Maar vandag dink ek aan dié vir wie die blomme nié weer sal groei nie, omdat die lig té erg vir hulle gekwyn het; hulle hulle níe ’n volgende lente kon indink nie. Mense soos die talentvolle jong akteur Andrew Thompson, wat so vasgevang raak in hul eie winternag dat hulle hulsélf die laaste lig ontneem. My hart gaan uit vir hulle, en vir die mense wat agterbly.
En hier is die ding wat my dié week opgeval het. ’n Ding wat my báie weke vorentoe nog gaan krap. Hoe min medelye sommiges het. Hoe hulle mense soos Andrew slegsê op internetkletswerwe; kwetswoorde soos “selfsugtig” en “maklike uitweg”. Een vrou het laat weet dat “enigiemand wat selfmoord pleeg ’n pateet is” en dat sy “geen simpatie” het nie. Sy het het dit in hoofletters geskryf; haar woorde met drie uitroeptekens beklemtoon. Vir hulle wil ek sê: Medelye is een van die vernaamste geestelike vrugte wat ’n mens kan kweek, en hoe vroeër mens begin, hoe beter. Om ’n geliefde te verloor, ongeag die omstandighede, maak séér. Voor ons oordeel vel, moet ons dink of dit die moeite werd is om dié wat agtergelaat is gal in die wonde te smeer. Vir diegene wat nié kan identifiseer met so ’n immeroorweldigende sielsdonkerte nie: Wees dankbaar. Dit is wel waar dat dit moeilik is om begrip vir ’n ander te hê tensy jy jou ’n tydjie lank is sy skoene bevind het.
Deernis – dít is die snaar wat Riette Rust in haar kortverhaalbundel ’n Lyf onthou (uitgegee deur Protea) by my roer. Ja, sy roer wel ander snare ook: Dis nie verniet dat Kerneels Breytenbach in ’n onlangse onderhoud met Louise Viljoen gesê het Riette ken van seks skryf nie. Met die erotiek as kunsvorm is sy bedrewe, en dit is nie iets wat van alle skrywers gesê kan word nie. Veral nie, durf mens dit sê, iets wat van alle Afrikaanse skrywers gesê kan word nie. Die meeste van ons (guilty as charged!) is mos maar konserwatief grootgemaak. Het so by die dertien jaar rond ’n voosgeleesde eksemplaar van Lady Chatterley’s Lover in die hande gekry en suutjies langs die swembadfilter gaan lees, of dalk ’n bietjie Brink tydens daai lang ure waar die grootmense hul oë rol en sê “Dié kind is darem baaaie lief vir bad, hoor …” Maar die feit bly staan, ons kom uit ’n konserwatiewe tradisie, en ons mark is eweneens dikwels konserwatief. Om ’n boek erotiese skryfkuns saam te stel, is ’n dapper stap, en om dit kunstig en met goeie smaak, soos Rust, te doen, ’n prestasie.
Hierdie is ’n boek vir mense wat in denke geprikkel wil word; ’n boek vir dié wat hulle wil inleef in ander se smagtinge, hul hartseer, hul hoop en hul drome. Diegene wat op soek is na cheap thrills moet maar eerder op die boonste tydskrifrak by die Seven Eleven gaan kyk, want hier gaan meer as jou kliere oefening kry.