ŉ Nag in Augustus: Lize Beekman verwerk verlies deur sketseFoto: lizebeekman.com Die woord “mandala” is afkomstig van ŉ literariese taal, genaamd Sanskrit – ŉ versameling van literatuur wat uit ‘n ryk tradisie van poësie en drama sowel as wetenskaplike, tegniese, filosofiese en religieuse tekste bestaan. As jy mandala losweg gaan vertaal, beteken dit eintlik “sirkel”. Die mandala kan ook die heelal verteenwoordig, en in dié geval – dood en genesing. Vir Lize Beekman was die teken van mandalas haar redding. Elkeen verwerk verlies op sy eie manier; die dood van ŉ geliefde raak elkeen anders. Vir Lize, wat skryf as ŉ uitlaatklep gebruik, was woorde net nie genoeg om háár verlies te verwerk nie. “Ek kon dit nie omsit in woorde nie. Die gevolg wat dit gehad het, is dat ek nie nuwe liedjies geskryf het nie.” Lize sê as kunstenaar is sy nie lief daarvoor om liedjies tydens vertonings te herhaal nie. “Uit respek vir my gehore wat geld betaal vir ŉ kaartjie, is dit vir my belangrik om nuwe musiek en lirieke te sing.” Sy het dus al hoe minder vertonings gedoen. Vir ŉ persoon wat haar lewe lank musiek gebruik om uiting te gee aan haar emosies, het Lize besef sy is in ŉ krisis. “Dit het bygedra tot ŉ oorweldigende gevoel, dat ek verlore is.” Sy meen ook sy was nie op soek na ŉ ander uitlaatklep nie, maar dat die “opdaag” van die mandala, dié gaping gevul het. Maar die “opdaag”, sukkel sy om te verduidelik. “Hoe verduidelik jy iets wat jy nie uitgedink het nie, wat jy nie gaan soek het nie? “Daai nag was pertinent, dit was Augustus en Annake is weg in April – dit was vier maande later. Ek was daai nag nie op ŉ goeie plek nie. Ek was lewensmoeg – emosioneel en fisies. Ek het ŉ punt bereik waar die moegheid my gestroop het tot niks. Daar was ŉ mate van oorgee, ek was nie meer vir iets bang nie. As my lewe die volgende dag tot ŉ einde sou kom, was ek ook nie daarvoor bang nie. Op daardie oomblik het ek ŉ lawaai gehoor by my agterdeur, dit was so eenuur die oggend. My agterdeur het glas bo en hout onder. “Ek het opgestaan om te gaan kyk, en ŉ duif gesien wat aanhoudend teen die glas van die deur vlieg – oor en oor, so asof hy wil in. Dit het my ontstel, want dit het gelyk of die duif seerkry. Ek het voor die glas gaan staan en gesê: ‘Asseblief, hou op, moenie seerkry nie.’ Maar die duif het aangehou. Ek sê toe: ‘Ek belowe ek sal oukei wees.’ En die oomblik toe ek dít sê, toe stop die duif, en gaan sit in die boom by my agterdeur. Dit was ŉ vreemde ervaring. Ek het weer gaan sit, pen en papier uitgehaal om te probeer skryf, maar ek kon myself net nie kry om te begin nie. Ek het my hand afgeskuif na die middel van die blad en begin teken.” Die mandalas het haar by antwoorde laat uitkom, sê Lize. “Wanneer jy in daai tyd met God praat, voel dit of jy skop en slaan teen ŉ deur wat toe gebolt is. En niks maak daai deur oop nie, en die enigste reaksie wat jy kry, is absolute stilte.” Soos wat sy aanhou teken het, kon sy ook weer dieper asem haal – iets wat in dié moeilike tyd ŉ probleem was. “My vriende en familie moes my soms herinner om net diep asem te haal.” Dit het vir haar kalmte gebring, en só het sy die dae en nagte om geteken. “Ek het aanhou teken sodat ek net kon asem haal.” Dié nuwe uitlaatklep het ook haar chaotiese gedagtes georden en gehelp om na een ding op ŉ slag te kyk, en sodoende te verwerk. “Die mandalas het my lewe gered.” Volgens dr. Brenda Hattingh, ŉ sielkundige, werk die onderbewuste nie met woorde nie, maar met simbole. Hierdie simbole het die vermoë om sekere potensiaal diep in die psige van die mens te aktiveer. “Wanneer ons baie besig is, gebruik ons nie die breingolwe wat ons toegang gee tot rustigheid en kalmte nie,” sê Hattingh. “Die mandalas is simbole wat antwoorde kan stimuleer, maar dit vra dan van die persoon om stil te word. Wanneer ŉ persoon besig is met ŉ aktiwiteit soos teken of inkleur, (eintlik enige aktiwiteit waar jy moet fokus), beteken dit dat jy hierdie besige brein moet afskakel en dan gaan jy in die stiller, dieper dele van die brein. Dan begin jy outomaties inkleur, en bring dit ŉ groot mate van stilte binne jou.” Volgens Lize het sy self nie geweet wat die mandala is nie, tot Coenie de Villiers die dag by haar kom kuier en haar sketse gesien het, dat hy dié konsep aan haar verduidelik het. “Hy wou weet of ek al gehoor het van dié woord, en ek het ‘nee’ gesê.” Coenie het haar later weer gekontak en gesê dié goed bly draai in sy kop. Hy wou weet of sy bereid is om haar werk te “laat gaan”, en of hy ŉ uitstalling kan reël. “Ek het gesê dis reg, want ek WAS reg om dit te laat gaan.” Mense het haar ook begin kontak en hul eie stories van seer en verlies met haar gedeel. Baie wou ook weet of afdrukke van haar werk beskikbaar is, want hulle sukkel met die teken. So het die idee van ŉ inkleurboek vir volwassenes ontstaan. “Dis hoe ek ander kon help, want dit kom uit ŉ plek van liefde.” Sy sê totale vrede is nog op haar pad. “Ek dink ek het meer vrede oor baie dinge, maar dit sal oneerlik wees om te sê dat ek totale vrede het dat sy weg is, of aanvaarding dat sy siek geraak het. Maar die wonderlike uitkoms daarvan is dat my geloof in God, groter en sterker is as ooit.” Vir meer besonderhede oor Lize se inkleurboek of uitstallingsdatums, besoek gerus haar webblad – Lize Beekman Art.