Kreatiewe Skryfwerk | MaanKind
Category Archives: Kreatiewe Skryfwerk
Van tyd tot tyd is daar iets in my kop wat moet uit. Lees saam as jy wil.
Posted by MaanKind in Dag-tot-dag, Gedigte, Kreatiewe Skryfwerk
"Oor die gediggies self sal nie uitgewei word nie. Vir hulleself spreek hulle en die leser oordeel self of hier iets in Afrikaans gesê word wat die moeite werd was van die vergeetlikheid te red. Wat ook al die kritici mag sê, een feit bly gewis: die hoogste toets van die werklike waarde van 'n gedig – soos van enige kunswerk – bestaat hierin dat die leser, aanskouer, toehoorder na dieselfde werk teruggedwing word, – en wat gedigte spesiaal betref, dat hulle gelees, geleer en geresiteer word, nie omdat iemand hulle aanbeveel nie maar vanweë die genot wat die leser self daaruit skep."
Hierdie is 'n aanhaling deur Eugène Marais uit die voorwoord by die eerste druk van Gedigte, deur AG Visser (1925).
Mens se gedagtes kan darem wye draaie loop. Nadat ek vanoggend bietjie in die stambome van my voorouers rondgekrap het, het ek weer op die naam gekliek van "oorle' Martiens" soos my ouma altyd na hom verwys het, en dan 'n veraf kyk in haar oë gekry het en nie verder wou praat nie. (Marthinus Pretorius March 17, 1917 – May 30, 1935 (k1a1a). Wat die sterfte van hierdie pragtige jong man wat in sy matriekjaar oorlede is so hartseer maak, is dat hy dood is aan 'n seer plekkie in sy nek wat ontsteek geraak het waar dit teen sy kraag skuur, en hy dood is aan bloedvergiftiging. Dit was natuurlik die dae voor antibiotika.
Wat my aan hierdie oudste broer van my pa laat dink het, is sy skooldigbundel wat op my rak lê. My pa was ook besonder lief vir gedigte, en ek het ook twee van sy bundels wat hy op 21 gekoop het. Daarom seker dat hy ook sy oorle' ouboet se digbundel gekry het, al was hy die jongste van die oorblywende drie broers. (Die jongstetjie is op die ouderdom van 3 weke dood, aan kroep, weereens voor die dae van nebuliseerders.)
Aangrypend was die twee verweerde merkplekke in die digbundel, wat een van die twee laaste hanteer het. Die een 'n verweerde blou lintjie en die ander 'n voos pienk flentertjie papier. Beide was by liefdesgedigte (Sien foto's). Was dit Martiens met sy kop vol drome oor die toekoms, was hy dalk reeds verlief? Of was dit my pa in die tyd toe hy na my ma gevry het?
Daar is soveel stories opgesluit in die verlede en dit het my diep geroer vandag om te dink aan hierdie twee jong mans, een wat gesterf het op die drumpel van sy grootmenslewe toe drome nog net in digbundels bestaan het; en my pa wat ons nooit vertel het van sy drome as jong man nie, en hy het gesterf en ek het hom nooit daaroor uitgevra nie.
'n Sussie vir Simone
Posted by MaanKind in Dag-tot-dag, Kreatiewe Skryfwerk
Ingrid vryf met haar duim oor die saggevatte sakdoek. Sy kyk deur die venster, sonder om die grysheid van die see raak te sien, die mistige sout lug laat die vensters so vinnig aanpak. Die lug is grou en slierte reën maak strepe teen die venster. Sy kruis haar arms en vryf oor die hoendervel op haar bo-arms. André se nuutste brief het haar dieper getref as die bakleiery toe hy die laaste keer daar was. Sy was so opgewonde toe sy die bekende handskrif op die blou koevert sien, dat sy skaars die koevert kon oopkry. Hy sou soos altyd intens jammer wees omdat hy geïrriteerd reageer het en haar oor en oor verseker van sy liefde. Dit was 'n besonder dun koevert, sy was amper te bang om dit oop te maak. Daar was toe net 'n enkele velletjie van die dun tikpapier, en ook 'n posorder vir R5. Haar vingers het gebewe toe sy die papier oopvou.
Dis met groot spyt, maar tog ook 'n mate van verligting, wat ek gelees het van ons moesiemeisietjie wat nóg 'n maand nie gebeur het nie. Hierdie konflik kry my onder, ek wil ons liefde laat voortleef in ons meisietjie, tog kan ek nie dink om van Anton weg te gaan nie.
Ek is besig om vir jou 'n lang, lang brief te skryf, maar moes dringend hierdie by jou kry. Estelle was baie omgekrap omdat ek een van die stel sakdoeke waarop sy my voorletters laat borduur het, "verlê" het.
Ai, my klein vleeslike vuur, my allerliefste kokon, ek dink aan 'n verlate strand, om poedelkaal saam met jou te swem, en daarna onder die warm son by en ín mekaar te gaan lê.
Alles hierdie is in die lang brief waarmee ek besig is, maar intussen wil ek vra dat jy dringend vir my die sakdoek sal terugpos. Ek het vir Estelle gesê iemand by die werk se neus het gebloei en ek het my sakdoek aangebied en sy het dit saamgeneem om te was. Die posorder is om vir jou 'n wit bikini te koop vir ons verlate strandjie, of 'n geel rok, soos die son.
André is altyd so presies op sy klere, sy sakdoek altyd skoon en gestryk. Elke keer as hulle opmaak na 'n hewige rusie, vee hy haar trane met sy sakdoek af en hierdie een het van die kassie langs haar enkelbed geval, waar hulle saam op haar knoppiesmatras gelê en rook het. Kaal, vermoeid en vervuld, was daar weer vrede na die rusie van vroeër.
Ingrid vryf met haar duim oor die riffies van die letters APB, gevorm deur die fyn, blinkerige blou borduurgare op die sakdoek. Die kontras van haar slordige rooi naels met die blou op die wit sakdoek lyk nogal mooi, mymer sy. Estelle het so alles van André, tog waardeer hulle mekaar nie, deel hulle nie hulle diepste geheime nie. Die gedagte aan sy "geheime" diep in haar, laat haar oë blink word van hartseer. Enige gewone liefdesverhaal sou dit diep poele van verdriet noem, maar hulle liefde is só anders, hulle is so rég vir mekaar, asof hulle mekaar net herken het uit vorige lewens en net aangegaan het waar hulle verhaal voorheen opgehou het. Maar nou is daar Estelle.
Daar kom 'n wildheid in haar oë as sy dink aan André by Estelle, besig met die gewone goedjies in 'n huishouding, hoe hy vir Anton opstaan in die nag. Die gedagte dat hy weer agter Estelle se slaapwarm lyf gaan inklim as Anton weer slaap, laat haar haar hare vasgryp en sy skree ten hemele. Sy dink aan hoe André, gou op sy perdjie maar tog altyd die een wat konflik vermy, aan haar hierdie wonderlike briewe skryf, hoe hulle in mekaar se skryfwerk kan opgaan, hulle diepste wese inmekaar laat vloei, een word op 'n vlak ver verby die aardse. Wanneer hulle lywe by mekaar is, teen mekaar en in mekaar, is dit asof daar 'n gedeelde bewussyn is en sy eers teruggolf na die hede as hy sy vinger om 'n krul op haar voorkop draai.
Deur dieselfde newels sien sy nou vir Estelle, wat tog sekerlik moet wéét André lieg vir haar, moet weet daar is 'n ander vrou. Hoe kan sy nie weet nie? Sy verbeel haar hoe Estelle vir André kyk, met versluierde oë en net 'n glimlag wat wil-wil bewe om haar mondhoeke, effens spottend. Dan voel dit asof daar bloed agter haar oë opstoot om haar binne-in haar kop te verblind, sy haar harder asem en sy ruk aan die sakdoek, probeer dit skeur om die blou geborduurde letters te verwoes, asof sy vir André los wil skeur van Estelle, maar die dun soompie is te sterk. Sy gryp haar naelskêrtjie ek kap so hard in die sakdoek in, dat sy die bedkassie dwarsdeur die sakdoek krap. Sy ruk verder todat die fyngeweefde materiaal meegee en dit skeur. Toe dit vashaak teen die blou borduurgare, gee sy dit 'n ekstra pluk en sy sit skielik met 'n klein stukkie materiaal uit die hoek van die sakdoek. Nou is sy naam verwoes, soos wat hy haar lewe verwoes.
André draai die koevert om. Dit is dikker as die normale briewe. Hy is moeg, tot die dood toe moeg, na die gesprek met Estelle om haar voor te berei op sy voorneme om 'n egskeiding aanhangig te maak. Sy hande bewe toe hy die sakdoek uithaal, toegevou deur 'n enkele vel papier. Hy sien nie hoe die los stukkie materiaal val nie. Hy het die hele dag gewag op 'n teken, iets konkreets wat rigting aanwys, want die hemel weet, hierdie konflik en sy liefde vir Ingrid gaan hom dood maak, of mal. Hy kan nie meer nie, hy kan nie meer sonder haar nie, maar hoe moet hy seker weet? Hoe? Jan en Marjorie sê reguit sy gaan hom verwoes, maar wat weet hulle van daardie goddelike lyf onder sy hande, hoe sy tintel en glim, asof sy lig afgee in die donker waarin hulle saam kan baai?
Jy het my hart gebreek aan duisend stukke, die brokke lê versprei oor land en see. Gom sal dalk my hart weer aanmekaar kan las en plak, maar my siel, my siel is week en swak.
André word koud. Hy gaan nie een enkele dag wag nie, hy gaan nie nog 'n uur wag nie, of hy nou 'n teken kry of nie. Hy draai 'n skoon vel papier in die tikmasjien, haal dit weer uit en staan op om 'n vel deurslagpaier te kry. Hy huiwer net 'n oomblik om die flenter materiaal met die letters PB daarop, op te tel, om dit by die res van die verrinneweerde sakdoek te sit. Dan gooi hy sy vuis in die lug. Die teken waarop hy gewag het. Ja!
Myne, liefste hart.
More bel ek jou. Dis verby. My huwelik is verby, nou kan niks meer tussen ons staan nie. Ek wil jou hê, my liefste kokon, die hele jy, net vir myself. Jy maak my heel, jy voltooi my. Hierdie flenter van my sakdoek met my halwe naam, stuur ek aan jou terug, as simbool van die halwe mens wat ek is sonder jou, my naam ontneem. Ek wil jou my naam hoor sê, vir altyd. Ek wil jou my naam hoor roep as jy kom, elke nag. Ek wil my hele self aan jou bied, as jy my sal aanvaar, my hele ek. 'n Hele nuwe ons, en Simone natuurlik. Vir haar sal ek 'n pa wil wees en saam sal ons ons moesiemeisietjie maak, 'n sussie vir Simone.
Die hele ek.André Phillipus Brink.
PS: Het jy toe daardie wit bikini gaan koop?
Hierdie verhaal van Trisa Hugo is beloon met Kreatiwiteitsprys vir 'n kortverhaal, 'n Sussie vir Simone (2018) – Deur LAPA Uitgewers aangewys
(Hierdie fiktiewe briewe en gebeure is suiwer fiksie en met apologie aan Ingrid Jonker, André P Brink en Umuzi uitgewers wat die liefdesbriewe tussen Brink en Jonker gepubliseer het. Kliek hier om Vlam in die sneeu se eerste stuk gratis te lees.)
Tussen klip wat bloei,
klipsteenkop en bloedmenshart,
daar vind ek balans.
Dit het my op 'n sandstrand in die vlakwater laat staan, met my voete in die sand vasgewoel. Dit het my een met die see laat voel, 'n oomblik van sielevrede laat beleef, baie diep in my hart en selle en hele wese 'n tevredenheid laat voel. Geborge. Dit het my in helder kalm waters laat dryf, met klein vissies se lyfies wat verbyflits teen die sand. Dit het my meegesleur, my omgeslinger en die sout van die see in my sinusse laat brand en my lighoofdig my kop laat skud sodat my hare nat slierte teen my gesig piets. Soms het dit my op die strand laat loop, teen die wind. Alleen met net my gedagtes, opgehits deur die weer en wolke wat laag hang en een lyk met die see.
Dit is 'n doodgewone insident, 'n kort periode, 'n ewigheid wat in 'n oogwink verby was, wat my laat besef het: The ocean connects me. To myself, to you and to the Universe.
– Anaïs Nin, Incest: From a journal of love
Dis maklik om te sien wie vlieg agter werk aan – die vroue is in streng donker pakkies geklee en hulle sleep klein oornag-tassies agter hulle aan, terwyl die sakemanne hulle tassies dra. Hulle stap vinnig en doelgerig, met 'n selfoon wat dikwels gebruik word.
Ons gaan gewoonlik vroeg en het dan genoeg tyd om stories te weef rondom die mense.
Een goeie dag was ek self die spektakel, aan wie die mense hulle sit en vergaap, verstom of verwonder het.
Die Burgemeester se melkbekertjie
Dit is eers noudat ek na 15 jaar kan terug kyk wat ek besef dat die Burgemeester van Johannesburg se melkbekertjie wat ek gesteel het nogal 'n groot rol in my lewe gespeel het. So 'n fyn, wit porselein enetjie.
Die jare toe my man nog 'n belangrike man in Johannesburg was, het ons elke hogene geleentheid bygewoon. My kas se een helfte het vol gehang van little, en party nié so little black numbers. Netjiese pakkies het die ander helfte gevul.
Party naweke het ons tot drie verskillende geleenthede moes bywoon, party op kort kennisgewing. Soms was daar ook dinge in die middel van die week aan.
My werksplek by die RGN was gevul met 'n klomp boheemse sielkundiges, en ons kon heerlik ontspanne ons kreatiwiteit uitleef.
Die geneuk het natuurlik gekom as my man 'n noodoproep maak: "Ons moet saam met die Geneesheer-Generaal en sy vrou Baraghwana toe." Let op die ons.
"Is reg so," het ek gesê. "Wanneer?" Ek was mos gewoond hieraan, en het klere gehad vir elke geleentheid.
"Nou." Ek het afgekyk na my visnetkouse by my Doc Maartens, en in my gedagtes die formidabele vrou van die Geneesheer-Generaal gesien, elke haar op sy plek, elke serpie presies reg gevou.
"Kan ek gou huis toe gaan en gaan aantrek?" het ek gevra. " Ek sal vinnig wees."
"Nee, hulle is reeds in die gebou, ons moet oor tien minute ry." Ek kon die frustrasie in sy stem hoor. Wat is 'n senior offisier nou sonder 'n ondersteunende vrou aan sy sy, wat hy liggies aan haar elmboog stuur? Welgekleed en deftig.
Wat kon ek doen? Ek het doodeenvoudig my man se stywe kakebeen geïgnoreer en die toer deur die hospitaal voltooi. Netjies en statig het die prosessie die gange afgestap, kamtig onbewus van die verveelde fotograaf se flits. Maar tog is die skouers meer vierkantig getrek, en die kenne op, gedagtig aan die aand se insetsel op die televisie-nus.
Kort-kort het ons stilgestaan by 'n pasiënt se bed, maar by die een traliebedjie het 'n stuk van my hart agtergebly, pleks van my veelkleurige serp.
Die klein seuntjie in die kankersaal, het saggies oor die serp gevryf wat in sy bedjie gehang het soos wat ek oor hom gebuk het. My man het ongeduldig beduie dat ek hulle ophou.
Waarom dink 'n mens eers agterna daaraan dat dit net twee sekondes sou neem om die serp af te haal en in sy bedjie te los? Dat die tekstuur en kleur iets was wat hy waarskynlik nie in sy lewetjie geken het nie, was baie duidelik.
Helder blokke kleur met goud deurdraad, dra ek steeds soos 'n aanklag om my nek, en ek hoop dat ek daardeur leer om my hart te volg, al moet 'n Baie Belangrike Persoon nou ook twee sekondes vir my wag.