"My 14-jarige kind se skoolhoof het ons ingeroep," vertel Nadia van Wyk. Hy het gerook en glo selfs met 'n knipmes gaan spog. Nadia is nie alleen nie. Skole kontak ouers dikwels oor probleme soos afkyk tydens toetse, stokkiesdraai, rebelse optrede en bakleiery.
"Hoe kan ek my kind verantwoordelikheid leer sonder dat ek soos 'n polisieman agter hom aanloop?" wonder Nadia.
Wietske Boon, 'n spelterapeut van Centurion, sê as kinders by die skool in die moeilikheid beland, is dit eerstens belangrik om kalm te bly en na hul kant te luister.
"'n Ouer kan eers die erns van die saak beoordeel as hy oor al die inligting beskik."
As kinders verkeerd optree, behoort hulle verantwoordelikheid vir hul gedrag te neem en ouderdomstoepaslik gedissiplineer word, sê Wietske.
Volgens Wietske is daar meestal 'n rede waarom 'n kind in die moeilikheid beland. "Soms is dit weens 'n oordeelsfout, ander kere weens die invloed van verkeerde vriende of 'n onderliggende probleem. Kinders se gedrag is baie keer 'n hulpkreet. In hierdie geval is dit belangrik dat die probleem geïdentifiseer en aangespreek word," sê sy.
Hou in gedagte dat kinders sosiale wesens is wat 'n behoefte het om aan 'n groep te behoort en belangrik te voel, sê Hanlie Dockendorff, 'n lewensvaardigheidsfasiliteerder by Equalzeal Centurion.
"Kinders sal soms iets onverantwoordeliks doen omdat hulle deur 'n onvervulde inherente behoefte gedryf word", sê Hanlie.
Sy sê ouers moet geleenthede vir hul kindersskep om onafhanklik besluite te neem en om erken en geloof te word.
Roekelose gedrag wat 'n gevaar vir jou kind of sy medeleerders inhou, is 'n noodkreet, sê Hanlie. "Benader jou kind met respek en liefde en praat oor die nagevolge van hul gedrag. Vir tieners werk 'n probleemoplossingmodel baie goed. Gesels oor moontlike redes vir die gedrag en vind saam 'n oplossing. Hê begrip vir hul ontwikkeling. Behandel hulle met respek en liefde en gee leiding. Wees self 'n voorbeeld. Kinders wat onvoorwaardelike liefde ervaar, sal makliker selfvertroue en probleemoplossingsvaardighede ontwikkel."
Volgens gedragssielkundiges sal enige kinders gedrag herhaal wat aandag op hulle vestig. Negatiewe aandag is vir hulle beter as geen aandag nie. As kinders aandag op negatiewe maniere soek, ignoreer dit en beloon positiewe gedrag, sê Hanlie.
Stel 'n goeie voorbeeld, sê Hanlie. Hulle aap jou dade, houding en verwagtinge na. Hanlie sê ouers moet aanvaar dat kinders foute maak. "Soms is dit moeilik vir kinders om tussen verantwoordelike en roekelose optrede te onderskei. Wees onvoorwaardelik lief vir hulle, stel grense en maak hulle bewus van die gevolge as grense oorskry word."
Gee hulle verantwoordelikheid
Wietske gee die volgende riglyne:
Geejoukinders vankleins aftakies, byvoorbeeld om papiere weg te gooi. Begin by maklike takies en pas dit aan.
Laat hulle 'n troeteldier versorg. Só kweek kinders 'n verantwoordelikheidsin en leer van versorging en liefhê.
Vat jou kinders saam as jy ou speelgoed en klere vir hulpbehoewendes gee.
Leer jou kinders die waarde van geld deur te spaar. Só leer hulle om met geld te werk en dat alles in die lewe nie verniet is nie.
Kinders leer deur dissipline dat hul gedrag gevolge gaan hê. Pas dissipline doeltreffend en konsekwent toe.
Stel duidelike grense en straf dienooreenkomstig as reëls gebreek word.
Wees 'n voorbeeld – wees self verantwoordelik en toon respek teenoor ander.
Kinders kan van jongs af leer om besluite te neem soos met watter speelgoed hulle eerste wil speel.
Help jou kinders om bereikbare doelwitte te stel.
Moenie onrealistiese verwagtinge vir hulle koester nie.
Wees versigting om nie jou kinders se moed met onredelike kritiek te breek nie.
Gee positiewe versterking vir goeie werk. Alles moenie met lekkergoed of nuwe speelgoed beloon word nie. "Dankie" of "ek is so trots op jou" is ook 'n beloning.
Só leer hulle
Chanelle Bester, 'n tienerlewenstylgids, stem saam dat kinders reeds van kleins af verskeie takies kan uitvoer.
"Driejariges kan byvoorbeeld self leer aantrek. In graad 1 kan hulle hul eie tassie pak,"sê Chanelle. Hulle moet van kleins af besef dat hul optrede gevolge het. As 'n driejarige besluit om vir 'n hele week een uitrusting aan te trek, sal sy vinnig agterkom dit lyk nie meer so mooi nie. As 'n graadeentjie vergeet om sy kosblik in te pak, sal dit nie sommer weer gebeur nie.
Chanelle benadruk 'n mens moet onthou elke tiener is uniek is en daarom kan hul takies aangepas word.
Tieners kan self hul skooluniform uitsit. Kom ooreen dat hulle jou bel as hulle veilig iewers aankom.
'n Eksamenrooster moet opgestel word en hulle moet daarby hou. Dit moet vir hulle duidelik wees wat die voordele sal wees as hulle verantwoordelikheid deurvoer en dit reg hanteer. Dit beteken nie dat jy hulle omkoop nie, maar dat die gevolge van die positiewe gedrag 'n natuurlike positiewe uitkoms het. As jou tiener byvoorbeeld self sy uniform uitsit, kan hy dalk 'n ekstra vyf minute lê, sê Chanelle.
Reëls sonder tirannie
Chanelle sê ouers moet regverdige reëls opstel en daarby hou.
Dit is goed as die reëls en die redes daarvoor bespreek word. Tieners moet leer om te redeneer en te verstaan wat dit beteken om rasionele besluite te neem", sê Chanelle.
Reëls, verantwoordelikheid en respek word nie oornag geleer nie, sê Wietske. "Kinders moet van jongs af geleer en gedissiplineer word. Kinders het 'n waardestelsel nodig om tussen reg en verkeerd te onderskei en om te weet wat van hulle verwag word," sê sy.
Volgens Wietske gaan verantwoordelikheid en respek hand aan hand.
"Verantwoordelike gedrag beteken ook om respekvol teenoor ouers, hul medemense en hulself op te tree en om hul humeur te beteuel en aanvaarbare gedrag te openbaar", sê sy.
Sodra tieners besef dat gevolge van verantwoordelikhede hulle direk raak, sal hulle twee keer dink, sê Chanelle. "Sommige ouers probeer altyd hul kinders uit die moeilikheid red en neem dan die gevolge op hulself. Ouers moet besef dat hulle nie die tiener help nie, maar eerder hul kind van waardevolle lewenslesse ontneem. Ouers kan selfs sover gaan as om gevolge daar te stel, wanneer die natuurlike gevolge nie drasties genoeg is nie. Soos om die tiener van sekere regte soos die gebruik van sy selfoon of rekenaar te ontneem."
Chanelle noem dat sy gereeld sien hoe ouers hul kinders versigtig benader en hulle probeer gelukkig hou in plaas daarvan om 'n ouer te wees en te wys wat reg en verkeerd is.
"Ouers moet versigtig wees om nie te cool of te streng te probeer wees nie," sê Chanelle.
"Baie ouers wil maatjie-maatjie wees omdat hulle nie hul verhouding wil verloor nie," sê sy.
"Die realiteit is egter dat jy die ouer is en hoewel dit belangrik is dat jou tiener met jou kan gesels, moet hy steeds respek vir jou hê. Daar is ook weer ouers wat te streng is en die arme tiener onrealisties probeer inperk. Dit is asof die ouers nie wil aanvaar dat hul kinders nie meer kleuters is nie en dat daar sekere dinge is wat hulle self moet doen. Soms moet hulle hul koppe stamp.
Wanneer daar orde en roetine in 'n huis is, heers daar harmonie. Die belangrikste reël is dat Pa en Ma in beheer is en daarna is alle reëls onderhandelbaar. Sit om 'n tafel en vra jou kinders om reëls voor te stel. Skryf elke reël neer en onderhandel oor watter daarvan jul gesinslewe gelukkiger sal maak.
Dit is baie belangrik om 'n goeie verhouding te handhaaf, sê Hanlie. "Dissipline sonder verhouding kweek rebellie. Bestee tyd saam en vind uit hoe jou kinders dink. Bied hulle ruimte om hulself uit te druk."
Pas reëls konsekwent toe, sê Hanlie. "Die neerlê van reëls is die eerste fase van dissipline. As 'n reël oortree is, gaan na die tweede fase oor. Dit behels 'n bevel. Gebruik selfgeldende liggaamstaal en stemtoon. As jou kind nie reageer nie, gaan na die derde fase oor: optrede. Dis die sleutel tot dissipline", sê sy.