Taalsuiwerheid – die plek van die standaardvariëteit | Maroela Media
Maar waar pas Standaardafrikaans dan in hierdie prentjie in? Wat is die funksie daarvan, en hoe moet ŉ mens dink oor die feit dat (slegs) Standaardafrikaans op skool in taalkundeklasse aan leerders oorgedra word? Is dit nie ŉ bietjie hovaardig om een variëteit bo al die ander te “verhef” en dit aan die sprekers van variëteite voor te hou as die ideale vorm van die taal nie?
Kom ons begin by die persepsie dat die standaardvorm van enige taal die “beste” vorm is. Uit ŉ sosiolinguistiese oogpunt is geen enkele vorm van enige taal “beter” of “slegter” as die ander nie. Die primêre doel van taal is dat dit sprekers in staat moet stel om te kommunikeer, en as kommunikasie plaasgevind het, het taal sy doel gedien. (ŉ Mens hoor baie die argument “dit maak nie saak hoe ek spel nie, mense kan my verstaan”. So irriterend as wat dit vir taalpuriste is om dit aan te hoor, is dit eintlik heeltemal waar. As ek “onmiddelik” eerder as “onmiddellik” skryf, het ek kwalik my leser oor ŉ begripsafgrond gestuur.) Die verklaring van enige vorm van die taal as die “standaard” beteken dus nie dié vorm is nou ŉ bepaler van taalaansien of die standaard waarby al die ander variëteite afsteek nie, dit beteken gewoon dis algemeen gebruiklik (en ek sal nou verduidelik wat ek daarmee bedoel).
Die standaardvariëteit is die ongemerkte vorm van die taal. As ek sê ek “rol velle” (pak haastig op voor my vertrek) of ek “kietel” (“kielie”) ŉ kitaar (albei deur Anton Prinsloo opgeteken in Annerlike Afrikaans) merk dié uitdrukkings my as ŉ inwoner van ŉ bepaalde streek. Dit is sinvol as ek ŉ karakter in ŉ storie moet skep wat ŉ verbondenheid met ŉ bepaalde plek moet aantoon, maar as ek ŉ nuusberig vir die radio moet opstel en ek skryf “Die Guptas het oornag velle gerol”, is sulke taalgebruik nie doeltreffend nie.
Dis die vorm wat die wydste verstaan word. Die niestandaardvariëteite is die voedingsbron van ŉ lewende taal. Studente wat praat van “pong” en “perskes pluk” en “aksies hou” is by uitstek uitdinkers van nuutskeppings. Maar hulle taal word juis geskep om solidariteit met ŉ studentegemeenskap te bewerkstellig. ŉ Vyftigjarige tante wat genooi word om te gaan “perskes pluk” moet haar bedink – sy gaan haar dalk meer as ŉ mandjie vrugte op die lyf loop. As ons ŉ gehoor of ŉ leserspubliek wil bereik wat verstaan wat aangaan, moet ons die algemeen gebruiklike weergawe aanwend.
Hoe moet my en jou houding teenoor die standaardvariëteit wees? Praat (en skryf) gerus soos wat die omstandighede dit vereis. As jy oor ŉ Castle met ŉ paar pelle staan en twak praat, gaan die taalpolisie jou nie arresteer omdat jy praat van jou “gibbes” of jou “cherrie” nie. (Jy mag dalk alleen huis toe gaan, maar dis ŉ ander blog.) Maar die dag as jy jou pak aantrek en jou duur rekenaar aanskakel om jou professionele voorlegging vir jou voornemende beleggers te wys, moet jy weet hoe om te praat en te skryf sodat die vroulike HUB jou nie by die venster uitstamp nie.
Baie oulik, verskriklik dankie vir hierdie omvattende verduideliking.
Goeie artikel! Benut Afrikaans in al sy variëteite na gelang van die omstandighede en geleenthede. Maar moet liefs nie jou taal meng nie – dit lei tot groot verwarring! Ek en vroulief het al ‘n argument gehad oor ek haar verkeerd verstaan het oor sy ‘n Engelse woordjie ingegooi het, terwyl ek hom in Afrikaans gehoor en verstaan het.
Ek stem saam met die artikel. Ons kan nie keer as jong mense hul taal meng nie. Ouer mense wat daaroor te kere gaan, bereik niks. Maar ‘n standaard is nodig. Hoe leer ander nasies jou taal aan as daar nie reëls is nie. En dit is so, ander mense oordeel jou oor hoe jy die taal praat. So in ‘n onderhoud vir werk moet jy beindruk. Kyk maar net hoe kritiseer Maroela se lesers as iemand ‘n klein spelfoutjie maak.
Marika · 1 jaar gelede
Lekker gelees, dankie! Dis propvol ryk woordeskat. Ek stel veral belang in streekstaal – Afrikaans spesifiek. Wonder waar ek meer sulke omvattende artikels en skrywe in die verband kan opspoor?
Taaltrots is die wortel van suiwer taalgebruik. Taaltrots is so skaars soos hoendertande, daarom weet jongmense nie meer hoe om Afrikaans te praat nie. Die kunsternaars, joernaliste, selfs predikante en almal wat wil ” in” wees of jonk wil voorkom, gebruik geradbraakte Afrikaans. Hoe moet jongmense weet wat die korrekte Afrikaans is. Ek het ervaar dat ‘n intelligente jongman gedink het dat “guava” Afrikaans is! Wat dink ander-taal-sprekers ? Hoe kan ons verwag dat hulle ons taal moet respekteer? Soos ‘n Engelse student destyds aan Afrikaanse studente gesê het “Havn’t you got an Afrikaans word for that? It must be a very poor language”
Riaan Cruywagen · 1 jaar gelede
Sophia, baie dankie vir ‘n skitterende artikel. Ek stem volmondig met jou saam. Jou opmerking oor my taalgebruik het aan my heerlike binnepret verskaf — al praat ek eintlik maar net soos ek gebek is (soos wyle prof. Johan Combrink gesê het)! Mag ons nog lank die vreugde van jou pennevrugte en weldeurdagte taaladvies geniet.