Munisipaliteite se beleggings by VBS wás ‘onregmatig’ – OBDie Openbare Beskermer (OB) het haar bevindings oor ŉ ondersoek na altesame 14 munisipaliteite wat beleggings in die nou geslote VBS Bank gemaak het, Woensdag bekend gemaak – en bevind dit was inderdaad onregmatig. Die OB het die ondersoek na bewerings van wangedrag en wanbestuur by munisipaliteite in Limpopo, Noordwes en Gauteng op eie inisiatief gedoen. Die OB het nie jurisdiksie oor private maatskappye – soos wat VBS Mutual Bank is nie – en adv. Busisiwe Mkhwebane het vroeër gesê sy gaan nie die bank self ondersoek nie, maar wel of munisipaliteite wat daarin belê het moontlik enige oortredings begaan het. Die ondersoek is van stapel gestuur op grond van inligting wat deur die media onder die OB se aandag gekom het. Dit is gevolg deur die bekendmaking van ŉ forensiese verslag wat na die beweerde ongerymdhede by VBS gedoen is. Mkhwebane sê sedert 2018 is daar wyd berig oor die munisipaliteite se beleggings by VBS van groot bedrae geld wat eintlik vir dienslewering bestem was – en dat dit onvanpas en onregmatig was en gelei het tot die misbruik van staatsgeld. Die OB se ondersoek het gevolglik gefokus op die vraag of die munisipaliteite die staatsgeld wederregtelik by VBS belê het en indien wel, of die gedrag onvanpas was en op wanbestuur neerkom. Die munisipaliteite betrokke is: Limpopo: Makhado, Vhembe, Collins Chabane, Elias Motsoaeldi, Groter Giyani, Ephraim Mogale en Tubatse Fetakgomo. Noordwes: Madibeng, Mahikeng, Moretele, Dr. Ruth Segomotsi Mompati. Gauteng: Merafong, Wes-Rand. “Die ondersoek het bevestig dat die geïmpliseerde munisipaliteite onregmatig staatsgeld by VBS belê het,” het Mkhwebane bevind. Sy het ook die enorme bedrae geld genoem wat die munisipaliteite, waarvan talle steier onder finansiële probleme en gebrekkige dienslewering, genoem. Dís wat plaaslike owerhede onregmatig by VBS belê het (en verloor): Mkhwebane sê die beleggings was ŉ skending van die bepalings van die Wet op die Bestuur van Munisipale Finansies, regulasies oor munisipale beleggings en beleid wat dié plaaslike owerhede se beleggings bestuur. “Die geld wat verloor is kon gebruik geword het om dienslewering in die gemeenskappe te verbeter,” sê die OB. Mkhwebane beveel in haar verslag aan dat die munisipale bestuurders by die betrokke owerhede verseker dat amptenare wat beleggings hanteer binne 90 dae opleiding ontvang en werksessies oor tersaaklike wetgewing, regulasies en beleid oor munisipale beleggings bywoon. Hulle moet ook kwartaalliks aan die raad terugvoer gee oor die status van beleggings, moet verseker dat gereelde oudits gedoen word en terugvoer gee oor die inwerkingstelling van remediërende stappe wat die OB voorstel. Speakers van die onderskeie munisipaliteite moet op hul beurt verseker dat kwartaallikse verslae aan die aanspreeklike LUR’e en provinsiale tesourie voorgelê word oor die remediërende stappe wat gedoen word. Die provinsies moet ook gereeld verslae aan die direkteur-generaal van die nasionale tesourie gee oor die stappe wat gedoen word. Die Valke het sedert die ineenstorting van die bank verskeie inhegtenisnemings in verband met die skandaal gedoen.