Versindaba » Blog Archive » Wicus Luwes. Boetie in Zoeloeland
Wicus Luwes. Boetie in Zoeloeland
Daar moet ‘n rivier in wees. In die Apocalypse Now-fliek was dit die Nungrivier. In die Heart of Darkness-novelle was dit die Kongorivier. Hier by ons kan dit miskien die Apiesrivier wees, maar hierdie storie gaan nie oor Winston Churchill nie. Daar is natuurlik die Oranje-, Vaal en Limpoporivier om van te kies, maar terwyl ek na die kaart kyk val my oog op die Mhlathuze-rivier wat deur Zoeloeland kronkel. Die plantegroei in Zoeloeland herinner aan Apocalypse Now se Viëtnam.
Die springmielies staan vergete op die armlening van my rusbank terwyl ek die begin/opening/aanvang van Apocalypse Now kyk. Min flieks het ‘n meer treffende openingstoneel: Daar is die helikopter-rotors wat meesleurend die Viëtnam-bosse oopwaai en Martin Sheen se Kaptein Willard-karakter wat verward in ‘n hotelkamer op sy rug lê en kyk na die dakwaaier wat draai. The End van The Doors versterk die hipnotiese oomblik en dan … bars die napalm bomme en ruk die oerwoud aan flarde. Dit is die oomblik toe die lig vir my aangegaan het: Ek het besef dat ons ‘n Suid-Afrikaanse weergawe van Apocalypse Now nodig het. Ons het ‘n paar jaar gelede mos ‘n spoggerige weergawe van die Carmen-opera saamgestel met die U-Carmen eKhayelitsha invalshoek. Hollywood trek gereeld nuwe baadjies vir (ou) bekende flieks aan en probeer so seker maak dat hul winste gewaarborg is. Die Departement van Handel en Nywerheid sal sekerlik ‘n projek soos hierdie ernstig opneem, want die storie is mos al meer as een keer suksesvol vertel. Opvolg-flieks is ook ‘n veilige opsie en bied ‘n franchise-geleentheid in die kleine vir die wat daarin wil belê.
Dit is eintlik waar Boetie in die prentjie kom. Midde in die grensoorlog van die 1980’s het daar twee Suid-Afrikaanse films die weermaglewe probeer vasvang. Boetie op Manoeuvres en Boetie gaan Border toe was Arnold Vosloo se groot deurbraak. Deesdae speel hy natuurlik in groot Hollywood-produksies soos The Mummy. As Arnold Vosloo vir ‘n derde keer die rol van Boetie speel, is daar ‘n kans dat dit internasionale deure vir so ‘n Suid-Afrikaanse film oopmaak.
Boetie kan vir die sanitasie-afdeling van die weermag werk. Baie van sy makkers sal natuurlik in hierdie afdeling wees om toilette te was en skoon drinkwater te voorsien aan die weermag. Die sosiale element sal fokus op plekke waar mense weens die geskiedenis verdryf is. Dit sal mense wat deur die Mfecane-oorloë en die Sotho en San mense wat uit die Drakensberg deur die Zoeloe-oorloë verdryf is, insluit. (Xenofobie kom al ‘n lang pad.)
Apocalypse Now is ‘n grootskaalse verwerking van Heart of Darkness deur Joseph Conrad. Heart of Darkness vra moeilike vrae oor imperialisme en rassisme. Die bootvaart in Heart of Darkness op die Kongorivier word eintlik meer van ‘n morele reis tot diep in die psige van die mens. Apocalypse Now se bootvaart sit hierdie reis voort en die lyne wat reg en verkeerd voorstel vervaag en raak verstrengel terwyl die reis dieper die oerwoud invaar.
Boetie sal dieselfde vrae kry om te antwoord as verteenwoordiger van die ou en nuwe weermag. Die konteks van die vrae sal natuurlik plaaslik van toepassing moet wees en ‘n kykie moet gee op die mense aan die oewers van die Mhlathuze-rivier.
Die gedig hieronder deur TS Eliot verwys na Kurtz in Joseph Conrad se Heart of Darkness:
– For Thine is the Kingdom
– Life is very long
Die vraag is egter waarheen ‘n ontnugterde soldaat se bootreis hom moet neem, want morele lesse is moeilik om uit te beeld in ‘n tyd dat die tradisionele siening van reg en verkeerd nie meer duidelik is nie. Kongo, Viëtnam en Suid-Afrika kyk elkeen op sy eie manier na hoe ideologieë by die area inpas. Die boot het die oewer om haar te wys waar om te vaar, maar die kaptein moet een of ander tyd die boot verlaat. Die missie waarop Boetie gestuur word sal, soos Kaptein Willard se missie, hoogs geheim wees. (‘n Mens wil mos nie die veiligheid van sleutelinstellings in gedrang bring nie.) Een opsie wat naby die Mhlathuze-rivier geleë is, is nogal baie in die nuus die afgelope tyd en begin met die letter N. Boetie kan na hierdie plek gestuur word om ondersoek in te stel, want daar is al so baie verslae oor die plek met die kodenaam N saamgestel, dat ‘n mens nie meer seker is wat om te glo nie. (Die tweede letter is K, maar dis die laaste letter wat ek op hierdie stadium van die onderhandelinge kan bespreek.) Die werkstitel vir die projek kan moontlik ‘Boetie in Zoeloeland’ wees.
Apocalypse Now het natuurlik ‘n paar ikoniese tonele wat moeilik verbeter sal word. Ek dink veral aan die toneel waar die hele strand gebombardeer word sodat ‘n soldaat in veiligheid branderplank kan ry. Dit is waarom oorlogsprente so relevant is, want normale dinge lyk absurd midde in ‘n oorlog en absurde dinge lyk normaal. Apocalypse Now is vol sulke absurditeite en ek wonder of Boetie in Zoeloeland ook dinge gaan doen wat absurd sal voorkom vir ‘n hedendaagse gehoor. Ek het die Redux-weergawe van Apocalypse Now (hoe die regisseur die film wou gehad het) ‘n paar jaar gelde gekoop, maar ek verkies steeds die loketweergawe. Kaptein Willard doen by ‘n paar ekstra plekke aan in die Redux weergawe. Een daarvan is ‘n tweede besoek aan Hugh Hefner se meisies en daar is ‘n onnodige liefdes-intrige agter muskietnette – albei tonele wat met rede uit die loketweergawe geredigeer is. Die redigeerder het gelukkig besef dat die stelling ‘minder is meer’ hier van toepassing is.
Muskietnette van Neptunus
deur Charl-Pierre Naudé
Daar trek ‘n windjie oor die baaidorp;
en die weiwolke in die noordweste
word in ‘n drukgang gejaag.
hoe die boodskappe aanmeld
oor die uitwissing wat kom.
Allereers, net geluid: ver windgeruis
en die angstige gekletter van voëltjies by ‘n bak,
die tink-tink van stukkies metaal.
‘n Fietsklokkie in ‘n binnehoffie,
gestreel deur die bries,
soos ‘n baba se speelratel
in die beskutting van ‘n hals.
is die son weg. Alle kleur word flets.
Die nukkerige wind vly sterker aan en smyt
‘n mandjie spatsels uit die bessieboom gestroop
teen ‘n muur vol ou vlekke uit.
Die groot hond gaan lê plat
en ootmoedig, bidsnoet op die grond,
soos ‘n sprinkaan.
Dan kom die reën, skielik,
in opgeskrikte vlae
wat die vlees kasty soos klitsgras.
En daai orkes is ook hier, wat in dinge slaap;
subatomies én omvattend.
Kineties besielde Von Karajantjies
ontwaak soos baboesjkapoppies
in die ruimteskippies
van die rond bliksemende akkertjies,
Met ‘n donderslag
val ‘n klavier uit ‘n boom
en die houtspaanders lê oral rond.
Dit reën. So moeilik om reën te beskryf.
Omdate reën verbygaan? Omdat jy
daardeur kan sien? Miskien al twee.
Maar ek kan probeer.
Die berging van herinnerings…
Die volgende onthou ek: hoe ek staan op die rand
van ‘n vallei wat voorheen ‘n opgaardam was
maar drooggeloop het sederdien.
En, skaars sigbaar, daar vér onder
is die hopie klip van ‘n eertydse huis,
ook die duidelike omtrek van ‘n buitmuur.
En klippe, ingemessel teen die oorkantste helling,
sê: God seën.
Mens kan probeer:
Vannag sal die reën om ons flapper
soos die muskietnette van Neptunus
in die stroom van die vergetelheid.
‘n Groot verhaal, van gode en mense, gaan sterf
want dit word deur die tye aan flarde geslaan.
En die somer het skaars begin…
In chaos word geskep
en in ligtende chaos herskep.
Nou stormreën di.
Tant Min van die plaas
wat nie meer bestaan nie
sit agter gaas op die oumensoord se stoep.
Dis sy wat smiddags laat vlieënde pierings sien
as tyd en tydloosheid saam uit die hand van die Here val.
En reg voor haar
die wasskottels met eende op geverf
met ‘n geskal in die straat af,
gelig uit ‘n tuin
deur die Musiek van die Sfere
en sonder genade daar uitgejaag
Die naam van Boetie se bestemming het twee A’s in en is ‘n seweletter woord. Dit is ‘n naam van ‘n bekende plek in Zoeloeland, maar dit is werklik die laaste leidraad. Die ironie van ‘n draaiboek is dat jy nooit weet waar die film werklik gaan eindig nie. Boetie sal dit miskien nie eers maak tot in kodenaam N nie. Die regisseur is nie noodwendig die redigeerder nie en die redigeerder bepaal hoeveel van die akteurs se toneelspel op die wit doek in teaters vertoon word. Dit sou lekker gewees het as die kykers van so ‘n film, soos die filmdoek, weer skoon en sonder merk na ‘n filmvertoning uit die teater kon stap.
1. Internet: http://allpoetry.com/The-Hollow-Men
2. Internet: http://www.arnoldvosloo-tribute.com
3. Naudé Charl-Pierre. 2014. Alo die lieflike dade. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers
4. Skermskoot uit Apocalypse Now deur Francis Ford Coppola
Tags: Charl-Pierre Naudé, TS Eliot
Saturday, July 25th, 2015 | Binneblik, Wicus Luwes.
3 Kommentare op “Wicus Luwes. Boetie in Zoeloeland”
July 26th, 2015 at 8:24 am
Alexander Strachan het so ‘n verwerking van Heart of Darkness gedoen, met die Angola oorlog as agtergrond. Kan nie onthou wat sy boek se naam was nie. Dit was terrible.
July 26th, 2015 at 8:09 pm
Sal dit graag wil lees. Sal dit Google.
Gert Rautenbach :
July 27th, 2015 at 12:25 pm
‘n Wereld Sonder Grense, onthou ek nou. Dit is verfilm ook.
Boekbekendstelling: Die waarheid oor duiwe (Gisela Ullyatt)
Drie pare digtersvoete loop na Wellington
Persverklaring: Wat die water onthou/What the Water Remembers
Nuwe bundel: Nagblind (Francis Grobler)