SA vroue vereer vir veldtog teen kernkragplanneLiziwe McDaid en Makoma Lekalakala het die Goldman-omgewingsprys ontvang vir hulle pogings om Suid-Afrikaners suksesvol te mobiliseer teen die regering se planne om R1 biljoen (trillion) aan ŉ ooreenkoms met Rusland te bestee om kernkragstasies te bou. Foto: Verskaf. Twee vroue wat die dryfkrag was agter die hofsaak om die Suid-Afrikaanse regering se kernkragooreenkoms tersyde te stel, is Sondag met ŉ gesogte omgewingstoekenning in San Francisco in die VSA vereer. Makoma Lekalakala van Earthlife Africa se Johannesburg-tak (ELA-JHB) en Liziwe McDaid van die Suider-Afrikaanse Geloofsgemeenskappe se Omgewingsinstituut (Safcei) het die Goldman-omgewingsprys ontvang vir hulle pogings om Suid-Afrikaners suksesvol te mobiliseer teen die regering se planne om R1 biljoen (trillion) aan ŉ ooreenkoms met Rusland te bestee om kernkragstasies te bou. ELA en Safcei het in Oktober 2015 die Wes-Kaapse hooggeregshof genader nadat dit aan die lig gekom het dat die regering stil-stil ŉ ooreenkoms gesluit het om kernkragstasies te bou wat 9 600 megawatt elektrisiteit aan die plaaslike elektrisiteitsnetwerk sou lewer. Dié hof het verlede jaar die kernkragooreenkomste tersyde gestel en die verkrygingsprosesse onwettig en ongrondwetlik verklaar. Die Goldman-omgewingstigting het Lekalakala en McDaid geloof vir hulle passie vir geregtigheid, die omgewing en Suid-Afrika. “Die aktiviste het ŉ wye koalisie van burgers en nieregeringsorganisasies gelei om die regering se onwettige en ongrondwetlike ooreenkoms met Rusland suksesvol aan die lig te bring. “In ŉ tyd toe die regering se korrupsie op ŉ hoogtepunt was, het hierdie regsoorwinning nie net Suid-Afrikaners se lewe van kernafval beskerm nie, maar ook die geloof herstel dat geregtigheid steeds in Suid-Afrika moontlik is,” het Natasha Adonis namens die stigting in ŉ mediaverklaring gesê. “Die kernkragooreenkoms was en is potensieel nog steeds ŉ groot bedreiging vir Suid-Afrikaanse burgers en ons lewensgehalte. Daar is ander maniere om energie op te wek, maniere wat skoner en bekostigbaar is en dit plaas boonop die krag terug in die hande van die mense. “Vir ons volhoubaarheid is dit belangrik dat ons anders begin dink oor hoe ons die land se energiebehoeftes aanraak. Dit is nie sinvol om te dink dat die resep wat altyd gewerk het steeds geld nie, veral omdat daar oorweldigende bewyse is teen kernkragtegnologie en fossielbrandstowwe,” het Lekalakala, direkteur van ELA-JHB, gesê. Lekalakala verdeel tans haar tyd tussen haar huis in Johannesburg en die ELA-satellietkantoor in Limpopo waar kragstasies en steenkoolmyne die plaaslike gemeenskappe so besoedel het dat sommige boere nie meer gewasse op ŉ veilige manier kan verbou nie. “Die risiko’s met kernkrag is net te hoog. Ek glo as mense die feite weet, sal hulle ander keuses maak. Dit is wat ons deur ons veldtog gedoen het. “Daar is byvoorbeeld baie min wat ons weet oor die toekomstige uitwerking van kernafval, wat elke jaar toeneem. Koeberg alleen vervaardig ongeveer 30 ton hoëvlakafval per jaar en dit word tans by die kernkragstasie self geberg. Dan is daar nog die Tsjernobil-ramp van 39 jaar gelede en Foekoesjima wat voorbeelde is van die enorme risiko’s van kernkrag,” het McDaid, leier van omgewingsgeregtigheid by Safcei, gesê. Sy woon tans in Kaapstad en veg al dekades lank teen planne om Suid-Afrika se kernkragbedryf uit te brei. Albei vroue meen dit is die vennootskap tussen nieregeringsorganisasies en die burgerlike samelewing wat gelei het tot die oorwinning in die hofsaak in die Wes-Kaapse hooggeregshof in 2017. Die teenkernkragveldtog is maar net ŉ gedeelte van die werk wat Lekalakala en McDaid doen. Lekalakala werk ook aan die Life After Coal-veldtog, wat die gebruik van steenkool vir elektrisiteitsopwekking ontmoedig en oorgang na hernubare energiestelsels aanmoedig. McDaid is ook die medestigter van The Green Connection, ŉ nieregeringsorganisasie wat mense bemagtig om deel te neem om volhoubare ontwikkeling in hulle omgewing te bevorder. “Safcei is uiters trots op Liz en Makoma en die erkenning wat hulle vir hulle werk met dié toekenning ontvang het. Danksy hulle vasberadenheid en toewyding is die geheime rakende die kernkragooreenkoms onthul. Dit is ŉ ooreenkoms wat Suid-Afrika bankrot sou gemaak het en ons generasies in terme van ontwikkeling sou terugsit,” het Francesca de Gasparis, Safcei se uitvoerende direkteur, gesê. “Safcei en ELA-JHB is klein omgewingsorganisasies en die hofuitspraak was ŉ oorwinning van Dawid-en-Goliat-omvang. Die boodskap wat ons met die wêreld wil deel, is dat Afrika nie kernkragenergie nodig het nie,” het De Gasparis bygevoeg. Rodrigue Katembo van die Demokratiese Republiek van die Kongo is die Afrikaan wat verlede jaar die omgewingsprys ontvang het. Katembo het sy lewe op die spel geplaas om inligting van omkopery en korrupsie te dokumenteer in die soeke na olie in die Virunga Nasionale Park in die DRK. Die bekendmaking van die inligting het die maatskappy gedwing om aan die projek in die nasionale park te onttrek. Nog twee Suid-Afrikaners het ook al die omgewingsprys ontvang. Jonathan Deal, die stigter van die Treasure the Karoo Action Group (TKAG) het die Goldman-prys in 2013 ontvang vir sy veldtog teen Shell se planne om skaliegas in die Karoo te ontgin, terwyl Bobby Peek, direkteur van groundWork, die prys in 1998 gekry het vir sy veldtog teen besoedeling in die suide van Durban.