Deja Vu | Life in B Major
Previous PostKings & Queens of Music August 17 2007Next PostThe boys in blue, black, brown Van Niekerk – My Familie
Category: Van Niekerk
IZAK ANDRIES (LEEUBOUD/LEEUWBOUT) VAN NIEKERK
STAMVADER CORNELIS GERRITSZ VAN NIEUKERK (NIJKERK)
CORNELIS GERRITSZ VAN NIEUKERK, die stamvader van die Van Niekerks in Suid-Afrika, is gebore in ongeveer 1670 in Nijkerk, Gelderland, Nederland en sterf kort voor 15 Augustus 1710 in die Kaap.
Die van “van Nijkerk, van Nieukerk, van Nieukerken” wys moontlik die familie se herkoms uit die dorpie Nijkerk op die Veluwe in Gelderland, Nederland. Volgens Wikipedia: “The name Nijkerk stems from Nieuwe Kerk -Dutch for New Church.”
Die datum van Cornelis se aankoms in die Kaap is ook onbekend. In 1671 het twee broers, Jacob en Dirk en Jakob van Niekerk na die Kaap gekom, maar albei is later terug na Nederland. Daar is egter geen bewyse dat hulle familie van Cornelis was nie.
Cornelis trou op 1 April 1691 in Kaapstad met die 15-jarige MARIA VAN DER WESTHUIJZEN, dogter van Pieter van der Westhuizen en Maria Hendriks Winkelhausen. Sy is gedoop op 6 Oktober 1675 in Kaapstad en sterf in 1734 op die plaas “Droogevallei”, Malmesburg distrik. Haar tweede huwelik is met Samuel Walters 22 Maart 1711 in Stellenbosch.
Transkripsie uit die doopregister van die NG Kerk, Kaapstad:
1691 – Den 1 April. sijn in den huijwelijken staet vereenigt Cornelis Gerritsz van Nieukerk jonghman met Maria van de Westhuijsen jongedoghter van de Caep de Goede Hoop.
Cornelis was ‘n burger van Drakenstein en het in 1706 deelgeneem aan die stryd teen Willem Adriaan van der Stel. Hy is saam met nege ander Vryburgers voor die Raad van Justisie gedaag weens opstand teen die Owerheid maar het nie opgedaag hofsitting nie. In hul afwesigheid is hulle elk met 200 Riksdalers beboet en vir 5 jaar na Mauritius verban. Hulle was ook onbevoeg verklaar om enige openbare ampte te beklee.
Op Donderdag 2 Oktober 1732 is aangeteken dat “7 morgen 420 roeden” grond bygevoeg is by Gerrit van Nieuwkerken se plaas “Mosselbanck”, in die “Tijgerbergen”
‘n Afskrif van ‘n kontrak tussen die vryburger Cornelis Gerritsz van Nieuwkercken en Hendrik Jansz van Lunenbergen, ‘n soldaat in diens van die VOC vir sy dienste as boukneg en werker vir die tydperk van een jaar in ruil vir ‘n maandelikse salaris van twaalf gulde asook losies en inwoning. Bron: Corney Keller –eGGSA.
Vroeg reeds het verskeie families hulle in die Noordweste gevestig terwyl andere weer na die grensdistrikte uitgewyk en gevolglik het baie aan die Groot Trek deelgeneem.
Volgens die “Inventarium van de naargelaaten goederen van wijlen Cornelis Nieukerk” gedateer 15 Augustus 1710 word Cornelis oorleef deur sy vrou en ses kinders. Hy laat hulle onder andere die volgende na: (Bron: MOOC8/2.41)
‘n Plaas in die Tygerberg (tans Bloemendal, Durbanville), ‘n onbewoonde plaas aan die Oud Kuijlsrivier, 9 slawe, huisraad, bougereedskap, plaasimplemente, gewere, 60 beeste, 700 skape, 8 perde en 3 varke.
‘n Uittreksel uit ‘n berig in “Die Burger” gedateer 29 Februarie 2008:
“Die hoofplaashuis dateer van die vroeë 1700’s, maar dit is in die 1920’s aansienlik gemoderniseer. Al die geboue van die plaasopstal sien daar taamlik verwaarloos uit. Indien dit deur ’n bewaringsbewuste eienaar gerestoureer word, sal die plaas se aansien én waarde ongetwyfeld verdubbel. Bloemendal is oorspronklik in 1702 aan Cornelis van Niekerk uitgegee. ”
Verder word berig in “Die Burger” gedateer 14 Maart 2008 dat Tokyo Sexwale Bloemendal aangekoop het vir R105 miljoen.
Na Maria se dood in 1734 word haar drie plase, de Tijgerberge, Droogevallei en Hoorenbosch, asook ‘n opstal op die plaas Zeekoeivalleij verkoop. Sy laat ‘n boedel van 84,211 Kaapse Gulden na, waarvan haar vier van Niekerk- en drie Walters-seuns elkeen 8,643 Kaapse Gulden ontvang.
‘n Transkripsie uit die Resolusies van die Politieke Raad van die Kaap die Goeie Hoop, gedateer “Donderdag den 2e October 1732, voormiddags”:
Sijnde vervolgens meede de onder uijtgedrukte landerijen, alle in de Tijgerbergen geleegen, teegens vier schellingen voor ijder morgen jaarelijx voor den tijd van vijftien agtereenvolgende jaaren op het daarom gedaane versoek in erfpagt uijtgegeven geworden, namentlijk aan Matthias Bergsted 11 morgen 350 quadraet roeden bij sijn plaats gent. Graanendorp; Hendrik Oostwald Eksteen 16 morgen 443 roeden bij desselfs plaats Lowensteijn; denselven 14 morgen 581 roeden bij even gen. plaats; gem. Eksteen 8 morgen 407 roeden bij sijn plaets Elsjescraal genaamt; Johannes Kruijwagen 29 morgen 562 roeden bij sijn plaats de Kleijne Stinkrivier; denselven 13 morgen 375 roeden bij zijn plaats genaamt Roosenboom; gem. Kruijwagen 3 morgen 336 roeden bij desselfs plaats genaamt Maastrigt; Jurgen van den Heever 39 morgen 220 roeden bij sijn plaats de Klipheuvel; denselven 4 morgen en 480 roeden bij desselfs plaats Meerendaal; Anthonij Visser 32 morgen 413 roeden bij sijn plaats Diemersdaal; Gerrit van Nieuwkerken 7 morgen 420 roeden bij sijn plaats de Mosselbanck; Lucas Meijer 18 morgen 500 roeden bij zijn plaats Lugtenburg; Michiel Heijns 12 morgen 143 roeden bij zijn plaats Clara Annaas Fonteijn; Pieter van de Westhuijsen 13 morgen 450 roeden bij zijn plaats Westendaal; en Geertruij van der Bijl, weeduwe Harmanus van Brakel, 18 morgen 243 roeden bij haar plaats het Rondebosje genaamt. Sullende om een effen reekening bij den cassier en ‘s Comps. boeken te kunnen houden, den datum der erfpagtbrieven van voorsz. landerijen, gelijk de voorgaande die reets van bouwland sijn afgegeven, meede op den 1e September deeses jaars werden gesteld.
CORNELIS GERRITSZ VAN NIJKERK en MARIA VAN DER WESTHUIJZEN se kinders: (Aeltie (Aletta), Gerrit, Johannes, Pieter (Petrus), Lena (Helena) en Bernhardus)
1. Aeltie (Aletta) van Nieukerk is gedoop op 4 Januarie 1693 in Kaapstad en sterf voor 1713 in die Kaap. Sy trou op 10 Mei 1711 in die Kaap met Anthonie van Rooyen, baashuistimmerman. Hy is gebore in ongeveer 1690 in Culemborg, Nederland en sterf in die Kaap. Anthonij koop later die plaas “Bloemendal” by Aletta se stiefpa, Samuel Walters. 1693 Den 4 Januarij een kint gedoopt waer van vader is Cornelis Nieukerk, de moeder Maria van de West- huijsen, tot getuijge stont Maria Hendriks, ende is genaemt Aeltie.
2. Gerrit van Nieukerk is gebore in ongeveer 1695. Den 18 dito (September) een kind van Cornelis van Nieukerken en Maria van Westhuijsen gent Gerrit, getuijgen de vaeder en Maria Pieterse .
3. JOHANNES van Nieukerk is gebore in ongeveer 1697 en sterf in 1744.
4. Pieter (Petrus) van Nieukerk is gedoop op 2 April 1702 in Kaapstad en sterf voor 1765 in die Kaap. Hy trou op 14 November 1734 in Kaapstad met Maria Taillefert. Maria is gebore in ongeveer 1712 in die Kaap, gedoop op 13 Januarie 1714 en sterf ongeveer 1772 in die Kaap.
5. Lena (Helena) van Nieukerk is gedoop op 9 November 1704 in Kaapstad. Sy trou op 28 Maart 1723 in Stellenbosch met Johannes Pleunis. Johannes is gebore in ongeveer 1690 in die Kaap en sterf in 1735 in Stellenbosch. Hy was in diens van die HOIK, eers as adelbors, daarna as assistent tot Landdros van Stellenbosch en later as sekretaris en boekhouer van Stellenbosch. Hulle het geen kinders gehad nie.
6. Bernhardus van Nieukerk is gedoop op 20 Januarie 1709 in Kaapstad. Hy trou op 29 Julie 1746 in die Kaap met Aletta Hendrina van den Heuvel. Sy is gedoop op 25 Februarie 1725 in die NG Kerk, Stellenbosch en sterf op 9 Mei 1767 in die Kaap.
JOHANNES VAN NIEUKERK is gedoop op 15 September 1697 in Kaapstad en sterf in Desember 1744. Sy testament is gedateer 1 April 1741 en geliaseer op 8 Januarie 1745.
Johannes was ‘n boer op die plaas “De Brackefonteijn”, agter die Coeberg. Volgens sy boedelinventaris het die plaashuis bestaan uit ‘n “voorhuijs” met ‘n kamer aan beide kante, ‘n kombuis en ‘n graanstoor op die werf. Hy het 20 slawe besit.
Hy het ook nog ‘n leenplaas, “Outeniquasdrift over de Gouwert Rivier” besit en was mede-eienaar met sy broer Gerrit van die plaas “Sandvloet” in Drakensteijn.
‘n Transkripsie uit die Resolusies van die Politieke Raad van die Kaap die Goeie Hoop, gedateer “Dingsdag den 25 November 1732, voormiddags”:
Laastelijk sijn de volgende landerijen, alle soo aan de Coeberg, Blaauwe Berg als in de Tijgerbergen geleegen, voor den tijd van vijftien agtereenvolgende jaaren, ende sulx voor vier schellingen ider morgen jaarelijx in erfpagt verleend, als aan Adam van Dijk 20 morgen 236 quadraat roeden bij sijn plaats, gent. de Kleijne Oliphandscop; Adriaan Louw 23 morgen 487 roeden bij desselfs plaats de Goede Ontmoeting; Thobias Mostert 20 morgen 82 roeden bij sijn plaats de Coeberg; Johannes Möller 24 morgen 128 roeden bij sijn plaats Cuijperscraal; Johan Cuijperman 13 morgen 461 roeden bij desselfs plaats Ongegunt; Ernst Mostert 17 morgen 137 roeden bij desselfs plaats de Brackekuijl; Borgert van Dijk 21 morgen 126 roeden bij sijn plaats Contermanscloof; Nicolaas Laubser 16 morgen bij sijn plaats de Rustplaats; Flores Maijboom 17 morgen 472 roeden bij desselfs plaats de Plattecloof; denselven 17 morgen 172 roeden bij sijn plaats de Grendel van de Plattecloof; Johannes van nieukerken 18 morgen 575 roeden bij sijn plaats de Brackefonteijn; Steven Gous  30 morgen 30 roeden bij sijn plaats Berg en Daal; Johannes Maijboom 27 morgen 288 roeden bij desselfs plaats Oortmanspost; en eijndelijk aan Hendrik Greef 16 morgen 72 roeden bij sijn plaats de Hoogecraal genaamt. Sullende om soodanige reedenen als bij resolutie van den 2 October jongstleeden insgelijx sijn uijtgedrukt, namentlijk om een effen reekening bij den cassier en in ‘s Comps. boeken te kunnen houden, den datum der erfpagtbrieven van gemelte land op den 1 September deeses jaars gestelt werdende, van dien tijd af aan moeten ingank neemen.
Johannes trou op 21 Desember 1727 met Engela Helena Plooij, dogter van Hendrik Plooij en Margareta Gildenhuijsen. Engela is gedoop op 19 Januarie 1710 in die NG Kerk, Kaapstad. Haar nadoodse inventaris is gedateer 8 en 9 Maart 1738. Hulle het vyf kinders gehad.
Na Engela se dood in Maart 1738 trou Johannes 10 maande later op 20 November 1738 in Drakenstein met ANNA VAN STADEN, dogter van Willem van Staden en Cornelia Venter. Anna is gebore in 1718 en gedoop op 24 Julie 1718 in Stellenbosch. Sy sterf in 1753 op die plaas, “De Brackefonteijn” agter die Koeberg.
JOHANNES en Engela Helena Plooij, se kinders: (Hendrik Cornelis, Maria Margaretha, Johannes Sameul, Albertus Bernhardus en Engela Helena)
1. Hendrik Cornelis van Niekerk is gedoop op 6 Maart 1729. Hy trou met Aletta Heyns op 26 April 1750. Aletta is 30 September 1725.
2. Maria Margaretha van Niekerk is gedoop op 2 Maart 1732 en trou op 28 April 1748 in Stellenbosch met Hendrik van der Westhuyzen. Hendrik is gedoop op 11 Oktober 1722 in Stellenbosch.
3. Johannes Sameul van Niekerk is gedoop op 22 November 1733.
4. Albertus Bernhardus van Niekerk is gedoop op 18 Desember 1735. Albertus trou drie maal; eerste huwelik met Helena van der Westhuyzen en na haar dood met Elisabeth Catharina Lamprechts en laastens met Petronella Helena Laubscher. Hy sterf op 18 Junie 1812.
5. Engela Helena van Niekerk is gedoop op 26 Januarie 1738.
JOHANNES en ANNA VAN STADEN se kinders: (Willem Pieterr en Gerrit)
6. Willem Pieter van Niekerk is gebore op 13 Augustus 1741 en sterf in 1785. Hy trou met Catharina Susanna Vermeulen, dogter van Sybrand Vermeulen en Francina Groenewald.
7. GERRIT van Niekerk is gedoop op 10 Maart 1743.
GERRIT VAN NIEKERK is gedoop op 10 Maart 1743 in die NG Kerk, Kaapstad.
Hy trou op 8 Augustus 1773 in Swellendam met MARIA ELIZABETH MEIJER, dogter van Izaak Meyer en Maria Loots van Swellendam. Sy is gedoop op 18 Oktober 1750.
GERRIT VAN NIEKERK en MARIA ELIZABETH MEIJER se kinders: (Anna, Maria Elizabeth, Agatha Catharina, Johannes Wilhelmus, Engela Adriana, Gerhardus Josua, Izaak Andries, Albertus Petrus Bernardus en Lucas Cornelis)
1. Anna van Niekerk is gedoop op 19 Maart 1775 getroud met Willem Adriaan van Niekerk.
2. Maria Elisabeth van Niekerk is gedoop op 30 Maart 1777 in Swellendam en getroud met Theodorus Potgieter.
3. Agatha Catharina van Niekerk is gedoop op 25 April 1779.
4. JOHANNES WILHELMUS van Niekerk.
5. Engela Adriana van Niekerk is gedoop op 23 Mei 1783 en getroud met Lodewyk de Jager.
6. Gerhardus Josua van Niekerk is gedoop op 2 Februarie 1787 en getroud met Margaretha Johanna Strijdom.
7. Izaak Andries van Niekerk is gebore in 1790 in Swellendam en sterf op 28-jarige ouderdom in 1818. Hy was getroud met Johanna Catharina Lambrechts.
8. Albertus Petrus Bernardus van Niekerk is gedoop op 25 September 1791 in Drakenstein en sterf op 25 August 1851. Hy was getroud met Francina Johanna Josina de Villiers en Cornelia Johanna Kleynsmit.
9. Lucas Cornelis van Niekerk is gedoop op 10 Mei 1795 en getroud met Margaretha Johanna Louw.
JOHANNES WILHELMUS van Niekerk is gebore op 26 Mei 1780 en gedoop op 18 Februarie 1781 in Swellendam. Hy sterf op 13 Junie 13, 1863 op die plaas “Welgedacht” distrik Dannhauser, Natal. Hy verlaat die distrik Uitenhage in 1837 as deel van die Karel Landman trekgeselskap en neem ook deel aan die slag van Bloedrivier. Hy trou op 6 Oktober 1805 in Swellendam met MARGARETHA MARIA SPIES, dogter van Johannes Jacobus Spies. Sy is gedoop op 18 Oktober 1750 in Swellendam. Na haar dood trou hy met Maria Catharina van Wyk, dogter van Andries van Wyk. Sy is gebore op 29 Maart 1802 en gedoop op 23 Mei 1802
JOHANNES WILHELMUS en MARGARETHA MARIA SPIES se kinders: (Izak Andries, Margaretha Johanna, Johannes Jacobus, Maria Elizabeth, Theodorus Ernst, Anna Wilhelmina en Angenessa Johanna)
1. IZAK ANDRIES van Niekerk.
2. Margaretha Johanna van Niekerk is gedoop op 8 April 1808 in Swellendam en sterf op 23 August 1889 op die plaas “Brandbach”, noord-oos van Cullinan. Sy trou op 17 Augustus 1828 met Daniël Malan. Die gesin het in 1839 begin trek na die binneland en in 1840 hul gevestig op die plaas “Malanskraal”, dist. Heidelberg en in ong. 1850 op die plaas “Brandbach”, distrik Cullinan.
3. Johannes Jacobus van Niekerk is gebore op 25 August 1809 en gedoop op 1 Oktober 1809 in Swellendam. Hy sterf op 10 Oktober 1869 in Winburg en is begrawe op die plaas “Morgenzon”, Rosendal, Vrystaat. Hy was getroud met Martha Maria Pienaar. Johannes trek saam met sy famielie, as deel van die Karel Landman trekgeselskap, uit die Onder-Boesmans area, Uitenhage na Natal. Later het die gesin hul gevestig in die omgewing van die huidige Rosendal.
4. Maria Elisabeth van Niekerk is gebore op 19 Maart 1814 in Swellendam en sterf op 21 Februarie 1878. Sy was getroud met Philippus Johannes Oosthuizen.
5. Theodorus Ernst van Niekerk is gebore op 21 November 1815 in die distrik Swellendam en sterf op 2 November 1891 op die plaas “Groenkloof”, distrik Rosendal. Hy was getroud met Maria Catharina Susanna Scholtz en Judith Martha Magdalene Reyneke. Hy trek ook as deel van sy familiegroep saam met die Karel Landman trekgeselskap uit die uit die Onder-Boesmans area, Uitenhage na Natal.
6. Anna Wilhelmina van Niekerk is gedoop op 2 January 1816.
7. Angenessa Johanna van Niekerk is gedoop op 8 Junie 1820.
JOHANNES WILHELMUS en MARIA CATHARINA VAN WYK se kinders: (Sara Johanna, Gerhardus Johannes Wilhelmus, Helena Elizabeth Fransiena, Engela Adriana Lodewika, Andries Daniel, Albertus Bernardus, Roeloffes Jacobus, Cornelia Margrietha, Cornelis Johannes, Elisabeth Jacoba, Johannes Hermanus en Johannes Hermanus Willem Nicolaas)
8. Sara Johanna van Niekerk is gebore op 23 Desember 1822 en sterf in ingeveer 1862. Sy was getroud met Petrus Wilhemus Jacobus Oosthuizen.
9. Gerhardus Johannes Wilhelmus van Niekerk is gebore op 12 Mei 1824, sterf op 11 February 1897 en is begrawe op die plaas “Elandsklip”, Newcastle, Natal. Hy was getroud met Eva Catharina Botha, Hendrika Sophia Henrietta Adendorff, Anna Aletta Adendorff en Maria Elizabeth van Graan.
10. Helena Elizabeth Fransiena van Niekerk is gebore op 23 June 1826 en sterf op 14 Junie 1861.
11. Engela Adriana Lodewika van Niekerk is gebore op 20 Mei 1828 en sterf op 21 Junie 1861. Sy was getroud met Jacobus Lodewicus Fourie.
12. Andries Daniel van Niekerk is gebore op 16 Junie 1830 en sterf op 24 Julie 1909 op Doornpoort, Newcastle, Natal. Hy was getroud met Anna Maria de Villiers.
13. Albertus Bernardus van Niekerk is gebore op 15 Julie 1832 en sterf op 9 Oktober 1876. Hy was getroud met Francina Catharina Hendrika Paulina van Niekerk.
14. Roeloffes Jacobus van Niekerk is gebore op 30 Mei 1834 en sterf op 12-jarige ouderdom op 20 Desember 1846.
15. Cornelia Margrietha van Niekerk is gebore op 7 Augustus 1836 en sterf op 3-jarige ouderdom op 30 OKtober 1839.
16. Cornelis Johannes van Niekerk is gebore op 16 Desember 1839 in Natal en sterf op 25 Mei 1893. Hy was getroud met Louisa Petronella Cronje.
17. Elisabeth Jacoba van Niekerk is gebore op 22 November 1841 in Natal en sterf op 28 Junie 1881. Sy was getroud met Adriaan Dirk De Lange.
18. Johannes Hermanus van Niekerk is gebore op 7 Mei 1843 in Natal en sterf op 2 Maart 1898 in die distrik Utrecht, Natal. Hy was getroud met Maria Francina Fourie en Jacoba Johanna Cronje.
19. Johannes Hermanus Willem Nicolaas van Niekerk is gebore op 7 Mei 1843 in Natal en sterf op 2 Maart 1898 in die distrik Utrecht, Natal. Hy was getroud met Maria Francina Fourie en Jacoba Johanna Cronje.
IZAK ANDRIES VAN NIEKERK is gebore op 8 Desember 1811 in Swellendam, gedoop op 3 Mei 1812, en sterf op 81-jarige ouderdom op 14 Junie 1893 op die plaas “Franshoek”, dist. Ficksburg. Hy is begrawe op “Franshoek”.
Izak trou op 5 Maart 1838 met ELSIE (ELSJE) JOSINA DE LANDGE, dogter van Johannes Hendrik (Hans Dons) de Lange en Catharina Cornelia Lombard. Sy is gebore op 19 September 1820, gedoop op 25 Januarie 1821 in Uitenhage en sterf in 1852 in die distrik Ladysmith, Natal.
Na Elsie se dood trou Izak in 1853 met CATHARINA REGINA MARIA SCHEEPERS, dogter van Gideon Scheepers en Hester Magdalena Kleynhans en weduwee van Diederik Johannes Steyn ( drie Steyn kinders word in haar sterftekennis genoem). Sy is gebore op 18 Januarie 1830 in Oudtshoorn en sterf op 23 September 1907 op die plaas “Franshoek” dist. Ficksburg. Sy is by Izak op die plaas “Franshoek” begrawe.
Volgens Jan C. Visagie in sy boek “Voortrekkerstamouers 1835 – 1845” vertrek Izak en sy gesin einde Oktober 1837 as deel van die Karel Landman trekgeselskap na Natal en neem deel aan die gevegte van Moordspruit, Italeni en Bloedrivier.
Volgens die webblad “boereafrikana.com”:
“Landman se trek – Vroeg in 1856 begin die eerste Olifantshoekers voorbereidings tref om die Kolonie te verlaat. Landman se broer, Johannes Abraham, is een van die leiers van ‘n Trekgeselskap en in April 1837 volg die Uys-trek onder leiding van J. J. Uys en sy seun Petrus. Landman wat op die tydstip reeds ‘n vername rol in kerklike sake speel en bouwerk onderneem het, verkoop sy plaas op 10.6.1837 en begin met sy eie trekvoorbereidings. Eind Oktober van dieselfde jaar volg hy, sy vrou en ses kinders, vergesel van ‘n aantal ingeboekte slawe min of meer in die waspore van die Uyse. Saam met hom trek nege-en-dertig gesinne (ongeveer 180 Blankes), feitlik almal bloedverwante en veeboere, onder wie die families Vermaak, Scheepers, Las, Van Niekerk, Van Rooyen, Nel, Booysen en Rudolph.
Toe Landman die Drakensbergpasse in Februarie 1838 nader, ontvang hy die ontstellende berigte van Piet Retief se dood en die moorde in die Voortrekkerlaers. Hy stoot vinnig aan en bereik Gert Maritz se groot laer digby Doornkop in Maart 1838, waar hy die Trekkers – in die woorde van Aletta Rudolph – ‘in diepe rou en verslagenheid’ aantref. ”
Izak se bynaam “Leeuboud” (Leeuwbout ) kom uit ‘n insident tydens ‘n jagtog as ‘n jongman. Saam met sy goeie vriend Salomon Smit, seun van die Voortrekker predikant Erasmus Smit, kom Izak op ‘n leeu af wat hom met sy poot oor sy linkerboud kap. So skryf Erasmus Smit in sy dagboek: ‘die hem met zyn grote poot ‘n goede slag op zijn linkerbil gaf’.
Sy geweer waarmee hy geveg het in die slag van Moordspruit, is te sien in die Museum by die Vrouemonument, Bloemfontein. Tien maande later op 16 Desember 1838 veg hy weer teen die Zoeloemag by Bloedrivier. Op die lys van van offisiere en manskappe in slag van Bloedrivier (opgestel deur Johann Janse van Rensburg) word hy genoem met sy genealogiese nommer, “van Niekerk Izak Andries(b3c7d4e4) ”.
Slag van Bloedrivier soos voorgestel deur Willem Hermanus Coetzer
Die 1838 Gelofte in Afrikaans:
Bron: Voortrekkerstamouers 1835 – 1845 deur Jan. C. Visagie.
IZAK ANDRIES en Elsie Josina De Lange se kinders: (Catharina Cornelia, Elsje Josina, Johannes Wilhelmus, Margaretha Maria,J ohanna Hendrika, Izak Andries en Adriaan Theodorus)
1. Catharina Cornelia van Niekerk is gebore op 29 Junie 1840 en sterf in September 1883 op die plaas “Samekoms”, Bethlehem. Sy was getroud met Jacobus Adriaan Duvenage en Jacobus Adriaan Duvenage.
2. Elsje Josina is gebore op 6 April 1844 in Pietermartizburg en trou op 15 September 1861 in Ladysmith met Bastiaan Hendricus Hendrik Koster.
3. Johannes Wilhelmus van Niekerk is gebore op 5 Oktober 1845 in Natal, sterf op 7 Julie in die Salisbury Hospitaal, Salisbury, Suid-Rhodesië en is begrawe in die Salisbury begraafplaas. Hy was getroud met Isabella Magdalena van Niekerk.
4. Margaretha Maria van Niekerk is gebore op 11 Julie 1847 in Pietermartizburg en getroud met Jacobus Johannes Mey.
5. Johanna Hendrika van Niekerk is gebore op 17 Junie 1849 in Pietermartizburg en sterf op 9 September 1914. Sy was getroud met Abraham Marthinus Cronje.
6. Izak Andries van Niekerk is gebore op 12 Januarie 1851 in Pietermartizburg, sterf in 1902 in Ceylon as krygsgevangened en is later herbegrawe op die plaas “Kranskop”, Natal. Hy was getroud met Anna Maria Van Niekerk, Johanna van Niekerk en Anna Johanna Nel.
7. Adriaan Theodorus van Niekerk is gebore op 3 Julie 1852 in Natal, sterf op 31 August 1926 op die plaas “Enkeldoorn”, Suid-Rhodesië en is begrawe op “Enkeldoorn”. Hy was getroud met Maria Cathrina Cornelia Fourie.
IZAK ANDRIES en CATHARINA REGINA MARIA SCHEEPERS se kinders: (Gerhardus Wilhelmus, Hester Magdelena, Theodorus Ernst, Jacobus Johannes (Koos), Catharina Regina, Matha Maria en Evert Philipus)
8. Gerhardus Wilhelmus van Niekerk gebore op 23 Mei 1854 en sterf op 30 Oktober 1929. Hy was getroud met Anna Maria Malan.
9. Hester Magdelena van Niekerk is geborein 1856. Hester trou met Jacobus Petrus Botha.
10. Theodorus Ernst van Niekerk is gebore op 4 Augustus 1858 en sneuwel in die slag van Magersfontein op 11 Desember 1899. Hy was getroud met trou met Johanna Christina Van Wyk.
11. Jacobus Johannes (Koos) van Niekerk is gebore op 29 Desember 1860 in Ladysmith, Natal en stref op 7 Februarie 1930 op die plaas “Bethel”, distrik Lindley. Hy was ‘n Kommandant van die Ficksburgse Kommando tydens die Tweede Vryheidsoorlog en getroud met Elizabeth Anna Rautenbach.
12. Catharina Regina van Niekerk was getroud met Jan Reyneke.
13. MARTHA MARIA van Niekerk is gebore op 31 Mei 1866.
14. Evert Philipus van Niekerk is gebore op 19 September 1869 en sterf op 1 Mei 1938. Hy was ‘n bekende vedkornet van die Ficksburgse Kommando tydens die Tweede Vryheidsoorlog en getroud met die getroud met Susanna Catharina Moolman. Volgens Andre Ferreira was hy ‘n onverskrokke vegter wat geen verraad geduld het nie:
“This was not a guy to tangle with! In the Anglo-Boer War he caught a Boer-traiter, named Hermanus Knepsceld, and shot him, outside Fouriesburg to fall into a grave behind Knepsceld-koppie! He was a ferocious guerilla-fighter, not tolerating any nonsense from Boer-traitors, as well as from black-spies. He shot several during the war. He carried the rank of Veldkornet, and was also famous for single-handedly building a machinegun, out of scrap-iron and a Mauser barrel, and astually fought with it against the Cape Mounted Rifles, near Ficksburg. Andre Ferreira”. Bron: geni.com
Uittreksels uit boeke en artikels waarin Izak Andries Leeuboud van Niekerk en van sy kinders genoem word:
Through Shot and Flame by J. D. Kestell
Having returned to the Ficksburg Commando on the 1st of July, I found that my son had had an accident through the explosion of a Martini-Henry cartridge in his face. This forced us to remain till the 16th at the farm Franschhoek, belonging to Field-Cornet J. J. van Niekerk. I wish here to record my thanks for the kindness of all the families there, and especially for that shown by Mrs. J. J. van Niekerk and Mrs. Meyer in nursing my son. Before leaving Franschhoek I heard of the narrow escape of our President at Reitz.
Hoe het Duncan gesterf?
My oor-oupa-grootjie, aan moederskant, was die bekende Isak (Leeuboud) van Niekerk, wat as jong man aan die Groot Trek deelgeneem het. Hy het hom later gevestig op die plaas Franshoek buite Ficksburg en is ook daar begrawe.
Een van sy seuns, was die bekende kommandant J.J. van Niekerk, wat ná pa Isak op Franshoek gewoon het. Hy was ’n bittereinder-kommandant in die ABO en het gedurende die oorlog, ’n jong man, by name Duncan van der Riet, laat begrawe op Franshoek, in dieselfde kerkhof waar sy vader Isak Leeuboud begrawe lê. Duncan, verneem ons, het in 1902 gesneuwel, nadat daar verraad gepleeg is en hy deur ’n verraaier óók uitgelewer is, óf vermoor is, omdat hy as bittereinder-penkop steeds onder kommandant J.J. van Niekerk bly voortveg het.
Ons het ons daar vannuutsaf ingerig. Hermanus Steyn van Slootkraal was kommandant van die Ficksburgers; Koos en Evert Niekerk, van Franshoek en Moolmanshoek, veldkornette. Matthys van Niekerk? (Matthys Fourie) het in Ficksburg as Landdros gefungeer; Mich. Heyns as Vrederegter in Fouriesburg. Ek het toe ‘n tydlank as Sekretaris by Evert Niekerk gebly, wat met sy klompie (meeste jongkêreltjies) in Ficksburg gestasioneer was. Partymaal, as Heyns weg was, het ek in sy plek as waarnemende Vrederegter gefungeer. Ons vernaamste werk was toe: patrolliery langs die Basoetogrens en oplet vir die Engelse in Bethlehem.
Bron: Holkrans rolpers – Uitreksels uit: ‘De Brandwacht.’ Staatsdrukkerij, Fouriesburg, O.V.S. ‘n Oorlogsherinnering.
Knipskil se doppie geklink
Dat Hermanus Knepscheld deur Evert van Niekerk en twee ander buite Fouriesburg op die koppie ten weste van die dorp, tereggestel is, is ’n alombekende feit. Hulle het hom doodgeskiet in die rante waar die hedendaagse Mashaeng aangelê is. Verskeie mense het al oor dekades heen in verskillende stadiums sy graf gesoek maar nooit gevind nie.
Hermanus Knepscheld is allerweë as verraaier gebrandmerk. Hy was in die omgewing van Fouriesburg bedrywig. Die Boeremagte het net dan en wan in die Brandwaterkom (’n gebied wat Fouriesburg en Clarens insluit) gekom en in hulle afwesigheid het Knepscheld met ’n swart bende hoogty gevier.
Hy was van Duitse afkoms en ’n ou Republikeinse Vrystaat-polisieman maar hy en sy gesin was bywoners op die plaas Waterval. Dit was voor die uitbreek van die Anglo-Boere-Oorlog. Aanvanklik, toe die Boere sukses behaal het in die eerste fase van die oorlog, het sy lojaliteit daar gelê, maar namate die oorlog gevorder en hy begin swaar trek het, het hy sy mantel na die wind gedraai.
Hy het sy bende meelopers gekommandeer en vee, vroue en kinders bymekaar gemaak om hulle teen kommissie aan die Engelse te oorhandig. Maar daarmee het hy dit te ver gevoer. Evert van Niekerk sou dit nie duld nie.
Knipskil, soos die Boere hom gedoop het, het by al sy sondes ook ’n oog vir ’n mooi vrou gehad. Van al sy swakhede was hierdie een sy ondergang. Gedurende een van sy togte in die Brandwaterkom wat hy vanuit sy skuiling in Lesotho onderneem het, het hy weer eens besoek afgelê op ’n plaas waar die vrou alleen gebly het. Sy was, volgens oorlewering, hom nie juis ongeneë nie maar was ook benoud oor wat die Boere sou doen indien hulle dit sou uitvind. Knipskil het dit later ’n gereelde bestemming gemaak. Sy vrou wat in hierdie dae nog op Waterval gewoon het, het die toedrag van sake by een van haar huisbediendes verneem en besluit om hom aan die Boere uit te lewer.
Die storie is dat dit Knipskil se minnares was wat hom verraai het, maar oorlewering leun sterker op sy vrou se woede. Na jare se swaarkry was dit die laaste druppel wat die emmer laat oorloop het. Sy het geweet wanneer hy “opruimingswerk” sou kom doen en sy was pynlik bewus van sy voorkeure.
Hoe sy hom uitgelewer het, val in verskillende stories die verhaal binne maar hoe dit ookal sy, hy is skuldig bevind aan hoogverraad en veldkornet Evert van Niekerk het ’n vlak graf in ’n sloot buite Fouriesburg laat grawe, Knipskil op die voetenend laat staan en hom geskiet. Sekondes voor sy dood het hy Van Niekerk vervloek en word daar baie bespiegel of hierdie laaste woorde van Knipskil die oorsaak was van die veldkornet se latere ongeluk en miserabelheid. Alhoewel hy ’n briljante krygsman was wat selfs ’n masjiengeweer uit rommel en afvalyster kon bou, het sy lewe na die oorlog nie veel beter as Knipskil s’n verloop nie.
In dokumente uit die argief in Pretoria lees ons dat Hermanus sy weduwee en vyf kinders agtergelaat het en hulle na sy dood na die Brandfort konsentrasiekamp verskuif is. Baie tragies het die arme weduwee na die oorlog in Standerton beland waar sy om “pauper relieve” of maatskaplike pensioen aansoek doen. Van haar vyf kinders was daar ’n enkele seuntjie oor.
Hermanus Knepscheld is sekerlik nooit vereer met ’n grafsteen nie. Daar sou hoogstens ’n houtkruis vir hom opgerig gewees het, maar selfs dit is nie seker nie. Niemand sou hom herbegrawe nie bloot omdat daar nie geld voor was nie. Sy graf sal tot in lengte van dae ’n tergende geheim bly.
Bron: Andrè Ferreira.
MARTHA MARIA VAN NIEKERK is gebore on 31 Mei 1866 en gedoop op 22 Julie 1866. Sy trou trou op 23 Julie 1884 in Ficksburg met MATTHYS IZAK FOURIE, seun van Philippus Jacobus Fourie en Hermina Maria Catharina Cronje. Hy is gebore op 14 Desember 1857 in die Hantam Distrik, gedoop op 11 Januarie 1858 in Colesberg en sterf in Junie 1907.
Na Matthys Izak se dood is sy op agt-en-veertig-jarige ouderdom op 4 Mei 1915 weer getroud met Marthinus Johannes van Wyk, van die plaas Van Rooyensrust, Senekal.
* Meer oor die gesin en hul nageslag op die Fourie familieblad:
Emmerentia van Rensburg – Privaatnavorser by die Transvaalse Argief Bewaarplek, Pretoria.
Geslagsregisters van Ou Kaapse Families: C C de Villiers en C Pama (bl. 634).
Die Groot Afrikaanse Familienaamboek: C Pama (bl.345).
Transkripsie uit die Resolusies van die Politieke Raad van die Kaap die Goeie Hoop, gedateer “Donderdag den 2e October 1732, voormiddags”: Bron: www.tanap.net
“South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1970”, Bron: https://familysearch.org
Voortrekkerstamouers 1835 – 1845 deur Jan C. Visagie.
Smit, predikant bij de Voortrekkers; geredigeerd door H.F. Schoon.
Hollandse skrywers uit Suid-Afrika. Deel 1 (1652-1875), Elizabeth Conradie.
Die Bloedrivierse Eeufeesgedenkboek, A.C. du Toit.
Posted on April 19, 2014 October 4, 2018 Categories Van Niekerk