Hy dink aan die strafkommando van kommandant Piet Uys wat by Italeni in ’n hinderlaag gelok is en waar hy en andere gesterf het, asook sy 12-jarige seun, Dirkie ’n heldedood gesterf het toe laasgenoemde doodsveragtend ingejaag het om sy vader te gaan help toe die reeds geval het!
Hy dink aan ander Zoeloe-aanvalle, die nood, die honger, die siektes en die koue wat sy mede-Trekkers in die daaropvolgende maande moes ly en hy dink met trots aan die standpunt wat die Boervrou ingeneem het toe daar sprake was dat die Trekkers die land moes verlaat...terug oor die berge. Hul het gesê, “Ons bly net hier...die dood van ons kinders moet gewreek word!”
Hy kyk oor sy manne waar hul afdaal na die plek waar, toe nog aan hom onbekend, ’n veldslag sou plaasvind waarvan die gevolge tot in die verre toekoms nog sou uitkring!
Daardie aand, op 8 Desember het hy, Andries Pretorius en Sarel Cilliers, die Geestelike leier van die ekspedisie, sy watentklappe agter hulle twee toegemaak en vir mekaar die vraag gevra, “Wat nou?!”
Gedurende die nag het ’n gedagte wat reeds ’n geruime tyd gelede al by hom opgekom het, gestalte gekry toe hul albei besef hulle taak is byna menslik onmoontlik...alleen sou hulle kommando nie kon slaag nie, en mislukking sou die totale uitwissing van die Trekkers in Natal tot gevolg kon hê.
Daardie nag worstel Sarel Cilliers, bewus van die ernstige implikasies van ’n Gelofte aan God (gebaseer op die Skrif), oor die inhoud van ’n Gelofte, en die volgende oggend op 9 Desember by Danskraal word dit, na ernstige oorleg, ook met die ander Trekkers, as Gelofte aan God, aanvaar en so ook staande, met die hoof ontbloot en die hoed op die bors, die eerste keer gelees en met ’n “Amen”, bekragtig.
Die eerste waens is reeds deur die rivier toe van die verkenners wat elke dag vooruit gestuur is, van oorkant die bulte oos van die rivier op dolle vaart aangejaag kom. Hans de Lange (Hans Dons) rapporteer met die naderkom, net agter die bult, van ’n reuse-Zoeloemag... duisende van hulle!
Sarel Cilliers wys na die oorkant van die rivier, waardeur hul sopas gekom het na waar ’n reuse-donga van 4 tot 5 meter diep reghoekig by die rivier aansluit, neffens ’n baie diep, kilometer lange seekoeigat, dig met riete begroei.
Terug by die waens word die laer haastig, maar geordend getrek...hoe dikwels moes hulle dit nie al in die vorige dae op die trek doen nie? Veghekke word tussen en onder die waens geplaas en met kettings geheg. Doringtakke en ander versperrings word aangebring. Die drie kanonne (twee klein breëbek- kanonne en een skeepskanon) word strategies geplaas, die byna 1 300 stuks grootvee (perde en trekosse) word in die binnekring van die laer met rieme (neusrieme vir die osse) aan pale wat in die grond gedryf is, vasgemaak. ’n Stormloop deur verbouereerde diere sou fataal vir die ligte kakebeenwaens wees!
Gewere word gelaai...daar is 3 tot 4 gewere per man. Dit is voorlaaiers wat van vooraf in die loop met net die regte hoeveelheid buskruit gelaai moet word, dit kry dan ’n pluis op om die kruit vas te hou en daarna word dit met ’n laaistok vasgestamp. Dan kom die loodkoeël of ’n aantal lopers ( ronde loodballetjies) wat ook met ’n pluis vasgestamp word...’n uiters omslagtige proses, veral nog as die vyand met groot spoed nader storm...dan word die ontbrandingbakkie by die vuursteen gereed gemaak, die haan word oorgehaal en dan eers kan die skoot afgetrek word! ’n Goeie skut kon weer herlaai vir n volgende skoot....binne ongeveer 2 minute!..(Vergelyk dit met vandag se masjiengewere!)... en hoe ver hardloop ’n fikse swart kryger nie in daardie tyd?!
’n Voorlaaier skop ook geweldig. Daar kan nie uit ’n lê-posisie geskiet word nie...want die kolf kan jou sleutelbeen afskop.
Die lopers is reeds gedurende die afgelope dae in die regte hoeveelhede in afgemete stukkies skaapderm, toegeknoop sodat dit maklik gelaai kon word.
Alles was gereed en saam met die aandson, het die stilte oor die laer en ook die Zoeloes neergesak, so ook die miswolke wat skielik vanuit die ooste die laer en omgewing begin oordek het en klewerig aan die watent-seile begin kleef het.
Dit was asof God vir almal wou wys dat Hy ’n God van Sy Woord is en Sy kant van die Ooreenkoms sou nakom!
“En daarom sal die Here met ongeduld daarop wag om julle genadig te wees, en daarom sal Hy Hom verhef om Hom oor julle te ontferm; want die Here is ’n God van die gerig. Welgeluksalig almal wat op Hom wag!”.
Na die westekant, die Swartskilde ook in duisende en oorkant die Ncomo die Witskilde , ook in hul duisende, wagtende op die bevel om aan te val.
Vanweë die posisie van die laer, aan twee kante begrens deur die donga en die rivier, is die aanvalsterrein van die Zoeloes beperk tot slegs die westekant van die laer. Hulle aanvalle sou soos in ’n nouerwordende tregter moet geskied, met noodwendige opeenhoping van krygers en gebrek aan behoorlike beweeglikheid; terselfdertyd ’n beter teiken vir verwoestende geweer- en kanonvuur!
In die eerste plek het die digte nat miswolke ’n nagaanval uitgeskakel en moes hul, skraal gekleed, in die nat en koue op hul skildvelle bly sit. Hulle was koud en styf na die vorige dae se opmars en die koue.
Die drie kanonne saai verwoesting; en deur oral oor op die aanvallende sowel as die reserwemagte wat wag om aan te val, te skiet word verwarring gesaai.
Regs van die Witskilde, oorkant die rivier, is die Generale Staf van die Zoeloeleër, in ’n klein groepie bymekaar vanwaar boodskappers heen en weer na verskillende plekke op die slagveld hardloop om boodskappe te neem.
Op hierdie tydstip besef Pretorius dat die geveg dié dag beëindig moet word. Indien dit nie die geval is nie, en die Zoeloes val net tot buite bereik van die geweervuur terug, kon daar die komende nag, ’n nagaanval wees, of die laer kon beleër word met noodlottige gevolge.
Die Zoeloes val weer terug en die keer bestorm ongeveer 300 ruiters hulle, dryf ’n wig tussen die vyand in en verdeel hulle in 2 groepe; vertwyfeling pak hulle beet en hulle slaan skielik op ’n wilde vlug!
Die slag was gelewer. Vir etlike ure nog agtervolg die ruiters die vlugtende massa en word daar nog baie gedood.