Skool-skool | Bo-Karoo
Posted on October 18, 2016 by Leonette Smit
Na jare van onderwys, neem Rina die plaas Springbokoog oor toe haar bejaarde pa sterf. Vir 23 jaar boer sy vrou-alleen. Nadat sy die plaas verkoop, vestig sy haar op die dorp. "Dan kan ek net sowel weer begin skoolhou…"
Juffrou Rina open haar huisskool aan die begin van 2016 met net een Gr. 3 leerling. Die leerder se ouers kon, met die massiewe lading plaaswerk, nie meer self haar tuisonderrigprogram voortsit nie. Na die eerste kwartaal groei Juffrou Rina se skool met 100% toe nog 'n Gr. 3 dogter tot die skool toegevoeg word.
Hierdie tweetjies kry die volle kwota aandag wat 'n kind kan begeer om te kry. Rina vertel graag hoe hierdie twee sedert die begin van die jaar ontwikkel het. Veral hulle selfvertroue en syfervaardigheid. En vir die Engels is hulle nie meer so bang nie. Mens sien dikwels Juffrou Rina se skool êrens in die dorp doenig – of besig met dataversameling van huis tot huis of op toer na die poskantoor of die munisipale biblioteek. Pouses verpes hulle Juffrou Rina se troeletdiere, loop beroof die lêhenne van hulle eiers in die hoenderkampie en oes ietsie uit Juffrou se blommende potplante.
"Chris-Marie, as jy één ding van Juffrou Rina moet sê, wat sal dit wees?"
"Juffrou Rina is die heel beste" kom dit sonder huiwering.
Juffrou Carol begin sowat 6 weke gelede, met die hulp van Magriet, 'n kleuterskool op die dorp. "Hier is 105 kinders tussen 2 en 5 jaar op hierdie dorp met geen voorskoolse opvoeding nie. Wat gaan van hulle word?" Een keer per maand besoek 'n mobiele kleuterskool die dorp vir 2 dae. Wat kan hulle vaslê? Baie speelgoed en kospakkies kom saam met die amptenare van Maatskaplike Ontwikkeling vanaf De Aar.
So begin Juffrou Carol om kennisgewings in die dorp te versprei. 'n Vertrek by die plaaslike ACVV-gebou (voorheen die meisies-koshuis) word aan haar toegeken. 'n Week later begin sy en Magriet met 'n handjievol kinders 'n kleuterskool op 'n perseel – verder niks. Gemeentelede bring enige denkbare ding waarmee mens kinders kan besig hou. 'n Mat. Gordyne vir die klaskamer. Storieboeke en kinder-CD's. Ou speelgoed. Blokkies, doppies en proppies. Plastiek bordjies en bekertjies vir hulle etes. Proviand van enige aard om maaltye mee voor te berei. Bedags kry elke kind 'n goeie ontbyt, stewige middagete en al die tussen-in happies en sappies wat nodig is. Aangekoop uit hierdie dames se eie skraps begrotings. Vars melk. Kaas. Vrugte elke dag.
Carol en Magriet sit hart en siel in die taak om aan hierdie kindertjies 'n stewige grondslag te gee met die oog op Gr. R. Sommer gou is hulle in 'n roetine. Sing liedjies en spog met hulle prentjies – vir party seker die heel eerste prentjie in sy of haar lewetjie. Leer van handjies was voor ete, van bid en van slaap na middagete. Wat hulle tuis vertel, laat sommer meer mamma's en ouma's hulle kinders hierheen bring. Die skooltjie is nou alreeds 18 sterk.
Verlede week besoek twee predikante van Kimberley, verbonde aan die sinode, die skooltjie. Vroeë Kinderontwikkeling is tans 'n uiters hoë prioriteit in die Noord-Kaapse sinode. Daar word gekyk na moontlike hulp met registrasie, 'n besigheidsplan, met leerplanne en befondsing – want om onbepaald hierdie taak voort te sit sonder vergoeding, kan nie van Magriet en Carol verwag word nie.
Carol en Magriet
Juffrou Pinnie speel al van 3jaar ouderdom af skool-skool. Dit was al wat sy ooit wou doen en nou reeds vir 37 jaar hier op Vanwyksvlei doen. As Gr. 3 onderwyser by die W P Burger Gedenkskool neem sy tans waar as skoolhoof totdat daar vir volgende jaar 'n nuwe aanstelling gemaak sal word.
"Dit is ver van my lyn af om in 'n bestuursposisie oor 12 ander onderwysers te ageer. My eie Gr. 3 kindertjies suig nou aan die agterspeen en ek kom nêrens behoorlik uit nie – nie by hulle of by die hoofskap nie." Gelukkig is daar nog slegs 7 weke oor van hierdie gogelspel van verantwoordelikhede.
Juffrou Pinnie Mostert
ie Gr. 3's van Juffrou Pinnie
Die Gedenkskool het tans 320 leerlinge vanaf Gr. R tot Gr. 7. Daarna moet hulle óf Carnarvon, óf Prieska toe waar daar kosskoolfassiliteite is. Of ophou skoolgaan.
Vroeër jare dien die geboutjie wat tans bekend staan as Sewende Laan, as skooltjie vir bruin kinders. Die huidige skool open in 1982 met meer leerlinge as waarvoor daar klaskamers is. Die oplossing is om skool in twee skofte aan te bied – soggens en smiddae. Later word die dubbelverdieping skoolgebou, wat tans vol in gebruik is, voltooi. Juffrou Mollie, wat al vanaf 1974 hier werk, afgetree het en weer uithelp, vertel met groot entoesiasme van 'n vorige bedeling: "Ons het met hierdie kinders getoer. Kimberley toe. Oudshoorn toe. Vir baie kinders die heel eerste keer in hulle lewe buite die grense van Vanwyksvlei. Sport gespeel teen ander skole. Netbal. Rugby. Deesdae is vervoer so 'n kwessie, dat ons nêrens meer kom nie."
Meneer De Jong, ingevoer vanaf die Paarl, meen huisvesting vir plaaskinders sowel as vir inkomende onderwysers is 'n groot probleem in Vanwyksvlei. "As hier net 'n koshuis opgerig kan word waar kinders onder goeie toesig kan bly en kan studeer, sal dinge in hierdie dorp baie verander." Onbetrokke ouers word as 'n groot probleem gesien. Die probleem strek egter verder, want talle ouers werk op plase en laat hulle kinders in die sorg van familielede. Dikwels 'n ouma of oupa wat nie die geletterdheid het om kinders met skoolwerk by te staan nie. Maatskaplike probleme is 'n ander tameletjie omdat dogters wat nog self kinders is, alreeds 'n baba het om te versorg.
Juffrou Mollie, Mnr Mouers en Mnr De Jong
Die skool beskik oor 'n rekenaarsentrum wat ongelukkig nie na regte benut word nie vanweë swak internettoegang.
Onse plaaskinders gaan skool in Prieska, Upington of selfs sover as die Paarl en ken van kleins af koshuislewe. Vir hulle breek al die potensiaal oop om ook aan sport en buitemuurse dinge deel te neem. Hoe blink hulle darem nie vir jou uit op daardie terrein nie. Kyk maar na Deon en Gerda se seuns! Op die tuisfront gee Rida Gr. R vir haar kleinkind as voorbereiding vir skool. En die Du Toits en Moolmans doen tans self tuisonderrig. Nou nie die gelyke van derjare se plaasskole nie, maar veel eerder dít as om hulle kinders baie ver van die huis af te laat skoolgaan.
Ek veronderstel dat dit die één groot faktor is waarom kinders nie meer terugkom na die familieplaas op die platteland nie. Derjare was dit makliker as tans om 'n Gr. 1 plaaskindjie kosskool toe te stuur. Ek meen, toe was daar nog baie neefs en niggies en dalk ouer broers en susters reeds op skool wat koshuis baie minder volksvreemd gemaak het. Deesdae is onse families maar min en uitgedun.
Tragies egter, staan hier 'n onbenutte skool op die dorp en entropeer. Die skool het op sy dae groot prestasies opgelewer. Net uit hierdie paar huishoudings sigbaar op die foto, is 2 doktore in fisiska, 3 mediese dokters, 1 veearts, 2 siviele ingenieurs, 2 elektriese ingenieurs, 1 chemiekus en 'n geoloog opgelewer. Hoe is dit moontlik? Maklik. Die skoolraad besluit om slegs kandidate met 'n BSc graad aan te stel. Stapels aansoeke word ontvang omdat dit 'n lekker wegspringplek is vir 'n pas-afgestudeerde met groot ambisie. Net die beste word gekies. En siedaar.
Dit was egter blou jare gelede. Die seunskoshuis van weleer is ook nou besig om in 'n ruÏne te verval. As ek net dínk aan die potensiaal van hierdie geboue! Waar wil jy 'n beter fassiliteit kry om opheffingswerk onder die werkloses te doen. Om handvaardighede aan te leer. Om ongeletterdes toe te rus met bietjie meer lewensvaardighede. Om jongmense van die strate af te keer. Maar helaas … Die onbereikbaarheid van DOW hieroor sal my van frustrasie sommer 'n lelike woord laat kwytraak.
So. Vat vyf vir elkeen wat vandag tog iets regkry in terme van onderrig ten spyte van hierdie wêrelddeel se sonderlinge omstandighede.
VVV en Karooënaars
Franlie Lexow · October 18, 2016
Ai, as Johan nog gelewe het kon ek dalk by DOW iets reggekry het. Maar dalk is hul nog besig by Nkandla ;-(
Carol Blomerus · October 19, 2016
Wat 'n verassing was dit nie om vir Rina na al die jare weer te sien! Ons het jare terug saam skoolgehou op Kenhardt. Sê vir haar baie groete!
Elna Bekker · October 29, 2016
As 'n mens nou darem jong mense daarheen kon lok…Of teleporteer.
DEk WEET van baie jong juffroue wat gretig daardie leergierige kindertjies sal koester, en ons sit met oorvol klasse raserige leerders wat glad nie wil leer nie, wat die handjie vol leergretige's geleenthede ontneem deur te raas, boelie, rond te hardloop, ens. ens. Jy skryf so mooi Leonette.