Bloedvreemd by Juliana Coetzer - Read Online
Tydens 'n gesinsvakansie raak die sewejarige Anneke siek en draai by die dood om. Sy herstel, maar met ernstige nagevolge: Weens breinskade word haar verstandelike agteruitgang elke maand meer sigbaar. Om die sprankelende kind wat lag en presteer te behou, en die naderende gestremdheid af te weer, gaan die gesin op 'n soektog na 'n wonderkuur. Alles word probeer, van alternatiewe behandelings en 'n vreemde dieet tot 'n besoek aan die profeet TB Joshua in Nigerië. Soos die siekte toeneem, word alles vir Juliana vreemd en onherkenbaar - haar kind, syself en haar gesin. Sy voel onbevoeg om haarself of haar gesin te red, ten spyte daarvan dat sy as psigoterapeut juis in trauma spesialiseer. Haar eens vrolike huis word 'n plek waar elke lid van die gesin op 'n ander manier leer om te oorleef. Want Anneke se siekte laat almal se unfinished business uit die kas val. Juliana se pad na aanvaarding dwing haar uiteindelik om ook op haar eie spore terug te loop en haar idee van ma-wees te heroorweeg.
Publisher: Jonathan Ball PublishersReleased: May 18, 2015ISBN: 9781868426935Format: book
Bloedvreemd - Juliana Coetzer
Vir Stephan en Juan
DIE DRINGENDE VERMYDING VAN VERLIES
eie tande beter as kunsgebit:
– Verlies is skoner deur Johann de Lange
Hoekom gly jy alleen in die donker by die super tube af en dit nogal wanneer jy siek voel? vra ek vir die kind van my met die reguit kyk in haar oë.
Omdat ek nie 'n bang mens wil wees nie, antwoord sy. Net so, op haar geen-nonsens-manier.
Die kind het die vermoë om enigiets wat haar bang maak 'n naam te gee en soos 'n ram, kop omlaag te bestorm. Ek het al gewonder of sy nie dalk té sterk is vir haar sewe jaar nie.
Ek abba haar met nat klere en al terug karavaan toe by die warmwaterbron buite Worcester waar ons vir die naweek kamp. Sy lê soos 'n kind wat haar ma nodig het, met haar kop swaar en moeg teen my rug. Sy is doodstil. Ons ken haar nie so nie. Anneke is soos 'n radio waarvan die aan-en-afknoppie afgebreek het. Sy lewer permanent kommentaar. Mamma, Mamma, Mamma, sê sy as sy opgewonde 'n storie wil vertel terwyl sy op die punte van haar tone trippel.
By die karavaan droog ek die dogtertjielyfie met 'n groot, sagte handdoek af en sit haar terug in die bed. Die koors is gelukkig gebreek, maar die slaperigheid maak ons onrustig. Die vorige dag op pad na die oord het sy gekla van oorpyn en later 'n koors ontwikkel. Ons dokter haar met groen koorsmedisyne en glo dis oorontsteking. Hopelik klaar dit gou op, sê ons.
Gaan kyk of Anneke okay is, herinner ek en Fanus mekaar kort-kort. Ons kuier saam met vriende rondom 'n braaivleisvuur. Die ander kinders lag en speel. Anneke slaap.
My vriendin vra: Is dit dan nie die kind wat dink dis tydmors om te slaap nie?
Dis al donker toe ek sien haar bed is leeg. By die swembad kry ek haar waar sy hoog in die lug met groot, benoude oë stadig by die pyp van die super tube afgly. Op haar eie het sy haar vrees gaan oorwin. Ek is nie verbaas nie. Trots – ja, baie.
Dis net sinusontsteking, sê die dokter Maandag en skryf 'n handvol pille voor. Die slaperigheid en die rooi kringe om haar oë is tekens daarvan.
Woensdagoggend, 24 September 1997 is Erfenisdag en ons is ingestel vir 'n lui dag. Die kinders kyk 'n storie op die televisie. Ek leer vir die komende eksamen. Ek skryf statistiek en my kop is vol formules.
Anneke kom klim by my in die bed en raak onmiddellik weer aan die slaap.
Het sy nie dalk breinvliesontsteking nie? vra ek bekommerd. Fanus gaan soek op die internet die rede hoekom 'n kind so baie slaap as daar nie meer koors is nie. Nog voor hy by die antwoord uitkom, trek die klein lyfie meteens styf en begin sy ruk. Sy maak die bed sopnat en haar oë dop om. Skuim loop uit haar mond. Ek skree op Fanus en gooi die boeke sonder seremonie van die bed af. Hy ruk haar onder die duvet uit en hardloop kar toe. Ek gryp 'n kamerjas en storm kaalvoet agterna. Dit voel of my lyf sweef en my voete in die lug hang. Ek kan nie gou genoeg by die kar uitkom nie. Fanus is kaalbolyf en het net 'n oefenbroek aan – sonder onderbroek – daar is nie tyd vir klere soek nie. Hy sit aan die passasierskant met haar op sy skoot en skree bevele: Ry vinniger! Ignoreer die rooi robot! Karre toet en mense wys vinger, maar ek bid hardop en seil om hulle verby. Huilgeluide kom by my mond uit, ek kan dit nie keer nie. By ongevalle vat onbekende hande haar oor en die dokter sit dadelik 'n drup in haar arm.
Sy moet toetse ondergaan om te sien wat verkeerd is, maar ons kan dit nie hier doen nie. Julle is weermagpersoneel. Die dokter is 'n vrou met 'n warm stem. Seker ook 'n ma.
'n Paar oproepe later en die ambulans is met haar op pad na die militêre hospitaal in Wynberg. Fanus klim saam in die ambulans en sit oorkant die verpleegster wat selfbewus probeer om haar welgevormde borste sinvol binne die uniform te hou terwyl sy oor ons kind leun.
Ek sal nie kyk nie, as jy nie kyk nie, troos hy haar en waarsku subtiel teen enigiets wat 'n onderbroek veronderstel is om binne te hou. Ek jaag huis toe om uit my nagklere te kom en ons twee seuns van agt en tien jaar in te lig wat gebeur het. Hulle het geen idee waar ons was nie, daar was nie tyd vir verduidelik nie.
So lyk 'n huis wat nie voorbereid is daarop dat alles binne 'n oogwink kan verander nie. In die wasbak staan die vuil skottelgoed van vanoggend en onopgemaakte beddens wys uitnodigend op 'n dag wat veronderstel is om 'n vakansiedag te wees. Die katte lê op Anneke se bed. Ek wonder of hulle iets aanvoel.
Ek steek voor die kinderkuns vas wat teen die yskas hang en met hul helder kleure die wit kombuis vrolik maak. Elke Vrydagmiddag na skool gaan die kinders na 'n kunsskool waar hulle aan hul kreatiwiteit uiting gee. Skielik is dit so onbelangrik. Al wat ek nou begeer, is om hulle te hoor lag. Dis al. Hulle hoef niks anders te wees as sorgloos nie.
My ma, wat in 'n woonstel agter ons huis bly, kry in die hardloop opdrag om na die seuns om te sien. Sy snik geskok oor haar naamgenoot en trek 'n sakdoek tussen haar borste uit. Ek ry met 'n onderbroek, jeans, hemp en skoene vir Fanus na die militêre hospitaal toe in Wynberg, verby Kaapstad se universiteit. Ek sien nie vandag die plante raak wat teen die mure oprank en hoe helder die berg is nie. Deur Bishopscourt sonder om te wonder waar biskop Tutu se huis is. 'n Plakkaat hang aan 'n paal: The future is in your hands. Ek wens dit was.
Die dokters is besig met toetse op haar toe ek die saal met vinnige, lang treë instap. Die breinskandering wys geen abnormaliteit nie, hoor ek by die verpleegster. Buise vol bloed is reeds gestuur vir ontleding en op die oomblik is die dokter besig om vog uit haar rugmurg te trek.
Genadiglik is Fanus by haar en ek hoor tot in die kamer langsaan hoe sy gil van pyn. Ek wil mal word van ontsteltenis. My kind wat nooit kla nie en nooit seerkry nie. Fanus se stem probeer haar troos. Die bloedtoetse kom terug, dit wys die witbloedtelling is te hoog. Haar liggaam is besig om 'n virus te beveg.
Mediese personeel wat te vinnig en te onverskillig werk, prop haar in die kindersaal in 'n bed met harde wit lakens. 'n Drup aan haar arm moet die konvulsies stop. Ek stuur my desperate man huis toe. Gaan sien om na die seuns. Ek sal hier bly. Ek vertrou op hierdie oomblik net myself met hierdie situasie. Die leeuwyfie in my staan op. Niemand baklei vir 'n kind soos 'n ma nie.
Anneke kry kort-kort 'n konvulsie, die medikasie help niks. Ek staan magteloos en toekyk.
Haar skooljuffrou bel. Fanus het haar ingelig, sê sy.
Doen iets, Juliana.
Fok, sê my net wat ...
Mevrou, dis teen ons beleid dat ouers by hulle kinders in die sale oornag, sê die breëheupverpleegsuster met die mond wat streng afwaarts buig en geen geheim daarvan maak dat ek in haar pad is nie.
Jy kan my met die militêre polisie verwyder! dreig ek haar. Die nag breek aan en die minute sleep verby. Ek klim soos 'n skelm op my kind se bed en hou haar styf vas. Sy het geen benul wie of waar sy is nie, maar ek voel hoe haar lyf ontspan wanneer ek teen haar aanlê. Ek spring van die bed af as die verpleegster se voetstappe die kamer nader en sit soos 'n soet kind op die regop, harde grys staatsdiensstoel. Die masjien wat langs die bed staan en met iets wat soos 'n wasgoedpennetjie lyk aan haar duim vasgeknyp is, skree elke halfuur wanneer 'n konvulsie op pad is en later elke paar minute. Elke keer skree ek gang-af op die verpleegster wat in die kantoor sit soos een wat dit kan bekostig om te ontspan. Teen vyfuur die oggend dreig ek die dokter met die minister en elke koerant in die land. Doen iets! skree ek op almal wat daar werk.
Die breë suster raas met dun lippe: Mevrou, jy ontstel almal in die saal.
Ek gee nie om nie, red my kind!
Mevrou, ons is net so desperaat soos jy, sê die nat-agter-die-ore-dokter. Sy is reeds in status-konvulsies, hoor ek hom oor die telefoon vir iemand sê. Ons kry dit nie gestop nie. Later vind ek uit dit beteken 'n permanente staat van konvulsies.
Terwyl die verpleegster nuwe medisyne deur die drup in Anneke se arm sit, staan en kyk ek hoe 'n donkerblou kleur van haar bene na haar arms tot by haar nek en in haar gesig kruip. Toe word haar lyf slap. Sy's in 'n koma! roep die verpleegster in die gang af. Ek gaan staan met my rug teen die muur om uit die pad van dokters en trollies te kom en is lus om te sê: Wys my nou hoe julle dít gaan uitsorteer.
Vir die tweede keer jaag die ambulans met haar na 'n ander hospitaal toe. Hierdie keer 'n privaat een, Constantia Park, waar sy onder behoorlike neurologiese sorg kan wees. Die dokter ry saam en beveel my om agter in die hoek van die ambulans te sit en nie in te meng nie. Hy kry dit nie reg om weg te steek hoe gatvol hy vir my is nie. Op 'n ander dag sal ek weer omgee wat mense van my dink. Al wat nou saak maak, is dat my kind bly leef.
Anneke word sonder seremonie opgeneem in die intensiewesorgeenheid van die hospitaal. 'n Onbekende dokter vra my om in die wagkamer te sit – ook 'n vrou. Dankie tog, dink ek, en gaan sit gehoorsaam, maar spring weer op toe sy om die hoek verdwyn.
Fanus, jou kind gaan dood! skree ek oor die nuwe selfoon so groot soos 'n baksteen. Ek wens ek kan iemand met die ding gooi. Eers het ons gedink dis onnodig – yuppie-speelgoed, het ons geglo, maar later geswig voor groepsdruk.
Hy is by die werk en probeer om toestemming te kry om die vlooteenheid te verlaat en hospitaal toe te kom. Teen dié tyd betoon ek geen respek meer vir grense nie en bel sy kaptein. Hy loop nie met sy gevoelens op die mou nie, maar ek sê vir jou sy kind is besig om dood te gaan. Minute daarna stap hy die wagkamer binne, spierwit soos die militêrehospitaal-laken. Die vrolike, grapperige man wat 'n antwoord vir alles het, druk my styf teen hom vas en gaan sit woordeloos met my hande in syne.
Die een dokter na die ander stap die intensiewe saal binne en kom weer uit sonder om na ons te kyk. Ons soek die antwoorde in die uitdrukking van elkeen se gesig. Verpleegpersoneel stap met vinnige treë by ons verby met buise vol bloed en ander vreemde voorwerpe. Êrens haal 'n masjien vir iemand asem. Hoekom is dit altyd so onheilspellend stil by 'n intensiewe saal? Soos voor 'n gruweltoneel in 'n fliek. Die mure van die hospitaal is turkoois geverf. Seker om mense te kalmeer, dink ek. Dit help ongelukkig nie vir my nie. Fanus verdwyn kort-kort om nog 'n sigaret te verorber. Hy het gepraat van ophou, maar nou sal dit definitief nie gebeur nie.
Ek kan nie glo hierdie ding gebeur met ons nie. Ons enigste dogter. Ek het 'n histerektomie gehad en sal nooit weer 'n ander dogter kan hê nie. Ek wil baie dinge regmaak deur hierdie kind. My kop skud homself onwillekeurig heen en weer.
Die neuroloog kom staan baie later voor ons. Hy is nie meer 'n kind soos die weermagdokter nie, sien ek verlig. Daar is diep lyne om sy mond en sy oë is ernstig. Ek het nodig om iemand te vertrou en sy ouderdom tel in sy én my guns.
In hierdie stadium lyk dit of daar 'n virus in haar brein is, vermoedelik die herpesvirus. Die volgende 24 uur is krities.
Die herpesvirus wat koorsblare gee? Hoe gebeur dit? vra Fanus.
Ons is net so verbaas. Ons doen wat ons kan. Nou moet ons net wag.
So sê die dokter in wie se hande sy geplaas is. Myne voel geamputeer. Ek wil gil en skree: Ken julle hierdie kind van my? Weet julle hoe sy is? Sy het 'n toekoms. Sy is mý toekoms!
Ons kry haar in die hoek van die intensiewe saal. Sy is klein op die bed en die medisyne loop by elke arm in. 'n Suurstofmasker vou haar gesig toe. Oral is pype en 'n masjien gee op elke vyfde telling 'n piep.
Sy slaap rustig. Die blou in haar gesig het plek gemaak vir 'n doodsbleekheid. Geen konvulsies ruk meer aan haar lyf nie. Haar dik bos donker hare lê soos 'n kroon om haar gesig. Ek en Fanus staan weerskante van haar bed. Ons weet nie waar om aan haar te vat nie.
Die dominee van ons gemeente kom ingedraf. Teen hierdie tyd weet almal seker. Hy praat van God se Wil. My kop skud homself steeds heen en weer. Ek is nie gereed vir God se Wil as ek nie weet wat dit vir ons inhou nie. Ons het albei diarree en verdwyn die een na die ander in die badkamer. Die toiletring kry nie kans om af te koel nie. Die dominee vat ons hande en bid vir 'n wonderwerk. Toe hy omdraai en wegstap, staan ek en Fanus soos twee kinders vir mekaar en kyk. Ons is te jonk hiervoor. Net verlede week was ons lewe koersvas in die rigting van die prentjie in my kop.
As ek jou sien, is jy swanger! gil die vrou van een van die min Baie Belangrike Persone in ons voorstad by die kerkbasaar oor die koppe van baie mense. Ek stik in die warm pannekoek terwyl die gesmelte suiker langs die kant van my hand afloop en forseer terselfdertyd my geswelde voete terug in die plat, uitgetrapte skoene. Gelukkig is die twee voete wat deesdae permanent soos spanspekke lyk onder die tafel weggesteek. Ek, wat 'n passie het vir mooi skoene, rooies veral, dra die afgelope paar jaar net hierdie aaklige swart trappers. Nie dat ek mag kla nie aangesien almal weet ek het dit op myself gebring. Self-inflicted injury, soos Fanus sê. Asof hy geen aandeel in my toestand het nie.
Soos 'n walrus is ek omring van kos. Die pannekoek is net die voorgereg. Voor my op die tafel staan die basaarpoeding langs 'n polistireenbakkie met kerrie en rys. Wie op hierdie aarde stap in elk geval by basaarpoeding verby? Dis deel van ons kultuur. Ons erfenis is in 'n bakkie met groen en rooi jellie en geel vla. Volstruisvleis was nog nooit my gunstelingkos nie, maar soos die susters van die gemeente dit in kerrie omtower, is dit 'n wonderbaarlike gereg. Toegegee, alle kos is wonderbaarlik in hierdie frustrerende, geswolle toestand waarin ek my bevind. Ek eet en word swanger, was doeke en slaap en eet. Nie veel om oor huis toe te skryf na my goeie aardse ouers in die Namakwaland nie. Wat sal ek sê? Ten minste het ek die kuur gekry teen dieet – permanente swangerskap.
Die derde kind skop lustig voort in my binneste en sal seker verslaaf aan soetgoed gebore word. Ten minste 'n teken dat sy die lewe sal geniet. Of is dit maar net iets wat ek uitdink om myself te troos? Die suster by die voorgeboortekliniek raas elke keer as ek op die skaal klim.
Djou bybie sal so vet gevoer wees teen die tyd lat sy moet yt, die dokter sal haar met 'n hyskraan moet lig!
Ja, Sersant-majoor, antwoord ek gelate en koop op pad uit die hospitaal sommer uit spite 'n sjokolade. Ek hoor haar al: Moenie djouself met kos beloon nie. Djy's g'n hond nie.
Ons dogter na twee seuns. Die dokter moet sommer alles knip wanneer hy haar uithaal, het ek by voorbaat besluit. Ek gaan nie weer hierdeur nie. Sy was onbepland, maar eind goed alles goed, het Fanus gesê toe ons met die laaste sonar hoor dis dié keer 'n dogtertjie. Sy plattetjie , praat hy van haar. Sy het haar naam al in my standerdsewe-jaar gekry tydens 'n atletiekbyeenkoms op die paviljoen in Springbok. Een van die kinders wat in die Kaap skoolgaan, het vir die naweek huis toe gekom en ek hoor toe hoe iemand na haar roep: Anneke! Dit was vir my die mooiste naam wat ek nog ooit gehoor het. So asof daar 'n antieke gevoel daaraan is, soos 'n geelhoutvertoonkas met 'n klomp klein porseleinpoppies en Hollandse blou koppies. Net daar het my dogter wat ek eendag wil hê, haar naam gekry. Die bonus is my ma wat in die proses so halfpad vernoem is.
Ek neem die Afrikaanse tradisie van kaalvoet en swanger in die kombuis ernstig op, antwoord ek die parlementslid se vrou.
Fanus snork in sy bak kerrie. Almal weet kaalvoet en swanger is in jou geval die waarheid, maar die kombuis-gedeelte is plein 'n lieg.
Ek sal niks sê as ek jy is nie, kom Mevrou die Parlementslid tot my redding. Jy kom maak net babas en verdwyn dan weer op daardie skip van jou. Jy kan maar die kos maak as jy die slag by die huis is. Dis nie net vir lekkerkry en verdwyn nie.
Vat so! Ek wens sy kan hom met nog 'n hou of twee bykom. Sommer for old times' sake! Gelukkig het Fanus 'n goeie sin vir humor en is terg sy tweede naam. Daarby is hy 'n matroos en gewoond aan alles. Hy't my self vertel die ouens op die skepe het 'n interne grap: Wat is die tweede ding wat 'n matroos doen as hy by die huis kom? Hy sit sy tas neer! Verstaan hoekom ek permanent swanger is? Drie kinders in drie en 'n halwe jaar!
Haai, hy's darem nie regtig 'n matroos nie, skerm sy trotse ma. 'n Offisier in die Vloot ondergaan intensiewe opleiding en 'n jaar in Gordonsbaai by die opleidingskollege is nie 'n grap nie. Sy hou al die koerantuitknipsels van haar seun se prestasies.
Ek stry nie met haar nie, want toe Fanus vir 'n jaar Durban toe verplaas is om die nuwe skip te help bou, drie maande voor die geboorte van ons eerste baba, het sy en my skoonpa na my gekyk asof ek hulle verantwoordelikheid is. Hy was darem betyds vir die geboorte en toe weer vir die doop. Toe ons die nuwe skip op die kaai in Simonstad staan en inwag, het Stephan wankelrig in sy splinternuwe pakkie klere aan my knieë vasgehou. Daar kan nie 'n mooier gesig wees as daardie dag toe die vrouens en kinders van die bemanning, saam met die hoof van die Vloot, die nuwe skip ver op die horison sien aankom nie. Die see was verskillende skakerings van turkoois en die berge in die agtergrond het statig toegekyk. Die vlootorkes het marsmusiek en tradisionele vlootmusiek gespeel om die manne te verwelkom. Dit was 'n hoendervel-mooi oomblik. Die bemanning het trots in hulle wit uniforms op die dek gestaan toe die nuwe skip die hawe invaar en hul pette plesierig in die lug gegooi. Van pure opgewondenheid om my man te sien, kon ek die vorige aand nie slaap nie. Ek het na alles van hom verlang: die uniform, sy lyf, om stewig vasgehou te word.
Dit was 'n maand voor Kersfees. Vier maande daarna is hulle met die einste skip Suid-Amerika toe. Drie maande na die vertrek wag ons hom weer op die kaai in. Stephan het met wankelrige bene na sy pa toe gestrompel terwyl ek swanger agterna waggel met dieselfde plat swart skoene.
Nee, hy's nie 'n matroos nie, hy's in die Vloot. Same diffs.
Juliana, hoekom keur jy dit goed? Jy't tog seker ook 'n sê, praat my vriendinne my aan. Een van Fanus se kollegas se vrou het botweg geweier dat hy Suid-Amerika toe mag gaan. Gesê sy sal hom verlaat die oomblik as die skip die hawe verlaat.
Ek weet darem nie, antwoord ek soos een wat nog in die donker eeue lewe waar vroue nie stemreg het nie. Ek hou eintlik daarvan as hy so nou en dan weg is.
Die meeste van my vriendinne glo 'n man en vrou hoort styf teenaan mekaar se sye. Hulle is die waar-jy-gaan-sal-ek-gaan-soort.
Óns hou nie van so 'n lewe nie, sê my een vriendin, bedoelende sy en haar man.
Waarvan hou jý nie? wil ek vra. Ek glo nie sy het die vaagste benul nie. Haar man besluit namens haar en sy het ophou dink. Die ergste is die genoegsame uitdrukking wat hy op sy gesig kry as sy vrou die ons -woord gebruik asof sy op daardie oomblik 'n diep buiging voor hom maak.
Wie is jy as jou man nie by is nie? wil ek vra, maar sê eerder niks. Sê niks, dan is daar niks, soos my ma sou sê. Hulle hoef seker ook nie soos ons te wees nie. Vir ons doen dit goed om gereeld weg van mekaar te wees, want sien, ons is vegters. Soos gladiators. Ons ontken nie ons issues nie. Omdat ek blykbaar ooremosioneel is, en hy onemosioneel (ekskuus, rasioneel), behalwe wanneer dit oor Neil Diamond gaan, kom ons min op 'n beskaafde manier by 'n vergelyk uit. In ons huis is dit net die twee getroudes wat soos kat en hond baklei. Nie eens die katte en die hond baklei soos