PressReader - Baba & Kleuter: 2018-06-01 - Jou lig­gaam se weer­mag
Jou lig­gaam se weer­mag
Hoe werk die im­muun­stel­sel? Ons ver­dui­de­lik hoe jou lig­gaam self teen aan­val­le van bin­ne en bui­te veg.
Baba & Kleuter - 2018-06-01 - INHOUD - DEUR COLETTE DU P­LES­SIS
Vi­rus­se en bak­te­rieë is ver­re­weg die groot­ste son­daars as dit kom by din­ge wat jou siek maak. Dié twee boos­doe­ners ver­oor­saak siek­tes soos ver­koue, griep, pam­poen­tjies, wa­ter­pok­kies, gas­tro­ën­te­ri­tis en oor­ont­ste­king, om net ’n paar te noem.
Die hoof­rol van ons im­muun­stel­sel is om ons te be­skerm teen dié en an­der in­fek­sies. Dit doen hy op d­rie ma­nie­re: • Hy skep ’n front wat bak­te­rieë en vi­rus­se
ver­hin­der om die lig­gaam bin­ne te d­ring. • As die gog­gas wel op ’n ma­nier in die lig
gaam kon kom, spring die im­muun­stel­sel on­mid­del­lik aan die werk om die vi­rus of bak­te­rie eer­stens te her­ken (en la­ter te ont­hou) en daar­na uit te ska­kel. • As die kiem eg­ter ge­mak­lik in die lig­gaam be­gin raak en reeds be­gin ver­meer­der het, be­gin die im­muun­stel­sel hom uit­wis.
VAN GE­BOOR­TE AF?
Nor­ma­le, ge­son­de men­se word al­mal met ’n vol­waar­di­ge im­muun­stel­sel ge­bo­re.
Al die sel­le wat jy no­dig het vir im­mu­ni­teit teen spe­si­fie­ke siek­tes is daar, maar jy moet eers aan die spe­si­fie­ke gog­ga bloot­ge­stel word om ’n im­mu­ni­teit daar­teen op te bou. Hier­die pro­ses duur jou le­we lank.
Dok­ters on­der­skei tus­sen die weer­stand waar­mee jy ge­bo­re word (na­tuur­li­ke im­mu­ni­teit) en weer­stand wat met tyd ont­wik­kel (ver­wor­we im­mu­ni­teit). Laas­ge­noem­de is wat jy ver­werf ná bloot­stel­ling aan siek­tes.
Van die sol­da­te in jou im­muun­stel­sel het die ver­moë om vreem­de sel­le te her­ken en ont­hou ná ’n eer­ste ont­moe­ting, en dan by ’n twee­de ont­moe­ting ’n aan­val teen hul­le te loods, ver­dui­de­lik dr. Bar­bra-Ann Saun­ders van die U­ni­ver­si­teit van die Vry­staat se pe­di­a­trie­de­par­te­ment.
Hoe­wel ’n ge­son­de ba­ba met ge­boor­te al die no­di­ge sel­le vir ’n nor­ma­le im­muun­stel­sel het, het pas­ge­bo­re­nes al­mal ’n fi­si­o­lo­gie­se im­muun­ge­brek.
“Hoe klei­ner of meer vroeg­ge­bo­re die ba­ba, hoe meer uit­ge­spro­ke is die im­muun-
ge­brek,” sê Bar­bra-Ann. ’n Ma dra haar teen­lig­gaam­pies aan haar on­ge­bo­re ba­ba oor, maar dit ge­beur eers taam­lik laat in die swan­ger­skap. Dié oor­pla­sing be­skerm die ba­ba in on­ge­veer die eer­ste ses maan­de van sy le­we. As ’n ba­ba­tjie te vroeg ge­bo­re word, het hier­die oor­pla­sing soms nog nie plaas­ge­vind nie. Ná ge­boor­te word ’n ba­ba aan ver­skeie an­ti­ge­ne (stow­we wat ’n teen­re­ak­sie in die lig­gaam ver­oor­saak, in dié ge­val kie­me) bloot­ge­stel. In re­ak­sie daar­op word teen­lig­ga­me ver­vaar­dig. “Die teen­lig­ga­me is aan­vank­lik nie van ’n goeie ge­hal­te nie, maar ba­bas kan teen on­ge­veer agt we­ke be­gin om teen­lig­ga­me van ’n goeie ge­hal­te te maak,” sê Bar­bra-Ann. Teen ses maan­de sal daar ge­noeg teen­lig­ga­me wees, maar im­muun-vol­was­sen­heid wink nog ver. Die ver­skil­len­de teen­lig­ga­me ont­wik­kel op ver­skil­len­de ou­der­dom­me tot ’n vol­was­se vlak: som­mi­ges al op vier of vyf jaar, an­der eers teen se­we of
agt en ’n he­le paar eers in die tie­ner­ja­re.
Dis moei­lik om te glo, maar siek­tes is eint­lik ’n goeie ding vir jou klein men­sie, want el­ke keer as hy siek word, word die lim­fo­sie­te van die im­muun­stel­sel aan nog ’n an­ti­geen (in hier­die ge­val ’n kiem) bloot­ge­stel. Só ont­wik­kel daar teen­lig­ga­me teen daar­die spe­si­fie­ke or­ga­nis­me wat jou kind be­skerm as die kiem weer tref.
Dis pre­sies ook hoe­kom im­mu­ni­sa­sie so doel­tref­fend is – dit stel die lig­gaam bloot aan ’n spe­si­fie­ke an­ti­geen so­dat teen­lig­gaam­pies ont­wik­kel en jou kind teen daar­die ge­vaar­li­ke siek­te be­skerm is.
FOU­TE IN DIE IM­MUUN­STEL­SEL
Hoe­wel dit ’n won­der­baar­li­ke stuk­kie werk is, swik die im­muun­stel­sel tog soms.
Een voor­beeld is ou­to­ïm­mu­ni­teit – wan­neer die im­muun­stel­sel om die een of an­der re­de jou lig­gaam aan­val op die­self­de ma­nier waar­op dit ’n ska­de­li­ke in­drin­ger sou aan­val. Daar is ver­skeie ou­to­ïm­muun­siek­tes waar­van ’n se­ke­re soort di­a­be­tes, ru­ma­to­ïe­de ar­tri­tis en veel­vul­di­ge skle­ro­se d­rie is.
Al­ler­gieë is ook ’n vorm van ’n im­muun­stel­sel-fout om­dat al­ler­gie­se simp­to­me ver­oor­saak word deur dié stel­sel wat hef­tig re­a­geer op ’n al­ler­geen (soos stof of ’n ska­de­lo­se kos­soort) wat eint­lik maar ge­ïg­no­reer kon ge­wees het.