Hoe het die Voortrekkers 'n bootvormige hartbeeshuis gebou? Die klei- of grondvloer 2: insit en afwerking van die vloer – Afrikanergeskiedenis
Voordat die vloer ingesit is, is die grondoppervlak eers gelyk gemaak en vasgestamp. Daarna is die gebreide grond- of kleimengsel, wat redelik styf moes wees, op die grond uitgegooi en vasgestamp. Vir dié doel is 'n stamper of 'n slaanhout gebruik. Die vloer is met 'n reihout gelyk afgewerk en daarna natgespat en met 'n skuurklip of troffel glad gevryf.
Barsies wat gedurende die droogwordproses in die vloer ontstaan het, is met 'n slaanhout aan weerskante van die barste toegeslaan. Die proses is herhaal totdat daar nie meer barsies voorgekom het nie en die vloer heeltemal droog was. By potkleivloere is dun klei gebruik om barste te herstel.
Om die voltooide vloer skoon te hou, is dit gereeld natgespat en gevee. Die vloer is ook daagliks tot een maal per week met 'n mengsel van vars bees-, bok- of skaapmis en water gesmeer. Dit het 'n harder en meer duursame vloer tot gevolg gehad en het die vloer koel en vry van stof en insekte soos vlooie gehou.
Voordat met die aansmeer van die mis begin is, is die vloer eers skoon gevee. Die mengsel is met die handpalm óf met 'n lap, óf 'n besem in sirkelbewegings aangesmeer. Soms is variasies van blom-, sig-sag- en golwende patrone met die vingers op die vloer aangebring. Om 'n grondvloer donker te kleur, is die as van gebrande gras of roet bo-oor gesmeer. As mis oor die roet gesmeer is, het die patrone duidelik vertoon. C. van Zyl skryf in haar herinneringe: "Hoe meer kinkels, draaie en swaaie jy in jou gesmeerde vloer kon sit, hoe deftiger lyk dit."
'n Ander metode om die vloer te preserveer, was om dit een- of tweekeer per week met geklitste skaap- of beesbloed en water te smeer. Bloed het die vloer duursaam en hard, maar ook baie glad gemaak. Dit het 'n blink, donker vloer tot gevolg gehad.
Vloere is ook met olie gepreserveer deur dit met 'n mengsel van roulynolie en grond of skoon roulynolie te smeer. Indien skoon roulynolie gebruik is, is die vloer eers hiermee behandel waarna dit met 'n maalklip en melk geskuur is. 'n Olievloer was blink en glad soos glas; so glad dat mense op die vloere kon gly.
Dít wat in die onmiddellike omgewing beskikbaar was, het die bestanddele en afwerking van die vloer bepaal, gevolglik het talle variasies voorgekom. In die Lydenburg-omgewing byvoorbeeld is turksvyblare se dorings afgevryf, die blaaie oopgesny en die vleiskant oor die grondvloer gesmeer. Wanneer die sap droog geword het, is die vloer blink gevryf.