Xiletelo xa kahle ku ku pfuna ku hlawula swakudya swa kahle leswaku u kuma matimba enkarhini wa mavabyi.
Dyele lerinene ri kahle eka vanhu hinkwavo, kambe loko u ri na mavabyi, i swa nkoka ku hlawula swakudya leswinene!Dyele lerinene swi vula kudya swakudya leswinga ta nyika miri wawena mphamelo lowuwuwu lavaka leswaku wu kota ku tirha kahle niku wu pfuna ku lwa na mintlulelo. Mimphamelo I minchumu leyi kumekaka eswakudyeni. Ku na mimphamelo yo hambana eswakudyeni, xikombiso tipiroteyini, tikhabohayidireti, mafurha, tivitamini na timinerali.
Loko u ri na vuvabyi byo heta nkarhi w o leha (byo fana na TB, vuvabyi bya Khensa kumbe AIDS), fambiselo ra nsawutiso wa vuvabyi ra miriwawena ri hela matimba. Leswi swivula leswaku miriwa wena awaswikoti ku tisirhelela kahle tani hileswi a wu ri xiswona eka mintlulelo. Fambiselo ra nsawutiso leringa hava matimba ringa vanga mintluleloenon'weni, enkolweni na le khwirini. Dyele lerinene ri ta nyika miri wawena mphameloleswaku wu tiyisafambiselo ra nsawutiso wa wena eka mintlulelo.
endla u titwa kahle; no pfuna ku tiphina hi vutomi lebyinene.
Dyele lerinene ri ta ku pfuna ku lwa na mintlulelo no ku pfuna ku yimelana na yona loko uvabya.
Vuvabyi byo fana na TB, khensa kumbe AIDS byi tala ku vanga vusweti.
mintlulelo na mirhi yi nga vanga ku hlamba timbilu, ku hlanta, na nchuluko lowu vangaka ku lahlekeriwa hi mphamelo.
Vusweti byi endla fambiselo ra nsawutiso ra miri ri hela matimba, ivi swi olova kuva ri tluleriwa. Eka xiyimo xa ntlulelo wa HIV, vusweti byi nga vanga AIDS hiku hatlisa.
Ku na tindlela to tala to dya kahle. Miriwawena wu lava swakudya swo tala swo hambana. Swona hi swoxe a swi na mphamelo lowu laviwaka himiri wawena. Hlawula kutani u tiphina hi swakudya leswikumekaka hi ku olova, leswi xavekaka ni leswi u swi tsakelaka.
Tivonelileswaku u dya yinihixihatla loko u khomiwa hi vuvabyi. Dyele lerinene ri nga ku pfuna ku lwa na mintlulelo ivi ri sivela ku hunguteka ka ntiko.
Leswaku u tiphina hiswakudya swawena, dyana swakudya swo hambana leswi u swi kumaka. Ku dya swakudya swo hambana swi ta tiyisisaleswaku u kuma mphamelo hinkwawo lowu laviwaka hi miri w a wena eka swakudya. Loko u tsandzeka ku dya swakudya swo tala, dyana swakudya swintsongo siku hinkwaro kutiyisisaleswaku u dya ku ringana.
Swakudya swa xitachi swo fana na xinkwa, vuswa, rivele-ndzoho, rheyisi, matapula, xitampu, mugayo, n'wahuva na pasta swifanele ku vaxiphemu lexikulu xa swakudya swa wena. Swakudya swaxitachi swi nyika miri matimba na mphamelo wun'wana leswaku wu tirha kahle. Engetela swakudya swin'wana swo fana na matsavu, tinyawa to omisiwa, nyama ya huku kumbe matandza leswi u nga na swona eka swakudya swa xitachi kuendla swakudya swo nandziha.
Matsavu na Mihandzu swi phamela tivitamini to tala na timinerali na michumu yin'wana leswi nga ta ku pfuna ku sirhelela miriwawena eka mintlulelo.
Swakudya swo huma eka swiharhi swi nyika miri ya hina mimphamelo yo tala yo hambana. Yin'wana ya yona i piroteyini, leyi pfunaka ku tiyisa fambiselo ra nsawutiso wa miriwawena ni ku aka tinyama to tiya. Loko u vabya , u ta lava swakudya leswi swo tala.
Ntlawa lowuwaswakudya swo huma eka swihlovoswa swimila i swihlovo swa kahle swa piroteyini na mimphamelo yin'wana ya nkoka. Ku katsa swakudya leswi tanihi xiphemu xa swakudya leswinene swi ta ku pfuna ku lw a ni mintlulelo.
Chukela, mafurha na tioyili nasw ona i xiphemu xa sw akudya swa kahle. Sw i ku nyika matimba lama engetelekeke leswaku u lwisana na vuvabyini ku endla leswaku swakudya swiva na nantswo.
Vanhu hinkwavo va fanele ku ringetaku tirhisa munyu wuntsongo, tanihi leswimunyu wo tala wu nga vangaka vuvabyi bya mbilu. Hambiswiritano, loko u chuluka kumbe u hlanta, u lahlekeriwa hi munyu wo tala na mati.
Ku nwa mati i swa nkoka eka vanhu hinkwavo. Nwani matiyo talaku tiyisisa leswaku u siva mati lama lahlekeke loko u chuluka, u hlanta ni ku dzuka nyuku nivusiku. Mati ya le tipompini ya tala kuva ya hlayisekile, kambe swi nga antswa u virisa mati ni ku horisa mati yo huma exihlobyeni, enambyeni kumbe borho u nga siya nwa.
U nga tshuki u nwa byalwa. Byalwabyi na khombo eka xivindzi naswona byi vanga kulahlekeriwa hi tivitamini leti sirhelelaka mirieka mintlulelo. Naswona i swa nkoka ku ka u nga nwi byalwaloko u tirhisa mirhi hikuva byi nga onha xivindzi xa wena.
Tshama u gingirika hilaha u nga kotaka hakona leswaku u tiyisa misiha ya wena. Nghingiriko wa vutiolori ku fana no famba, ku basisa yindlu na ntirho wa lexirhapeni swi ta antswisa rihanyo rawena.
I swa nkoka kuva swakudya na matilama u ya nwaka swifanele kuva swi basile ku sivela swakudya ku vanga mintlulelo leyi kumekaka esw akudyeni.
Hlamba mavoko yawena minkarhi hinkwayo hi xisibi u nga si khumba na le ndzhaku ko khumbaswakudya.
Hlantswaswibyana makhumbi laha u vekaka swakudya.
Funengeta swakudya leswaku swi nga tshamiwi hi switsotswana na swiharhi.
Hlantswamihandzu na matsavu hi ku hetiseka ematiniyo tenga, yo hlayiseka.
Loko u ngakoti ku hlantswa mihandzu na matsavu kahle, susa makamba?
Languta siku ra "xavisa hi siku ra" ephakitini. Tiyiseka leswaku a wu xavi swakudya leswi hundzeriweke hi nkarhi.
A swi hlayisekangi ku tirhisa swakudya swa le mathininiloko thini ri onhakile kumbe ri phatekile.
Tiyiseka leswaku a wu dyi nyama leyi nga vupfangiki, nyama ya huku, nhlampfi kumbe matandza.
Sweka swakudya swivupfa leswaku u dlaya switsongwatsongwana.
Loko u ri na xigwitsirisi, hlayisa miladza hinkwayo kumbe u yi funegeta u yi veka laha ku holeke.
Swakudya leswi swekiweke a swi fanelanga ku vekiwa ku tlula siku rin'we naswona swifanele ku kufumetiwa loko swi nga si dyiwa.
Hlayisa swakudya endhaw ini leyi holeke hilaha sw i nga kotekaka hakona. U nga veki sw akudya endhawini leyi hisaka kutlula tiawara timbirhi.
Dyele lerinene ra pfuna eka vanhu hinkwavo! Loko u vabya , i rankoka swinene.
Sivela ku hunguteka ka ntiko.
Lwa na mintlulelo.
Hlayisa mimphamelo leyi yi ku lahlekelaka lokou hlanta ni ku chuluka.
Hola hikuhatlisa eka mintlulelo ni ku endla leswaku swilondza swi hola hi kuhatlisa.
Kota ku tirhisa kahle mirhi na vutshunguri.
Titwa u ri na matimba.
Tsundzuka - Dyele lerineneri pfuneta vanhu hinkwavo leswaku va titwakahle kutani va tiphinahi rihanyo ro antswa, hambi va vabya kumbe va hanye kahle!