Steve oor Ghoema-herrie: ‘Niks hiervan is vir my maklik nie’Steve Hofmeyr (Foto: Janie Monsieur/Maroela Media) ŉ Fasade vir ŉ groter politieke spel voor die verkiesing. Só bestempel Steve Hofmeyr die omstrede besluit van MultiChoice om te dreig om sy borgskap van die Ghoema-toekennings te onttrek indien die benoeming van “Die Land”, ŉ lied waarvan Hofmeyr deel is, nie teruggetrek sou word nie. Die benoeming ís teruggetrek, die Ghoemas het voortgegaan en “Die Land” het geen toekenning gewen nie. Maar die debat oor die aanslag teen Afrikaans is vuriger as ooit. “Hierdie is natuurlik net ŉ front, ŉ manier om voor die verkiesing jou base te laat goed lyk en vir hulle te verduidelik dat jy as MTN, jy as Toyota en jy as MultiChoice is tog aan hulle kant en jy is hulle goedgesind. Want êrens daar bo is ŉ paar kontrakte wat ek en jy niks van weet nie. En nou word ons kleintjies hier op die grond gestraf,” sê Hofmeyr oor die jongste herrie. Dit is nie die eerste keer wat Hofmeyr in die spervuur is nie – inteendeel, sy uitgesproke politieke sienings en uitsprake het hom deur die jare al baie kritiek op die hals gehaal. Juis verlede maand het ŉ twiet wat Hofmeyr in 2014 op Twitter geplaas het daartoe gelei dat MTN alle bande met die Afrikaans is Groot-handelsmerk gesny het weens Hofmeyr se betrokkenheid daarby. Dié besluit het gekom nadat Panyaza Lesufi, LUR vir onderwys in Gauteng, MTN op sosiale media versoek het om sy borgskap van AIG op te skort in die lig van Hofmeyr se 2014-twiet waarin hy sê hy glo dat “swart mense die argitekte van apartheid” was. Kort daarna het Toyota Suid-Afrika ook aangekondig dat hy sy borgskap van AIG beëindig. “Die ironie is daardie twiet is in 2014 geplaas en dit was toe ook voorbladnuus. Intussen het die mense van Toyota en MTN ten spyte [van die twiet] by ons aangesluit en my gebruik waar hulle kon vir hul reklame. “MultiChoice het honderde ure van my video’s, films en onderhoude uitgesaai en baie advertensie-spasie verkoop tussen daardie video’s, films en onderhoude. So dit is snaaks dat wanneer dit hulle pas, is hierdie inhoud goed genoeg en ander kere moet dit geboikot word,” sê Hofmeyr. Hy sê dit is vir hom jammer dat daar blykbaar nie omgegee word wie die slagoffers van sulke besluite is nie. “My Botswana-toer is gekanselleer en die mense wat sou voordeel trek uit hierdie konserte, waarheen die wins van hierdie konserte sou gaan, is nie net ŉ swart skool nie, maar die gestremde klasse van ŉ swart skool. So die ouens wat hierdie veldtogte teen my voer, gee glad nie om wie die slagoffers is nie. Solank een van die slagoffers darem net ŉ blanke of ten minste ŉ Afrikaanssprekende is.” Hofmeyr meen dit is dieselfde geval met MultiChoice se dreigement om van die Ghoemas te onttrek. “MultiChoice sê dit gaan oor Steve Hofmeyr se rassisme, maar vra bietjie vir MultiChoice of hulle een enkele ding gesê het teen die feit dat Ace Magashule gesê het jy mag nie met wit mense besigheid doen of vir hulle stem nie. Al die dinge wat Julius Malema kwytgeraak het, al die dinge wat die BLF kwytraak… Selfs die MRK sê wat hulle sê is geregverdig. “So ek kan nie sien dat dit gaan oor my rassisme nie, want ek kan nie sien waar die rassisme is nie en watter van die uitsprake rassisties is nie. Nee wat, dit is maar net ŉ regte Lesufi-tipe benadering tot dinge en dit is dat alle blankes moet gestraf word [en] alle blanke bydraes moet as onbenullig afgemaak word. Almal moet gestraf word, ook die onskuldiges en die mense wat nie eers in die ou Suid-Afrika was nie. Ook die kunstenaars moet gestraf word.” Hofmeyr sê dit is vir hom veral kommerwekkend wanneer politieke invloed in die kunste insypel, juis oor dié bedryf kreatiewe vryheid en vryheid van spraak moet geniet om mense se sienings en gevoelens te verwoord. “Uiteindelik is ons die digters van die volk en ons verwoord wat die volk dink,” sê hy. “Ek verwoord wat die volk dink, die volk wat ek ken, die volk waarby ek verby toer, die mense met wie ek praat. Ek doen dit al 30 jaar, so ek het ŉ baie goeie idee van wat daar buite aangaan. Om jou kunstenaars stil te maak, is ŉ baie kommerwekkende ding. Ek kan sien hoe hulle die sport kan kaap en ek kan sien hoe hulle die besigheid- en arbeidsektor kan kaap, maar die oomblik as hulle die kunste betree, meng hulle in by die ouens wat presies die voorbeeld nodig het van vryspraak. Want ons verwag van ons kunstenaars om te woon en te kyk en te praat oor plekke waar ander mense nie wil nie of nie kan nie.” Hofmeyr het al bewys dat hy hom nie van stryk laat bring deur kritiek of boikotte nie en hy sê dit sal ook nie nou die geval wees nie – hy sal aanhou om te doen wat hy doen. Maar maklik is dit beslis nie. “Persoonlik raak dit my baie. Ek het in die afgelope vyf jaar amper my inkomste gehalveer. My vrou wil nie van hierdie goed weet nie. Sy wil nie weet dat dinge wat niks te doen het met hoe hard ons werk, besig is om ons te kortwiek nie. Want ek werk my dood. “Maar dit gaan natuurlik nie daaroor nie. Dit gaan oor die narratief daar buite, die transformasiegesprek wat gevoer moet word. Mense wil maak asof daar regtig eenheid in die land is, maar daar is nie eenheid nie. En as iemand soos ek iets taamlik omstrede sê, dan word ek blameer vir ‘division’ soos hulle sê. Niks hiervan is vir my maklik nie, niks hiervan is maklik vir ander kunstenaars nie.” Die Ghoema-musiektoekennings is Woensdagaand die Sun Arena in Pretoria gehou. (Foto: Twitter via @kykNET_Ghoemas) Hy is deeglik bewus van die groter prentjie waarin dinge soos hierdie gebeur. “Dit is besig om ŉ groot lyn te trek tussen Afrikaners en Afrikaanses veral, en dit raak al hoe moeiliker om die grys gebied in die middel vol te staan en nie na die pole toe te graviteer nie. Maar ons gaan ŉ paar van hierdie goed moet deurgaan om agter te kom wat die ware stand van sake is. En die ware stand van sake is, ons is in die moeilikheid. Ons word in ŉ hoek gedruk en daar is owerhede daar buitekant wat net een agenda het en dit is om Afrikaans om van die bodem af te vee.” Hofmeyr sê hy besef daar is groter debat wat gevoer word rakende politieke invloed in die kunste, transformasie en die voortbestaan van die kunste met en sonder borge. Hy erken volhoubaarheid van die kunstebedryf is ŉ belangrike kwessie en iets wat dikwels van borge afhang, maar beklemtoon ook dat dit nooit die belangrikste aspek kan wees nie. “Natuurlik is daar die vraag, wat doen ons sonder borge? Ek weet nie altyd wat is die antwoord nie, maar ek weet my lewe is maar ŉ rouerige een sonder borge, maar dan het ek minder mense wat my voorskryf. Ek en die publiek is op dieselfde bladsy en ek dink dit is vir my die belangrikste,” sê hy. “Dit lyk wel vir my asof ek nou maar net ŉ spilpunt is vir ŉ baie groter debat, want baie kunstenaars kom agter ons kreatiewe veiligheid is daarmee heen as ons nie meer kan skryf en dink soos ons wil nie. Ek is baie trots op die kunstenaars wat by my staan, en ek dink dit is baie ongemaklik vir van die kunstenaars. Ek hou natuurlik niks teen kunstenaars wat wel opgedaag het vir Ghoemas nie. Ek skryf niemand voor nie.”