Nooit in die geskiedenis was kinderregte so in die kollig as juis nou nie... maar nooit tevore het daar ook so ’n plig op veral tieners gerus om hul medeverantwoordelikheid vir ’n geordende samelewing te besef nie...
KOOLGAAN vroeër was glad nie soos dit vandag is nie,” het jy moontlik al ’n ouerige persoon ewe droefgeestig hoor vertel. “Stout of lui seuns moes dikwels buk vir ses van die beste, wanneer die onderwyser die persblou vuurvonke uit hulle gefoeter het met ’n kweperlat. Self meisies is welverdiend met liniale op die hande of bene gepiets om hulle vir oortredings te straf.”
Dankie, tog, dink jy stellig, dat daardie dae verby is. Totdat die verteller se indrukke oor vandag se onderwys jou selfs nog méér ontstel...
“Noudat die onderwysers se dissiplinêre magte ingekort is,” vervolg hy, “gaan dit verskriklik in baie skole. Die bordjies is heeltemal verhang, man. Die kinders is nou kaatjies van die baan in menige klaskamer en talle onderwysers se moreel is plat op die grond. Hulle kan nie hul werk gedoen kry nie, want as hulle net skeef na ’n leerder kyk, ontbied dié sy ma of pa summier met ’n selfoon na die skool. Ek sê jou, in die naam van ‘kinderregte’ word baie onderwysers se gesag vandag verkrag. Erger nog, skoolonderrig word ’n kolossale klug.”
Soos iemand dit al gestel het: "Kinderregte behels ook die reg om toegelaat te word om jou ouers en onderwysers te respekteer. Dit is ’n begrip wat ons by ons jeug moet inskerp sodat hulle dit nooit sal vergeet nie."
Maar wanneer is lyfstraf dan in Suid-Afrikaaanse skole afgeskaf? Dit was eintlik ook nie so baie lank gelede nie...
MET die beëindiging van apartheid en die aanvaarding van Suid-Afrika se nuwe grondwet in 1994, is nie slegs die lat op skool verbied nie, maar ook die rottang as straf vir jeugoortreders wat in die hof beland het. Net in 1993 is lyfstraf ’n massiewe 43 000 keer vir jeugmisdade uitgedeel en die nuwe owerheid het gereken dis onmenswaardig om kinders só te pynig.
Al hierdie maatreëls is natuurlik in ooreenstemming met ’n wêreldwye tendens om die kind van die moderne tyd sy of haar regmatige plekkie in die son te gun. In die afgelope dekades was daar trouens verskillende internasionale en plaaslike inisiatiewe om juis dit te doen. In November 1989 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies hierin voorgegaan met die sogenaamde Konvensie oor Kinderregte, wat in September 1990 van krag geword het nadat die vereiste aantal lande dit bekragtig het.
DIE Konvensie oor Kinderregte van die Verenigde Nasies is ’n internasionale akkoord waarin die burgerlike, staatkundige, ekonomiese, maatskaplike en kulturele regte van kinders uiteengesit word.
Hulle moet toegelaat word om in ’n omgewing van geluk, liefde en begrip groot te word. Hulle moet oor hul regte ingelig word, dit moet vir hulle toeganklik wees en hulle moet dit aktief vir hulself kan toe-eien. Die Konvensie verbied dit dat die doodstraf aan kinders opgelê word.
Die meeste lidstate van die Verenigde Nasie het die Konvensie bekragtig, óf deels óf in sy geheel. Suid-Afrika het in Junie 1995 sy stempel daarop geplaas, nie lank ná die eerste nie-rassige verkiesing van 1994 nie.
In Suid-Afrika het die aanvoorwerk wat met die VN se Konvensie oor Kinderregte gedoen is, onder meer neerslag gevind in die Projek vir Kinderregte, wat in die Sentrum vir Gemeenskapsreg aan die Universiteit van Wes-Kaapland gesetel is.
Die Projek vir Kinderregte beywer hom vir die erkenning en beskerming van kinderregte binne die raamwerk van die Konvensie, die Suid-Afrikaanse grondwet en ons vasteland se eie insiatief in hierdie verband, te wete die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind.
Maar dis interessant dat Suid-Afrikaanse kinders self reeds in 1992 die erkenning van hul regte opgeëis het. Dit was met die baanbrekende sogenaamde Kinderhandves van Suid-Afrika...
Wyle mnr. Dullah Omar, die destydse direkteur van die Sentrum van Gemeenskapsreg aan die UWK, het die versekering gegee dat dié handves nie net 'n ``dooie stuk papier'' sou bly nie. Hoeveel het nie gebeur sedert hy hierdie belofte gemaak het nie!
Kindersoldate is natuurlik niks nuuts nie en selfs die Boere in die Anglo-Boeroorlog (1899-1902) het hul sogenaamde penkoppe gehad—seuns van jonger as sestien wat sy aan sy met hul pa’s, ouer broers en oupas in die veld was. Party van hierdie penkoppe het hulle selfs as vernuftig bewys, soos die agterryertjie genaamd Gesiggie, wat op ’n keer met vier gevange Engelse by sy Boerelaer opgedaag het. "Hoe het jy dit reggekry?" is aan hom gevra. "Ek het hulle omsingel," het hy geantwoord.
Maar dan was daar ook die gevange pennekoppe wat saam met die hardebaard-Boere deur die Engelse as krygsgevangenes na plekke soos die eiland St. Helena uitgeban is. Om nie te praat van die duisende kinders wat in dieselfde oorlog in Engelse konsentrasiekampe in Suid-Afrika gesterf het nie.
KINDERHUWELIKE: Dit is ’n praktyk waarvolgens die ouers van ’n jong kind (selfs ’n baba) ’n toekomstige huwelik met ’n ander kind se ouers reël. Dikwels ontmoet die twee kinders mekaar nooit eens voordat die huweliksplegtigheid plaasvind wanneer altwee ’n aanvaarde hubare leeftyd bereik nie—’n ouderdom wat van kultuur tot kultuur kan wissel. In party kulture word selfs getrou voordat die kinders puberteit bereik.
KINDERSLAWE: Daar word beweer dat daar vandag honderdduisende, selfs miljoene kinderslawe op aarde is. Hierin is Haiti byvoorbeeld al uitgesonder as ’n plek waar kinders op ’n skreiende manier misbruik sou word. Kinderslawe so jonk as drie jaar word glo seksueel, geestelik en fisiek mishandel nadat hulle van brandarm landelike ouers weggerokkel is met die belofte van ’n beter lewe in die stede. Ná ’n ondersoek in 1998 deur die Verenigde Nasies is geraam dat daar 300 000 sulke kinders is.
In Afrika is daar weer die sogenaamde sjokolade-slawe. Sowat 70 persent van die wêreld se kakao (waarvan sjokolade gemaak word) word in die Ivoorkus, Nigerië en die Kameroen verbou, maar kinderarbeid word op groot skaal in die plantasies gebruik. Stryders vir menseregte probeer al verskeie jare om die uitbuiting van die jong "sjokolade-slawe" stop te sit, maar dit wil lyk of hulle weinig indien enige vordering maak.
Teenoor die plekke waar kindermisbruik steeds hoogty vier, is daar ook die lande waar kinders werklik op ’n baie hoë troontjie geplaas word. In die begin van hierdie artikel het ons verwys na die afskaffing van die lat in Suid-Afrikaanse skole, maar in byvoorbeeld Swede, Finland, Denemarke, Oostenryk, Duitsland, Italië en Israel word selfs ouers verbied om hul kinders pak te gee.
Of ’n soortgelyke inisiatief in Suid-Afrika sal slaag? Moenie te hoopvol raak nie. ’n Goeie dosis streepsuiker met liefde wanneer dit regtig,.regtig verdien is, word in ons eie samelewing mos nie naastenby as ’n skending van kinderregte beskou nie! Inteendeel.
Maar watter regte het jy dan as kind en wat kan jy doen om dit te beskerm? Lees die Kinderregte-dokument hieronder met aandag.
As jy bang is of van iemand weet wat hulp nodig het, praat met iemand wat jy kan vertrou, soos jou ma of pa, jou onderwyser, jou dokter, die polisie of iemand by jou kerk.
Bepalings oor kinders in artikel 28 van hoofstuk 2 (Handves van Regte) in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika:
(g) om nie aangehou te word nie, behalwe as laaste uitweg, in watter geval, benewens die regte wat ’n kind kragtens artikels 12 en 35 geniet, die kind slegs vir die kortste gepaste tydperk aangehou mag word, en die reg het om—
(h) om, in siviele verrigtinge wat die kind raak, deur die staat op staatskoste van ’n regspraktisyn voorsien te word indien dit andersins tot wesenlike onreg sou lei; en