(Aangestuur vanaf Azerbaijan)
Azerbeidjan (of Azerbaidjan of Aserbeidjan; Azerbeidjans: Azərbaycan, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn]), amptelik die Republiek Azerbeidjan (Azərbaycan Respublikası, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn ɾespublikɑˈsɯ]), is 'n landingeslote land in Suidwes-Asië in die Kaukasusberge. Dit is die beduidendste land in die suidelike Kaukasus-streek van Eurasië. Azerbeidjan word begrens deur die Kaspiese See in die ooste, Rusland in die noorde, Georgië in die noordweste, Armenië en Turkye deur die Naxçıvan-eksklawe van Azerbeidjan in die weste en Iran in die suide. Die land, wat in 1920 met geweld by die Sowjetunie ingelyf is, het sy onafhanklikheid in 1991 met die verbrokkeling van dié staat herwin.
10 000 000 (91ste)
115 / km2 (91ste)
297,8 / myl2
$189,050 miljard (72ste)
$18 794 (71ste)
$45,248 miljard (110de)
$4 498 (110de)
Gini (2005) 26,6 – medium
Die land, wat homself as regsopvolger van die eerste demokratiese en sekulêre Islamitiese staat op aarde, die Demokratiese Republiek van Azerbeidjan, beskou, is steeds een van die mees progressiewe en sekulêre samelewings in die Islamitiese kultuurkring. Sy vooruitstrewende ekonomie is aan die land se olie- en gasrykdomme te danke, ten spyte van 'n bloedige oorlog met Armenië oor die Nagorno-Karabakh-streek.
'n Poëtiese bynaam van Azerbeidjan is "Land van Vlamme" of "Land van Vuur", 'n verwysing na die brandende aardgasbronne wat in antieke tye as die "Heilige Vuur van Bakoe" vereer is, maar ook na die land se verlede as een van die sentrums van die Zoroastrisme, die voor-Islamitiese godsdiens van Persië met sy kenmerkende vuurtempels. Veral in landelike gebiede is die Islamitiese godsdiens deurweef met elemente uit antieke kultusse.
Die naam Azerbeidjan kan waarskynlik teruggevoer word na Atropates, 'n satrap van Alexander die Grote, wat in 328 v.C. die gebied van die huidige Iranse Azerbeidjan geregeer het. Die Grieke het na hierdie streek as Atropatene verwys – 'n term wat deur die Parthers as Aturpatakān en deur die Sassaniede as respektiewelik Adurbadagān en Adeirbadagān oorgeneem is en waaruit die huidige landsnaam sou ontwikkel.
'n Ouer hipotese, wat vandag meestal verwerp word, voer die etimologiese wortel terug na die antieke Zoroastrisme. Die Awestiese Frawardin Yasht bevat die opmerking "âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide" ("Ons bid die Fravashi van die heilige Atarepata aan").).“
Die huidige staatsgebied van die Republiek Azerbeidjan is aansienlik kleiner as dié van die antieke Atropatene en kom grotendeels met Albania ooreen, 'n antieke Kaukasiese koninkryk.
Die Kaspiese SeeWysig
Azerbeidjan onder Sowjet-Russiese heerskappyWysig
Konflik met ArmeniëWysig
In Julie 2011 het die bevolking van Azerbeidjan 9 165 000 beloop waarvan 53,1 persent verstedelik was. Die jaarlikse bevolkingsgroei was in 2010 1,3 persent. 23 persent van die bevolking is jonger as 14 jaar. Die mees digbevolkte gebiede is die Abşeron-skiereiland rondom Bakoe en die Lenkoran-vlakte. Feitlik die hele bevolking is geletterd.
95 persent van die Azerbeidjanners is aanhangers van die Islamitiese geloof (waarvan 85 persent Sjiïete en 15 persente Soenniete). Daar is 'n klein Joodse minderheid asook klein gemeentes Russies-Ortodokse, Georgies-Ortodokse, Armeens-Apostoliese (In Nagorno-Karabakh), Rooms-Katolieke en Protestantse Christene.
Status van vlugtelingeWysig
As gevolg van die gewapende konflik met Armenië is die meeste etniese Armeniërs uit die land verdryf en beloop die aantal Azerbeidjanse burgers met 'n Armeense etniese agtergrond tans nog sowat 645, terwyl 586 000 Azerbeidjanners uit Armeens-besette gebiede en 'n kwart miljoen Azerbeidjanners uit Armenië na die huidige de facto-staatsgebied gevlug het en nog steeds as vlugtelinge onder dikwels haglike lewensomstandighede in Azerbeidjan bly.
Staatsvorm en regeringstelselWysig
Die amp van premier word sedert 8 Oktober 2019 deur Ali Asadov (Nuwe Azerbeidjanse Party) beklee.
Betrekkinge met die Verenigde StateWysig
Betrekkinge met TurkyeWysig
Betrekkinge met die Russiese FederasieWysig
Die per kapita-bruto nasionale produk het in 2010 VSA-$ 5 330 beloop. Die ongelyke verdeling van inkomste bly een van die grootste ekonomiese en sosiale uitdagings vir die regering. Vir president İlham Əliyev is die bestryding van armoede 'n sentrale politieke doelwit om die invloed van opposisiegroepe te beperk. Volgens statistieke van die Wêreldbank het in 2008 nog 15,8 persent van die bevolking onder die broodlyn geleef, teenoor 49,6 persent in 2001.
'n Eerste belangrike stap was om die plaaslike landbousektor meer selfversorging-georiënteerd te maak en agrariese produkte en vrugte te verbou wat in Azerbeidjan benodig word. Tien jaar ná die land se onafhanklikwording is egter steeds 70 persent van alle benodigde landbouprodukte ingevoer – onder meer danksy die hoë wisselkoers van die Azerbeidjanse manat teenoor die geldeenhede van buurlande soos Rusland, Turkye en Iran. 'n Tweede faktor was die gebrek aan moderne voedselverwerkingsaanlegte. Ondanks die verouderde toerusting in dié bedryf het die landboubedryf se aandeel aan totale beleggings in 2002 slegs 0,8 persent beloop, in vergelyking met die olie- en gasbedryf se 68,5 persent. In die eerste dekade van die 21ste eeu is Azerbeidjan se landbou daarnaas deur natuurrampe geraak, waaronder swaar oorstromings en 'n sprinkaanplaag vroeg in 2003.
In 1995 is met omvattende grondhervorming begin waarby grond en ander eiendomme van kollektiewe boerderye (kolchoses) en agrariese bedrywe (sowchoses) onder bewoners van landelike gebiede herverdeel is. Daarnaas is voedselverwerkingsbedrywe, wat voorheen in staatsbesit was, geprivatiseer. Tans word 99,7 persent van Azerbeidjan se totale landbouproduksie deur privaatboerderye opgelewer. Die landbousektor verteenwoordig 38,7 persent van alle werkgeleenthede in die land.
Die aşıq-kuns is deur Unesco in 2009 as "meesterwerke van die mondelinge en immateriële erfenis van die mensdom" gelys.
Opera en balletWysig
Ballet en opera geniet groot aansien in Azerbeidjan. Enkele komponiste soos Uzeir Hajjibekov, wat die operas Ker-Ogly en Leyli en Mejnūn en die operette Arshin Mal ʾAlan gekomponeer het, en Kara Karayev (wat sukses behaal het met simfoniese musiek en ballette soos "Sewe Skoonhede" en "Die Pad van Donder") het ook in die buiteland bekendheid verwerf.
Die afwisselende natuur, die verskeidenheid klimaatsones en die lang geskiedenis met verskillende kulturele invloede word in Azerbeijan se kookkuns weerspieël. Al is dit nog weinig bekend in die buiteland, word dit deur kenners as een van die mees gesofistikeerdes ter wêreld beskou. Oosterse en Kaukasiese invloede word gekombineer met vars speserye en kruie wat dikwels slegs in Azerbeidjan beskikbaar is en hier gebruik word om 'n verskeidenheid vleisgeregte te verfyn. Die hoë lewensverwagtig van Azerbeidjanners word dikwels naas die gematigde klimaat en gesonde leefwyse ook aan sy gesonde kos toegeskryf.
↑ (en) LaPorte, Jody (2016). "Semi-presidentialism in Azerbaijan". In Elgie, Robert; Moestrup, Sophia (reds.). Semi-Presidentialism in the Caucasus and Central Asia. Londen: Palgrave Macmillan (published 15 Mei 2016). pp. 91–117. doi:10.1057/978-1-137-38781-3_4. ISBN 978-1-137-38780-6. LCCN 2016939393. OCLC 6039791976.
↑ (az) "Azərbaycan əhalisinin sayı 10 milyon nəfərə çatıb" (in Azerbaijani). Nuwe Azerbeidjanse Party. 6 April 2019. Besoek op 8 Oktober 2019. AS1-onderhoud: Onbekende taal (link)
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Azerbaijan". Internasionale Monetêre Fonds. April 2019. Besoek op 8 Oktober 2019.
↑ (en) "2018 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2018. Besoek op 8 Oktober 2019.
↑ (en) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 8 Oktober 2019.
↑ 6,0 6,1 (af) HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Azerbeidjan&oldid=2112254"
Last edited on 17 Januarie 2020, at 22:30