Mutirhisaniwa wena eka ku phakela mintirho na nhluvukiso.
Loko hisungula maendlelo mantshwa ya mimfumo ya miganga hilembe ra magidi-mbirhi, hiswivekile eka muxaka wo karhiwa mafumelo lawa ya nga na nkoka eka ku tinyiketela eka swa tipolitiki, leswaku vanhu va ta fuma. Hivule leswieka vanhu va hina, Hikwalaho ka mimfumo ya miganga, xikanwe na nwina, hita tisa xidemokrasilaha mitshamaka kona. Eka mavonele ya hina ya mimfumo ya miganga, hivona ku riswinwana leswi swi nga endlaka leswaku swiphiqo swo fana na ku pfumaleka ka nhluvuko, ku pfumaleka ka mintirho, vusiwana na ku tsandzeka ku yisa emahlwenimintirho. Tikomiti ta tiwadi ta timhasipala tintshwa leti nga tumbuluxiwa tina nkoka wukulukumba eka ku fikelela swilaveko leswi nga laha henhla. Hikwalaho ka ku va tirivuyimerieka vanhu na le tikweni, tifanele tihlamusela timhasipala hiswilaveko, na swiphiquo swa vanhu. Tifanele titlhela tiendla leswaku kuna ku vulavurisana exikarhika vaaka tiko na tikhanselara letititiyimelaka. Mimfumo ya miganga yitise ku tumbuluxiwa ka tikomiti ta tiwadileti nga ta tirha tanihikhodo leyi yinga ta antswisa maendlelo eka mfumo. Tikomiti ta tiwaditina nkoka eka ku nghenelela ka mintirho ya timhasipala yo fana na, ku pulana nhluvuku, mpimanyeto wa vamhasipala na ntirho wa vufambisibya vamhasipala. Handle ka tona (tikomiti ta tiwadi) maendlelo ya hina ya mfumo wa xidemokrasina nhluvukiso wa mimfumo ya miganga ya ta vuriwa leswaku a ya simekeriwangivanhu. Tiwadi ta tikomitititumbuluxiwe hikwolomu ka mpimo wo hundza makame-nhungu wa tiphesente ta tiwadi. Tikomitiletita tiwadiIta nkoka na matimba swinene. Hi kuva ku langutisaniwa ngopfu eka vunwinyibya tikomiti ta tiwadi, na mintirho yo tumbuluxa ku ringana eka tikomitileti nga sala, hita va hingetelela ku vuyeriwa eka vaaka tiko hinhlayo ya le henhla swinene. Xikongomelo xa xibukwana lexiI ku nyika switsundzuxo , mavonele na ku kombiwa ndlela mayelana na ku fambisa tikomiti ta tiwadi. Vaaka tiko va ta nghenelela eka ku teka swiboho swa khansele loko tikomitiletitifamba kahle. Hhofisi ya holobye na ndzawulo ya swifundzha nkulu na miganga va nkhensa ku seketeriwa hiThe Australia South Africa Local Governance Partnership(ASALGP)na Vuyimeribya Jarimanibya Ntirhisano wa Xithekiniki(GTZ)eka ku va va endlile leswaku xibukwana lexixihumelela?
Xiyenge xo sungula.
Goza ra vunhungu Ku tilunghisela ku nghenela nhlengeletano yo sungula ya tikomiti ta tiwadiswitsundzuxo swinwana swa tikhanselara ta tiwadi?
Goza ra vukhume--n?
Tinga na wona eka tikomiti ta tiwadi?
Goza ra vukhume-nkombo-Hiyihipulani ya nhluvukiso?
Goza ra makame-mbirhi-nwe-Tiphurojeke ta vamhasipala na migingiriko?
Fomo yo langha-ku hlawula tikomiti ta tiwadi.
Nongonoko wa ku tihlanganisa na swirho swa tikomiti ta tiwadi.
Mbuyelo wa nhlawulo wa tikomiti ta tiwadi.
Hifanele hinghenelerisa unwana na unwana hindlela leyinene eka timhaka ta nkoka to fana na ku antswisa ku nyika mintirho, na ku tiyisa mimfumo ya miganga, leyi yikatsaka tikomiti ta tiwadi. Tikomitileti, letiswirho swa tona ku ngo va vatirhintsena, va tlanga nkoka wukulukumba eka ku endla leswaku ku va na ku tihlanganisa exikarhika vanhu na mavandla ya mfumo.?
Lexixi nga xona xo antswa eka maendlelo lawa ku ta va ku endla leswaku hivona leswaku tikomiti ta tiwadi ta mimfumo ya miganga , ta hlangana himinkarhihinkwayo titlhela titirha leswitinga tumbuluxeriwa swona.
Xibukwana lexixinyika switsundzuxo, miehleketo yo antswa na ku komba ndlela mayelana na ku fambisa tikomiti ta tiwadi. Vaaka tiko va ta nghenelela hi xitalo eka ku teka swiboho swa tikhansele loko tikomiti ta tiwaditifambisiwa hindlela leyinene. Hikwalaho, xibukwana lexixita ngetelela ku nghenelela ka vaaka tiko eka swiboho leswitikhansele na vamhasipalatiswitekaka. Xibukwana lexixiendleriwe ku nyika swirho swa tikhanselara na tikomiti ta tiwadiswitepe leswiva nga switekaka loko va rikarhiva tirha eka tiwadi ta vona..
Xibukwana lexixiendleriwe swirho swa tikomiti ta tiwadi na tikhanselara ku va yiva nyika switepe leswiva nga switekaka loko va rikarhiva tirha eka tiwadi ta vona. Tikomiti ta tiwadiindlela yinwana ya ku fikelela swikongomelo swin?
Ta mimfumo ya miganga.?
Xitsundzuxo: Vanhu va komberiwa ku tekela enhlokweni switsundzuxo swa timhasipala na tiwadiloko va tirhisa miehleketo na switsundzuxo leswi swi nga nyikiwa eka xibukwana lexi. Yinwana ya mianakanyo leyi yinga hlamuseriwa yi ta lava ku lunghisiwa kumbe ku hundzuluxiwa leswaku yi ta fambelana na xiyimo xa mhasipala na tiwadi?
Goza ro sungula: Ku kuma milawu na switsundzuxo.
Hilowu nongonoko wa milawu ya nkoka leyiu nga yilavaka , ku twisisa leswaku u fanele ku endla yinitanihi xirho xa komiti ya wadi. Milawu na switsundzuxo leswi swita tlhela swihipfuna ku twisisa swilo leswitikomiti ta waditinga swiendlaka ku pfuna vaaka tiko na tikhansele.
Vumbiwa bya tiko ra Afrika Dzonga, 1996-kavanyisa ka 7 xiyenge xa 152-leswi swita ku byela swikongomelo swa mimfumo ya miganga.
Mfumo wa muganga: Nawu wa xivumbeko xa mhasipala, 1998-xiyenge xa 73 na74. Laha u ta kuma milawu ya mayelana na ku tumbuluxiwa ka tikomiti ta tiwadi.
Mfumo wa muganga: Nawu wa matirhelo ya vamhasipala2000, Xiphemu lexixa nawu xi ku byela hi ku nghenelela loku vanhu va nga ku langutelaka eka vamhasipalata vona.
Switsundzuxo swa rixaka swa ku tumbuluxiwa na matirhelo ya vamhasipala na tikomiti ta tiwadi, 2005 Leswi swi ku nyika vuxokoxoko mayelana na ku fambisa tikomiti ta tiwadi.
Xiboho lexixi nga tekiwa hivamhasipalaka tumbuluxa tikomiti ta tiwadi. leswi swikomba ku tinyiketela ka vamhasipalaeka tikomiti ta tiwadi.
Pholisi ya mhasipala yo nghenelerisa vanhu (loko yiri kona)Pholisileyi yi ta pfuna vaaka tiko ku tiva leswaku va ta tihlanganisa njhanina vamhasipalata vona mayelana na timhaka ta xihatla letitiva khumbhaka.
Hofisi ya xipikara eka vamhasipala nwina yi ta minyika tikhopi ta milawu na switsundzuxo. Loko mi kuma khopi ya tsalwa rinwana na rinwana, minga ngetelela eka xibukwana lexi?
Eka mimfumo ya miganga.
Tikomiti ta tiwadi hi tinwana leti nga endlaka leswaku u va na vu tihlamulerieka swiboho swa mfumo?
ku va na vutihlamuleri eka swiboho, ku pulana na tiphurojeke leti tikhanselara kumbe vamhasipala va ti tekaka leti nga na nkoka eka tiwadi.
Khanselara wa wadi i mutshama xitulu wa komiti ya wadi, hikwalaho hi yena xirho xa nkoka xa komiti.
Representation u lerisiwa hi khansele ku seketela tikhanselara ta tiwadi eka tiwadi.
Ngetelela ku nghenelela ka vaaka tiko eka ku endla swiboho swa vamhasipala lava nga tona tiri toxa tihlanganisaka vanhu na tikhansele.
Tiyimele tiwadi ta miganga , na kona a ti tirhi hi thlelo ra swa tipolitiki.
Tifanele tinghenelela eka timhaka to fana na ku nhluvukiso, mintirho ya vufambisi bya vamhasipala, mpimanyeto wa lembe, tiphurojeke ta khansele na migingiriko yinwana na minongonoko , swilo leswi hinkwaswo swi na nkoka eka vaaka tiko?
Ti sungula no komba tiphurojeke ku endlela ku antswisa vutomi bya vanhu etiwadini.
Tita kambisisa matirhelo ya vamhasipala ti tlhela tiyisa swivilelo eka tiwadi ta miganga.
Tita thlela tipfuna eka mapfhumba yo lemukisa vaaka tiko, xikombiso, mati ya thyaka na mbhasiso, ku hakela timali, tanihi swirho, tita tiva swilaveko swa miganga ya tona.
Goza ra vunharhu: Ku twisisa nkoka wa tikhanselara ta tiwadi.
Tsundzuka leswaku mukhanselara wa wadi u fanele a ringanisa swilaveko swa wadi ya yena na swa vandla ra tipolitiki. Leswi i swa nkoka wukulukumba swinene. I swa nkoka leswaku u twisisa leswi, u thlela u twisisa nkoka wa tiwadi na khanselara leswaku u ta kota ku va na vutihlamuleri eka komiti. Loko nkoka wa mukhanselara wu twisiseka wu ri erivaleni, vanhu va ta hambana na mhaka yo phikizana kumbe ku kanetana na yena.
I mutshama xitulu wa komiti ya wadi.
U na mfanelo yo rhamba nhlengeletano leswaku ku ta hlawuriwa swirho swa tikomiti ta tiwadi.
U na mfanelo yo rhamba nhlengeletano ya tikomiti ta tiwadi.
U na mfanelo yo vona leswaku sikura nhlengeletano ra lulamisiwa, leswi swi katsaka: nhlengeletano ya tikomiti ta tiwadi, nhlengeletano ya vahlawurina tinhlengeletano to hlawuleke.
U tirha na tikomiti ta tiwadi ku vona leswaku ku na pulani ya lembe ya migingiriko.
U na mfanelo yo vona leswaku tikomiti ta tiwadi ti endla leswi mhasipala wu nga swilangutela eka ku vika mafambiselo.
U na mfanelo yo vona leswaku u amukela swivutiso na swivilelo swa vanhu ewadini.
U na mfanelo yo teka swiboho na ku endla vuhundziseri eka mhasipala bya swiboho swo ka swi nga tekiwangi.
U fanele a nghenelela hi xitalo eka migingiriko ya vaaka-tiko leyi tikomiti ta tiwadi ti nghenelelaka eka yona.
Vayimeri va tikhansele va nyikiwa tiwadi va thlela va seketela tikhanselara ta tiwadi eka timhaka leti ti yelanaka na tiwadi kumbe tikomiti ta tiwadi. Vayimeri va tikhanselara va nga khoma swivutiso na swivilelo hi ku tihlanganisa na tikhanselara ta wadi.
Va fanele va nghenela tinhlengeletano ta tikomiti ta wadi, tinhlengeletano ta milawu na tinhlengeletano to hlawuleka.
Va nga pfuna eka ku hangalasa madzolonga na ku endla vuhundziseri.
Va nga pfuna eka ku tirhisiwa ka tiphurojeke.
Seketela tikhanselara ta wadi, kambe u nga teki xiyimo xa mukhanselara wa wadi.
Xivutiso: Xana mukhanselara wa wadi a nga kombela muyimeriwa khansele ku va mutshama xitulu loko mukhanselara wa wadi a nga ri kona?
Nhlamulo: Hi swona-mukhanselara wa wadi a nga kombela muyimeriwa khansele hi ku tsala, ku fambisa nhlengeletano loko yena a nga ri kona. Hi nawu, a ku na mpfumelelo wa ximfumoku va xandla xa mutshama xitulu.
Goza ra vunthlanu: Ku twisisa nkoka wa swirho swa tikomiti ta wadi.
Swirho swa tikomiti ta wadiva hlawuriwa hi tiwadi ta vona ku yimela mavonele ya vanhu va vona. Va na ntirho wukulukumba ngopfu eka vaaka tiko.
Tsundzuxa mukhanselara wa wadieka ku langutisa swilaveko na swivilelo swa wadi, a tlhela a tihlanganisa na khansele.
U fanele a va mungheneleriwo tlhariha swinene, a tlhela a amukela ti mfanelo to fana na ku fambisa tindzawulo kumbe tindhawu letia titsakelaka.
A pfuna mukhanselara wa wadi ku byela vanhu hi ti mfanelo ta vona na ku tirha tanihi xilo xinwe , na ku vulavula hirito rinwe?
Pfuna mukhanselara wa wadi hi swirilo na swivilelo swa vanhu va tiko.
Khoma swilo swa mfumo swa nkoka eka komiti, xikombiso, matsalana.
Kombisa vurhangeri eka tiphurojeke letita ha sungulaka leti nga antswisaka vutomi bya vanhu eka wadi.
Teka vuxokoxoko bya wadi leswaku komiti yi tiva wadi hi vuenti.
Pfuna mukhanselara wa wadi ku tihlanganisa na vanhu lava va nga va tirhisanieka timhaka to karhi na ku tirha na vona etikweni leswaku ntirho wa tikomiti ta wasi wu ta vuyeriwa.
A nghenelela eka mintirho ya tiko, xikombiso, mafu na migingiriko ya ndzhavuko. Leswi i swa nkoka hi kuva swita komba ku tekela enhlokweni na ku twisisa timhaka leti ti humelelaka etikweni.
Xivutiso: Xana ku na vuleteri bya swirho swa tikomiti ta wadi na vukhanselara bya tiwadi?
Nhlamulu: Hi swona . Mhasipala wa wena u ta nyika vuleteri eka swirho swa tikomiti ta tiwadihinkwaswo a tlhela a pfuna ku pulana vuleteri, leswi katsaka vutshila bya vumatsalana, ku tsala swiviko, ku teka swiboho, vurhangeri, matirhelo ya vamhasipala na mpimanyeto.
Xivutiso: Xana tikomiti ta wadi ti tirha ku fana na mavandla ya tipolitiki?
Nhlamulo: A hi swona. Tikomiti ta wadititiyimela ti toxe. Lowu i nawu. Tikomiti ta waditiendleriwe ku yimela swiyenge swo karhietikweni, ku nga rivandla rinwe ra tipolitiki?
Xivutiso: Xana swiboho leswi swiendliwaka hi tikomiti ta wadi swa boha eka tikhansele xana?
Nhlamulo: A hi swona. swiboho leswi swiendliwaka hi tikomiti ta wadi a swibohieka tikhansele na vamhasipala. Hikokwalaho ka ku tinyiketela eka ku tirhela vanhu, mavonele ya tikomiti ta wadi ya ta tekeriwa enhlokweni.
Xivutiso: Xana swirho swa tikomiti ta wadi swa hakeriwa eka mintirho ya swona ke?
Nhlamulo: A hi swona. a va hakeriwa eka mintirho ya vona kambe swo fana na swo famba na swakudya swi fanele swi langutisiwa.
Xivutiso: Xana tikomiti ta wadi tinga ya eka vamhasipala ti yisa swirilo swa tona?
Nhlamulo: A hi swona. swirilo swa tikomiti ta wadiswihundza hi le ka khanselara wa wadi loyi a nga ta swiyisa eka xipikara xa hofisi.
Xivutiso: Ku humelela yini loko mukhanselara wa wadi a nga byeli xipikara xa hofisi leswi tikomiti ta wadi tilavaka leswaku xipikara xi swi tiva?
Nhlamulo: Eka xiyimo lexi, komiti ya wadi yi nga teka xiboho xo vulavula na hofisi ya xipikara hi yoxe hi mayelana na ku pfumaleka ka nseketelo wa wadi. Xipikara xita vulavula na mukhanselara wa wadi hi mhaka leyi xi tlhela xiendla leswaku mukhanselara wa wadi a twisisa ntirho wa yena wo endla leswaku xipikara xi byeriwa xinwana na xinwana mayelana na tikomiti ta tiwadi?
Xivutiso: Xana tikomiti ta wadi hi yona ndlela yi ri yoxe leyivanhu va nga va ku na vutihlamuleriha yona eka swiboho swa khansele?
Nhlamulo: Ahi swona. ku na tindlela tinwana, xikombiso, nhlengeletano kumbe xivijo xa timhaka to hambana hambana to fana na mpimanyeto wa lembe. Tikomiti ta waditifanele tiendla leswaku vaaka tiko na tiwadi ta vona va tiva kumbe ku lemukisiwa hitindlela leti?
Xivutiso: Xana tikomiti ta waditinga nghenelela eka swilo swo fana na ku khoma swivilelo kumbe ku teka swiboho eka vaaka tiko?
Nhlamulo: Hi swona . Tikomiti ta waditinga va na nkoka eka ku pfuna mukhanselara wa wadi kuteka swiboho, kumbe ku hlamula swivutiso tanihi loko swirho swa tikomiti ta wadiva rina ku twisisa ku kulukumba ka timhaka ta tiko.
Hofisi ya xipikara na tikhanselara ta waditina nkoka loko swifika eka ku hlawula. I mfanelo ya khanselara wa wadi ku rhamba nhlengeletano yo hlawula swirho swa tikomiti ta wadi. Nhlengeletano leyi yi vuriwa nhlengeletano ya vahlawuri. Hofisi ya xipikara yi ta rhangela nhlawulo ku endlela leswaku wu tiyimela . Tikomiti ta tiwaditinga va na kwolomu ka khume- ra swirho. Hi lowu nongonoko wa swilo leswi swi faneleke ku endliwa loko ku tilulamiseriwa nhlawulo wa swirho swa tikomiti ta tiwadi.
Xitsundzuxo: Ku nga se yiwa emahlweni ku rhambiwa nhlengeletano yo hlawula swirho swa tikomiti ta wadi, u komberiwa ku hlaya mfumo wa muganga: nawu wa xivumbeko xa vamhasipala, 1998 na switsundzuxo swa rixaka swa tikomiti ta tiwadi, 2005. Hinkwawo matsalwa lawa ya na swo tala hi mayelana na nhlawulo. Buku ya rixaka ya tikomiti ta tiwadi(dplg andGTZ2005) ti ta ku nyika switsundzuxo swa nkoka eka endlelo ra nhlawulo.
A tirha na hofisi ya xipikara ku kumisisa sikuro endla nhlengeletano yo hlawula swirho swa tikomiti ta tiwadi.
Kumisisa siku, nkarhi na ndhawu ya nhlengeletano ya vahlawuri.
Endla leswaku vaaka tiko va fikelela ndhawu , xikombiso, swo famba swi fanele swiva kona . Hi le tlhelo rinwana kuma ndhawu leyi yinga ekusuhina vo tala. U fanele a thlela a hleketelela vanhu lava va vabyaka kumbe lava va nga na vutsoniwa, ndhawu leyi yi ta fikeleriwa hivanhu hinkwavo ke?
Endla leswaku switulu swa lulamisiwa swa nhlengeletano ngopfu-ngopfu swa vanhu lavakalu.
Tivisa wunwana na wunwana (i. e vahlawuri) siku, nkarhi, ndhawu na xikongomelo xa nhlengeletano: Vekela switiviso eka layiburari ya muganga, tiklinikina swikolo, hangalasa switiviso eka phepha ra le mugangeni u thlela u tirhisa xiyani-moya xa vaaka tiko ku endla switiviso. Hofisi ya xipikara yi ta nyika tihakelo ta xinavetisi?
Endla leswaku vanhu hinkwavo va va na vutivihimaendlelo ya nhlawulo lawa mhasipala wu ma tirhisaka. Hofisi ya xipikara yi ta fambisa nhlawulo kambe khanselara wa wadi na swirho swa komitiva fanele va tiva maendlelo.
Lulamisa munhu wo toloka loko swi fanerile.
Ku va na rhijisitara ra manghenelo ra nhlengeletano ya vahlawuri ri tlhela ri sayiniwa leswaku maendlelo ya nhlawulo ya ta kamberiwa.
Hlamusela nkoka na mfanelo wa tikomiti ta tiwadi na swirho swa tona eka nhlengeletano.
Hlamusela nhlawulo eka lava va nga nghenelela. Nawu wu nyika mpfumelelo wo langha na leka swiyinge swinwana swa misava ku hlawula swirho. Xikombiso, swirho swi fanele swiyimela ntlawa wo karhilowu swiwu tsakelaka, ngopfu-ngopfu vana lava ntsongo, kumbe timhaka ta rihanyu. Komiti yi fanele yiva na makame nthlanu wa tiphesente ta swirho swa vavasati. mhasipala wunwana na wun?
Ku kombela ku hlawuriwa hi swirho swa komitina lava va seketelaka ku hlawuriwa.
Hlaya tivhoti u tlhela u tivisa mbuyelo.
Endla leswaku valangi na vaseketeri va sayina fomo leyi yinga fanela.
Endla leswaku swirho swa komiti ya wadi leswi nga hlawuriwa va lemukisiwa hi ti mfanelo ta vona va thlela va sayina fomo leyi yinga fanela.
Switsundzuxo: Switsundzuxo swa khanselara ya wadivitana nhlengeletano yo sungula ya vahlawuriwa lavantshwa va komiti ya wadiswirho swi nga se hangalaka eka nhlengeletano ya vahlawuri, Swa tika ku endla tinhlengeletano na vanhu vo tala, ngopfu-ngopfu loko u fanele ku tihlanganisa na vona hiwunwe wunwe. Hikokwalaho ka yini kuri loko vanhu va tile hi xitalo eka nhlengeletano ku nga lulamisiwi timhaka ta nhlengeletano leyi yinga ta landzela hi nkarhi wolowo?
Xivutiso: Xana ku na tindlela to pfala swivandla swa mintirho eka komiti ya wadi?
Hlamulo: Ina. maendlelo ya kona ma ya hileswaku i ntirho wa njhani. Switsundzuxo swa rixaka swa tikomiti ta tiwadi, 2005 kumbe mfumo wa muganga: Nawu wa xivumbeko xa vamhasipala, 1998 yi hlamusela maendlelo.
Xivutiso: Xana ku nga va na swivangelo swinwana leswi nga endlaka leswaku xirho xa komiti ya wadi xi susiwa?
Nhlmulo: Ina . L oko xirho xi kumekile xi nga ri kona eka tinhlengeletano tinharhu kumbe ku tlula xi nga tekanga livhi, kumbe xitekile livhi, kambe xi nga vangi kona eka tinhlengeletano ta ntsevu kumbe ku tlula, xirho xexo xi nga susiwa.
Xivutiso: Ku humelela yini loko xirho xa komiti ya wadi xi suka xiya eka wadi yinwana?
Nhlamulo: Xirho xexo xifanele ku tshika ntirho, tanihi loko a ta va muvhoti eka wadi ku va a ta kota ku va eka komiti ya wadi leyi a yaka eka yona.
Loko swirho hinkwaswo swa tikomiti ta tiwadiswihlawuriwile, hinkwavo va fanele va nghenela vuleteri bya mintirho ya vona leyintshwa. Mukhanselara wa wadi na yena u fanele a nghenela vuleteri lebyi tanihi mutshama xitulu wa komiti, Tihlanganisi na hofisi ya xipikara ku kumisisa laha vuleteri byi khomeriwaka kona..
U ta dyondza hi milawu leyi yi nga yona ya ntiyiso ya tikomiti ta tiwadi. Loko u nga tivi milawu leyi, u ta hetelela u endla swilo leswi swi nga ri ki enawini.
U ta lavisisa milawu na tindlela leti nga ku pfunaka eka matirhelo ya tikomiti ta tiwadi.
U ta lavisisa na leswi tikhansele titirhisaka swona.
U ta lavisisa na tindlela to fambisa tinhlengeletano, leswi swi nga na nkoka hi kuva u kota ku nghenelela hi xitalo eka tinhlengeletano.
U ta kumisisa hita mahanyelo ya swirho swa tikomiti ta tiwadi, leswi swi nga ta ku tsundzuxa hita mahanyelo lamanene tanihi xirho xa komiti.
U ta kumisisa hita matimba na mintirho ya tikomiti ta tiwadi. leswi i swa nkoka tanihi loko swita pfuna eka ku tiva leswaku ntirho wa wena hi wihi tanihi xirho xa komiti.
Goza ra vunhungu: Ku tilulamisela nhlengeletano yo sungula ya tikomiti ta tiwadi-switsundzuxo swin?
Lowu i nxaxamelo wa mavito lowu nga edleriwa ku pfuna mukhanselara wa wadi leswaku i mani mutshama xitulu wa komiti ya wadi, ku tilulamisela nhlengeletano yo sungula. Loko komiti yi hlanganile, va hlawurile na matsalana, munhu loyi u ta pfuna khanselara ku fambisa vutshama xitulu. Loko khanselara wa wadi a tilulamisela tanihi mutshama xitulu, swita olova ku nyika mintirho na ti mfanelo eka swirho leswinwana swa komiti, na nhlengeletano hinkwayo yi ta famba kahle?
Khanselara wa wadi a nga tirhisa nxaxamelo lowu ku endla leswaku nhlengeletano yo sungula ya lulamisiwa.
Xana u langutisile na ku buka ndhawu ya tinhlengeletano ta tikomiti ta tiwadi Tsundzuka leswaku ndhawu leyi a yi fanelanga ku va ya xihundla , ku fana na kaya, yi fanele yiva ndhawu leyi vanhu va yi tivaka ngopfu i xilaveko lexi nga ehansika nawu?
Xana u lulamisile mpfapfarhuto wa nhlengeletano ya lembe, lowu wu nga nxaxamelo wa tinhlengeletano ta lembe na masiku ya tona , nkarhina ndhawu Nxaxamelo lowu wu fanele wu katsa tinhlengeletano ta tikomiti ta tiwadi na tinhlengeletano ta vahlawuri yi tlhela yi pfuna ku endla leswaku swirho swa komiti swi pulana swa lembe lerira ha taka?
Xana ku na ntlawa wa swilo swo fana na mahungu ku suka eka hofisi ya xipikara Leswi swi katsa milawu ya ntiyiso na switsundzuxo , xikanwe na swiviko swa swilaveko xik. rhijisitara ra manghenelo?
Xana u lulamisile makanelwa ya nhlengeletano leyiya ha taka langutisa magoza ya khume na khume nwe swa nkoka wa matsalana na switsundzuxo swo fambisa nhlengeletano?
Xana u humelerisile nxaxamelo wa ti mfanelo ta tindzawulo (kumbe tindhawu to hlawuleka ta ntirho) ku burisana na komiti ya wadi?
Xana u tekerile enhlokwenisikura nhlengeletano ku humesa pulani ya lembe ya migingiriko?
Swivutiso swa nkarhi hinkwawo.
Xivutiso: I tinhlengeletano ta njhani leti tikomiti ta tiwadi tifaneleke ku tirhamba kumbe ku tikhoma?
Nhlamulo: Ku na tinxaka tinharhu ta tinhlengeletano leti tikomiti ta tiwadi tilanguteriwaka ku tilulamisa. Tinhlengeletano leti ti ta endliwa hi ku twanana na mukhanselara wa wadi.
Tinhlengeletano ta tikomiti ta tiwadi i leti i tinhlengeletano ta nkarhi hinkwawo ta swirho swa tikomiti ta tiwadi. Ti fanele tikhomiwa minkarhi hinkwayo ku endlela leswaku tikomiti ta tiwadi tipulana hi ndlela yo pfuna swinene. Tifanele tikhomiwa ku ringana ka ntsevu hi lembe. Tinhlengeletano to tala ta nkarhi hinkwawo, ku fana na tinhlengeletano ta nhweti yinwana na yinwana ta amukeriwa, ku endlela leswaku tikomiti ta tiwadi tiva na nkarhiwo tala wo langutisana na swilo swo hambana-hambana leswi ti lavaka ku swi endla?
Tinhlengeletano ta vahlawuri. Leti i tinhlengeletano exikarhi ka tikhanselara ta tiwadi na vahlawuri, lava ku nga vaaka tiko. Tinhlengeletano leti ti ta pfuna tikhanselara ta tiwadi na tikomiti ta tiwadi ku twisisa swilaveko swa vaaka tiko. Minkarhi ya tinhlengeletano ta vahlawuri yi fanele yi lulamisiwa hi nkarhi tanihi xiphemu xa nhlengeletano ya lembe. Lowu i nkarhi wo rhamba swirho swa vamhasipala kambe varhangeriva mavandla ya tipolitiki ku vulavula na vahlawuri hi timhaka ta miganga, na ku nyika mahungu mayelana na matirhelo ya vamhasipala.
Tinhlengeletano to hlawuleka i tinhlengeletano leti rhambiwa loko ku ri na swilaveko swo karhi, xikombiso. Loko ku rina timhaka ta nkoka leti vaaka tiko va nga na swivilelo ha tona va tlhela va lava ku burisana na khanselara kumbe mhasipala hi tona.
Goza ra vunkaye: Nhlengeletano yo sungula ya komiti ya wadi.
Hlawula swirho eka swiyimo. Ku fanele ku va na matsalana ku tlhele ku tekiwa xiboho xa loko ku ta laveka mukhomiwa mali (langutisa goza ra vukhume- xa ntirho wa matsalana).
Komiti yi fanele yi titivisa no avelana leswiva lavaka ku swi fikelela tanihi swirho swa komiti ya wadi.
Kombela matsalana ku tumbuluxa nxaxamelo wa vutihlanganisiwa swirho swa tikomiti ta tiwadi a tlhela a nyika wunwana na wunwana kopi?
Ku katsa na ntlawa, burisana ni matlhelo mitwanana hi mahanyelo ya le tinhlengeletanini, ku katsa na swilaveko swa swihundla, nkarhi wunwana timhaka ta nkoka ti ta vulavuriwa eka tikomiti ta tiwadi. Swirho hinkwaswo swi fanele swi twanana leswaku timhaka swi ta tivulavula njhani na vahlawuri. Ahi swa nkoka ku hlamusela hinkwaswo eka munhu unwana na unwana?
Vulavula na hi tinhlengeletano ta lembe leswaku ti ta va rini ku vona leswaku ku nga fikeleriwa ntwanano wa leswaku i tinhlngeletano ta njhani leti faneleke ku khomiwa naswona rini.
Endla nhlengeletano ku humesa pulani ya lembe. Ku nga va nhlengeletano yo hlawuleka ya komiti, kumbe nhlengeletano ya nkarhi hinkwawo ya komiti.
Phakela switulu, xik. tindlu, nhlayiso wa rihanyo na vaaki, nhluvukiso wa ikhonimi ya muganga. Xitulu swi vula ntsena, vutihlamuleri, vutihlanganisi no tirha eka ndhawu yo karhi leyi tsakeriwaka?
Matsalana wa komiti ya wadi u na ntirho lowu wu landzelaka.
U pfuna ku lulamisa makanelwa, matsalana u fanele a vutisa swirho swa komiti ya wadi swilo leswi a faneleke ku swi nghenisa eka makanelwa ya tinhlengeletano hinkwato.
U fanele a vulavurisana na mutshama xitulu hi makanelwa ku twanana hi vundzeni a nga si rhumela eka swirho swinwana. Tsundzuka, mutshama xitulu wa komiti i khanselara wa wadi, hi yena a nga na vutihlamuleri byo hetelela eka leswi swi nga eka makanelwa?
Hi ku landzelela ku pfumeleriwa ka makanelwa, ku ya nyika swirho swa komiti ya wadi eka tinhlengeletano.
Ku va matsalana eka tinhlengeletano hinkwato leti nga rhambiwa hi mutshama xitulu na komiti wa wadi. Makanelwa i tsalwa leri nga na leswi swi nga humelela eka nhlengeletano, ri katsa mbulavulo wa nhloko mhaka yinwana na yinwana, swiboho leswi komiti yi nga swi endla, na goza leri nga tekiwaka ku tirhisa swiboho leswi?
Ku endla leswaku makanelwa ya phakeriwa swirho hinkwaswo, ya tlhela ya fayiriwa, tivekiwa endhawini ya vuhlayiseki. Tsundzuka, makanelwa i tsalwa ra nawu ra nhlengeletano, i swa nkoka leswaku tivekiwa laha tinga ta hlayiseka. Vanhu va tala ku langutisa makanelwa ya tinhlengeletano ku kambele swiboho leswi swi nga tekiwa.
Nyika matsala ni timhaka leti nga eka xibukwana lexixi nga ya ntirho wa matsalana. A nga fambisa ku yini nhlengeletano na khopi ya makanelwa.
Goza ra vukhume-n?
Tivisa nkarhi na ndhawu ya nhlengeletano ka ha ri na nkarhi. Matsalana hi yena a nga na mfanelo yo endla leswi.
Lulamisa makanelwa nhlengeletano yi nga si va kona. Lowu i ntirho wa mutshama xitulu na matsalana (langutisa goza ra vukhume- mayelana na ntirho wa matsalana).
Nyika swirho swa komiti ya makanelwa nhlengeletano yi nga si va kona leswaku swi tiva ku leswaku ku ya vulavuriwa hi yini va ta kota ku tilulamisela. Nkarhi wunwana ku nga laveka leswaku ku va na xiviko xo hlawuleka eka xiyenge xa ndzawulo, loko mukhomi wa xitulu a swi tiva, a nga tihlanganisa na vaaka tiko hi mhaka leyi kutani a vikela komiti?
Mutshama xitulu u ta pfula nhlengeletano, kutani a landzelela makanelwa hi magoza ya wona.
Ku tsariwa ehansi mavito ya lava va nga kona.
Ku tsariwa ehansiku kombela ku khomeriwa kumbe ku rivaleriwa ka lava va nga tsandzeka ku va kona. (swirho swa komitiva fanele va tivisa swirho kulobye loko va ta tsandzeka ku va kona eka nhlengeletano. Leswi hi leswi swi vuriwaka ku kombela ku khomeriwa kumbe ku rivaleriwa).
Kambela makanelwa leswaku hi rona tsalwa ra nkoka ra nhlengeletano leyi hundzeke. Unwana na unwana u fanele a pfumela leswaku makanelwa i ya nkoka tanihi loko ku ri tsalwa ra nawu ra nhlengeletano?
Timhaka leti ku nga vulavuriwa hi tona eka nhlengeletano leyi yinga hundza- Xiphemu lexi xi katsa timhaka leti ku nga vulavuriwa hi tona eka nhlengeletano yo hetelela, leti swirho swa komiti swi faneleke va vikela vanhu. U nga kota ku vona ku tumbuluka ka timhaka hi ku langutisa magoza lawa va faneleke ku ma teka.
Ku rhumele mapapila. Lawa i mapapila lawa ya yaka eka komiti kumbe lawa ya rhumeriwaka hi komiti. Xiphemu xinwana na xinwana xa papila xifanele xi tsariwa hi komiti hikokwalaho ka ku va xi rhumeriwa ehandle ematshanwini ya munhu?
Swiphemu swinwana swa makanelwa, Xik. IDP, mpimanyeto wa mhasipala, matirhelo na vufambisi bya vamhasipala, tiphurojeke ta miganga ta nhluvukiso. Unwana wa swirho swa komiti u fanele a tivisa a tlhela a sungula mbhurisano. Xiviko xifanele xikatsa manghenelo ya mhaka (I yini, u nghenelele eka yini, hikokwalaho ka yini u nghenelela) hi rihi goza leri ri nga tekiwa na swilaveko leswi swa ha lavaka ku endliwa hi swihi?
Tsundzuka leswaku swi na nkoka ku va swirho swa komiti swi hoxa xandla eka tinhlengeletano, mutshama xitulu a nga fanelangi ku va yena a kumeka a ri karhi a vulavula a ri yexe. Ntirho wa mutshama xitulu i ku komba swirho ndlela hi ku ya himakanelwa ku endlela ku kota ku fikelela swikongomelo swa komiti. Mutshama xitulu u fana na mufambisi eka bende ku nga ri munhu loyi a yimbelelaka a ri yexe.
Endzhaka ka mbulavulo, mutshama xitulu u fanele ku vona leswaku xiboho xa fikeleriwa. Loko swi endleka wunwana a nga nyikiwa mfanelo yo teka goza ematshanwini ya komiti?
Goza ra vukhume mbirhi: Ku va mutshama xitulu wa nhlengeletano, switsundzuxo swinwana swa ku va mutshama xitulu?
Loko u ri mutshama xitulu a wu fanelangi ku vulavula ngopfu, u yingisela leswi vanwana va swi vulaka u tlhela u vona leswaku a va humi eka makanelwa?
Tsala ehansi minkutlunyo ta nkoka leti nga humesiwa hi nkarhi wa mbhurisano.
Katsakanya minkutlunyo ya nkoka eku heteleleni ka xiphemu xinwana na xinwana xa makanelwa?
Endla leswaku eka nhlengeletano ku va na ku rhula, leswi swi vula leswaku swi vulavuri swa hloniphiwa, vanhu ava vulavuli kumbe ku hleka hi nkarhiwa nhlengeletano kumbe va va na vuvulavu ri bya vona.
Khomelelani eka nkarhi lowu nga vekiwa eka makanelwa.
Mi tlhela mi ringeta ku heta hi nkarhi.
Tikomiti ti ta laveka ku tihlanganisa na hofisi ya xipikara eka mhasipala ku kumisisa hi swilaveko swa swiviko, ku katsa na masiku yo hetelela ya swiviko. Leswi swita va swa nhweti yinwana na yinwana, siku ro hetelela rita va ra ravuntlhanu wo hetelela wa nhweti?
Xipikara xa hofisi xi ta va na switsundzuxo swo tsariwa swa xiviko. Fomo ya switsundzuxo, leyi u nga yi tataka ku tlula ku tana fomo ya xivumbeko xa wena. Swa pfuna hi kuva u ta tiva leswaku u endlile hinkwaswo leswi lavekaka.
Loko ku nga rina fomo ya switsundzuxo, hi leyi yin?
Timhaka leti nga vulavuriwa eka komiti ya wadi, eka nhlengeletano ya vahlawuri kumbe yo hlawuleka swilongoloxi ku ya hi tinomboro.
Makanelo ya tinhlamulo na swibumabumelo swi longoloxiwi ku ya hi tinomboro.
Timhaka leti nga vulavuriwa tihela tilongoloxi ku ya hi tinomboro.
Tiphurojeke leti nga hela kumbe leti ta ha lavaka ku sunguriwa tilongoloxi ku ya hi tinomboro.
Leswi swi nga pulaniwa eka tinhweti tinharhu leti ta ha taka swilongoloxi ku ya hi tinomboro?
Leswi hi swona swo sungula leswi komiti ya wadi yi nga swi endlaka. Swi nga pfuna ku aka vunwe, swi tlhela swi pfuna eka ku twisisa hita wadi ya wena?
Ku endla vuxokoxoko bya wadi swi nga va swa nkoka.
Hi leyi nhlamuselo yo endla leswaku u sungula.
Ntlawa wa vukhale, rimbewu, muxaka wa ntirho.
Xana mahungu lawa ndzima kumisa ku yini?
Mhasipala wu ta nyika mahungu yo fana na mintlawa ya malembe. Mukhanselara wa wadi u ta kombela ku suka eka hofisi ya xipikara.
Maphorisa ma nga nyika nhlayo ya vugevenga, loko ku rina xibedlele kumbe tkliliniki endhawini ya nwina minga kuma mahungu ya rihanyu.
U nga lavisisa leswaku vanhu va hleketa yini hi tinhlengeletano ta vahlawuri, kumbe tinhlengeletano ta mintlawa yintsongo ya vanhu eka wadi, kumbe mbalango wo olova wa vaaka tiko kumbe mbulavulo na vanghana.
Hi swihi switirhisiwa leswi nga kona ewadini?
Switirhisiwa swa muganga swo fana na swikolo, tikliniki, swibedlhele, maphorisa na tiambulese na swinwana?
Hi swihi swinwana leswi humelelaka etikweni?
Endla nxaxamelo wa minhlangano ya tiko; eyi ku nga yona ya nkoka eka tikomiti ta tiwadi. Vakhumbhekiswi vula vanhu kumbe vayimeri va ntlawa, lava va nga na ku tsakela ko karhi, kumbe lava va nga na vutivi, kumbe lava va tekelaka enhlokweni leswi mi swi endlaka eka komiti ya wadi?
Xana vatirhi vo hluvukisa tiko va kona ewadini ya nwina?
Langutisa vatirhi vo hluvukisa tiko ewadiniya wena u hlangana na vona ku fananisa, leswi swi katsaka loko kumbe vatirhi vo hluvukisa va nga nyika nseketelo hi le tlhelo ra matirhelo kumbe vutsalani eka wadi ya nwina.
U nga tirhisa nxaxamelo lowu ku ku pfuna ku lulamisa tindhawu ta vakhumbheki.
Minhlangano ya mintlangu kumbe tiforamu.
Xivutiso: Hikokwalaho ka yini swi ri na nkoka ku hluvukisa vuxokoxoko bya wadi?
Nhlamulo: Tanihi khanselara wa wadi na komiti ya wadi, u nga vana matimba loko u tiva muganga wa wena hi vuenti. Tsundzuka, u kona ku yimela wadi ya wena. U nge swi endlile swi loko u nga swi tivi leswaku i va maniva tshamaka ewadini ya wena, timhaka na swilaveko swa vona hi swihi, leswi va lavaka leswaku komiti yi va endlela swona , muako, mapatu na swinwana swi endla wadi ya wena. Leswi swi katsa ku va na vutivi byo enta hi minhlangano ya vaaka tiko na switirhisiwa swa miganga swo fana na mabindzu ya le migangeni na timbala ta mintlangu. U ta hlamala loko u kumisisa?
Xivutiso: Xana komiti ya wadi yi nga tirhisa njhani mahungu lawa?
Nhlamulo: Komiti ya wadi yi nga tirhisa eku humeleriseni ka pulani ya lembe. Mi ta pulana kahle matlhelo mi nghenelela hi xitalo eka mimbulavulo ya tipholisi ta khansele na minongonoko kumbe tiphurojeke hi kuva u tiva ngopfu hi muganga wa wena ku tlula vanhu hinkwavo.
Tikomiti ta wadi ti fanele ku va na pulani ya lembe leyi yi kombisaka leswaku hi swilaveko swo sungula, na leswi yi langutelaka ku swi fikelela . Leswi swi ta pfuna ku vona loko ku fikeleriwile leswi a swi fanele ku fikeleriwa. Swi ta tlhela swi pfuna eka ku vikela mhasipala, tanihi loko ku ta vikiwa nhweti yinwana na yinwana ehenhla ka pulani?
I ndlela ya kahle ku pulana nhlengeletano yo hlawuleka hi xihatla ku humesa pulani ya lembe. Endla leswaku pulani ya wena yi va ya ntiyiso yi tlhele yi fikeleleka.
Tekela leswi landzelaka enhlokweni loko u endla pulani ya lembe.
Masiku lawa mhasipala wu nga ta endla vutihlanganisi laha u nga ta va na ku navela ku nghenelela ku fana na leka pulani ya nhluvukiso na vuhlanganisi (IDP)na mpimanyeto wa lembe.
Timhaka ta nkoka ta le tikweni Komiti ya wadi yi nga endla yini ku pfuna Na swona u ta swi endla rini?
Hi tihi tiphurojeke leti komiti ya wadi yi lavaka ku ti sungula Tekela enhlokweni swilo swo fana na tiphurojeke ta nhluvukiso wa muganga, ku letela vahlayisi va le makaya Xana hi nga endla tiphurojeke leti na minhlangano yinwana ya le tikweni?
Hi tihi tiforamu ta muganga, xikombiso, rihanyu kumbe minhlangano ya miganga, xana komiti ya wadi ya swilava ku yimeriwa.
Hi yihi minhlangano ya miganga kumbe tindzawulo ta vamhasipala lava hi nga yi vitanaka leswaku yi ta endla vuyimeri eka komiti ya wadi kumbe eka nhlengeletano ya vahlawuri?
Hi swihi swirho swa komiti ya wadi leswi nga nyikiwaka mfanelo yo endla ntirho?
Hi wahi masiku yo hetelela yaka endla ntirho?
Hi wihi ntirho wa xihatla lowu hi lavaka ku sungula hi wu endla Hi wihi lowu nga yimaka nkarhi wo leha nyana?
Pulani yi fanele yi ri leyi oloveke yi tlhele yi va leyi yinga cinciwaka ku ya hi swilaveko.
Endla leswaku tiphurojeke leti u lavaka ku tiendla tiyelana kumbe ku fana na ta (IDP) loko tiphurojeke ta wena ti nga fani na ta (IDP) u ta vona leswaku vaaka tiko a va titsakeli. Kumbe mhasipala a wu nge tiseketeli loko mi ri karhi mi tiendla. Langutisa goza ra vukhume-nkombo hi swo tala mayelana na (IDP).
Tsundzuka leswaku pulani yi fanele yi fikeleleka. I swa nkoka ku endla swilo swintsongo kahle ku nga ri na ku endla swo tala hi ndlela yo ka yi nga ri kahle.
Hi wihi nseketelo lowu vamhasipala ti nga na wona eka tikomiti ta wadi?
Nseketelo wa vamhasipala eka tikomiti ta wasi wu ta ya hi swi tirhisiwa leswi mhasipala wu nga na swona. Vamhasipala tinwana tina mali yo tala ku hundza tinwana leswi swi ta vana ku onha eka leswi swi nga ta fikeleriwa. Hofisi ya xipikara yi ta ku byela switirhisiwa leswi nga kona, kambe langutisa nxaxamelo lowu wu nga laha hansi ku sungula?
Hi lowu nxaxamelo wa swilo leswi u nga vutisaka mhasipala hi wona.
Tikhopi ta milawu, switsundzuxo swa rixaka na tipholisi ta khansele eka ku nghenelela ka vanhu na tikomiti ta wadi.
Khopi ya xiyimo xa rihanyu xa wadi, ku pfuneta ku hlengeleta vuxokoxoko bya wadi.
Khopi ya mhasipala ya pulani ya vuhlanganisi na ya nhluvukiso.
Matirhelo na vufambisi bya mhasipala.
Nkatsakanyo wa mpimanyeto wa mhasipala.
Mahungu ya swiviko na maendlelo.
Masiku na minkarhi ya vuleteri bya ntirho.
Mahungu ya vuleteribyinwana bya tikomiti ta wadi?
Mahungu yo phakela mpimanyeto na tipholisi ta tihakelo ta timali ta tikomiti ta wadi.
Goza ra vukhume-nkombo Xana (IDP) i yini?
Vamhasipala hinkwavo va laveka ku lulamisa (IDP)leswaku yi ta kombisa swilaveko swo sungula swa ndhawu. (IDP)yi va kona ku ringana malembe ya ntlhanu, yi tlhela yi kambisisiwa lembe rinwana na rinwana. (IDP) yi endla leswaku switirhisiwa swa mhasipala swi tirhisiwa hi ndlela leyinene, leswi ku faneriweke ku sungula hi swona xik. (ku pfuna tindhawu leti nga talela hi vusiwana) Ku kuma timali eka swiyenge swinwana swa mfumo, na ku andzisa ku nghenelela ka vaaka tiko?
Tikomiti ta wadi ti nghenelerisa ku yini eka (IDP)?
Vayimeri va komiti ya wadi va nga va eka foramu ya vayimeri va (IDP). Foramu leyi i nkarhi wa lava khumbhekaka ku va va yimela swilaveko swa vahlawuri. Yi nyika mbulavurisano, ku kanerisana na ku teka swiboho exikarhi ka vanhu na mhasipala, ku va na ku vulavurisana na ku nyika nkarhi wo kombela ku pulaniwa na ku tirhisiwa ka (IDP) hi tikomiti ta tiwadi.
Ndzi nga yi kumisa ku yini khopi ya (IDP)?
Khanselara wa wadi u na kopi, loko a rihava, u nga tihlanganisa na hofisi ya mufambisiwa mhasipala kumbe hofisi ya xipikara. Mhasipala wu ta nyika vuleteri bya (IDP) Komiti ya wadi yi ta lavisisa hi vuenti ku suka eka hofisi ya xipikara.
Goza ra vukhume-nhungu: Mpimanyeto wa lembe.
Mpimanyeto i pulani ya timali. Yi kombisa migingiriko ya lembe ximali leri ra ha taka . Hikuva yi hlamusela minxavo, madurhelo ya swilo leswi na ku tumbuluka ka ka mali yo hakela swikweleti. L embe ximalira vamhasipalata Afrika Dzonga risukela eka sikuro sungula ra mawuwanieka lembe rinwana na rinwana ku fikela eka sikuro hetelela ra khotavuxika ra lembe lerilandzelaka. Khansele yifanele yipfumelela mpimanyeto ku nga se sungula lembe lerintshwa ra ximali, Endzhaka ka ku pulana na ku tihlanganisa na tikomiti ta wadi na mintlawa ya vakhumbhekietikweni. Loko tikomiti ta waditinghenelela eka ku teka xiboho xa leswaku mhasipala wu fanele wu tirhisa malimuni, naswona eka tiphurojeketihileswi swita vula leswaku wadiyi ta vuyeriwa?
Mpimanyeto wu kambisisiwa lembe hinkwaro ku langutisa mali leyi yi nghenaka na leyi yi nga tirha eka mpimanyeto. Xikombiso: loko mali ya tihakelo leyi nga laviwa yo va ehansika leyi yinga hleketeleriwa, tirhiselo ra mali ri ta va ehansi.
Tikomiti ta wadi ti fanele ti lavisisa nkarhi wo hetelela wa mpimanyeto, na leswaku tinhlengeletano ti ta endliwa rini.
u fanele u vutisa loko ku ri na vuleteri bya mpimanyeto ku pfuna ku hoxa xandla eka mpimanyeto.
Goza ra vukhume-nkaye: Maendlelo ya vufambisi.
Kumisisa loko mhasipala wa wena wu endlile matirhelo ya vufambisi.
Ku pulana: Tirha na khanselara wa wena na minhlangano ya miganga ku langutisa swilaveko swo sungula, tlhela u endla leswaku swilaveko leswi swa katsiwa eka mpimanyeto.
Ku landzelerisa no vuyiseriwa mahungu: Endla leswaku ku vana swiviko swa nkarhi hinkwawo swa tiphurojeke ta mhasipala na mintirho ya komiti ya wadi na le ka tinhlengeletano ta vanhu leswaku mi byela vanhu hi leswaku swilo swi famba njhani na swiphiqo. Humesa mavonele yo antswisa, loko swi endleka, kuma vaaka tiko va nghenelela leswaku ntirho wu hela hi xihatla.
Ku langutisisa matirhelo ya lembe: Khansele yi fanele yi vika nkarhi hinkwawo eka komiti ya wadi na vaaka tiko eka ku langutisisa mpimanyeto na matirhelo, tanihi xiphemu xa tinhlengeletano ta tiko. Ku eengetela, loko komiti yi nga kumi swiviko swa nkarhi hinkwawo swa matirhelo ku suka eka khansele, tivisa Meyara leswaku komiti ya wadi yi langutela matirhelo yo antswa eka mfumo wa miganga wa xidemokrasi.
Tihlanganisi na hofisi ya mufambisiwa ya mhasipala ku kuma nxaxamelo wa vutihlanganisi u ngetelela eka xibukwana lexi.
Tihlanganisi na hofisi ya mufambisiwa mhasipala ku kuma nxaxamelo wa tiphurojeke na migingiriko kutani u ngetelela eka xibukwana lexi.
Makanelwa ya nhlengeletano.
Komiti ya wadi yi fanele yi vika ku ya hi pulani leyi landzelaka nhweti na nhweti. Swi ta pfuna ku endla leswaku munhu a tiva loko a fikelerile leswia lava ku swi fikelela epulanini ya yena. Swi ta tlhela swi pfuna xipikara ku tiva loko ku ri na timhaka tinwana leti a lavaka leswaku ti tirhiwa?
Xirho xa komiti ya wadi lexi nga na vutihlamuleri xi fanele ku vika xiyimo xa phurojeke eka tinhlengeletano ta tikomiti ta tiwadi.