Hofbeslissing oor haatspraak ‘sal verreikende gevolge hê’Argieffoto Die hoogste hof van appèl het art. 10 van die Wet op die Bevordering van Gelykheid en die Voorkoming van Onbillike Diskriminasie (Pepuda) ongrondwetlik verklaar. Die hof het bevind dat dié artikel strydig is met die bepalings van art. 16 van die Grondwet. Die parlement is 18 maande kans gegee om dit reg te stel. Die uitspraak is na die Konstitusionele Hof verwys vir bekragtiging. Dr. Llewellyn Curlewis, ŉ strafregkenner, meen die hof het moontlik tot die beslissing gekom dat die betrokke wetgewing hopeloos te wyd, vaag en verwarrend is. Hy meen die uitspraak kan verreikende gevolge hê. “Hierdie uitspraak kan gebruik word om vorige uitsprake (ingevolge die Pepuda-wet) weer in oorweging te neem. Vir toekomstige sake kan dit rigtinggewend wees.” Sake waar die wetgewing gebruik is sluit onder meer in die ou Suid-Afrikaanse vlag-saak. Die gelykheidshof het vroeër bevind die onnodige vertoon van die vlag is haatspraak. Daar word tans teen die uitspraak geappelleer. Die appèlhof se uitspraak kan ook ŉ invloed op die Menseregtekommissie se saak teen die Springbokslot Eben Etzebeth hê. Art. 10 van Pepuda word al lank as omstrede bestempel weens die definisie van haatspraak. Dit bepaal dat niemand woorde mag gebruik wat redelikerwys vertolk kan word om ŉ duidelike doel te hê om kwetsend te wees; skadelik te wees of skade aan te stig; of haat te bevorder nie. ŉ Uitlating kon dus as haatspraak geklassifiseer word as dit net as kwetsend beskou is. Dié appèlhof het egter die definisie van haatspraak nou aansienlik ingeperk. Die hof het gelas dat dié artikel tot en met die wysiging daarvan bepaal dat niemand haat mag verkondig op grond van ras, etnisiteit, geslag, geloof of seksuele oriëntasie en wat skade veroorsaak of aanhits nie. Volgens die nuwe definisie is ŉ stelling haatspraak indien dit haat verkondig én skade veroorsaak of aanhits. Die uitspraak word as ŉ deurbraak vir vryheid van spraak beskou. Jon Qwelane Die appèlhof het uitspraak gelewer in die saak van Jon Qwelane, die voormalige Suid-Afrikaanse ambassadeur in Uganda. Qwelane is in Augustus 2017 in die Johannesburgse hooggeregshof aan haatspraak skuldig bevind oor ŉ rubriek wat hy in 2008 as joernalis geskryf het. Die rubriek, getiteld “Call me names, but gay is NOT ok”, is in Sunday Sun geplaas. In die uitleg is onder meer ŉ tekenprent gebruik van ’n man wat met ’n bok trou. Qwelane is wyd gekritiseer vir uitlatings wat hy in dié rubriek gemaak het en die saak is deur die Menseregtekommissie voor die hof gebring. Dié appèlhof het egter nou bevind Qwelane het nie haatspraak gepleeg nie. ‘n Skermskoot van Qwelane se omstrede rubriek.