Ja, die kosmos krioel van al die oksimorons | Netwerk24
Deur Wilhelm Jordaan 22 Januarie 2020 00:01
Maar kan jy iemand ’n oksimoroon noem – ’n driedubbele moroon vir buitengewone domheid? Nee, dis pure moedswil én ’n verdraaiing van oksimoron se betekenis.
Jy kan hoogstens sê iemand raak oksimorons kwyt wanneer hy of sy in dieselfde sin woorde of begrippe gebruik wat mekaar weerspreek. Só ’n sin kan bedoeld of onbedoeld komies wees, of ’n ondeurdagte, selfs onsinnige, stelling bevat.
Die goggakenner en ekoloog Erik Holm het onlangs geskryf die “snaaksste” oksimoron wat hy nog gehoor het, is “volhoubare mynbou”.
Hy verduidelik waarom: Mynbou se logiese gevolg is uitmyn wat ook al te myn is, totdat dit op is. Hoe kan dít dan volhoubaar wees?
In ligter trant, ’n alledaagse hekelende oksimoron, by wyse van ’n limeriek: “ ’n Eerlike politikus / Wou weet wat ’n oksimoron is / Toe ’n kieser hom sê / Was sy gô bietjie pê / Maar gou is sy gewete gesus.”
If I could drop dead right now I would be the happiest man alive.
Dit geld ook, selfspottend, my eie bedryf: “Prof. Jan, slim akademikus, / Wis nie wat ’n oksimoron is / ’n Student deel hom mee / Die prof raak blosend verleë / Maar weet steeds alles van niks.”
Bekendes floreer met oksimorons, byvoorbeeld “I’m a deeply superficial person.” (Andy Warhol, avant-garde-skrywer/kunstenaar). Of “You’d be surprised how much it cost to look this cheap.” (sanger/aktrise Dolly Parton). Dan is daar ook “The budget was unlimited, but I exceeded it.” (Donald Trump) en “If I could drop dead right now I would be the happiest man alive.” (Samuel Goldwyn, Amerikaanse fliekmaker).
Oksimorons in alledaagse spreektaal is net so talryk en vereis soms ’n bietjie nadink oor hoekom hulle oksimoronies is.
Ja, die kosmos krioel van oksimorons!
Byvoorbeeld “Dank God ek is ’n ateïs.” Of “Ek is bang as ek wakker word, is ek dalk dood.” Of “Iemand wat hulp by ’n sielkundige soek, moet sy kop laat lees.”
Nog voorbeelde is “Spontaneïteit is goed solank dit beheersd is.” Of “Moet nooit nooit sê nie.” Of “Die lede van die ‘plataarde-vereniging’ is rondom die wêreld versprei.”
Oksimorons word dikwels poëties aangewend, byvoorbeeld in M.M. Walters se gedig “Gebed om leiding” oor ’n onwillige dominee wat van Stellenbosch se “veel seëninge” na ’n (arm) sendinggemeente op Merweville beroep is: “ . . . oorvol / is ons kelder van die goeie dade – / ons drink rooiwyn wat sewe jaar gerus het / saam met die vet braaivleis van genade.”
En Alfred Tennyson wat in “Lancelot and Elaine” skryf: “His honour rooted in his dishonour stood.”
Die eenvoudige les van dit alles? Vermy oksimorons wat betekenis verduister en benut hulle ter wille van die helder sin.