Video: Die vuurpyl en Denel se geheimeDie Universiteit van KwaZulu-Natal se Phoenix-vuurpyl op die lanseerplatform by die Denel Overbergse Toetssentrum buite Arniston. Die klein vuurpyl staan gereed op die lanseerplatform neus na bo ­– 15 km vanwaar ons na die lansering sal kyk, by die Denel Overbergse Toetssentrum buite Arniston. Dit is ŉ warm, winderige dag. Dié wind moet net nie 10 m/sek verbysteek nie, dan sal die lansering uitgestel moet word. Vyf minute voor die tyd word alle stelsels nagegaan. Is dit: “Go or no go?” Elke persoon wat by die sendingbeheer na ŉ spesifieke afdeling omsien, moet positief antwoord, anders is daar geen lansering nie. Almal stem saam: “Go”. Ons staan in die galery en kyk af na die sendingbeheerkamer, waar dit redelik donker is, sodat almal op die skerms voor en bo hulle kan sien. Dit is 14:30. Maandag 18 Februarie. Die spanning loop duidelik hoog. Niemand praat veel nie. Almal se oë is op die monitors voor hulle gerig. Dit voel of die tyd nou vinniger verloop wanneer dit afgetel word. Of jy dalk iets gaan misloop as jy vir een oomblik wegkyk. Ons mag nie foto’s van die lansering self, spesifiek vanaf die galery neem nie, was die streng opdrag van die Denel Overbergse Toetssentrum (OTR). Ons mag voor die lansering wel foto’s neem. Ons mag net kyk en luister. Dit is ŉ “sekuriteitskwessie” is ons vertel. Maar hoekom presies weet ŉ mens nie. Daar is wel kameras van fotograwe by die platform gelaat, wat gestel is om sowat 10 sekondes voor lansering te begin opneem. Hulle hoop maar hulle toerusting is veilig. By die hekke moes ŉ mens inteken en ook jou rekenaar en kamera – wat jy net soms mag gebruik – se reeksnommers verskaf. Maar hulle kyk nie weer daarna wanneer jy uitry nie. Ons mag net van die lanseerplatform self foto’s neem en van die betrokke projek maar van niks anders nie. Dit is ons baie duidelik vertel, en ŉ lang lys reëls is vooraf aan ons gestuur. Ek besluit om liewers nie van die diere of fynbos af te neem nie. ŉ Mens weet nooit nie. Die Universiteit van KwaZulu-Natal se Phoenix-vuurpyl op die lanseerplatform by die Denel Overbergse Toetssentrum buite Arniston. Die vuurpyl is ontwikkel en gebou deur die Universiteit van KwaZulu-Natal (UKZN) se Aerospace Systems Research Group, met geld voorsien deur die departement van wetenskap en tegnologie. Dit is hulle derde vuurpyl, en die tweede een wat lanseer sal word van hier af. Dié een staan bekend as die Phoenix-1B. Dit is ŉ navorsingsvuurpyl, maar dié een het nie ŉ loonvrag op nie, die groep toets die vuurpyl se stelsels en sy vermoë. Die Phoenix is 5 m lank, en sal 15 km hoog vlieg (die maksimum is 20 km). Sy maksimum spoed is twee keer die spoed van klank, verduidelik Jean Pitot, dosent in meganiese ingenieurswese aan die UKZN. “Dit is nie ŉ beheerde vlug nie, maar ons moet talle scenario’s uitwerk waar dit sal neerkom. Ons weet dit is sowat 18 km van hier af, in die see. Dit tref die see teen die spoed van klank, so dit verpoeier met impak – daar sal niks oor wees nie, en geen toksiese stowwe is aan boord nie. Ons doen ook talle omgewingstudies voor die tyd,” verduidelik hy. Die lanseerfasiliteit is 46 000 hektaar groot en bestaan ook uit 70 km se kuslyn waartoe mense nie toegang het nie, verduidelik Abrie van der Walt, die uitvoerende hoofbestuurder van Denel se Overbergse Toetssentrum. Dit bestaan uit ŉ groot area in die see en die lugruim is ŉ geenvliegsone. Die vuurpyl is ŉ hibried, verduidelik Pitot. Die aandrywing is deur stikstofoksied (laggas) en dan paraffienwas vervaardig deur Sasol. Die meng van die twee, wat in verskillende tenks is en dan deur ŉ tipe sproeipyp gevoer word, is beide koste-effektief en veiliger as om twee vloeistowwe met mekaar te meng. Die Phoenix-1B, wat 88 kg weeg, se top stukrag is 700 kg. ŉ Variant van die vuurpyl word aanstaande jaar gelanseer. Dr. Mike Brooks, ook van die navorsingsgroep, het verduidelik so ŉ tipe navorsingsvuurpyl kan tot 1 500 km die ruimte ingestuur word, maar hy gaan nie in ŉ wentelbaan nie. Hy lewer sy wetenskaploonvrag af, of dié begin reeds data versamel sodra hy lanseer word. Die vuurpyl val terug aarde toe en die loonvrag keer terug met ŉ valskerm. Maar alles keer weer terug, daar is geen omwentelings nie. Pitot vertel eksperimente oor astrofisika, biotegnologie, meteorologie en vele meer kan met sulke vuurpyle – wat tussen 3 m en 20 m lank kan wees – opgeneem word. ŉ Ent van waar die vuurpyl reeds gereed staan vir lansering teen 10:30, is ŉ blokhuis waar die navorsers alles sal sit en dophou. Daar is ŉ hoëspoedkamera wat met afstandsbeheer opnames sal maak. Die fotograwe plaas ook hulle videokameras daar. Die sendingbeheer by die Denel Overbergse Toetssentrum buite Arniston, kort voor die lansering van die Universiteit van KwaZulu-Natal se Phoenix-vuurpyl. Ons keer terug na ŉ ouditorium waar Van der Walt ŉ voorlegging doen. Onder aan elke bladsy staan: “Restricted”. Jy mag nie foto’s daarvan neem nie. Denel se leuse is: “Performance. Integrity. Innovation. Caring. Accountability.” Die volgende oomblik wys hy video’s van missiele wat hulle daar getoets het. Sonder om ŉ woord te sê oor wat dit is. Jy sien net bolle vuur, stukke beton wat spat en stof. Die gesig van oorlog. Verwoesting. “Ons is baie trots op wat ons hier doen,” sê hy. Wapens word gekalibreer in ŉ omgewing soos in die regte lewe. Tussendeur is daar foto’s van diere van die De Hoop-natuurreservaat – wat in die middel van twee eiendomme van Denel sit. Onderweg na die lanseerplatform het die wetenskaplikes twee keer gestop om skilpaaie uit die pad te tel. Die kontras tussen die toets van dodelike wapens, die reservaat en die toon van die video’s is amper surrealisties. Daar is “dienslewering”, en kliënte wat “baie tevrede” is. Boef! Dan tref nog ŉ missiel, maar die klank is afgeskakel. “Die meeste sisteme wat ons toets kan maklik na Kaapstad vlieg,” sê Van der Walt. Daar is figuurlike lyne wat met radar in die see getrek is, wat hulle darem monitor, en daar is knoppies wat gedruk word en dan val die wapen in ŉ veiligheidsone. Of so iets. Die volgende oomblik sien jy vinnig die woord “Taurus” en ŉ missiel tref ŉ betonhuisie dat die stukke spat. Dan tref dit skeepsvraghouers. Ewe onstellend. “Afstandbeheerde teikens word al hoe belangriker vir ons kliënte.” Die volgende teiken is ŉ ou BMW wat op een van die terrein se grondpaaie getref word. Daar is ŉ gat en stukke BMW oor. Wie sou wou weet wat gebeur met ŉ BMW iewers op ŉ grondpad. Suid-Afrika? Private kontrakteurs, Duitsland, Singapoer, een van die ander kliënte? Die sendingbeheer by die Denel Overbergse Toetssentrum buite Arniston, kort voor die lansering van die Universiteit van KwaZulu-Natal se Phoenix-vuurpyl. Die kliënte is tevrede, vertel hy, met die vertroulikheid van die data, die sekuriteit, geheimhouding. Maar ŉ mens bly wonder wie is die slagoffers van dié wapens wat hier op eie bodem getoets word. Waar word ŉ ou BMW elders in stukke geskiet omdat ŉ toets hier gewerk het? Die lansering is om 13:30, maar omdat daar ŉ fout met een van die hoëspoedkameras is, word dit met ŉ uur uitgestel. Kort voor die tyd, sê dr. Phil Mjwara, direkteur-generaal van die departement van wetenskap en tegnologie, hy hoop eintlik die lansering is nie ŉ sukses nie, want baie word geleer wanneer iets fout gaan. Sedert daar met die program by die UKZN begin is, in 2010, is R15 miljoen daarin belê, maar dit sluit geld in wat nog toegewys sal word in die toekoms vir nog navorsing. Hy het aan Maroela Media gesê die plan is om vuurpyle met klein loonvragte of nanosatelliete aan boord die ruimte in te stuur, omdat dié manier veel goedkoper is. Die hoop is om dit binne vyf jaar te doen. Dit is 14:36. Net voor minus 30 sekondes. Die aftelling gaan nou begin. Toe skielik gaan staan die horlosie op minus 30 sekondes. Die lansering word vir eers teruggehou. Die drade wat die twee brandstoftenks met mekaar verbind het – op 4 minute – het nie outomaties van mekaar gediskonnekteer nie. Dit gaan nou met die hand gedoen word. ‘n Wetenskaplike kniel by die vuurpyl nadat hy teruggeval het grond toe, verslae. (Die foto is van ‘n monitor af geneem) Iemand stap nader en trek dit weg. Die aftelling begin weer op 14:41. Op vier sekondes voor lansering begin die ontbranding. Jy sien die vlamme. En weg is hy. Dan kort daarna: “Ons het niks, ons het niks”. Die radar spoor nie die vuurpyl op nie. Die opname stop. ŉ Minuut later sien jy die stert van die vuurpyl op die lanseerplatform lê. Dit was onsuksesvol. Dit is stil; mense praat nie. Weens veiligheid moet die span in hulle blokhuis bly vir ŉ halfuur. Toe hulle uiteindelik uitstap, sien jy hulle staan, hurk en sit by die stukke. Verslae. Wat die oorsaak was, weet hulle nie, maar ŉ forensiese ondersoek sal gedoen word. “Net een ding kan verkeerd gaan, en dan loop alles verkeerd. Die sisteme waarmee ons werk is onvergeeflik,” sê Brooks. Video met vergunning van en krediet aan Bertram Malgas/Eyewitness News: