Kgweding ya Matšhe ga go na mošomo wo montši mabapi le tšweletšo ya lehea, eupša e sa le nako ya ditiro tše mmalwa lehlakoreng la motšweletši yo a atlegilego. Polaseng ya motšweletšamabele sehla sa lephakuphaku sa selemo se fetile mme ke nako ya go ikhutša ganyane.
Le ge go le bjalo, bontši bja batšweletšamabele ba ba atlegilego bo ruile le diruiwa tšeo di thušago go diriša methopotlhago yohle ka botlalo le go fokotša dikgonagalokotsi (risks) tšeo di sepelelanago le tšweletšo ya dibjalo.
Go na le dintlha tše mmalwa tše bohlokwa tše di sepelelanago le thuo ya dikgomonama ye e hlolago poelo ye kaone, yeo e lego mohuta wa thuo wo ka tlwaelo o ratwago ke batšweletšamabele. Dintlha tše tšohle di kgokagane kudu le maemo le ge e le boiketlo bja kgomo.
Go godiša mamane ao e tlogo ba ditswetši ka moso, go ja tšhelete ye ntši ka gobane go fihla ge kgomo ya mohuta woo e tswala namane ya yona ya mathomo, ga e hlagiše ditseno. Barui ga ba kwane bohle mabapi le bogolo bja sethole bjo bo lebanego go tswala ga sona la mathomo, eupša re ka re bogolo bjo bo nyakegago ke gare ga mengwaga ye mebedi le ye meraro. Ge letholegatse le se la fepša ka tshwanelo, e ka ba le lenyane (bofefo) kudu go tswala, mme se se ka diegiša letšatši la tswalo ya mathomo. Bophelong bja kgomogadi nepo ke go e tswadiša gatee lebakeng la matšatši a 365 (ngwaga wo mongwe le wo mongwe kgweding ye e swanago). Tshadi ye e nago le mengwaga ye mmalwa ge e tswala namane ya mathomo, e tla kgona go tswala a se makae fela bophelong bja yona, mola lethologatse le le nago le mengwaga ye mebedi ye meraro ge le tswala la mathomo, le kgona go tswala mamane a mmalwa bophelong bja lona.
Kgomogadi re ka re ke fapriki ye e tšweletšago mamane. Lebaka la go duša ga kgomo ke dikgwedi tše senyane (9) mme ka tlwaelo ga e sepedišwe le poo dikgwedi tše pedi godimo ga fao. Lebaka ke go fa mmele wa yona sebaka sa go khutša ge e dutše e tšweletša maswi a go fepa namanyana ya yona (yeo e phelago ka maswi fela dibeke di se kae tša mathomo). Seo se nyakegago ke gore kgomogadi e dušišwe gape lebakeng la dikgwedi tše tharo tše di latelago tswalo ye e fetilego gore e kgone go tswala gape kgweding ye e swanago ngwaga le ngwaga. Se ke seo se kganyogwago gore kgomogadi e tswale palo ye e kgonegago ya mamane ntle le go fokola mmele. Ge kgomogadi e sa lešwe ka tshwanelo e ka se kgone go duša le go tswala namane ngwaga le ngwaga.
Ge sephesente sa tswalo e le sa godimo, palo ya mamane ao a ka rekišwago mafelelong a sehla e tla ba ye kgolo. Ge mabaka a dumela kgomogadi ye nngwe le ye nngwe e na le bokgoni bja go tswala namane e tee ngwaga le ngwaga. Nnete ke gore go na le dintlha tše mmalwa tšeo di huetšago sephesente sa tswalo, eupša maemo a kgomogadi ke ye nngwe ye bohlokwa (dintlha tše dingwe di akaretša maphelo a mohlape, kabo (ratio) ya dipoo le ditshadi, monono wa dipoo, bjalobjalo). Dikgomogadi tše di sa tswalego mamane ngwaga wo mongwe le wo mongwe di se ke tša tlogelwa mohlapeng - ga di na mohola ka ge di sa kgathe tema tlhagišong ya ditseno tša polasa.
Namane ye e tswalwago e itekanetše e thea mathomo a mabotse, eupša go kgonthiša gore mafelelong namane ye e hlagiša ditseno, e swanetše go godišwa gabotse go fihla fao e lomollwago mme ya rekišwa. Namane e swanetše go tswalwa e tiile le gona e na le maatla a go tsoga gore e kgone go anya ka pela, seo se nyakegago gore e thome go gola. Maemo a phepo a mmagoyona a bohlokwa kudu. Ge maemo a kgomogadi e le a mabotse le gona e lešwa ka tshwanelo, e tla kgona go tswala le go godiša namane ye e tiilego. Mamane ao a hwago pele ga ge a lomollwa, ke tahlego go morui. Maitekelo ohle a swanetše go lebišwa go kgodišo le tomollo ye e atlegilego ya mamane ohle (100%) ao a tswetšwego.
Bontši bja mamane ao a lomolotšwego bo rekišwa go ya ka boima (kilogramo), ka fao a boima bja godimo a rekišwa ka thekišo ya godimo. Bogolo bja mamane bo sepelelana kudu le boemo bja phepo ya kgomogadi le namane mo ngwageng le ge e ka ba le mohuta wa kgomo. Ditseno tša borui tšona di sepelelana le boima bja mamane ao a lomolotšwego.
Bjalo ka ge re boletše, batšweletšamabele ba bantši ba ba atlegilego ba rua le diruiwa tše mmalwa - dikgomo (goba diruiwa tše dingwe) di diriša nagatlhago, mafulo (ao a bjetšwego mašemong a maamušo a fase), le mašaledi a lehea (mahlaka). Go ba morui yo a atlegilego go sepelelana kudu le bokgoni bja go tšweletša furu ye e lekanego ya boleng bjo bobotse ngwaga ka moka. Dikgweding tša selemo batšweletši ba bantši ba tshepa naga le mafulo a bona go fudiša diruiwa, eupša batšweletši ba kelohloko ba beakanyetša diruiwa tša bona furu yeo di ka e jago dikgweding tša marega tše di tonyago le gona di omilego.
Go ya mafelelong a selemo batšweletši ba bantši ba bjala furu ye tala (outse ka tlwaelo) gare ga direi tša lehea. Morago ga ge lehea le bunnwe dikgomo le dinku di dumelelwa go fula mašemong fao di jago mahlaka, mafela ao a wetšego fase le ge e ka ba furu ye tala yeo e lego gona. Batšweletši ba bangwe ba bjala sebjalo seo se bitšwago "seradella" gare direi tša lehea. Sebjalo se ke monawa wo mobose kudu wa phepo ye maatla, woo o hlagišago phulo ya boleng bja godimo le gona o bopago naetrotšene mmung, yeo e ka dirišwago ke dibjalo tše di tlogo bjalwa ka morago tšhemong yeo. Gonabjale, ka kgwedi ya Matšhe, nako ya go bjala outse le "seradella" e šetše e fetile, eupša kgwedi ye e sa loketše pšalo ya rae (rogo). Se bjale rae yohle ka nako e tee ka ge e ka gola ka pela wa ba le furu ye e fetišago ka nako ye e itšego, mola ka nako ye nngwe e tlo hlaela. Rae ye e entšego peu ga e ratwe ke diruiwa ka ge e ba le "meetlwa" (hairy beard) yeo e di hlabago melomo, dinko le mahlo.
Ge o bjetše phulo ya eragrostis, kgwedi ya Matšhe ke nako ye botse ya go e sega la mafelelo. Boleng bja bjang (furu) bo ka se kgahliše ka nako ye ge e se gore o dirišitše monontšha wo o lekanego, eupša le ge go le bjalo o tla ba le digwaši tša go diriša dikgweding tša marega. Elelwa gore o ka oketša selatswa (lick) se sebotse nako ye nngwe le ye nngwe go kaonafatša boleng bja digwaši tše di fokolago le go hlohleletša diruiwa go di ja. Ela hloko gore ge o se na le digwaši, maemo a diruiwa tša gago a ka se kgotsofatše ge marega a fetile. Ka go sega bjang le go bo tlema dingata o tla kgona go tšhela monontšha mašemong ka seruthwana wa ba le bjang bjo bobotse sehla se se latelago. Ge go kgonega, šireletša dingata go boso ka go di boloka moagong, go sego bjalo, di kgobele ka moo di ka se senywego kudu ke pula.
Dikgweding tša marega o nyaka go kgonthiša gore o leša diruiwa tša gago ka tshwanelo - ga o nyake gore diphelakadingwe dife kapa dife di phele ka tšona. Gonabjale ke nako ya maleba ya go alafa diruiwa tša gago go fediša diphelakadingwe tša ka teng (diboko) le tša ka ntle (dikgofa). Ge o nyaka keletšo ka tšona o ka ikgokaganya le ba kgwebo ya agri, koporasi goba ngaka ya diphoofolo ya gae (bona ba ka go thuša ka dihlare tša go tipa le tša go noša). Ge diruiwa tša gago di fula nagengkopanelo, beng ba diruiwa bohle ba ka holega ge diruiwa tšohle di alafša ka nako e tee; se se šitiša diphelakadingwe go tloga go diruiwa tšeo di sego tša alafša, tša boela go tšeo di šetšego di alafilwe.
Ka tlwaelo morago ga sehla sa pula ye ntši go ba le dikhunkhwane tše mmalwa mme tše ntši go tšona di fetetša malwetši a diruiwa. Kgonthiša gore o kgopela keletšo ye botse ka ga lenaneo la tlhabelo ya dikgomo le dinku. Go kaone go ntšha tšhelete ya go di hlabela go šitiša malwetši bakeng sa go lahlegelwa ke diruiwa. Ge o hlokomela diruiwa tša gago gabotse wa di leša ka tshwanelo ka mehla, le tšona di tla go hlokomela ka go hlagiša ditseno tšeo di ka tiišago tšweletšomabele ya gago.