PressReader - Kuier: 2015-01-28 - As sy die­re af­knou
As sy die­re af­knou
Wan­neer kin­ders klein is, speel hul­le maar rof met die­re. Maar wat maak jy as hul­le gro­ter is en die row­we spel dui op mis­han­de­ling vir die lek­ker­te?
Kuier - 2015-01-28 - JOU KIND - DEUR HEI­DI SON­NE­KUS
Kin­ders speel soms rof met die­re. Maar wan­neer jou kind se spe­le­tjies té rof raak en sy ’n kat aan die stert rond­swaai of ’n duif se poot met vuur­hout­jies brand, moet daar waar­sku­wings­lig­te flik­ker.
Dis ge­noeg om e­ni­ge ou­er se ha­re te laat reg­op staan, maar fo­ren­sie­se ken­ners waar­sku kin­ders wat die­re mis­han­del, kan soms la­ter in hul le­we men­se ook seer­maak.
Maar is dit in jou kind se ge­val reg­tig ’n waar­sku­wings­te­ken dat ge­weld en mis­daad la­ter kan volg? Of is dit bloot nor­ma­le nuus­kie­rig­heid en eks­pe­ri­men­te­ring waar­voor jy ’n stok­kie kan steek?
In­sp. Hen­ri­co Py­pers van die Die­re­be­sker­mings­ver­e­ni­ging (DBV) in George sê hy moet tot t­wee keer per maand voor­val­le on­der­soek waar kin­ders die­re met ’n stok slaan of met klip­pe of ’n bak­steen gooi. In ’n an­der voor­val is kook­wa­ter op ’n dier ge­gooi.
“Ons gaan dan na die kind se huis en on­der­soek die si­tu­a­sie,”sê hy.“Ons praat ver­kies­lik di­rek met haar in die teen­woor­dig­heid van haar ou­ers. Die feit dat ons ’n u­ni­form dra, help dat die kind meer aan­dag gee – dit gee ons ou­to­ri­teit.”
Hen­ri­co ver­tel eg­ter dat daar nooit met sul­ke kin­ders ge­raas word nie.
“Ons praat met haar oor wat die wet sê en wat ver­ant­woor­de­li­ke ge­drag is teen­oor die­re – baie keer ver­staan die ou­ers dit ook nie. As die op­voe­dings­werk ge­doen is, vind ons meer uit oor die huis­ge­sin se om­stan­dig­he­de. Ons het ’n stra­te­gie in plek as ons uit­vind die ge­sin het on­der­steu­ning no­dig.”
In­tus­sen sê Fem­ke Ham­ming, ’n te­ra­peut by Fa­mi­lie Suid-A­fri­ka (Fam­sa), deel van die op­voe­dings­taak is om kin­ders te leer om hul plig­te teen­oor troe­tel­die­re na te kom.
“As jy ’n dier wil aan­hou, is dit jou plig om die dier ge­reeld en ge­noeg kos te gee. Jy moet weet dat hul­le ook ge­voe­lens het en pyn er­vaar. Jy maak ook nie die­re on­be­paald vas of toe nie; jy teis­ter hul­le nie en jy mag nie jou dier se ba­ba­tjies ver­drink nie.”
Fem­ke sê dit is on­der baie Suid-A­fri­ka­ners nog aan­vaar­de prak­tyk dat die­re kos kry wan­neer en hoe­veel dit die ei­e­naar pas, ge­slaan kan word of selfs met warm wa­ter ge­gooi kan word as hul­le“raas”.
“Dis nie reg nie. As ons kin­ders hier­die ge­drag van hul ou­ers leer, is dit nie werk­lik die­re­mis­han­de­ling nie, maar eer­der on­in­ge­lig­te ver­waar­lo­sing en moet die kin­ders én hul ou­ers reg­ge­help word, ”ver­dui­de­lik sy.
Ou­ers moet eg­ter op die uit­kyk wees vir ’n in­ten­sie om die­re seer te maak.“Dit raak ‘af­knou’so­dra die seer­maak nie ’n toe­val­li­ge han­de­ling is nie. Die kind werk met ’n plan. Sy soek iets. Haar lyf­taal weer­spie­ël haar po­ging om die dier te be­heer.”
Die dier se lig­gaams­hou­ding wys vol­gens Fem­ke ge­woon­lik baie dui­de­lik vrees of die ver­wag­ting van pyn. As ie­mand die kind hier­oor aan­spreek, kan sy dalk die dier los, maar on­der­duims be­gin raak en haar ak­sies weg­steek.
“As die kind dui­de­lik ge­not uit die voor­val put – jy sal dit aan haar ge­sigs­uit­druk­king kan lees – sal die ge­drag aan­hou of ver­er­ger,”glo Fem­ke.“En dis waar ou­ers hul­le gut feel moet ge­bruik en hulp moet kry.”
’n Kli­nie­se siel­kun­di­ge, Ma­ri­ta Ra­de­mey­er van die Kin­der­trau­makli­niek in P­re­to­ria, waar­sku wreed­heid teen­oor die­re word be­skou as ’n eer­ste ge­vaar­te­ken dat ge­weld en kri­mi­ne­le ge­drag la­ter kan volg.
Ook in Suid-A­fri­ka is daar baie ver­slae van vol­was­se mis­da­di­gers wat in hul kin­der­dae die­re seer­ge­maak het. In A­me­ri­ka het die t­wee aan­val­lers wat in 1999 by die Co­lum­bi­ne-ho­ër­skool 13 men­se dood­ge­skiet en 21 be­seer het, voor­af oor hul “spe­le­tjies”met die­re ge­spog.
Ter­wyl ’n mens suk­kel om te ver­staan hoe-
kom som­mi­ge kin­ders die­re sou seer­maak, kwa­li­fi­seer se­ke­re ak­sies tog as nor­ma­le nuus­kie­rig­hed en eks­pe­ri­men­te­ring – ge­woon­lik deur seuns, sê Ma­ri­ta.
Sy sê kin­ders ver­staan tot on­ge­veer ses jaar oud (of ont­wik­ke­lings­ge­strem­de kin­ders) nog nie dat die­re nie ob­jek­te is nie. Em­pa­tie vir die­re word aan­ge­leer by ou­ers, ver­kies­lik deur die voor­beeld wat el­ke dag ge­stel word.
Só kan ’n eer­ste troe­tel­dier ge­strek en be­voel, die stert ge­trek en die snor­re ge­knip word. Dit is nie nood­wen­dig lek­ker vir die dier nie, maar ook da­rem nie bui­te die gren­se van“nor­ma­le ge­drag”nie.
Wan­neer kin­ders van tus­sen 6 en 12 jaar oud eg­ter die­re seer­maak, kan jy dit as ’n nood­kreet be­skou, glo Fem­ke. Sy het on­langs met ’n 9-ja­ri­ge seun ge­werk wat kat­te en hon­de ge­vang en toe pot­lo­de in hul­le ag­ter­en­te in­ge­druk het.
“Ons het uit­ge­vind dat hy self uit ’n erg dis­funk­si­o­ne­le ge­sin kom en her­haal­de- lik ge­so­do­mi­seer is. Hy het sy pro­bleem dui­de­lik op die dier‘ge­skets’tot ie­mand dit raak­ge­sien en hy hulp ge­kry het,”sê sy.
’n Mens noem wat dié kind ge­doen het post-trau­ma­tic play: een van die paar baie spe­si­fie­ke re­des waar­om kin­ders die­re mis­han­del. Die mees­te sien sul­ke ge­drag tuis en ko­pi­eer dit óf hul­le er­vaar sul­ke ge­drag tuis aan eie bas.
“Hier is so baie al­ko­ho­lis­me en ge­paard­gaan­de huis­hou­de­li­ke ge­weld dat dit vir ons aan­vaar­baar ge­word het dat men­se me­kaar seer­maak. Ons het af­ge­stomp ge­raak oor wat ou­kei is en wat nie. In an­der lan­de is die norm:‘Jy maak nie die­re seer nie, punt’,” ver­dui­de­lik Ma­ri­ta.
Sul­ke kin­ders mag pro­beer om hul eie mag te­rug te kry deur iets of ie­mand klei­ner as sy seer te maak. Dit kan ook wees dat die kind so­ge­naam­de “for­ced a­bu­se” be­leef: ie­mand gro­ter en ster­ker dwing hul­le.
Die ge­vaar­te­kens ver­skil eg­ter vir kin­ders ou­er as 12 wat die­re af­knou. Dit hou dan meest­al met an­ti-so­si­a­le ge­drag ver­band en ook die ge­bruik van dwelm­mid­dels, of selfs be­trok­ken­heid by ben­de­ak­ti­wi­tei­te. Kry da­de­lik pro­fes­si­o­ne­le hulp as jy dit te­ë­kom.
Vol­gens Ma­ri­ta loop die­re­mis­han­de­ling hand aan hand met drank­mis­bruik en huis­hou­de­li­ke of sek­su­e­le ge­weld in die huis. Dit is ’n ma­nier waar­op kin­ders woe­de en de­pres­sie uit­leef.
“Om ’n dier seer te maak, vat ’n spe­si­a­le toe­wy­ding: geen dier gaan daar sit en dit net vat nie. Hy gaan pro­beer ont­snap. Om dan be­re­ke­nend en tyd­saam iets te doen, soos do­rings deur ’n haas se ore te kap of ’n he­le werp­sel dier­tjies een vir een dood te maak, vat ’n be­re­ken­de be­sluit, tyd en ’n sterk maag,”sê sy.
’n Kind wat dít doen, het dus drin­gen­de pro­fes­si­o­ne­le in­ter­ven­sie no­dig – ook vir die ont­hal­we van die he­le ge­meen­skap, glo Ma­ri­ta. Maar, waar­sku sy ver­der, dit is ge­woon­lik juis hier­die ou­tjies wat nie uit­ge­vang word nie.
Vir die mees­te ou­ers is dit eg­ter nie no­dig om pa­ra­no­ïes te wees nie.
“Ons al­mal maak soms oor­deels­fou­te en een of t­wee voor­val­le be­te­ken nie jou kind gaan ’n ho­mo­ci­dal ma­ni­ac word nie. Daar moet ’n klomp ge­ne­tie­se, psi­gi­a­trie­se en om­ge­wings­fak­to­re by­me­kaar­kom voor dit gaan ge­beur. Maar wees ’n in­ge­lig­te ou­er en ge­meen­skaps­lid en spreek al­tyd kin­ders on­mid­del­lik aan as jy sien hul­le is wreed teen­oor die­re.”
Fo­to’s ter il­lus­tra­sie