Baskiese pelote - Wikipedia
Pelote soos gespeel in Ustaritz
Pelote (Spaans: pelota, Baskies en Katalaans: pilota, of Frans: pelote van die Latyns: pila) is die naam wat gebruik word vir 'n aantal sportsoorte wat met 'n bal gespeel word met 'n mens se hand, 'n raket, 'n hout spaan (pala), of 'n mandjie (propulsor), teen 'n muur (frontón in Spaans, frontoi in Baskies, frontó in Katalaans) of, meer tradisioneel, met twee spanne teenoor mekaar geskei deur 'n lyn op die grond of deur 'n net. Die oorsprong van die spele kan teruggespoor word na Griekse en ander antieke kulture, maar in Europa is hulle almal van die voorganger van tennis, Jeu de Paume, afkomstig. Vandag word Baskiese Pelote in verskeie lande gespeel insluitend Frankryk en Spanje, veral in die Baskeland en omliggende gebiede.
In Valencia word Valensiese pilote beskou as 'n nasionale sport. Pelote of soortgelyke spele word ook in België, die Noorde van Italië, Meksiko, Argentinië en sommige state in die VSA, soos Florida, as ook in landelike dele van Ierland as Gaeliese handbal gespeel.
Sedert die stigting van die Internasionale Federasie van Baskiese Pelota (FIPV van die Spaanse en Franse name: Federación Internacional de Pelota Vasca en Fédération Internationale de Pelote Basque) het die liggaam die verskillende weergawes van die spel gestandaardiseer tot 'n paar eenvoudiger weergawes met vasgestelde bal gewigte, reëls en baan groottes.
1.1 Ontstaan in die Baskeland
1.2 Uitvoer na ander lande
1.3 Die 20ste eeu
2 Speelwyse en Reëls
Pelote by die 1900 Olimpiese Spele
Pelotebaan in Oregon in die VSA
Ontstaan in die Baskeland[wysig | wysig bron]
Oor die geskiedenis heen het talle beskawings verskeie soorte pelote-agtige spele beoefen. Verskeie materiale soos groentes, toue en lappe, velle en rubber is gebruik om 'n bal te maak. Pelote is dus 'n universele spel. Die mees gereguleerde vorms het in Suid-Amerika, die Middeooste en Wes-Europa ontstaan. In Frankryk sou veral Jeu de Paume baie gewild word. Baskiese pelote en tennis is direkte afstammelinge van die spele.
Die uitbreiding van die Romeinse Ryk het "pila" na die Franse grondgebied gebring. Dit sou later tot Jeu de paume ontwikkel, wat weer na die Verenigde Koninkryk versprei het as Saaltennis waaruit lawn tennis later ontwikkel het. Van die 12de eeu af is daar geleidelik al hoe meer dokumente wat die uitbreiding van die pelote en verwante spele beskryf. In die Middeleeue het die courtiers, adelikes en konings beskik oor sogenaamde "trinquetes". In die 13de- en 14de eeue het die "paume' spel oor die hele Frankryk versprei. Hoewel daar minder oor die geskiedenis van die spel in Spanje bekend is, is daar wel verwysings daarna deur Quevedo, Cervantes, Calderón de la barca, Zabaleta en in Francisco Goya se 1779 skildery "Juego de pelota a pala" word 'n pala (spaan) spel deur 'n groep courtesans uitgebeeld.
In die Baskeland het unieke vorms van die ou spel behou gebly. Die spel is plaaslik aangepas volgens die beskikbare speelplekke en materiale wat tot 'n wye verskeidenheid van vorms gelei het. In die 17de eeu was die gewildste vorm van pelote die "lang spel" wat met 'n handskoen of "laxoa" gespeel is. Tasbare bewyse van die beoefening van die spel kan gevind word in die skyfvormige stela van 1629 en 1784 wat onderskeidelik in Garruze en Banka ontdek is. In Baskiese begrafnis rituele verskaf die half-heidense half-Christelike gebruik om graverings op tablette te maak bewyse dat pelotespelers aansien in die samelewing geniet het. Die spel is in die Baskeland veral tydens jaarlikse feeste gespeel