Sir Arnold Theiler – Afrikanergeskiedenis
Genl. Christiaan Frederik Beyers (1869-1914)
(Geskryf deur mnr. P van Wyk, soos verskyn in Historia Junior, Februarie 1966)
As jy die môre opstaan en jou wange is rooi en jou ogies water, dan dink Mammie eerste aan die dokter wat dadelik moet kom kyk wat jou makeer. As Stompie jou hond of Snippie die kat siek word, is daar gelukkig die veearts waarheen ons hulle kan neem. Dit is so swaar om 'n dier te sien ly, want hulle kan nie vir ons vertel waar die pyn is, of wat hulle makeer nie. Veeartse is gewoonlik mense wat baie lief vir diere is. Kyk maar volgende keer as jy weer jou hondjie daarheen neem, hoe mooi die veearts met hom werk.
Daar was nie altyd veeartse nie en die mense moes maar self hulle diere behandel. Die boere het gewoonlik 'n halfbottel lynolie in die dier se keel afgegooi, en maar gehoop die dier sal gesond word.
In 'n ver land met die naam van Switserland was daar 'n seuntjie met die naam van Arnold Theiler. Saam met sy pa het hy baie uitstappies in die veld gemaak. Hier in die veld het hy 'n liefde vir die natuur en vir diere ontwikkel. Hier het hy al geleer om dinge in die natuur raak te sien. Na sy skooljare moes hy 'n jaar na die leër toe gaan, net soos ons jong seuns in ons land. Hy het dadelik by die ruitery aangesluit, want hy was baie lief vir perde.
Na sy jaar in die leër verstreke was, het hy na Zurich gegaan om 'n veearts te word. Toe hy twee-en-twintig was, was hy klaar.
Hy kon maklik in Switserland gebly het, maar nee, hy besluit om na Suid-Afrika te kom. In 1891 land hy in Suid-Afrika en kom vestig hom in Transvaal. Hy was die heel eerste veearts in Transvaal. Die boere het nie eintlik geweet wat 'n veearts is nie. Hulle het maar op hulle eie manier gedokter. Hy kon ook nie Afrikaans praat nie. Hy het dus in die begin maar baie gesukkel. Toe tref 'n groot ramp hom, en hy verloor die gebruik van sy linkerhand in 'n ongeluk met 'n dorsmasjien. Dit was 'n vreeslike slag, want hoe kon 'n veearts wat baie operasies moes doen, en diere moes oopslag om te sien waaraan hulle dood is, sonder sy linkerhand klaar kom. Sir Arnold Theiler het hom egter nie laat baasraak nie en met daardie gebrek en al het hy ongeveer 30 000 diere moes oopsny om lykskouings te hou. Hy het bekend gestaan as een van die beste veeartse wat die land ooit gehad het.
In 1893 breek hier pokke in Johannesburg uit. Hier was nie genoeg entstof nie en mense het begin sterf aan die siekte. Gelukkig het Theiler geweet hoe om die entstof te maak en dit het die siekte gekeer. Hy was die held van die dag.
Nie lank daarna nie breek 'n perdesiekte met die naam "droes" onder die perde uit. Hier het Theiler die boere gehelp met sy metodes. Pres. Paul Kruger het van hom gehoor en van toe af hom alle hulp gegee.
In 1896 stuur pres. Kruger hom na Rhodesië om te gaan ondersoek instel na runderpes wat daar onder die vee uitgebreek het. Hy moes sommer uitvind hoe die siekte gekeer kan word om nie na Transvaal deur te kom nie. Voor hulle nog iets kon doen, was die siekte oor die grense en in Transvaal. Voor die einde van die jaar was omtrent 95% van die vee dood. Die boere was amper almal bankrot. Die geraamtes van die diere het die hele wêreld vol gelê.
Vir 20 uit die 24 uur het Theiler gewerk totdat hy eindelik die regte medisyne gemaak het.
Die regering het begin besef dat hierdie man baie goeie werk doen hulle het besluit om vir hom 'n plek te bou waar hy met sy werk kon voortgaan. So het hulle dan op Onderstepoort naby Pretoria vir hom laboratoriums opgerig waar hy ongestoord kon werk. Hier het hy van die knapste mense gekry om hom te help en hulle het middele uitgevind om baie siektes soos perdesiekte, rooiwater, lamsiekte, galsiekte te genees. Hy het ook entstowwe teen Ooskuskoors en bloutong gemaak.
Vandag word baie veeartse by Onderstepoort opgelei en die plek is oor die hele wêreld bekend. Sir Arnold Theiler het wêreldbekend geword. Hy het dwarsoor die wêreld gereis en lesings gehou. Al die lande wou hom hê.
Hy het egter na Suid-Afrika teruggekom en is in 1936 hier oorlede. 'n Granietstandbeeld van hom staan voor die gebou van Onderstepoort.