Beurtkrag: ‘Risiko vir fase 8 steeds laag’(Foto: Du Preez de Villiers) Hoewel Suid-Afrikaners tans elke dag ses tot tien uur lank sonder krag moet klaarkom, bly die risiko dat fase 8-beurtkrag ingestel kan word, laag, meen kenners. Fase 6-beurtkrag geld tans landwyd en dit is nie duidelik wanneer die fase weer verlaag sal word nie. Boonop voorspel kenners dat die aanvraag vandeesweek sal styg namate meeste mense Maandag terugkeer werk toe. Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof by Solidariteit, sê volgens die vakbond se lede by Eskom is die stelsel onder druk, maar bly die moontlikheid van fase 8-beurtkrag klein “as daar nie iets onvoorsiens gebeur nie”. “Die risiko vir ŉ algehele ineenstorting is vir nou byna weglaatbaar. As alles volgens plan verloop behoort ekstra kapasiteit aan die begin van die week teruggekry te word, wat die afbestuur van fases beteken,” het Hermann Maandag gesê. “Die volgende ses maande gaan wel baie moelik wees. Die twee kern belangrike korttermynoplossings is afbestuur van piektydgebruik en geld vir diesel.” Die kragvoorsiener het nie meer geld om diesel vir sy oopsiklus-gasturbines – wat gebruik word om beurtkrag tot laer fases te beperk – aan te koop nie, en sy steenkoolkragsentrales raak gereeld onklaar, wat verdere groot druk op die netwerk plaas. In ’n onderhoud met Newzroom Afrika sê die onafhanklike energiekenner Chris Yelland dat beurtkrag vanjaar aansienlik erger is as dieselfde tyd verlede jaar, en dat die vraag na krag vandeesweek nog meer sal styg namate meerste mense Maandag terugkeer werk toe. Yelland sê die beurtkragsituasie gaan afhang van aanbod en aanvraag, maar meen ook die kans vir fase 8 is skraal. Die instelling van hoë fases beurtkrag word onder meer toegeskryf aan die die groot hoeveelheid opwekkingseenhede wat gedurig onklaar raak. Kapasiteit gaan ook verlore wanneer instandhouding aan opwekkingseenehede gedoen moet word. “Alles verouder elke jaar, en elke jaar word dit steeds nie onderhou soos dit moet nie. Selfs onder die huidige omstandighede is daar finansiële uitdagings, maar ook operasionele uitdagings. Hulle [Eskom] kan nie die vlak van instandhouding handhaaf wat hulle moet sonder om opwekkingseenhede af te skakel en beurtkragfases te verhoog nie.” Yelland sê om te doen wat Eskom moet – soos om infrastruktuur instand te hou – gaan die beurtkragsituasie vererger. “Wat dinge verder vererger is dat drie eenhede by Kusile-kragstasie buite aksie is – minstens vir die volgende ses maande. Een eenheid by die Medupi-kragstasie sal vir minstens twee jaar buite aksie wees en een eenheid by die Koeberg-kragstasie vir minstens ŉ jaar. “Dit dra by tot die probleme wat reeds ondervind word. Almal voel natuurlik baie angstig en terselfdertyd het die prys van krag met 18,65% opgegaan, wat in April in werking tree, en volgende jaar styg die tariewe met nog 12%. Dit dui op ŉ toename van 33% oor twee jaar.” Dít terwyl Suid-Afrikaners ongeveer 32% van die dag sonder krag sit. “Mense is kwaad. Ek glo dit is ook waaraan die president [Cyril Ramaphosa] dink met die staatsrede (Sona) wat voorlê en ek glo dit het beduidende politieke gevolge.” Min wat regering kan doen Yelland sê daar is egter min wat die regering kan doen om die beurtkragkrisis op te los. Hy is ook nie oortuig dat Gwede Mantashe, minister van energie en minerale hulpbronne, die probleem binne ses maande kan opklaar soos hy vroeër aangevoer het nie. Yelland meen daar sal eers ŉ werkbare plan ter tafel gelê moet word, en hy sê dat Manatshe boonop nog nie verduidelik het hoe hy beplan om instandhouding aan ŉ groot gedeelte van die kragnetwerk te doen sonder om die krag af te skakel nie. “Ek dink ook nie enige probleme gaan opgelos word as Eskom nou ewe skielik aan die departement van energie moet rapporteer nie. Dit takel nie die onderliggende probleme nie.” Yelland meen korttermynoplossings vir die kragprobleem gaan van kliënte self af kom. “Kliente wat elektrisiteit verbruik – hetsy munispale kliënte, huishoudelik, kommersieel, industrieel of mynbou – moet eienaarskap begin neem van hul eie energietoekoms en insien dat hulle die oplossing is. “Dit sluit in die selfgenering van krag, asook die opwekking van krag op ŉ verskeidenheid maniere. Hoe meer sonkrag en batterye ingestalleer word, hoe minder gaan die vraag na krag wees, en dus sal beurtkrag afneem.” Yelland sê dit beteken ook nie dat Suid-Afrikaners geheel en al van die netwerk af moet gaan nie, maar onder meer ook krag tot die netwerk voeg. “Dit is oplossings wat vinning ingestel kan word. Mense is veerkragtig en het baie hulpbronne tot hulle beskikking wanneer dit nodig is. Veral ondernemings.” Yelland verduidelik voorts dat wanneer daar ŉ bedreiging vir nasionale sekerheid is – soos ŉ algehele ineenstoring – sal die regering wel met die geld vorendag kom om vir onder meer diesel te betaal – ongeag van watter staatsdepartement dit verhaal word. Hy dink daar sal nou gefokus word om fase 6-beurtkrag ten alle koste te probeer beperk – ongeag die prys. “Die koste van diesel is steeds laer as die koste van skade aan die ekonomie.”