Die verskil tussen Suid-Afrikaanse huise en dié in Duitsland
AS 'n mens vandag in 'n voorstedelike woonbuurt in Suid-Afrika rondloop en jy reis môre na die woonbuurte van feitlik enige stad in Duitsland, moet die verskil jou dadelik opval.
Weg is die drieslaapkamer-huise met die betreklik ruim tuine van die middelklas-mense in ons suidland. Wat jy om jou sal sien, is rye en rye sogenaamde "Wohnsilos" of residensiële toringgeboue, groot en gewoonlik strak woonstelkomplekse wat die stadsprofiel oorheers.
Van binne is hulle natuurlik gerieflik, modern en baie funksioneel, soos 'n mens dit in 'n hoogs ontwikkelde land soos Duitsland sou verwag. Maar niks van die sjarme van die tradisionele ou Duitse huise het behoue gebly nie.
Nie dat die meeste Duitsers, soos ons ook maar, nie steeds daarvan droom om in hul eie huis met 'n pragtige grasperk en tuin te woon nie. Soos 'n gesegde in een van die Duitse streektale immers lui: "Schaffe, schaffe, Häusle baue" ("Werk, werk, bou jou huisie").
Maar grond is nie naastenby so volop as in Suid-Afrika nie en huise in Duitsland is ontsaglik duur. Voornemende huiskopers moet ook veel groter deposito's opdok as by ons—tot die helfte van die huis se prys. Slegs 39 persent van die Duitsers woon gevolglik in hul eie huis, wat nogal afsteek teen die 64 persent in Amerika en 68 persent in Brittanje.
Goed, Suid-Afrika, met sy agtergeblewe gemeenskappe, kan nie werklik met hierdie lande vergelyk word nie, maar meer van ons land se gegoede mense woon waarskynlik in hul eie huise as dié in Duitsland.
Die Duitse huise van vandag bly nietemin interessant, nie die minste nie omdat almal spits dakke het. In 'n Suid-Afrikaanse woonbuurt sal 'n mens 'n vermenging van allerhande style in die dak sien: spits dakke, plat dakke, Kaaps-Hollandse geweldakke, noem maar op. Maar Duitse (en baie ander Europese) huise moet noodwendig spits boontoe loop om die eenvoudige rede dat dit soveel sneeu in die winter en dat die sneeu teen die skuintes moet kan afval. As die dak plat is, kan die hewige gewig van die sneeu dit maklik inmekaar laat sak.
BO: 'n Ruim woonhuis op die Noordwes-Duitse platteland, naby
Diepholz in Nedersakse. 'n Spits dak is noodsaaklik sodat die
wintersneeu moet afgly en nie die dak inmekaar druk nie.
Dit is egter net die landadel wat sulke groot huise
Foto: FRITZ OLDEWAGE
BO: 'n "Tipiese" huis op 'n groot Suid-Afrikaanse dorp.
Boonop herinner baie van die moderne Duitse huise 'n mens steeds aan die tradisionele Duitse huise van ouds. Dit is baie meer algemeen as, sê maar, die ou Kaaps-Hollandse huise wat vandag in die Suid-Afrikaanse woningargitektuur herleef.
In Duitsland met sy bitter koue winters en baie hout is voorheen groot hout-en-klei-huise gebou, waarin nie net die menslike bewoners in die wintermaande beskut kon wees nie, maar selfs hul vee. Die huis se raamwerk is eers met groot houtbalke gemaak en die openinge tussen die balke is daarna met groot hoeveelhede klei toegestop. Dit het uitstekende isolasie teen die koue gebied.
Die huis het bestaan uit 'n enorme "voorsaal" of sogenaamde "Diele", met die stalle vir byvoorbeeld die beeste en perde links en regs daarvan. Aan die agterkant van die saal was die vuurherd en agter die vuurherd die woon- en slaapgedeelte. Daar was geen skoorsteen nie, en die rook uit die vuurherd kon dus nie na bo ontsnap nie. 'n Mens kan jou voorstel hoe bedompig en rokerig so 'n huis moet gewees het.
Op die ou Duitse patroon sal 'n mens vandag nog baie "blokkerige" huise in Duitsland aantref—waar beton die plek van die houtbalke ingeneem het en bakstene die plek van die klei. Op die platteland kan jy selfs imposante herehuise vind met 'n "Diele" inkluis, maar die vee en mense deel darem lank nie meer dieselfde leefruimte in die winter nie.
Die tegnologiese eeu, waarin Duitsland een van die leiers is, is egter meedoënloos besig om sy tol van die Duitse argitektuur te eis. Ou huise word dikwels voor die voet gesloop of vernuwe om vir gretige huurders plek te maak. In eens rustige dorpies aan die buitewyke van stede ontstaan bekostigbare slaapeenhede vir talle werkers wat dan net 'n hanetreetjie van hul werkplekke is. Almal is egter nie tevrede met dié omwenteling nie, veral nie gevestigde dorpenaars wat voel dat hulle uit hul tuisdorpe verdryf word nie. Hul besware het al gewissel van plakkate in woonplekke se vensters ("Wir bleiben hier!"—Ons bly hier!) tot straatbetogings.
Só het die Duitsers dan vandag nog hul eiesoortige lewenswyse en blyplekke in 'n wêreld wat al hoe kleiner word en waarin verskille ál meer uitgewis word. Hul gemiddelde lewenstandaard is van die hoogste ter wêreld, nie veel anders as dié van die redelik vermoënde mense in die Suid-Afrikaanse samelewing nie. Maar as jy foto's van 'n Duitse dorpie of 'n Duitse toringkompleks met dié van 'n Suid-Afrikaanse dorpie of stedelike woonstelgebou vergelyk, gaan jy tien teen een dadelik die kontras opmerk.
As jy egter nie die verskil mooi kan sien nie, kyk maar net hoe die omgewings rondom die wooneenhede lyk. Indien jy nie 'n enkele los papiertjie of stukkie vullis kan sien rondlê nie, moet jy weet jy kyk na 'n deeltjie van die hoogs geordende Duitse wêreld.