En dié twee sinne in 'n vergeelde brief word 'n storie van jongmensverlange en die patos van oorlog.
Om 'n historiese jeugboek te skryf, is om te reis ... soveel verskillende wêrelde op soveel wyses te ontdek.
Jy gesels met mense. Lees name op gedenksuile en toegegroeide grafstene; kyk hoe ou hande 'n sweep vleg, en lig 'n mauser teen jou skouer.
Jy lees en leef die tydperk waaroor jy wil skryf. Want soveel as moontlik wil jy uitvind, soveel as moontlik kén.
Ek kan nou maar eenmaal nie die storie klaarskryf as ek nie die omgewing waar dit afspeel self ervaar het nie. Ek moet die son voel, die stof ruik, die wind deur die blare hoor, die lig op die water sien. Vir die Melrosehuis storie het ek ure deur die huis en park gedwaal; en op die stoep gesit om te ervaar hoe dit is - en hoe dit kon wees.
Soms meld die hoofkarakter hom of haar self aan. Ander kere is dit nie so maklik nie, en moet mens eers 'n entjie met die storie vorder voordat die karakters méns word.
Dis dieselfde met 'n storie en gebeure. Soms is die invalshoek en moontlike storie vroeg reeds deel van die soek- en skryfproses. Maar meermale neem dit maande se soek en dink en skryf en oorskryf voordat 'n storie uitkristalliseer. Die skrywer moet immers uit 'n magdom moontlikhede kies. Uit die groot historiese momente selekteer én besluit watter klein alledaagse belewenisse en krisisse gebruik gaan word.
Maar die reis is nog lank nie verby wanneer mens die inligting, plek, storie en karakters het nie - nou is dit net 'n dieper reis:
Dié besondere kind wat midde-in die gebeure is: Wie is sy? Hoe beleef sy die dinge om haar? Hoe voel dit as jou lieflingbroer sneuwel? Wat maak jy as 'n figuur uit die verlede onverwags 'n deur oopmaak?
En hoe sou hierdie kind die besondere ruimte ervaar het? Hoe lyk die tentkamp vir 'n 12-jarige? Die see vir 'n 16-jarige? Hoe ervaar hy, wat in die Vrystaatse vlaktes grootgeword het, gevangeneskap op 'n morggrootte eiland?
Die oorlogstories wat ek as kind gelees het, het altyd seuns as hoofkarakters gehad. Dis hulle wat al die avonture beleef het - dit, terwyl die meisies op die plaas gebly het en as romantiese afleiding gedien het. Ek kan my nie herinner dat ek 'n storie gelees het wat in 'n konsentrasie- of krygsgevangenekamp afspeel nie. Helena in die tyd van die tente was waarskynlik 'n soort reaksie hierop. In die verhaal van die 12-jarige Helena word die gesin weggevoer en na Irene konsentrasiekamp.
Met die navorsing vir Helena het ek die eerste keer bewus geword van die groot aantal vrouens en kinders wat in die oorlogtyd in die veld rondgeswerf het. Dit is die agtergrond waarteen Dirkie Drieka Frederika afspeel.
Die Meisie van Melrosehuis is 'n eietydse storie. Ná 'n bomontploffing by die Melrosehuis en die verskyning van 'n geheimsinnige figuur, raak die 14-jarige Sonja bewus van die verlede en hoe dit mense geraak het.
Helena en Dirkie se stories het om 'n derde perspektief gevra: dié van 'n jong seun se ervaring in 'n krygsgevangenekamp. Op Johannes se eiland handel oor Johannes se ervaringe as gevangene in Groenpunt en op Bermuda. Ongelukkig kon geen uitgewer nog gevind word vir Johannes se storie nie.
Op die oog af lyk dit na algemeen aanvaarde kriteria - en verwagtinge waaraan 'n skrywer graag sal wil voldoen. - Maar só eenvoudig is dit ook nie:
Stephens (1992:205) is van mening dat 'n werk wat volgens hierdie kriteria gelees word, 'n kragtige ideologiese werktuig is. Volgens hom is die historiese kinderboek nie 'n geisoleerde werk nie, maar die produk van besliste/vaste ideologiese bedoelinge en wat binne 'n spesifieke en komplekse kulturele agtergrond geskryf en gelees word.