Ek Onthou Hartenbos – DouTrapper
Ek Onthou Hartenbos
"Ek wil ook op die donkie ry!"
Jaloers , tog verwonderd hou ek Maria dop terwyl sy al wiegende op die eseltjie langs Josef stal toe ry. Kort voor lank is die pandokkie gepak met haasbek herders, engeltjies met kersboomversierings op die kop en wysemanne in grootmense se slaapjaponne.
As daar nou ooit vir 'n 5- jarige glitz and glamour was, dan is dit DIT!
Nadat Jesus sy geskenke kry , staan almal plegtig op en die klanke van "Stille Nag" sweef die somersaand binne. Die tannies se stemme kry die hoë note bewerig raakgevat, terwyl die oom's onderlangs paddabrom, "juig die redder is da—–aaaar, juig die redder is daaaaaar." Die gewyde, magiese oomblik is egter van korte duur, want skaars is Dominee se "Amen" geuiter of kinders spat die trappe af, reguit na Kersvader en sy Stranddiensspan toe!
Dis dan wanneer ek en my sussie mooi soet saam met Pa en Ma tussen die horde ander vakansiegangers moes terugstap na ons geel Volkswagen Passat om Groot Brakrivier toe te ry. Die REGTE Vader Krismis is in elk geval by ons huis. 😉
Die betowerendste oomblik van daardie Oukersaand is as Pa die voordeur oopstoot en die kersboom se bont liggies mens uitbundig na die donker TV kamer nooi. Vader Krismis het dit seker aangesit. En … daar lê ons geskenke … Yôôôôôôôôô!
Hierdie sal altyd my gunsteling Hartenbos herhinnering wees. Dit was die dae "cocconut suntan lotion", put-put speel by die Pretpark en bont sonsambrele wat soos 'n koepel oor die strand gepan is.
Ongelukkig is daardie era lankal vergete en het die Kersspel, inryfliek, orange telefoonhokkies en go-carts plek gemaak vir die 21st eeu.
Waar die vaal bulte langs die N2 voorheen net koppe was, is dit vandag Hartebos Heuwels. En om te dink dat hierdie kusdorp eers 'n plaas was!
'n Dankie-Sê Lap Grond
Die man wat gelukkig genoeg was om die stuk grond waarop Hartenbos vandag is, as 'n dankie-sê geskenk te ontvang was Esaias Engelbert Meyer. Volgens Googlebronne is hy 'n afstammeling van die Franse Hugenote en is hy op 30 November 1699 gebore. Dis 315 jaar terug!
Esasias se boerpot gelukkie het gekom 'n dag in 1733/34 toe die "Huijs te Marquette" skip haar roer verloor of mas gebreek het. (bronne verskil hieroor) . In plaas daarvan dat die man vir hom 'n twakkie rol en die gestrandes op 'n afstand dophou, het hy sy perd opgesaal en vir sewe dae Kaap toe gery om hulp. Met sy terugkoms het die dankbare skeepskaptein hom met 'n keramiekbak beloon. Die V.O.C (Verenigde Oos-Indiese Kompanjie) het op hul beurt hom bedank met 'n lap grond. Dit, het hy Hartenbosch genoem.
Die naam het niks te doen gehad met 'n 'n boer se liefde vir bossies nie, maar met 'n groot trop bosbokke wat na hartelus op die beboste rivierbanke gewei het. 'n Bok of hert was in daardie jare glo 'n hart genoem. 😉
Van die Meyers se lief en leed op die plaas weet ons min. Ons weet wel dat daar gesaaides, 'n melkstal, leerlooiery, skoenfabriek, steenmakery, meubelmakery, en 'n kalkblusoond was teen die tyd dat Nic Meyer dit aan die ATKV verkoop het op 16 November 1936. Die kooptransaksie is dadelik gevier met 'n ATKV vlaghysing op die plaas en opgevolg met 'n dinee in Mosselbaai se Park Hotel dieselfde aand.
En so, 78 Jaar nadat Hartenbosch gekoop is deur die ATKV as 'n vakansieoord, is Hartenbos vandag inderdaad 'n plek waar Afrikaners plesierig kan wees.
Gedurende seisoentyd wemel die plekkie. Van vroegoggend af lê strandlopers se vars voetspore in die nat sand. Teen nege uur se kant word daar al sandkastele gebou. Alles op die dorp gebeur in lang rye . Hartenbossers deel hul winkels en paaie met honderde ander landsgenote wie hul dae op die strand deurbring, tydsaam tussen vlooimarkstalletjies drentel en saans tot laat langs die braaivleisvure kuier.
Sodra die skooljaar begin is almal eensklaps weg. Dan roep Hartenbos halt, trek sy partytjieskoene uit en verander weer in 'n kusdorpie waar mens amper die vakansiehuise kan hoor asemhaal.
Dis dan wanneer jy Hartenbos se poppe moet gaan opsoek.
Meeste van hulle is opgedollie in lang rokke en met outydste kappies op die kop. Hulle dans, maak oorlog, speel skooljuffrou en diens voertuie. Dis Hartenbos Museum se mannekyne!
Ek, die V.I.P
"Weird, hier staan tog hulle moet oop wees."
Onseker trek ek aan die museum se voordeur. Dalk is die persoon aan diens gou winkel toe of iets.
Met my pa langs my, besluit ons om eers by die Was en Stryk Museum te gaan inloer. Na ons besoek daar (meer hieroor later) kom ek sowaar weer voor dooiemansdeur staan! Dalk kan iemand by die ATKV kantore help. Ek stap om die draai die koel gebou binne en gaan staan by die "Ontvangs" toonbank.
Die dametjie agter die toonbank kyk van haar papierwerk af op.
"Um….hallo" begin ek. "Julle museum, is dit toe? Ek wil dit graag besoek as dit weer oop is."
"Ek sal gou vir jou gaan oopsluit" antwoord sy. Sy draai skuins op haar stoel, kyk effens rond voordat sy opstaan. "Ek kry net gou die sleutels."
Jeez! Sy gaan wraggies spesiaal net vir my oopsluit!
Met die middagson wat op ons lywe bak stap ons die paar treetjies museum toe.
Sy sluit oop en ek volg haar die skemerige gebou binne.
Ek betaal my R2 toegangsfooi. (dis gans te goedkoop as jy my vra!) "Ek sal vinnig deurstap." (Mens voel mos half skuldig as jy sulke VIP behandeling kry.)
''Jy kan jou tyd neem." Kom dit van haar af. "Ek het baie werk om my mee besig te hou terwyl jy na alles kyk."
Ek stap dieper die museum in. Regs van my is 'n mannekyn gesin besig om hul ossewa te pak vir die Groot Trek. Op linkerkant vang my oog 'n roetekaart teen die muur. Agter my is daar glaskaste met voortrekker kappies op.
Alhoewel die museum fokus op 'n gebeurtenis van 180 jaar gelede, is uitstallings alles behalwe vervelig. Seker omdat die museum mens laat dink aan 'n deurstap-pophuis. Gelukkig hoef mens nie met skrefies oë deur piepkleine venstertjies na binne toe loer nie! ; )
Dis hoe dit daar binne lyk:
Ons trek! (Na raming het tussen tien tot twaalf duisend Afrikaners van die Kaapse oosgrens af noordwaarts getrek. Sommige bronne beweer dat dit selfs tot 17 000 mense kan wees)
'n Blaaskans by Colesberg.
Van ystersmidwerk tot riempiestoele maak – die manne se hande het vir niks verkeerd gestaan tydens die trek nie.
In die laer tydens (of na) 'n aanval
Tydens uitspantyd is daar gereeld stof opgeskop met musiek en dans.
Kos- klere- en kersmaak. Dit, tesame met dinge soos kinders leer was van die daaglikste take wat vroue moes aanpak.
'n Nuwe tuiste
Die "roer kamer"
Ander oudhede wat my oog vang:
Esaias se grafsteen. Die dame op die foto is sy agter- kleindogter, Anna Matilda Smith. (1866- 1961)
Dis 'n jammerte dat die winkeltjie gesluit is vir besighied! ; )
Die Eeufees Makitie
Omdat ek nie my "wagter" te lank wil ophou nie is ek vinnig deur die Eeufees saal. Later, toe ek by die huis "eeufees" begin google is ek spyt ek het nie langer daar vertoef nie!
100 Jaar na die Groot Trek, is die gedagte gebore om dit te herdek met 'n Eeufees. Dit kon egter nie op 'n slegter tyd gebeur het nie. Suid Afrikaanse politiek was in 'n warboel en Afrikaners verdeeld. Tog, ten midde van alles, het twee ossewaens op 8 Augustus 1938 , die pad noorde toe aangedurf. Die eerste stilhouplek tydens die tog was Goodwood. Meer as 20 000 mense het daar saamgedrom vir die okkasie.
Hoe verder die waens getrek het, hoe meer in vervoering het die mense daaroor geraak. Honderde het agter die waens geloop en dit gevolg, op sommige plekke selfs duisende. Van die volgelinge was selfs uitgevat in Voortrekkerdrag. By uitspanplekke is daar gesing, gebid, gekuier, voorgedra, volksdanse is gedans en kinders is gedoop. Daar't selfs paartjies tussen die waens getrou, soos Hartenbos se Danie Bouwer en Hettie Viviers.
Die Eeufees is op 'n hoë noot afgesluit in Pretoria op 16 Desember met die hoeksteenlegging van die Voortrekkermonument.
As jy ooit Hartenbos se museum besoek neem gerus jou tyd in die Eeufeessaal. In die glaskaste is daar baie gedenkwaardighede waarna jy kan loer.
Ek wonder somtyds hoeveel van ons land se geskiedenis vir toekomsige generasies verlore gaan. Ek het nooit eers geweet daar was iets soos 'n Eeufees nie! Om te dink dat mense, net soos die kinders van die "Fluitspeler van Hamelin" sprokie in totale vervoering agter die ossewaens aangeloop het!
As jy ooit vir jou kind 'n idée wil gee van die Voortrekkerlewe tydens die Groot Trek, bring hul hierheen!
Sommige Mans Maak Kos … Ander Hou Van Stryk(ysters)
Hartenbos Museum is egter nie die enigste museum op die dorp nie. Daar's nog een! Een wat van hoek tot kant propvol artikels is waarvan jy baie vir die eerste keer in jou lewe gaan sien. Die Was en Strykyster Museum. Voordat jy verontwaardig in die lug snork en dink dis nie jou tipe plek nie , dink weer. Daar is strykysters wat uit die 1600's dateer in hierdie plek! Behalwe vir meer as 800 strykysters is daar ook wasmasjiene, klerasie, kombuisware, kommunikasie middele, speelgoed, plaasimplimente en selfs 'n borsrok wat van "Die Hell" af kom. Om alles te kroon is die einaar van die museum self die trotse eienaar van 'n BMW 1150 GS.
Jan Ellis se liefde vir strykysters het begin blom nadat hy en vroulief Janine, Hartenbos se Laundraland wassery begin het. Hy was nuuskierig oor hierdie werksesels se herkoms, en nadat hy sy eerste oudtydse strykyster in 'n antieke winkel by De Rust raakgeloop het, wou hy nog hê!
Kort na dit koop Jan die Duitse Kalwa familie in Kleinmond se strykystermusuem. Daarna rig hy 'n gesellige museumpie op sy eiendom langs die wassery in.
Sedert Mei 2005 het die versameling van 300 strykysters gegroei na 800. (dit mag nou dalk al meer wees) Vir sommiges mag dit na stadige groei klink, maar as jy in ag neem hoe skaars van hierdie artikels is, dan verrig Jan 'n uitstekende taak om hierdie antieke itiems op internet en in antieke winkels op te spoor. Baie van die artikels in sy museum kom van Amerika af. Ek kan nie help om te wonder wie die wasgoed by die huis doen nie!
Die maklikste manier om by die Was en Stryk Museum te kom is vanaf Engin se kant. (daar is net een vulstasie op die dorp) Die musuem is in Laundraland, net onder die Wimpy, 'n klipgooi vanaf die petrolstasie.
Ek het nogals verdwaald gevoel toe ons die wassery binnestap en geen aanduiding van 'n museum sien nie. Dis toe dat 'n stem tussen die bondels wasgoed deur van iewers met ons praat. "Hallo, kan ek julle help?"
Ek draai om. Agter ons is 'n kleine stukkie mens besig met wasgoed opvou.
"Hallo. Ons is opsoek na die museum wat glo hier in die wassery is?"
"Dis net hie' om die draai. Wag, ek loop roep gou die bestuurderes."
Die museum is toe nie in die wassery nie, maar in 'n buitegeboutjie net langsaan dit. Die bestuurderes sluit vir ons die museum se voordeur oop en staan opsy sodat ons kan binnegaan.
"Bring maar net die sleutel wanneer julle klaar is" sê sy en oorhandig dit aan Pa.
Die reuk van oudhede kielie ons neuse toe ons oor die drumpel trap.
Goeiste! Die plek is dan hoek tot kant propvol ou goeters! Nie dat dit 'n deurmekaar spul is nie. Nee. Dis 'n lushof vir enige geskiedenis vraaitjie. Ek begin kyk. En lees. En foto's neem. Daar's so baie dinge wat mens vir die eerste keer in jou lewe hier sien! Iewers hoor ek my pa "baai" sê. Hy praat iets dis te warm om te stap, ek moet hom bel as ek klaar is. En ek? Ek vergaap my nog steeds aan alles!
Hier 's 'n foto album wat ek saamgestel het van die oudhede wat in die Was En Stryk Museum is. Hierdie is maar net 'n paartjies, daar's vreeslik baie om te sien in die museum. Lekker kyk!
Van Die Wasmasjiene
Hardebaard & Kie
Apparate / Gadgets
Kyk nou net: 'n mieliepyp!
Hierdie mond-oophang museum is beslis een van die oulikstes waarin ek al ooit was. Dis knus, propvol nostalgie en boonop mag jy aan stokou masjiene se knoppies te druk en aan items vat!
As jy ooit Hartenbos besoek, maak die Was en Strykystermuseum jou eerste stop plek. Daar's iets vir almal om oor te "oooh en te aaaah".
Tydens my kuiertjie in Hartenbos het ek die nommer een fout gemaak waarvan almal praat. Die "maar ek ken die plekkie" fout. Alhoewel ek die museums besoek het en so twee keer strand toe is, het ek geensins my lyf toeris gehou nie. (Ek het basies Hartenbos as basis gebruik om van daar af ander plekke met my motorfiets te besoek.) Dalk omdat ek alles op Hartenbos vanselfsprekend ervaar. En nou dat ek daaraan dink, is baie dinge wat ek nog vir jou kon wys. Ek skaam my sommer!
Parkering in Hartenbos gedurende seisoentyd is redelik maklik, maar stadige buffer teen buffer verkeer mag jou dalk frustreer. "Lanesplitting" word nie in die dorp aanbeveel nie. Hartenbos Museum sal jy met al jou ryklere en valhelm in die hand kan besoek. By die Was en Stryk Museum mag jy egter dalk per ongeluk van die oudhede met jou valhelm afstamp as jy nie kyk waar jy jou lyf draai nie.
Doen Dinge (meeste tydens seisoentyd):
Hou jou lyf strandloper en geniet alles wat Hartenbos se blouvlagstrand jou bied.
Huur 'n trapboodtjie of kanoe by die riviermond
As jy nie van sand hou nie is daar 'n warm water en koue water swembad waarin jy ook kan gaan rondplas.
Die waterwurm "sluk en geniet" nou al vir jare lank. Deesdae is daar ook waterglybane by die waterpark vir avontuurlustiges.
(foto gegaps van internetbron)
Vir die kinders is daar 'n mini mallemeule, wipmatte en mini-gholfbaan. Die jongklomp kan in die danssaal gaan "sokkie."
Konserte. Tydens die somervakansie is daar meer as genoeg om van te kies.
Doen kersinkopies by die vakansie(vlooimark)stalletjies.
In die Walvissaal se ingangsportaal is daar gewoonlik 'n kunsuitstalling.
Stap terug in tyd en besoek die Voortrekker Museum. Toegang is R2. Let daarop dat nie alle mik-en-druk kamera's goed werk hier binne nie!
Kyk hoeveel strykysters jy kan tel by die Stryk- en-Was museum. Toegang is R5. As jy katte in die son sien lê en bak moet hulle asb nie verjaag nie. Dis Jan-hulle se weeskindkattte na wie hulle omsien.
Kry vir jou 'n vakansieprogram en raak deel van die vakansie-aktiwiteite.
(die plekke wat ek besoek het)
Bloublasie Noodhulp :
As 'n bloublasie jou die dag in die see piets sit van hierdie plant se blaarsap op jou brandwond. Dit groei so te sê amper op die strand.
Nog DouTrapper Feite
Die skeepskaptein se bak
Die bak wat die "Huijs te Marquette se skeepskaptein vir Esaias gegee het kan in Mosselbaai se Maritime Museum besigting word
Hartenbos se eerste skolier
Op 26 Januarie 1904 is klein Adam van der Berg die eerste leerling wie in Vaalvlei Primêre se skoolregister opgeteken word. Lees meer van Laerskool Hartenbos se geskiedenis hier: http://laerskoolhartenbos.co.za/component/content/article/115
Ouma Meraai En Die Skoenfabriek
Baie Vaalvlei Primêre leerlinge het op 16 by Hartenbosch se skoenfabriek gaan werk om die pot aan die kook te help hou. Ouma Meraai was een van hierdie kinders gewees. Lees meer oor haar hier http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/11/04/4/18.html
Die ATKV Se Ontstaan, In Kort
Tydens die 1930's het baie ongeskoolde, verarmde Afrikaners in stede kom werk soek. Meeste van hulle is aangestel in die Spoorwegdiens waar hulle in "spoorwegkampe" gewoon het. Dit, tesame met nog ander faktore (soos dat daar in Engels gewerk is) , het dit vir die manne moeilik gemaak om hul Afrikaner identiteit te behou. Dis toe dat Edwin Robert Carney en Sybrand Jacobus van der Spyen en nog 'n paar manne die Afrikaanse Taal en Kultuur Vereniging op 19 Augustus 1930 gestig het. Dit is as ware gestig om die Afrikaner, wat gevoel het dat daar geen meer hoop vir sy taal en kultuur is nie, te bemoedig.
Wat Koos oor Hartenbos te se het: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2002/12/22/33/2.html
Baie dankie aan Hartenbos ATKV wat die Hartenbos museum oopgesluit en my toegelaat het om soos 'n wafferse VIP alles op my eie te kon besigtig. Dit verseker 'n 10 /10 op die DouTrapper pluimpielys!
Baie dankie dat ek jou so vinnig in Hartenbos kon rondwys. Die volgende plekkie wat ek met die "Rockstar motorfietsie gaan besoek is Klein Brakrivier. Tot dan, hou die blink kant bo!
This entry was posted in Uncategorized and tagged Antieke, ATKV, Doen Dinge, Eeufees, Esasias Meyer, Hartenbos, Hartenbos Museum, Hartenbosch, Oudtydse, Strykysters, Voortrekkers, Was en Stryk Museum. Bookmark the permalink.
2 thoughts on "Ek Onthou Hartenbos"
September 20, 2014 at 1:10 nm
Sjoe – is ek nou bly ek het jou blog raakgelees! Dankie vir die boeiende vertelling.
September 22, 2014 at 7:43 nm
Baie dankie vir die mooie kompliment. Jy sal saam met my sug: "het ons maar net meer skryftyd gehad!"