Normaalskool, Steynsburg - Wikipedia
Die Normaalskool op Steynsburg waar in die loop van 37 jaar sowat 850 onderwysers opgelei is. Dié onderwyskollege is einde 1950 gesluit toe slegs 10 studente oorgebly het.
Die Normaalskool, Steynsburg was 'n opleidingsentrum vir onderwysers op die Noordoos-Kaapse dorp Steynsburg van omstreeks 1909, toe die eerste drie kwekelinge deur die plaaslike Gereformeerde gemeenteskool ingeneem is, tot 1950 toe dit gedwing is om weens 'n afname in die getal studente te sluit. Dit is in 1926 deur die Kaaplandse onderwysdepartement oorgeneem en het van sy amptelike stigting in 1914 tot sy sluiting einde 1950 sowat 850 laerskool-onderwysers opgelei.
Die Normaalskool was een van die ses oudste onderwyskolleges in Kaapland. Grahamstad s'n is in 1897 gestig, dié op Robertson in 1910 en in die Paarl in 1913. In 1914 het die kolleges op Cradock en King William's Town saam met dié op Steynsburg gevolg en voor 1920 nog vier: Oudtshoorn (1915), Graaff-Reinet (1917), Stellenbosch (1918) en Uitenhage (1919).
Al enkele faktor wat tot die kollege se sluiting aanleiding gegee het, was die daling in die studentetal. Hoewel die Normaal, soos dit algemeen bekendgestaan het, altyd die steun van die Gereformeerde Kerkverband geniet het, selfs nadat dit in 1926 deur die Kaaplandse onderwysdepartement oorgeneem is, het baie Gereformeerde ouers van voornemende onderwysstudente veral uit Kaapland, die Normaalskool se natuurlike voedingsbron, hul kinders elders laat leer. Steynsburg was waarskynlik net te afgeleë of dalk was die dorp te klein om 'n aantreklike leersentrum vir studente te wees wat meer geleenthede vir ontspanning, vermaak, kultuur en sport in groter sentra kon geniet. Destyds was daar immers onderwyskolleges op talle vername dorpe in Kaapland, soos Wellington, Oudtshoorn, die Paarl en Graaff-Reinet, wat veel meer aan voornemende studente as 'n dorpie soos Steynsburg kon bied.
Die sluiting van die Normaal was op die oog af die einde van alles waarvoor lidmate van veral die Gereformeerde kerk Steynsburg byna 40 jaar lank geveg, geoffer en gebid het. Tog het die sowat 850 studente wat met die jare hier studeer het, 'n onmeetbare invloed op die onderwys en sodoende ook op die nageslag uitgeoefen, want waarskynlik die meeste van hulle was ambassadeurs wat die beginsels waarvoor die inrigting op Steynsburg al die jare gestaan het, aan leerlinge in die hele land en verder oorgedra het.
2 Aanleiding tot stigting
3 CNO-skool as voorloper
4 Stigting van die Normaal
5 Skool en Normaal geskei
6 Amalgamasie van die skole
6.1 Hoërskole smelt saam
6.2 Laer skole smelt saam
7 Die Normaal tot 1950
8 Sluiting van die Normaal
10 Ná die sluiting
Die Gereformeerde kerk van Steynsburg het hom sedert sy stigting in 1872 vir die onderwys beywer en later 'n laer skool, 'n hoërskool en 'n onderwyskollege gestig.
Ds. M.P.A. Coetsee was Steynsburg se eerste Gereformeerde leraar en is op 2 Augustus 1874 hier bevestig, waarna onderwyssake die plaaslike Gereformeerde kerk se dringende aandag begin kry het.
Die Gereformeerde Kerk het van sy stigting in 1859 deur ds. Dirk Postma 'n besliste standpunt ingeneem ten opsigte van die onderwys van lidmate se kinders. Kortom was dit dat die skool aan die ouers behoort en dat die godsdienstige lewens- en wêreldbeskouing van die ouers die grondslag van alle onderrig moes wees.
Op die Sinode van 1869 is 'n kommissie benoem om die daaropvolgende Sinode te adviseer oor die onderwys. Die verslag is op die Sinode van 1873 ter tafel gelê en het die veelseggende aanbeveling bevat dat kerkrade soveel moontlik gemeenteskole moes oprig. In ooreenstemming met dié Sinodebesluit het die Gereformeerde kerk Steynsburg onmiddellik ná sy stigting in 1872 doelgerig aandag gegee aan die oprigting van 'n Christelike skool. Vroeg in 1874, nog voor die gemeente 'n eie predikant gehad het, het die kerkraad die besluit van die Sinode van 1873 ter tafel geneem. 'n Kommissie is benoem om die onderwyssake in die gemeente te behartig.
Die bestaande skool op die jong dorpie was nie vir die kerkraad aanvaarbaar nie, want ouderling Steyn het gesê dat dit nie aanbeveel kon word nie. Op dieselfde vergadering op 9 Januarie 1874 het die kerkraad die moontlikheid bespreek van die oprigting van 'n skool op die dorp en kerkraadslede het opdrag gekry om die lidmate intussen oor die saak te pols en met die volgende nagmaal te rapporteer. Die konsulent-voorsitter, ds. M.P.A. (Petrus) Coetzee sr. van Middelburg, het gevra die kerkraadslede moes intussen ook dink aan die stigting van 'n fonds waaruit die onderwysaksie gefinansier kon word.
Hulle het onmiddellik aan die werk gespring. Die vereiste bedrag om die skool te begin is op £220 bereken. Nadat die gemeente sy eerste predikant, ds. M.P.A. Coetzee jr., op 1 Augustus 1874 ontvang het, het sake in verband met die onderwys begin gestalte kry. Op die kerkraadsvergadering van 25 September 1874 is finaal besluit om 'n skool op te rig. Hoewel dit goed gegaan het en die skool goed bygewoon is, moes dit reeds aan die einde van 1875 sluit weens 'n gebrek aan geld. Dié skool het 'n jaar of wat later heropen in die kerkgebou as skoollokaal. Op 24 Februarie 1877 besluit die kerkraad om 'n skoolgebou op te rig en daar was ook sprake om die dienste van 'n tweede leerkrag te bekom. Die gebou is middel 1877 voltooi.
Dr. Philippus Christoffel (Flippie) Snyman (oorlede 9 Mei 1915) het in 1903 die beroep na Steynsburg aangeneem. Hy het hom saam met die kerkraad beywer vir die verskuiwing van die Teologiese Skool van Burgersdorp na Steynsburg, maar die Algemene Sinode van 1904 het besluit om dit na Potchefstroom te verskuif. Hy het nietemin voortgegaan om sy aandag aan die onderwys te skenk en het daarin geslaag om Steynsburg 'n bakermat van Christelik-nasionale onderwys (CNO) te maak.
Steynsburg se oorspronklike Gereformeerde kerkgebou se hoeksteen is op 2 Augustus 1879 deur ds. Dirk Postma gelê. Dis plegtig in gebruik geneem op 4 September 1880. In 1938 is dit herbou en van 'n kerktoring voorsien en in 1952 het dit sy huidige voorkoms gekry toe dit met sierstene afgewerk is.
Die Tweede Vryheidsoorlog het vir Afrikaners rampspoedig geëindig, maar die veroweraar wou dit nie daar laat nie, want hy het geweet dat 'n volk nie so maklik vernietig word nie. Lord Alfred Milner het besluit om die onderwys in te span om die Afrikanernasie te onderploeg. Met sy verengelsingsbeleid in alle staatskole landwyd wou hy die kinders van hul taal en tradisies vervreem.
Dr. Snyman het al gedroom van 'n groot onderwysaksie op Steynsburg. Hy het hom egter nie deur dié wending van stryk laat bring nie. Hy was vasbeslote en doelgerig en het geglo in 'n beginselsaak waarop hy sy hart gesit het; daarom sou hy nie sy ideaal van 'n Christelik-nasionale onderwysaksie op Steynsburg sonder meer laat vaar nie. Hy was dan ook die siel van dié beweging op Steynsburg in die jare ná die Driejarige Oorlog. Danksy sy briljante verstand en geesdrif het dit wat eers bedoel was vir die kinders van Steynsburg, uiteindelik 'n belangrike bydrae gelewer tot die geskiedenis van CNO in die hele Suid-Afrika.
Die Christelik-nasionale skool van die Gereformeerde kerk op Steynsburg is van 1905 af in dié gebou gehuisves. Dit was die voorloper van die hoërskool en die Normaalskool. Die gemeente gebruik dit nou as kerksaal.
Op 17 Julie 1905 het die skool met 60 leerlinge geopen, van wie 15 kleinkinders was van ou meester Van Rooy, die stamvader van die Van Rooy-familie in Suid-Afrika. Weens die naoorlogse depressie en periodieke droogtes, was die eerste jare van die skool se bestaan 'n bitter stryd om die geldelike verpligtinge na te kom. Ondanks moeilikhede het die skool wel gaandeweg gegroei en in 1908 bereik hy 'n mylpaal toe die twee kandidate, met spesiale verlof van die skoolkommissie, die matrikulasie-eksamen afê. Dié kandidate was Naomi Hennings en Joon van Rooy (1890–1964), later 'n rektor van die Potchefstroomse Universiteit, voorsitter van die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge en van die Afrikaner-Broederbond.
Destyds het Steynsburg so 'n belangrike rol in CNO gespeel dat die tweede groot kongres oor CNO in Julie 1911, met die doel "weder enig leven te brengen onder de voorstanders van Vrij Christelik Onderwijs" hier gehou is toe nuwe lewe in die beweging geblaas is. Nuwe Statute van 'n Vereniging vir Christelike Skoolonderwys is opgestel en 'n nuwe interprovinsiale hoofbestuur is op dié Steynsburgse kongres gekies.
Die professore en studente van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool op Burgersdorp in 1903. Die eerste hoof van die driedelige onderwysinrigting op Steynsburg, H.J.J. (Lord John) van der Walt, sit links in die voorste ry. Hy was sowat 17 jaar oud toe dié foto geneem is. Dr. P.C. Snyman, Steynsburg se Gereformeerde predikant van 1903 tot sy dood op 9 Mei 1915, was van 1897 tot 1903 'n professor aan die Teologiese Skool en sit sesde van links in die middelste ry. Ds. Dirk Postma, 'n kleinseun van die stigter van die Gereformeerde Kerk, sit regs van dr. Snyman.
Studente en personeel van die Normaalskool, 1916 of '17.
Studente en personeel van die Normaalskool, 1919.
Studente en personeel van die Normaalskool, 1925.
So betree die skool op Steynsburg sy derde fase as 'n kombinasie van 'n laerskool, 'n hoërskool en 'n normaal onder een hoof, mnr. H.J.J. van der Walt (sy bynaam was Lord John), toe nog maar 28 jaar oud. Die dorpsraad van Steynsburg het 6 morge grond aan die Normaal geskenk, 'n terrein wat jare later eers benut sou word. Die Normaal is onder die beheer geplaas van 'n subkommissie van die Algemene Vergadering, die Gereformeerde Kerk se eweknie van die NG Kerk se Algemene Sinode. Die kommissie het deurgaans bestaan uit die predikante van die kerke op Steynsburg, Burgersdorp en Middelburg. Die administrateur van Kaapland moes een van die lede benoem en het altyd een van dié predikante sy keuse gemaak.
Amalgamasie van die skole[wysig | wysig bron]
Ná 1938 het die studentetal van die kollege gaandeweg afgeneem totdat daar in 1948 maar 18 studente was. Dit word aanvaar as die enigste enkele faktor wat tot die Normaal se sluiting aanleiding gegee word. Verskillende faktore was verantwoordelik vir die gebrek aan studente. Ongelukkig het die breë Gereformeerde Kerkverband en in die besonder die Gereformeerde lidmate van Kaapland groot skuld gehad aan die sluiting van die inrigting wat soveel jare lank die troetelkind van die Kerk was. Die Gereformeerde Kerk van Kaapland was die Normaal altyd goedgesind en het met die jare milde geldelike bydrae gelewer. Alle Gereformeerde ouers was egter nie ewe lojaal nie en baie Gereformeerde studente is by Steynsburg verby gestuur vir opleiding elders. So sal die sluiting van die laaste stigting van die CNO-beweging op Steynsburg, volgens M.D. van der Vyver in Gereformeerde Kerk Steynsburg 1872–1972, "altyd 'n aanklag wees teen die Gereformeerdes op wie se ondersteuning kragtens sy karakter en tradisies, die inrigting reg gehad het om op staat te maak, hoe ook al gepoog word om dit goed te praat".
Steynsburg, vroeër die sentrum van twee laerskole, twee hoërskole en 'n onderwyskollege se Hoërskool Paul Kruger moes einde 1992 sluit weens 'n afname in die leerlingtal. Dié gebou, wat intussen van 1993 tot 2007 deur die privaat Paul Kruger Kollege benut is as skoolgebou, het later verlate en onbenut gestaan nadat ook die privaat skool ondergegaan het.
Prof. Joon van Rooy, wat sy skoolopleiding op Steynsburg ontvang het, was registrateur, professor en later rektor van die Potchefstroomse Universiteit. Hy was ook geruime tyd voorsitter van die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge asook van die Afrikaner-Broederbond. Hy was 'n kleinseun van die Van Rooy-stamvader, Johannes Cornelis van Rooy (1824–1889).
Prof. H.J.J. (Hennie) Bingle, wat op 15 Augustus 1910 op Colesberg gebore is en aan die Hoërskool Paul Kruger op Steynsburg gematrikuleer het, is in 1964 benoem tot rektor van die P.U. vir C.H.O. Hy dien sy eerste termyn van 1 Januarie 1964 tot 31 Desember 1972 en sy tweede van 1 Januarie 1973 tot 30 April 1977.
Soos die ontvolking van die platteland noodwendig moes lei tot die samesmelting van die Gimnasium se hoërskoolafdeling en dié van die staatskool s'n asook die twee primêre skole in die Laerskool Unie, het dit eindelik ook Steynsburg se Hoërskool Paul Kruger geëis en selfs 14 jaar later die privaat Paul Kruger-kollege wat daaruit ontstaan het toe plaaslike ouers, in die gees van hul vasbeslote voorouers, nie wou toesien dat Steynsburg se eeu oue hoërskool tot niet gaan nie.
Met die sluiting van die Hoërskool Paul Kruger einde 1992 weens dalende leerlingtalle het die gemeenskap die eiendom van die hoërskool oorgeneem en die Paul Kruger Kollege vir Christelike Onderwys op 19 Januarie 1993 daarin geopen, blykbaar met net meer as 20 leerlinge. Intussen het die Laerskool Unie as 'n staatskool voortbestaan. Die Kaaplandse onderwysdepartement (KOD) het die stigting van die sekondêre skool goedgekeur. Teen April 1993 het die hele kollege 66 leerlinge gehad, waarvan 22 in die hoërskool-afdeling was omdat die skool in sy stigtingsjaar reeds gedwing is om, weens geldelike oorwegings, laerskoolleerlinge in te neem. Die meeste van dié leerlinge het uit die Laerskool Unie gekom sodat dié skool kort voor lank net sowat 60 leerlinge oorgehad het. Die KOD het toe Paul Kruger-kollege se laerskool-afdeling gesluit. Hierna het op een na die hele bestuur van die plaaslike Nasionale Party-tak uit protes bedank het. Die privaat skool se direksie het toe appèl aangeteken by die onderwysminister.
Die stryd het daardie jaar in die hof gaan draai. 'n Regter van die hooggeregshof in Grahamstad het beslis dat die skool se registrasie nie tersyde gestel mag word nie. Regter R.J.W. Jones het op 17 November 1993 beslis dat daar geen regsgrond is waarop die besluit van die minister van nasionale opvoeding, Piet Marais, om registrasie van die Paul Kruger Kollege vir Christelike Onderwys toe te staan, tersyde gestel moet word nie, soos die Laerskool Unie wou hê.
Ondanks mooi prestasies en goeie matriekuitslae het die ontvolking van die Oos-Kaapse platteland eindelik sy tol op die privaat skool geëis toe dit in 2007 moes sluit. So het van twee laer skole, twee hoërskole en 'n onderwyskollege net die Laerskool Unie oorgebly.
(af) Van der Vyver, M.D. in Gereformeerde Kerk Steynsburg 1872–1972. 1972. Steynsburg: Gereformeerde kerkraad.
↑ Proefskrif deur A.M. van den Berg aan die Noordwes-Universiteit. URL besoek op 2 September 2013.
↑ Johannes Cornelis van Rooy se lewenskets op Die Van Rooy-familie in Suid-Afrika. URL besoek op 2 September 2013.
Die Gereformeerde kerksaal, vroeër die tuiste van die CNO-skool, soos te sien op Google Maps. URL besoek op 1 September 2013.
Oudonderwyseres sterf op 90 in Suid-Afrika, Die Republikein, 26 Mei 2011. URL besoek op 2 September 2013.