Ramaphosa oor kragkrisis: ‘Daar is lig aan einde van tonnel’Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Eskom is besig om geleidelik tot tegniese, operasionele en finansiële lewensvatbaarheid herstel te word. “Ons maak vordering. Ons pogings kry momentum. Ons sien almal uit na die dag waarop die krag aangaan en aan bly,” het pres. Cyril Ramaphosa in sy weeklikse nuusbrief gesê. “Die tekort aan elektrisiteit is al vir meer as ’n dekade lank ’n probleem. Ekonomiese aktiwiteit word elke keer ernstig onderbreek as daar ’n kragonderbreking is, wat kleiner ondernemings sowel as groot nywerhede beïnvloed. Oor die jare heen het dit bygedra tot stadige ekonomiese groei en swak beleggersvertroue.” Suid-Afrikaners het die afgelope maand verskeie kere sonder krag gesit nadat Eskom weer begin beurtkrag toepas het weens onbeplande onderbrekings en ’n verhoogde vraag na elektrisiteit. André de Ruyter, uitvoerende hoof van Eskom, het verlede week gesê daar is die afgelope paar maande goeie vordering met instandhoudingswerk gemaak, maar die stelsel presteer steeds nie soos dit moet nie. “Kapasiteitsprobleme gaan een van die grootste uitdagings bly omdat die meeste van ons kragsentrales die einde van hul gebruiksleeftyd bereik.” Ramaphosa meen egter daar is lig aan die einde van die tonnel met die regering wat elke moontlike poging aanwend om binne die kortste tyd nuwe kragopwekkingskapasiteit aanlyn te bring en die elektrisiteitstelsel meer doeltreffend en meer mededingend te maak. “’n Belangrike stap vorentoe in hierdie poging was die aankondiging verlede week deur die minister van minerale hulpbronne en energie rakende die maatskappye wat suksesvol was in hul bod om 2 000 MW se noodkrag te verskaf om die gaping in kapasiteit uit die weg te ruim.” Minister Gwede Mantashe het gesê dié bieërs sal deur middel van sonkrag, windkrag, aardgas en batterye elektrisiteit opwek. Die projekte moet teen einde Julie op die laatste van stapel gestuur word en die verwagting is dat die projekte teen Augustus 2022 elektrisiteit aan die kragnetwerk sal verskaf. Eskom waarsku dat die kragnetwerk nog jare lank onbetroubaar gaan wees. (Foto: Mujahid Safodien/AFP) Volgens Ramaphosa wil die regering dit ook makliker te maak vir die bedryf om elektrisiteit vir eie gebruik op te wek. “Hierdie ‘ingeboude opwekking’ sal die vraag op Eskom se kragstasies verminder en die land se algehele opwekkingskapasiteit deur private beleggings verhoog.” Eskom het 15 steenkoolkragstasies en ’n kernkragaanleg. “Die meeste van die steenkoolkragstasies is meer as 40 jaar oud en vatbaar vir onderbrekings. Daarbenewens is baie van die nodige instandhouding aan hierdie aanlegte jare lank verwaarloos. Eskom skat dat onbeplande onderbrekings tot soveel as ’n vyfde van ons elektrisiteitskapasiteit verbruik.” Eskom is besig met beplande instandhouding van sy aanlegte en alhoewel dit op die onmiddellike termyn beurtkrag kan beteken, sal beter instandhouding lei tot verbeterde prestasie op mediumtermyn en tot groter stabiliteit in die aanbod, het Ramaphosa gesê. Terwyl Eskom werk om sy bedryfsprestasie te verbeter en daar nuwe opwekkingskapasiteit ontwikkel word, kan Suid-Afrikaners ook baie doen om die situasie te verbeter, meen Ramaphosa. “Behalwe die gratis basiese elektrisiteit wat die regering bied, moet ons seker maak dat ons almal betaal vir die elektrisiteit wat ons gebruik, hetsy as individue, huishoudings, sakeondernemings, nywerhede of munisipaliteite. “Onwettige verbindings en die onwettige verkoop van voorafbetaalde elektrisiteitsbewyse maak dit vir Eskom en munisipale kragvoorsieners baie moeiliker om hul infrastruktuur te verbeter en selfs om voort te gaan om elektrisiteit te verskaf.”