Xhosa #3 | mnr.muller
Posted on Januarie 15, 2008 by mnr.muller	Standaard
Stelsinne Naamwoorde in Xhosa is belangrik. Dit sien ons sodra ons stelsinne skryf.
Elke “ding” of “mens” (elke naamwoord dus) in Xhosa is in ‘n spesifieke naamwoordklas. umfundi leerder, en umbaleki atleet, is in die um- naamwoordklas. MAAR indoda man, en ihashe perd, is onderskeidelik in die i- en li- naamwoordklasse.
Wanneer ons stelsinne in Xhosa maak, moet ons oplet in watter naamwoordklas die onderwerp (van die sin) is, sodat ons die regte onderwerpskakel voor die werkwoord kan aanlas:
Umfundi uyahamba. Die leerder hy loop. [die -ya- dui teenwoordige tyd aan]
Umhambi uyaqhuba. Die atleet hy bestuur.
Indoda iyahamba. Die man hy loop.
Ihashe liyabaleka. Die perd hy hardloop.
Miskien, as jy bogenoemde sinne lees, verstaan jy nou hoekom die Afrikaans wat moedertaal Xhosa-sprekendes praat, dikwels die “oortollige” voornaamwoord (“hy”) bevat.
Let ook op dat daar m.b.t. die Xhosa voornaamskakels, geen onderskeid tussen hy of sy getref word nie:
Ndiyahamba. Ek loop.
Uyahamba. Jy of Hy/Sy loop.
Siyabaleka. Ons hardloop.
Niyafunda. Julle lees/leer.
Bayaqhuba. Hulle bestuur.
Probeer nou die volgende sinne vertaal:
Die man bestuur.
Die perd leef.
(Die vertalings sal later in die comments gepost word.)
Filed under Xhosa and tagged klas, naamwoord, onderwerpskakel, stelsin |	3 Kommentaar
sonkind on Januarie 16, 2008 om 11:51 vm said:
1. Ons eet
2. Niya baleka
3. Indoda iyaqhuba
4. Ihashe liyaphila
5. Die atleet skop (Die atleet hy skop)
Reply ↓	André / mnr muller on Januarie 16, 2008 om 11:56 vm said:
LW: 2. Niyabaleka. [nie Niya baleka nie]
Moet ek vinniger gaan met die lesse? 😉
Reply ↓	sonkind on Januarie 16, 2008 om 1:25 nm said:
Nee, moenie vinniger gaan nie. Maar hierdie student moet nou ook eers bietjie eerlik wees. Toe ek klein was, het ek Xhosa redelik vlot gepraat, maar verleer met die jare. As ek fyn luister, tel ek soms nog die draad van die gesprek op. My pa praat vandag nog Xhose, Zulu en Sotho beter as die swartmense self. Hy is in Transkei gebore (Umtata) en grootgeword (is darem wit, hoor!) en kon Xhosa praat voordta hy kon Afrikaans praat.
Ek kan my eie gat skop omdat ek nie die taal bly oefen het nie. Maar ek kan dit natuurlik glad nie skryf nie – so sal nou maar van vooraf leer by jou, ook om reg te skryf 🙂