Hoe mens ook al daarna kyk, is dit ’n verontrustende uitkoms vir ’n volkome onskuldige landsburger wat in erge graad deur die Staat in sy vele gedaantes verontreg is; méér nog: dat die Staat – én ’n bedrieglike funksionaris soos Bartholomew – ongedeerd daarvan afkom, en die slagoffer die een is wat met ’n kostebevel gestraf word.
Die DOV het … duidelik in ’n meerdere of mindere mate op die opinie van meneer Bartholomew gesteun om die staat se saak te bewys.13
Tot sover behoort niemand ’n probleem te hê met die stelling dat Fred stewig op pad was om ’n kousale verband te bewys tussen Bartholomew se getuienis en die besluit om hom te vervolg nie.
Veldhuizen som Christenus se antwoorde op die hof se indringende vrae oor die aard en omvang van die relevante getuienis soos volg in sy uitspraak op, en lewer terselfdertyd kommentaar op die onderskeie aspekte:
(b) Behalwe vir die feit dat ’n mes en die oorledene se afstandbeheerder weg was, is niks uit die woonstel vermis nie. Dit sou dui daarop dat die motief vir die moord nie roof was nie. Dit is na my mening spekulasie. Niemand weet wat presies voor of na die aanval op die oorledene gebeur het nie.
(c) Die wyse waarop die oorledene op die rusbank gevind is, is aanduidend daarvan dat sy haar aanvaller geken het. Ook dit is spekulasie.
(d) Daar was die vorige aand ’n struweling tussen die oorledene en die eiser. Hierdie feit is gemene saak. Die volgende dag het sy egter in ’n brief die eiser lof toegeswaai en haar ewigdurende liefde vir hom beloof. Alle aanduidings is dat die struweling nie baie ernstig was nie en sekerlik nie van so ’n aard dat dit ’n motief vir moord daarstel nie.
(e) Ene Swart, wat by ’n meubelwinkel in Stellenbosch gewerk het, het verklaar dat die eiser om en by middagete in die winkel was om ’n kassie op te tel. Die tyd van dié besoek, selfs al sou dit aanvaar word, sou glad nie die staat se saak bevorder het nie. Die tyd het nie ingepas by die staat se eie weergawe oor wanneer die oorledene aangeval is nie.14
Teenoor die omstandigheidsgetuienis moet die eiser se alibi, wat te alle relevante tye aan die DOV bekend was, opgeweeg word. Daar is geen aanduiding dat die eiser sy werkplek verlaat het nie. Die sekuriteitstelsel is van so ’n aard dat ’n mens sou verwag dat die eiser se bewegings vasgelê sou gewees het, dit is indien hy sy werkplek verlaat het en weer teruggekeer het. Ook die eiser se selfoonrekord het sy weergawe, dat hy die middag by Ou Mutual was, gesteun. Volgens die staat se eie weergawe was die eiser om 15h29, toe hy sy selfoon gebruik het, en weer om 17h14, toe hy sy rekenaar aangeskakel het, by sy werkplek. In die tussentyd het sy selfoon ook boodskappe ontvang terwyl dit in Ou Mutual omgewing was. Die tyd om vanaf sy werkplek na Stellenbosch te gaan, die moord te pleeg, van klere te verwissel, en weer na sy werkplek terug te keer was eenvoudig nie genoeg nie. Die staat het op geen stadium enige getuienis, behalwe dié van mnr Bartholomew, gehad om die eiser se alibi te weerlê nie. Om te sê dat sy alibi nie waterdig was nie, baat eenvoudig nie. Die staat het die bewyslas gedra om sy alibi te weerlê en daarvoor was mnr Bartholomew se getuienis onontbeerlik. Sonder sy getuienis kon die DOV nie die eiser se alibi weerlê nie.20
Veldhuizen se verwysing na "’n redelike lid … van die DOV" en die konteks waarin hy dié opmerking gemaak het, verdien aandag.
In Minister of Safety and Security and Another v Carmichele22 (hierna Carmichele) moes die appèlhof beslis oor die vraag of die Staat aanspreeklik was vir die skade wat die eiser gely het aan die hand van ’n klaarblyklik gevaarlike misdadiger wat ’n paar maande vantevore deur ’n landdros op eie verantwoordelikheid vrygelaat is, hangende sy verhoor op ’n aanklag van die verkragting van ’n 17-jarige skoolkind. Die eiseres se saak – en ek verkort die feite drasties – was dat die polisie die aanklaer se aanbeveling dat die misdadiger op eie verantwoordelikheid vrygelaat word, moes teengestaan het; hulle was immers op die hoogte van die tersaaklike feite. Die appèlhof het oplaas beslis dat as die betrokke getuienis voor die landdros geplaas sou gewees het, hy die beskuldigde waarskynlik nie op eie verantwoordelikheid sou vrygelaat het nie; hy sou waarskynlik minstens borgvoorwaardes gestel het.