PressReader - Sarie: 2019-01-01 - Die hart & kop van Op­tog!
Die hart & kop van Op­tog!
Sy hart klop so warm vir die kuns­te, hy het selfs ’n ei­en­dom ver­koop om sy nuwe pro­jek te fi­nan­sier. Matthys het ho­pe in­te­gri­teit, is rots­vas, skep­pend en hard­wer­kend, sê dié wat hom ken. Dalk soms té ne­de­rig . . .
Sarie - 2019-01-01 - Praat Met - DEUR MARGUERITE VAN WYK FO­TO'S WIL­LEM LOURENS Matthys Ma­ree S­TI­LE­RING MAGDEL MULLER VER­SOR­GING LYNDAL FITZGERALD VAN SUPERNOVA
Hy is die man van die oom­blik, die ou wat rond­rei­sen­de te­a­ter op die plat­te­land gaan laat her­leef dank­sy #Op­tog! – ’n u­nie­ke kon­sep in die A­fri­kaan­se ver­maak­lik­heids­be­dryf. Maar in sy de­nim­broek en sport­hemp lyk Matthys Ma­ree so on­ge­kuns­teld soos die fyn­bos en klip­rant­jies van sy groot­word­plek Oudts­hoorn.
Dit is ver­fris­send dat dit dié boer­seun, op sy dag te­o­lo­gie­stu­dent, nou mu­siek­re­gis­seur, -ver­vaar­di­ger en mu­si­kant, is wat een van Suid-a­fri­ka se groot­ste ver­nu­wers in die kuns­te­be­dryf is.
Op­tog! – Na­ta­ni­ël het die naam uit­ge­dink, maar Matthys die kon­sep – sal die kuns­te na die men­se bring, en tien maan­de lank, met 210 kon­ser­te op 47 dor­pe, gaan daar fees­te­lik kon­sert ge­hou word. Top-mu­si­kan­te soos Jo Black, Lau­ri­ka Rauch en An­na Da­vel is op die spys­kaart. En SARIE mar­sjeer trots saam as een van die me­di­a­ven­no­te.
Matt, soos sy pêl­le hom noem, glo die kuns­te word mak­lik ge­kort­wiek deur tem­pe­ra­men­te­le men­se en sy rol is dié van pro­bleem­op­los­ser. “Ek re­spek­teer kuns­te­naars wat nie tan­trums gooi nie. Ek is prag­ma­ties en skep oop
ka­na­le so­dat kuns­te­naars werk kry en dit ge­ho­re be­reik. As ie­mand se are ver­kalk, kry dit eers oop, so­dat die bloed na die are vloei.”
On­be­kend is Matthys na­tuur­lik nie. Daar is die kon­ser­te en CD’S A­fri-frans, A­fri-spaans en A­fri-ta­lia met be­ken­de A­fri­kaan­se lied­jies wat in Eu­ro­pe­se ta­le ge­sing word, waar­mee ons be­koor is. Saam met gospel­san­ger en gees­te­li­ke skry­wer Koos van der Mer­we het hy ’n CD uit­ge­gee met san­ger Le­o­nard Co­hen se li­rie­ke wat in A­fri­kaans ver­taal is. Hy en Herman van den Berg het ’n CD ge­maak waar­op die san­ger lied­jies van die Belg Ja­c­ques B­rel in A­fri­kaans sing. En in 2015 het Matthys Tam­boe­ryn­man ver­vaar­dig, waar­voor Koos dié keer Bob Dy­lan se li­rie­ke in A­fri­kaans ver­taal het.
Die “ver­taal­de ding” is nou ge­doen, re­ken hy. Op­tog! wink. “Dit laat my tin­tel. Ek het selfs ’n ei­en­dom in die Noor­de ver­koop en die geld in dié pro­jek ge­stort om­dat ek hart en siel daar­in glo.”
Die san­ge­res An­na Da­vel, met wie hy dik­wels saam­werk as mu­siek­re­gis­seur en ’n goeie vrien­din van hom en sy vrou, An­ne­ke, be­aam dit: “Matt sit sy he­le we­se in sy werk. Toe ons stu­den­te was, het hy die mu­siek­ver­vaar­di­ging van my eer­ste be­kroon­de al­bum, Te diep, ge­doen. Hy het ho­pe in­te­gri­teit en ons kan lek­ker lag en soms saam rooi­wyn drink.”
An­ne­ke, ’n di­eet­kun­di­ge, ver­tel dit is ’n a­von­tuur om met hom ge­troud te wees. “Ons huis het min roe­ti­ne, maar ons laat din­ge werk. En met d­rie kin­ders is dit soms ’n uit­da­ging.”
Matthys is dank­baar dat An­ne­ke, wat voor hul troue laas ge­prak­ti­seer het, din­ge by­me­kaar hou. “Ek werk hard om die pot aan die kook te hou. Wan­neer ek mu­siek speel, is ek hap­py. Maar as jy twin­tig we­ke lank kla­vier speel op ver­skil­len­de dor­pies, mis jy baie van jou kin­ders se groot­word.” Daar­om hoop hy om met Op­tog! vir lan­ger tye tuis te wees, ter­wyl dit ook kuns­te­naars van ’n lang­ter­my­n­in­kom­ste sal voor­sien.
Kof­fie in die hand er­ken die mu­siek­man, wat ook me­de­aan­deel­hou­er en be­stuur­der van die At­ter­bu­ry-te­a­ter in P­re­to­ria is, die af­ge­lo­pe twee jaar se ge­pen­del tus­sen die Noor­de en S­tel­len­bosch, waar sy ge­sin woon – S­tép­ha­ne is 8, E­mi­lie 12 en Da­ni­ël 15 – was ’n reu­se-uit­da­ging. Maar hul­le het ’n ge­hal­te­le­we. Sy kin­ders ry fiets skool toe, die ge­sin s­tap en draf in die berg. “Ek voel tuis. Ek was lank die e­nig­ste ou in die Noor­de wat wyn, nie bier nie, by braai­vleis ge­drink het,” lag hy.
< Vir Da­ni­ël is sy pa ’n rol­mo­del. “Hy was saam toe ek my eer­ste bok op ’n plaas in Na­mi­bië ge­skiet het. In die mid­del van nê­rens het ons ’n pap wiel ge­kry. Hy het nie uit­ge- f­re­ak soos my ma nie, maar dit op­win­dend ge­maak,” ver­tel Da­ni­ël.
Hier­op lag Matthys net en laat val droog­weg: “Ek wens soms ons is een van daar­die cool ge­sin­ne met dig­bun­dels op die eet­ka­mer­ta­fel.”
Klein­tyd het kul­tuur wel deur sy are ge­vloei. Sy ou­pa Matthys aan moe­ders­kant was die rek­tor by die On­der­wys­kol­le­ge op Oudts­hoorn. Ou­ma An­nie, ge­troud met ou­pa Andrew, was weer die ku­ra­tor van Ar­beids­ge­not, C.J. Lan­gen­ho­ven se huis op Oudts­hoorn. “As k­lein seun­tjie het ek on­der die rooi toue deur­ge­klou­ter om op Lan­gen­ho­ven se bed te spring en my ou­ma het my in sý tuin op die krui­wa ge­stoot.”
A­lexa S­tra­chan, fees­be­stuur­der van die Aard­klop Na­si­o­na­le Kuns­te­fees 2018, ver­tel Matthys is nie ie­mand vir die kol­lig nie: “Pêl­le het ’n paar jaar ge­le­de ’n heng­se groot kon­sert op sy ver­jaar­dag ge­hou en ’n reu­se-koek ver­hoog toe ge­stuur. Die mu­si­kan­te en ge­hoor het hom toe­ge­sing. Van ag­ter die gor­dy­ne kon ek sien hoe skaam hy was. Maar hy is self soms lief vir pranks.”
Oor die feit dat daar grap­pen­der­wys na hom as die bus­be­stuur­der by Op­tog! ver­wys word, sê hy: “Ek ont­werp nie die en­jin of ver­koop die kaar­tjies nie, maar is be­trok­ke by die pro­ses. Ek sien toe dat al­mal werk en durf nie mi­kro­be­stuur nie. My uit­da­ging is om te weet waar­op om te fo­kus.”
Iets wat hy góéd doen, vol­gens A­lexa. “Hy het ’n sa­ke­brein en is die eer­ste een wat ek bel as ek ’n nuwe pro­duk­sie be­plan. Hy is rots­vas, hard­wer­kend, het goeie men­se­ver­hou­din­ge en is skep­pend, maar soms té ne­de­rig.”
“Ek pro­béér lank­moe­dig wees,” sê hy, “want ek is nie be­kend ge­noeg om weer werk te kry as ek brûe ver­brand nie.” En hy hou sy han­de in toom voor hy e-pos uit­stuur as hy kwaad is. “Maar as ek met Tel­kom of die mu­ni­si­pa­li­teit praat, is dit ’n oe­fe­ning in ge­duld.” Luis­ter jy na Da­ni­ël, klink dit of hy nie sleg vaar nie. “Ek wens ek kan so kalm wees soos my pa. Die lek­ker­ste is dat hy el­ke aand voor ek gaan slaap vir my sê hy is lief vir my.”
Was jy van klein­tyd al ’n in­no­veer­der? Op Oudts­hoorn was daar be­perk­te bloot­stel­ling en ge­leent­he­de. Ek was maar ’n ou in ’n Lo-broe­kie en T-hemp. Toe gaan swot ek in 1995 en ’96 te­o­lo­gie op S­tel­len­bosch en my brein skiet oop. Ek kry toe ’n bee in my bon­net om ho­ë­trou­stel­le uit Sin­ga­poer in te voer want dit was goed­koop. ’n Re­toer­vlieg­kaart­jie het maar R3 999 ge­kos. In twee jaar as stu­dent was ek d­rie keer daar vir “sa­ke”. My kos­huis­ka­mer was vol bok­se met e­lek­tro­nie­se toe­rus­ting wat ek ver­koop het. Ek wil lek­ker goed doen, maar daar­voor het jy geld no­dig. Die uit­da­ging is om ge­leent­he­de raak te sien.
Ná ek op­ge­skop het, moes ek vir my eie s­tu­dies be­taal. Toe ver­werf ek ’n di­plo­ma in lig­te mu­siek aan die des­tyd­se P­re­to­ri­a­se Tech­ni­kon [nou die Tshwa­ne U­ni­ver­si­teit van Teg­no­lo­gie] en tree op met ’n Chris­te­li­ke san­ger. Ek het pe­a­nuts ver­dien, maar sy ag­ter­grond­mu­siek op­ge­neem en aan sko­le ver­koop so­dat hul­le op hul eie kan sing. Op twin­tig het ek my eer­ste CD’S ge­druk. Hoe­kom is Op­tog! jou so na aan die hart? Klein­tyd het my ou­ers, Ko­bus en Su­san, my, my broer, An­dries, en ou­sus Co­bie in ons Peu­ge­ot-sta­sie­wa na die des­tyd­se Ni­co Ma­lan [Kuns­te­kaap] in Kaap­stad geneem om Fie­la se kind en K­rin­ge in ’n bos te sien.
In 1994, my ma­triek­jaar, het ek ty­dens die eer­ste KKNK op Oudts­hoorn wyn ge­skink by die ban­ket­saal, en ek ont­hou A­man­da S­try­dom het die ka­ba­ret Tin­ker­bell van Ton­der op­ge­voer.
Die mu­siek­be­dryf is soos ’n kon­ser­ti­na wat jy trek. ’n Lang, groot wurm, wat soos die shows die af­ge­lo­pe tien jaar net gro­ter ge­word het – A­fri­kaans is Groot, S­kou­spel. Men­se vlieg van hein­de en ver­re, of ry na fees­te. Maar met die swak e­ko­no­mie suk­kel men­se om ver­voer en ver­blyf by te bring.
Met Op­tog! wil ek fees­pro­duk­sies na plat­te­lan­ders en ste­de­lin­ge neem, soos die te­a­ter­ge­sel­skap­pe van ouds. Dit is soos die sir­kus, of ’n kon­sert, en ons be­mark dit met die ou­lik­ste re­tro-kom­bi’s. Die tan­nie op U­ping­ton hoef nou nie meer tot ver­ve­lens te goo­gle oor waar Lau­ri­ka Rauch of Jo Black op­tree nie. Ons spaar haar geld en tyd en ver­skaf ’n struk­tuur.
Soos die A­fri- tri­lo­gie wil Op­tog! moed gee. Ek waag baie. Die mu­siek­be­dryf het baie ver­an­der. Maar k­lein ou­tjies soos ek is vlug­voe­tig, ek kan dié be­dryf her­de­fi­ni­eer. Groot maat­skap­pye suk­kel om te ver­an­der. Hoe werk jy en Na­ta­ni­ël saam? Hy het die naam Op­tog! voor­ge­stel en ek ver­trou sy a­gen­da. Geld en ego is nie sy dryf­veer nie. Hy is erns­tig oor sy man­daat as kuns­te­naar. Hy gee so­veel meer as wat daar van hom ge­vra word. Hoe­kom kom die A­fri- tri­lo­gie se in­spi­ra­sie uit die bui­te­land? Een­dag, op pad na Ge­or­ge om ’n mo­tor te gaan koop, ry ek deur die Ka­roo, en daar ont­staan my plan vir A­fri-frans. Ek bel toe my goeie vriend, die san­ger Mat­hys Roets, om die plan te toets. En hy hou daar­van. Dank­sy ’n goeie ver­ta­ler (wat die A­fri­kaan­se lied­jies na Frans kon ver­taal) en ’n vriend in S­wit­ser­land saam met wie ek al aan ses Eu­ro­pe­se en so­wat se­wen­tig Suid-a­fri­kaan­se CD’S ge­werk het, kon ons al d­rie al­bums daar op­neem.
Maar die he­le in­spi­ra­sie-ding in die bui­te­land het eint­lik ’n lan­ger aan­loop. In 1999, ’n jaar ná die oor­log in Bos­nië, be­soek ek Sa­ra­je­vo saam met die hu­ma­ni­tê­re or­ga­ni­sa­sie No­vi Most om die ver­slae men­se daar te gaan op­beur. Dit was le­wens­ver­an­de­rend. Al­les was plat ge­bom­bar­deer. Daar was rol­dra­de by die grens­pos­te. In Mos­tar tree ons toe op in ’n ou te­a­ter wat uit­me­kaar ge­skiet was. So­wat drie­hon­derd men­se, met ker­se in die hand, het dit by­ge­woon. Van hul­le het al hul fa­mi­lie­le­de bin­ne d­rie jaar ver­loor. Dit het ons op­nuut laat be­sef dat mu­siek ’n taal son­der woor­de is.
Ja­re la­ter het my ou­ers Kro­a­sië be­soek en hul­le was mal daar­oor. Te­rug by die huis merk my pa een­dag in die Oudts­hoorn-na­tuur­skoon be­gees­terd op hoe hy op­nuut li­ries is oor Suid-a­fri­ka na­dat hy oor­see was. “Jy moet soms weg­gaan om jou eie goed weer te kan waar­deer,” sê hy.
Ek wou an­der ta­le en sty­le ver­ken om ons eie taal op­nuut te leer lief­kry en het van die be­gin af ge­dink aan ’n tri­lo­gie [Frans, Spaans en I­ta­li­aans]. Baie men­se sê om na “Kin­ders van die wind” [ge­sing deur My­ra Maud] in Frans te luis­ter, laat hul­le die Lau­ri­ka Rauch-weer­ga­we in A­fri­kaans meer waar­deer. Wan­neer jy jou lied­jies in ’n an­der taal hoor, is dit soos een ou­ma wat vir die an­der een haar klein­kin­ders wys. Naas kla­vier, wat­ter in­stru­men­te be­speel jy? Ek “pleeg” ’n bie­tjie trek­kla­vier, sax­o­foon en ki­taar. Is jy ’n goeie sa­ke­man? Ek kyk ie­mand in die oë en maak ’n de­al, ge­woon­lik son­der ’n kon­trak. Ek sou se­ker al­les kon ver­loor, maar ek ver­brand eer­der my vin­gers as wat ek al­mal wan­trou. So­wat 95 per­sent van die men­se met wie jy werk, is eer­lik. Wan­neer jy jou op ’n kon­trak be­roep om ’n ge­skil te be­red­der, weet jy ie­der ge­val die ver­hou­ding is reeds in sy peet­jie. Hoe her­laai jy? Knys­na, waar ons as kin­ders va­kan­sie ge­hou het, is my harts­plek. Wan­neer ons daar is, ry ek en die kin­ders graag boot en wa­ter­ski, en saans drink ek en An­ne­ke ’n gla­sie ys­koue wyn en kyk na die mooi sons­on­der­gang. Ek ver­koop juis bin­ne­kort my eer­ste eie sau­vig­non blanc, ge­noem Fe­at­her­bed, en John Benn, ’n sy­rah.
Vir my was dit ook ’n won­der­li­ke er­va­ring toe ons ver­le­de jaar saam met ons bu­re na die I­ta­li­aan­se san­ger And­rea Bo­cel­li in Tos­ka­ne gaan luis­ter het toe hy o­pe­ra in ’n am­fi­te­a­ter sing. Dit was aard­skud­dend mooi on­der die ster­re. Wat is nog op jou droom­lys? Om Frans vlot te praat. Ek is u­se­less, en ken net so d­rie woor­de waar­mee ek ’n ge­sprek baie lank kan uit­rek in Pa­rys. Dan gaan ek en van my vrien­de aan­stons met mo­tor­fiet­se in die Hi­ma­la­ja rond­ry. Nog ’n droom is ’n ge­sins­va­kan­sie op ’n seil­jag na­dat ek d­rie jaar ge­le­de my eer­ste seil­jag­kur­sus vol­tooi het. Waar­om werk jou hu­we­lik? As my vrou kwaad is, gaan sy nie by ’n braai vir my glim­lag nie. Om goed te ig­no­reer is ge­vaar­lik – daar­die Cal­vi­nis­me­ding in A­fri­ka­ners. As jy nog ba­klei, is daar hoop. S­til­bly maak ver­hou­dings dood. An­ne­ke is sterk en hou din­ge by­me­kaar as ek weg is. Glo jy in Suid-a­fri­ka se toe­koms? Ja, Op­tog! is my fo­kus vir ’n de­ka­de of meer. Ek twy­fel of ek ooit sal e­mi­greer. Ek sal op die laas­te roei­bo­te klim voor die Ti­ta­nic sink en nog in die stryk­kwar­tet speel ter­wyl die men­se eet en daar ’n gat in die romp is. Want ek kan bog­ge­rol daar­aan doen. Al lees ek nie meer koe­rant nie, dalk soms net die hoof­trek­ke – dit “ru­ï­neer” jou en maak jou mis­moe­dig – sal ek wel gaan stem.