DIE INTERPRETASIE VAN CHARLES E. IVES SE CONCORD SONATE VOLGENS SY ESSAYS BEFORE A SONATA - PDF
Download "DIE INTERPRETASIE VAN CHARLES E. IVES SE CONCORD SONATE VOLGENS SY ESSAYS BEFORE A SONATA"
1 DIE INTERPRETASIE VAN CHARLES E. IVES SE CONCORD SONATE VOLGENS SY ESSAYS BEFORE A SONATA Waldo Wilhelm Weyer Honneun B. Mus. Skripsie voorgel6 vir die gedeeltelike nakoming van die vereistes vir die graad Magister Musicae aan die Noordwes-Univeniteit, Potchefstroomkampus. Studieleier: Hulpstudieleier: Prof. B.M. Spies Mnr. P.J. van der Merwe 2004 Potchefstroom
2 Abstract The interpretation of Charles E. Ives' Concord Sonata according to his Essays before a sonata The Concod Sonata by Charles Edward lves ( ) concerns the musical representation of the writers R.W. Emerson, N. Hawthorne, Bronson and Louisa May Alcott, and H. Thoreau, who lived and worked in Concord, Massachusetts, during The composer has set out a detailed programme for the sonata in his Essays before a sonata to inform the interpreter as to what his impression of these writers entails. This programme also presents philosophical ideas to be realized musically and two questions are subsequently raised: How can the Essays assist the pianist to gain a better understanding of the programme? 0 What musical devices in the score can be associated with the programmatic ideas in the Essays? The aim of this study is to determine how the Essays before a sonata can enhance the performer's insight regarding the interpretation of the Concord Sonata. Ives' aesthetical ideas are linked with both the programme of the composition and the techniques used to realise it. The hypothesis holds that lves has mediated in his Essays before a sonata between an artistic and analytical approach to the Concord Sonata, especially where the abstract ideas of the programme are concerned. A model was developed to investigate lves' unique realization of the sonata form. In the course of the work he combined a cumulative structure and a crystallizing technique to issue in the most important theme. The "human-faith-melody" emerges fully in the third movement and becomes the transcendental tune in the last, played by a flute. Other musical devices incorporated in the model include lves' use of quotation, fragmentation, polistylistic writing, and the cyclic principle. His collage technique demonstrates the characteristics of the transcendental writers (i.e. quotation, reiteration, parody, aphorisms, rhetoric, a deep respect for and interest in nature, and an inherent heterogeneous style). This multi-dimensional writing constitutes a significant ambiguity that enables lves to communicate a philosophical message of the eminent and influential transcendental writers, which he revered.
3 INHOUDSOPGAWE bladsy Voorwoord Hoofstuk 1 Inleiding 1.1 Probleemstelling 1.2 Doelstellings Algemene doelstelling Spesifieke doelstellings 1.3 Sentrale teoretiese argument 1.4 Afbakening van die navorsingsveld 1.5 Metode van ondersoek 1.6 Tegniese aangeleenthede 1.7 Probleme tydens studie teegekom 1.8 Hoofstukindeling Hoofstuk 2 Charles lves en sy Essays before a sonata 2.1 Die Amerikaanse Transendentalisme 2.2 Programmusiek versus musikale vergestalting 2.3 Die artistieke idees van die Conwrd-skrywers "Emerson" "Hawthorne" "The Alwtts" 'Thoreau" 2.4 Samevatting Hoofstuk 3 Die Tweede Klaviersonate "Concord, Mass., " 3.1 Die ontstaansgeskiedenis van die Concord Sonate
4 INHOUDSOPGAWE (vervolg) bladsy 3.2 Die algemene stylkenmerke van die Concord Sonate Voorgestelde model vir die ontleding van die bewegings Samevatting 36 Hoofstuk 4 Emerson 4.1 Sonatestruktuur 4.2 Aanhalings 4.3 Fragmentering 4.4 Sikliese beginsel 4.5 Poli-stilistiese skryhvyse 4.6 Samevatting Hoofstuk 5 Hawthorne Oorkoepelende struktuur Musikale voorstelling Deel A: p p. 24, sisteem 4 slower Deel 8: p. 24, sisteem 4 slower- p. 26, sisteem 2 very fast again Deel C: p. 26, sisteem 2 very fast again - p. 28, sisteem Deel D: p. 28, sisteem 4 - p. 35, sisteem 1, m Deel E: p. 35, sisteem 1, m3 a fast march time - p. 37, sisteem Deel F: p. 37, sisteem 1, m2 - p. 42, sisteem Deel G: p. 42, sisteem 3 - p. 46, sisteem 5, ml Deel H: p. 46, sisteem 5, m2 - p. 51, sisteem Samevatting 73 Hoofstuk 6 The Alcotts en Thoreau 6.1 Oorkoepelende struktuur 6.2 Aanhaling en fragmentering 6.3 Sikliese beginsel
5 6.4 Poli-stilistiese skryfwyse 6.5 Samevatting Hoofstuk 7 lnterpretasie en samevatting 7.1 lnterpretasie van die musikale boodskap 7.2 Betekenis van die aanhalings 7.3 Samehang 7.4 Die Concord Sonate as profetiese werk 7.5 Onderwerpe vir verdere studie Bibliografie Ill
6 Voorwoord Hierrnee wil ek graag my hartlike dank betuig aan my studieleier, prof. Bertha Spies. Haar professionele en akademiese leiding tydens my navorsing en met die afronding van hierdie manuskrip was van onskatbare waarde en het van hierdie studie 'n besondere ewaring gemaak. 'n Woord van dank gaan ook aan: Jaco van der Merwe, my hulpstudieleier, wie se professionele leiding en - simpatieke ondersteuning opreg waardeer word; me. Elmarie Maree van die Musiekbiblioteek vir haar hulp en bystand; die personeel van die Ferdinand Postma Biblioteek vir die verkryging van bronne; Amanda van der Merwe vir die taalversorging van die manuskrip; my ouers en broers vir hul aanmoediging en onderskraging. Bo alles, dank aan my Skepper.
7 Hoofstuk 1 Inleiding Charles lves se Tweede Klaviersonate. "Concord, Mass " het sy titel aan die klein dorpie, Concord, in Massachusetts te danke. Concord was 'n belangrike setel vir verskeie bekende en vermaarde Amerikaanse skrywers, soos Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau, Amos en Louisa May Alcott, Nathaniel Hawthorne asook Herman Melville en die digter Walt Whitman. Vanaf het hulle gestalte gegee aan wat vandag gereken word as 'n revolusie en renaissance in die Amerikaanse literatuurgeskiedenis (Buell, 1988:378). Deur middel van die titel, "Concord, Mass., : bring lves hulde aan die skrywers en erken hy hul bydrae tot die Amerikaanse letterkunde. Die Concord Sonate is 'n unieke werk en word as 'n baken in die Amerikaanse klavierrepertorium beskou. Kort na die publikasie van die Concord Sonate in 1920 het die volgende beskrywing daarvan in 'n resensie verskyn: " 'Concord, Mass.' may be safely recommended as a tonic to anyone bored with the reactionary conservatism of European extremism." (Walker, 1921:287.) Wanneer na die werk geluister word, word dit duidelik dat hierdie woorde vandag nog steeds toepaslik is. Dit geld sonder voorbehoud dat die pianis hier gekonfronteer word met 'n buitengewone werk wat glad nie eenduidig gei'nterpreteer kan word nie. 1.I Probleemstelling Die uitsonderlike skeppingskrag van lves kom duidelik in die werk na vore, waar die komponis hom op tot nog toe ongekende terreine van klank en klankproduksie begewe. Volgens Ballantine (1979:168) is die Concord Sonate verder ook glad nie tiperend van wat tradisioneel as 'n sonate gedetinieer word nie. Leo Schrade (1955:535-45) het byvoorbeeld in 'n eerbewys aan lves, na sy dood in 1954, die belangrike vraag met betrekking tot die Concord Sonate gevra: "What did he mean by placing the most modern and adventurous style directly at the side of the most traditional, old-fashioned idiom?"
8 lves se ongewone artistieke idees vir die sonate kan moontlik 'n verklaring vir hierdie verskynsel inhou. Die mees uitstaande kenmerk van die Concord Sonate is naamlik die buitengewone program wat lves vir die sonate neergele het, en wat as't ware 'n herdefiniering van die genre vereis. Dit is egter ook die program wat die grootste probleme van die werk oplewer. lves het benewens tekste en idees uit die literatuur van Emerson, Hawthorne, die Alcotts, en Thoreau ook die skrywers se lewensienings en persoonlike eienskappe as program vir die onderskeie bewegings van die sonate voorgehou. Die werk het dus 'n dieper ondertoon. Boatwright (1970:xiii) skryf: "For Charles Ives, the Concord Sonata... reflects programmatically, and also in deeper less obvious ways, the influence of the Concord Transcendentalists." Die vraag ontstaan egter hoe 'n musikale komposisie sulke abstrakte idees kan voorstel. Asof in antwoord hierop, het lves die probleem in sy Essays before a sonata (verderaan na vetwys as Essays in hierdie skripsie) aangespreek. Na voltooiing van die sonate in 1915 het hy op persoonlike notas rakende die werk begin uitbrei en die Essays is in 1920 saarn met die partituur gepubliseer (Ives, 1970:xvi). Hier bestaan dus 'n primere bron, benewens die partituur self, wat die uitvoerder as riglyn kan gebruik om lves se siening van musiek en sy musikale vergestalting van die Concord-skrywers beter te verstaan (Ives, 1970:~-xiii). Dit is baie selde dat 'n komponis so breedvoerig oor 'n enkele, eie komposisie skryf en die pianis word daarom ook op 'n ongewone wyse by die interpretasie van die werk betrek. lves se Essays verleen 'n besondere eiesoortigheid aan sy Concord Sonate. Die kommentaar wat hierin vervat is, bied 'n unieke insig in die komponis se benadering tot sy kuns. Volgens Dubal (1989:347-8) is hierdie sonate daarom 'n werk wat met erns bejeen moet word. Hy is ook van mening dat die werk uitsluitlik vir die kreatiewe pianis bedoel is, aangesien diepgaande navorsing noodsaaklik is en heelwat keuses ten opsigte van die interpretasie daarvan gemaak moet word. Die pianis staan voor 'n nuwe uitdaging omdat die uitvoeringspraktyk en sty1 van moderne klaviermusiek as gevolg van die Concord Sonate sowel as die Essays 'n verdere dimensie verkry het lves vereis van die uitvoerder
9 om met die absolute essensie van die werk in aanraking te kom. Dit is dus die pianis se taak om die Essays before a sonata te fynkam vir hierdie riglyne (eie beklemtoning). Die vrae wat hieruit voortvloei, is: Watter toeligting verskaf lves in sy Essays, wat die pianis in staat stel om die program van die Concord Sonate beter te verstaan? Walter musikale kodes in die partituur kan met die program in die Essays verbind word? Bogenoemde navorsingsvrae vorm die motivering vir hierdie navorsing. 1.2 Doelstellings Daar word 'n algemene doelstelling en twee spesifieke doelstellings vir hierdie navorsing gei'dentifiseer Algemene doelstelling Die studie sal poog om te bepaal watter toeligting Charles lves in sy Essays before a sonata venkaf wat die uitvoerder se insig met betrekking tot die interpretasie van die Concord Sonate kan verhoog Spesifieke doelstellings Om lves se artistieke idees, soos vervat in die Essays, te bepaal. Om die komposisietegnieke in die Concord Sonate wat met die Essays verband hou, te bepaal. 1.3 Sentrale teoretiese argument
10 lves medieer tussen 'n artistieke en analitiese benadering tot die Concord Sonate deur middel van sy Essays before a sonata. Die Essays bevorder veral 'n bemiddeling tussen die abstrakte idees van die program en die komposisietegnieke in die Concord Sonate. 1.4 Afbakening van die navorsingsveld Hierdie studie poog hoofsaaklik om die musikale vergestalting van die vier skrywers te ondersoek. Dit is nie bedoel om 'n studie van hul transendentalistiese sienings te wees nie, hoewel 'n kort beskrywing daa~an noodsaaklik was. Die kernaspekte van die transendentale filosotie is naamlik deel van die program wat vir die Concord Sonate uiteengesit word. Met die interpretasie van die Concord Sonate word gevolglik net die vertolking van die program wat lves in sy Essays uiteengesit het, bedoel. Dit behels nie 'n omvattende analise van harmoniese gebruike en strukture nie. Die belangrikste aspekte in die verband word slegs aangeraak waar hulle direk verband hou met die voorstelling van die skrywen. Laastens word beklemtoon dat die Essays before a sonata ook lves se estetika in fyn besonderhede beskryf. Daar word egter slegs gekonsentreer op die kwessies wat ooreenstem met die program en wat dus direk verband hou met die Concord Sonate. 1.5 Metode van ondersoek Die volgende metodes van ondenoek is gebruik om die navorsingsvrae te beantwoord: raadpleging van die volgende databasisse: RILM, ERIC, NEXUS; 'n agtergrondstudie van Charles lves as komponis; 'n studie van die Essays before a sonata; 0 'n studie van die Concord Sonate aan die hand van die partituur en opnames; 'n korrelatiewe studie tussen die toeligting, soos in die Essays ve~at en gegewens uit die partituur verkry; en interpretasie van inligting en gevolgtrekkings.
11 I.6 Tegniese aangeleenthede Die volgende aspekte het betrekking op die skripsie: Arrow Music Press se tweede uitgawe van die Concord Sonate in 1947 word met een enkele uitsondering gebruik. Om vetwarring te voorkom word die skryfwyse met aanhalingstekens (bv. "Emerson", "Thoreau" ens.) gebruik om die betrokke Essay-hoofstuk aan te dui, terwyl die kursiewe skryfwyse (bv. Emerson, Thoreau ens.) gebruik word om die betrokke sonatebeweging aan te dui. Die skryfwyse sonder enige tipografiese merkers (bv. Emerson, Thoreau ens.) venvys na die skrywer self. As gevolg van die afwesigheid van mate en maatlyne moet vetwysings na die tersaaklike voorbeelde in die partituur volgens bladsy-aanduidings en -sisteme gedoen word. Die presiese plek in die betrokke sisteem word verder aangedui deur of na tempo-aanduidings soos very fast of slower, of na dinamiek-aanduidings te verwys. lndien hierdie moontlikheid ook uitgesluit is, is na die begin, middel of einde van die spesifieke sisteem verwys. Buiten die Essays bestaan daar twee stelle Performance Notes wat belangrike toeligting omtrent die program van die Concord Sonate verskaf. Die eerste stel kan op die ongenommerde bladsye van die sonate se tweede uitgawe gevind word. Die tweede stel is nog ongepubliseer en vorm deel van die lves-versameling wat deur sy vrou, Harmony, aan Yale University se musiekbiblioteek geskenk is. Wanneer die notas in die skripsie ter sprake kom, sal soos volg daarna vennrys word: Performance Notes (partituur) en Performance Notes (Yale). Laasgenoemde is 'n sekondere bron en inligting wat daaruit verkry is, vorm die kern van Sondra Rae Clark (1972) se proefskrif. 1.7 Probleme tydens studie teegekom Enkele probleme wat tydens die navorsingsproses teegekom is en die implikasies daarvan word soos volg opgesom: Alle studies oor lves en sy musiek beklemtoon sy innoverende benadering tot komposisie. Dit het tot gevolg dat musikoloe nie altyd dieselfde terminologie gebruik
12 om 'n nuwe verskynsel te definieer of te beskryf nie. Om aan te sluit hierby was dit dikwels ook moeilik om die gepaste Afrikaanse terminologie vir sekere gebruike te vind. lves was byvoorbeeld self nie konsekwent in die gebruik van die terme impression en programme nie. Waar van toepassing, is style en komposisietegnieke ter wille van duidelikheid meer omvattend gedefinieer. Die debat wat bestaan oor absolutelabstrakte musiek en programmusiek tree in die skripsie opnuut op die voorgrond (vergelyk Locke, 1986:656). lves se breedvoerige besprekings oor die voorstellingsmoontlikhede van musiek wat deurgaans in die Essays voorkom, het hierdie kwessie verder gekompliseer. Die meerduidigheid wat lves aan die term programmusiek toeken, moet deurgaans in ag geneem word. Die Essays before a sonata is een van die prim&re bronne wat in die studie gebruik is, en vorm saam met die partituur van die Concord Sonate die kernmateriaal wat onder die soeklig gekom het. Dit het veroorsaak dat 'n buitengewone hoeveelheid aanhalings uit die teks gekoleer moes word om enersyds die problematiek te stel, of om andersins verskynsels in die partituur te verklaar. Die aanvanklike ontleding van die Concord Sonate se musikale kodes was besonder ingewikkeld. Dit het eers na 'n deeglike studie van lves se sty1 duidelik geword dat die oenskynlike chaotiese samestelling van musikale materiaal (in veral Emerson) inderdaad as sodanig moet word. 1.8 Hoofstukindeling Weens die probleme wat hierbo ge'identifiseer is, is dit as inleiding tot die studie van Charles lves se Concord Sonate noodsaaklik om eers die Essays before a sonata te bespreek sodat kernaspekte van die werk ge'isoleer kan word. In hoofstuk 3 word die ontstaansgeskiedenis van die Concord Sonate kortliks uiteengesit, waarna die belangrikste kenmerke van lves se komposisiestyl in fyner besonderhede bespreek word. Hie~olgens is 'n model saamgestel wat in hoofstukke 4, 5 en 6 as uitgangspunt gebruik word om die musikale uitbeelding van die vier skrywers in die onderskeie bewegings te ontleed. In hoofstuk 7 word gegewens gei'nterpreteer en gevolgtrekkings met betrekking tot die werk as geheel gemaak.
13 Hoofstuk 2 Charles lves en sy Essays before a sonata Die idee van die Essays before a sonata het eers by lves opgekom nadat werk aan die Concord Sonate voltooi is, en is "primarily as a preface or reason for the second pianoforte sonata" geskryf (Ives 1970:xxv). lves (1972:82-3) meld in sy Memos dat die musiekestetiese geskrif grootliks in Asheville in 1919 voorberei is, en wat as programnotas begin het, het uiteindelik voortgevloei in 'n bepeinsing van 102 bladsye. Hy noem ook dat daar 'n artikel oor 'Emerson" bestaan wat hy as student in 1894 vir die Yale Literary Magazine geskryf het en wat moontlik van die vroegste idees vir die Essays kan bevat. Benewens die breedvoerige bespreking met betrekking tot die Concord Sonate, het lves ook die wese van musiek, die filosofie van die New England-transendentaliste. godsdiens, politiek, die natuur en die doel van die kunste in die Essays toegelig. Volgens Conen (1981:28) bestaan daar tot op datum geen komposisie wat deur die komponis van 'n soortgelyke litergre addendum, soos daargestel in die omvangryke Essays before a sonata, voorsien is nie. Selfs die tekste van tydgenote (vergelyk Schoenberg se Harmonielehre, 1911 ; Stravinsky se Poetique musicale, 1942; Hindemith se Untenveisung im Tonsatz, 1937; asook Henry Cowell se New Musical Resources, 1919) lewer nie naastenby dieselfde omvattende beskrywings betreffende hul musiek en werke nie. Die verband tussen die Essays en die Concord Sonate word deur kritici op verskillende wyses ge'interpreteer. Meyer (1991:l) behandel die Concord Sonate en die Essays nie as "werk" en "kommentaar" nie, maar beskou beide as gelyk in rang, waar doelstelling en struktuur 'n noue verband handhaaf en dieselfde artistieke idees nagestreef word. Hierteenoor dui Conen (1981:32) aan dat beide die Essays en die Concord Sonate die Concord-skrywers weerspieel, maar dat die wesenlike verskille tussen die onderskeie media - musiek en woord - op hul beurt verskillende aspekte van die skrywers en die sonate artikuleer. 'n Goeie vriend van lves, John Griggs, noem ook in 'n brief aan lves dat die Essays die Concord-skrywers gestand doen en dat die boek op sy eie kan staan. Hy is ook van mening dat die "Emerson"-hoofstuk moontlik een van die bevredigendste en mees
14 uitvoerige besprekings van die onderwerp bevat wat hy tot nog toe teegekom het. Volgens hom hoef die geskrif selfs nie 'n "Essay before anything" (eie beklemtoning) te wees nie, waardeur die Essays se omvang en beduidenswaardigheid stellig onderstreep word (Ives, 1972:256). lves het die Essays op humoristiese wyse aan die musiekw6reld opgedra. Die inskrywing lui as volg: "These prefatory essays were written by the composer for those who can't stand his music - and the music for those who can't stand his essays; to those who can't stand either, the whole is respectfully dedicated." In teenstelling hiermee het sy finale opmerking in die Essays egter 'n baie ernstiger ondertoon: No true composer will take his substance from another finite being - but there are times when he feels that his self-expression needs some liberation from at least part of his own soul. At such times, shall he not better turn to those greater souls. (lves:1970,102.) 'n Tweeledigheid van aansienlike belang is in hierdie woorde opgesluit: enersyds onderstreep dit lves se programmatiese benadering tot die komposisie van die Concord Sonate. Die buitemusikale idees vir die werk is gesetel in die leef- en denkwyse van "those greater souls": Emerson, Hawthorne, die Alcotts, en Thoreau. Andersyds bewys die terrninologie soos "true", "self-expression" en "liberation" dat lves in sy oortuigings ook die Amerikaanse Transendentalisme (kyk 2.1) van hierdie skrywers aangehang het. Dit word uit die Essays duidelik dat die skrywers se transendentale filosofie ook lves se lewensiening gedefinieer het en dat dit as 'n inspirerende krag op hom ingewerk het. Vervolgens sal hierdie twee aspekte, soos dit in die Essays before a sonata neerslag vind, van naderby beskou word (2.1 en 2.2 onderskeidelik). Hierna sal elk van die vier skrywers se tipiese eienskappe en ooreenkomstige programme vir die Concord Sonate toegelig word (2.3). 2.1 Die Amerikaanse Transendentalisme Volgens Burkholder (1 985a:26) was die Amerikaanse Transendentalisme in lves se oe nie alleenlik 'n literere tradisie nie, maar 'n leefwyse wat geskoei was op die transendentale skrywers se filosofiese sienings. Trouens, lves word self beskou as 'n transendentalis en
15 sy persoonlike siening van die transendentale filosofie vorm inderdaad die onderliggende karakter van sy werke as geheel. Volgens Nelson (1983:353) behoort enige bespreking (en realisering) van lves se werke daarom noodgedwonge ook 'n beskouing van sy estetika, 'n onderskeidende karaktertrek, in te sluit. Hierdie sienings het by uitstek in die Concord Sonate gekristalliseer en word daarom met groot sorg in die Essays aan die voornemende pianis gekommunikeer. Die beperkte omvang van 'n skripsie laat egter nie 'n uitgebreide bespreking van hierdie filosofie toe nie. 'n Kort beskrywing sal die belangrikste filosofiese beginsels en eienskappe van die skryfkuns uitlig. 'n Groep intellektualiste en letterkundiges het onder leiding van Ralph Waldo Emerson ( ) en Henry David Thoreau ( ), en tot 'n mindere mate Amos Bronson Alcott ( ) en Nathaniel Hawthorne ( ) die Transendentalisme as 'n projek bevorder. Hulle wou dit bekkmtoon dat 'n verandering in die sosiale strukture, maar ook verandering op sigself, 'n noodsaaklikheid is (Buell, 1988:371). lves kon hom vereenselwig met die bevrydende sienings van hierdie vier prominente figure in die geskiedenis van die Amerikaanse letterkunde. Hulle was nie net verteenwoordigend van die gees van Transendentalisme as sodanig nie, maar lves verewig hulle ook in die Essays en in die Concord Sonate vanwee hul benadering tot die kunste. Volgens Buell (1988:374) het die transendentaliste van New England se ingesteldheid jeens die kunste 'n verbintenis tot effektiewe uitdrukking behels; deels as gevolg van 'n individuele temperament en deels uit beginsel. lves kon ongetwyfeld hiermee identifiseer omdat sy vader, George Ives, wat as musikus 'n baie groot invloed op die jong Charles uitgeoefen het, met sy eksperimentele musiek en sienings 'n soortgelyke benadering tot uitdrukking geopenbaar het (vergelyk Van der Merwe, 1993:35). Die Amerikaanse transendentaliste, wat van die begin af 'n kennelik estetiese karakter gehandhaaf het, het hul ideologiee deur middel van die geskrewe woord, in die vorm van nie-fiksie en die liriese digkuns, of die gesproke woord met 'n beduidenswaardige retoriese en oratoriese karakter, gepropageer (Buell, 1988:375). Hierdie voorkeur vir die estetika het benewens effektiewe uitdrukking ook individuele uitdrukking en non-konformiteit voorgestaan. Robinson (1977:566) skryf hoe die beweging gedurende 1830 tot 1860 geassosieer is met alles wat nuut en ongewoon was. Hul sienings het verder ook 'n
16 teologiese posisie ingeneem waarin 'n liberale rasionalisme en visioen&re mistisisme gekombineer is (Bue11,1988:368). Mistisisme word gedefinieer as die geloof in 'n aanraking tussen mens en God (HAT, 1988:705). Hiervolgens interpreteer lves die twee fundamentele bene waarop die transendentale filosofie staan dan ook as 'n geloof in die ingebore goedheid ("innate Goodness") van die mens en 'n mistiese geloof in die Over- Soul wat in die heelal bo alle mensdom en materie verhewe is, maar gelyktydig ook deel is van elke mens se siel en denke (vergelyk lves, 1970:29). Bellamann (1933:50) het die Concord Sonate na aanleiding van die filosofie soos volg beskryf: "This music is posited simply enough as a musical equivalent of the spiritual values of transcendental philosophy and human experience." Die vraag ontstaan egter of dit hoegenaamd moontlik is om abstrakte idees (soos van die transendentaliste) in die Concord Sonate as programmusiek uit te beeld. lves het die belangrike vraagstuk ook in sy Essays in oenskou geneem. 2.2 Programmusiek versus musikale vergestalting Die retoriek wat opgesluit is in 'n reeks vrae in die "Prologue" van die Essays, verskaf insig in lves se algemene siening rakende programmusiek: How far is anyone justified... to express in terms of music (in sounds, if you like) which is usually expressed in terms other than music? How far afield can music go and remain honest as well as reasonable or artistic? Does the success of program music depend more on the program than upon the music? On the other hand, is not all music program music? (Ives, 1970:xxv.) Met betrekking tot die Concord Sonate meld lves (1970:xxv) spesifiek dat die eerste en laaste bewegings dit nie ten doel stel om enige program oor die lewe of werke van Emerson en Thoreau te wees nie, en volgens Conen (1981:32) wou lves die sonate in sy geheel nie as programmusiek laat geld nie. Hy poog eerder om 'n persoonlike indruk van die gees van Transendentalisme te gee (Ives, 1970:xxv). Die term impression word tot vier keer in die voorwoord gebruik: "the whole is an attempt to present (one person's) impression"; "in impressionistic pictures of Emerson and Thoreau"; "composite pictures or impressions" en "far from accepted impressions".
17 Hertz (1996:79) lei hieruit af dat lves kunsmusiek volgens 'n psigo-waamemingsmodel met betrekking tot elke skrywer wou komponeer. Hy wonder byvoorbeeld hoe psigologiese ewarings soos nostalgie, herinneringe, ewarings en gepaardgaande emosies, in 'n musikale uitdrukking vasgevang kan word. Hierdie psigologiese ewarings is integrale bestanddele van die Concord-skrywers se geskrifte. lves se term impressions beskryf dus hoe hy die musikale voorstelling van hierdie enigmatiese aspekte interpreteer (kyk 3.2). lves (1972:199) werp verder lig op die musikale vergestalting van die skrywen in 'n brief (gedateer 11 Oktober 1935) aan John Kirkpatrick, die Amerikaanse pianis wat die wgreldpremiere van die Concord Sonate in 1939 in New York gelewer het: You ask if there are any examples of melody built on pre-existing words or certain essays - No. In neither the Emerson or Thoreau movement are there any quotations or attempts to picture any particular essay or saying or philosophic part. They try rather to reflect the underlying definite and indefinite things in the authors' characters and works - or, as suggested in the preface, but composite pictures or an impression. But the Hawthorne and the Alcott movements try to suggest something in the tales, incidents or more definite characteristics of the authors. Ten spyte van lves se spesifikasies oor die programmatiese aard van die werk, bestaan daar tog nog wyd uiteenlopende sienings wat hierdie aangeleentheid aanbetref. Griggs (kyk inleiding hierbo) skryf soos volg aan lves met betrekking tot musiek se vertaalbaarheid van die skrywers: 'I have stumbled and bungled over it all my life. You neither stumble nor bungle, but you seem faced in the direction of an ultimate 'translatableness'." (Ives, 1972:256.) Enkele kritici (vergelyk Meyer, 1991:206 en Rosa, 1971:436) is van mening dat di6 musikale vertaling van die Concord-skrywers in die Concord Sonate we1 as programmusiek beskou kan word, tewyl Ballantine (1979:181) die Concord Sonate eerder as musiek-filosofies van aard beskryf. In hierdie opsig is laasgenoemde dalk meer in die kol omdat programmatiese sowel as abstrakte elemente sodanig vermeng word dat die musiek op sigself filosofeer. Die omvangryke skryfwyse vir die klavier is volgens Dickinson (1964:347) ook simbolies van die filosofiese karakter van die sonate. As 'n laaste opvatting oor die musikale voorstelling van die skrywers word verwys na die van Henry Bellamann (1933:52-3), 'n musiekresensent en getroue vriend van Charles Ives. Hy beskou die Concord Sonate nie as afgeleide musiek ("derived music") nie, maar na analogie van die Essays beskryf hy dit eerder as 'n literbe musikale
18 werk; 'n "essay of lofty thought... elevating and greatly beautiful" (soos aangehaal deur Kirkpatrick, 1980:13) waarin lves se inspirasie soortgelyk is aan die van J.S. Bach tydens komposisie van die Johannes Passie. Uit bogenoemde uitsprake word dit reeds duidelik dat die Concord Sonate buitengewoon innoverend is wat die verhouding tussen teks en musiek betref en as gevolg van die verbande wat met buitemusikale en filosofiese elemente daargestel word. Teenoor die eng beskouing van programmusiek wat per definisie 'n sekere toneel, beeld of gebeurtenis deur middel van musikale verwysings herroep (vergelyk Randel, 1986:656), strek die musikale vergestalting in die werk veel wyer; dit is abstrak en simbolies eerder as vergelykend. Na aanleiding van bogenoemde word die volgende vier aspekte rakende die musikale vergestalting vis-a-vis program van die skrywers beklemtoon: Die Concord Sonate se voorstelling van die skrywers behels uiteindelik meer as die somtotaal van Emerson, Hawthorne, die Alcotts en Thoreau. Swafford (1 991 : 1495) skryf dat lves musiek nooit as 'n abstraksie beskou het nie, maar eerder as iets wat die mens se e~arings en geestelikheid beliggaam. So was die Concord-skrywers volgens Bellamann (1933:52) lves se musikale muses en hul filosofie het gestrook met sy eie denkwyse; dit was 'n manier van leef, droom en wees. In die tweede plek blyk dit duidelik dat lves daarna gestreef het om as komponis die musiek te transendeer. Op grond van die HAT (1988:1167) se definisie van transendeer het hy dit dus ten doel gestel dat die musiek bo die sintuiglike uitreik sodat die luisteraar se grense van e~aring oorskry word. lves (1970:8) skryf soos volg in sy Essays: But we would rather believe that music is beyond any analogy to word language and that the time is coming, but not in our lifetime, when it will develop possibilities inconceivable now - a language so transcendent that its heights and depths will be common to all mankind. Die musikale vergestalting van die skrywers verkry dus 'n verdere dimensie. Meyer (1991:206-7) wys daarop dat die inhoudelike van die Concord Sonate 'n gei'dealiseerde daarstelling van buitemusikale inhoude behels en in essensie 'n bemiddelde vergestalting van elk van die vier skrywers se algehele persoonlikheid ten toon stel.
19 Wanneer Buell (1988:377) dit beklemtoon dat die Amerikaanse transendentaliste hoofsaaklik daarop gekonsentreer het om vetfyning van die Ietterkunde teweeg te bring en nie soseer gei'nteresseerd was in die ander kunsvorme nie, kan met veiligheid aangeneem word dat lves deur middel van sy Essays en die Concord Sonate hier 'n regstelling wou maak, ten gunste van musiek. Dit word duidelik waar lves (1970:52) in sy Essays beweer: "Perhaps music is the art of speaking extravagantly", en impliseer dat musiek as medium selfs meer geskik is om die transendentale filosofie vas te vang. Derdens strook dit ook met lves se benadering tot sy gewenste sintuiglike waarneming van musiek dat hierdie vetfyning in die letterkunde verder 'n spaarsamige dramatisering van die komiese en sensuele voorgestaan het en eerder die intellektuele wou beklemtoon (vergelyk Buell, 1988:377). Die sensoriese bevrediging van die gehoorsintuig deur middel van tradisionele klanke was van mindere belang, soos Bellamann (1933:50) verduidelik: "There is strong emotional cargo but never any concessions to easy listening." Dit kan dus begryp word dat lves na aanleiding van bogenoemde ook nie programmusiek as sodanig wou komponeer nie. Die letterlike assosiasie tussen musiek en beeld, gebeurtenis of teksinhoud was van mindere belang en gevolglik ook die begeerte om sensoriese stimuli te verskaf. Meer nog, realistiese klankvewysing is streng gesproke nie meer 'n noodsaaklikheid nie. Laastens stel lves (1970:xxv) die volgende retoriese vraag: "Is not pure music, so called representative in its essence?", waarmee hy dus duidelik tot die debat rakende absolute musiek en programmusiek toetree (vergelyk Locke, 1986:656). Hy gee ook hierdeur te kenne dat die Concord Sonate met hernude uitdrukkingsuggestie benader is; soveel so dat die tradisionele assosiasie van die genre met absolute musiek (vergelyk Locke, 1986:656) nie meer ter sprake is wanneer die vier skrywers in die klaviersonate vergestalt word nie. 2.3 Die artistieke idees van die Concord-skrywers Vanaf het skrywers met groot litergre aspirasies onder die vaandel van Transendentalisme 'n baie spesifieke prosastyl ontwikkel, wat onder andere die volgende kenmerke vertoon het: buitengewoon didakties; gereelde vewysing na morele en spirituele waarhede;
20 aforisties; retories; afhanklik van voorbeelde en analogiee eerder as sekwensiele redevoering; 'n voorkeur vir die paradoksale; baie herhalende skryfwyse; kernagtig of vaag; en dikwels grensend aan die misterieuse (Buell, 1988:374). Die Essays van lves is verteenwoordigend van hierdie kenmerke en volgens Meyer (1991:l) is die teks op dieselfde hoogs nadenkende peil as die van die transendentaliste. lves beskryf die vier Concord-skrywers in fyn besonderhede. Daar word klem gel& op aspekte van die skrywers wat vir lves as motivering kon dien om die Concord Sonate te komponeer. Die karaktereienskappe van die onderskeie skrywers wat in die Essays beskryf word, kan soms ook aan lves toegeskryf word, en kom voorts ook in die komposisie tot uiting. Dit is veral die slotparagrawe van die Essay-hoofstukke wat aan elke skrywer gewy is, wat van naderby beskou moet word. Hier het lves die artistieke idees en indrukke van die skrywers in verhouding tot die musikale kodes van die sonate meer eksplisiet bespreek. In die volgende onderafdelings word die vier skrywers se tipiese eienskappe en ooreenkomstige programme vir die Concord Sonate in meer besonderhede bespreek "Emerson" lves was sonder twyfel goed onderle in die werke van Emerson. Die baie direkte aanhalings in sy Essays uit die van Emerson dui hierop. Die tekste wat hier ter sprake is, sluit in The Over-Soul, Self-Reliance, Nature, Art, Beauty, The Poet en The American Scholar. In sy Memos (1972:79-80) bevestig lves hierdie belangstelling in en verering van Emerson, wanneer hy skryf: "It may have something to do with the feeling I have about Emerson, for every time I read him I seem to get a new angle of thought and feeling and experience from him." Asof osmoties, skryf lves selfs in 'n Emerson-styl. Daar is
21 byvoorbeeld skielike verandering van emosie, met tye is die teks besonder welsprekend en soms weer baie onsamehangend, nostalgiese momente en Amerikaanse humor syfer deur, en soms figureer verstommende teenstellings in een paragraaf, waar byvoorbeeld melding gemaak kan word van Plotinus tot 'n bofbalspel (vergelyk lves, 1970:97). "Emerson" is dan ook die omvattendste van die vier hoofstukke oor die onderskeie skrywers en hierdeur erken lves vir Ralph Waldo Emerson as 'n leiersfiguur in die geskiedenis van die Amerikaanse letterkunde. lves bemoei homself egter slegs oppervlakkig met die estetiese sienings van Emerson. Volgens Robinson (1977:566) en soos ook afgelei kan word uit die aanhaling hierbo, het lves in die hoofstuk eerder gepoog om die magnetisme van Emerson se karakter te beskryf. Die "Emerson"-hoofstuk maak dit byvoorbeeld duidelik dat lves die grootsheid van die skrywer se persoonlikheid toegeskryf het aan sy oneindige filosofiese denke, eerder as aan sy idees wat daaruit voortspruit. Robinson is verder ook van mening dat Emerson as't ware die beginsels geformuleer het wat lves se musiek so 'n spesiale karakter gee. Emerson het in 1867 baie nadenkend geskryf oor die ontwikkelinge wat in die Amerikaanse letterkunde plaasgevind het (Robinson, 1999:13). Die transendentale filosofie het 'n sterk invloed op die skryfkuns gehad en hy beklemtoon veral die kwessie dat die mens meer bewus geword het van sy eie denke, en dus meer intellektueel en rasioneel opgetree het en daarom toenemend van arga'iese idees en gebruike afgesien het. Emerson konsentreer by uitstek op die belangrike proses van vernuwing en hervorming wat plaasgevind het en lves (1970:ll) se beskrywing van Emerson strook lynreg met hierdie opvatting: 'Though a great poet and prophet, he is greater, possibly, as an invader of the unknown -America's deepest explorer of the spiritual immensities." Hierdie beskrywing van Emerson lig ook die eerste belangrike ooreenkoms tussen lves en Emerson uit. Dit is naamlik interessant om te sien hoe kritici se uitsprake oor lves, bogenoemde aanhaling oor Emerson dikwels eggo. Swafford (1991:1494) skryf byvoorbeeld as volg: "Charles lves still manages to stand out of the crowd, squirm out of any category and astonish us." Lambert (1990:30) merk op dat lves se musiek op 'n nuwe manier benader behoort te word en aansluitend hierby skryf Feder (1980:234): "Indeed, to study lves is to study uniqueness in the extreme." Musikoloe is dit oor die algemeen eens
22 dat lves se musiek op vele terreine besonder innoverend van aard is (vergelyk Andriessen, 1977:227; Blum, 1977:462-3; Conen, 1981:33; Helm, 1954:356; Hertz, 1996:76). Amerika se mees vooraanstaande komponiste huldig lves ook as 'n pionier en hy word saam met Schoenberg, Stravinsky en Bartok gereken as die vier mees kreatiewe komponiste van die twintigste eeu (vergelyk Carter, 1944:200; Copland, 1960:33; Cowell, H. & Cowell, S., 1955:243). John Cage het in verband hiermee die volgende oor lves ges6: Now that we have a music that does not depend on European musical history, lves seems like the beginning of it.... mhe music we are writing now influences the way in which we hear and appreciate the music of lves more than that the music of lves influences us to do what we do. (Dickinson, 1974:836.) Solomon (1987:445) wys daarop dat alhoewel baie komponiste soos Bach, Beethoven, Mozart, Brahms, Liszt, Wagner, Tchaikovsky, Debussy en Scriabin in die Essays ter sprake kom, is dit om aan te dui dat lves nie deur hulle bei'nvloed is nie. Hy het in isolasie gekomponeer, geen uitvoerings van sy werke gehoor terwyl hy nog as komponis werksaam was nie en het dit absoluut ten doel gestel om die grense van musikale klanke uit te brei. 'n Tweede ooreenkoms tussen lves en Emerson hou verband met hul pionierswerk. lves kon naamlik baie goed met Emerson se vryheid en ongebondenheid identifiseer. In die Essays haal hy Emerson aan wat geskryf het: "mhe ultimate of a conception is its vastness." (lves, 1970:14.) lves verduidelik dan verder hoe die woorde hom as kunstenaar bevry het. Hy is nou in sy musikale voorstellings vry om die volledige prent in sy verbeelding te sien. Dit het weer tot gevolg dat 'n hoer sensitiwiteit (dus transendering) in hom posvat en sy kreatiwiteit is nog meer ongebonde. Wanneer lves Emerson weldra as rebel tipeer, sien hy homself dus ook as rebel. By twee geleenthede in die Essays word Emerson as sodanig beskryf en telkens sou dit ook op lves van toepassing gemaak kon word. Eerstens argumenteer lves (1970:24) soos volg: "If Emerson's manner is not beautiful in accordance with accepted standards, why not accept a few other standards?" Verder beklemtoon lves (1970:27) dat Emerson nie bang was om te s6 dat daar wette is "which should not be too well obeyed". lves kan dus net soos Emerson beskou word as 'n
23 revolusion6re motiveerder wat sy luisteraars tot insig wou bring (vergelyk ook Robinson (1977:566) en Cyr (1971:303) in die verband). Die derde eienskap wat lves en Emerson in gemeen het verteenwoordig 'n belangrike idee van die transendentale filosofie. Beide kunstenaars het 'n eerlikheid in hul kuns nagestreef. lves (1970:21) skryf in sy Essays: "It must be remembered that truth was what Emerson was after - not strength of outline or even beauty." lves het by geleentheid selfs aan sy vrou, Harmony, ges6: "Music does not represent life, it is life." (Swafford, 1991:1494). Dit verklaar ook sy uitspraak teenoor sy vriend Bellamann (1933:48): "My work in music helped my business and my work in business helped my music." Hierdie siening het sentraal gestaan in sy benadering tot die komposisieproses en daarom beklemtoon hy net soos Emerson die waarde wat fyn waarneming inhou (vergelyk lves, 1970:22). Swafford wys daarop hoe lves sy visie van musiek, naamlik hoe musiek in die lewe figureer, wou tuisbring sonder om horn te bind aan musikale kategoriee, die stilisties inhoudelike of tradisionele neigings. Andriessen (1977:227) sonder lves dan ook uit as die eerste komponis wat werklik gebruik maak van wat hy beskryf as "musical reality". lves noem in "Emerson" nog verdere eienskappe van die skrywer wat ook in die musiek opgemerk sal word: Emerson skryf in sinne en frases wat nie altyd logiese opeenvolging toon nie (p. 21). 0 Sy werksplan is gebaseer op 'n groot eenheid van 'n reeks onderwerpe wat dikwels in die konteks onsamehangend vertoon (p. 22). 0 Emerson het nie mooi probeer skryf vir die lui verstand nie (p. 23). Die laasgenoemde kwessie het lves redelik omslagtig beredeneer. Hy gaan van die veronderstelling uit dat indien Emerson 'n komponis was, 'n musiekteoretikus sy harmoniee met moeite sou analiseer. lves (1970:24-5) beskryf homself egter so: A microscope might show that he (Emerson) uses chords of the ninth, eleventh, or the nineteenth, but a lens far different tells us they are used with different aims from those of Debussy.... If he uses a sensuous chord, it is not for sensual ears. His harmonies may float,... but he has not Debussy's fondness to blow a sensuous atmosphere. In die slotparagraaf van "Emerson" maak lves die mees direkte verwysing na die Concord Sonate. Hierdie woorde is moontlik die sprekendste van sy ideaal om die vier skrywers in sy Concord Sonate te vergestalt en sodoende die gees van Transendentalisme deur
24 musiek te verkondig. lves (1970:36) verduidelik die aanhaling van die motief uit Beethoven se vyfde simfonie soos volg: There is an oracle at the beginning of the Fifth Symphony; in those four notes lies one of Beethoven's greatest messages. We would place its translation above the relentlessness of fate knocking at the door, above the greater human message of destiny, and strive to bring it towards the spiritual message of Emerson's revelations, even to the 'common heart' of Concord - the soul of humanity knocking at the door of the divine mysteries, radiant in the faith that it will be opened - and the human become divine! lves het heelwat onderwerpe wat in "Emerson" aangeraak is, weer in die laaste hoofstuk bespreek. Die struktuur van die Essays word sodoende afgerond. Terselfdertyd is dit ook 'n nabootsing van die veelvuldige herhalings wat in Emerson se geskrifte voorgekom het. Hierdie herhalings word deur die sikliese beginsel in die Concord Sonate gesuggereer, en sal in die volgende hoofstukke verder bespreek word "Hawthorne" Nathaniel Hawthorne word nie deur baie kritici as een van die eksponente van Amerikaanse Transendentalisme beskou nie. Dit sou dus beter verstaan word indien lves vir Walt Whitrnan (Amerika se bekendste digter en ook 'n aanhanger van die transendentale filosofie) of Herman Melville (outeur van die bekende Moby Dick) as karakters vir sy musikale indrukke oonveeg het. Maar Buell (1988:413) wys daarop dat Hawthorne. net soos lves, 'n rebel was (kyk 2.3.1) en in isolasie wou werk. Hy wou naamlik as karnergeleerde in afsondering skryf en het, net soos lves, vreemd gestaan teenoor die eise van die praktyk (vergelyk HAT (1988:1102) se verduideliking van karnergeleerde). 'n Verdere eienskap wat lves en Hawthorne deel, is hul belangstelling in die sielkunde. lves was goed bekend met die werk van William James (vergelyk Crunden, 1977:lO) en beskryf Hawthorne in sy Essays as iemand met 'n groter belangstelling in die sielkunde as in die transendentale filosofie (Ives, 1970:40). Gevolglik is Hawthorne se verhale om individue, hul persoonlikhede en hul lewens geweef. Daar bestaan byvoorbeeld ook 'n groter waarskynlikheid vir Hawthorne as vir enige van die ander drie skrywers om self onder die betowering van die spook van The Old Manse te val en bekoor te word deur die geheimsinnigheid van die dorpie Concord. The Old Manse in Concord, Massachusetts, is
25 die woning van Emerson se stiefgrootvader waar Hawthorne horn na sy troue in 1842 gevestig het. In die huis het Hawthorne die meeste van die verhale in die versamelde werk Mosses from an Old Manse (1846) geskryf, wat onder andere die komiese The Celestial Railroad, The Old Manse, Feathertop: A Moralized Legend en Monsieur du Miroir insluit en waarop lves se Hawthorne grootliks gebaseer is (Buell, 1988:415-6). lves (1970:39) beskryf Hawthorne se prosa as bonatuurlik, spookagtig, mistiek, gelaai met avontuur, dikwels skilderagtig en fantasties. Nie net beskou hy Hawthorne as iemand met 'n groter verbeelding as Emerson nie, maar ook as die beste kunstenaar van die Wee, omdat Hawthorne die ontwerp van sy effekte met besondere hoe agting benader het. Dit volg dus dat Hawthorne, net soos alle transendentaliste, veral gemoeid was met die uitdrukkingsvermoe van sy skryfkuns. lves kon ongetwyfeld hiermee identifiseer. 'n Kwessie wat nou hierby aansluit, is lves se belangstelling in 'n getroue musikale uitbeelding. Hierdie moraliserende inslag tot eerlike uitdrukking en 'n soeke na ware kuns, was ideale van die transendentale filosofie wat lves ook in sy werk nagestreef het (vergelyk Crunden, 1977:9). lves beskryf Hawthorne se werk inderdaad as ware kuns, as gevolg van sy verbeelding en vryheid van denke, en omdat hy 'n vol lewe gelei het (lves, 1970:41). lves kon ook nie die estetika geskei van die lewe beskou nie; daar is vroeer reeds melding gemaak van sy 'music is life"-benadering tot die komposisieproses (kyk 2.3.1). Hawthorne het as skrywer tot dieselfde besef gekom. Hy het sy jare van selfopgelegde afsondering in 1837 beeindig met 'n brief aan sy vriend Longfellow (kritikus vir die Bostonse North American Review) waarin hy erken: "For the last ten years. I have not lived, but only dreamed about living." Desnieteenstaande het sy verhale die lewe as sentrale tema geopenbaar, alhoewel die milieu waarin die gebeure afgespeel het, dikwels net 'n droom-, sprokies-, of fantasiewereld was. Hawthorne het dus narratiewe strategiee gebruik waarin hy homself as sosiale spreker gedistansieer het van die antisosiale persoon wat hy was (vergelyk Buell, 1988:414). Die ooreenkomste tussen lves en Hawthorne verklaar weer eens waarom lves ook die skrywer musikaal wou uitbeeld. Hy skryf voorts dat Hawthorne se prosa dikwels 'n skuldige gewete en die gepaardgaande skaduwees en morbiede afgryslikheid van die he1 se hopeloosheid beskryf. lves (1970:41-2) stel dit egter onomwonde dat hy in Hawthorne
26 nie op die aspek gekonsentreer het nie. Hy verduidelik dat die beweging eerder die skrywer se kragtige uitdrukkingsvermoe suggereer. Mens sou dus kon spekuleer dat lves met hierdie fokusverskuiwing eerder sy transendentale geloof in die innerlike goedheid van die mens gestand wou doen (kyk 2.1). Dit is 'n goeie voorbeeld om aan te toon hoe die Essays kan verduidelik op watter wyse lves 'n abstrakte idee van die transendentale filosofie (soos "innerlike goedheid") in sy musiek gesuggereer het. Die musiek verteenwoordig met groot verbeeldingspronge (vergelyk Rosa, 1971:438) 'n oorsig van sy wilde, fantastiese avonture in die half-kinderlike, half-feeagtige en spokerige ryk. Verskeie beelde uit die stories van Hawthorne se The Old Manse word voorgehou en dit is duidelik dat lves nie net vertroud was met die inhoudelike van Hawthorne se verhale nie, maar ook deeglik ingelig was omtrent die dieper betekenis daawan. lves se kundigheid ten opsigte van die Concord-skrywers se letterkundige werke kan trouens nie duideliker gedemonstreer word as juis in Hawthorne nie. lves was byvoorbeeld bewus daawan dat The Celestial Railroadvan Hawthorne 'n parodie is op John Bunyan se allegorie, The Pilgrim's Progress (aldus Meyer, 1991:214-5). Volgens die HAT (1988:42) is 'n allegorie 'n verhalende beskrywing van 'n ondenverp onder die skyn van 'n ander wat daarmee suggestiewe ooreenkomste het, en bevat boonop dikwels 'n sedeles. Gevolglik berus lves se voorstelling van Hawthorne op 'n verhalende beskrywing waarin alle handeling as 'n droom uitgebeeld word. Die verbeeldingspronge waarvan Rosa melding maak kan dus geassosieer word met die onlogiese verbintenisse van kontrasterende dele in 'n droom. Die feit dat 'n sedeles ook nog ter sprake is, versterk net die transendentalistiese inslag van die program. Die musikale vergestalting van hierdie program sal in hoofstuk 5 verder toegelig word "The Alcotts" Die Alcotts verwys na Amos Bronson Alcott en sy dogter, Louisa May Alcott, outeur van die bekende roman, Little Women. Hoewel Bronson Alcott nie as 'n hooffiguur van die Amerikaanse Transendentalisme beskou word nie, was hy een van die stigterslede daarvan. Hy het hom in 1840 in Concord gevestig, waar hy bekend gestaan het as "Concord's greatest talker" (Ives, 1970:45). In 'n brief aan die pianis, John Kirkpatrick,
27 verduidelik lves (1972:199) soos volg: "The Alcott piece tries to catch something of old man Alcott's - the great talker's - sonorous thought." In die Essays bevat die skets van Amos Bronson Alcott nog verdere detail. lves (1970:45) skryf: "[Hlis deep interest in spiritual physics... gave a kind of melifluous effect to his voice when he sang his oracles." Die idee om "Old Man Alcott" (1970:45) musikaal voor te stel is dus voor die hand liggend. Tog strek lves se belangstelling in die Alcotts sonder twyfel dieper. Nadat Bronson Alcott hom in Concord gevestig het, het hy dikwels lang gesprekke met Emerson gevoer. Hy het ook 'n instelling by skole geword. As opvoedkundige het hy gevoel dat sy semi-monoloe, deur homself as "conversations" beskou, 'n belangrike bydrae lewer (Buell, 1988:365). Alcott se voorliefde vir hoe abstraksie in sy toesprake (vergelyk Buell, 1988:375) moes ook vir lves, die pionier van moderne musiek, as aansporing gedien het om die skrywer musikaal te vergestalt. Alcott het in die 1830's berug geword vir sy eksperimentele benadering tot die ondewys. Die skool in Boston, waar Alcott 'n voorstander was vir spekulatiewe ondersoeke en vryheid van denke, moes uiteindelik sluit weens Alcott se skokkende publikasie van resultate in sy Conversations (1835). Dit is egter juis die eksperimentele benadering en liberale denke van Alcott wat lves finaal moes oortuig om die skrywer by sy Concord Sonate in te sluit (kyk en 2.3.2). Bronson Alcott se dogter, Louisa May, was ook 'n didaktikus. lves (1970:46) verduidelik hoe sy as lerende skrywer dikwels die belangrikheid van morele waardes beklemtoon het: "Miss Alcott is fond of working her story around so that she can better rub in a moral precept - and the moral sometimes browbeats the story." Louisa May het ook die Alcottfamilie onderhou en almal besiel met gesonde denke en emosies, net soos die moederfiguur in die outobiogratiese Little Women ( ) gedoen het Verder is haar 'memory-word-pictures of healthy New England childhood days" (vergelyk lves, 1970:47) ook sprekend van die Alcott-huishouding en hierdie beelde gebruik lves as sentrale idee vir sy Concord Sonate se eenvoudige derde beweging. lves se geloof in die innerlike goedheid van die mens word in die sonate ingeweef deurdat lves die Alcotts se hegte gesinseenheid en gesonde leefwyse as simbool hiemoor gebruik. In die slotparagraaf van "The Alcotts" bespreek lves (1970:48) die program soos volg:
TOWARDS AN INTEGRATED THEORY OF ACTOR TRAINING: CONJUNCTIO OPPOSITORUM AND THE IMPORTANCE OF DUAL CONSCIOUSNESS RUFUS SWART
TOWARDS AN INTEGRATED THEORY OF ACTOR TRAINING: CONJUNCTIO OPPOSITORUM AND THE IMPORTANCE OF DUAL CONSCIOUSNESS by RUFUS SWART Dissertation presented for the degree Doctor of Drama and Theatre Studies
PIANO SONATAS BY CHARLES IVES ( ) AND AARON COPLAND ( )
DDD Absolutely Digital CDR 90000 005 PIANO SONATAS BY CHARLES IVES (1874-1954) AND AARON COPLAND (1900-1990) 1-4 Ives: Piano Sonata No. 2 Concord, Mass., 1840-1860 (44:51) 1 I. Emerson (16:04) 2 II. Hawthorne