Meer skole waar niemand slaag ‘kommerwekkend’Verskeie skole het nie ‘n enkele leerder gehad wat matriek geslaag het nie. (Argieffoto: DA) Die getal skole waar geen enkele leerder verlede jaar se matriekeksamen kon slaag nie, het sedert 2019 met sowat 38% toegeneem. Dit beteken dat 18 skole ŉ 0%-slaagsyfer behaal het, teenoor die 13 skole in 2019. Terwyl die lof besing word van die talle skole wat ondanks groot uitdagings steeds uitstekend presteer het in die afgelope matriekeksamen, is daar nie te veel uitgebrei oor dié altesame 18 skole landwyd waar nie ŉ enkele leerder die eindeksamen geslaag het nie. Kenners sê egter die situasie behoort groot kommer te wek. Naastenby die helfte van dié skole is in Limpopo en meestal in landelike gebiede waar die regering min of geen ondersteuning bied nie. Sommige skole in landelike gebiede het nie eens toegang tot water of elektrisiteit nie. Bax Nodada, die DA se woordvoerder oor onderwys, sê terwyl die pandemie moontlik bygedra het tot hierdie styging, is dit ook ŉ aanduiding van die sistemiese mislukkings van die departement van basiese onderwys. “Die departement moet eerlik ondersoek doen na hierdie uitslae om meningsvolle maniere te vind om die stelsel te verbeter en leerders beter voor te berei op ŉ suksesvolle toekoms.” Hoewel daar ŉ afname was in die getal skole wat ŉ slaagsyfer van minder as 40% behaal het, sê Nodada te veel leerders bly steeds agterweë. Sowat helfte in Limpopo Polly Boshielo, LUR vir onderwys in die provinsie, het die afgelope week gesê ŉ gesamentlike 73 kandidate was by dié skole ingeskryf. Sy het die name van sewe skole in haar toespraak genoem, hoewel die nasionale departement van onderwys se syfer die getal skole betrokke in Limpopo op nege plaas By hierdie skole slaag niemand: Boshielo het die gebrek aan suksesvolle kandidate aan “opvoedkundige nielewensvatbaarheid” van die skole toegeskryf. Tidimalo Chuene, woordvoerder van die departement, het later by navraag gesê die skole is hoofsaaklik klein en nie lewensvatbaar nie omdat dit tegelykertyd ŉ klein getal onderwysers het wat gewoonlik nié spesialiste in sommige seniorfase-vakke is nie. “Skole word gefinansier op grond van inskrywings en klein skole soos dié het hulpbronuitdagings. Dit bemoeilik sekere verrykingsprogramme wat in groter skole meer bestuurbaar is,” sê sy. Chuene sê die departement het verlede jaar “aanspreeklikheidsessies” met individuele streeksbestuurders gehad om te probeer vasstel hoekom sekere skole so swak presteer. “Ons is ongelukkig deur die Covid-19-afsonderingstyd onderbreek net toe ons die vlak van hoofde bereik het,” sê sy. “Ons beoog om die sessies vanjaar so gou moontlik te hervat om ons genoeg tyd toe te laat om waar nodig aanpassings te doen voor leerders geassesseer word.” Basil Manuel, uitvoerende hoof van die vakbond Naptosa, sê die kwessie behoort baie groot kommer te wek. “Een skool waar niemand slaag nie, is een te veel,” sê hy. “Dat die helfte van die skole in Limpopo is, is selfs meer onrusbarend. “Daar is agterstande, ŉ gebrek aan oorsig – en die waarskuwingsligte flikker nou al geruime tyd,” sê Manuel. Hy sê skole – selfs wanneer hulle klein is en soms veral dan – vorm dikwels die spil waarom ŉ gemeenskap draai en wanneer ŉ skool sluit, kan dit ŉ gemeenskap vernietig. “Waar is die oorsig waarvoor die distrik- en vakraadgewers verantwoordelik is?” Manuel sê daar word kwartaalliks assessering by skole gedoen. Dit is onaanvaarbaar dat die probleme by die betrokke skole nie vroeër getakel is nie. “Is onderwysers behoorlik toegerus om die vakke aan te bied en indien nie, wat word gedoen om hulle te steun?” Hy sê net die kwessie dat verskeie van die skole in landelike gebiede geleë is, is nie ŉ verskoning vir swak prestasie nie. Armoede ook nie. “Armoede het mense nog nooit laat misluk nie. Daar is talle armer skole wat uitsonderlik goed vaar. Dit kan nie net voor die deur van armoede gelê word nie. “Dit het te doen met steun en aanmoediging. As jy op daardie glibberige afdraande pad van mislukking is, begin mense moed opgee met jou. “Hierdie situasie kan nie toegelaat word nie.” Manuel stem saam dat ŉ behoorlike ontleding van die omstandighede by die skole en die onderliggende faktore wat tot die druipkoers gelei het, gedoen moet word. “Ons kan nie toelaat dat hierdie kwessie met ons kinders voortduur nie.” Roné McFarlane, senior bestuurder van ontwikkeling en navorsing by Equal Education, sê dit sal ŉ oorvereenvoudiging wees om afleidings van die gehalte van onderrig in ŉ provinsie te maak, gegrond op hoeveel skole ŉ sogenaamde 0%-slaagsyfer behaal het. “Dit is nie verrassend dat byna al die skole, met die uitsondering van twee skole in Gauteng, in landelike provinsies is en dat ŉ provinsie soos Limpopo ŉ hoë aantal van die skole het nie,” sê McFarlane. Sy sê al die betrokke skole is klein – sommige met slegs twee leerders. “Weens die feit dat die bevolking in plattelandse provinsies meer wydverspreid is, sal dié provinsies geneig wees tot meer, kleiner skole.” McFarlane sê meer agtergrondinligting is nodig om die skole se swak vertoning te verstaan – en of dit werklik ŉ weerspieëling van die skole se gehalte is. Sy stem saam dat kleiner skole dikwels sukkel om spesialisonderwysers te lok en hulle het soms nie eens toegang tot water en elektrisiteit nie. “Omdat daar soveel minder leerders is, is die slaagsyfer veel gevoeliger vir ŉ klein getal leerders wat druip: Twee leerders wat druip, lei tot ŉ 0%-slaagsyfer vir dié skole, terwyl dit kwalik die koers van ŉ groter skool sal raak,” sê McFarlane. Nodada sê ook die skole waar niemand geslaag het nie, ontvang nie behoorlik steun van die departement nie en meen dit is die leerders wat uiteindelik die gevolge daarvan dra. “Hoeveel geslagte kinders moet nog ly omdat die departement weereens sukkel om sy sake in orde te kry? “Die departement moet sy kop in skaamte laat sak oor die goor omstandighede waarin hy leerders by sommige van hierdie skole laat klasdraf. “Skole is veronderstel om ŉ liefde vir leer te kweek. Hulle moet kreatiwiteit en innovering aanmoedig en veilige hawens vir leerders wees waar hulle toegerus word vir ŉ blink toekoms – nie plekke waar hulle belas en gedemoraliseer word nie,” sê Nodada. Só gaan departement ingryp Sommige skole beskik nie eens oor die mees basiese hulpbronne nie. (Argieffoto: DA) Elijah Mahlangu, woordvoerder van die nasionale departement van onderwys, sê die departement sal die betrokke skole besoek en vasstel wat presies die oorsaak vir die powere uitslae is. “Die distrikskantore gaan dan gepaste stappe doen om die situasie te beredder. Dit sluit in die aanstel van ŉ hoof as daar nie een is nie, of om die skoolhoof te vervang. “Dit behels ook die inwerkingstelling van ŉ teikenskoolverbeteringsplan wat behels dat die skool elke dag besoek word om hulle te ondersteun,” sê Mahlangu.