Wêrelderfenisgebied agter die Ystergordyn | Rapport
Wêrelderfenisgebied agter die Ystergordyn
Die Orava-kasteel in Slowakye. | Foto’s: Adrian en Liana Brislin Foto's · Lesersfoto’s · Nuus in Foto's
Die toer kon maklik “Wêrelderfenisgebiede agter die Ystergordyn” geheet het, want ons het 11 van die streek se belangrike kulturele Unesco-trekpleisters te sien gekry en steeds twee volle dae rustig in twee van die vasteland se aantreklikste stede deurgebring: Boedapest en Wene.Van die vyf stedelike sakekerns waarin ons tuisgegaan het – Praag, Boedapest, Krakow, Warschau en Wene – het die eerste vier ’n soortgelyke patroon gevolg wat hul dorpsbeplanning betref: Middeleeuse markpleine omring deur ouwêreldse vierverdiepinggeboue. Hoewel sy Keltiese en Romeinse oorsprong selfs ouer is, lyk Wene die ene Oostenryks-Hongaarse empaaier en sy erfenisstatus is meer te danke aan sy belangrikheid in die geskiedenis as aan sy laat 19de-eeuse argitektuur.In Praag was ek net so beïndruk met die groot hoeveelheid geskiedkundige geboue – en die gehalte daarvan – as met die kenmerkende trekpleisters wat altyd gefotografeer word: die Charles-brug, St. Vitus-katedraal en die Praag-kasteel. Inkopie-gewys bied die Tsjeggiese hoofstad ook van die beste waarde vir geld op die vasteland. In sommige gevalle is die pryse selfs 20% laer as in Wene. Ons ry verder suid en oornag in Cesky Krumlov, een van die Tsjeggiese Republiek se 12 Unesco-terreine. Dit lyk soos ’n gehuggie uit die bladsye van ’n sprokiesboek. Cesky het al die betowering van straatsteen-binne­howe, eeue oue herberge en winkeltjies en ’n imposante rooidak-kasteel met uitgestrekte uitsigte oor die Vltava-rivier (in Duits bekend as die Moldau) en die huise van welgestelde koopmanne onder in die dorpie. Hoewel dit minder as 1% van Praag beslaan, het ek hier op uitstekende Tsjeggiese jazz-CD’s afgekom en die vroue in die toergroep was baie ingenome met hul inkopies van amberjuwele. Boedapest, die hoofstad van Hongarye, is ’n stad wat in twee gedeel word deur die Donaurivier. Die heuwelryke Boeda-gedeelte van die stad bied die Kasteeldistrik se besienswaardighede: die Matthias-kerk en die indrukwekkende uitkykpunt van die Vissermansvesting. Die Hilton-hotel langs die kerk word minder besoek. Ek het gehoor dit was die lewenslustige bekoring van die Hongaars gebore Hollywoodster Zsa Zsa Gabor wat later met mnr. Hilton getroud is wat die kommunistiese stadsbeplanners oorreed het om dié Amerikaanse hotel-handelsnaam in die land toe te laat. Sedert die hotel se opening in die middel van die 20ste eeu is dit onaangeraak. Die Boedapest Hilton is ’n moet-sien-heiligdom ter ere van die glans van die “Mal Mans”-tydperk.Krakow in Pole is net so beroemd vir wat dit was – ’n uitstaande voorbeeld van ’n 13de-eeuse handelaarsdorpie wat met die grootste markplein in Europa gespog het – as vir wat dit nié was nie – ’n slagveld in die Tweede Wêreldoorlog. (Daarteenoor het Warschau sy Wêreld­erfenisstatus daaraan te danke dat dit geheel en al herbou is ná die oorlog.)Danksy die afwesigheid van Geallieerde lugaanvalle en gereelde tenkgevegte, staan daar steeds geboue in Krakow wat terugdateer na Kazimierz III die Grote se bewind (1333 – 1370), toe dit floreer het as hoofstad van die Piast-vorstehuis. Die Jagielloniaanse Universiteit, een van die eerstes in Europa, is in 1364 deur Kazimierz III die Grote gestig. Vandag nog is Krakow in sy hart ’n universiteitsdorp met talle kroeë, klubs, restaurante, rugsakherberge en aandenkingwinkeltjies. Dis ’n gewilde bestemming vir ram- of hennepartytjies!Hoewel die kleiner dorpies Poznan (Pole) en Dresden (Duitsland) wat ons besoek het, liefliker was, is Krakow ook gewild omdat dit ’n goeie basis is vir halfdag-uitstappies na twee ander Unesco-terreine: die konsentrasie- en uitwissingskampe by Auschwitz-Birkenau en die onvergeetlik mooi ondergrondse kompleks by die Wieliczka-soutmyn. Dié myn is eeue oud en het ontstaan toe die Wieliczka-myners tonnels meters diep gegrawe het om rotssout – die witgoud van sy tyd – uit te haal. Die meer as 2?000 uitgeholde vertrekke word verbind deur 300?km se gange. Terwyl die myners ondergronds was, het hulle hul kreatiewe impulse vrye teuels gegee en standbeelde, tablo’s en volledige kapelle in die ondergrondse spelonke uitgekerf. Baie van die beter werke is godsdienstig van aard, soos die Maagd Maria, die Laaste Avondmaal in reliëf en pragtige altare. Die Wieliczka-kompleks het ook ’n ondergrondse sanatorium en ’n ondergrondse meer, wat sedert die 15de eeu ’n toeriste-trekpleister is.Auschwitz, wat onsterflik gemaak is in Steven Spielberg se strak, epiese rolprent Schindler’s List, is nie ’n museum in die sin dat dit ’n opvoedingsentrum is soos verskeie ander sentrums oor die wêreld heen wat die Joodse volksmoord gedenk nie. Die konsentrasiekamp is byna net so gelos soos dit was toe die Sowjet-soldate dit op 27 Januarie 1945 bevry het. In sommige kasernes word hope brilrame, tasse en kinderskoene uitgestal as ’n stom getuie van die omvang van die massamoord. Dié individuele getuienis vereis van jou om jou die wanhoop van die slagoffers in te dink. Die week wat ons in Pole deurgebring het, was toevallig die laaste paar dae van die akademiese semester en daarom het ons oral groepe skoolkinders raakgeloop. (Auschwitz het ’n ouderdomsbeperking van 14.) Hoewel ek seker nooit weer ’n Nazi-doodskamp sal besoek nie, was Auschwitz ’n deurgangsrite.Berlyn is die prominentste van die moderne Europese stede. Omdat dit ná die oorlog as vertoonvenster van twee mededingende ideologieë ontwikkel is, het die hereniging van Oos- en Wes-Berlyn ’n nuwe metropool in die lewe geroep met dubbel soveel trekpleisters as wat een stad nodig het. Die feit dat die stad twee keer soveel wêreldklas-museums het, het klaarblyklik die ding gedoen toe Unesco in 1999 Wêrelderfenisstatus aan die Museumsinsel-kompleks, wat uit vyf geboue bestaan, gegee het. Vir my was die argeologiese uitstallings die interessantste, onder meer die beeld van Nefertiti, wie se skoonheid volkome eietyds lyk.So het ons luukse bus in Wene aangekom. Die volgende oggend het ons groep die Schönbrunn-paleis en -tuine van keiserin Maria Theresa voor die amptelike oopmaaktyd besigtig danksy ’n private ingang. Ons het die uitsonderlike voorreg gehad om ’n koninklike tuiste te besoek sonder die geroesemoes van groot toergroepe wat op ons genot, waardering en fotografie inbreuk kon maak.Die groot voordeel van ’n toer in ’n luukse bus, sou ek sê, is dat jy plekke sien wat so ver van lughawens is dat jy dit nooit sou sien as jy in ’n hoofstad sou tuisgaan nie. Dit, en die feit dat jy die Europese platteland in die volle gloed van die somer kan sien. Voorbeelde hiervan is Oostenryk se Wachau, ’n Wêrelderfenisgebied van rivieroewerlandskappe tussen Melk en Krems, beroemd vir sy skoonheid; Beierse kloosters; wingerdterrasse; die ruïnes van kastele en ongerepte gehuggies.Vir my was die hele platteland van Slowakye die hoogtepunt van die reis en die mooiste van die halfdosyn lande wat ons besoek het. Slowenië is poskaart-volmaak met klein houtgehuggies met boksie-vensters en netjiese tuine, berge van Alpse gehalte (en blykbaar die goedkoopste en bes bewaarde geheim van Europese ski-bestemmings) en byna geen kommersiële ontwikkeling nie. Van die paaie wat deur die woude van die Tatra-berge kronkel tot imposante kastele op kranse, soos Orava, is dit definitief ’n streek wat ek weer wil besoek en verken ná hierdie te kort kennismaking. Ek het aan die einde van die reis besef hoe transformerend dit was. Ek het beweeg van ’n reisplan wat uit Wêrelderfenisgebiede bestaan tot insig oor die wêreld. e-pos artikel