teologie | die ander kant
In 2003 was ek was 'n groen eerstejaar teologiese student wat weens 'n interessante loop van omstandighede besluit het om myself met groot moeite te laat verplaas van Sonop na Taaibos. Taaibos was my huis vir die volgende 5 jaar. Kelder 3 my eie privaat ruimte waar ek weer mens geword het. Op Kelder was daar diep kamermaat-skappe. Partners wat twee-twee deur die koshuis beweeg het. Jou kamermaat was die een wat agter jou moes kyk.
My kamermaat was gay. Ek het dit nie aanvanklik geweet nie. Ek dink nie hy het dit heeltemal geweet toe ek daar aangekom het nie. Maar teen halfjaar was dit vir hom duidelik wie hy was en dat hy vrede met homself moet maak. Hierdie vrede het beteken dat hy stadig, daar waar dit veilig was, moes begin praat oor wie hy was. In Kelder 3 was dit veilig.
Ons het diep paaie gestap. Na ons eerstejaar, toe ons enkelkamers kon kry, het ons kamers langs mekaar gekies, en so het ons vir nog twee jaar daarna langs mekaar gebly, tot hy uiteindelik uit die koshuis getrek het.
In 2004 het die Algemene Sinode van die NG Kerk verskoning gevra vir die pyn en onreg wat ons aan homoseksuele persone en hulle geliefdes veroorsaak het. Die presiese woorde was:
Dit is ook die roeping van die kerk om sonder vooroordeel, bewus van ons eie gebro­ken­­heid, ons lidmate op te roep en te begelei, om in waarheid met liefde en deernis voor God met mekaar om te gaan. In die lig hiervan vra die Alge­mene Sinode verskoning aan alle homo­seksueles en hulle fami­lies, binne en buite die kerk, vir elke geval waar die kerk sulke mense in die verlede, onder andere as gevolg van 'n gebrek aan leiding, seer­gemaak en veronreg het en waar God se liefde nie in die kerk se optrede raakgesien kan word nie.
Die Reformerende Kerk het die Sondag na die Algemene Sinode 'n erediens gereël om erkenning te gee aan die verskoning, om dit te ontvang en in geloofsonderskeiding saam te dink oor hoe Christened an reageer op 'n verskoning. My oud kamermaat het my saamgenooi kerk toe die aand. Ek het gegaan. Hulle het die verskoning aanvaar.
Tydens koffie na die tyd het ek skielik oogkontak gemaak met 'n gesig wat ek geken het. 'n Senior teologie student. Ons het nog nooit gepraat nie, ek het nie sy naam geken nie, en hy het nie myne geken nie, maar ons het mekaar se gesigte geken. Awkward moment, soos jy dalk kan dink. Dis 2004 en twee teologiese studente loop mekaar in 'n gay kerk raak. Ons het toe maar gereël om later in die week te gaan koffie drink, sonder dat enige een van ons geweet het wat die ander se storie met die daarwees was.
Dit was die Donderdag, ek dink, en ons het maar eerder die privaatheid van die Aula se grasperk en 'n koeldrank gekies, coffeeshops se tafeltjies is bietjie naby mekaar. Dit kom toe uit dat beide van ons die erediens net besoek het om deel te naam aan hierdie reaksie op die Algemene Sinode se verskoning. Maar ons stories was tog baie verskillend. Ek is heteroseksueel, behalwe nou as 'n ander goeie vriend van my reg was toe hy altyd gesê het "ons is elkeen maar so bietjie gay" (dis mos nou maar deel van 'n baie tegniese debat, maar dit maak eintlik nie saak vir die storie nie). Maar die senior student wat ek by die kerk raakgeloop het was op daardie stadium al vir 4 jaar in 'n homoseksuele verhouding.
Ek het in die volgende paar minute meer geleer oor die kerk se reis rondom homoseksuele verhoudings as wat ek waarskynlik in die 10 jaar daarna geleer het. Hy het my vertel dat hy en sy lewensmaat nie in die Reformerende Kerk is nie, omdat hulle nie dink dis ideaal dat daar 'n spesiale "gay-kerk" moet wees nie. Hulle is maar net lidmate van die kerk en wil net dood normaal deel van 'n "gewone gemeente" (wat dit nou ookal is) wil word. Hulle het op daardie stadium by 'n gemeente daar in die ooste van Pretoria ingeskakel… nee, nie die grootste een nie… (later jare toe ek predikant in Kameeldrif was sou ek leer dat die NG Kerk inderdaad homoseksuele lidmate het wat dood rustig as "gewone lidmate" – en baie keer as "baie aktiewe lidmate" soos dominees partymaal praat, inskakel).
Ek het meer geleer. Hierdie student, met wie ek nie kan onthou dat ek ooit weer gepraat het daarna nie, het my vertel dat dit moeilik is om 'n homoseksuele Christen te wees, omdat dekades of meer waarin homoseksuele gedrag gestigmatiseer is 'n patroon geskep het waarin homoseksuele persone volledig anoniem geleef het. Soveel so dat hulle nie eens hulle werklike identiteite sou openbaar aan ander homoseksuele persone nie, uit vrees dat dit sal "uitkom". Maar om 'n Christen te wees beteken dat ons deur Jesus se oë na verhoudings kyk, dit beteken dat ons in verhoudings staan wat deur liefde gedra word, verhoudings wat die beste in mekaar uitbring. Hierdie anonieme seksuele verhoudinge kon dit duidelik nie doen nie.
Toe die NG Kerk oor huwelike gedink het 'n klompie jare terug het James Kirkpatrick eenmaal by die gemeente waar ek toe was kom praat oor die huwelik. Dit was treffend gewees (James het 'n manier met woorde, en as hy praat is dit baie keer heel treffend). Treffend genoeg dat ek 6 blogposts uitgeryg het daarna (ek het makliker geblog daai tyd). Wat by my gebly het na daai dag was dat huwelike vir die kerk belangrik is, belangrik genoeg dat ons moeite doen om dit te beskerm. Ons beskerm dit deur families bymekaar te bring en 'n net rondom hierdie huwelik te span, deur die verhouding liturgies en godsdienstig betekenis te gee, deur huwelikskontrakte en landswette te ondersteun wat in tye wanneer die verhouding nie so lekker gaan nie hierdie verhouding vashou en weer help regmaak.
In 'n praatjie van Stanley Hauerwas wat ek jare terug geluister het maak hy die opmerking oor huwelike dat mense wat sê "till death do us part" nie eintlik weet waarvan hulle praat nie: daarom trou ons in die kerk. Ons het hierdie gemeenskap van gelowiges (en familie, vriende, selfs prokureurs en regters) nodig om hierdie verhouding te help dra, want menslik gaan ons dit nie maak werk vir 'n leeftyd nie.
Ek maak al hierdie draaie om by een van die mees brutale goed wat ek in die laaste weke weer raakgelees het te noem. Die sirkulêre logika wat hier en daar kop uitsteek loop iets soos volg: homoseksuele persone is wesenlik promisku (en promiskuïteit beteken baie keer bloot meerdere seksuele partners oor 'n tyd, niks anders nie), dis 'n bewys dat permanente homoseksuele verhoudinge onmoontlik is, en daarom kan die kerk nie ruimte maak om permanente homoseksuele verhoudinge te dra en te verbind nie, aangesien dit elkgeval onmoontlik is vir mense wat inherent promisku is.
Dalk is ek ook inherent promisku. Ek weet nie. Wie sou ek gewees het sonder die gemeenskap, in my geval sonder die kerk, wat my oor dekades heen gevorm het om in verhouding te wees? Nie net dekades nie, die kerk wat oor eeue heen mekaar geleer het wat 'n liefdevolle huwelik beteken. Die kerk (en familie en vriende) wat die dag wanneer die papaja die waaier tref (hopelik) gaan inkom en ons help om die stukke op te tel en die verhouding aanmekaar te hou. Met dit alles score heteroseksuele verhouding nie aldag baie hoog op die monogame skaal nie.
Maar hier is die afskuwelike van waar ons is: in 'n wêreld wat nog bykans glad nie gedink het oor die tipe ondersteuningsnetwerke wat nodig is vir permanente homoseksuele verhoudinge nie, en die kerk natuurlik ook nie, wil ons werklik deelneem aan beskuldiging teenoor homoseksuele verhoudinge wat nie permanent bly nie sonder dat ons werk maak van hoe 'n gemeenskap lyk wat hierdie permanente verhoudinge kan ondersteun.
Enige predikant wat net 'n klein bietjie pastorale ervaring het sal vir jou kan vertel dat huwelike wat teen die stroom op gaan (mense van verskillende kante van die treinspoor in 'n klas-bepaalde samelewing, mense van verskillende rasse in 'n gerasde samelewing, mense van verskillende godsdienste, of in sekere gevalle selfs mense van verskillende opleidingsvlakke). Huwelike waaroor daar gefrons word het meer, nie minder nie, ondersteuningsnetwerke nodig as ons wil hê dit moet werk. En dis die brutaliteit wat ek rondom my sien: ons doen nie die nodige werk om hierdie ondersteuningsnetwerke te vorm nie, meer nog, ons wil selfs die bietjie wat bestaan met tye verban en afbreek, en dan wil ons vinger wys wanneer homoseksuele verhoudinge nie die nodige permanensie toon wat vir ons die ideaal is nie.
Toe ek en my vrou besluit het dat ons vir die res van ons lewe 'n lewe saam gaan bou het ons nie geweet wat ons vir mekaar sê nie. Ons het nie geweet van die krisis wat ons gaan beleef toe … of … of … gebeur het nie (ek hoef nie in te vul nie, elke huwelik het mos sy storie). Maar ons het in die kerk getrou. Ons het 'n prokureur gaan sien om 'n kontrak op te stel. Ons het vriende en familie bymekaargemaak en vir hulle gesê "help ons". En waar ons sou wees sonder dit, hetsy of ons nog bymekaar sou wees of ons nog seksueel in slegs een verhouding sou gestaan het, weet ek nie.
3 Kommentaar	| teologie	| Sleutelwoorde: homoseksualiteit, huwelik, NG Kerk	| Permalink
Belydenisskrifte is mos maar bietjie van 'n olifant in die vertrek. Dit is dokumente wat onderteken word maar nie gelees word nie. Wat puntgewys aangehaal word as absolute bewysteks maar nie bespreek word nie. Hierdie ongeleesde, onbespreekte woorde is die grond waarop ons skynbaar moet bepaal wie deel van die "heilige, algemene Christelike kerk" is (of is dit net van die NG Kerk, is ons fine daarmee as jy deel van die kerk is al sou dit blyk dat op vraag x of artikel y se jota of tittel 'n ander kyk ontwikkel, solank jy net nie deel van my kerk is nie), en wie die ketters is (dis nou daai mense wat ons ter dood veroordeel het in 'n vorige lewe van die kerk).
Maar oor die laaste paar weke gooi ons woorde soos "quia" en "quatenus" heel liberaal rond (alhoewel meer gereeld quia as quatenus, en "heel liberaal" mag dalk 'n op eerste oogopslag as 'n onvanpaste beskrywing beskou word vir die plekke waar dis die gemaklikste rondgegooi word). Hier en daar lyk dit asof ons wil maak asof die olifant nooit 'n olifant was nie, asof dit tog maar duidelik is dat belydenisskrifte almal, puntsgewys, en op elke punt, letterlik, soos deur die Heilige Gees en ons neergepen, aanvaar word.
Ons het 'n meer eerlike gesprek oor belydenisskrifte nodig.
Ek hoop so 'n eerliker poging word vasgevang in die ligte, speelse poging om oor belydenisskrifte te praat wat 'n paar van ons onder Helené van Tonder se bekwame leiding neergepen het in gesprek met die Heidelbergse Kategismus. Jy kan die inleiding van Sewe Stories gratis lees (jy kry sommer 'n stukkie van Helené se eie refleksie in die eerste opstel van die boek gratis by).
Hier is hoe ons dalk beter en eerliker oor belydenisskrifte kan praat:
In 2013 is die Heidelbergse Kategismus 450 jaar oud.
"Die wát?" hoor ek jou vra. En dit is 'n goeie vraag. Want soos ons – en jy waarskynlik ook – lees baie (gereformeerde) Christene selde of ooit die Heidelbergse Kategismus (HK).
of bietjie later
Hierdie vraag het ons, die skrywers, ook vir onsself gevra. En, om eerlik te wees, nie een van ons was eintlik aanvanklik te gretig om die Heidelbergse Kategismus te lees nie.
Met meer as genoeg voorbehoude het ons toe op reis gegaan met die Heidelbergse Kategismus: deur kerke se konsistories, Pretoriase nagklubs wat voorbereidings tref vir DJ Fresh-vertonings, om Sunnyside se straathoeke, deur koffiewinkels, pizza-plekke, bierdrinkbankies, via verdagte Portugese en Sjinese restaurante. Dit was amper soos die dae waarvan die Duitse filosoof Jürgen Habermas vertel het: Toe burgers nog in koffiewinkels en haarkappers bymekaargekom het en sake van die polis – die stad – bespreek het om sodoende saam tot mondigheid te groei.
Die Heidelbergse Kategismus is egter nié deesdae die mees wydgelese dokument waaraan 'n mens kan dink nie. En, in alle eerlikheid, soms gril mense 'n bietjie daarvoor. Dit is oud, stowwerig, verstok, weird, en dit pas nie lekker in die post-alles plekke waarin mense (ook ons) graag uithang nie.
En hier is die realiteit
Ook die groot Suid-Afrikaans teologiese aangeleentheid van die laaste kwarteeu – die aanvaarding van die Belydenis van Belhar, al dan nie – blyk implisiet beïnvloed te wees deur hierdie paradoks: Belydenisse maak skynbaar absolúút saak (vir sowel die voorstanders as die teenstanders van Belhar), maar eintlik maak dit glad nie saak nie (albei groepe weer geïmpliseer). Daar word voortdurend klem geplaas op die belangrikheid en gesag van belydenisskrifte in die kerk ten spyte van 'n groot gebrek aan deurligte, kreatiewe interaksie daarmee in die lewe van die kerk.
Hier is waarvan ons iewers in Arcadia op 'n Saterdagmiddag oortuig geraak het: dalk, net dalk, is dit belangriker dat ons belydenisskrifte lees as onderteken, bespreek as aanhaal. En as my vermoede reg is dat die groot meerderheid van ons predikante en lidmate, as jy hulle nou in 'n blik moet druk, iewers bietjie wonder of elk van ons belydenisskrifte dan nou regtig op elke puntjie presies reg is (ek is nie oortuig dat dit is wat "omdat dit in lyn met die Woord van God is" beteken nie, maar goed, meer daaroor op 'n ander dag), ja, as hierdie vermoede reg is, dan is die beste manier om seker te maak dat hierdie antieke woorde nie meer gelees en bespreek word nie deur aan te dring dat ons ook nie daarvan mag verskil nie. Dis die maklikste manier om konflik te vermy: sê maar net niks oor belydenisskrifte nie.
As ons net 'n bietjie sagter (en eerliker?) is oor hierdie goed dan lees ons dit dalk weer, en ontdek ons net dalk iets wat mooi is.
Die aanhalings kom uit die boek Sewe stories en 'n stock cube.
3 Kommentaar	| teologie	| Sleutelwoorde: Belhar, Heidelbergse Kategismus, Sewe Stories	| Permalink
2 Kommentaar	| politiek, Publieke Teologie, teologie	| Sleutelwoorde: Drie-eenheid, Gwede Mantashe	| Permalink