Talle nog huiwerig om kinders te laat inentVerskeie kenners moedig inenting vir kinders tussen 12 en 17 jaar oud aan. (Foto: Unsplash) Talle jongmense tussen die ouderdom van 12 en 17 is steeds huiwerig om teen Covid-19 ingeënt te word, hoewel verskeie kenners, net soos die departement van gesondheid, die versekering gee dat die entstof ook vir kinders veilig is. Suid-Afrikaners in dié ouderdomsgroep kon sedert verlede Woensdag teen die koronavirus ingeënt word. Volgens die departement se jongste syfers is altesame 99 924 kinders in dié ouderdomsgroep sedertdien teen Covid-19 ingeënt. Dit verteenwoordig dus minder as 2% van die sowat 6 miljoen kinders wat in dié ouderdomsgroep val. Die regering het vroeër gesê hy hoop om minstens die helfte van hulle in te ent voor die skole vir die jaar sluit. Volgens ŉ aanlyn opname wat Maroela Media vroeër onder sy lesers gedoen het, het byna 40% van mense aangedui dat hulle gekant is teen die inenting en ook nie sal toelaat dat hul kinders dit ontvang nie. ŉ Verdere 20% het gesê hoewel hulle ingeënt is, hulle wil wag tot meer navorsing bekend is voordat hulle hul kinders laat inent. Kinders ontvang in hierdie stadium as voorsorgmaatreël slegs een dosis van die Pfizer-entstof. Sommige ouers en tieners het egter aan Maroela Media erken hulle is skrikkerig vir die newe-effekte. Ander tieners is weer gretig om ingeënt te word om “ander te help”. Prof. Mark Cotton, direkteur van die Familiesentrum vir Navorsing met Ubuntu verbonde aan die Universiteit Stellenbosch se Fakulteit vir Mediese en Gesondheidswetenskappe, sê ouers behoort hul kinders aan te moedig om ingeënt te word. “Die inenting van kinders gaan help om die pandemie in bedwang te hou en kan die gevaar van ŉ vierde vlaag verminder omdat minder oordrag plaasvind. Dit geld veral in huishoudings waar dit help om ouers en grootouers te beskerm.” Dit is boonop altyd goed om soveel as moontlik mense te immuniseer, benadruk dr. Angelique Coetzee, voorsitter van die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging (SAMA), vanaf “12 jaar tot die oudste pasiënt in die land”. Sy sê entstowwe beskerm veral mense ouer as 60 of jonger mense wat aan chroniese siektes ly. “Inenting lei tot ŉ daling van tussen 94% en 96% om ŉ erge vorm van die siekte te kry, in die hospitaal te beland of te sterf. “Kinders is baie keer asimptomatiese verspreiders van die virus en as hulle ingeënt is, is die kans baie kleiner om ander mense aan te steek omdat die viruslading laer is.” Deel van oplossing Newe-effekte van die inenting op tieners sluit in pyn op die plek waar die entstof toegedien is, matige koors en lyfseer. Nog ŉ newe-effek is inflammasie van die hartspier, maar die kans daarvoor is uiters skaars. (Foto: Justin Tallis/AFP) Dit is hierdie drang om ander te beskerm wat sommige jong mense wel aanspoor om hulle teen die virus te laat inent. Isabel Lombaard is ŉ 15-jarige leerder van Pretoria wat sê sy wou aanvanklik nie die entstof ontvang nie. “Oor die afgelope paar maande het ek egter anders besluit. “Ek sal eerder die entstof kry as om byvoorbeeld ŉ juffrou aan te steek wat dalk haar ma versorg, en dan word iemand baie siek,” sê Isabel. “Ek wil eerder deel van die oplossing as die probleem wees.” Isabel sê sy ken mense wat baie siek weens Covid-19 geword het – nie enige van haar maats nie – en hoewel sy nie “bang” vir die virus is nie, wil sy graag ander mense help. Lené Botha (14) van Middelburg in Mpumalanga, sê haar ma is reeds ingeënt en het haar gevra of sy volgende keer saam na die inentingsentrum wil gaan. “Ek dink ek sal dit doen, maar ek het nog nie finaal besluit nie.” Lené sê haar maats gesels onder mekaar oor die virus en dat talle kinders nog “bietjie besluiteloos” is oor die entstof. Ook Lunique Crouwkamp, ŉ 12-jarige leerder van Orkney in Noordwes, sê sy wou aanvanklik nie teen Covid-19 ingeënt word nie. “Ek het gesien al hoe meer mense word ingeënt en dit het my veiliger laat voel. “Ek sal wel wag tot nóg kinders die entstof ontvang het voordat ek ingeënt word,” sê Lunique. Sy sê twee van haar maats het die inenting ontvang en het twee dae lank baie siek gevoel. Van haar ander maats wil egter glad nie ingeënt word nie. “My ouers het gesê dit is my keuse, maar hulle wil graag hê ek moet die entstof ontvang.” Elmarie Spingies is ŉ ma van vier van Pretoria. Sy sê haar 18-jarige dogter het reeds een dosis ontvang, maar twyfel nou of sy vir ŉ tweede dosis wil gaan. Spingies sê haar dogter is bekommerd omdat sy intussen verneem het dat daar moontlik nog nie voldoende navorsing oor die nagevolge van die entstof op jonger mense gedoen is nie. “ŉ Mens moet klaarmaak waarmee jy begin het en ek gaan haar probeer oortuig om die tweede dosis te ontvang. Ek hoop nie ek maak ŉ fout nie.” Spingies se man, Hein, het vroeër breinchirurgie ondergaan wat van hom ŉ hoërisikogeval maak en sy dokter het aanbeveel dat hy teen Covid-19 ingeënt word. Die egpaar is reeds ten volle ingeënt. “Ek en my man het egter besluit om glad nie ons twee jongste kinders (onderskeidelik 14 en 17 jaar oud) te laat inent nie, hoofsaaklik weens gebrekkige navorsing oor die newe-effekte by kinders.” Spingies sê sy en haar man is 50-plussers. “Die nagevolge of newe-effekte is nie vir ons so noemenswaardig nie. Maar wat as jy later uitvind dit veroorsaak onvrugbaarheid? Daar is vir my net te min navorsing oor die uitwerking op jong mense. Hulle lewens lê nog voor.” Moontlike newe-effekte (Foto: Michele Spatari/AFP) Newe-effekte van die inenting op tieners sluit in pyn op die plek waar die entstof toegedien is, matige koors en lyfseer. Nog ŉ newe-effek is inflammasie van die hartspier, maar die kans daarvoor is uiters skaars. “Die risiko vir matige inflammasie van die hartspier is baie laag en minstens tien keer laer as die gevaar verbonde aan Covid-19-infeksie,” sê Cotton. Hy sê ouers behoort dus veel meer bekommerd te wees dat hul kinders Covid-19 opdoen, as oor moontlike newe-effekte weens die entstof. Cotton sê hy is ook nie bewus van enige kinders wat gesterf het nadat hulle teen Covid-19 ingeënt is nie. Die moontlikheid van ŉ vierde vlaag hang intussen steeds soos ŉ swaard oor Suid-Afrikaners se koppe. Die minister van gesondheid, dr. Joe Phaahla, het Vrydagoggend gesê daar sal boonop eers ná 15 November gesien word wat die uitwerking van die plaaslike regeringsverkiesing – en al die saamtrekke wat daarmee gepaard gegaan het – op die land se koronavirussyfers gaan hê. Coetzee meen die inenting van kinders kan help om ŉ volgende vlaag infeksie te stuit, mits genoeg mense geïmmuniseer word. “Ongelukkig lyk dit of eie natuurlike immuniteit én entstowwe se doeltreffendheid verminder, wat jou kanse ná ŉ sekere tyd verhoog om weer siek te word,” sê sy. “Indien dit gebeur, sal ons hopelik net meer mense met matige infeksies sien.” Sy sê ook die opvatting dat kinders gewoonlik nie ŉ hewige vorm van Covid-19 opdoen nie en kwansuis ook nie groot verspreiders van die virus is nie, is verkeerd. “Hulle is goeie verspreiders van die virus, veral as hulle asimptomaties is. Kinders met ŉ immuungebrek, kanker of ander onderliggende siektes, kan báie siek word.” Wie nie waag nie, wen nie Angie Vorster, ŉ kliniese sielkundige verbonde aan die Skool vir Kliniese Medisyne by die Universiteit van die Vrystaat, sê dit is belangrik om te verstaan hoekom mense wat gewoonlik redelik, pligsgetrou en goed ingelig is, weier om ingeënt te word. Redes hiervoor sluit in vertroue in die stelsel en faktore wat dit moeilik maak om die entstof te ontvang. Vorster sê woede en frustrasie of selfs die afdwing van die entstof gaan nie mense oortuig om ingeënt te word nie. “Inligting moet eerder veel meer verteerbaar gemaak word vir Suid-Afrikaners wat nie wetenskapgeletterd is nie, en dit moet toeganklik en verstaanbaar in mense se huistale beskikbaar gestel word.” Sy sê dit maak nie meer saak of Covid-19 “die produk van ŉ wêreldwye sameswering” is en of maatskappye wat entstowwe vervaardig dit vir finansiële gewin doen nie. “Wat saak maak is dat die virus hier is. In ons huise, ons skole, stede en land. En die enigste manier om daarvan ontslae te raak, of minstens daarmee saam te leef, is vir almal van ons om ingeënt te word.” Vorster sê sy hoop mense is dapper genoeg om ten spyte van vrese of onsekerheid steeds in die breër belang van die samelewing ingeënt te word.