1. ’n Argief is ’n wonderlike plek, met waardevolle inligting om die verlede te herkonstrueer en insae te bekom. Wat die letterkunde betref, sou ’n versameling van ou werke altyd kosbaar wees. Dink maar net as die biblioteek in Alexandrië nooit afgebrand het nie. Watter besonderse kultuurskatte sou daar nie vandag vir ons beskikbaar gewees het nie. Nou gestel daai hele biblioteek was gedigitaliseer en beskikbaar vir snuffel en soek en hergebruik sonder enige beklemmings van kopiereg.
2. Die diaspora van Afrika is ons realiteit. Dit is ’n relatief nuwe verskynsel vir Afrikaners en ook in ’n mate vir blanke Suid-Afrikaners. (Die struggle het reeds dekades gelede voormalig-benadeeldes die buiteland in gestuur.) So, daar is ’n noodsaaklikheid tot herbesinning oor wat die verspreiding van landgenote beteken. Die Indiërs en Jode is eeue lank al gewoond aan die diaspora en die oorlewing van ’n kultuur binne dié konteks. Hier kan ons baie van hulle leer – hoe hulle kultuur en taal vastheid behou en ’n netwerk bou vir sake en onderwys en sosiale doeleindes.
3. Aangesien ek onder die Amerikaners woon, beleef ek ’n wonderlike voorbeeld van vrywillige dienslewering. Dit is ’n bate met besonderse potensiaal, maar beslis onderbenut in ons eie geledere. In die algemeen is die Afrika-mentaliteit om net vir direkte eie gewin deel te neem. Ons behoort die gees en daad van vrywillige dienslewering aan te gryp.
Nou gaan ek die drie punte bymekaar bring. Vanuit punt 1: Afrikaans het ’n wonderlike kultuurskat, waarvan baie besonderse werke reeds in die publieke domein val en dus reg is om vir die gebruik van almal “ontgin” te word. NALN is ’n voorbeeld, en die argiewe by ander universiteite, asook die versameling van die nasionale biblioteek, is voorbeelde. RSA-kopiereg bepaal dat as die skrywer reeds 50 jaar lank oorlede is, al die gepubliseerde werke voor die skrywer se afsterwe in die publieke domein val. So het ek byvoorbeeld ’n begin gemaak om die kinderstories van Helena Lochner te digitaliseer en vir die genot van alle lesers op my webwerf te plaas. (Sien http://www.openlanguages.net/afrikaans/culture/op-afrikaans/literature/short-stories/helena-j-f-lochner.) Dus is daar groot potensiaal in die werke wat reeds in die publieke domein val.
Nou oor na punt 2: die mark vir gedigitaliseerde werke strek nie net tussen Phalaborwa en Pofadder of van Tsumeb tot by Tafelberg nie, maar met die diaspora is daar ’n wêreldwye belangstelling. Ek het kontak met Afrikaanssprekendes op elke kontinent. Die lewering van ’n oop webtuiste vir toegang tot die werke sal die taal en verwante kulture sterk bevoordeel. Maar hoe nou? Wie gaan dit doen?
Die digitalisering by NALN het getoon hoe om ’n projek op ’n redelik groot skaal aan te pak. Kry die boeke, sny die rugkante af, laat loop elke boek bladsy vir bladsy deur die inleser, en doen dan die karakterherkenning en redigering. Maar die proses verg geld: (i) die aankoop van die oorspronklike kopieë, omdat dit opgesny gaan word; (ii) die gebruik van die duur inleesmasjien; (iii) persone om die herlees- en redigeerwerk te doen. Sou daar geld wees, is die proses effektief en professioneel. Maar sonder veel geld word die proses lamgelê.