Gaan na die slang en word wys - Dr. Flip Schutte
Gaan na die slang en word wys
Deur Dr. Flip Schutte op 1 November 2013
Die slang kom al 'n lang pad saam met die mens. En van die vroegste tye af het die slang 'n belangrike rol gespeel in die godsdiens en spiritualiteit van die mens. As ons vandag aan "slang" en "godsdiens" in dieselfde sin dink, onthou ons dalk van Adam en Eva en die slang in die paradys, of ons dink aan Asclepius in die Griekse mitologie, met sy staf waarom die slang krul, wat tot vandag toe as die simbool vir genesing gebruik word, maar lank voor Adam en Eva en Asclepius was die slang reeds daar!
Wanneer mens antieke tekste lees, kry jy kort-kort verwysings wat jou laat besef dat daar meer in die slang as metafoor is, as net dit wat ons in Kinderbybelprentjies sien. Begin mens dan om die tekste soos 'n ui, lagie vir lagie af te skil, gaan daar 'n ongekende wêreld vol rykdom vir 'n mens oop.
Dit lyk asof die mens reeds van vroeg in sy bestaan af, die slang moes dopgehou het en dat die mens in die slang op een of ander misterieuse wyse iets van homself en sy eie bestaan moes raaksien en daarom het die slang van heel vroeg af simbool geword waarmee die mens iets van sy eie spiritualiteit mee wou kommunikeer.
Daar is 'n dualiteit in die metafore rondom die slang opgesluit wat eintlik van die mens en die slang op 'n eienaardige manier broers maak. Godsdienstige simbole rondom die slang word van die boosste en slegste, die satan self geïnterpreteer, tot by die mees heilige en verligte sodat die slang by tye as 'n god aanbid is.
Voordat daar iets soos 'n Christendom of selfs voordat daar iets soos Judaïsme was, was die slang reeds daar. Argeologiese opgrawings veral uit die Bronstydperk wys dat daar vanaf Egipte (waar die slang met Ra verbind is) dwarsdeur die antieke Nabye Ooste in alle plekke: Babilonië, Assirië, Mesopotamië, Kanaän, Sirië, net mooi oral, beeldjies en afbeeldings van slange gevind is. Maar nie net in die Ooste nie, selfs in Europa en baie spesifiek in Duitsland is daar bewyse dat die ou Germane die slang as spirituele simbool gebruik het. Daar was van vroeg af ook Gnostiese gemeentes wat slange mak gemaak het en hulle dan om die sakramentele brood laat krul het, want dit was vir hulle simbool van die Redder en Verlosser.
Inskripsies op potskerwe en die heel vroegste tekste laat dit blyk dat dit aanvanklik nooit oor die slang as dier of reptiel gegaan het nie, maar oor die metafoor en simboliese waarde wat daar vir die mens in die misterie rondom die slang opgesluit was. Iets soos bv. "onsterflikheid" omdat die slang die vermoë het om sy ou vel af te gooi en vir ewig jonk met 'n blink nuwe vel kon verskyn. Die slang het dus simbool geword vir wedergeboorte, transformasie, genesing, heling en onsterflikheid. Alles baie sterk en gelaaide spirituele konsepte.
In een van die oudste verhale wat ooit geskryf is naamlik die Gilgamesh Epos (3800 jaar gelede), verloor Gilgamesh sy onsterflikheid omdat die slang dit by hom gesteel het. En van toe af is die slang gesien as simbool vir onsterflikheid. Ouroboros is een van die heel oudste en mees antieke simbole van die slang. Dis die prentjie waar die slang sy eie stert eet en so die sikliese gang en hernuwing van die lewe simboliseer. Dood en wedergeboorte wat tot onsterflikheid lei.
Oerbegrippe uit 'n periode omtrent 5300 jaar gelede, wat daarna in alle godsdienste oral op aarde weer hulle verskyning gemaak het en wat tot vandag toe in kerke en tente, tempels en moskees gepreek word.
Dood en wedergeboorte wat tot onsterflikheid lei!
Wanneer mens hierdie teenstrydigheid en dualisme in die simboliek verstaan, naamlik van die een wat dood kan maak, maar tog lewe tot in ewigheid verteenwoordig, snap mens iets van die spirituele waarde van die simbool. Dood en ewige lewe; gif en genesing.
Aanvanklik is die slang nie as 'n god aanbid nie, maar priesters en wysheidsleermeesters het hulle volgelinge begelei om die metafoor te verstaan en op hulle eie spirituele lewe van toepassing te maak.
Veel later is die slang toe deur fundamentaliste as 'n god aanbid en het daar oral kultusse begin ontstaan, maar dit was nooit die bedoeling nie. Dieselfde het eeue later ook in die Christendom gebeur! Maar dit vir eers daar gelaat!
Met hierdie agtergrond in gedagte kan ons vinnig 'n draai gaan maak by 'n paar mitologiese verhale wat ons ken en waarin die slang 'n prominente rol speel, soos die Adam en Eva storie. 'n Storie met 'n baie diep spirituele ondertoon waarin die metaforiese betekenis van die slang-simbool pertinent figureer. Eva wat vir die slang sê: Ons mag nie eet van die boom van goed en kwaad nie want dan sal ons sterf. En dan sê die slang: Julle sal nie sterf nie, maar dan sal julle die verskil tussen goed en kwaad ken.
Hoor u die amper onversoenbare dualisme: sterf teenoor nie sterf nie. Goed en kwaad teenoor ken of wysheid bekom. Deur hierdie oefening het die mens wysheid gewen, maar die paradys verloor. Dus sy eenheid met die Bron of die goddelike opgeoffer omdat die mens nie net goed nie, maar ook kwaad wou ken! En so bestaan die mens nog altyd in die spanning van 'n wen-verloor model vir leef en oorleef.
En dan die verhaal waar die Israeliete in die woestyn was en teenoor God gerebelleer het omdat hulle nie kos of water gehad het nie. Toe stuur God giftige slange om hulle te pik. Eienaardig genoeg vra Moses toe vir God om die slange van hulle af weg te neem, maar God neem nie die slange weg nie. Hy sê vir Moses om 'n beeld van die slang te maak, op 'n paal te sit en elkeen wat na die beeld kyk, sal bly leef ('n oorblyfsel uit die Hettitiese slangkultusse, waar die slag aanbid is vir genesing).
Weer moet mens die spirituele betekenis van die simbool en metafoor nie miskyk nie. Weer het ons die rebellie teen God, m.a.w. die losmaak van die Bron en die gevolg daarvan is die dood (spirituele dood) en dan die opkyk na die slang op die paal wat nuwe lewe en wedergeboorte simboliseer (heel maak en genees), naamlik om weer met die Bron of die goddelike te verenig.
Hierdie koperslangsimbool kry mens ook op die kroon wat die Egiptiese Farao's gedra het. En die betekenis van daardie simbool is presies dieselfde as bv. die kruis wat die priester om sy nek dra. Dit simboliseer dood, wedergeboorte en ewige lewe.
In die Nuwe Testament in die bekende Johannes 3:16 se voorafgaande twee versies maak Jesus self daardie koppeling. Hy sê: Moses het die slang in die woestyn hoog op 'n paal gesit, so moet die seun van die mens verhoog word, sodat elkeen wat in hom glo, nie verlore sal gaan nie, maar die ewige lewe sal hê!
Die simbool van die slang op die paal is in die Christendom vervang met die simbool van 'n man aan 'n kruis, maar die metafoor en die betekenis van die simbool het in 'n spirituele konteks dieselfde gebly.
Toe Jesus en die moordenaar langs hom in die mite op Golgota sterf, toe sê Jesus vir hom: Vandag sal jy saam met my in die paradys wees. Dood wedergeboorte en ewige lewe.
Dit is wat die Christus en die Boeddha ook simboliseer. Om deur verligting of kennis van jou eie goed en kwaad die lewe te ontdek en een met die Bron te word. 'n Wedergeboorte! Soos die slang 'n ou vel en manier van bestaan agterlaat en met 'n nuwe lewe voortgaan. Maar net soos in die Hettitiese slangkultus, het mense die metafoor begin aanbid en so het die slang destyds en Christus meer onlangs 'n god geword. Mense kyk teen die vinger vas en sien nie die rigting waarin en waarheen die vinger wys nie.
Maar die doel van my hele betoog was eintlik maar net om vir u te wys dat daar niks nuut onder die son is nie. Ons sien onsself as hierdie uitgelese en denkende groep mense wat die resultate van wetenskaplike navorsing in ons spirituele soeke wil akkommodeer, terwyl ons vra na die lewe, na sin, na groei, na onsterflikheid. Terwyl ons dink oor goed en kwaad, dood en lewe. Terwyl ons streef na genesing en heelword!
Terwyl ons met hierdie oefening besig is, sit ons eintlik maar net 'n tradisie voort wat reeds 5300 jaar gelede in die Bronstydperk 'n bekende spirituele tradisie was, iets waarvan ons reeds in 1800 voor ons huidige jaartelling in Gilgamesh kon lees. Simbole soos 'n kruis of 'n slang probeer om die misterieuse metafoor aan ons te verduidelik, maar in ons onverligtheid staar ons ons dikwels blind teen die simbool, sonder om die metafoor te ervaar.
Ons is dus nie so oulik, so postmodern en so verlig en onverkramp soos wat ons graag oor onsself wil dink nie. Ons volg maar net 'n lang tradisie van soekers wat op een of ander manier met goed en kwaad, en dood en lewe stoei, met die hoop dat ons iewers 'n stukkie lewe, iets goeds of dalk nog selfs "onsterflikheid" sal vind!