Vuurwiel: Ryk bundel verse vol verrassings – Cas Vos | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Vuurwiel: Ryk bundel verse vol verrassings – Cas Vos
Vuurwiel deur Joan Hambidge. Uitgegee deur Human & Rousseau (2009). Prys: R145-00. Resensent: Cas Vos
In haar bundel Palinodes (1987) het die bekroonde digter, literêre kritikus en akademikus van formaat 'n gedig oor Emily Dickinson geskryf:
Ek lewe met drif
Hierdie koors breek weer uit in Joan Hambidge se soveelste bundel. Maar dan 'n aansteeklike koors sodat die leser die vuur voel brand.
Die meesterhand beheer die vrye vers, die villanelle, die rondeau, die pantoen en die dizain met die grootste gemak. Hiermee hang haar taalvernuf saam. Kyk na die verrassende:
"Twee gelowe op een kussing,
die duiwel slaap daartussen" –
met jou wat die lakens uitdeel.
Hambidge dig vindingryk oor gister se pyn (bl 45). Die rooi duine word rooi heuwels en die heuwels word weer 'n beeld van gister se pyn en verlange.
Die titel Vuurwiel dui op 'n Boeddhistiese proses van suiwering en transformasie. Die lewe, alles, is in 'n proses van suiwering. Die suiwering begin al met die eerste reeks: Klaagsange. Hierdie klaagsange, wat handel oor die dood van die digter se kollega Lisbé Smuts, is ontroerend:
boonop sal ek
jou helder stem
nooit weer op my selfoon
maar my tong sit loodswaar
in my mond, ónwennig om te sing.
En tog kom daar deur die klaagsange suiwering.
Die lewe is 'n moment (Szymborska). Van die momente het al in Hambidge se vorige bundels voorgekom, maar hier is die aanslag anders en nuut. Lacan se siening van spieëltekste vind neerslag in die bundel. Die moment is vol teësprake, skeiding, verdriet, die simboliese en die reële, en dan die een werklikheid wat die laaste woord het: die dood.
Die Machu Picchu-gedigte bied oneindig plesier. In die eerste Machu Picchu-gedig kom dit aan die lig hoe die reisiger (digter) in twintig jaar verander het. Reise, ook lewensreise, laat geen digter onaangeraak nie. In die skadu van Machu Picchu waar God en natuur volledig één word, slaag die digter deur herhaling uitmuntend daarin om die leser na die skadu van Machu Picchu te lok.
In die agtste afdeling daag daar 'n aantal bekendes op. Hulle is spieëlbeelde van ons gesigte. Iets van onsself (al is dit net drome) word weerspieël in die beeldreeks.
Wat ook in die bundel opval, is die taalspel van die banale en die verhewe. Deur die botsende word die lyding oor-leef (Ek negotiate my pyn, bl 75-76). Die banale en die verhewe is eie aan ons lewe.
Hambidge gebruik die metafoor van die sleutel verrassend en subtiel (vergelyk bl 11, 23, 91). Die gedig is 'n sleutel wat oop en toesluit. Voorts kan die leser self oop- en toesluit.
In afdeling ses kom besonder sterk spirituele gedigte voor. In haar gedig "Karmawiel" snoer die digter Jesus en Boeddha saam sonder dat die een in die ander op(onder)gaan. Op ontroerende wyse vertel Hambidge van Christus wat op elke advertensie oor Rio pryk. Sy vertolk mense se ervaring van die skouspel: En sluit die gedig:
Die spirituele oomblik
gedigitaliseer, vermeerder soos brode,
toe daar visse soos reën oor ons sak.
Joan Hambidge se gedig na 'n laser-oogoperasie, het 'n spirituele diepgang:
aan 'n oog geraak,
glo sy spoeg met sand gemeng
en jy kon sien.
se snydende swaard
priem deur my blindeoog
tot U óópgaan:
kaleidoskoop van kleure;
sandkorrels van genade.
Die laaste gedig van hierdie reeks handel oor "Derwiese dansers" wat "tollend weg van die ek" is. Vuurwiel is suiwering. 'n Suiwering van die ek, weg van die ek. Want die ek vind plek in en deur die ander.
Ek is niks sonder my woorde
nie. My woorde is niks sonder my nie.
Met hierdie magistrale bundel neem Joan Hambidge die leser saam op 'n woordreis. Dis is 'n opwindende beeld-ryke reis.