Notitie uit de gevangenis
'ook op televisie was daar al 'n reeks met 'n Boer, 'n Engelsman en 'n Jood wat langs mekaar woon.'
- Dan Roodt
Die langtyer vertel op onbetrokke, byna kliniese wyse van sy selfmoordpoging. Sy gesig is wit en gespanne agter die donkerbril. Hy is maer. Kry koud. Omdat die bloed nog dun is na al die verlies. Maar yster en vitamines is voorgeskryf. Hy doen sy tyd vir moord. Ek kry die indruk dat hy uitgebrand is, alle moed verloor het om ooit weer buite hierdie slikpoel of doolhof te kom. ('Walking vegetables' noem iemand ons; 'cockroaches'.)
Sy laitie is pas ontslaan. Nou lyk hy in die steek gelaat. Die liefdesteleurstelling vreet aan hom. Was dit die oorsaak? Hy ontken dit. Sal L. hom nou weer kontak, vir hom skrywe? Nee, toe L. hier uitstap was hy 'n mán (onbewustelik lê hy die vinger op die sentrale problematiek van die geleentheidsgays hier - die 'huurholle' sê iemand anders, onsimpatiek; veral die jongeres: dat hulle hul kondisie ervaar as 'n diskrepansie met die idee wat hulle vertroetel van 'man' wees, 'man' tussen die manne), en sy mind was grand voorberei sodat hy nooit weer enigiets met tronk te doen sal wil hê nie. Aan die begin (van die verhouding) was daar seks ja, hy is rondborstig, maar toe hy hier uit is, was hy 'n man. (En die trieste teenstrydigheid dat wat verwerf is dan weer bevestig moet word: sy, Sjiwa, se afskeidsbrief aan B., 'n gangmaat, was juis om vir lg. te vra om vir L. te skrywe - adres en so is ingesluit - en te sê hy hoef niet te worry nie, hy is nou 'n man.)
Die spanning tussen onderworpe-wees en man-wil-wees lei soms tot 'n fisieke handgemeen raak tussen die paartjies; maar dan is die bakleiery ook dalk weer 'n bevestiging van die aanhanklikheid, is dit 'n vorm van liefkosing.
Dis nie hoekom hy, Sjiwa, selfmoord gepleeg het nie. Ná L. se ontslag wou hulle hom sonder vooraf waarskuwing skielik P'town toe sjanghai. Dit sou hy nie kon vat nie: dáár sal hulle sy verstand breek, beweer hy; hy wil nie sy verstand gebreek hê nie, hy het nog 'n lang tyd oor; en Groothuis is onhigiënies boonop - verwaarloos, die kakpotte wat jy self moet uitdra, ander dinge. Hy's gelukkig hier by Poll se moer, dit pas hom grand. (Toe hy verneem na die rede vir sy oorplasing sêvra die Majoor: 'Show me anyone here who can control you.' Tog loop en soek hy nie skoor nie, blaas hy nie aan nie. Maar hy's 'n hawk natuurlik, 'n verleier, veral van jongetjies - al bied hy hulle 'n vaste
verhouding, en baie materiële voordele, geld inbetaal op die naam, gedeelde groceries maandeliks twak, ens. - en hy sal loop jag tot hy weer een kan uitkeer en makmaak en mesmeriseer, geduldig. Hy is 'n opgeleide bedryfsielkundige en bowendien 'n verouderde soort hippie, 'n verlepping in die skemertyd: hy gooi die prooi met 'n psycho, spin hom toe in 'n net van sg. Oosterse eksotika - eintlik net 'n patetiese en nihilistiese rondtastery. Aan die kern het hy 'n self-probleem, 'n verskriklike afwesigheid - hy het homself nooit aanvaar nie; en moet nou déúr ander, deur die óópmaak van ander, tot selfvervulling - selfs blote selfbesef - probeer kom.) En hy's 'n Kapenaar. Gaan die omgewing en die klimaat hier mos mis. Daarby is sy mense hier. En sy boeke, sou hy die kon saamneem? (Al die klaptrap van geheime dit en geheime dat, van obskure kennis waarby mens ingelyf kan word, van wit magte en zwart magie, wondere in Egipte, en meer - die slopende narcisme.)
Toe hulle hom aansê om te gaan het hy reeds geweet wat hom te doen staan. As hulle hom dan in Groothuis tot niet moet maak, dan liewer híér, dat hy dit self doen. In sy sel (dis aand; die afbeeldings het hy reeds van die mure gestroop, die boeke in kartondose verpak) bind hy 'n aar in die waai van die arm af. Hy sê jy moet dit op twee plekke sny: die aar het glo kleppe en een snit moet bó die klep gemaak word om te verhoed dat die toegaan, sodat jy mag aanhou bloei. (Ek het altyd geglo dat die bloed sal stol nog voor jy leeg is, tensy jy 'n slagaar in die nek kan beetkry, of met die polse oop in 'n bad louwarm water lê - maar hy, Sjiwa, is oortuig dat sy manier ook sou gewerk het.)
Hy slag die aar en ook nog twee plekke by die hakskene. (Simbolies?) Dit spuit. Hy was niet daarop voorbedag nie. Dis vieslik eintlik. Dit spuit so 'n boog by elke doef van die hart. (Ek het self die volgende oggend die sproei teen die selmuur gesien, en die halfgestolde gemors op die vloer: daar was baie bloed, en teen die middag het dit reeds begin ruik. Selfs nou, met die gesprek - al is die mure geskrop, nog steeds kaal: die goedkoop prente nie weer opgeplak nie - kry mens die onaardige gevoel, dalk a.g.v. die beknopte vertrek en die ietwat muwwe reuk, van binne-in sy bloed en uiteindelik dolende ruimte te sit.)
Hy kry lus vir rook. Nou wikkel hy 'n handdoek om die wond in die arm (dit spuit so) en was die ergste bloed aan die hande in die wasbak af. 'n Man wil nie jou blaadjies bemors nie. Swaai 'n skyf. Lê terug, rook dit. Dan voel sy mond droog. Hy wil opstaan om water te drink en besef dat hy nie kan nie, dat hy reeds te moeg is. En hy begin sukkel om genoeg asem in te kry. Haal diep diep asem en daar is niks, dit maak geen verskil nie. Te min bloed om die suurstof te dra, dink hy. Laaste gedagte: ek hoop nie ek bly té lank by my positiewe nie want hierdie versmoring is onplesierig. Dan blackout. Niks meer nie.
Die res - die laaste waterman in die gang (alma! lank reeds toegesluit) wat per ongeluk of per geluk op de petalje afkom toe hy 'n potplant - wat nie saam Piraks toe sou kon gaan nie - wou kom erf; die geskreeu by die traliehek: oplaas die kennisname deur bampte; die gehol in gange; die uitwiel op draagbaar; en al díe: dis 'n ander storie.
Met binne-aarse voeding het hy gou
weer bygekom. Bloedoortapping. Dieselfde nag nog weer terug. Dan na plaaslike siekeboeg. Nou sit hy met die wit gesig en die stywe skouertjies teen die winterson. Staan dan op, begin dwaal deur die labirintiese gange. Soek. Soek. (Eensaam.) Lê op bed in smal sel met oë teen plafon, die gulp oop. (Die mure geskrop.) Loop, loop. Soek 'n nuwe skapie. Die self eintlik.
Ek voel nie dat hy nog lank met ons gaan wees nie.
In deze lijst zijn alleen die Afrikaanse woorden opgenomen die door de Nederlandse lezer wellicht misverstaan of niet begrepen zouden kunnen worden. De Afrikaanse woorden die een vaste afwijking ten opzichte van het Nederlands vertonen zijn niet verklaard, zoals woordvormen waarin een medeklinker is weggevallen ('teenstrydigheid voor 'tegenstrijdigheid').