Desmond Painter. ‘n Rektale ondersoek
‘n Rektale ondersoek
Ek was verlede week by ŉ dokter vir ŉ volledige mediese ondersoek. Nee, daar is niks verkeerd met my nie; dit was bloot ŉ roetine-ondersoek, een van daardie waaraan mans van my jare hulself elke twee of so jaar onderwerp, om die illusie van hulle onsterflikheid ŉ bietjie te herlaai, of om die bewussyn van hulle weerloosheid wetenskaplik in toom te hou.
Vir ŉ uur lank word ons gewillig geobjektiveer en gereduseer tot ŉ reeks komponente, prosesse en funksie wat gemeet en klinies beoordeel kan word. Op 40 begeer jy niks meer as om weer en weer toegelaat te word tot daardie verbeelde gemeenskap van mans wie se tellings en mates nie afwyk van die saamgestelde figuur van soveel soortgelyke ondersoeke en kliniese proewe nie; die normale man, die gesonde gemiddelde, die ou wat gaan oorleef, nog ŉ paar dekades, nog ŉ paar jaar.
Ja, ek het gesê ŉ volledige ondersoek… bloedtoetse en ŉ EKG, Middeleeuse hamertjies en toe-oë balanstoertjies, ŉ geklop-klop op jou maag en ŉ liggie wat ín-skyn. En dan natuurlik die ongemaklike oomblik wanneer jy jouself in ŉ gekompromitteerde posisie vind, kaal op ŉ bed, op jou sy, met een been opgetrek en ŉ man wat vir jou verduidelik dat die ‘dipstick’ nog steeds die beste manier is om die grootte en vorm van jou prostaat te evalueer.
Dit was darem al ons derde afspraak.
Nou ja, ‘n ‘treadmill’ en EKG is nie heeltemal soos draf nie, en ‘n rektale ondersoek nie heeltemal soos seks nie. Maar mens wil ook nou nie ŉ gegewe hand aan die vinger byt nie, so ek het ontspan, ŉ veraf uitdrukking in my oë gekry en gedink: ‘Ek kán dit geniet. En teen R1,446 sál ek ook.’
Die letterkunde is immers vol van anale plesiere; en terwyl ek daar lê en die dokter sy handskoen aantrek, dink ek aan ŉ paar van my gunstelinge.
In die klassieke erotiese roman Fanny Hill, in die 18de eeu geskryf deur John Cleland, betrek een van Fanny se minnaars haar op ŉ keer van agter. Toe sy vir hom sê, Hei boet, jy’s besig om aan die verkeerde deur te klop, antwoord hy ewe kordaat: ‘my dear, any port in a storm.’
En dan natuurlik Milan Kundera. Lees hierdie aanhaling uit The Unbearable Lightness of Being: ‘He placed his hand on her moist genitals, then moved his fingers along to the anus, the spot he loved most in all women’s bodies. Hers was unusually prominent, evoking the long digestive tract that ended there with a slight protrusion. Fingering her strong, healthy orb, that most splendid of rings called by doctors the sphincter, he suddenly felt her fingers on the corresponding part of his own anatomy. She was mimicking his moves with the precision of a mirror.’
En hierdie, uit dieselfde roman: ‘She stood up from the toilet, flushed it, and went into the anteroom. The soul trembled in her body, her naked, spurned body. She still felt on her anus the touch of the paper she had used to wipe herself.’
Maar my onlangse gunstelinge, wat hierdie onderwerp betref, is die Amerikaanse romansier James Salter en die Brasiliaanse digter Carlos Drummond de Andrade.
Salter se A Sport and a Pastime is ŉ erotiese meesterstuk, en dalk omdat die narratief tot ŉ groot mate die verbeelding, en selfs die projekteerde fantasie van ŉ manlike verteller is wat nie direk deel is van die aksie wat hy ‘beskryf’ nie, vang Salter die geïdealiseerde, taboe-oorskreidende aard van anale seks as spesifiek ŉ hetero-manlike fantasie skitterend vas:
Hierdie byvoorbeeld: ‘They drive home at midnight. It’s not often they’re out so late. Usually their evenings are quite simple. A meal somewhere. A stroll from which they return after dark. The trees above them are rich with silence. From the radio stations of Europe music pours forth faintly in the cheapest rooms. Her portable is on the floor. The dial is illuminated. It glows mysteriously. Luxembourg is on. Geneva. The orchestras of the world beat softly. The muscle in her behind is tight. It feels like a string around the shaft. He pushed in slowly and then, at last, plunges, like the bottom dropping out. Anne-Marie moans, her head buried in her arms. After he was dead I thought often of these moments, of this one. Perhaps it is her moan, her face pressing against the sheet. He can feel her tight around him, like a noose. He closes her legs and lies there content, looking out the window, feeling the tender spasms.
“Es-tu contente?” he asks after a while.
Her voice, her very presence, seems summoned from afar. She answers quietly:
Wat Carlos Drummond de Andrade betref, ek het ŉ bundel Nederlandse vertalings van se nagelate erotiese gedigte verlede jaar in Amsterdam gekoop: De Liefde, Natuurlijk, vertaal deur August Willemsen en in 2015 uitgegee deur Uitgeverij Rainbow. Die oorspronklike het in 1992 verskyn. De Andrade besing die ‘billen’, die boude, soos ŉ mens van ŉ Brasiliaanse digter sou verwag. Maar sy erotiese belangstelling strek verder, of dieper, as bloot om ŉ mooi wegstap gade te slaan.
Hier is twee van De Andrade se gedigte:
Het was goed haar marmeren achterwerk te strelen
en daarop mijn hele leven te ontcijfenren:
hartstocht, wellust, pijn, leven en dood, elkaar
kussend in blanke echt op onbegrensde welving.
Het was bitter op haar koele achterwerk de kleur
te voelen van een ander einde, het ronde afzien
van de hoop haar op een andere wijze te beminnen.
Alleen de billen bestonden, de rest was illusie.
Wanneer ander verlangens spreken
en straffe begeerte zich verscherpt,
dan wijken de bloembladen van de anus
bij de trage gang van’t lange lid.
Het komt, het gaat terug, en maakt de enge
weg tot plaats van het meest zoet vertoeven.
Vrouw, tweevoudig vrouw, uw wezen bergt
Verborgen Ovidiaanse melodieën.
Lieflik, maar soos jy kan sien is daar ŉ ernstige tekortkoming in my anale argief. Toe die dokter uiteindelik, wel, by my ingaan (as ek vir ‘n oomblik Brinkiaans mag praat…), besef ek dat my verwysingsraamwerk redelik ‘gendered’ is: manlike fantasieë oor ‘n deel van die vroulike liggaam; en ook manlike representasies van verbeelde vroulike anale genot. Natuurlik, die manlike anus is ‘n genotsone in die uitbeelding van gay seks (dink aan Johann de Lange se gedig ‘Tongnaai’, en vele ander), maar veel minder so in die uitbeelding van heteroseks.
Trouens, penetrasie word gewoonlik as ‘n verleentheid, vernederend, selfs as verontmanlikend ervaar. Ek het die toneel uit The Unbearable Lightness of Being hierbo onvolledig aangehaal:
‘Even though, as I have pointed out, he had known approximately two hundred women (plus the considerable lot that had accrued during his days as a window washer), he had yet to be faced with a woman who was taller than he was, squinted at him, and fingered his anus. To overcome his embarrassment, he forced her down on the bed. So precipitous was his move that he caught her off guard. As her towering frame fell on its back, he caught among the red blotches on her face the frightened expression of equilibrium lost. Now that he was standing over her, he grabbed her under the knees and lifted her slightly parted legs in the air, so that they suddenly looked like the raised arms of a soldier surrendering to a gun pointed at him.’
Forced her down. Her frightened expression. Surrendering. A gun. Alles om sy anus van penetrasie te beskerm?! En dit terwyl hy waarskynlik genoeglik steun van genot elke keer wanneer hy ‘n ryp stoel passeer… Wat sou dit Tomas, Kundera se manlike hoofkarakter en oënskynlik ‘n fynproewer van seksuele genot en ligaamlike plesier, kos om hom oor te gee aan sy minnares se strelende, soekende, indringende vinger? Wat sou dit beteken?
Ek dink dit is ‘n belangrike vraag. Dit is dalk tyd dat ons die uitbeelding van heteroseks in die Afrikaanse letterkunde onderwerp aan ‘n roetine rektale ondersoek.
Tags: Carlos Drummond de Andrade, Fanny Hill, James Salter, John Cleland, Milan Kundera, The Unbearable Lightness of Being
Posted in Binneblik, Desmond Painter | 33 Kommentare »
Desmond Painter. ‘U bent met mij een mens geweest’
In ŉ boekwinkel op die kampus van die Radboud Universiteit in Nijmegen, waar ek my op daardie oomblik eintlik bevind om ŉ koerant te koop, sien ek ŉ stapeltjie gedigte in poskaartformaat: Marijke Hanegraaf, Stadsdichter van Nederland 2013-2014, se Stadsgedichten. Die eenvoudige swart en blou letters op die wit omslag herinner my aan die uitgewer Praag se boeke, maar ek laat my nie sommer so maklik van stryk bring nie; ek koop die gedigte, en op pad terug na ons woonstel toe maak ek die papieromslag versigtig los, haal die eerste gedig uit, en begin in die loop te lees.
Ek sou eers later, met die hulp van Google, uitvind dat Hanegraaf in 1946 gebore is, dat sy in Tilburg grootgeword het, en dat sy eers op relatief hoë ouderdom gedebuteer het – met die bundel Veerstraat, in 2001. Dit word gevolg deur Proefsteen (2006) en Restruimte (2010). Ek sou ook uitvind dat Hanegraaf Nijmegen se vyfde stadsdigter is, en dat sy in hierdie amp voorafgegaan is deur Merijn Hilte (2005-2006), Victor Vroomkoning (2007–2008), Jaap Robben (2009-2010) en Dennis Gaens (2011-2012).
Nijmegen, in die provinsie Gelderland en reg op die grens met Duitsland, is in 1944 ‘per ongeluk’ deur Amerikaanse vliegtuie gebombardeer; die middestad is in puin gelaat. Dit is onmoontlik om nie met hierdie geskiedenis gekonfronteer te word nie: die oorhaastige, dikwels lelike bouwerk van die naoorlogse jare is ŉ litteken en die enkele vooroorlogse straatbeelde wat intakt gebly het, herinner mens bloot aan die verwoesting en verlies.
Als je over straat loopt
– voor een brood bij de bakker misschien –
slaat dan de paniek toe dat zomaar de dood
uit de lucht valt of precies op jou af schiet,
ben je op je hoede voor bruuske gebaren
van soldaten, te wild in een bevrijding die stokte
of ben jij van na vijfenveertig?
Haast je naar het plein met de bussen. Je bent laat.
Hier stonden tram 1 en die bus naar Wychen.
Hier staat wat verloren ging. Je kent
geen stad in dit land waar de staart
van een oorlog zo wreed overheen sloeg.
Dooft ooit het schrijnen
van verkeerde beslissingen?
Blijvend de stem die ontbreekt, flarden
rook en stof op een foto van afstand, en iemand
op de hoek van de straat die niet meer bestaat.
Dodenherdenking in de Stevenskerk
Maar dit is nie híérdie gedig wat my op pad huis toe vir ŉ oomblik stil laat staan nie, wat ek nog twee keer herlees voordat ek by die woonstel kom, en wat ek rofweg in Engels vertaal vir Claire nie. Miskien is dit die prominensie wat berigte en foto’s van die vlugtelinge op die stasie in Boedapest en die lyk van die seuntjie op die strand in Turkye tans in die Europese media, en die soms skreiende gewik-en-weeg oor ‘migrasie’ in die konteks van soveel lyding, wat ŉ mens met ŉ versugting laat vir ŉ poëtiese register van eerbied, reverence – eerbied vir die alledaagse, vir die klein moment in die groot gedruis van die geskiedenis, vir die nietigheid en waarde van mense en stede, vir die vreemdeling en vreemdheid in ons midde.
In ŉ wêreld wat vasgevang is tussen onverskilligheid en pasklaar moralismes, tussen onsigbaarheid en pasboeke, tussen wagwoord en sjibbolet, begeer ŉ mens soms weer ŉ sorgsame en besorgde omgang met taal – met die eie taal, die ander se taal; met my naam, met jou naam – as steierwerk vir etiese gewaarwording en bewussyn, as vormgewing en omvorming van wat ons te maklik, te atomisties, ‘ervaring’, en te maklik, te eksklusief, ‘gemeenskap’ noem.
Hanegraaf se ‘Poolse man uit Bakel’ is so ŉ gedig: sonder raserige politieke retoriek of moralistiese stellingname, is dit ŉ aanklag teen etiese agterlosigheid, teen burokratiese standaardisering, teen miskenning, en teen die opheffing van dit wat onvertaalbaar bly in ŉ ander: karakter, binnelewe, eienaam, tongval. Dit maak ŉ appèl op ons etiese verbeelding, op taal self as beide simbool en instrument van ons medemenslikheid, as stem en bestemming van die poësie. Op haar webblad beskryf Hanegraaf die gedig soos volg: ‘Een van de taken van de stadsdichter van Nijmegen is om een gedicht te maken bij een eenzame uitvaart. Op de valreep kreeg ik het bericht van de ambtenaar die belast is met de Wet op de Lijkbezorging dat hij een eenzame uitvaart voorzag. Daar heb ik het gedicht Poolse man uit Bakel voor gemaakt.’
Poolse man uit Bakel
Poolse man uit Bakel, u woonde in een park
met bungalows, het klinkt gearriveerd maar
sta mij toe dit te betwijfelen.
U kwam naar Nederland en dat werd dan uw leven.
U was een zomerkind en toch pas 55. Ze zeggen
dat u viel. Een trap, een trede werd een valkuil.
Wist u wat er mis ging? Ik zou willen weten hoe
die dag voor u begon en of het vreemd was te vallen
onder de zwaarte van afstand en verschillen.
Poolse man, ik struikel over uw achternaam en ken
uw voornaam niet. Wie noemde hem en klonk het
luid of teder? Ik weet niet hoe u hebt liefgehad
misschien gehechtheid hebt vermeden. Was u
een stuurse man, was u timide, of vrolijk
en tevreden met dagelijkse genoegens.
Hoe u ook was, u hebt gepoogd. U bent met mij
een mens geweest. Ik stond vroeg op voor u
en draag een handvol woorden naar u toe.
Voor de eenzame uitvaart van I.S. Kwiatkowski,
Geboren op 20 augustus 1959 in Polen,
Gestorven op 9 november 2014 in het Radboudumc, Nijmegen,
Uitvaart op 18 november 2014, om 8.30 uur, in crematorium Jonkerbos,
Tags: Marijke Hanegraaf, Stadsdichter van Nijmegen
Posted in Binneblik, Desmond Painter | 4 Kommentare »
Desmond Painter. Oor vaders en digters, geboorte en dood
My en Claire se dogtertjie, Hania, is gisteroggend gebore, dus was my gedagtes by nuwe lewe eerder as die dood. Dit was nogtans hartseer om te lees dat Seamus Heaney op dieselfde pragtige oggend oorlede is.
Tydens my jare by die Rhodes Universiteit, iewers in die vroeë 2000s, het Heaney ŉ eredoktorsgraad daar ontvang. Hy het ŉ mooi openbare lesing oor ‘The Guttural Muse’ gelewer en sy gedigte aangrypend by kerslig voorgelees in die katedraal.
Wat my egter sal bybly is ŉ kort ontmoeting met Heaney, bemiddel deur plaaslike digter en Engelsdosent, Dan Wylie. Ek kan nie veel van die gesprek onthou nie, behalwe dat Heaney vriendelik en toeganklik was, en dat hy, toe hy verneem dat ek en my vriendin Afrikaans is, gesê het: ‘Ah, your own guttaral muse…’
Wanneer Hania veilig tuis is sal ek vir haar hierdie gedig van Heaney lees:
Tags: Dan Wylie, Rhodes Universiteit, Seamus Heaney
Posted in Binneblik, Desmond Painter | 6 Kommentare »
Posted in Binneblik, Desmond Painter | Comments Off on Desmond Painter. Mahmoud Darwish se gedig oor Edward Said
Posted in Binneblik, Desmond Painter | Comments Off on Desmond Painter. Kopskote: PEN Afrikaans se nuwe blogruimte
Posted in Binneblik, Desmond Painter | Comments Off on Desmond Painter. Die huis in Valparaíso
In die kar op pad stad toe, net
verby die Cape Town Film Studios, sien
ek ŉ hoer helder oordag op ŉ klip
langs die vuil sloot sit en loer
in die rigting van die verby-
skommelende verkeer: sy’t haar
moves by Sharon Stone geleer.
Posted in Binneblik, Desmond Painter | 12 Kommentare »
Desmond Painter. Is die PEN magtiger as die ‘drone’?
Die stigting van PEN Afrikaans verlede jaar was myns insiens ’n werklik belangrike inisiatief, een wat die potensiaal het om ons letterkunde te ‘internasionaliseer’ op ‘n manier wat nie summier reduseerbaar is tot leë bemarkingsretoriek nie.
PEN bied die Afrikaanse skrywer ŉ welkome vorm van ‘onbemiddelde’ internasionale verteenwoordiging: ons word immers op grond van Afrikaans, nie ten spyte van, of selfs ten koste van Afrikaans nie, deel van ŉ internasionale gemeenskap van skrywers.
PEN is nie die agent van die soort glansverpakte ‘wêreldliteratuur’ wat eintlik niks anders is nie as gekommodifiseerde woord-eksotika vir die verbruik van ŉ kosmopolitaanse elite nie. Dit is dus ook nie ŉ gilde wat na skrywers se mark-belange omsien nie.
PEN bied veral aan kleiner tale, en alle skrywers wat teikens word van politieke vervolging of onderdrukking, ŉ sekere mate van ‘simboliese mag’.
Lidmaatskap van die groter PEN-gemeenskap daag ons dus ook uit: tot ŉ opgeskerpte etiese en politieke verbeelding; tot die erkenning en uitbou van solidariteite oor lands- en taalgrense heen; tot deelname aan diskoerse wat poog om die homogenisering en vervlakking van wat ‘globalisering’ genoem word te herstel tot iets nader aan die amper vergete ideaal van ‘internasionalisme’. (ŉ Uitdaging, dalk, om ‘globalisering’ tegelyk vanuit die perspektief van die ‘plaaslike’ en die ‘universele’ te bevraagteken en te omvorm — en om aan te dring op die rol van taal en die verbeelding, van onvervreemde woordwerk, in hierdie proses.)
Daarom is dit ook noodsaaklik dat ons kennis neem van wat in ander PEN-sentra gebeur; en dat ons van ons laat hoor. Die bekende Amerikaanse joernalis, Chris Hedges, het byvoorbeeld ŉ maand of wat gelede uit PEN Amerika bedank en hom as spreker van die PEN World Voices Festival, wat in Mei aangebied word, onttrek. (Lees gerus hier en hier.)
Die rede vir Hedges se besluit was die verkiesing van Suzanne Nossel, ŉ voormalige ‘Assistent Deputy of State (International Affairs)’ wat onder Hillary Clinton diens gedoen het, tot Uitvoerende Direkteur van PEN Amerika. Haar ‘belangrikste’ bydrae tot die taal, sover ek kan vasstel, is dat sy die begrip ‘soft power’ gemunt het – ‘n begip wat ‘n integrale rol speel in die mistifikasie van Amerikaanse imperialisme, veral in die Midde-Ooste. Hier is Hedges se verklaring:
I will not be participating as a speaker in the PEN World Voices Festival in May. I will not participate because of your decision to select Suzanne Nossel as Executive Director of the PEN American Center. This appointment makes a mockery of PEN as a human rights organization and belittles the values PEN purports to defend. I spent seven years in the Middle East, most of them as the Middle East Bureau Chief of The New York Times. The suffering of the Palestinians under Israeli occupation and the plight of those caught up in our imperial wars in countries such as Iraq are not abstractions to me. Nossel’s relentless championing of preemptive war – which under international law is illegal – as a State Department official along with her callous disregard for Israeli mistreatment of the Palestinians and her refusal as a government official to denounce the use of torture and use of extra-judicial killings, makes her utterly unfit to lead any human rights organization, especially one that has global concerns. PEN American Center, by appointing Nossel, has unwittingly highlighted its own failure to defend and speak out for our dissidents, especially Bradley Manning. I hereby resign from PEN. I will wait until the organization returns to its original mandate to defend those who are persecuted, including those within the United States, before returning to the organization.
Posted in Binneblik, Desmond Painter | 3 Kommentare »