Strewe na selfbeskikking nie verkeerd, maar…Twee referendums waarin volke op hul selfbeskikkingsreg aanspraak maak, is die laaste tyd gehou. Verlede Sondag het die inwoners van die Spaanse provinsie Katalonië, ondanks die hardhandige pogings van die sentrale regering om dit te keer, oorweldigend ten gunste van afskeiding gestem. Mede deur Madrid se intimidasie was die stempersentasie weliswaar laag, slegs 42%. En verlede week het die Koerde van Koerdistan in die noorde van Irak ook met ŉ groot meerderheid gewys dat hulle van laasgenoemde wil afskei. Dergelike afskeidingsbeweging broei in mindere of meerdere mate ook elders in die wêreld. ’n Mens dink aan Skotland in die Verenigde Koninkryk, Vlaandere en Wallonië in België, Suid-Tirool in Italië, selfs Friesland in Nederland en Beiere in Duitsland. Ook in Kalifornië is daar ’n beweging om dié deelstaat van die VSA te laat afskei. In Europa en Afrika het dergelike afskeidingspogings al verskeie kere sukses gehad. Dink maar aan die uiteenval van die Sowjetunie (1991), Joegoslawië (1991-’95) en Tsjeggo-Slowakye (1993). In Afrika was daar Eritrea wat ook in 1993 van Ethiopië afgeskei het, en die Suid-Soedan wat in 2011 dieselfde van die Soedan gedoen het. (Ofskoon, die woord sukses moet in die meeste gevalle eintlik maar in aanhalingstekens geplaas word. Die uiteenval van die Sowjetunie en Joegoslawië het met groot chaos en soms geweld gepaard gegaan. Eritrea word vandag deur een van die wêreld se wreedste diktature geregeer, en die Suid-Soedan het self binne enkele maande uiteengeval in ’n bloedige burgeroorlog wat steeds voortduur. Eintlik is net Tsjeggo-Slowakye ordelik en vreedsaam ontbind.) Dergelike afskeidingsbewegings vind natuurlik veral by sommige Afrikaners aanklank. Immers, die Afrikaners het in die 19de eeu hul eie state – Transvaal en die Vrystaat – gehad, en met die verlies van die politieke heerskappy in 1994 is daar Afrikaners wat weer droom van ’n eie volkstaat, los van Suid-Afrika. In beginsel is daar met ’n dergelike strewe na selfbeskikking niks verkeerd nie, mits aan sekere vereistes voldoen word. In die soeke na ’n antwoord sal baie mense hulle deur hul emosie – vrees, haat, moontlik rassisme, ensovoorts – laat lei. Dit is begryplik, maar futiel. ’n Saak soos dié kan slegs klinies benader word. In Suid-Afrika se geval sou die legitieme verteenwoordigers van die verskillende etniese groepe wat hulself as sodanig beskou, dus as gelykes om ’n ronde tafel byeen moet kom en saam besluit dat die “huwelik” nie werk nie en dat ’n skeiding in vriendskap die beste gaan werk. Die vraag is: Is só iets moontlik? In teorie, miskien. In die praktyk, waarskynlik nie. Die belangrikste rede is dat dit ondenkbaar is dat die ANC, of enigeen van die gevestigde hoofstroompartye (dalk met die uitsondering van die VF Plus) daartoe sal instem. Wat al klaar beteken dat die kans dat dit met vreedsame onderhandeling bereik kan word, byna weglaatbaar klein is. Dan: Kom ons veronderstel argumentsonthalwe dat só ’n staat tot stand kom. Ons weet mos vooraf dit sal ’n ekonomiese sukses wees. Gesien die swak sosiaal-ekonomiese vooruitsigte vir die res van Suid-Afrika, gaan die volkstaat ’n suigkrag op die arm, uitsiglose, werklose swart massa elders uitoefen, wat na die nuwe staat sal stroom. Jy kan maar droom van instromingsbeheer, my vriend, jy kan Trump se muur met soekligte en masjiengewere daar neersit – kom sal hulle kom. Kort voor lank sit jy weer met ’n gebied waar die swart mense die oorweldigende meerderheid vorm. En dan begin die probleem van die ou Suid-Afrika weer van voor af. Ek is bevrees ons moet afsien van die idee van ’n afgeskeide volkstaat. Nie omdat dit in beginsel verkeerd is nie, maar omdat dit nie praktiese politiek is nie. Wat dan? Die alternatief is, soos Winston Churchill ná sy bewindsoorname in Mei 1940 aan die Britte beloof het, “bloed, sweet en trane”. Met ander woorde, harde werk, geduld en eindelose volharding. Na my beskeie mening het Solidariteit en AfriForum die regte antwoord met hul Plan B. Dit is om by wyse van spreke ’n alternatiewe virtuele staat naas die amptelike, mislukkende staat op te rig en die krag en innoverende vermoë van die burgerlike samelewing in te span. Kortliks gesproke: Pak misdaad self aan (sulke inisiatiewe word juis tans aan die gang gesit). Vul die gate in die strate en paaie self. Sorg self dat die riolering en watertoevoer aan die gang bly. Moenie wag vir die staat nie; jy sal wag tot die hane eiers lê. Dit is die “vrydorpe” waarvan Solidariteit se baas, Flip Buys, vandeesweek in ’n artikel in Beeld praat. Moenie illusies hieroor hê nie. Dit gaan nie maklik wees nie. Inteendeel, dit gaan uiters moeilik wees. Maar die Afrikaners het al voor groter uitdagings in hul geskiedenis gestaan. Buys meen die Afrikaners het voldoende kulturele kapitaal om dit te doen. Om te dink die keuse van die Katalane en Koerde is ’n moontlikheid vir ons, is – en ek sê dit met die grootste liefde – intellektuele luiheid. Daar’s werk!