WOORDE WAT WEEG: Jane Bennett - Porcupine (2008)
Jane Bennett. Porcupine. Kwela, 2008. ISBN 978 0 7957 02655.
Porcupine is 'n versameling kortverhale van Jane Bennett, medeprofessor en hoof van die Afrika Gender Instituut aan die Universiteit van Kaapstad. Bennett is veral bekend as gender-teoretikus en met hierdie versameling verhale lewer sy 'n teks wat jou aan die keel gryp.
Die verhale gee 'n blik op 'n wêreld wat ten beste beskryf kan word wat buite die normale, die gewone of die alledaagse val. Die "out-of-the-ordinary", die buitengewone is die uitgangspunt van hierdie tekste. Op die buiteblad is daar 'n swart hand wat rus op 'n wit lyf en dikwels word die opposisies tussen wit / swart; manlik / vroulik ondersoek. In die skitterende en hartgrypende verhaal "Disarmament" ervaar ons 'n verteller se ervaring van 'n baba-verkragting. Wat Bennett hier vermag, is 'n kragtoer want die ervaring word aanvanklik verintellektualiseer ("After she'd read the paragraphs, deconstructive tools leaped forward to sever linguistic skeins, expose hierarchies and interests, but it was too late,"63), maar dan word dit emosioneel vergestalt. Die hele bundel staan in die teken van die ellendes waarmee ons daagliks in hierdie land gekonfronteer en die teks word bevolk met die stemloses en haweloses van hierdie land. In die openingsverhaal, "Domestic skills" ('n uiters ironiese titel) word 'n simbiotiese verhouding tussen 'n wit en swart vrou binnegedring deur geweld.
Die vreemde verbintenis word deur 'n geloof in engele gereël en dan waaier die verhaal na 'n volgende dimensie: die bo-sienlike wat gelees kan word as 'n skisofreniese dimensie of kontak met die bonatuurlike? Of fantasie? Die slot artikuleer 'n komplekse tuiskoms, in sowel liggaam as gees; Suid-Afrika en New York.
In 'n ongelooflik-skokkende verkragtingstoneel in "Michael" bewys Bennett haar métier as skrywer. Hierdie gang-bang word realisties beskryf en die leser ervaar al die emosies van pyn en vernedering. Dit is iemand anders se storie, vertel uit die hoek van vertroue wat opgebou is. Daar is min verhale, wat hierdie leser ken, wat sielkundig so pakkend en oortuigend vertel word as hierdie vertelling.
Ironies genoeg soek die verkragte na die eksamenskrifte waarin haar studente 'n vraag moes beantwoord: "To the Lighthouse is more about art than life. Discuss."
En hierdie verhaal is meer oor die lewe as oor kuns wanneer ons die bewussynstroom van hierdie verteller meemaak wat op 'n harde kontinent moet oorleef waar Virginia Woolf as élitisties ervaar word. Maar Woolf is 'n belangrike kode vir die hele bundel as sodanig, omdat dit gender-kompleksiteite aktiveer, sielkundige probleme en selfmoord. Die eiesinnige vrou op soek na haar "a room of one's own".
In haar outobiografie skryf sy dat 'n mens nie enige bystand van manlike skrywers moet of kán verwag nie.
Hierdie verhaal moet saam met die multi-vlakkige "Whodunnit" gelees word, die slotverhaal waarin al die kodes van geweld, gender-identiteit, moord, haweloosheid, ras-identiteit en die lewe binne 'n stad voltrek word.
Dit is 'n puik bundel. Die verhale is geskryf deur 'n sekure hand en talle verhale verraai 'n digterlike aanslag.
Daar is soveel pyn wat mense beleef wat buite die orde van die sekure of aanvaarbare bestaan. En dit is wat Porcupine ráákvat.
Dit is 'n verbluffende boek.
Dit is hoe Virginia Woolf sou geskryf het as sy die ellendes van hierdie land moes verteer en beskryf het.
Daar is amper 'n dosyn stories in hierdie Rooikappie se mandjie. En teoreties sou vele van die verhale baatvind by 'n Hélène Cixous-interpretasie van die Rooikappie-vertelling.
En Cixous, die Franse feministiese teoretikus, se bekende teks : Exits / Uitgange.
Die verhale sou tipeer kon word as tekste van die liminaliteit. Daar word vele drumpels oorgesteek in hierdie bundel wat saamgesnoer word deur 'n vrugbare fantasie wat die leser laat terugblaai, terugkyk en ander leesroetes laat volg.
Die kodes is dikwels so subtiel weggesteek dat die leser met 'n tweede en derde herlees anders daarna kyk. Die boek karteer die geweld teen vroue in hierdie land en die veelseggende titel verraai dan iets van die komplekse aard van die tekste.
Daar word stem gegee aan die stemloses, aan die verwondes en verminktes. Veral in hierdie dae van xenofobia vertel dit soveel van waar ons staan.