Onteiening sonder vergoeding ‘krimineel’Piet le Roux, uitvoerende hoof van Sakeliga. (Foto: Morné Prinsloo) Onteiening sonder vergoeding kan as krimineel geklassifiseer word en kom neer op magsmisbruik en beslaglegging van bates. So het Piet le Roux, hoof van Sakeliga, Dinsdag namens dié organisasie aangevoer voor die ad hoc-komitee oor die wysiging van artikel 25 om onteiening sonder vergoeding te vergemaklik. Die organisasie is na afloop van die voorlegging mondelinge deur lede van die EFF aangeval. Sakeliga se geskrewe voorlegging het insette van die deurwinterde grondwetkenners proff. Koos Malan en Hennie Strydom as hoofouteurs ingesluit. Le Roux het namens Sakeliga betoog ’n grondwet moet die land se bevolking beskerm teen magsmisbruik in die uitoefening van staatsmag. Waar dit nie gebeur nie, voldoen ’n grondwet nie aan die eise van grondwetlikheid nie en is die grondwet in sigself ongrondwetlik. Aan die hand van daardie definisie het Le Roux aangevoer onteiening sonder vergoeding oorskry die grense na magsmisbruik. Hy het trouens aangevoer kriminaliteit kan aangevoer word, en dat onteiening sonder vergoeding neerkom op beslaglegging van bates. Hy het ook gesê waar die term “onteiening sonder vergoeding” tans die modefrase is, beteken dit eintlik konfiskering van eiendom, omdat die algemeen en internasionaal aanvaarde norm is dat daar by onteiening markwaarde uitbetaal word. Dikwels sal ’n bykomende uitbetaling geskied as regsremedie en vergoeding vir die ongemak en ontwrigting wat onteiening vir die onteiende beteken. Waar die skakel tussen onteiening en hierdie vlak van vergoeding, en dus tussen waarde en vergoeding, gebreek word, verval die vereiste in die huidige artikel 25(3) van die Grondwet, is Sakeliga se voorlegging. In so ’n geval meen Sakeliga enige grondwetlike verandering – onafhanklik van hoe dit verpak word – tas die konsep van grondwetlikheid aan en kan nooit aanvaar word deur enigeen wat tot die konsep van grondwetlikheid onderskryf nie, al word dit ook met die vereiste meerderheid deur die parlement aanvaar. Sakeliga betoog voorts dat dit beter sal wees indien die fokus eerder val op die oordra van titelaktes aan diegene wat tans vruggebruik, eerder as eienaarskap van grond het. Le Roux het afgesluit met die mening dat geen grondwet wat sy sout werd is, konfiskering van eiendom kan toelaat nie. Die ANC-LP Sibusiso Gumede het vir Le Roux gevra of dit Sakeliga se mening is dat die Grondwet in sy huidige vorm nie aan grondwetlikheid voldoen nie, en of dit net die huidige voorgestelde grondwetlike verandering is wat nie daaraan voldoen nie. Le Roux het versigtig geantwoord en sy woorde gekies – dat ’n grondwet aan neergelegde vereistes moet voldoen om werklik ’n grondwet te wees, en dat dit nie in hierdie geval Sakeliga se voorlegging is dat die Grondwet as sodanig ongrondwetlik is nie. Floyd Shivambu. Foto: ANA Die EFF-hoofsweep, Floyd Shivambu, het rooi gesien en Le Roux gevra of Sakeliga ’n bindende demokratiese meerderheidsbesluit van die parlement sal verontagsaam, en of Sakeliga ontken dat kolonialisme neergekom het op konfiskering. Hierby het die EFF-LP dr. Mbuyiseni Ndlozi bygevoeg of Sakeliga sou saamstem dat, as kolonialisme neergekom het op konfiskasie, dit slegs reggestel kan word deur konfiskasie. Hy wou ook sommer weet wat is die rasprofiel van Sakeliga se lidmaatskap. Ndlozi het bygevoeg dat Sakeliga nie moet wees soos oudpres. Donald Trump van die VSA, wat geweier het om demokratiese uitslae te aanvaar nie. Le Roux het met betrekking tot Shivambu se vraag oor die aanvaarding van ’n grondwetwysiging deur die vereiste parlementêre meerderheid gesê geen wysiging wat die konsep van grondwetlikheid aantas, kan deur die aktiewe burgery aanvaar word nie – selfs nie sou die vereiste parlementêre meerderheid besluit dat die EFF nie mag bestaan nie. Hy het nie kommentaar gelewer op die insette oor kolonialisme en konfiskering nie, en het nie Ndlozi se vraag oor die rasprofiel van Sakeliga beantwoord nie.