Nuuskommentaar: Grondroof: Het Zuma vet middelvinger by ANC gekry?Argieffoto: Reint Dykema Kan ons nou weer vryer asemhaal nadat die ANC teen ’n EFF-mosie gestem het om die Grondwet te wysig om grondroof moontlik te maak? Dit blyk dat katvoet loop aangewese is omdat die ANC sy standpuntinname agterna taamlik dubbelsinnig gestel het. Maar wegbly van die stembus in 2019 om welke rede ook al, weeg nie op teen die gevaar dat so iets tog uiteindelik deur die parlement gevoer word nie. ’n Minister en ’n adjunk-minister stel dit ná pres. Jacob Zuma se staatsrede oor radikale ekonomiese transformasie dat die Grondwet gewysig moet word om die onteiening van grond sonder kompensasie moontlik te maak. Hulle word nie gerepudieer nie. In teendeel, tydens die amptelike bekendstelling van die landbou-gedeelte van operasie Phakisa spreek Zuma hom ook uit ten gunste van grondroof (in ’n land waar ’n TV-kyker wat die SAUK boikot deur lisensiegeld te weerhou ’n roofkyker genoem word, is iemand wat iemand anders se grond sonder betaling wil vat sekerlik ook ’n grondrower). Weliswaar het Zuma die onsinnigheid bygevoeg dat die grondroof in terme van die Grondwet sal geskied. Nou het die EFF, soos te wagte, ’n debat oor die kwessie in die parlement aangevra en sy 6% setels onvoorwaardelik aangebied om die ANC in staat te stel om die vereiste tweederdemeerderheid te kry. En toe gaan stem die ANC téén die mosie, en verduidelik dit glo met onteiening moet “regverdige” kompensasie betaal word (wat nie noodwendig markwaarde is nie). Boonop het die UDM en Agang die EFF se mosie ondersteun. Die PAC en APC se steun was te wagte. En as die ANC die mosie gesteun het, sou van sy surrogaatpartye soos die NFP sekerlik ook die mosie gesteun het. Maar wat het gebeur dat die ANC sy rug gedraai het op dít wat Zuma en sy kabinetslede so duidelik in die vooruitsig gestel het? Maroela Media het in gister se Nuuskommentaar voorsien dat ’n ja-stem van die ANC dié party kan laat skeur. Daar sal immers heelwat ANC-parlementslede wees wat sal weet dat die ANC se steun vir die mosie gister so te sê sou verseker dat die land met lof rommelstatus sou verkry, en nie weer sal kan afskud nie. Met die belastingbetalers reeds so swaar belas, sou die soustrein ook nie meer lank gestook kon word nie. Trouens, die ekonomiese inploffing wat sou volg op steun vir die mosie sou Nenegate na ’n beginnerspiekniek laat lyk. Of was die ANC bloot skynheilig om teen die EFF-mosie te stem omdat die EFF sake vir Zuma so bemoeilik? Die ANC se houding teenoor die EFF het immers daartoe bygedra dat die EFF sy gedoogde steun aan DA-geleide alliansies toegesê het om munisipaliteite te regeer waar die ANC nie volstrekte meerderhede kon behaal nie. Dit terwyl die gedoogde steun skielik veeleisend kan word en die EFF word soos ’n ongetemde donkie wat op ’n dag die briljante idee kry om met sy ruiter al langs ’n doringdraad af te hardloop en sy ruiter so onsagkens af te skuur. Of was Zuma en sy meelopers se steun vir grondroof bloot ’n poging om Zuma ’n populistiese kleed om te hang met die hoop dat dit sy raklewe so ’n bietjie sou verleng? Zuma span immers die rassekwessie gereeld in om sy beeld by sy volgelinge te bestendig. Hieroor het dr. Pieter Groenewald, leier van die Vryheidsfront Plus hom soos volg in die parlement uitgelaat: “Dit bly jammer dat wit mense altyd die sondebok gemaak word wanneer grondhervorming ter sprake is. Oor grondbesit moet dit duidelik gemaak word dat die regmatige eienaars van grond en eiendom in Suid-Afrika diegene is wat daarvoor gewerk het, wat dit betaal het, en wat ŉ titelakte in die titelaktekantoor het… Die regering moet ophou om wit mense die skuld te gee vir alles wat fout is. In hierdie geval is dit die onbevoegdheid van die regering self wat nie vordering kan maak met die proses (van grondhervorming) nie.” Uit die agterna-verduidelikings van die ANC is dit egter ook duidelik dat die ANC agter verskeie ondersoeke en ’n “pre-koloniale grondoudit” skuil alvorens die laaste woord gespreek word. Oorgerustheid is dus nie van pas nie. Soos sake nou staan behoort Zuma sy hande vol te hê. Twee van sy mees lojale ministers daag nie vir hul bevestigde afsprake by parlementêre gekose komitees op nie. Een moet die SASSA-krisis hanteer en het op die oog af geen benul van hoe om dit te doen nie. Die ander moet ma staan vir die SAUK wat pas ’n verlies van meer as R400 miljoen vir die jaar gely het (al het Hlaudi Motsoeneng so gespog dat hy al een is wat die SAUK op so ’n gesonde winsgrondslag kan bedryf). Al hoe meer ekonome waarsku dat minister Pravin Gordhan se begroting nie so ’n tegnokratiese meesterstuk is as wat talle “kenners” vanuit die staanspoor voorgehou het nie. En is daar toe ’n sjebeen naby die parlement wat ’n nuwe LP gereeld kan gaan opsoek? ’n Paar hofsake hang oor Zuma se kop en met een kan hy baie lank tronk toe gaan. Boonop speel Zuma saam om die bespiegelings oor ’n kabinetskommeling wat op hande sou wees, lewend te hou. Almal weet ’n kabinetskommeling is dringend nodig, onder meer om die kabinet drasties te verklein, om bewese onbekwame ministers te pos, en bekwame nuwe bloed in te bring. Die uitgerekte onsekerheid oor wanneer die kabinetskommeling gaan kom, werk net so onbestendig op die ekonomie in as die vooraf wete dat Zuma nie juis ’n rekord het van raakvat met geskikte ministers het nie. Voor en kort ná die 1994-verkiesing het verskeie kenners daarop gewys dat in ’n tipies gedekoloniseerde staat die nuwe regering twee verkiesings daarmee kan wegkom om die skuld vir alles wat verkeerd loop op die vorige bedeling te plaas. Dink maar aan al die slegte goed wat Zuma voor Jan van Riebeeck se deur gaan lê het. Daarna wil die kieserspubliek nie meer hoor van verskonings nie, en word ander populistiese metodes aangewend, soos grondroof. Zimbabwe is ’n goeie voorbeeld. Hoewel hierdie verduideliking grootliks in onbruik verval het, skemer daar tog iets deur, veral tot die mate waarop onverantwoordelike politici roekeloos met die kwessie omgaan om die “status” van populisme te verwerf. Maar minstens vir eers kan asem geskep word oor die kwessie van eiendomsreg (wat nie net landbougrond kan raak nie). Die proses om so ’n grondwetlike wysiging deur die parlement te voer kan nou met gemak, met die hulp van hofsake, tot na 2019 se verkiesing uitgerek word. Benewens die kwessies van artikel 25 oor grondbesit en kompensasie, kan verskeie ander regte ook deur die howe of die openbare beskermer getoets word, byvoorbeeld of rassisme as motief die wetgewing onderlê. Maar dan moet kiesers en potensiële kiesers pragmaties wees en hul kruisies gaan trek. Hulle moet kennis neem van watter partye vertrou kan word, en watter nie. Agang en die UDM het hulself gediskwalifiseer. Die EFF was en bly gif. Wat ook nie uit die oog verloor moet word nie, is dat die potensiële verloop van hierdie sage gewys het op die kwesbaarheid van die Grondwet. In leserskommentare is byvoorbeeld gespot dat mense nie bekommerd hoef te wees nie, want “die wigte en teenwigte sal nou enige tyd inskop”. ’n Bekende rubriekskrywer is enkele jare gelede in briewe deur sogenaamde Cape Libs gelooi oor hy geskryf het die destydse regering / NNP se onderhandelingspan by Kempton Park was saamgestel uit die regering se derde span se reserwes. Soos die tyd die rubriekskrywer reg bewys het, het hy die “titel” van ’n “neo-konserwatief” afgeskud. Van die Cape Libs het omtrent net die Seunse Weenkoor oorgebly (waarvan een op die oomblik oor die grondkwessie min of meer nootvas saam met die geteikende slagoffers sing). So ver bekend was hulle nog nie baie verbaal oor wat ’n groot krisis kon wees nie, en beslis nie so vinnig uit die blokke soos om adv. Gerrie Nel te kritiseer omdat hy by AfriForum in diens getree het nie. Sluit so ver moontlik by verantwoordelike burgerlike bewegings aan, en help bemagtig op dié manier kollektiewe pogings om die Grondwet ook vir minderhede en die waarheid te laat werk.