Redakteursbrief: Toename in lesers is goeie nuus vir AfrikaansSusan Lombaard, uitvoerende hoof van Maroela Media (Foto: Maroela Media) Daar is vir ŉ slag goeie nuus (en boonop sommer báie goeie nuus) vir Afrikaans: Die Afrikaanse lesersmark het oor die afgelope jaar beduidend gegroei. Syfers toon dat lesers van Afrikaanse gedrukte publikasies nie as lesers verlore is nie, maar dat dié lesers steeds lees; nou net in ŉ digitale in plaas van ŉ gedrukte formaat. Boonop is die totale hoeveelheid mense wat tans Afrikaanse digitale platforms lees, báie meer as die hoeveelheid mense wat ŉ jaar gelede digitaal gelees het, en ook baie meer as die hoeveelheid mense wat as lesers van gedrukte publikasies “verlore geraak” het. Indien ŉ mens in isolasie na die nuutste ABC-sirkulasiesyfers vir Afrikaanse gedrukte media kyk, raak jy maklik moedeloos. Koerante en tydskrifte se sirkulasie val onrusbarend vinnig. Buiten dat ŉ mens regtig jammer is om koerante en tydskrifte te sien kwyn, is dit ook sleg om te weet dat mense wat koerante en tydskrifte in Afrikaans lees – en dus minstens nog léés – as lesers van Afrikaans verlore raak. Neem jy egter digitale syfers van dieselfde publikasies ook in oënskou, en jy plaas vir ŉ oomblik jou sentiment rondom koerante en tydskrifte as mediums opsy, is die prentjie vir Afrikaans uiters positief. Volgens die Audit Bureau of Circulation (ABC) het Suid-Afrikaanse tydskrifte se sirkulasie in die eerste kwartaal van 2017 afgeneem met 2.3% vergeleke met die vorige kwartaal, en met 6.5% vergeleke met die eerste kwartaal van 2016. Vir koerante is die afname in sirkulasie selfs groter, met ŉ daling van 9% vanaf die eerste kwartaal van 2016 na dieselfde tydperk vanjaar. ŉ Publikasie – of enige nuus- of inligtingsmedium, om die waarheid te sê – behoort daarteen te waak om homself ooit te sien as ŉ radiostasie, ŉ koerant, ŉ tydskrif, ŉ televisiekanaal. Hiermee reduseer ŉ nuusinstansie hom tot ŉ medium, en bly hy beperk tot die inherente beperkings van dié medium: ŉ radiostasie bly beperk tot klank; ŉ koerant bly beperk tot ŉ gedrukte formaat met ŉ bepaalde fisieke grootte; ŉ televisiestasie bly beperk tot beeld. Die era waarin ons leef, het al die grense van die media kom verskuif. ŉ Radiostasie kan sy aanbod aan sy lesers verdiep met ŉ sosialemediaplatform. ŉ Koerant kan sy produk verryk deur vinnige nuus op die webwerf te breek, en stadiger, meer tydlose of opvolgnuus die volgende dag te publiseer. As ŉ nuus- of inligtingsmedium anders begin dink oor wie hy is, en homself nie in sy gedagtes beperk tot die medium wat hy toevallig gebruik om met sy teikenmark te kommunikeer nie, is ŉ afname in sirkulasiesyfers bloot die uitdaging wat dié instansie nodig het om innoverend te begin dink oor hoe hy sy teikenmark kan bereik. Die “hoe” is hier belangrik, want ŉ aanbod wat voorheen vir ŉ tydskrif gewerk het, gaan waarskynlik nie net so werk in ŉ digitale formaat nie. ŉ Lekker menslike tydskrifstorie gaan vir ŉ digitale platform waarskynlik ŉ bietjie korter moet wees, toegelig met meer subopskrifte, dalk ŉ kort video of ŉ fotogalery in plaas van ŉ dubbelblad met mooi foto’s. As ŉ mens kyk na die ABC-syfers van sommige Afrikaanse publikasies (koerante en tydskrifte), en ŉ mens kyk ook na die lesersgetalle van die digitale platforms van dié instansies (soos aangedui deur Effective Measure, ŉ onafhanklike maatskappy wat digitale platforms se lesersyfers meet en analiseer), kan ŉ mens baie interessante afleidings maak oor wie dit skynbaar regkry om innoverend te dink oor wie hulle is en oor die medium (die koerant of die tydskrif, of dan, ŉ ander digitale formaat) wat bloot die voertuig is om hul stories by hul lesers uit te kry. * Syfers soos verskaf deur die Audit Bureau of Circulations (ABC) en soos ontleed deur Marklives.com. ** Syfers soos verskaf deur Effective Measure (EM) *** Taalgenoot is ŉ ledetydskrif; lede ontvang die tydskrif as ŉ gratis ledevoordeel en oefen dus nie ŉ aankoopbesluit daaroor uit nie. Sirkulasie styg en daal saam met groei/afname in ledetal. **** Verskyn eers sedert Oktober 2016 op Effective Measure; digitale syfers vir kwartaal 1 2017 is dus vergelyk met kwartaal 4 2016 en nie met kwartaal 1 2016 nie. ***** Digitale weergawe van die Finesse-tydskrif is die webwerf voelgoed.co.za. Dit wil dus lyk asof die prentjie vir Afrikaanse media se voortbestaan – weliswaar in ŉ nuwe formaat – glad nie so donker is as wat dit op die oog af lyk as ŉ mens na die ABC-syfers kyk nie. Die groot uitdaging is en bly die inkomstemodel: om advertensies op ŉ digitale platform te verkoop, is glad nie so maklik en voor die hand liggend soos die verkoop van advertensiespasie in ŉ koerant en tydskrif nie, en digitale nuus- en inligtingsplatforms plaaslik en internasionaal raak ál meer innoverend met inkomstemodelle; sommige daarvan meer suksesvol as ander. ŉ Tydskrif soos Finesse het byvoorbeeld die digitale Voelgoed-winkel as ŉ bron van inkomste, en ŉ nuusplatform soos Netwerk24 (die platform wat die webwerwe van die koerante Beeld, Burger, Volksblad en Rapport vervang het), het ŉ betaalmuur waaruit ŉ inkomste gegenereer word – ŉ model wat nie noodwendig ŉ groei in totale unieke besoekersgetalle tot gevolg het nie, maar wat weliswaar vir ŉ standhoudende inkomste sorg. Die Afrikaanse nuuspublikasies en digitale platforms uit die Media24-stal verdien vermelding, omdat ŉ paar interessante afleidings hier gemaak kan word. Die totale verlies aan sirkulasie van die vier groot Afrikaanse koerante (Beeld, Burger, Volksblad en Rapport) sedert kwartaal 1 verlede jaar na kwartaal 1 vanjaar is 16 380. Netwerk24 is in plek geplaas as die digitale vangplek vir die (voormalige) lesers van dié gedrukte publikasies. ŉ Mens sou Netwerk24 se betaalmuur (R99 per maand) kon beskou as ŉ logiese vervanging van die bedrag wat lesers voorheen bereid was om daagliks of weekliks aan ŉ harde kopie te bestee. Die teendeel is egter skynbaar waar: Netwerk24 het sedert kwartaal 1 verlede jaar ŉ daling van 12% in unieke besoekers gehad; in getalle is dit ŉ afname van 176 272 unieke besoekers. (Let daarop dat die totale aantal unieke besoekers van sowat 1 289 417 per maand op Netwerk24 nie almal intekenare is nie – die intekenaarsyfers is nie algemeen bekend nie.) Dit wil dus voorkom asof die voormalige (betalende) lesers van Beeld, Burger, Volksblad en Rapport nou hul nuus elders (en gratis) lees. Waar is dié “elders”? As ŉ mens na die syfers kyk, is die (gratis) digitale weergawe van Huisgenoot, saam met Maroela Media se webwerf, waarskynlik dié lesers se nuwe tuiskomplek. Hoewel Huisgenoot se gedrukte sirkulasie met 22 444 afgeneem het vanaf kwartaal 1 in 2016 na kwartaal 1 in 2017, het die digitale unieke lesers met 905 177 toegeneem. Die digitale weergawe van Huisgenoot het ook ŉ baie sterker nuusfokus as wat die tydskrifweergawe het. As Beeld, Burger, Volksblad en Rapport se lesers dus hul leeskeuse na Huisgenoot verskuif het, bly dié lesers minstens in dieselfde stal, al is dit dan die nie-inkomstegenererende platform van die twee (ten minste uit intekenfooie) wat gewen het. Terselfdertyd het Maroela Media, met ŉ gemiddelde maandelikse unieke leserstal van 1 416 445 vir die eerste kwartaal van vanjaar, ook geskep toe dit die afgelope paar jaar begin koerantlesers reën het. Dis kommerwekkend dat sommige van die tydskrifte hierbo genoem met ŉ dalende sirkulasiesyfer glad nie ŉ digitale weergawe in enige formaat in plek het nie; of wel ŉ digitale formaat het, maar skynbaar nie die digitale weergawe suksesvol van die grond af kry nie, om welke rede ook al. Dié publikasies is gelukkig in die minderheid. Met die uitsondering van dié enkele tydskrifte is die groei in lesersgetalle van al die genoemde Afrikaanse tydskrifte (syfers, nie persentasies nie – dus die aantal mense wat dit lees) groter op die digitale weergawe as die verlies aan lesers volgens die sirkulasiesyfers. Dus: dié tydskrifte het dit reggekry om te groei, en nuwe lesers te wen, deur hulself in ŉ nuwe formaat aan hul lesers te bied. Effective Measure se syfers van die saamgevoegde toename in lesers van die grootste Afrikaanse webwerwe oor die afgelope jaar skets dieselfde prentjie: Daar was ŉ totale toename van 24% in unieke lesers vanaf Junie verlede jaar tot en met Junie vanjaar, teenoor die daling in tydskrifsirkulasie van 6.5% en in koerantsirkulasie van 9% (eerste kwartaal 2016 na eerste kwartaal 2017). Die Afrikaanse lesersmark word groter, nie kleiner nie. Nog ŉ stukkie goeie nuus wat hier tussen die reëls te lese is (en wat waarskynlik eintlik die belangrikste afleiding is wat uit dié inligting te make is), is die feit dat die Afrikaanse lesersmark, sover dit die media betref, nie besig is om te krimp nie. Die lesers wat aan die gedrukte kant “verlore geraak” het, lees nou hul publikasies in digitale formaat; en die groei aan die digitale kant is baie groter as die afname in lesers op gedrukte publikasies. Mense lees nog Afrikaans – dít is die heel belangrikste afleiding. Innoverendheid in media is, net soos in enige ander bedryf, onontbeerlik vir voortbestaan. En om dieselfde teikenmark in ŉ nuwe formaat te bereik, is ŉ onverskrokke, vreeslose bereidheid om wie jy in wese is te herontwerp, onontbeerlik. Indien ŉ voorheen gedrukte medium dit kan regkry om homself in ŉ digitale formaat te herposisioneer, is daar ŉ ontvanklike, gretige en groeiende Afrikaanse lesersmark wat wag. Groetnis Susan Lombaard Uitvoerende hoof: Maroela Media