•Die koeldrankverkoper mag nie aan &apos;n toeskouer die bottel met die koeldrank gee nie. Hy moet dit in &apos;n plastiek glasie uitgooi en dan net die glasie koeldrank aan die toeskouer gee wat dit koop. Hy takseer ons, wyk van die reëls af en gee wel vir ons die bottels.
•Onmin op die veld tussen swart en wit spelers – ’n wit speler word enkele minute nadat hy op die veld verskyn het, so ernstig beseer dat hy met ’n draagbaar van die veld af geneem moet word.
•Ons ontmoet ’n oorsese reisiger wat die moeite doen om in Afrika te kom sokker kyk. Hy vra ons vir ’n saamrygeleentheid na die Gautrein stasie in Hatfield. Hy vertel ons dat hy misdaad en geweld binne Suid-Afrika beleef het.
•Die ruimte is nie duidelik gemerk nie – daar was nie ’n duidelike aanduiding dat die gebou voor ons die St. Anne’s Rooms Katolieke Kerk is nie.
•Gasvryheid – verwelkoming by die deur, hulp deur die hele diens en ook met die tee, verversings en gesprek na die diens.
•Vroue word by die liturgie betrek. ’n Vroue liturg is gebruik en dogters is deel van die altaar-bedieners. Die vroue liturg het ook deel gehad aan die bediening van die mis. ’n Vrou het ons by die deur verwelkom en sy het ook later die afkondigings gelees. Die priester het ’n vrou gestuur om die eerste kontakpunt van gasvryheid te wees en ons vir tee en verversings te nooi.
•Simboliek – die prosessie, die dra van die wierook, kruis en kerse, kerse op die tafel voor in die liturgiese ruimte, die gebruik van water by die deur om ’n kruis op die voorkop te maak met die inkom en verlaat van die kerkgebou, die gebruik van klokkies tydens die instel van die tekens, die water wat oor die persone gesprinkel is wat na vore gekom het vir voorbidding, skilderye, beelde, liturgiese kleredrag, kopbuigings, die maak van die kruisteken, die wyse waarop die gawes “gebring” word, die mis, beweging tydens die sing van Hosanna, die gereelde gebruik van “amen”, vroue se bedekking van hulle hoofde tydens die mis, leegdrink van die nagmaalbeker, die wyse waarop die mis gebruik word, die wyse waarop nuwe lidmate verwelkom word, “uitdeel” van die Here se vrede aan mekaar.
•Vaste, bekende elemente in die liturgie. Die mis het ’n bepaalde struktuur wat universeel gebruik word en wat opgeneem is in die Roman Missal.9
•Dit wat belangrik is by St. Anne’s word teen die mure uitgebeeld. Dit wat belangrik is by die stadion word in die vlae en kleure uitgebeeld.
•By die stadion is daar ’n duidelike onderskeid tussen hulle wat het en hulle wat nie het nie. Dieselfde is nie waar by St. Anne’s nie, alhoewel daar tog ’n spesiale ruimte vir belangrike gaste is.
•By die stadion het &apos;n mens die gevoel gekry dat ons met opset na die verkeerde hek gestuur is. By St. Anne’s was dit ’n opregte oordeelsfout.
Eliade (1959:36) wys op die belangrikheid van ’n vaste punt, ’n axis mundi, waaraan die mens hom/haarself kan lokaliseer en sy/haar bestaan kan begrond. Hierdie axis mundi help die mens om die ruimte rondom hom/haarself te orden. Die mens het ’n inherente behoefte om sy/haar wêreld te orden (1959:44). In die antieke tyd was die tempel die middelpunt van die wêreld, die imago mundi. Die mens wou egter ook hê dat sy/haar huis ’n imago mundi moes wees. Die huis word dan ook die middelpunt van die wêreld, en op ’n mikrokosmiese skaal is dit ’n weergawe van die heelal. Die tempel was steeds by uitstek die middelpunt en dit was daar naby die mens in die stad. Die mens was verseker van kommunikasie met die wêreld van die gode bloot net deur die binnegaan van die tempel (Eliade 1959:43). Vandag het elke mens steeds ’n imago mundi wat vir hom/haar belangrik is. Vir sommige is dit die “tempel”, vir andere hul huis en vir sommiges is dit die sportstadion. Hierdie ruimtes kan selfs die axis mundi wees waarvolgens hy/sy die kosmos orden.
Ruimtes wat spesiale betekenis kry word plek. Tuan (1977:6) beskryf dit soos volg: “What begins as undifferentiated space becomes place as we get to know it better and endow it with value”. Die ruimte-huis (“house”) is ’n plek wat die wind en die reën buite hou maar die plek-huis (“home”) is die tuiste waar ons lewe. Daar kan twee ruimtes wees, soos byvoorbeeld ’n konferensiesaal en ’n teater, wat op die oog af baie dieselfde lyk, met ruimtelike kenmerke wat ooreenstem soos beligting en oriëntasie. Dit is egter hoogs onwaarskynlik dat daar gesing en gedans sal word terwyl ’n referaat aangebied word. Sulke optrede sal uit plek wees. Plek en nie ruimte nie bepaal dus die gepaste optrede (Harrison & Dourish 1996:69). Dieselfde ruimte, met geen verandering aan die ruimtelike organisasie of uitleg nie, kan as verskillende plekke op verskillende tye funksioneer.
Die liturgiese ruimte in St. Anne’s laat by mens geen twyfel dat die hoofdoel van hierdie ruimte ’n baie spesifieke soort aanbidding is nie. Die res van die gebou leen dit tot konsert- en kooruitvoerings en enige ander byeenkoms. Mens sou egter moeilik hierdie ruimte kon gebruik vir sekulêre optredes en byeenkomste, bloot uit die respek wat die liturgiese ruimte afdwing. Lucas Moripe stadion word hoofsaaklik vir sokker gebruik. Dit sou egter gebruik kon word vir enige ander byeenkoms oor ’n breë spektrum heen – van politieke tot gemeenskapsbyeenkomste tot selfs aanbidding.
•St. Anne’s beskik oor heelwat simboliek en &apos;n mens beleef ook die affektiewe daar. Die heerlike saamsing, deelnemende liturgie, die ervaring om saam deur die gebou te stap en saam jou offergawe en ekstra kos vir hulle wat dit nodig het te bring, die reuk van die Nagmaalstekens, die lui van klokkies – die geluid hou betekenis in en kondig aan wat hierna gaan gebeur, die raak aan mekaar met die “uitdeel” van die “vrede van die Here sal met jou wees”, vroue wat hul hoofde bedek wanneer hulle na vore gaan om deel te neem aan die nagmaal, die sprinkeling van water op hulle wat gebed benodig, die aanraking aan iemand wat voorbidding benodig, die prosessie, kruise, kerse en gasvryheid. Simboliek sowel as affektiwiteit speel waarskynlik ’n rol hier in die feit dat hierdie ruimte vol gepak is op ’n Sondag en vir mense betekenis inhou.
•Lucas Moripe stadion bevat geen simboliek wat aan die plek gekoppel kan word nie. Die simboliek wat wel hier aangetref word, word deur die toeskouers die ruimte ingebring. Van hierdie simbole is onder andere die volgende: Daar is klubs wat iemand sal aantrek om soos ’n priester te lyk. Simbolies dui dit daarop dat hy vir sy span sal bid om te wen. Daar is klubs wat ’n doodskis saam met hulle na die stadion bring. Simbolies dui dit daarop dat “ons gaan julle vandag begrawe”. Sommige klubs bring koolkoppe saam en wanneer hul span begin wen eet hul ondersteuners die kool as simbool dat “ons gaan julle vandag opeet”.10 Musiek skep ’n bepaalde atmosfeer waar die toeskouers sing en dans en geraas maak. Kleur maak ’n belangrike deel van die dag uit. Die span waarmee jy jouself identifiseer word deur die kleur wat jy dra bepaal.
As daar vanuit ’n teologiese perspektief na plek gekyk word, dan is daar geen twyfel dat plek ’n belangrike rol in die Bybel gespeel het nie. Die Bybel begin met die perfekte plek, Eden, waar God kies om in vertikale gemeenskap met die mens te wees en waar die mens in horisontale gemeenskap met mekaar kan wees (McGowan 2009:2). Die Ou Testament spreek duidelik van ’n definitiewe verhouding tussen God, mense en plek. ’n Groot deel van die Ou Testament sentreer rondom ’n volk wat op reis is na ’n plek wat aan Abraham beloof is, die beloofde land. Hoop en geloof word op hierdie belofte van plek gebaseer. Op reis is daar tye in die wildernis – ’n plek van verlatenheid, sonder hoop. Daar is ’n voortdurende spanning tussen plek en plekloosheid.
Die Keltiese Christendom het ’n sterk ingesteldheid vir plekke waar daar ’n raakpunt is tussen die fisiese wêreld en die geestelike wêreld. Hulle noem dit “thin places”. Wills (2011:loc.131) beskryf dit as momente in ons lewe waar die geestelike en die natuurlike wêrelde mekaar kruis en vernou tot ’n dun plek, ’n plek waar jy ’n skielike en kortstondige bewustheid ervaar van God se teenwoordigheid en nabyheid. In ’n boek met die titel Thin times and thin places: life lessons from the Labyrinth deur Joel W Kreger beskryf die outeur sy ervarings terwyl hy deur die verskillende labirinte op sy plaas gestap het. Sy verduideliking van die labirint as ’n dun plek is waardevol om ander dun plekke te kan identifiseer: