Skooluniforms: ‘Spesialismark maak ondersoek moeilik’Argieffoto Sipho Ngwema, woordvoerder van die kommissie, het aan Maroela Media gesê die ondersoek na skooluniform-monopolieë strek al van 2010, toe die kommissie die eerste keer klagtes daaroor ontvang het. “Die kommissie probeer om die aangeleentheid met begrip aan te pak en tegemoetkomend te wees. Ons is by lang prosesse betrokke met sleutelrolspelers,wat die verskillende onderwysdepartemente, beheerliggaamstrukture, skoolhoofde en skole insluit.” Volgens Ngwema is die ondersoek nog nie in ŉ stadium waar al op vervolging besluit is nie. “Ons werk eerder saam met die skole om die teen-mededigende gedrag te probeer staak. As ons egter nie die nodige samewerking kry nie, sal ons ons opsies oorweeg.” Ngwema het gesê die ondersoek sal gedoen word by alle skole wat steeds eksklusiewe ooreenkomste met verskaffers het, wat strydig is met die Mededingingswet. Volgens die wet mag ondernemings nie onmededingend sake doen wat tot hoë pryse en ŉ tekort aan keuses lei nie. “Ons doen ŉ beroep op ouers en potensiële verskaffers om enige teen-mededigende gedrag by ons aan te meld.” Volgens Ngwema was die kommissie reeds in kontak met verskeie verskaffers oor eksklusiewe ooreenkomste, te midde van berigte dat verteenwoordigers by sekere skole betaling ontvang vir die eksklusiewe kontrakte met sekere verskaffers. “Omkopery is ŉ strafregtelike misdaad en moet by die polisie aangemeld word. Die Mededingingswet stel die kommissie in staat om administratiewe boetes, wat tot 10% van ŉ firma se jaarlike omset beloop, op te lê.” Elijah Mhlanga, woordvoerder van die departement van basiese onderwys, het gesê die departement werk saam met die kommissie om skooluniform-monopolieë te staak. “Ouers moet betrokke wees by die aanwysing van verskaffers, aangesien hulle vir die skooluniforms moet betaal. Hoë pryse kan nie op hulle afgedwing word nie.” Volgens Mhlanga sal die kommissie seker maak prysvasstelling vind nie plaas nie en pryse word nie onnodig hoog gehou deur mededingers uit te skakel nie. “Hulle sal onder meer kyk hoekom ander verskaffers dalk nie die mark kan betree nie en wat die faktore is wat hulle verhoed om dit te doen.” Paul Colditz, uitvoerende hoof van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), het gesê Fedsas het verlede jaar met die kommissie vergader oor sy kommer oor skooluniform-monopolieë. Volgens Colditz wil die kommissie die mark vergroot. “Dit is egter nie so maklik nie, aangesien iets soos skooluniforms ŉ gespesialiseerde mark is.” Hy het gesê daar is onder meer nie wetlike voorskrifte wat beheerliggame dwing sekere prosedures te volg wanneer verskaffers aangestel word nie. Die kommissie wil byvoorbeeld sien dat korttermyn kontrakte met verskaffers aangegaan word. “Dit kan nie noodwendig so werk nie. Verskaffers moet byvoorbeeld groot hoeveelhede laat maak en aanhou. Alle verskaffers gaan nie die risiko wil loop om in grootmaat te produseer en dan verkoop dit nie.” Volgens Colditz is skole in kennis gestel om bedag daarop te wees dat hulle hul nie aan verkeerde praktyke, wat strydig is met die wet, skuldig maak nie. “Hulle moet nie toelaat dat kontrakte onbepaald voortaan nie en hulle moet seker maak hulle hou die mark oop, sodat verskaffers kan tender.” Colditz meen die prys van skooluniforms word nie doelbewus opgejaag nie en mens moet onthou dit is ŉ redelik beperkte mark. “Die alternatief is dat kinders gewone klere skool toe dra. Die opvoedkundige waarde verbonde aan skoolklere gaan egter dan verlore. Alle ouers kan byvoorbeeld nie bekostig om vir hul kinders die nuutste handelsmerkklere te koop nie en sal ŉ kind wat dit dan nie kan dra nie, soos ŉ seer duim uitstaan. Skoolklere skep ŉ bepaalde opvoedkundige en gedissiplineerde kultuur onder kinders.”