Die geskiedenis van die geneeskunde (2)
Die geskiedenis van die geneeskunde (2) � Klik hier vir hoofstuk 1 � Klik hier vir hoofstuk 3
Lykestelers en liggaamshelers
REGS: Detail van die skildery Die Kwaksalwer (omstreeks 1785) deur Franz Anton Maulbertsch. Dit toon �n barbier wat besig is om sy lyf tandarts te hou en in �n pasi�nt se mond rondwoel.
Sal jy jou haarkapper vra om jou seer tand te trek of, nog erger, om �n groot maagoperasie op jou uit te voer? Daar was �n tyd toe mense wel sulke dinge gedoen het. Die sewentiende, agttiende en negentiende eeu is deur verskeie revolusion�re wetenskaplike ontdekkings gekenmerk, maar sekere bisarre gelowe en praktyke het steeds in die geneeskunde voortgeleef... nie die minste nie die praktyk om snags in die begraafplase rond te sluip, grafte oop te grawe en die lyke uit die kiste te steel...
Teks hoofsaaklik uit Huisgenoot se Ons Wonderlike W�reld
Grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com
D IS skuins n� middernag. �n Koue wind sidder oor die Skotse laaglande. �n Ronde maan koes-koes agter digte, swart wolke in.
BO: �n Voorstelling van �n lykrower in �n be­graafplaas. Dit kan nogal belangrik wees om tussen die begrippe lyfroof en grafroof te onderskei. �n Lykrower steel �n lyk; �n graf­rower steel in die re�l die kosbare dinge in �n graf of tombe wat saam met die oorledene begrawe is, soos waar die skatte van gestor­we farao�s in die verre verlede uit hul graf­kelders gesteel is.
Krediet: MSKARG JY sou dink dat almal in die bed en vas aan die slaap moet wees, maar in �n begraafplaas beweeg drie skadubeelde heimlik tussen die grafstene. Wanneer die maanlig op hulle val, sien jy dat hulle pikke en grawe met hulle saampiekel.
Skielik gaan staan hulle langs �n vars graf. Hulle begin grawe. �n Halwe meter diep, een meter� totdat hulle uiteindelik by die doodkis uitkom.
Dan, met �n paar sterk ysterhake, trek hulle die deksel van die kis af en daarna tel hulle die dooie liggaam uit die graf uit. �n Minuut later is hulle weg, met die lyk en al.
Dit klink alte veel soos iets uit �n grillige Dracula-fliek, maar lykroof was iets algemeens in die agttiende- en negentiende-eeuse Skotland.
Al hoe meer mense het in die medisyne gestudeer en steeds meer lyke was vir ontleding nodig. Studente is egter slegs toegelaat om met die kadawers van misdadigers te werk.
Lykrowers het gekyk waar dooies begrawe word en dan die lyke gaan opgrawe om hulle vir �n aansienlike bedrag aan anatomiste in Edinburgh te verkoop.
Familielede van oorledenes het sulke diewe probeer afskrik deur beroepswagte te huur om die grafte op te pas, of deur groot ysterhokke bo-op die grafte te plaas.
Maar die disseksie (ontleding) van onopge�iste lyke van armehuise en hospitale is tog uiteindelik gewettig. Lykroof is daardeur die nekslag toegedien.
DIE sewentiende, agttiende en negentiende eeu is deur revolusion�re wetenskaplike ontdekkings gekenmerk, wat ook tot ontsaglike vorderings in die geneeskunde gelei het.
Een van die vroegste baanbrekers van die moderne medisyne was �n Engelse dokter genaamd William Harvey (1578-1657). Sedert die tyd van Galenus (kyk die vorige aflewering in hierdie reeks) is geglo dat bloed van die hart af na die res van die liggaam vloei deur twee soorte buise�slagare en are�en met dieselfde pad langs na die hart toe terugkeer.
REGS: William Harvey, geskilder toe hy nagenoeg vyftig jaar oud was.
Krediet: detail van �n skildery deur �n onbekende kunstenaar in die National Portrait Gallery in Londen / via Wikipedia
Harvey het sowel die lyke van mense as die karkasse van diere ontleed en besef dat die hart bloed deur die slagare na alle dele van die liggaam pomp en dat die bloed dan deur die are terugkeer na die hart.
Harvey se ontdekking was �n belangrike deurbraak in die mediese geskiedenis, want daar is aangetoon dat �n mens die samestelling van die liggaam eers reg kan begryp as jy sy werkinge verstaan.
IN DIE middel van die 1600�s het �n Nederla