Posted in Binneblik | 34 Kommentare »
JLM: Baie dankie, Louis. Die see speel geruime tyd reeds ’n rol in my poësie. Op 19 April 2009 het ek op Versindaba (https://versindaba.co.za/2009/04/19/poetiese-leerjare-jl-marais/) redelik uitgebreid oor my belangstelling in dié rigting geskryf. Ek het onder meer vertel van ’n opmerking van die Duitse filosoof Hans-Georg Gadamer in 1980 tydens ’n lesing by die Universiteit van Pretoria. Een van die dinge wat die mens uniek maak, was volgens hom dat ons ons dooies se grafte met skulpe versier. Dié opmerking van die vader van die hermeneutiese etiek het die verwantskap tussen dink en dank beklemtoon en heelparty van my jeugervarings in ’n filosofiese en/of poëties verrykte verband geplaas. ’n Hand vol gedigte oor die see (en heelparty ander onderwerpe!) het daarop gevolg. Ná die publikasie van Aves (2002) het ek ernstig aan die moontlikheid begin dink om ’n bundel uitsluitlik aan die see te wy, maar dit was natuurlik makliker gedink as gedaan. Vir my wat nie by die see grootgeword het of daar woon nie, was dit ’n uitdaging omdat dit my sou dwing om deur middel van leeswerk, navorsing en eerstehandse ervaring meer van die onderwerp tewete te kom. Die werk van digters soos J. Slauerhoff, Pablo Neruda, Uys Krige, D.J. Opperman, Derick Walcott en Grace Nichols het natuurlik die idee vir so ’n bundel verder gevoed.
Die hond poseer teen die blou, blou hemel
en die haelwit wolke wat hom omraam,
maar wat kan ék uit hierdie beelde haal?
Die hond staan fier op sy hoë pote
op die uitgestrekte Karoolandskap
asof hy hom uit ydelheid laat kiek.
Dit lýk so met die eerste oogopslag,
maar dan val die gespitste ore op
en die krom agter- en reguit voorpote.
Die hond is skaars in beheer, word gelei
deur sy natuur en word so die voorwerp
vir dié wat oor hom heers: hom wil teiken.
Hy is die som vir alle antwoorde
en in die stip van sy peilende oë
sien ek huiwering en vergetelheid.
Alles om hom bly dié uur dieselfde,
bly wag asof ’n skoot nou sal afgaan,
maar vir eers word dooierus geneem.
Na ’n foto van Daniel Naudé
© Johann Lodewyk Marais – 2013
Tags: hond, Johann Lodewyk Marais
Posted in Gedigte | Comments Off on Johann Lodewyk Marais. Hond
Posted in Nuus / Briewe | 13 Kommentare »
South African Literary Awards (SALA). Doelstellings en prosedure
Verlede week is berig dat drie Afrikaanse digters, te wete Johann de Lange (Weerlig van die ongeloof), Marlise Joubert (Splintervlerk) en Johann Lodewyk Marais (Diorama) vir vanjaar se SALA-toekennings benoem is.
Op navraag is onderstaande inligtingstuk ten opsigte van SALA se doelstellings en prosedure van die organiseerders ontvang:
SALA is nou in sy sewende bestaansjaar en word bestuur deur die wRite associates, in samewerking met die Nasionale Department van Kuns en Kultuur, Sowetan en Nutrend Publishers. Aanvanklik is slegs met enkele pryse begin, maar geleidelik is daar meer pryse toegevoeg, sodat die spektrum van genres vergroot is om veral skrywers in inheemse tale aan te moedig om te skryf. SALA bekroon skrywers in alle amptelike tale van Suid-Afrika sonder om enige taal te bevoordeel.
Die doel van die SALA-pryse
Om verdienstelike Suid-Afrikaanse skrywers te vereer vir hulle werk en die bydrae wat hulle ten opsigte van die Suid-Afrikaanse letterkunde in sy geheel maak.
Om literêre uitnemendheid te huldig. In ‘n land soos Suid-Afrika het letterkunde die vermoeë om verskillende mense en kulturele groepereringe by mekaar uit te bring. Wanneer literêre werke verskillende perspektiewe op die Suid-Afrikaanse geskiedenisse, op waardesisteme, filosofieë en kuns uitbeeld, skep dit ‘n besondere platform waarop hierdie dinge met mekaar gedeel word. Die verskillende tale waarin skrywers hier skryf en die verskillende literêre werke wat hier tot stand kom, preserveer as’t ware ‘n paradigmatiese beeld van ons samelewing en ons kultuur soos dit op die oomblik is. In ‘n land waarin ons daarop aanspraak maak om ‘n nasie te wees, is dit nodig om van mekaar kennis neem en om mekaar se sieninge van die waarheid (in soverre daar ‘n waarheid is!) respekteer. Net só kan daar ooit versoening en begrip tussen verskillende groeperinge in ons land ontstaan. Die letterkunde stel ons in staat om verskillende sieninge te respekteer, al is dit nie noodwendig ons eie sieninge nie.
Om die mees invloedryke en gerespekteerde literêre pryse in Suid-Afrika te word. SALA is immers ‘n organisasie wat skrywers in ‘n groot aantal literêre genres en kategorieë dwarsoor die spektrum van die 11 amptelike Suid-Afrikaanse tale bekroon.
Daar word in die media geadverteer en versoeke word gerig dat enige iemand skrywers in die verskillende kategorieë benoem. Gewoonlik benoem uitgewers skrywers wat by hulle gepubliseer het, maar enige ander persoon mag ook ‘n skrywer benoem, solank daar ‘n sekondant is. Die genomineerde werk moet dan natuurlik aan die gestelde vereistes voldoen.
Die 9 kategorieë waarin SALA-toekennings gemaak word
Dit word toegeken vir die oeuvre van ‘n skrywer – m.a.w. iemand wat al heelwat gepubliseer het op ‘n hoë standaard.
Hierdie prys is, soos die naam aandui, vir skrywers wat reeds dood is en nie in hulle leeftyd vereer is met groot pryse nie.
Hierdie prys word toegeken uit ‘n fonds wat deur Nadine Gordimer uit haar Nobelprys geskenk is en dit is slegs vir skrywers van inheemse SA tale. Vanaf 2013 sal dié prys ook aan Afrikaanse en Engelse skrywers toegeken word.
Die prys word toegeken vir ‘n enkele verdienstelike literêre werk wat onlangs verskyn het.
Hierdie prys is vir joernalistieke uitnemendheid in die bevordering van letterkunde in Suid-Afrika.
Dit word toegeken aan die vertaler van ‘n letterkundige werk van ‘n Suid-Afrikaanse skrywer.
Die prys is vir ‘n digbundel wat onlangs verskyn het.
Dit is vir ‘n debutant in enige literêre genre.
Hierdie is ‘n spesiale prys wat deur die voorsitter van die SALA-raad aan enige verdienstelike Suid-Afrikaanse skrywer toegeken word nadat nominasies deur Raadslede van SALA ontvang is.
Wanneer literêre pryse toegeken word, is dit nie net ‘n eer vir die betrokke skrywers wat pryse wen nie, maar ook vir alle sprekers van die taal waarin die werk geskryf is en inderdaad vir die hele wêreld, want dié pryse gee erkenning aan kunstenaarskap en aan die waardes en norme wat uit dié kunswerke spreek. Omdat die SALA-pryse nasionale pryse is (‘n deel van die prysgeld word deur die Departement Kuns & Kultuur geborg), is dit vir beoordelaars belangrik dat die onderliggende waarhede wat uit die bekroonde werke spreek, in ooreenstemming is met die identiteit van die mense van Suid-Afrika soos dit byvoorbeeld in die Grondwet vervat is. Natuurlik is dié identiteit meestal ‘n geïdealiseerde identiteit, maar in beginsel is daar niks verkeerd met die droom en die strewe na ‘n mate van eenheid en onderlinge begrip in ‘n multi-kulturele land soos Suid-Afrika nie.
Beoordelaars verwag nie dat skrywers spesifiek oor die problematiek en die tema van sosiale kohesie en nasiebou skryf wat deel van die beoordelingskriteria uitmaak nie, maar wanneer pryse toeken word wat daarna streef om ‘n geheelbeeld van die Suid-Afrikaanse letterkunde te verteenwoordig, word verwag dat lesers dwarsoor oor die spektrum van Suid-Afrikaanse kulture sal kan vereenselwig met die norme en waardes wat uit ‘n teks spreek (wat nie gelyk gestel kan word met die inhoud en gebeure wat in ‘n letterkundige werk uitgebeeld word nie). Dit is ook belangrik dat die proses die unieke karakter en konvensies van skryf in ‘n spesifieke taal in aanmerking neem.
In die eerste instansie is dit belangrik dat gemeenskappe nie afsonderlik van die res van die mensdom bestaan nie. Daarom moet ‘n letterkundige werk wat aanspraak maak op bekroning, primêr voldoen aan die standaarde wat wêreldwyd aan uitnemende letterkunde gestel word. Om dit algemeen aanvaarbaar te maak vir die leserspubliek waarop dit gemik is, moet dit natuurlik gegrond wees op algemeen-menslike problematiek en universele waarhede. Eers dan kan gekyk word na meer spesifieke eienskappe van genomineerde werke. Dit gaan dus allereers oor literêre meriete en dan eers oor die bevordering van ‘n gedeelde ideaal van ‘n gesamentlike nasionale identiteit.
Die genomineerde werk word dan aan die hand van die volgende kriteria beoordeel:
bedrewenheid in die taal waarin dit aangebied word en die kreatiewe hantering van taal oor die algemeen,
hoe dit die nasionale identiteit uitbeeld, byvoorbeeld deur vooropstelling van versoening en die verbeelding van ‘n nuwe samelewing,
sosiale waardes wat daarin vervat word,
kulturele waardes wat verteenwoordig word,
bydrae ten opsigte van sosiale kohesie, nasiebou en oorskryding van ruimte en tyd (byvoorbeeld die aard van menslike lyding, magsmisbruik, skuld en vergiffenis ens.)
Hoewel die bydrae ten opsigte van sosiale kohesie en nasiebou dikwels tot kritiek lei en SALA daarvan beskuldig word dat hulle eng norme neerlê, beskou ons hierdie aspekte van ‘n teks in die heel breedste perspektief. Wanneer ons as nasie kan trots wees op ‘n skrywer wat hom sodanig onderskei dat hy byvoorbeeld die Nobelprys wen of dat sy werk in ‘n verskeidenheid van tale vertaal word, lewer dié literêre werk eweneens ‘n bydrae ten opsigte van sosiale kohesie en nasiebou. Dit is dan nasiebou in dié sin dat dit ons as Suid-Afrikaners kan saamsnoer in ons trots op so ‘n kunswerk en dat dit bydra tot die algemene statuur van die Suid-Afrikaanse letterkunde op die wêreldfront.
Sedert sy ontstaan in 2005 het SALA reeds meer as honderd pryse aan skrywers toegeken. Hierdie skrywers is mense, wit en swart, oud en jonk, lewend en dood wat hulle lewe gewy het aan die uitbou van ons literêre erfenis. Dit maak ons trots en nederig om betrokke te wees by so ‘n lofwaardige projek!
Project Director – Africa Century International African Writers Conference/S.A Literary Awards
Managing Director – wRite associates
arts . culture . heritage . projects . events . strategists
P.O Box 4488 . Randburg . 2125 . Gauteng . South Africa
74 Mimosa Road . Randpark Ridge . 2194 . Gauteng . South Africa
Tel: +27 11 791 3585/791 4102 . Fax: 086 605 3642 . Email: info@writeassociates.co.za
Websites: www.writeassociates.co.za . www.africacenturyconference.org . www.sala.org.za
Tags: Johan de Lange, Johann Lodewyk Marais, marlise joubert, SALA, South African Literary Awards
Posted in Nuus / Briewe | Comments Off on South African Literary Awards (SALA). Doelstellings en prosedure