Die Hertzogprys vir drama vir die dahling van Darling - 'n waardige wenner! - Afrikaans.com
Die Hertzogprys vir drama vir die dahling van Darling – ‘n waardige wenner!
“Toekennings,” sê Pieter-Dirk Uys, “is altyd ŉ sagte manier om te besef die dinge wat jy doen, werk vir ander.” Pieter-Dirk het pas gehoor dat die Hertzogprys vir Drama vir 2018 aan hom toegeken word. Alita Steenkamp het met hom daaroor gesels.
Pieter-Dirk Uys is al ŉ hofnar en kisduiweltjie genoem, maar daarby ook ons nasie se gewete. Hy het nog nooit gehuiwer om heilige koeie te slag nie en is in die verlede dikwels oor die vingers getik. Moenie glo dat dit hom gestuit het om te doen wat hy so goed doen nie: om op ŉ verhoog te klim en uit te roep: “Die keiser is kaal!”
Besig om na nuwe materiaal vir ŉ volgende vertoning te soek.
DIe bekendste wit vrou in Suid-Afrika (Foto: Stefan Hurter).
Pieter en sy brakkies hef ŉ loflied aan ter ere van die nuwe dag.
In September sal Pieter-Dirk nie net sy 73ste verjaarsdag vier nie. Hy sal dan ook die Hertzogprys vir Drama van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in ontvangs neem wat onlangs aan hom toegeken is. Dít, sal beslis gevier word voordat dit saam met al die ander toekennings en pryse ŉ plek sal inneem in ŉ kassie by Evita se Perron.
Op die vraag, wat sy geliefdes sou sê oor die toekenning van hierdie gesogte prys, spring die kisduiweltjie meteens weer regop om dadelik te antwoord: “My pa, Hannes Uys, sal so bly wees. “Uiteindelik!” sal hy sug. “Na al die jare…” En my tante, Anna Uys, senior lektor in Afrikaans op Stellenbosch. En natuurlik ook my ander Antie, Anna M Louw, wat ook haar Hertzogprys/e in die lug vir my waai.”
Pieter-Dirk het al verskeie toekennings uit talle oorde gekry het – selfs die Living Legacy Award wat in 2000 in San Diego aan sy alter ego, Evita Bezuidenhout, toegeken is. Hierdie is ŉ toekenning wat vroue soos Prinses Diana, Bette Davis en Hillary Clinton ook ontvang het as eerbewys vir hulle besonderse werk. Tog is die Hertzogprys iets wat hy nie verwag het nie. “Die Akademie van K&W was in die jare 70 en 80 nie maats met my nie. Ons het nie saam om dieselfde Afrikaanse woordeboek gesit nie. Maar al die ou donners is nou dood, dus wil ek nie die huidige lede oor die verlede aantas nie. So: Dankie almal!” sê hy.
Pieter-Dirk het die Hertzogprys vir Drama vir 2018 vir Stukke Teater ontvang, met inagneming van sy hele oeuvre. Stukke Teater is ŉ versameling van vyf van sy dramas: Selle ou Storie die drama wat hy in 1974 geskryf het en wat deur die Publikasieraad verbied is; Karnaval waarvan die produksie in 1975 gestaak is; Die Van Aardes van Grootoor (1977), ŉ drama waarvan die speelvak kortgeknip is oor die fel satire daarin; Panorama, ŉ drama wat op Robbeneiland afspeel en Die Vleiroos wat hy in 1992 geskryf het.
Prof Hennie van Coller het in ŉ commendatio met die bekendmaking van hierdie prys geskryf dat ten spyte van Pieter-Dirk Uys se humoristiese, satiriese werk wat deur sommige kritici as “verstrooiing” afgemaak word, is hy ŉ “rasegte dramaturg wat met trefsekere karakterisering en sterk dialoog dramas daargestel het wat in eie reg waardevol is…”
Al het Pieter-Dirk oor die jare die meerderheid van sy dramas in Engels geskryf om sodoende ŉ groter mark te bereik en die sensuurraad te systap, lê die Afrikaanse taal hom na aan die hart. “Vir elke Engelse woord is daar ten minste drie Afrikaanse keuses. Ek is mal vir die taal, want dis jonk genoeg om mee te speel. Ek het destyds woorde opgemaak vir die sensuurraad om te verban – en hulle het! Ek dink aan die woord ‘genotskrot’. Dit klink aaklig, maar beteken niks!” voeg hy by.
ŉ Mens kan nie anders as om te wonder of daar vorentoe wel weer ŉ vlymskerp Afrikaanse drama uit die pen van Pieter-Dirk Uys sal kom nie. Hy trek net sy skouers op: “Ek het ophou dink en skryf in Afrikaans ná daardie bloedbaddens van sensuur teen my Afrikaanse werk. Maar aan die ander kant het ek ŉ paar geraamtes in die kas wat ek graag mooi sal wil aantrek en opvoer.”
Wie weet, dalk verras hy ons weer: Pieter-Dirk Uys, die dahling van Darling.
Kyk hier hoe gesels Pieter-Dirk Uys oor sy heel eerste KKNK
So midde in sy besige skedule en vertonings by die Suidoosterfees en ŉ twee week lange speelvak by die Soho-teater in Londen, het Pieter-Dirk tyd ingeruim om die Proust-vraelys te voltooi, vernuftig soos altyd:
Wat is jou gunsteling- Afrikaanse woord?
Alleen tuis in Darling met die katte.
Van watter van jou karaktertrekke hou jy die minste?
Desmond Tutu. Hy bewys dat aanhouer wen.
‘n Ou, verlate spoorwegstasie nou bekend as Evita se Perron.
Darling/ sweetheart/ poephol.
By watter geleentheid sal jy waarskynlik ŉ bietjie jok?
As ek by ou mense kuier.
Wie of wat is die liefde in jou lewe?
Hy weet wie.
Tien minute gelede.
Om vakansies te geniet.
As jy een ding aan jouself sou kon verander, wat sou dit wees?
Ek sou wou terugkom aarde toe as een van my katte.
Wat beskou jy as jou grootste meesterstuk?
My British Airways silwerkaart.
Presies waar ek is, darling.
Wat is volgens jou, die mees oorskatte menslike eienskap?
‘n Sin vir humor
Watter van jou karaktertrekke is volgens jou die mees opvallendste?
My mooi bene.
Wie is jou gunstelingskrywer/s?
En jou held/e in die regte lewe?
Die meeste mense wat ek raakloop.
As hy ŉ goeie luisteraar is.
As sy trots is op wie sy is.
Ek het na te veel raad geluister as kind.
Moenie panic nie, alles sal regkom.
Afrikaans.com: Pieter Dirk Uys – ‘n tornado van talent
Hanlie Retief gesels met Pieter Dirk Uys