Die aarde het koors | SARIE
Die aarde het koors	deur Lydia van der Merwe
Toekomsblik. Dis stikkend wárm. Jou klere plak aan jou lyf. En binne reikafstand is jou asma-pompie vir die onafwendbare asemnood. Uit die kraan drup, drup net … modderwater. Die vensters is dig: Jou verweer teen die aanslag van muskiete en vlieë. Want die aarde rebelleer teen die mens se uitbuiting. An Inconvenient Truth, die voormalige Amerikaanse visepresident Al Gore se dokumentêre prent oor aardverwarming, het pas die waarheid weer bruut onder ons aandag gebring. Met skoktonele van smeltende gletsers en woestyne wat groter word. Hongersnood, vloede, hitte … en siektes.
Ons planeet het koors. Dis weens die kweekhuiseffek – eintlik 'n natuurlike proses wat keer dat die aarde vries. Beeld (4 Junie 2002) verduidelik dit só: "Sonder gasse soos koolstofdioksied en metaan in die atmosfeer sou die aardoppervlak baie koeler gewees het. Kweekhuisgas-konsentrasies, wat 'n 'kombers' om die aarde vorm en hitte in die atmosfeer vasvang, het egter die laaste paar dekades toegeneem. Dit is o.m. weens die verbranding van fossielbrandstowwe (olie en steenkool)." Wetenskaplikes stem nou feitlik deur die bank saam dat dit klimaatsveranderinge veroorsaak, wat kan lei tot 'n toename in sterftes weens onder meer hittegolwe, aansteeklike siektes, allergieë, cholera en hongersnood. As die voorspellingsmodelle reg is, kan die gemiddelde jaarlikse temperatuur teen 2100 sowat 2°C tot 6°C hoër wees, sê dr. Guy Midgley, spesialiswetenskaplike by die Suid-Afrikaanse Nasionale Instituut vir Biodiversiteit (Sanbi).
HittegolweWarmer dae en meer hittegolwe is ons voorland, sê Olivia Rose-Innes, EnviroHealth-kenner by die gesondheidswebblad Health24. Stadsjapies gaan die ergste sweet: Die oerwoud van teer en beton hou hitte vas. Boonop genereer motors en nywerhede hitte – en hitte kan jou doodmaak. Meer as 30 000 mense is dood toe 'n hittegolf Wes-Europa in Augustus 2003 geteister het. Dit was dié streek se warmste somer in menseheugenis. En hittegolwe gaan in die toekoms meer intens wees en langer duur. Mense met hartprobleme (jou kardiovaskulêre stelsel werk dan harder) en chroniese asemhalingsiektes is meer kwesbaar. Hitte-uitputting is ook 'n probleem. Bejaardes en chroniese siek mense is veral vatbaar daarvoor.
Asma en allergieë Asma en allergieë (soos sinusitis, rinitis en ekseem) neem wêreldwyd toe. Sowat 10% van die wêreld se bevolking het bv. asma. Een teorie is dat aardverwarming en lugbesoedeling daartoe bydra. Daar is bevind opportunistiese onkruid en bome soos populiere, esdorings en berke word deur hoër koolsuurgas-konsentrasies gestimuleer. Dit vervaardig meer stuifmeel en blom ook ál vroeër in die lente. Hoër temperature moedig ook die groei van fungi en skimmel aan, wat kan bydra tot asemnood. Dieseldeeltjies is veral doeltreffend om stuifmeel en skimmelallergene na die immuunselle in die longe te vervoer, berig The Lancet (8 Mei 2004). Volgens die Amerikaanse Environmental Protection Agency (www.yosemite.epa.gov) verhoog hoër temperature ook die persentasie troposferiese osoon – die "slegte" osoon naby die aarde se oppervlak. (Dit moenie verwar word met die natuurlike osoonlaag bo in die atmosfeer wat keer dat skadelike ultravioletstrale die aarde bereik nie.) Dit beskadig die longweefsel en veroorsaak probleme veral as jy asma of 'n chroniese longsiekte het. En 'n geringe blootstelling daaraan kan selfs by gesonde mense borspyne, naarheid en longkongestie veroorsaak.
Malaria Hitte en vloede kan jou doodmaak, maar aardverwarming kan onregstreeks meer slagoffers eis weens siektes. Veral weens skadelike mikrobes wat 'n "saamry-geleentheid" by insekte en ander organismes bedel. Een so 'n siekte is malaria. Die muskiet wat malaria versprei, is gewoonlik beperk tot vogtige tropiese gebiede. Aardverwarming kan veroorsaak dat geskikte habitats in meer gematigde plekke ontwikkel. Volgens die WGO (www.who.int/globalchange) kan sowat 100 miljoen meer mense jaarliks wêreldwyd aan malaria blootgestel word. Temperature moet maar net met 2 °C tot 3°C styg. En dis 'n ernstige probleem vir Suid-Afrika, waar dit reeds in sommige gebiede endemies is, sê Olivia. Malaria is tans tot die noordoostelike dele van KwaZulu-Natal en die Laeveld-gebiede in Mpumalanga en Limpopo beperk. Marthinus van Schalkwyk het gesê Mpumalanga, Limpopo, Noordwes, KwaZulu-Natal en selfs Gauteng kan teen 2050 malariagebiede wees (The Star, 5 Mei 2005). Volgens dr. Jane Olwoch van die departement geografie aan die Universiteit van Pretoria is malaria nie moeilik om te beheer nie. Maar ontwikkelende lande het nie die infrastruktuur nie. Daar moet plaaslik 'n groter bewussyn van die siekte geskep word. Meer geld moet vir navorsing bewillig word. En hospitale moet beter daarvoor toegerus word.
CholeraAardverwarming sal die water meer gasvry vir cholera maak. Dis 'n akute infeksie van die dunderm wat swaar diarree en braking veroorsaak. Jane verduidelik die bakterie wat cholera veroorsaak, gebruik klein skaaldiere (krustaseë) wat in water woon en van alge leef as saamryklub. As die water warmer is, bloei die alge en die skaaldiertjies floreer. Die bakterie het dan meer "taxi's" en dit lei tot meer infeksies. Vloede veroorsaak dat ander waterbronne ook besoedel raak. Volgens dr. Paul Epstein, mededirekteur van die sentrum vir gesondheid en die globale omgewing aan Harvard se mediese skool, is skoon drinkwater reeds 'n probleem in ontwikkelende lande. Die voorraad veilige drinkwater word in droogtes net minder. Skadelike stowwe, wat andersins verdun sou gewees het, raak boonop gekonsentreerd en besmet die water. Goeie higiëne bly ook dikwels in 'n droogte in die slag. En daar is ook nie genoeg water vir mense met toestande wat dehidrasie veroorsaak, soos cholera, nie. (Bron: www.cnn.com)
KosproduksieVolgens Olivia kan die gehalte van kos agteruitgaan en dit kan ons gesondheid beïnvloed. Maar niemand weet regtig hoe kosproduksie geraak gaan word nie. Sommige studies toon dat hoër koolsuurgasvlakke plante in sekere gebiede vinniger kan laat groei en dat dit ook groter kan word. Maar dit kan belangrike voedingstowwe kort. Hoër koolsuurgasvlakke kan ook veroorsaak dat sommige plante meer nie-voedingstowwe (soos tannien) produseer. Dit kan selfs giftig wees.
Die internettydskrif scienceinafrica.co.za voorspel aardverwarming sal armoede (en dus hongerte) in Suider-Afrika verder vergroot. Voorspellingsmodelle dui daarop dat die Wes-Kaap in die tweede helfte van dié eeu tot 20% droër kan wees. In die res van Suider-Afrika is droogtes reeds algemeen. Maar hoër temperature kan dit vererger – warmer lug laat meer water uit die grond en plante verdamp. Die oostelike dele van die land kan dalk in die toekoms meer reën kry, maar in die vorm van ekstreme weerstoestande, soos vloede. Reënseisoene is ook besig om te verander – die winterreën in die Wes-Kaap is later en in die somerreënvalstreke hou dit vroeër op. Volgens Guy kan temperatuursensitiewe wyn-variëteite (soos sauvignon blanc) in die Wes-Kaap 'n knou kry. Ook dié streek se appel- en sagtevrugtebedryf. En die Swartland en Overberg se canola en koring. Landbou gaan boonop toenemend met stedelike waterverbruik moet meeding, sê hy.
Armageddon?Dis nie só dramaties nie, sê Olivia. Maar miljoene arm mense gaan nóg meer sukkel om te oorleef. En uiteindelik is dit dalk ons almal se voorland. As jy dink dis nog net 'n vae toekoms-scenario – dink weer, want dit gebeur reeds. Olivia verduidelik: "Let op na die veranderings in jou onmiddellike omgewing. Warmer somers, lugbesoedeling, watertekorte, plant en dierspesies wat uitgewis word en oorbevolkte stedelike gebiede." * Besoek ook die webblad www.health24.com.
8. Plant 'n (inheemse) boom. Bome absorbeer koolsuurgas en verskaf suurstof. Dis 'n wesenlike deel van die natuurlike atmosferiese uitruilsiklus. Maar daar is te min om die toename van koolsuurgas wat deur menslike aktiwiteite veroorsaak word, teen te werk. Een boom sal in sy leeftyd sowat 1 ton koolsuurgas absorbeer. Bron: www.environment.about.com