'n Kontraktuele bepaling oor mediese ondersoeking - Jy en die RegJy en die Reg
Tuis › Artikels › Arbeidsreg › 'n Kontraktuele bepaling oor mediese ondersoeking
'n Kontraktuele bepaling oor mediese ondersoeking
Is ʼn kontraktuele bepaling oor mediese ondersoeking outomaties geldig?
Dit gebeur telkemale dat werkgewers bepalings by dienskontrakte insluit waarvolgens die werknemer skriftelik en uitdruklik instem dat hy of sy mediese toetsing op aandrang van die werkgewer sal ondergaan. Ons kry egter gereeld die navraag waar ʼn werkgewer sonder voldoende rede van ʼn werknemer vereis om ʼn dokter te gaan spreek vir ʼn diagnose of ʼn verslag om geskiktheid vir werk vas te stel. In sekere gevalle word werknemers met dissiplinêre optrede gedreig wat selfs tot ontslag kan lei indien hulle sou versuim om daaraan gehoor te gee. In hierdie artikel gaan ons kyk na ʼn voorbeeld waar hierdie aspek deur die arbeidshof hanteer is.
In EWN v Pharmaco Distribution (Pty) Ltd (2016) 377 ILJ 449 (LC) het die werknemer haar bipolêre siektetoestand tydens ʼn dissiplinêre proses aan haar bestuur bekend gemaak. Bipolêre gemoedsteuring is ʼn siektetoestand wat gekenmerk word deur skommelinge in gemoedstoestand wat wissel vanaf uiterste depressie tot uiterste manie. Die werkgewer het vervolgens daarop aangedring dat die werknemer ʼn psigiater spreek om haar geskiktheid vir haar werk te evalueer.
Die werknemer het in haar dienskontrak ooreengekom om mediese toetsing te ondergaan indien die werkgewer dit nodig ag:
Ten spyte van die kontrakbepaling het die werknemer geweier om die toetsing te ondergaan op grond daarvan dat die instruksie onwettig was. Die werkgewer het haar daarna op grond van ernstige en herhaalde weiering om ʼn beweerde wettige opdrag uit te voer, ontslaan.
Kragtens artikel 7(1) van die Wet op Gelyke Indiensneming (No. 55 van 1998) word mediese toetsing van werknemers verbied tensy dit kragtens wetgewing toegelaat of vereis word, of tensy dit in die lig van mediese feite, werkstoestande, sosiale beleid, billike verdeling van voordeel of die inherente vereistes van ʼn pos geregverdig kan word. Hierdie artikel maak geensins voorsiening vir ʼn uitsondering op grond van die werknemer se instemming nie. Die onus berus op die werkgewer om die omstandighede te bewys wat toetsing sal regverdig, by versuim waarvan sodanige toetsing ontoelaatbaar sal wees.
Die hof het beslis dat die werknemer kragtens artikel 187(1)(f) van die Wet op Arbeidsverhoudinge (No. 66 van 1995) outomaties onbillik ontslaan is en dat die werknemer se kontraksbepaling strydig was met artikel 7 van die Wet op Gelyke Indiensneming en dus nie geldig en wettig was nie. Die hof het ook beslis dat die instruksie om op grond van haar siekte mediese toetsing deur ʼn psigiater te ondergaan onbillik teen die werknemer gediskrimineer het.
Uit die voorafgaande is dit duidelik dat geen ooreenkoms aangaande mediese toetsing wat strydig is met wetgewing geldig is nie. Werknemers moet daarvan kennis neem dat hulle nie sommer sonder voldoening aan baie spesifieke vereistes deur hul werkgewer aan mediese toetsing onderwerp mag word nie. Aan die ander kant moet werkgewers bewus wees daarvan dat sodanige optrede onbillik is en ernstige gevolge vir hulle kan inhou.
Ons bedank elke lid vir elke regsnavraag wat Solidariteit se regsafdeling se kennis slyp, toets en verbreed. So kan ons deurlopend regsadvies aan ons lede gee sodat hulle behoorlik ingelig bly oor hul regte in die werkplek. Sodoende bou ons saam aan ʼn beter werksomgewing.