Afrikaans en die senior bestuur van histories Afrikaanse universiteiteBetogers buite die Bremner-gebou by die Universiteit van Kaapstad Foto: Carla Bernardo, African News Agency Martin Botha Suid-Afrikaanse universiteite het in die aanloop tot die plaaslike verkiesings, die politieke speelveld geword waar #transformasie en ander politieke verbuigings gebruik word om die afvallige jeug (tydens die laaste studenteraadsverkiesings het baie studenterade of DA of EFF geword), weer agter die ANC te groepeer. Dit is goed georganiseer en verkondig asof dit ŉ rewolusie is, wat spontaan van grondvlak af ontstaan het. Ewe toevallig het dit dan ook regoor die land versprei, net soos ŉ regte rewolusie, want die jeug is moeg daarvoor dat transformasie so stadig plaasvind. As jy hierin glo, kan jy net sowel glo dat ŉ brandpoel ŉ diepkant en vlakkant soos ŉ swembad moet hê. Die probleme vir die regerende party het begin toe hul eie beplande rewolusie teen hulle begin draai het. Die EFF, SASCO en ander organisasies is nie so maklik verenigbaar nie, al word # as die samesnoerder gebruik. Gegewe die bogenoemde, kan mens nie anders as om te vra waarom dit dan so is dat universiteite so maklik omgedop word in die stryd nie. Die groot verandering in hierdie spel het gekom met die #FeesMustFall-optog na die Uniegebou en die president se aankondiging dat daar ŉ 0% verhoging in klasgelde sal wees. Die meeste akademici, joernaliste, politici, noem hulle maar op, het oor hulle voete geval om die studente wat die aksie geloods het, te ondersteun. Daar is gerieflik vergeet dat verreweg die meeste van die studente deur middel van NSFAS-beurse studeer. Dit is egter ook so dat NSFAS-beurse nie oral bygehou het met kostestygings nie. Die argument hier kan sekerlik ook wees dat die regerende party die probleem moes voorsien het en proaktief moes optree, maar onthou dit gaan nie hier oor logika nie, dit gaan oor die ideologie. Soos party studente dit duidelik gemaak het “Let’s unite behind the #FeesMustFall campaign, we will talk later about transformation”. Die verhoging in klasgelde het geval en nou is die fokus terug op transformasie. Die gevolg hiervan is ŉ byna koorsagtige oor-die-voete-vallery om die studente, wat in baie gevalle ŉ minderheid vorm, te akkomodeer. Dit is veral die histories Afrikaanse universiteite wat verstom met hul gewilligheid om Afrikaans in hul politieke gedienstigheid prys te gee. Maar hoekom is dit so? Hierdie vraag het ŉ veelkantige antwoord. Dit begin by die rade van universiteite, waar die samestelling van rade, met onder meer ministeriële aanstellings in hul midde, ŉ moeilike gevegsgrond geword het. Dit is hier waar die emosionele aanvalle met die politieke verlede van die land as grondslag geloods word. Dit is ook hier waar aangedring word op Engels as voertaal omdat Afrikaans dan uitsluitend is en as ŉ meganisme gebruik word om toegang te beperk. Dit is ook hier waar Afrikaanse raadslede maklik gebrandmerk word dat hulle nog nie die Rubicon oorgesteek het nie of rassiste is as hulle Afrikaans se toekoms probeer verskans. Argumente wat deur die ministeriële aanstellings/kaders gevoer word, is onder meer dat hulle (die ANC) geveg het teen die apartheidsisteem en nou skaam is om te sien dat universiteite hul kinders steeds aan die argitektuur van apartheid blootstel, deur te verwag dat hulle in Afrikaans moet klas draf en hul lesings deur middel van onder meer tolkdienste by sommige universiteite moet ontvang. By universiteite wat al oorgeskakel het na ŉ volle parallelmediumstelsel, is die argument dit werk integrasie teen, bevoordeel Afrikaanse studente, is duur, beperk die navorsingstyd van personeel en sit ŉ vorm van apartheid voort. Die volgorde van argumente wat gebruik word, kan gevolg word deur die verskillende ou Afrikaanse universiteite op ŉ trajek te plaas, met die Universiteit van Johannesburg op die verste punt aan die een kant, waar Afrikaans bykans geheel en al uitgewis is, na die Noord-Wes Universiteit se Potchefstroomkampus op die ander punt, waar Afrikaans nog sterk funksioneer maar waar die druk baie hoog is om hierdie “apartheidsenklawe”, met sy 28% swart studente, te transformeer. Universiteite of kampusse soos die Noord-Wes Universiteit se Mafikeng kampus, met ŉ studentegetal wat volledig swart is, kom nooit onder skoot nie. Hulle is mos klaar getransformeer. Wanneer mens vanuit ŉ universiteitsoogpunt met hierdie argumente werk, oplossings rondom die ideologieë soek, is die resultaat altyd dat Afrikaans die slagoffer is. Die vraag kan gevra word of daar dan nie leiers in die universiteitsektor is wat bereid is om in belang van Afrikaans, die land en sy toekoms, hierteen op te staan nie. Die antwoord is dat daar wel sulke leiers is (gewoonlik is hulle in die minderheid en nie in die hoogste posisies nie), maar dat hulle gemarginaliseer, gebrandmerk en deur die stelsel verwerp word, omdat hulle gedurf het om dit te doen. Dit is gewoon teen die mode om vir Afrikaans te praat en waar kom hulle in elk geval aan hul argumente, want niemand in die bestuur of die raad wil mos Afrikaans benadeel nie. Dit gaan bloot oor gelyke geleenthede. Wat dit die moeilikste maak, is dat dit meestal juis Afrikaanses is wat in universiteitsbesture en rade die pragmatiese oplossings verkondig. Hierdie oplossings is gewoonlik net ŉ trappie na die volgende stap op die trajek na die vernietiging van Afrikaans in die universiteitsektor, maar skep vir die oomblik, wat ŉ saak onder bespreking is, die verligting in raadsale dat “ons mekaar kon vind”. Soos sake staan, is ons by die meeste universiteite so ver op die trajek dat selfvernietiging van Afrikaans bykans onvermydelik geraak het. Die argument kan ook gevoer word dat dit nie regverdig is om van individue in die bestuur en rade van universiteite alleen te verwag om Afrikaans se saak te beskerm nie. Dié wat oorgebly het, is gewoon te min en te dun om dit te doen. As mens na die huidige toedrag van sake kyk, blyk dit Afrikaans se saak is verlore. Sommige “verligtes”, soos Max du Preez, maan Afrikaanses op verskeie platforms om terug te staan, te luister en nie op te tree nie. Afrikaanses (wittes) het hul beurt gehad. Hierdie benadering sal lei tot die besliste ondergang van Afrikaans. Die enigste oplossing vir die sektor lê in die politiek. Die regerende party moet gedwing word om ŉ positiewe kopknik, dit wil sê goedkeuring, vir ten minste 2 Afrikaanse kampusse te gee. Die probleem is dat die DA onwillig is om Afrikaans se saak te bevorder, want hulle het hulself anders posisioneer en die VF+ is gewoon te klein om die nodige impak te hê. Dit blyk dus die enigste oplossing lê daarin dat Afrikaanses (almal wat Afrikaans wil bevorder, wit, bruin en swart) moet mobiliseer. Dit blyk dat die regering net sal luister as daar op hierdie wyse opgetree word, soos die #studentegenerasie bewys het. Deur te versuim om op tree, word die individue in rade en besture wat Afrikaans se saak bevorder, uitverkoop en sal Afrikaanses ŉ stelsel kry wat hulle verdien deur hul versuim.