gay vrou en ’n transgender vrou, of tussen twee transgender vroue (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). | ENGELS: gay
gazi s.nw. [geen meervoud] (informeel, lekties) bloed: › Ek is nog portside biesag ommie snoeke oppie waentjie te line, toe kô Dennie met ’n tynskêr se blade vol gazi uitgehaloep (Jeremy Veary, Jeremy vannie Elsies, 2018).
KYK OOK: → ghaazie
gazie s.nw. | gazies | (informeel, lekties) → ghaazie
gazielam s.nw. | gazielams | (informeel, lekties) → ghaazie
geboorteafrigter s.nw. | geboorteafrigters | ervare, kundige persoon, gewoonlik ’n vrou, wat voor en tydens die geboorte van ’n baba aan die moeder praktiese en emosionele ondersteuning bied. | ENGELS: birth coach
KYK OOK: → doula
gebrokehartsindroom s.nw. [geen meervoud] (medies, informeel) → streskardiomiopatie
gedoente s.nw. | gedoentes | gedoentetjie | (informeel) woord in informele geselstaal soms gebruik om te verwys na iets wat nog nie ’n naam het nie, waarvan die spreker die naam nie ken nie, of waarvan hy/sy die naam vergeet het.
gedragsbank s.nw. | gedragsbanke | bank wat aan sy kliënte sekere doelwitte stel om goeie finansiële gedrag te weeg te bring en die haal van teikens met finansiële voordele beloon: › Dinamiese rentekoerse is ook ʼn funksie van ʼn gedragsbank waar jou rentekoers direk gekoppel is aan jou finansiële gedrag. Indien die kliënt goeie finansiële gedrag toon, kwalifiseer hy of sy vir afslag of beter rentekoerse (Solidariteit, 25 Februarie 2019). › Die idee is dat, soos kliënte gehelp kan word om hulle liggaamlike fiksheid te verbeter, ’n gedragsbank dieselfde vir mense se finansiële “fiksheid” kan doen (Discovery, November 2018).
geenredigering s.nw. [gewoonlik enkelvoud] verandering van spesifieke DNS-volgordes in die genoom van ’n lewende organisme deur middel van biotegnologiese tegnieke: › Geenredigering word gedoen op die DNS van reproduktiewe selle wat, tans nog net in die laboratorium, van een geslag tot die volgende oorgedra kan word (Elsabé Brits, Netwerk24, 30 Oktober 2019). › Mense se mening oor geenredigering vir mediese voordele hang af van hul wetenskaplike kennis […] Altesame 72% van respondente het gesê dit is aanvaarbaar om ’n ongebore baba se genetika te verander om ’n toestand te behandel wat die baba by geboorte sal hê, maar net 60% meen dit is reg om ’n siekte te voorkom wat die kind eers later in sy lewe sal ontwikkel (Elsabé Brits, Netwerk24, 30 Oktober 2019). › Vir B. hou die toekoms van teling aspekte van geenredigering in om byvoorbeeld horinglose of poenabeeste te vermeerder (Johan Norval, Landbou.com, 25 September 2019). | ENGELS: gene editing
gefica b.nw. [predikatief] (informeel) › gefica wees aan die vereistes van die Wet op die Finansiële Intelligensiesentrum (FIS) voldoen deurdat jy jou identiteit en woonadres deur ’n aanspreeklike instelling laat identifiseer en verifieer het: › In ’n neutedop beteken dit dat jy, as die aansoeker, aan die potensiële diensverskaffer dokumente moet toon wat jou persoonlike inligting staaf. Dan is jy gefica en kan die finansiële ooreenkoms aangegaan word (Letitia Watson, Huisgenoot, 13 April 2018 ).
KYK OOK: FICA, FIS
gehêrit sametrekking (lekties) gehad het: › Dais tog anyway wattie mense wou gehêrit (Chase Rhys, Kinnes, 2018). › Antjie Krog wou op 'n geleentheid gehêrit ek moet die gedig lies waa in jy jou pa se p*** vloek, ma ek het sonder doubt veha gesê ek stanie soe nie (Shirmoney Rhode, LitNet, 4 November 2013).
geheuestokkie s.nw. | geheuestokkies | (rekenaar)
♦ Sy geheuestokkie was ook al in elke rekenaar (eufemisties) gesê van ’n man wat baie rondslaap: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
geit s.nw. (informeel) ding; gril; nuk; streek: › Ons probeer nuwe inligting bywerk, maar feite en geite kon intussen verander het; laat weet gerus as jy so iets raaksien (Albertus van Wyk, Weg, 6 Junie 2019). | ENGELS: fancy | whim
› geite en giere grille/nukke en giere: › Om ’n generasie se geite en giere in ’n paar paragrawe neer te pen, is ’n taak wat grens aan die onmoontlike (Anke Marais, UP, Netwerk24, 4 Junie 2019).
› =geit Ook (weinig gebruiklik) =geid [woorddeel] wat beskik oor of gekenmerk word deur dit wat in die eerste deel genoem word: › agterbaksgeit › andersgeit › bedonnerdgeit › goedgeit › grandgeit/grêndgeit › hardekwasgeit › Nou kyk, van rooi-en-blou hardekwasgeit en plaaslike vredesregter speel, het ek nou genoeg gehad (Nelia Engelbrecht, Huisgenoot). › kwaadgeit › lelikgeit › lompgeit › sexygeit › stjoepitgeit › Gaan kyk as jy wil bloos vir egoïste se stjoepitgeit (Leon van Nierop, Huisgenoot).
informele/skertsende variant van =heid.
gekletter b.nw. [predikatief] onder die invloed van sterk drank of ’n ander bedwelmende middel: › Ek dink hy (die man) het voor die tyd gedrink, want hy was beslis gekletter (Jana Marx, Netwerk24, 21 Oktober 2019). | ENGELS: intoxicated
gekoepit sametrekking (lekties) gekoop het: › Is Anwaar wattie groot TV virrie lounge gekoepit (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: bought
gekommit sametrekking (lekties) gekom het. | ENGELS: came | has come; have come
› gekommitie [sametrekking van: gekom het nie] (lekties): › Ek het gegloe na my pa nie huis toe gekommitie, dat somehow het sy spirit in Mr Snuggles gegaan (Chase Rhys, Kinnes, 2018).
gekommitie sametrekking (lekties) gekom het nie: › Ek het gegloe na my pa nie huis toe gekommitie, dat somehow het sy spirit in Mr Snuggles gegaan (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: did not come | has not come; have not come
gekorona b.nw. (informeel, skertsend) deur korona deurmekaargekrap; deur die/’n korona-epidemie in die wiele gery; deur korona gekelder: › My verjaardagpartytjie is gekorona (Joan van Zyl, Facebook, 20 Maart 2020).
gekryritie sametrekking (lekties) gekry het nie: › Cassie kannie genoeg van my gekryritie (Chase Rhys, Kinnes, 2018).
gekureer b.nw. | gekureerde | Ook gekurateer wat deur 'n kurator byeengebring en versorg is: › 'n professioneel gekurateerde uitstalling. | ENGELS: curated
KYK OOK: kureer, kurator
gelappop b.nw. (figuurlik, digterlik) waarvan die lyf/liggaam slap, soos dié van ’n lappop geword het: › ’n Bebloede kind gelappop in haar arms (Hendrik Hancke, Rapport, 7 Julie 2019). | ENGELS: (as) (that of) a rag doll
geluiddempend b.nw. | geluiddempende | wat geluide temper/demp; wat geluide minder sterk/helder/duidelik maak; wat ongewenste geraas uitskakel: › geluiddempende oorfone › Hoe om vensters met geluiddempende gordyne en vensterbehandelings te isoleer (Internet). › A. vervaardig materiaal wat geluide uit motors demp, asook plastiek- en rubberprodukte soos verseëlaars […] Die maatskappy het ’n markaandeel van 75% vir geluiddempende materiaal (Riana de Lange, Die Burger, 2 Februarie 2006). | SINONIEM(E): geluiddowend | ENGELS: noise-cancelling
geluiddowend b.nw. | geluiddowende | → geluiddempend
geluidshaat s.nw. [geen meervoud] neurologiese aandoening waarby pasiënte ’n hewige afkeer aan bepaalde geluide het: › Mense met geluidshaat, oftewel misofonie, het nie net ’n hekel aan bepaalde mensgemaakte geluide nie; dit kan hulle so irriteer dat hulle selfs met woedeuitbarstings reageer. | SINONIEM(E): misofonie | ENGELS: hatred of sounds | misophonia
geluk s.nw. [gewoonlik enkelvoud]
♦ iemand dra swaar aan sy/haar geluk gesê van iemand wat gedurig spog oor hoe goed dit gaan: › (Heino du Plessis, Facebook, 3 Mei 2020).
gemani b.nw. (informeel) gemanikuur: › die elegante lang vingers van sy linkerhand [...] Naels ge-mani, sonder twyfel (Kerneels Breytenbach, Hond se gedagte, 2019). | ENGELS: manicured
KYK OOK: mani, mani-pedi
gementorde s.nw. | gementordes | iemand wat oor ’n lang termyn van ’n meer ervare persoon leiding en advies kry: › Die boek behandel in groot besonderhede heelparty aspekte van mentorskap. Daar is, byvoorbeeld, verskillende tipes gementordes (insluitende “die pasiënt”, “die vlieënier” en “die passasier”) (Helena Wasserman, Die Burger, 15 November 2004). › Gevallestudies help om die “teorie” af te wissel, maar die gids sou pakkender gewees het as dit meer persoonlike getuienisse en praktiese raad van mentors en gementordes ingesluit het (Helena Wasserman, Die Burger, 15 November 2004). | ENGELS: mentee
KYK OOK: mentor, mentorskap
gemoedsbekakker s.nw. | gemoedsbekakkers | (informeel) iets wat iemand se (goeie) bui in ’n slegte bui laat oorgaan; iets wat die waarnemer neerslagtig/terneergedruk stem: › [Die toneelstuk is] uitmergelend en laat ’n mens bewend. ’n Gemoedsbekakker en ’n belewenis (Deborah Steinmair, Vrye Weekblad, 13 Maar 2020). | ENGELS: mood spoiler
gemoedsbekakking s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (informeel) aanval van neerslagtigheid: › Ek kyk vaneffe na al M. se kiekies van sy Kaapse kuier waarvan ek deel kon wees en ek kry toe so byna ’n gemoedsbekakking omdat alles so vlietend is (Jean Oosthuizen, Facebook, 12 Oktober 2019). › Wanneer ek my weens die toestand in Suid-Afrika in ’n gemoedsbekakking (in Afrikaans bekend as ’n “depro”) bevind, luister ek na “Mister Sandman”, die Chordettes se groot treffer in die 1950’s (Johan van Wyk, Die Burger, 29 Junie 2019). | ENGELS: mood spoiling
KYK OOK: depro
gemors s.nw. [versamelnaam] iets/goed/voorwerp(e) van swak gehalte; weggooigoed; vuilgoed. | ENGELS: rubbish
♦ gemors in, gemors uit (rekenaar, ens.) [afkorting: gigu] wat ’n mens uitvoer/(terug)kry, is gewoonlik van dieselfde gehalte as wat jy (in)voer/insit/gee: › Soos met topgehalte-stereostelsels geld die spreekwoord van “gemors in – gemors uit”. Dit help nie dat ’n substandaard-DVD/CD-speler ’n versterker van hoë gehalte en luidsprekers van ’n sein voorsien nie (Die Burger, 16 Desember 2015). › Soos die spreekwoord sê “gemors in, gemors uit”, en nêrens is dit so seker as in teelwaardeskatting nie, waar teelwaardes vir individuele diere verkeerd kan wees as metings verkeerd was (Praktiese toepassing van teelwaardes vir vleisbeeste, Julie 2016). › En al programmeer ek nie rekenaars vir ’n lewe nie, weet ek dat die beginsel van gemors in, gemors uit toepasbaar op elke faset van ons lewens is (Anita Blackrose, Op die wandelpad, 1 November 2011). | ENGELS: garbage in, garbage out | gigo
genderbinariteit s.nw. [geen meervoud] verdeling/klassifisering van mense in slegs twee groepe: mans en vroue: › Hoewel sy uitgestaan het, was Kewpie se genderoriëntasie nie ongewoon nie. Rondom haar was daar meer mense wat genderbinariteit gewoon doodgeleef het. En steeds deur die gemeenskap aanvaar is (Johan Myburg, Vrye Weekblad, 24 Mei 2019). | SINONIEM(E): genderbinêre model | binêre geslagsmodel | ENGELS: gender binary
genderidentiteit s.nw. | genderidentiteite | die geslag waarmee jy jou identifiseer: › Die wêreld sê ons moet konformeer in spesifieke kassies van “streng manlik” en “streng vroulik”, maar dit is nie vir almal so eenvoudig nie. Sommige mense se genderidentiteit stem nie ooreen met hul biologiese geslag nie (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). | ENGELS: gender identity
genderneutraal b.nw. | genderneutrale | vir of met betrekking tot mense in die algemeen, nié spesifiek mans of vroue nie: › Studente en personeel van die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) in Johannesburg het voortaan die opsie om hulself op ’n genderneutrale wyse te identifiseer deur die mx.-titel op administratiewe vorms te kies (Christiaan du Plessis, Netwerk24, 25 Julie 2018). | SINONIEM(E): geslagsneutraal | ENGELS: gender-neutral
genderneutraliteit s.nw. [geen meervoud] toestand waarin of waarby geen onderskeid tussen genders getref word nie: › Die LGBTQ+-gemeenskap in Kanada vier ’n skuif deur die regering van die land om genderneutraliteit ’n opsie vir Kanadese paspoorthouers te maak. In plaas van hulself as streng manlik of vroulik te identifiseer, sal mense wat buite of iewers op die spektrum tussen hierdie twee kategorieë identifiseer, ’n derde opsie kry. Benewens die gebruik van die "M" vir manlike en "F" vir vroulik, sal hulle ook toegelaat word om ’n "X" te gebruik (afr.feminineclub.com, Junie 2019). | ENGELS: genderneutrality
genderqueer b.nw. [attr. en pred.] → genderswerwer
genderstereotipe s.nw. | genderstereotipes |
1 algemene idee/beskouing van kenmerke en/of eienskappe waaroor vroue en mans na bewering behoort te beskik en die rolle wat hulle na bewering in die samelewing behoort te vervul: › Gender stereotipes kan beide positief en negatief wees, byvoorbeeld, “vroue versorg” of “vroue is swak”. › Vandag sou ek dit aflag, maar dit was die eerste keer wat ek blatant verneder is oor my verwyfdheid, as ’n mens nou op genderstereotipes moet terugval. Want wie het met die fantasie begin dat seuntjies butch is en hou van gewere en blou kleure en meisies is giggelende prinsessies wat met poppe speel (Herman Lategan, Rapport, 25 Februarie 2018). › In die openbare domein het [die flambojante fopdosser] en haar vriendinne dikwels bikini’s gedra: by openbare swembaddens, op die strand en in die park. Om genderstereotipes in die openbaar só te buig was binne die konteks subversief, en bowenal teen die wet (Johan Myburg, Vrye Weekblad, 24 Mei 2019).
2 iemand wat oënskynlik haarfyn met so ’n idee/beskouing van sy/haar aangewese geslagsrol ooreenstem. | ENGELS: gender stereotype
genderstereotipering s.nw. | [gewoonlik enkelvoud] praktyk om aan ’n individuele persoon spesifieke attribute, kenmerke of rolle toe te ken of toe te skryf alleen op grond daarvan dat hy/sy oënskynlik tot die sosiale groep mans of vroue behoort: › Genderstereotipering is ŉ werklikheid, en dit is noodsaaklik dat ons ŉ jonger geslag taalgebruikers oplei om daarop bedag te wees (Sophia Kapp, “(Ver)gissings oor gender”, VivA-blog, 15 Februarie 2018). | ENGELS: gender stereotyping
genderswerwer s.nw. | genderswerwers | iemand met ’n genderidentiteit wat nie spesifiek manlik of vroulik is nie. | SINONIEM(E): genderqueer persoon | ENGELS: gender drifter | gender wanderer
gendervloeibaar b.nw. | gendervloeibare |
1 wat hom/haar nie met ’n vaste geslag (spesifiek manlik of spesifiek vroulik) identifiseer nie, maar met al twee of wat wissel tussen die twee: › C. is afgeknou omdat hy gendervloeibaar is (Sandy Cook, Huisgenoot, 5 Julie 2018).
2 wat nie met ’n spesifieke geslag verbind kan word nie; wat geskik is vir (gebruik deur) beide geslagte: › Ek handhaaf my mededingende voorsprong deur gendervloeibare, modegewys vooruitstrewende en straatgeïnspireerde mansdrag te ontwerp (Finweek, 2 Junie 2016). | ENGELS: genderfluid
gendervloeibaarheid: › Oor haar eie gender-vloeibaarheid was Kewpie openlik: Sy het haar nie streng geïdentifiseer as man óf as vrou nie (Johan Myburg, Vrye Weekblad, 24 Mei 2019).
Generasie Y s.nw. [geen meervoud, versamelnaam] demografiese generasie van mense wat van 1981 tot 1996 gebore is: › Aan watter generasiegroepering behoort jy – die Stil Generasie, die Baby Boomers, Generasie X, Generasie Y, die Millenniërs of die nuwe Generasie Z? (Esté Gross, Netwerk24, 16 Mei 2019). › Ons as Generasie Y word geroetineer en gereguleer om slegs te doen wat ons moet en wat van ons verwag word (Jané de Wet, NMU, Netwerk24, 28 Januarie 2019). › Gesels jy met die 19-jarige, kom jy agter hy’s beslis deel van Generasie Y. Hy wil kitsbevrediging hê en hy sal tegnologie gebruik om dit te kry (Rapport, 11 April 2016 ). | SINONIEM(E): millenniërs | ENGELS: Generation Y
KYK OOK: millenniër, Generasie Z
Generasie Z s.nw. [geen meervoud, versamelnaam] demografiese generasie wat op Generasie Y (die millenniërs) volg: › Hierdie jong luisteraars val in die kategorie 20 tot 25 jaar, die groep waarna bemarkers as Generasie Z verwys. Hulle is in die tegnologie ingebore, maar wat nog belangriker is, is hoe verfynd hulle sin vir sosiale geregtigheid, gender-vloeibaarheid en volhoubaarheid is (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 19 Junie 2020). › Generasie Z is nie engeltjies nie. Kinders wat tussen 1995 en 2012 gebore is, trek dwars en kla en betwis en bevraagteken soos hul voorgangers nooit as te nimmer sou waag nie (Sonja Loots, Rapport, 10 Februarie 2019). › Ons as Generasie Y word geroetineer en gereguleer om slegs te doen wat ons moet en wat van ons verwag word (Jané de Wet, NMU, Netwerk24, 28 Januarie 2019). | SINONIEM(E): post-millenniërs | ENGELS: Generation Z
KYK OOK: Generasie Y, millenniër
geneties b.nw., bw. | genetiese |
› geneties redigeer aan DNS-volgordes in die genoom van ’n lewende organisme veranderings aanbring: › Gedurende hul navorsing het pogings om die plante geneties te redigeer om virusse te bestry eerder die uitbroei van gemuteerde virusse tot gevolg gehad (Charl van Rooyen, Landbou.com, 12 Julie 2019). | ENGELS: genetically edit
› genetiese redigering die aanbring van veranderings aan die DNS van ’n lewende organisme: › Dat genetiese redigering reeds plaasvind, en in die toekoms die norm sal word, is onvermydelik. Hoe eties dit gedoen sal word en hoe daar verseker gaan word dat mense die goeie daarvan sal begryp te midde die storms van opsetlike waninligting, is nog onseker (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 3 Januarie 2019).
› tegnologie vir genetiese redigering die gebruik van biotegnologiese tegnieke om spesifieke DNS-volgordes in die genoom van ’n lewende organisme te verander: › Die gebruik van genetiese-redigering-tegnologie om ’n virusweerstandige kassaweplant te skep kan ’n lelike nadraai inhou, volgens nuwe navorsing deur plantbioloë (Charl van Rooyen, Landbou.com, 12 Julie 2019). | ENGELS: gene-editing technology
KYK OOK: geenredigering
genomies b.nw. | genomiese | (biologie) van, wat betref, of wat verband hou met genomika. | TEENOOR: geneties | ENGELS: genomic
› genomiese ontleding ontleding van ’n genoom: › Die moderne manier van kuddeverbetering is genomiese ontleding […] Dit verskaf meer kennis van gene en die spesifieke manier waarop ’n dier se gene saam met die omgewing uitgedruk sal word (Charl van Rooyen, Landbouweekblad, 15 Mei 2020). | ENGELS: genomic analysis
KYK OOK: genomika
genomika s.nw. [geen meervoud] (biologie) interdissiplinêre vertakking van biologie wat fokus op die bestudering van die struktuur, funksie, evolusie, kartering en redigering van genome, waarby ’n genoom die volledige stel DNS van ’n sel of organisme is, insluitende al sy gene: › Genomika speel ’n belangrike rol by die verbetering van kuddes. › Met die tegniek van genomiese ontledings kan ’n wetenskaplike byvoorbeeld vasstel of die melkkoeie met die hoogste produksie ter wêreld ’n gemeenskaplike groep gene het. Die proses kan dan verder verfyn word deur byvoorbeeld ’n enkele geen met ’n bepaalde eienskap te soek, soos hoë bottervet (Charl van Rooyen, Landbouweekblad, 15 Mei 2020). | TEENOOR: genetika | ENGELS: genomics
KYK OOK: genomies
gentrifikasie s.nw. [geen meervoud] → gentrifiseer
gentrifiseer ww. | het gegentrifiseer | (veral van ’n arm woonbuurt) stelselmatig opknap, restoureer en verfraai: › Die krotbuurt word opgekoop, opgeknap en mooigemaak, gegentrifiseer – en aanskou die prag (Gebruikerbespreking, Wikipedia, 10 Augustus 2018). | ENGELS: gentrify
KYK OOK: gentrifisering
gentrifisering s.nw. [gewoonlik enkelvoud] Ook gentrifikasie (proses van) buurtopknapping; stelselmatige verandering van ’n arm woonbuurt deur mense met meer geld wat daar kom woon en/of sake doen en dan huise en ander geboue opknap en verbeter: › Williams is ook gekritiseer vir sy buurtopknapping of “gentrifisering”; dat hy sommige arm mense gesubsidieer het om in ryker buurte te woon (Finweek, 30 Maart 2017). › Dit is egter nie net hulle [die mense van die Bo-Kaap] wat in die proses van kortsigtige en kortstondige “ontwikkeling”, gentrifikasie en argitektoniese omgewingsbesoedeling benadeel word nie, maar die hele land, al sy mense en sy geskiedenis in een van die bes bewaarde en leesbare teaters van daardie geskiedenis – wat artefak, mens en durende leefwyse en gebruik betref (Schalk le Roux, Netwerk24, 8 Januarie 2019). › Vir die skrywer en joernalis Haji Mohamed Dawjee is Converse-tekkies – verkieslik wittes – “die skoen-ekwivalent van gentrifikasie” (Marijcke Dodds, Rapport, 27 Mei 2019). › Die gentrifikasie ry Ryneveldstraat deesdae bloots hier op die studentedorp. Waar tokkelokke onderweg na dogmatiekklas by die Kweekskool twee dekades gelede hier staan-staan aan louwarm salamipasteie gestaan en eet het, is daar nou ’n koffiewinkel met die motto: Coffee for heroes (Le Roux Schoeman, Netwerk24, 25 April 2018). › Ons word uitgeskop en word deel van die statistiek wat daagliks in Kaapstad toeneem weens gentrifikasie onder die vaandel van ontwikkeling (Henk Serfontein, Vrye Weekblad, 17 Mei 2019). | SINONIEM(E): buurtverfraaiing | yuppifikasie | jappifikasie | ENGELS: gentrification
geoligging s.nw. | geoliggings | werklike geografiese ligging, veral van ’n voorwerp soos ’n rekenaar of selfoon wat aan die internet verbind is, soos bepaal met die hulp van globale posisioneringstelsels wat die naas moontlike GPS-koördinate genereer van die plek waar die voorwerp hom bevind. | SINONIEM(E): geolokasie | geoposisie | ENGELS: geolocation
geoligging-funksie: › Die app se geoligging-funksie beteken jy hoef nie deur blaaie en blaaie se Google-inligting te sif om (byvoorbeeld) ’n veearts te kry tydens ’n noodgeval nie (Weg, 4 November 2016).
KYK OOK: geolokalisering
geolokalisering s.nw. [gewoonlik enkelvoud] identifisering of skatting van die werklike geografiese ligging van ’n voorwerp soos ’n rekenaar of selfoon wat aan die internet verbind is deur met behulp van globale posisioneringstelsels die naas moontlike GPS-koördinate te genereer van die plek waar die voorwerp hom bevind: › Geolokalisering word gebruik om mense te verbind met hul naaste gesondheidsvoorsieners wanneer ’n probleem opgemerk word (Glenneis Kriel, finweek, 18 Mei 2018). | SINONIEM(E): geoposisionering | ENGELS: geolocation
KYK OOK: geoligging
geolokasie s.nw. | geolokasies | | ENGELS: geolocation → geoligging
geomitologie s.nw. [geen meervoud] vakgebied waarby daar in ou verhale en legendes na waarnemings gesoek word van vulkaanuitbarstings, aardbewings, oorstromings en dies meer, wat lank gelede, in die geskiedenis van die mensdom, werklik plaasgevind het. | ENGELS: geomythology
Samevoeging van geologie(s) + mitologie.
geoposisie s.nw. | geoposisies | | ENGELS: geoposition → geoligging
geoposisionering s.nw. [gewoonlik enkelvoud] | ENGELS: geopositioning → geolokalisering
geoskattejag s.nw. | geoskattejagte | Spel waarin iemand ’n waterdigte pakkie met ’n voorwerp en ’n logboek daarin op ’n geheime plek versteek en dan die GPS-koördinate op ’n geoskattejagwebblad publiseer. Ander spelers, gewapen met ’n GPS-toestel, kan dan die “skat” gaan soek en terselfdertyd die natuur of ander besienswaardighede in die gebied verken. Iemand wat die pakkie vind, skryf sy/haar naam in die boek, ruil die prys vir iets anders en laat die nuwe skat op dieselfde plek: › Kom hierheen vir ’n geoskattejag, bergklim of fietsry (Weg, 18 Desember 2018). › Geoskattejag is in wese ’n skattejag vir grootmense (en kinders, mits grootmense hulle vervoer) (Finweek, 10 Oktober 2013 ). | SINONIEM(E): GPS-skattejag | ENGELS: geocaching
geostasionêre satelliet s.nw. | geostasionêre satelliete | satelliet in ’n vaste posisie in die ruimte geplaas, van waar dit, byvoorbeeld, die deel van ’n planeet waarvan dit die oppervlak kan waarneem, voortdurend monitor. | ENGELS: geostationary satellite
geselsbot s.nw. | geselsbotte | program wat kunsmatige intelligensie gebruik om ’n gesprek te voer of soos ’n mens aan gesprekke deel te neem: › ​’n Aanlyn geselsbot is ’n emosioneel intelligente stem sonder ’n liggaam. › 'n Verslaggewer […] knoop onlangs met Xiao Ice, ofte wel Klein Ysie, ’n roerende gesprek aan. Ysie is Microsoft se nuwe Chinees­sprekende geselsbot. Sy is ook ’n liefdesbot, ’n aanlyn robot as hartsvriendin (Etienne Britz, Netwerk24, 19 September 2015). | SINONIEM(E): kletsbot | ENGELS: chatbot
gesigsherkenningstegnologie s.nw. [gewoonlik enkelvoud] tegniek waarby ’n ingeboude sensor die gesig van ’n persoon as herkenningsmiddel gebruik om 'n apparaat te ontsluit, 'n deur te laat oopgaan, en so meer: › Gesigsherkenning gaan ’n vinniger en makliker omgewing skep, want jy kan byvoorbeeld nou al by ’n Chinese lughawe aanteken deur net jou gesig te wys (Etienne van Heerden, Die biblioteek aan die einde van die wêreld, 2019). | ENGELS: facial recognition technology
KYK OOK: vingerafdruktegnologie, biometrie
gesigskild s.nw. | gesigskilde | apparaat met 'n skerm van metaal of plastiek wat die gesig van die draer teen gevare soos vlieënde voorwerpe, of chemiese of moontlik besmetlike druppels of spatsels in sy/haar omgewing beskerm: › Tuisgemaakte maskers [kan nie] as beskermingstoerusting beskou word nie en [moet] verkieslik saam met ’n gesigskild gebruik word wat die hele voorkant van die gesig tot onder die ken bedek (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 27 Maart 2020). | ENGELS: face shield
gesigsuier s.nw. | gesigsuiers | (wetenskapsfiksie) (in verskeie rolprente) die tweede stadium (ná ontwikkeling uit die eier) in die lewensiklus van ’n parasitiese boaardse wese (“Alien”), ook bekend as ’n xenomorf, wat 'n gedaanteverwisseling ondergaan: › Gesigsuiers, sonder oë of mond, soek op agt vingeragtige pote na ’n gasheerliggaam wat hulle met ’n embrio kan besmet, waarna hulle sterf. | SINONIEM(E): embrioplanter | ENGELS: facehugger
KYK OOK: borsbreker, xenomorf
geskryfde s.nw. | geskryfdes | (letterkunde)
1 die geskryfde Ook gebiografeerde persoon wat die onderwerp van ’n biografie is: › Dit is verstaanbaar dat ’n biograaf op dun ys skaats wanneer die geskryfde en die meeste van haar intieme vriende nog lewe (Daniel Hugo, Netwerk24, 17 Mei 2020). | ENGELS: biographee
2 die geskryfde werklike persoon wat in ’n literêre teks herkenbaar is: › Ek wil spesifiek praat oor die netelige posisie waarin ’n besondere soort leser, die sogenaamde geskryfde, hom bevind, en sy reg om appèl aan te teken teen die “vonnis” wat die literêre teks oor hom uitspreek. Hierdie “geskryfde” (’n term wat deur Phil du Plessis  gemunt is), is ’n persoon wat homself “herkenbaar terugvind” in ’n literêre teks. Ek praat nie nou van iemand wat homself as tipe herken nie; dit gaan hier oor iemand wat met vers en kapittel (en dokument) kan bewys dat hy/sy die skrywer se “model” is (Riana Scheepers, Lesing vir ALV-kongres, LitNet, 1994).
geslagsdisforie s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (psigiatrie en psigoanalise) gevoel van onrus, rusteloosheid of angs wat iemand ondervind wat nie met die geslag waarmee sy/hy oënskynlik gebore is, identifiseer nie: › Iemand met geslagsdisforie wat as transseksueel identifiseer, verwerp die geslag waarmee hulle gebore is en identifiseer nie net met die ander geslag nie, maar wil ook daardie geslag wees (Delia du Toit, Rapport, 22 Maart 2020). › Al kan ’n kind se gevoelens oor geslag later verander, is terapie noodsaaklik omdat die angs en depressie wat dikwels met geslagsdisforie gepaardgaan, kan vererger as dit nie ernstig opgeneem word nie (Delia du Toit, Rapport, 22 Maart 2020). › Die nuwe Trump-beleid laat diegene wat met geslagsdisforie gediagnoseer is tydens die Obama-beleid toe om in die weermag te bly en volgens hul geslagsidentiteit te dien (Netwerk24, 7 Augustus 2018).
geslagsneutraal b.nw. | geslagsneutrale | → genderneutraal
=gesteunde woorddeel wat gesteun/ondersteun word, wat berus op, wat genoem word: › aandelegesteunde lening › psilosibiengesteunde terapie (PGT) › staatsgesteunde politieke geweld › rekenaargesteunde onderwys. | ENGELS: -aided | -assisted
getjarra b.nw. [predikatief] onder die invloed van sterk drank, ensovoorts: › Hoe getjarra moet jy wees om jou hond én kar te verloor? (Hendrik Hancke, Rapport, 11 Augustus 2019). › ’n groot deel van die gemeenskap word blykbaar teen 11-uur wakker en is teen 2 nm. weer lekker getjarra en gee dan advies met die bouery (Blog, LitNet, 10 Mei 2012). | SINONIEM(E): besope | beskonke | dronk | getrek | ENGELS: plastered | stoned | sloshed
gevaar s.nw. | gevare |
♦ die … Gevaar (veral histories, skertsend) enigiets wat (’n konserwatiewe) gemeenskap as (volks)vreemd en/of as strydig met (aanvaarde) beginsels beleef of beskou (het), en as gevolg daarvan as (moontlik) gevaarlik: › In die apartheidsjare was ons ’n groot skaapkraal. Oom PW was die skaapwagter wat ons veilig gehou het teen die Rooi Gevaar, die Swart Gevaar, die Roomse Gevaar, die Joodse Geldmag-gevaar, en enige gevaar wat volksvreemd was (Jan Horn, Vrye Weekblad, 1 November 2019). › Eers was dit die Rooi Gevaar, toe die Swart Gevaar en nou die Pienk Gevaar! Wat gaan mense volgende onder die klip uitkrap om hul angs mee te voer? (Die Burger, 25 Oktober 2006).
gevoetesleep s.nw. [geen meervoud] → voetesleep
gewiesit sametrekking (lekties) gewees het: › Anneste sal ek nou in ’n cell gewiesit (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: was | has been; have been | had been
gewingerd b.nw. | gewingerde | dronk: › Ek kon deur my pa se gewingerde Vrydagaand-stryery met Ma optel dat dit iets te doen gehad het met … (Jeremy Vearey, Jeremy van die Elsies, 2018).
gewoer-woer s.nw. [geen meervoud] › ’n gewoer-woer situasie waarin eers so gedoen/gesê word, en dan weer anders: › Daar was gissinge en ’n gewoer-woer of die twee wel ’n paartjie is of nie (Annelene Oberholzer, Huisgenoot, 24 Desember 2018). | SINONIEM(E): heen-en-weerdery | ENGELS: to-and-froing
gewolt [uitspraak: ghe-wolt] s.nw. [geen meervoud] (uit Duits, informeel)
1 krag; geweld: › Eers daardie vreemde stilte voor die donderende gewolt losbars (Michèle Meyer, Vrye Weekblad, 20 Desember 2019).
2 (onnodige, oordrewe) bohaai oor 'n saak: › Die gewolt rondom […] het darem nou bietjie bedaar (Phillip Louw, Facebook, 10 November 2015).
gezoei s.nw. | het gezoei | [geen meervoud] Voortdurende of herhaalde zoeiende geluid: › Waar begin jy? By die gezoei van die suigwaaier in ons werkplek se rookkamer? (Anastasia de Vries, Netwerk24, 9 November 2001). | ENGELS: buzzing | humming
KYK OOK: zoei
ghaazie s.nw. | ghaazies | (informeel, lekties) Ook gasielam | gasielams |, gazielam | gazielams |, gazilam | gazilams | (boesem)vriend; (bloed)broer; tjommie: › Hoe’t djy daa’ belan’ my ghaazie? (Blogskrywer, 7 Desember 2015). › Op watte channel my gasielam en watte tyd broertjie? (@Quintastics, Twitter, 10 Februarie 2011). › Hulle het nie respek vir ons nie. Peter, my gazilam, moenie die jong uit-bail nie (Oom Sonnie, Son, 6 April 2010). › Ja guys ek en my gazilam gaan vandag wee di stage aan di brand slaan (Pro-Star Chronicles). | ENGELS: pal | buddy | mate | brother
KYK OOK: gazi
ghai (informeel, lekties) Ook ghaai
♦ s.nw. | ghais | gek; nar: › Elke 5de November, in die buurte van South End en Rusthof in die Strand, is die leë blikkies energiek in die strate teen mekaar gekap. Kinders in saamgeflanste kostuums was ’n algemene gesig. Dit was Guy Fawkes! “Mense hier kom die ghai, mense hier kom die ghai, die ghai maak lawaai!” (waar “ghai” eintlik “nar” of meer “fool” beteken), het die lirieke geklink. Ons het na die strate gehardloop om die jillende narre te sien. Hul gesigte was met poeierverf en lipstiffie en ander kleurmiddels gekleur en aan die lywe was stukkende klere en kreukelpapier (Julian Jansen, Rapport, 4 November 2018).
♦ ghai of ghaai maak gekskeer; grappe maak: › Een ding wat ek dankbaa is vi wanne dit kô by Suid-Afrikaners, en die res van Afrika se mense, is ôs level van kan ghaai maak van ’n ding. Daa is altyd ’n challenge, of ’n grap, of ’n meme wat uitstiek net om die swaa […] te teckle, wan alles voel bietere as mens kan lag oo die situasie; dit maak dinge ligter (Olivia M Coetzee, Vrye Weekblad, 27 Maart 2020). › Vroue maak ghai by Comedy Club (Stephanie Pekeur, Son, 1 Augustus 2017 ).
♦ ww. | het geghai | grappies maak; gekskeer; spot
♦ iemand ghai of ghaai iemand uittart; met iemand gekskeer; met iemand die gek skeer: › Die kinders ghai haar die hele dag by die skool.
♦ ’n ghai of ghaai van jouself maak ’n gek van jouself maak.
Uit Engels Guy (Fawkes).
ghellie | ghellies | Ook ghellieblik | ghellieblikke | ghellieblikkie |, ghelliedrom | ghelliedromme | groterige blik, gewoonlik ’n leë verf- of paraffienblik, waarvan die wand vol (lug)gate gekap is en waarin daar vir koskook of verwarming vuurgemaak word: › Dit is ’n bekende feit dat die ghellie se kole goed uitgebrand moet wees voordat dit die herberg ingebring word. Anders is die koolstofgas dodelik. (A.H.M. Scholtz, Langsaan die vuur, 1995). › Kom sit om die ghellieblik saam met bobaasstorievertellers wat ’n hond uit ’n bos gesels: Só lui die uitnodiging na Ghellieklets, een van meer as 20 geleenthede op die program van die Storievertelfees … in die Paarl en omgewing (Netwerk24, 11 September 2015). | SINONIEM(E): konka | kolekonka | vuurkonka | vuurblik | vuurkan | (Zoeloe) mbawula | ENGELS: konka | brazier
♦ saam om die ghellieblik staan vriendskaplik saamkom/vergader: › Hoepelik staan ôs nou mee kee saam ommie ghellieblik byte ôs kampe as Boeta N.P. se Afrikaner-“intellektueel” (Jeremy Vearey, N.P. van Wyk Louw-gedenklesing, 18 Junie 2020).
ghoemahare s.nw. [geen meervoud] suiker met pastelkleursel daarby ingemeng wat gespin is tot ’n bol lekkergoed wat aan watte herinner, gewoonlik op 'n stokkie of in 'n deursigtige, luggevulde plastieksakkie aangebied: › Jou siel sleep. En in jou kom lê ’n diep lus vir outydse pienk ghoemahare. Pienk suikervertroosting wat om en om ’n stokkie gedraai is en nie ’n opgepofte plêstieksakkie met grillerige pienk of groen spookasem daarin nie (Anastasia de Vries, Die Burger, 9 November 2001). › Regte ghoemahare waaraan kinders hulle kotsnaar kon eet toe hulle nog kon vertrou dat grootmense niks meer sou doen as net die taaigeit van hul gesig afvee nie. (Anastasia de Vries, Die Burger, 9 November 2001). | SINONIEM(E): spookasem | suikerdons | ENGELS: candyfloss
KYK OOK: spookasem
ghoemahare-pienk: › Ryg aan dié lap jou ghoemahare-pienk een, sal jy? (Anastasia de Vries, Die Burger, 9 November 2001).
ghoes s.nw. | ghoese, ghoeste | ghoesie | (uit Engels, lekties, dikwels neerhalend) meisie; vrou: › Miste Hartzenberg stoot vi al drie ghoeste sonne rat hulle van mekaa wiet (Jeremy Vearey, Jeremy vannie Elsies, 2018). › En ons voel te arig om hom die ghrim stuk te sny, lat hy in die kak sal kom oor die ghoesie (George Weideman, Die donker melk van daeraad, 1994). | ENGELS: goose
ghoesl s.nw. (Islam) stort(bad): › In die geval waar ’n persoon se liggaam onrein geraak het, as gevolg van groot vuilheid, dan word ’n stortbad of ghoesl benodig. Dit wil sê nie net woedoo nie, maar wel die hele liggaam moet gereinig word (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge). | SINONIEM(E): mandie
KYK OOK: woedoo
ghonnaghoet s.nw. [geen meervoud] (informeel) → dagga
ghwa s.nw. [geen meervoud] (informeel) → dagga
ghwaai s.nw. [geen meervoud] (informeel) → dagga
gielaaf s.nw. [geen meervoud] (Moesliemafrikaans) moeilikheid: › Ek sien daa’ was wee’ gielaaf by […] innie Vereeniging, waa’ sekere mense ’n issue gehad het met ander wat koples en Slamse skool in Engels wil hê (Al-Ameen Kafaar, Son, 10 Maart 2018). | ENGELS: trouble
gierslaaf s.nw. | gierslawe | persoon wat op die hoogte bly van en gereeld die nuutste giere navolg: › Die tendens het so goed posgevat dat dit kort voor lank ook nie net meer gierslawe was wat tuisgemaakte bier gebottel het nie, maar gewone omies met lekker snorre wat nog nooit naby ’n kombuis was nie, het net so fyn geproe en gegis en gegeur (Bibi Slippers, Vrye Weekblad, 30 November 2019). | ENGELS: craze follower
gigu afk. gemors in, gemors uit | ENGELS: garbage in, garbage out | gigo
KYK OOK: gemors
giya s.nw. | giyas | (Zoeloe) Zoeloe-oorlogsdans: › Elke nou en dan sal ’n impi (Zoeloe vir kryger) van die kringetjie wegbreek en ’n giya (oorlogsdans) uitvoer wat sy persoonlikheid weerspieël (Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019). › Wanneer hulle gereed is vir hul mondigwording as amaBungu (jong krygers), moet hulle ’n giya voor die hele gemeenskap uitvoer. Die giya is ’n soort skaduboksgeveg teen ’n denkbeeldige teenstander (of jou alter ego) met die izoliHauw (skild) en isiquili (stokke) as jou wapens, en die uboko (vegstok) vir beskerming. Maar die geveg is ook ’n bevestiging van die jong kryger se status as ’n manlike lid van die gemeenskap. Tydens die giya sal die gemeenskap dié status uitdaag deur hom te tart en hom sy soms neerhalende byname toe te snou.
(Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019). › Hoe onvleiend sommige van die Zoeloe-byname ook al was, is dit as erename beskou en dis dié name wat die gemeenskap tydens ’n seun se giya uitroep (Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019).
KYK OOK: indlamu
glansgans s.nw. | glansganse | glansgansie | (skertsend, neerhalend) man wat baie aandag aan sy voorkoms bestee, die nuutste modes navolg en deur die uitrustings wat hy kies, die aandag op hom vestig: › M. was ’n glansgans van formaat met ingevoerde uitrustings wat die mode-mafioso Joan Rivers op haar bek sou laat val het (Piet Croucamp, Rapport, 18 November 2018). | ENGELS: dandy
gloeigroen b.nw. [attr. en pred.] helder groen, wat (lyk asof dit) groen lig uitstraal: › Niks wat in grond groei, is mooier as gloeigroen koorsbome wat hier meters hoër as hul stadsneefs triomfeer nie (Michèle Meyer, Vrye Weekblad, 12 Julie 2019).
goggahotel s.nw. | goggahotelle, goggahotels | (informeel) mensgemaakte, insekvriendelike voorwerp/struktuur wat spesiaal geskep word om insekte te lok om daarin nes te maak: › ’n Pragtige goggahotel moedig vrae aan oor hoe goggas leef en eet (Alice Coetzee, Netwerk24, 3 Augustus 2019). | SINONIEM(E): insekhotel | ENGELS: insect hotel | insect house | bug hotel
gooi ww. | het gegooi | praat gebruik: › Hier sit ek en my brasse en hanna-hanna in Kaaps-Afrikaans, en skielik moet ek nou my mooiste Engels gooi (Rohan Magerman, LitNet, 25 November 2014). | ENGELS: speak (fluently)
goud s.nw. [geen meervoud]
› groen goud
1 (informeel) avokado’s: › Avokado’s is algemeen bekend as “groen goud” danksy die wêreldwye aanvraag wat pryse die hoogte in laat skiet (Vrye Weekblad, 8 Maart 2020). › Die organisasie sê in die verslag makadamias is die duurste neut ter wêreld, terwyl avokado’s as “groen goud” bekend staan (Elise Tempelhoff, Netwerk24, 4 Maart 2020).
2 (informeel) dagga: › Nie almal is vandag hier omdat hulle gerook wil raak, nuuskierig is oor die daggaplant se beweerde kragte of wil leer hoe om dié “groen goud” vorentoe te delf nie (Pieter van Zyl, Huisgenoot, 12 April 2019). | ENGELS: green gold
goue nulletjie s.nw. | goue nulletjies | (krieket) met die eerste bal van ’n kolfbeurt uit wees vir nul: › Rilee Rossouw kyk in afgryse toe hoe hy vir ’n tweede agtereenvolgende goue nulletjie uitgehaal word (Die Burger, 16 September 2014 ). | ENGELS: golden duck
Uit Engels golden goue, en Afrikaans gou vinnig
gouspring= woorddeel waarvoor jy jou moet haas: › gouspringkaartjies | ENGELS: early-bird
GPS-skattejag s.nw. | GPS-skattejagte | → geoskattejag
gras s.nw. | grasse | [in die enkelvoud ook as versamelnaam] (botanie)
1 enige plant van die familie Poaceae of Gramineae.
2 [geen meervoud] (informeel, figuurlik) → dagga
In reaksie op ’n rubriek oor insektename uit die WAT laat Jeanette Ferreira-Van Jaarsveld van haar hoor. Ons moet ’n slag kyk, sê sy, “hoeke mooie name die veldgrasse van Suid-Afrika het”.
Uit die WAT pluk ek ’n gerf. Flarde van ou gedigte, verhale kom by my op. Die singende gras. Waaigras, huppelend soos kuddes. Winkende grassaadhande. Pluime, lank en wit, sag soos pluis, soos vere. Groen, groenwit, rooierig, pers. In oop grasvlaktes lê Jorik op sy rug; bo hom in die lug ’n werweling valkies, soos stippels in rooi kringe, óm en óm. Die dowwe snarespel teen jou voete as jy deur droë gras stap. Die vroue, in rye deur die stekerige gras ...
grassnyerouer s.nw. | grassnyerouers | (figuurlik, informeel) ouer wat altyd een tree voor sy/haar opgroeiende kind(ers) bly en seker maak dat alles vir die kind so glad moontlik verloop: › Helikopter- of grassnyerouer – watter een is jy? (Amy Brown, Netwerk24, 26 Julie 2017). | ENGELS: lawn-mover parent
KYK OOK: helikopterouer
grendelnood s.nw. [geen meervoud] nood tydens die/’n staat van inperking of (self)kwarantyn: › Grendelnood leer werk en woeker. In hierdie inperkingstyd is ’n verskeidenheid kunstenaars besig om nuwe planne te maak en om geld in te bring deur aanlyn optredes. Of om mense te laat lag en huil en hoop te gee met video’s wat op sosiale media versprei word (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 15 Mei 2020). | ENGELS: lockdown distress
grendelstaat s.nw. [geen meervoud] staat van inperking of (self)kwarantyn: › Niemand is onaangeraak deur die grendelstaat wat ingestel is sedert laas Donderdagnag nie (Rapport Regstreeks, 31 Maart 2020). › In die grendelstaat bring die meeste mense meer tyd tuis en in hul tuine deur (Netwerk24, 13 Mei 2020). | ENGELS: state of lockdown
grendelstaat-ervaring: › Dis Sondag 29 Maart, dag 3 van ons land se “grendelstaat”-ervaring (sekerlik een van die nuutste woorde in ons móói, immer groeiende taal) (Pieter Jooste, Beeld, 31 Maart 2020).
grendeltyd s.nw. | grendeltye | [ook met hoofletter] Ook grendeltydperk | grendeltydperke | tyd van inperking of (self)kwarantyn: › Tot dusver lyk dit asof die meerderheid Suid-Afrikaners die grendeltydperk (inperking) met vasbeslotenheid en in landsbelang gaan deursien, selfs al vra dit menslike en ekonomiese opofferings van baie (Theuns Eloff, Netwerk24, 30 Maart 2020). › Dit is DAG 3 van Die Groot Inperking. Grendeltyd is met ons. Gelukkig het ons verbeelding nog vrye teuels (as ons dit toelaat) en dit is hoekom ek hierdie storie deel met alle mede-ingeperktes (Dawid van Lill, Facebook, 29 Maart 2020). › Hou jouself, geliefdes en huismaats dop vir die simptome van angs en depressie wat moontlik kan voorkom in die grendeltyd (Kelly Minnie, Rapport, 29 Maart 2020). › Jéan Restaurant, en nog 112 siele op Klein Roosboom is nou agter slot en grendel. Hierdie inperktyd of grendeltyd in ons tuiskluise sal beslis verdieping op vele vlakke bring (Karin de Villiers, Facebook, 27 Maart 2020). | SINONIEM(E): hokslaantyd | ENGELS: lockdown | lock-down time
grendeltydperk s.nw. | grendeltydperke | → grendeltyd
grilgriet s.nw. | grilgriete | grilgrietjie | (informeel, skertsend) vrou wat dikwels/maklik gril van of by die gedagte aan dinge wat afkeer/afsku by haar wek: › Lank voor die coronavirus, sê Anneliese Burgess, was sy al ’n ietwat patologiese, borderline-paranoïese kiemverskrikte grilgriet, maar nou voel sy nie meer so mal as sy haar kar se stuurwiel ontsmet nadat sy inkopies gedoen het nie (Vrye Weekblad, 13 Maart 2020).
groen b.nw. [attr. en pred.]
› groen strook Ook groenstrook strook natuurlike plantegroei as beskermde/bewaarde natuurgebied in of wat grens aan ’n stad of ander ontwikkelde area: › Die huis is reg langs ’n groen strook geleë, wat dit heerlik afgesonder laat voel, en danksy die welige tuin hoor of sien ons nooit bure of verbygangers nie (Jayne Brink, Tuis, November 2017). › Om vleilande en ander groenstroke in ons stede te bewaar, beteken nie daar word na die pype gedans van 'n paar voëlkykers en naweek-piekniekgangers nie (Leonie Joubert, Vrye Weekblad, 3 Mei 2019 ). › Wanneer ’n hittegolf ’n stad tref, sal groenstroke soos die herstelde vleiland in Makhaza in Khayelitsha, die Philippi-tuinbougebied op die Kaapse Vlakte of Princessvlei help om temperature in die nabyheid laer te hou as die hitte-eilande van geteerde parkeerareas of middestede vol wolkekrabbers (Leonie Joubert, Vrye Weekblad, 3 Mei 2019). | ENGELS: green belt | greenbelt
groenstrook s.nw. | groenstroke | → groen
groenvingeroplossing s.nw. | groenvingeroplossings | [geen meervoud] aanplanting van bome, veral bosbou op groot skaal, as poging om klimaatsverandering teë te werk.
groenvoer s.nw. [geen meervoud] (informeel, skertsend) → dagga
groepsimmuniteit s.nw. immuniteit van ’n groep teen ’n bepaalde infeksiesiekte. | SINONIEM(E): kollektiewe immuniteit | kudde-immuniteit | ENGELS: group immunity
grondgryp s.nw. | grondgrype | (informeel) inbesitneming van grond deur op ’n onwettige of opportunistiese wyse daarop beslag te lê; (onwettige/opportunistiese) grondbesetting: › AfriForum sê hy sal die koste wat op hierdie wyse verhaal word, gebruik om verdere grondgrype te beveg (Sarel van der Walt, Netwerk24, 28 Januarie 2019). › Grondgrype in Zimbabwe is nie iets van die verlede nie. Die onsekerheid bly voortbestaan vir die paar honderd wit boere wat oorbly. (Peta Thornycroft, Vrye Weekblad, 26 April 2019). › Die grondgrype wat in 2000 begin en kommersiële landbou vernietig het, het ook baie kleiner boerderye verwoes (Peta Thornycroft, Vrye Weekblad, 10 Mei 2019). | ENGELS: landgrab
grondgryping: › 'n Suid-Afrikaanse hofgeding oor grondgryping (Karl Kemp, Vrye Weekblad, 21 Junie 2019). | grondgrypery
KYK OOK: grondgryper, grondroof
grondgryper s.nw. | grondgrypers | (informeel) persoon wat op ’n onwettige/opportunistiese wyse ’n stuk grond beset wat kragtens die/’n wet aan iemand anders behoort; grondbesetter: › Sakeman vlug uit vrees vir sy lewe voor grondgrypers (Marietie Louw-Carstens, Netwerk24, 22 Augustus 2018). › Hy het die polisie op Burgersfort verlede Donderdag beveel om die grondgrypers te verwyder en hul sinkhutte af te breek. (Marietie Louw-Carstens, Netwerk24, 22 Augustus 2018). › T. verteenwoordig verskeie grondgrypers in die Kaap (Karl Kemp. Vrye Weekblad, 21 Junie 2019). | ENGELS: landgrabber
KYK OOK: grondgryp
grondroof s.nw. [geen meervoud] wegneem/onteiening van grond sonder vergoeding: › ’n Nuwe sakegroepering wil munt slaan uit paniekerige grondeienaars wat bang is vir grondroof en onteiening sonder vergoeding (Riana de Lange, Rapport, 7 Julie 2019). | ENGELS: land robbing
grootdata s.nw. [versamelnaam] Ook groot data groot versameling(s) data wat deur mense en rekenaars genereer word en wat ongestruktureerd is of so vinnig groei dat dit nie langer deur tradisionele stelsels vir dataverwerking hanteer kan word nie maar nuwer tegnologie vereis: › Wat grootdata so enorm maak, is herhaalde inskrywings oor ’n tydperk, byvoorbeeld, ’n weblog skryf miljoene besoeke per dag op ’n paar webblaaie; of ’n selfoondatabasis stoor die tyd en plek van al die handstelle elke 15 sekondes (Eduan Kotzé, ’n Oorsig van grootdata- en datawetenskaponderrig aan Suid-Afrikaanse universiteite, 3 November 2016). › ’n Hoeksteen van dié kennisekonomie is veral “groot data”, ’n term wat verwys na geweldige omvangryke datastelle wat deur ontleders en navorsers hanteer word (Wim de Villiers, Netwerk24, 1 Augustus 2019). | SINONIEM(E): omvangryke data | ENGELS: big data
grypkultuur s.nw. [geen meervoud] onwettige inbesitneming van eiendom en/of opportunistiese toe-eiening van enigiets wat in ’n bepaalde konteks iets spesifieks verteenwoordig wat jou kragtens jou geboorte, burgerreg, en so meer, nie redeliker- of billikerwyse toekom nie: › Dis in pas met die res van hul grypkultuur dat hulle meer aanspraak maak op die naam “Afrika” as enige ander inheemse volk van die vasteland (Riku Lätti, Vrye Weekblad, 3 Mei 2019). | ENGELS: grab culture
grysskoenbrigade s.nw. [gewoonlik enkelvoud, versamelnaam] (informeel, skertsend) mans wat in ’n korporatiewe omgewing werk en dienooreenkomstig aantrek; manlike kantoorwerkers; sakemanne: › Ek het openlik geloer na die langhaar-werksmanne wat die gebou in stand gehou het, in plaas van die grysskoenbrigade se ordentlike seuns (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 17 Mei 2019). | ENGELS: men with grey shoes
gwarragoed s.nw. [versamelnaam] (in die Noord-Kaap) binnegoed; ingewande: › Hierdie pakkie het ek vir my vriendin se honde gekoop net omdat ek van die woord daarop gehou het – ‘gwarragoed!’ Dit is glo bokbinnegoed wat sommige met speserye ’n smaaklikheid van maak. › Dit kom lê hier in my keel, skielik en uittartend soos sooibrand, hoewel dit meer voel soos ’n ongemaklike draai in my gwarragoed kort voor ek ’n toespraak by ’n plaaslike boerevereniging of ’n laerskool moet lewer (Ivor Price, Netwerk24, 4 Junie 2019). › As jy lus is vir ontspan en lag tot jou gwarragoed buitehang is dit die produksie wat jy nie moet misloop nie. (Danneline Ramsden, Facebook, 5 Maart 2018). | ENGELS: intestines | guts | innards