Sitrusplase loop deur oor ‘gek’ looneiseDie onluste in die omgewing van Kirkwood. (Foto: Verskaf) Groot skade is aan plase in die omgewing van Kirkwood in die Oos-Kaap aangerig sedert sitruswerkers verlede week in aandrang op loonverhogings daar begin opruk het. Sommige boere vertel hul vrugteboorde, skadunette, trekkers en spuitmasjiene is sedert verlede Woensdag aan die brand gesteek, terwyl besproeiingstelsels uit die grond geruk is. Paaie na Kirkwood is intussen weer Maandagoggend met brandende buitebande versper. ’n Sogenaamde “wegbreekgroep” vir plaaswerkers eis met die ondersteuning van die burgerregtegroep Sanco (South African National Civic Organisation) betaling van R30 per uur en ’n voorsorgfonds. Die minimumloon is tans R23. Rolspelers in die sitrusbedryf sê egter dié eise is nie haalbaar nie. “Dit is onrealisties. Dit is heeltemal gek,” sê Hannes de Waal, uitvoerende hoof van die Sondagsrivier-sitrusmaatskappy (SRCC). “Die probleme in die sitrusbedryf strek wyd. Ons het veral baie probleme wat spruit uit die oorlog in Oekraïne. Daar is ’n groot persentasie van ons vrugte waarvoor daar nie nou ’n mark gaan wees nie. Intussen sit ons met verskepingskoste wat in die laaste twee jaar verdubbel het. “Ons almal in die sitrusbedryf probeer in hierdie stadium net gelyk breek en oorleef totdat die situasie in die buiteland swaai.” Die onluste in die omgewing van Kirkwood. (Foto: Verskaf) Brig. Tembinkosi Kinana, polisiewoordvoerder, sê stakende sitruswerkers het Woensdag ’n memorandum met hul eise aan die owerhede by die Sondagsriviervallei-munisipaliteit oorhandig, voordat groepe stakende betogers toegang tot Kirkwood en Addo met brandende buitebande versper het. Grootskaalse skade op plase in die omgewing is daarna aangerig. Lede van die polisie in Gqeberha en omliggende polisiestasies se eenhede vir openbare orde is ontplooi en minstens agt sake is aanhangig gemaak wat verband hou met saakbeskadiging of die peuter met noodsaaklike infrastruktuur. Nog geen inhegtenisnemings is gemaak nie. Minette Bosman, ŉ plaaslike raadslid, het vanoggend aan Maroela Media gesê geen skade is in dié stadium op Kirkwood self aangerig nie, hoewel toegang tot die dorp weer versper is. Minstens twee skole – Hoërskool Kirkwood en St. Colmcille Sekondêre Skool is in dié stadium gesluit weens die voortslepende onluste. Bosman dra nie kennis van vrugteboorde wat aan die brand gesteek is nie, maar getuig ook van groot skade aan minstens een plaas in die omgewing verlede week. Die onluste in die omgewing van Kirkwood. (Foto: Verskaf) “Die inwoners van Kirkwood is maar op ons hoede. Ons hoop daar kom binnekort ŉ vreedsame oplossing.” Volgens Kinana is die betogings in dié stadium vreedsaam hoewel die situasie deurgaans gemonitor word. De Waal sê op sy beurt rolspelers in die sitrusbedryf kan nie toelaat dat ’n “wegbreekgroep wat hulself in ’n magsposisie geplaas het” werkers in die sitrusbedryf opsweep en werkplekke ontwrig nie. Hy vertel ’n soortgelyke situasie het hom in 2018 in die omgewing van Kirkwood afgespeel. “Baie het sedertdien gebeur. Die sitrusbedryf het sterk bande met die gemeenskap gebou. Ons het omtrent R23 miljoen bestee om te sorg dat lede van die gemeenskap water en elektrisiteit in die Sondagsriviervallei het – selfs sover soos Paterson. “Ons het die dienste van ŉ sosioloog bekom en deurgaans opleiding – selfs vir dié wat nié in die sitrusbedryf werk nie – verskaf.” Rolspelers in die sitrusbedryf het nou in die lig van die jongste onluste verskeie vergaderings, waaronder vergaderings met Sanco, die sogenaamde wegbreekgroep, produsente en die plaaslike burgemeester, belê in ’n poging om ’n oplossing te vind. “Ons soek na ’n oplossing en ons het empatie, maar ongelukkig het iemand ’n onrealistiese doelwit gestel.”