Weg van Ongenade 4II, Espel
Hondsdraf 178, Swifterbant
Makelaar Swifterbant - Hondsdraf
De Mutsaet 12, Dronten
Makelaar Dronten - De Mutsaet
Ackersdijkseweg 2, Delfgauw
Makelaar Delfgauw - Ackersdijkseweg
Makelaar Oosterwolde gld - Wittensteinse allee
in 't Vizier 2A, Tollebeek
Makelaar Tollebeek - in 't Vizier
Makelaar Luttelgeest - Rozenstraat
Voorsterweg 17, Marknesse
Makelaar Marknesse - Voorsterweg
Makelaar Marknesse - Sloefweg
Makelaar Vollenhove - Godfried van Rhenenlaan
Hoekse Waard 32, Emmeloord
Makelaar Emmeloord - Hoekse Waard 18 juni 2008 11:30 | Hans Muskens | 0
Dit artikel is afkomstig van Computable.nl (https://www.computable.nl/artikel/2591539). © Jaarbeurs IT Media. Versindaba » vorm en inhoud
Posts Tagged ‘vorm en inhoud’
That objects should be imitated in letters and syllables, and so find expression, may appear ridiculous, Hermogenes, but it can­not be avoided – there is no better principle to which we can look for the truth of first names. (Magnus, 1999:3.)
Binne die arbitrêre taal- en literatuurbeskouings wat in die twintigste eeu met groot sofistikasie ontwikkel en verwoord is, is so ’n stand­punt onaanvaarbaar en sal as naïef afgemaak word, maar die ma­nier waarop literêre tekste met ikoniese eienskappe werk en daar­deur hulle kompleksiteit vergroot, vereis tog dat ’n mens die saak deegliker bekyk. Simone verwys ook na ’n oplewing in die anti-arbi­trêre debat en maak die stelling dat hierdie debat linguiste opnuut daarop attent moet maak “that one has to doubt every kind of linguistics that does not take into account in a sufficiently complex way the problem of how the outside world (participants, settings, actions, etc.) is ‘imported’ into ‘language’” (Simone, 1994:ix).
Beskou vanuit ’n bepaalde hoek, is die prosesse waardeur werklik­heid taal word, presies dit waarmee letterkundiges hulle besig hou. Hulle bestudeer taaltekste waarin die hele spektrum van menslike lewe gerepresenteer word, nie net deur die voorstelling van deel­nemers (karakters), ruimtes en handelinge nie, maar ook deur die hantering van abstrakte sake soos idees, gedagtes en emosies. Enersyds is literatuurstudie gerig op die prosesse waardeur lewe en/of “werklikheid”, hetsy fiksioneel of “waar”, teks word en ander­syds word daar ondersoek ingestel na die uitwerking van tekste op lesers. Die bestudering van literêre tegnieke en kunsgrepe, dit wil sê die bestudering van alle manipulasies van taal in estetiese tekste, speel nog altyd ’n bepalende rol in die werk van literatuurweten­skaplikes, selfs al word daar ’n groot verskeidenheid literêr-teore­tiese invalshoeke gebruik in die interpretasie van die resultaat van daardie tegnieke.
Die basiese veronderstelling waarop die konsep van ikonisiteit be­rus, is die moontlikheid dat daar in een of ander vorm ’n (min of meer mimetiese) ooreenkoms sou kon wees tussen taal of ’n teks en die betekenis van die teks. Die ooreenkoms kan verband hou met die vorm, struktuur, klank of ritme van die woorde, die sinne of die teks as geheel. Die logiese vraag sou wees waar hierdie oor­eenkoms vandaan kom of waarop dit berus. Sou die ikoniese ver­moëns van taal of tekste op ’n inherente eienskap berus sodat gesê kan word dat dit voortkom uit die oorsprong van taal? Is ikonisiteit ’n doelbewuste uitbuiting van ’n bepaalde potensiaal van die taal, teks of tekssoort deur ’n skrywer of digter? Is die ikoniese werkinge van taal bloot ’n lukrake arbitrêre proses?
Vanselfsprekend word die opvattings van ikonisiteit altyd beïnvloed deur die dominante teoretiese beskouing van ’n bepaalde tydperk en daar is verskillende variante definisies van wat dit is en hoe dit in tekste manifesteer, maar die basis van die verskynsel is wel altyd op een of ander manier in die literatuurstudie verreken.
In ’n lesing by ’n internasionale kongres oor ikonisiteit wys Anatoly Liberman (2007b) op die verbasende eienskap van tale dat bepaal­de klanke (klinkers, medeklinkers en konsonantgroepe) met bepaal­de betekenisse geassosieer kan word selfs oor taalgrense heen:
Onomatopoeia and sound symbolism are important subjects in some works on the origin of language, and it may seem that a leap from the rise of language to the words we use is not particularly hard to make
maar voeg dan dadelik by dat “the emergence of language and the etymology of modern vocabulary cannot, without reservations, be treated as two sides of the same problem” (Liberman, 2007b:15).
In ’n boek Gods of the word – archetypes in the consonants (Mag­nus, 1999) word gegewens aangaande die verband tussen klank en betekenis ondersoek as manifestasies van die marginale studieter­rein van sound symbolism of phonosemantics. Dit gaan nie oor klanknabootsende verhoudings tussen klanke en betekenis as so­danig nie, maar daaroor dat bepaalde klanke opvallend frekwent voorkom in woorde wat semanties verwant is. Magnus (1999:4) gee toe dat “[d]espite the fact that a number of the master linguists of old – Jakobson, Jespersen, Bloomfield, Sapir, Firth – have written beau­tiful insightful articles on the relationship between sound and mean­ing, it has never reached the mainstream”, maar sê vervolgens van haar ondersoek na die verband tussen klanksekwense en betekenis:
The phenomenon turned out to be astoundingly general. Not only did every group of initial consonants have a very limited set of ‘meanings’, but the meanings were all interrelated, and each word on average fit into several of them. (Magnus, 1999:4.)
Magnus probeer nie hierdie verskynsel linguisties verklaar nie; trou­ens sy tree glad nie tot ’n linguistiese debat toe nie. Sy verskaf egter wel ’n groot aantal voorbeelde uit verskillende en uiteen­lopende tale en tekensisteme, selfs runeskrif, om haar waarneming te steun (Magnus, 1999:85-111). Haar gevolgtrekking hou wel rekening met die oopeindigheid van betekenisse wat klanke, woorde en taal met verloop van tyd kan ontwikkel, hoewel alle betekenisse volgens haar steeds ’n verband behou met die oorspronklike of “oer”-betekenis:
This deeper meaning of a word isn’t confined to what we think of as a dictionary definition. Rather it flows out and fills all the space available to it. Although a basic sense does affect the dynamics of a word, it has no power over its essence. Like the captain of a ship, it can control the crew’s actions, but not their minds. Each word has an aspect of meaning that lies deeper than any of its senses, and it is fundamentally on this meaning that all the senses depend. (Magnus, 1999:8.)
Wybenga en Cloete (1992) beskryf die verhouding tussen die teken (representamen in Peirce se terminologie) en die referent (die objek, designatum of denotatum) in imaginale ikonisiteit as “’n gelykenis tussen teken en objek wat ruimtelikheid, kontoer of tipografie betref”. Nänny (2001:210-213) sluit aan by Roman Jakobson en Peirce en verduidelik dat imaginale (imaginal), beeldmatige of topologiese iko­nisiteit akoesties of visueel kan manifesteer. Akoestiese ikonisiteit kom voor in onomatopeïese verskynsels; en visuele ikonisiteit kom voor in visueel opvallende tegnieke soos die gebruik van hoof- en kleinletters, ’n opvallende buitelyn of tipografie in ’n teks of van die teks as geheel, asook gedigte met ’n visueel opvallende tipografiese vorm (vgl. ook Nänny, 1999).
Diagrammatiese ikonisiteit berus op ikoniese verhoudings tussen die betekenis van tekens en hulle referente en nie op ’n ooreenkoms met die teks as sodanig nie, sodat beweging en verandering ook as voorbeelde van diagrammatiese ikonisiteit beskou kan word (Nänny, 2001:213). Diagrammatiese ikonisiteit kom verder voor waar ’n bepaalde verhouding in die teken analoog is aan dieselfde ver­houding in die objek. Wybenga en Cloete (1992:179) gee hier die voorbeeld uit Lord of the flies van William Golding waar die tweeling Sam en Eric met een kollektiewe naam benoem word, naamlik Sam­neric, omdat hulle in alle opsigte identies is en dus as “een” beskou word. Daar word na metaforiese ikonisiteit verwys wanneer daar ’n parallellistiese verhouding tussen die gedig of deel van ’n gedig en ’n referent tot stand gebring word en wanneer die gelykenis nie tussen die teken en die referent as sodanig voorkom nie, maar tussen twee referente wat metafories deur dieselfde teken aangedui, gedenoteer of geaktiveer word (Wybenga & Cloete, 1992:180).
Die teks as teks en as taal funksioneer nooit in isolasie nie. Selfs ’n ondersoek na ikonisiteit kan nie die intertekstuele werking van taal en tekste buite rekening laat nie; enersyds ten opsigte van die ar­geologiese inhoud van taal, maar ook ten opsigte van wyer en doel­bewus gebruikte intertekstuele en kulturele assosiasienetwerke in en om die teks. In sy boek, Universe of the mind, gebruik Jurij Lot­man (2000:20 e.v.) die term outokommunikasie om die werking van die estetiese teks te onderskei van gewone kommunikasie waar die teks daarop gerig is om inligting oor te dra na iemand anders. Normaalweg is kommunikasie daarop gerig om suksesvol, helder en logies inligting van welke aard ook al oor te dra, maar die estetiese teks is volgens Lotman selfgerig, ’n siening wat aansluit by Roman Jakobson (1977:96-107), wat die poëtiese funksie van taal omskryf as die funksie wat die aandag op die teks self vestig. In outo­kommunikasie is daar drie aspekte wat die totale semantiese waar­de van ’n teks beïnvloed. Hierdie drie aspekte kan, vereenvoudig en saamgevat, soos volg beskryf word:
die primêre semantiese waarde van woorde, wat referensieel is en wat in ’n woordeboek nageslaan kan word;
Die gedig begin met die beskrywing van ’n lyn wat as ’t ware die buitelyn van die bok natrek. Hierdie vorm van ikonisiteit sou as diagrammaties beskryf kon word, omdat dit om ’n mimetiese verhouding gaan tussen die referent, die lyn, en die betekenis, die mooi bok. Daar is egter ook metaforiese ikonisiteit ter sprake, omdat die gedig na sowel die lyn as na die bok verwys en die bok en die lyn in ’n ikoniese verhouding tot mekaar staan. Die referent in die eerste gedeelte van die gedig is inderdaad in die eerste instansie ’n “diagram” wat deur die beskrywing van die lyntekening tot stand kom. Dit is asof die ikonisiteit in twee fases verloop: daar is eers ’n beskrywing wat na ’n lyntekening refereer en die lyntekening stel die buitelyn van ’n springbok voor, dit wil sê die woorde beskryf ’n lyntekening wat na die bok refereer. Wat hierdie aspek van die gedig betref, is daar nie imaginale ikonisiteit in die sin dat die gedig soos die objek/inhoud/betekenis lyk nie, want die gedig “teken” in woorde ’n beeld wat soos die objek lyk. Die gedig beskryf ’n diagram wat verder betekenis genereer.
Die digter neem letterlik ’n lyn en gaan daarmee “op loop”, want die tekening ontstaan en groei in die beskrywing van ’n bewegende lyn. Daar word beskryf hoe die buitelyn van die bok nagetrek sou kon word, wat ook by die dinamiek van die dier in sy vaart en vlug­heid aansluit. Dit is egter wel duidelik ’n gekontroleerde en in­tensionele proses waardeur die grafiese lyn in taal beskryf word: die woorde skep die lyn en die lyn be-”teken” die bok in ’n uitgestelde of verplaaste referensialiteit. Die objek word dus nie metafories in woorde beskryf nie (daar is nie ’n assosiatiewe verhouding nie), maar die woorde refereer na ’n ander mediërende objek, terwyl die beskrywing self reeds die eienskappe van die bok representeer. Die fynheid en grasie van die bok kom ook referensieel en klankmatig in die woorde en klanke na vore: gesig, puntig, lig en spigtig sluit klankmatig bymekaar aan en skep gesamentlik ’n beeld van fynheid wat versterk word deur frases soos “glasbreekbaar dun bene” en “wip met die haarveer se spanning”. Die bok is ook “hoepel soepel”.
Die gedig beskik ook oor verdere ikoniese eienskappe daarin dat dit in twee “bewegings” gestruktureer is. In die eerste deel word die bok beskryf en in die tweede die leeu se kragtige aanval. Die beskrywing van die leeu geskied nie in terme van lyn nie, maar in terme van gewig en massa, volume en krag. Die kontras tussen die twee diere en die verhouding tussen hulle word struktureel ikonies uitgebeeld deurdat die aanval, die konfrontasie tussen die diere, in die sentrale gedeelte van die gedig beskryf word. Die bok se ineenstorting word beskryf in ’n tipografies vooropgestelde reël met ’n enkele woord, naamlik vouknakval sodat die gedig letterlik inknak soos wat die bok val en breek onder die leeu. Hierdie reël kan ook beskryf word as ’n vorm van imaginale ikonisiteit, omdat die gedig tipografies (fisies) lyk soos dit wat semanties daar staan.
Die ironie is dat die bok byna “veilig” lyk onder die magtige leeu, maar terselfdertyd “breek” die bok in die aanval. Die ineenstorting word ook onomatopeïes beskryf deur die gebruik van ouditiewe ima­ginale ikonisiteit in die woorde vouknakval en klapknal waarin die eksplosiewe k-klanke die kraakgeluid van die breekslag suggereer. Dit is ook opvallend dat die meegee van die bok met ’n werkwoord gerepresenteer word – dit is ’n handeling, ’n gebeurtenis, ’n belewe­nis wat ’n dieptepunt is, soos die invou van die gedig ook ikonies illustreer.
NÄNNY, M. 1999. Alphabetical letters as icons in literary texts. (In Nänny, M. & Fischer, O., eds. Form miming meaning. Amsterdam: Benjamins. p. 173-198. (Iconicity in language and literature, 1.))
NÄNNY, M. 2001. Iconic features in E.E. Cummings’ poetry. (In Giorcelli, C., ed. The idea and the thing in Modernist poetry. Palermo: Ila Palma. p. 209-234.)
ikonisiteit: diagrammaties, imaginaal en metafories
 Signifiance, ’n term van Julia Kristeva, word deur Barthes soos volg gebruik en verduidelik:
Signifiance is a process in the course of which the ‘subject’ of the text, escaping the logic of the ego-cogito and engaging in other logics (of the signifier, of contradiction), struggles with meaning and is decon­structed …; signifiance … [is] …not the work by which the (intact and exterior) subject might try to master the language …, but that radical work (leaving nothing intact) through which the subject explores – entering not observing – how the language works and undoes him or her (Barthes 1977:10).
 Baba beteken in Zoeloe pa, maar word ook gebruik as ’n respekvolle aan­spreekvorm, terwyl lala in Zulu slaap beteken. In Tswana word lala gebruik vir bly of agterbly maar dit kan ook slaap aandui. Dit gaan egter juis nie om die werklike betekenis van die name nie, maar om die Afrikaanse klankwaardes en assosiasies wat deur die klanke opgeroep word.
 Vergelyk Du Plooy (2008).
 In die tekenkuns word na aanleiding van ’n uitspraak van Paul Klee (vgl. Frey & Helfenstein, 2000) dikwels gepraat van “taking a line for a walk”. Dit is interessant dat Klee in sy later werk lyn gebruik het as ’n vervreemdingstegniek, om nie net af te beeld of na te teken in figuratiewe sin nie, maar juis om die lyn as ’t ware in die ruimte te laat hang, sodat die lyn die aandag verplaas na die artistieke proses in plaas van die referent van die tekening of skildery.
Tags: ikonisiteit: diagramaties, imaginaal en metafories, referensialiteit, T.T. Cloete: ikonisiteit in die oeuvre van, vorm en inhoud, vormbetekenis
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Woorde wat teken en be-teken – ikonisiteit in die poësie
Heilna du Plooy. Die deurskynende kelk – Oor vorm en inhoud in die poësie van TT Cloete
Tags: die deurskynende kelk, Heilna du Plooy, TT Cloete, vorm en inhoud
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Heilna du Plooy. Die deurskynende kelk – Oor vorm en inhoud in die poësie van TT Cloete