WOORDE WAT WEEG: Johan van Wyk - Man Bitch (2001/2006)
Johan van Wyk - Man Bitch (2001/2006)
Johan van Wyk. Man Bitch. Selfpublikasie, 2001/2006.
Daar bestaan by my geen twyfel nie dat Johan van Wyk van die opwindendste gedigte in die tydperk van sewentig en tagtig geskryf het. Hy het punk verstaan lank voordat enige persoon hier te lande begryp het wat dit is. Die komiekstrip het hy saam met Rina Sherman in Stet beoefen met die onvergeetlike opmerking van 'n karakter wat na die Voortrekker-monument kyk en opmerk: "Ek hou van die Sfi-fi-kwaliteit van Pretoria in die aand."
Hy het 'n grensverskuiwende studie oor Ingrid Jonker geskryf en die liggaam van die teks anders definieer: die teks Ingrid Jonker beweeg tussen haar geboorte- en sterftedatum het hy opgemerk. Jy kan eenvoudig nie oor Jonker skryf sonder om hierdie baken in ag te neem nie. Net soos wat hy die intertekstuele verbintenis tussen skilderteks en gedigteks in Heldedade kom nie dikwels voor nie op 'n nuwe wyse deurgrond het. Digters gaan nooit werklik weg nie. Hulle staan op uit die dode: Casper Schmidt het skielik teruggekeer in By en Johan de Jager gooi 'n draai in 'n nuwe Afrikaanse roman. En ons wag op 'n nuwe Van Wyk-bundel met die wete dat dit werklik belangrik en rewolusionêr sal wees, omdat hy volledig buite die voorskrifte van die Afrikaanse digkuns werk. Sy bome gaan dood op 'n punk-wyse; sy metafore gloei in stille heldedade.
Sy jongste selfpublikasie wat in gesprek tree met die heerlike Gillespie-slenters wat destyds op Litnet verskyn het, heet: Man Bitch.
Soos by Bukowski word die hardepad-lewe van die onderwêreld beskou. Die slotsin sal menige stoere pruik afruk en hierdie boek wat jy van die outeur kan bestel, gooi dekorum by die voordeur uit. Ons onthou die skrywer se slenters in Gillespie-straat: die professor in kultuurstudies aan die Universiteit van Durban-Westville wat saans navorsing doen in die hoerebuurt en sonder skroom vertel wat hy sien en beleef. En veral beleef.
Werklikheid word bo fiksie verhef. Ons verneem van 27 Oxford House in Gillespiestraat, Durban, van "adult video"-winkels, van die Four Seasons Hotel – van die gatkant van Durban as jy wil.
Daar is prostitute, pool word gespeel en die meeste mense leef op die rand van die samelewing, omdat hulle self vertrek het uit Londen of deur die gemeenskap verwerp is. Hulle is sowel van die verre buiteland as van Mosambiek of Swaziland.
Daar is Luisa.
Daar is Mbali.
Daar is harde, meedoënlose seks. Met kondome. Geen genade. Geen emosie. Vigs. En ander siektes.
"Oop en buite bakens is die pyn" het Van Wyk Louw geskryf. En dit is presies wat hier gebeur. daar is geen vesting of baken nie. Die karakters is almal uitgelewer aan die wreedhede van "dirty realism" en die leser voel hier 'n hartklop van die werklikheid.
Hierdie roman (of dalk kortverhale wat ook as 'n roman gelees kan word?), word vir die leser onthutsend, omdat die spreker / fokalisator / verteller meer verwag as wat die mense rondom hom vir hom kan gee. Hy trek geld vir hulle, hy wag op Luisa om te bewys dat sy werklik omgee – terwyl jy as leser kan sien wat aan't gebeur is.
Tsotsi's – die verteller se woord – steel sy selfoon.
Hy reis na Mosambiek, maar Luisa is klaar met hom.
Hy keer terug na sy ouers in die Vrystaat – hier word dit hortend vertel – asof hy iets terughou vir leser en moet gewoond raak aan sy nuwe beeld. Genoeg verklap.
Onthou: dis soos by Bukowski.
Of Hunter S. Thompson.
Op sy belangrikste is dit 'n tydsdokument oor 'n verloopte samelewing. Wat is feit? Wat is fiksie? Of is dit faksie? Of ontwerp hy 'n nuwe leesmodel soos vir Ingrid Jonker waar hy eerste opgemerk het dat jy nie die gedigte sonder die lewe kan lees nie?
Niks kom egter by die digter nie.
Hopelik is daar binnekort weer 'n bundel beskikbaar en ek koester die versameling wat die digter self uitgegee het.