Bid met jou hele wese - Dr. Piet Muller
Bid met jou hele wese
Deur Dr. Piet Muller op 1 Maart 2012
'n Mens hoef nie net met woorde te bid nie. Jy kan ook met jou gedagtes bid, met jou verbeelding en met jou hele liggaam. Dink maar aan die Ortodokse Jode wat by die klaagmuur in Jerusalem bid, terwyl hul hele liggaam heen en weer wieg, of aan die Turkse Soefies wat biddend al in die ronde tol. Trouens, ons piëtistiese voorouers het ons geleer dat 'n mens op jou beste bid as liggaam en gees saam bid. Daarom moes ons saans met huisgodsdiens by ons stoele kniel. Voor slaaptyd, met hande in 'n biddende houding gevou, knielend by ons beddens.
Miljoene Moslems bid vyf maal daagliks, terwyl hulle op hul knieë staan met hul voorkoppe teen die grond. Dit is 'n gebruik wat van die Siriese Christene oorgeneem is. Hulle bid vandag nog so.
Wanneer 'n mens met jou hele liggaam bid, is die eerste stap om te sentreer, om tot rus te kom, soos wat 'n pottebakker 'n bal klei op 'n pottebakkerswiel vashou, totdat dit gesentreer is en kan ronddraai sonder om te wikkel.
'n Goeie manier om hiermee te begin is om stadig en doelbewus asem te haal. Sê vir jouself: "Ek weet dat ek nou inasem." Wanneer jy uitasem sê jy: "Ek weet dat ek uitasem." Wanneer jy dit 'n paar keer vir jouself gesê het terwyl jy asemhaal, sal jou asemteue vanself stadiger en rustiger raak.
Sê dan: "Heer, ek asem my kommer oor my maandelikse rekeninge voor u uit", of "oor my kind se eksamen..." Luister daarna net in stilte. As jou gedagtes wil dwaal, bring dit saggies terug na die hede deur jou dwalende gedagtes "uit te asem" en luister weer. Dit is merkwaardig hoeveel antwoorde op probleme 'n mens kry deur net bereid te wees om te sit en luister na wat in jou gemoed opkom.
Die Deense filosoof en teoloog, Søren Kierkegaard, het in sy Christelike Diskoerse van 'n man (hy self?) geskryf wat in alle erns begin bid het en hoe dieper en meer opreg sy gebede geraak het, hoe meer het hy besef dat gebed nie is om te praat nie, maar om te luister...
St. Hesigios van Vatos, een van die woestynvaders, het opgemerk: "Wanneer die hart stil geword het, sal dit insig in die hoogtes en dieptes van kennis ontvang. En die ore van 'n stil gees sal wonderlike dinge van God hoor."
Eeue later sou die Vlaamse mistikus van die dertiende eeu, Johannes van Ruysbroek, tot dieselfde gevolgtrekking kom: "'n Mens wat na binne gekeer is, na sy eie hart toe, verstaan en voel die innerlike betekenis van die Woord van God."
Nadat jy asemhaling as 'n manier van gebed gebruik het, kan jy ook jou hande gebruik om te bid. In sy klassieke boek, Celebration of Discipline, beveel Richard Foster aan dat 'n mens jou palms grond toe draai, as 'n simbool van jou bereidheid om jou sorge en probleme aan God oor te gee. Sê iets soos: "Ek gee my kommer en my angs aan God oor", of "my besorgdheid oor my kind", of wat jou ook al kwel. Dit is merkwaardig hoeveel rustigheid hierdie gebaar van oorgawe kan bring, sodat jou gedagtes daarna helder en rustig word en jy jou gesonde verstand kan gebruik om 'n oplossing vir jou probleme te vind. Want hoe meer gejaag en gespanne jy is, hoe kleiner word die kans dat jy 'n oplossing sal vind.
Draai nou jou palms boontoe en vra: "Heer, gee my insig in my kind se behoeftes en probleme." Of nog eenvoudiger: "Heer, vul my met u teenwoordigheid en wysheid..." Aanvaar wat in jou gedagtes opkom as 'n geskenk.
Visualisering as gebed
Ons eie gedagtes en verbeelding is self ryk bronne waaruit ons kan put om ons gebedslewe dieper te maak. In 'n tyd sonder boeke het Jesus van gelykenisse gebruik gemaak om sy boodskap oor te dra. In hierdie gelykenisse het hy elke sintuig van sy luisteraars aangespreek.
Jou gebede hoef dus nie net petisies of lofliedere aan God te wees nie. Jy kan gewoon jou oë toemaak en byvoorbeeld die dag oproep toe Jesus die gelykenis van die verlore seun vertel het. "Sien" in jou verbeelding waar Jesus staan of sit, "sien" die mense rondom hom, voel die temperatuur van die dag en verbeel jou jy ruik die geure van die veld, die warm broodjie wat 'n kind as padkos saamgebring het, of wat ook al. Lewe jou volkome daarin en luister nou hoe Jesus se woorde oor die verlore seun jou direk aanspreek.
Of verbeel jou jy is teenwoordig terwyl Jesus die saligspreuke tydens die bergrede uitspreek. Nadat jy jouself ingeleef het in die oomblik, kan jy die woorde van die saligspreuke stadig vir jouself herhaal: "Salig is die armes van gees..."
Die herhalende gebed
Trouens dit is glad nie nodig om "oorsponklike" woorde te gebruik terwyl jy bid nie. Jy kan Jesus se woorde self herhaal, of sê die gebed van Fransiscus. En jy hoef nie die woorde net een maal te sê nie, jy kan dit soveel maal herhaal as wat jy nodig vind, want elke herhaling sal jou na 'n dieper geestelike vlak bring waarvan jy nie eens bewus was nie.
Terwyl ek 'n aantal jare gelde deur my grootste lewenskrisis tot dusver gewerk het, het ek twee jaar lank Fransiscus se gebed as 'n pandwoord gebruik. Ná twee jaar ry ek een oggend in my motor, terwyl ek die gebed stil in my kop opsê. Skielik tref dit my tussen die oë. Die woorde "en waar daar onreg is (laat my) vergifnis (bring)..." is eintlik spesiaal vir my bedoel! Voordat ek nie kan vergewe nie, sal ek ook nie genesing vind nie! Hierdie was 'n sprekende voorbeeld van die merkwaardige vermoë van hierdie soort gebed om – soos waterdruppels wat sag maar aanhoudend op klip val – uiteindelik deur die hardste "geestelike korse" tot in die onbewuste te dring, waar die geestelike genesing moet plaasvind.
Stap as gebed
'n Mens kan ook bid terwyl jy stap of hardloop. Die meeste van ons het al beleef dat 'n mens van onrus en bekommernis spontaan heen en weer kan begin stap. Stap, veral as 'n mens afgemete en bewustelik stap – hoe stadiger hoe beter – het 'n kalmerende uitwerking. Wanneer 'n mens só wil stap, is dit natuurlik beter om dit te doen waar ander jou nie kan sien nie. Hulle kan jou dalk vreemd aankyk!
Stap so dat jy bewus kan wees van elke tree wat jy gee. Tel jou treë en sinkroniseer dit met jou asemhaling: in ... een ... twee, uit ... een ... twee. Aanvanklik mag jou uitasem langer wees as jou inasem: in ... een ... twee, uit ... een ... twee ... drie ... Moenie dat dit jou ontstel nie. Soos jy kalmer raak, sal dit later ewe lank word. Dit kan ook 'n week of meer duur voordat jou longe sterk genoeg is om op die ritme van in ... een ... twee ... drie, uit ... een ... twee ... drie ... te stap, maar uiteindelik sal dit tweede natuur word.
Wanneer jy dit kan doen, is die tyd reg om selfs 'n pandwoord of ook 'n langer gebed te gebruik terwyl jy stap. Maran...atha is 'n lekker pandwoord om op te stap. Jy kan natuurlik ook net op jou liggaams-aksie konsentreer, terwyl jy jouself oopstel vir wat uit die diepste van jou gemoed boontoe kom.
Die sewentiende eeuse Nederlandse mistieke digter, Jan Luyken, beskryf so mooi wat in 'n mens gebeur as jy jouself in stilte op hierdie manier vir God oopstel:
Daar kwaam Gij uit de diepten uitwaarts dringen
En als een bron mijn dorstig hart bespringen (besproei),
'n Mens kan natuurlik op dieselfde manier gewoonweg stap terwyl jy bid en niemand anders sal iets agterkom nie. Net so is dit maklik om stadig en doelbewus met 'n supermark-waentjie in jou hande te stap of met die bagasie-waentjie op 'n lughawe.
Jesus het ons geleer om ons "naaste lief te hê soos onsself", maar baie van ons hou eintlik nie van onsself nie – wat natuurlik 'n hindernis is op die weg van naasteliefde. 'n Goeie manier om onsself en ons naaste te leer lief kry, is om vir onsself dit toe te bid wat ons graag ons naaste toewens – en om dieselfde vir ons vyande toe te wens! Hiervoor is die liefdesgebed ideaal. Begin om eerste vir jouself te bid:
"Mag ek gelukkig en vervuld wees.
Mag ek heling ervaar en heel word.
Mag ek bewaar word van alle vorme van kwaad,
sodat ek sonder angs kan wees.
Laat my u innerlike vrede en welbehae ervaar.
(Pas die woorde aan soos dit jou eie omstandighede pas)
Bid dieselfde nou vir die persoon wat die heel naaste aan jou is en dalk vir nog een of twee mense uit jou kring van geliefdes en vriende. Bid dit daarna vir iemand teenoor wie jy "neutraal" staan, soos bv. 'n onderwyser en eindig jou gebed deur presies dieselfde vir jou "vyand" te bid, of vir die persoon met wie jy die heel minste oor die weg kom.
Die vrug van hierdie soort gebed is dat 'n mens vroeër of later besef dat alle mense presies dieselfde dinge as jyself begeer. Almal wil gelukkig wees en almal is bang vir swaarkry. Hierdie besef lei uiteindelik tot opregte deernis.
Een van die heel oudste maniere van bid, bid met 'n bidsnoer, is besig om weer pos te vat. Op vliegroetes en in openbare plekke is dit nie meer snaaks om mense met 'n bidsnoer te sien nie. Daar is waarskynlik nie 'n wêreldgodsdiens wat nie op die een of ander tydstip hierdie vorm van gebed beoefen het nie. Die twee bekendste bidsnoere in die Christendom is die Griekse komboskoni, 'n toutjie met verskillende knope vir verskillende gebede. Elke knoop is op so 'n manier gemaak dat dit 'n kruis vorm. Die ander een is die Katolieke rosekrans, met gebede wat meer spesifiek om Maria wentel.
Die Islam het 'n bidsnoer met nege-en-negentig krale, een vir elke naam van God in die Koran, terwyl die Hindoeïsme sowel as die Boeddhisme bidsnoere het wat uit honderd-en-nege krale bestaan. Die kort bidsnoer wat om die pols gedra word, is baie gewild. 'n Mens tas die krale een vir een met jou vingers af, terwyl jy jou pandwoord opsê.
Omdat 'n bidsnoer wat om die pols gedra kan word die mees praktiese vorm vir die moderne lewe is, het die skrywers van hierdie boek 'n kort bidsnoer ontwerp wat ook voorsiening maak vir verskillende gebedstye per dag: vir wanneer 'n mens wakker word, vir laat-oggend, vir middagete, vir die namiddag en die aand. Eindig die dag af met 'n gebed of 'n reeks gebede – of selfs net jou pandwoord – op die bidsnoer net voor jy gaan slaap. Word 'n mens in die nag wakker, kan jy die hele reeks gebede herhaal.
Hierdie bidsnoer bestaan uit groepe van vyf krale en tussen elke groep een van 'n ander kleur. Elkeen van hulle dui een van die gebeds-ure van die dag aan, met vyf krale tussen elkeen vir elke keer wanneer die gebed herhaal word. Die snoer begin die oggend met Ons Vader-Moeder:
Vader-Moeder wat die bron van Alles is,
Laat u onbekende naam,
in my lewe sigbaar word.
Gee my vandag brood om te eet
En skryf my skuld af
Soos ek ook my skuldenaars se skuld afskryf.
Bewaar my van gedagtes, woorde en dade
Wat slegte gevolge kan hê.
Want aan u behoort die koninkryk, die krag en die heerlikheid.
Nou en altyd en tot in ewigheid. Amen
Hierdie gebed kan dan vyf keer herhaal word, sodat elke herhaling jou dieper en dieper in stilheid kan inlei. Omdat 'n mens nie die gebede hard hoef te sê nie, kan jy selfs tussen ander mense op hierdie manier bid, sonder dat dit hulle sal steur. Wanneer jy die gebed vyf keer herhaal het, sal jou vingers vanself rus op die kraal wat die eerste gebed van die tweede skei. Dit is die tydstip waarop die eerste gebed afgesluit kan word met woorde uit die Griekse kerkvader, Johannes Chrisostomos (8ste eeu):
Heilige ontfermer trek my terug tot u o God.
Vir mid-oggend bid 'n mens die volgende kort gebed:
Laat alles wat ek vandag doen van u getuig,
En laat my hart gloei van liefde.
(Na Meister Eckhardt)
Die volgende gebed val saam met middagete, maar kan ook gebid word wanneer 'n mens nie eet nie. Wanneer 'n mens nie aan tafel sit nie, is dit die geskikte tyd om hierdie gebed ook vyf maal te herhaal:
Die kos wat ons eet is die liggaam van die kosmos.
Dit is 'n geskenk van die hemel en die aarde:
van die see, die wind en die wolke,
die warmte van die son,
die vrugbaarheid van die aarde
en van mense se harde werk.
Maak my waardig om dit te mag eet.
(As formele tafelgebed kan die volgende bygevoeg word)
Laat ons nie vergeet dat iets moes sterf sodat ons kan lewe nie
en dat dit eendag ook ons voorreg sal wees om met ons liggame
U kringloop van lewe te help onderhou.
Die volgende bidperiode is tussen 15:00 en 16:00. Dan bid ons weer 'n gebed van Meister Eckhardt:
Skep in my binneste 'n rein hart, o Heer,
Waarmee ek u en u skepping kan liefhê.
Teen slaaptyd volg die laaste gebed in die dag se siklus:
Dankie dat ek vandag deel van die kosmos kon wees.
Vul my met u teenwoordigheid
En met u stilte
Sodat my binneste getransformeer kan word,
En ek ook die klein wêreldjie rondom my kan help transformeer.
Sluit die dag se siklus af deur Johannes Chrisostomos se woorde soveel keer te herhaal as waaraan jy 'n behoefte het:
Heilige ontfermer trek my terug na u o God.
Ouer mense wat dikwels snags wakker word en nie weer kan slaap nie, kan die volle bidsnoer gebruik om hierdie tradisionele gebed te bid:
Heer, ek weet dat ek elke dag ouer word en nie meer jonk is nie,
ek weet dat ek geneig is om siek te word en nie altyd gesond sal wees nie.
Ek weet dat ek bestem is om te sterwe en nie vir altyd sal lewe nie.
Ook weet ek dat my geliefdes net so verganklik is soos ek
en dat ons eendag van mekaar sal moet afskeid neem.
My lewe word gevorm deur alles wat ek sê en dink en doen.
My eie gedagtes is die grond waarop ek staan.
Skep in my 'n rein hart o Heer,
sodat u vreugde kan hê in wat ek dink en doen.
Anders as wat ons hedendaagse kultuur wil voorgee, is dit nie morbied om oor 'n mens se dood te mediteer nie, maar juis uiters bevrydend en die beste manier om die vrees vir die dood en vir afskeid en hartseer te besweer. Al die gebede op die bidsnoer kan natuurlik ook in een deurlopende sitting op dieselfde manier gebid word, byvoorbeeld op 'n lang reis of tydens 'n siekbed. Ook wanneer jy in die laatnag wakker word en nie weer kan slaap nie. 'n Mens kan jou pandwoord ook op die bidsnoer bid.
Wanneer 'n mens die bidsnoer gebruik bid jy nie net met woorde en/of gedagtes nie, maar ook met jou onrustige vingers. Dit is hierdie kombinasie wat deur die eeue heen die bidsnoer so gewild gemaak het.
Dr. Piet Muller, is die redakteur van 'n nuwe boek wat in April op die rakke sal verskyn: KOM ONS BID, Gebede vir vandag. Dr. Abel Pienaar, Ds. Gert Janse van Rensburg, Johan Herholdt en 'n paar ander het saam geskryf aan hierdie boek.