Die Skrif skryf geen seremonie voor oor hoe ’n egpaar ’n huwelik moet sluit nie. Nogtans word die huwelik in die Bybel baie hoog geag in die verbondsleer en kom talle Bybelse voorskrifte met die oog op die keuse van die huweliksmaat, huwelikslewe en huwelikstrou voor (Sinode 1967:457v). Elke volk het binne sy eie kultuurgemeenskap sy eie gebruike ontwikkel en huweliksregte, voorregte en verpligtinge gevestig. Huweliksbevestiging geskied dus kragtens die gewoontereg en privaatreg en die Reformasie het dit primêr as ’n burgerlike aangeleentheid beskou (vgl Bos 1950:255v; Edam 1572; Dordrecht 1574; DKO art 70).
Op grond van Skriftuurlike en gewoontereg word gevolglik aangedring dat wanneer ’n man met ’n vrou vrywillig voorhuwelikse gemeenskap gehad het,
In die Christelike Germaanse kultuur is die verlowing publiek gemaak en verwag dat die priester dit sou inseën (GKSA 1967:470). Nog later het die priester ’n regshandeling voor die kerkdeur verrig en daarna in die kerkgebou die huwelik ingeseën. So is die huweliksluiting al meer verkerklik totdat Rome dit met ’n beroep op Ef 5: 32 tot ’n sakrament verklaar het. Nie elke huwelik is ’n Christelike huwelik nie. Christene wil die huwelik op grond van hulle geloof “in die Here” voor die gemeente met mekaar aangaan. Hulle wil die karakter van hulle huweliksverbond in die verbondsgemeente aanvaar en bely (vgl GKSA 1967:475). Tog het juis die teenwoordigheid van die gemeente by die kerklike huweliksplegtigheid ’n probleem geskep.
Die vroeë Christelike kerk het aangesluit by die Romeinse reg. By die Germane was ’n priesterlike inseëning na die huweliksluiting gebruiklik. Hieruit het die verkerklikte Roomse sakramentele huweliksluiting ontwikkel.
Hierdie patroon het via die Engelse aan die Kaap posgevat. Die staat stel predikante as huweliksbevestigers aan. Hulle moet sorg dat aan die wetlike vereistes voldoen word. Hulle mag egter die huwelik tegelyk op ’n eie kerklike wyse behoudens sekere wetlike vereistes bevestig. Dié praktyk verskil wesenlik van dié in Nederland waar alle egpare eers hulle huwelik “burgerlik” in die stadshuis laat bevestig en gelowiges daarna na die “kerk” kom om hulle huwelik te laat inseën.
Die Skrif verbind in die OT en NT op verskillende maniere die huwelik met die verbond van God met sy volk (Jes 54; Ef 5: 22-33). Die Skrif praat duidelik oor die aangaan, duur en ontbinding van die huwelik (Mt 19; 1 Kor 7). Dit is opvallend hoeveel die kerke gedurende die Reformasie in Kerkordes en adviese oor huwelike gehandel het (Bos 1950:260; Pont 1981:33-40). Die Skrif sê in 1 Kor 7: 39 dat “net in die Here” getrou moet word, iets wat nie deur ’n kerklike huweliksbevestiging as sodanig verseker kan word nie. Om “in die
kerk” te trou is nog nie “in die Here” trou nie. Die Formulier wat gebruik word, maak dit nog nie ’n “heilige verbintenis in die Here” nie.
Uit die kerkregtelike agtergrond blyk duidelik dat die huweliksluiting op sterkte van artikel 30 KO grotendeels ’n burgerlike aangeleentheid is. ’n Beswaarskrif voer in Sinode 1964 aan dat die GKN met hierdie artikel in 1905 verkeerdelik ’n “staatkundig-juridiese daad kerklik voor die gemeente” verplig het (GKSA 1964:135-138). Die Sinode het die probleem ontwyk deur pragmaties ’n “kerklike huweliksbevestiging” teenoor “’n blote burgerlike huweliksluiting” te behou.
Artikel 70 KO en die Huweliksformulier voor 1967 was met die praktyk onder Engelse invloed van huweliksbevestiging onversoenbaar. Die Sinode van 1967 aanvaar toe sonder om prinsipieel te oordeel die huidige bewoording vir artikel 70 KO en wysig die Formulier om aan te pas by die wetlike trouformules wat die owerhede voorskryf. Die Formulier verwys nie meer na die “gemeente van God” nie. Hoe kan die kerk in ’n Formulier handelinge wat buite die gemeente (kerk) plaasvind, voorskryf? ’n Verkorte Formulier is in 1979 opgestel, waarin sekere formele regsaspekte opgeneem is.
Die Sinode van 1967 het die kerklike karakter van die Formulier met weglating van die “gemeente” en artikel 70 KO verswak om by ’n bestaande Suid-Afrikaanse praktyk aan te sluit. Kerkregtelik hang die voorskrif van ’n Formulier vir ’n dienaar in ’n taak wat hy primêr kragtens magtiging van en verantwoordelik aan die owerheid uitvoer, in die lug. Die predikant kan tog nie “die kerk” wees en kerk “verteenwoordig” nie. Dit lyk asof artikel 70 KO minstens “kerkrade” met “predikante” moet vervang en die gebruik van die Formulier moet aanraai in plaas van voorskryf. Waar die huwelik by die
Kragtens ’n proklamasie in die Staatskoerant van 16 November 1984 is ’n predikant wat as huweliksbevestiger aangestel is, ’n kommissaris van ede wat “alle verklarings van watter aard ook al kan attesteer”. Hy kan die volgende formulier gebruik: “Ek sertifiseer dat voordat ek die voorgeskrewe eed (bevestiging) afgeneem het, ek die volgende vrae aan die verklaarder gestel het en in sy (haar) teenwoordigheid die antwoorde neergeskryf het:
In die huwelikswetgewing, veral oor egskeiding, neem die staat gewoonlik nie die Skrifgetuienis en kerklik-etiese standpunt in ag nie — hoogstens die “stem” van die “kerk”. Kragtens die demokrasie gee die staat vorm aan die huwelik soos die gemeenskap dit aan hom opdra. Huidige gronde vir egskeiding soos “kwaadwillige verlating” of “onherstelbare huweliksverbrokkeling” het geen Bybelse basis nie. Die staat voer aan dat sy wetgewing nie huweliksverbrokkeling veroorsaak nie en dat kerkdienaars die oorsake kan en behoort te bestry. Wetgewing wat egskeiding vergemaklik en goedkoop maak, bevorder egter ook maklike huweliksverbrokkeling. Die huidige wetgewing maak vir opskorting van ’n egskeidingsgeding voorsiening indien die regter oordeel dat herstel moontlik mag wees. In praktyk kom daarvan weinig tereg. Gevolglik word sterker op ’n “gesinshof” bepleit. Die staat het met sy wetgewing ’n definitiewe pedagogiese funksie. Daar is tekens sigbaar dat wetgewing in Suid-Afrika al minder met sedelike eise gaan rekening hou (Du Toit 1985:176-180).