Hierdie artikel bied ’n herwaardering aan van die waarde wat klaskamergesprekke kan hê vir doeleindes van leer. Dit is gebaseer op ’n ontleding van verskillende teoretiese perspektiewe op en gespreksontledingstudies van die aard van leergesprekke. Hierdie ontleding sluit insigte in uit verskillende dissiplines, soos sosiologie en diskursiewe psigologie, asook verwysings na etnometodologiese en gespreksontledingstudies wat die gespreksaard van onderrig en leerinteraksies verder toelig. Aan die hand van voorbeelde van klaskamerinteraksies word die argument ontwikkel dat gesprekke in leeromgewings in die hoër onderwys duidelike sosiale handelinge behels wat direk verband hou met en bydra tot leer. Gebaseer op hierdie insigte word die implikasies vir ’n gesprekspedagogiek vir hoëronderwys-leeromgewings voorgestel: leergesprekke vereis aktiewe deelname, varieer in organisasie en vloei, vind doelbepaald plaas, is sensitief vir die sosiale funksies van gesprekshandelinge, wend gesprekstegnieke aan om leer te bevorder, en is ingestel op die ontwikkeling van gespreksvaardighede van studente.
D Jou punt vir die opstel is laag ...
S Ja, die werk is te moeilik.
D Nee, ek dink jy het nie geleer nie.
S Ek het. Die werk is te moeilik.
D Wat pla jou?
S Ek verstaan nie die leesstuk nie.
D Wat verstaan jy nie?
S Die moeilike woorde in Engels. Nie een is in my woordeboek nie, soos “psychological tools”.
D Dit gaan in hierdie deel van die werk oor die instrumente wat elke leerder gebruik om in enige situasie te leer. Stel jou voor jy is in ’n situasie waar jy moet leer van ’n teorie. Watter “instrumente” sou jy gebruik? Watter psigologiese instrumente sou jy gebruik?
S Ek weet nie.
D Dink aan die twee woorde: Wat is “psigologies” en wat is “instrumente”?
4.2 Leergespreksinteraksies verloop episodies, en laat ruimte vir buigsame organisasie en vloei
Hierdie beginsel gaan oor die interaksionele organisasie van ’n leergesprek. Dit behels die identifisering en gebruik van onderskeibare dele of fases van interaksie in ’n leersituasie. ’n Leergesprek tussen onderwysstudente oor byvoorbeeld die betekenis van emansipatoriese leer kan ter aanvang gaan oor die redes waarom die betekenis ondersoek word, dan fokus op die betekenis van emansipeer, dan die betekenis van leer, dan op albei saam, uitruil van voorbeelde, en ten laaste ’n samevatting en evaluering van die konsep.
1 D Die onderwerp waarby ons nou kom, is die begrip emansipatoriese
2 leer. Ons kyk hierna in die konteks van onderwys wat ingestel is op die
3 bevordering van demokratiese beginsels. Die argument is dat
4 emansipatoriese leer ’n ideaal is wat opvoeders behoort na te streef.
5 Stem julle saam?
6 S Ja seker.
7 S Hang af wat emansipatoriese leer is.
8 D Reg so, kom ons praat oor die vraag wat emansipatoriese leer is.
9 S Dis eenvoudig vir my: dit gaan oor leer wat vry is.
10 D Onthou die begrip is ingewikkeld.
11 S Ekskuus, ek bedoel dis ’n konsep wat vry maak.
12 D Wat bedoel jy “vry”? Hoe kan ’n konsep jou vry maak?
13 S Skouers word opgetrek, oë gerol.
14 S Ek dink emansipatoriese leer, wanneer jy dit doen, dan ís jy vry.
15 D Jy praat van die betekenis van emansipeer, emansipatories. Wat
16 beteken hierdie woord?
18 D Waar het julle die woord gehoor?
20 Hande huiwerig op
21 D Ja?
22 S Die woord hoor jy oor en oor in die rap-liedjie van ’n hit wat ek nie nou
23 kan onthou nie. Sy sing musiek kan jou emancipate.
24 D Wat beteken dit?
25 S Jy voel gewoon vry, sonder sorge.
26 S Die koerant skryf van vroulike emanisipasie. Dat vrouens nodig het om
27 hulleself te emansipeer. Ek weet nie hoekom nie. Vrouens kry dan
28 belangrike poste, soos die vroulike ministers.
29 S Ja, maar hulle bly nie lank in hulle poste nie.
30 S Dit het niks met emansipasie te doen nie.
31 S Dit het.
32 D Wat het die aanstelling van vroueministers te doen met vry wees?
33 S Vroulike ministers is juis nie vry nie.
34 S Hulle is.
35 D Hoe so? As emansipasie te doen het met bevryding, vry wees? Hoe
36 werk dit?
38 D Vry wees ... Die woord het te doen met vry wees. Vrouens is
39 geëmansipeerd wanneer niks hulle verhoed om poste op te neem en
40 goeie werk te doen nie.
42 D Wat ons sê is dat die betekenis van emansipeer is “om vry te wees”. En
43 leer? Wat is leer?
44 S Jy kry nuwe idees.
45 S Jy maak kennis bymekaar
46 S Jy weet meer. Dis wat jy doen om nuwe goed te weet.
47 D Leer is om nuwe kennis te kry. Nou het ons ’n idee van wat
48 emansipasie is en wat leer is .. Wat is emansipatoriese leer?
49 S Jy kry kennis wat vry maak.
50 S Alle kennis maak so.
51 S Wat beteken dit?
52 D Dink aan een situasie waar jy geweet het jy leer iets baie belangriks,
53 en dat dit bevrydend gevoel het. Laat jou gedagtes gaan oor die
54 situasie. Waar was dit? Wie was daar? Wanneer was dit? Wat het
57 D Skryf notas neer oor hierdie persoonlike ervaring. Ek gee julle ’n paar
Hierna beskryf studente konkrete ervarings wat hulle gehad het, en deel dit dan met ander. Die gesprek hierna fokus op ’n beskrywing van die konsep, wat verder verryk word deur voorbeelde wat die studente aanbied.
Hierdie interaksie is ’n kombinasie van Magano e.a. (2010) se gespreksvorme “bemiddeling van leer” en “verkenning van jou posisie”. Dit behels die gebruik van vrae om betekenis te medieer, en om aan studente die geleentheid te gee om hulle eie gedagtes te ondersoek. Die interaksie self bestaan uit kleiner episodes: ’n inleiding/probleemstelling (reëls 1 tot 14), ’n fokus op wat emansipatories beteken (reëls 15 tot 40), wat leer beteken (reëls 42 tot 46), en wat die twee gekombineerd dan beteken (reëls 47 en verder).
Die uitinge van reël 26 en verder dien die doel om die gesprek in ander rigting te laat inslaan – dit dra by tot die toeligting/betekenisinterpretasie van die onderhawige konsep. Dit is goed dat die student die vrymoedigheid het om die gesprek die wending te laat neem, aangesien sulke wendings betekenismoontlikhede uitbrei en die geleentheid skep vir studente om hulle eie interpretasies te deel en te toets.
4.3 Leergesprekke is situasie- en doelbepaald
Pedagogies gesproke het leergesprekke gemeen dat hulle ondersoekend en ontdekkend kan wees, wat beteken dat hulle nie uitkomsgebaseerd in ’n eng sin hoef te wees nie. Leergesprekke word dikwels begin sonder dat deelnemers weet wat die gesprek gaan meebring. Die gesprek word dan juis gevoer om antwoorde op vrae te kry wat selfs die gespreksfasiliteerder nie noodwendig het nie. Inteendeel, wanneer ’n groep mense in ’n klaskamer bymekaar kom om ’n onderwerp te bespreek is dit juis die toets vir ’n sinvolle gesprek: dat dit al die gedagtes/bydraes van al die deelnemers as antwoord op die gespreksvraag insluit.
Die voorbeeld van die interaksie oor die begrip emansipatoriese leer illustreer hoe die gespreksleier met ’n vraag werk en hoe bydraes van deelnemers uiteindelik die gesprek laat eindig met ’n nuutgestigte betekenis van die konsep ter sprake. Hierdie verrykte interpretasie gaan verder as handboekdefinisies en is uniek tot die deelnemers se bydraes.
4.5 Spesifieke tegnieke van beurtneming, sekwensorganisasie en herstel is bevorderlik vir leer
Hierdie beginsel veronderstel die vaardige gebruik van beurte en die aanwending van sekwenstipes en herstelaksies wat gemik is op leer. Sekwenstipes sluit in vraag-antwoord, vraag-antwoord-terugvoer, instruksie-reaksie, aankondiging- respons, en ander. Hierdie tipes impliseer spesifiek georganiseerde beurtneming.
Vir die dosent wat oorweging wil skenk aan die ontwikkeling van ’n eie gesprekspedagogiek, is die beginpunt by die vraag: Hoe gebruik ek tans gesprekke in my klaskamer? Hoe organiseer ek gespreksinteraksies? Wat sien ek as funksioneel wanneer dit kom by die bevordering van leer?
—. 1992. Repair after next turn: The last structurally provided defense of intersubjectivity in conversation. American Journal of Sociology, 97:1295–345.