Zim: Misdade teen die mensdom-saak gemaakPres. Robert Mugabe van Zimbabwe Misdade teen die mensdom wat onder president Robert Mugabe in Zimbabwe gepleeg word, word voortdurend deur gesaghebbende menseregteorganisasies aan bod gebring. Reeds tydens die Gukurahundi-slagting in 1983-1987 en gedurende plaasbesettings het hierdie misdrywe voorgekom, maar geen van die oortreders is in Zimbabwe of elders in ŉ hof tot verantwoording geroep nie. Hierdie stand van sake gaan nou verander. Maandag is ŉ saak betreffende menseregtevergrype teen kommersiëleplaaswerkers en boere deur die burgerregte-organisasie AfriForum by Suid-Afrika se Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) en die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) ingedien. Ingevolge ŉ besluit van Suid-Afrika se Appèlhof op 27 November, is die SAPD regtens verplig om misdade teen die mensdom te ondersoek, ongeag waar dit gepleeg is. Die beëdigde verklarings en bewysstukke wat versamel is, hou verband met mense wat Zimbabwiese kommersiële plase beset terwyl hierdie plase beskerm is deur ŉ internasionale hofbevel wat in 2008 deur die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap se tribunaal uitgevaardig is. Die waterskeidingsaak waarvoor die bevel toegestaan is, was Mike Campbell (Pvt) Limited en 78 ander v die Regering van die Republiek van Zimbabwe. Die beëdigde verklarings stel op rekord erge aanranding, gevangehouding op grond van ongegronde of onjuiste aanklagtes in onmenslike toestande, die doodskiet van plaaswerkers en boere, diefstal van huise, afbrand van plaashuise en die huise van werkers, huise wat met petrolbomme bestook is en doodsdreigemente teen boere en hulle werkers. Ander misdade sluit in diefstal of vernietiging van persoonlike eiendom, beskadiging van oeste wat nog op die land was of wat reeds ingebring is, die doelbewuste verhongering, verminking of diefstal van vee en die vernietiging van die lewensmiddele van beskermde persone. In al die kommersiële boerderydistrikte was die modus operandi dieselfde, wat aandui dat ŉ voorafbeplande strategie wat op senior vlak geformuleer is doelbewus en planmatig deur die oortreders uitgevoer is. Laasgenoemde sluit in ministers in die Zimbabwiese regering, lede van die polisiemag en lede van die weermag. “Uit die bewysstukke, is dit duidelik dat ŉ wydlopende, planmatige en volgehoue aanval deur die ZANU PF-regering teen hierdie burgerlike groep geloods is,” sê Willie Spies, AfriForum se regsadviseur. “Die misdade was ŉ flagrante skending van Zimbabwiese hofbevele en die bevel van die SAOG-tribunaal wat die slagoffers moes beskerm het,” het hy gesê. Misdade teen die mensdom Ingevolge artikel 7 van die Statuut van Rome van die Internasionale Strafhof, behels dade wat deel vorm van ŉ wydlopende of sistematiese aanval op enige burgerlike bevolking, met kennis van die aanval, misdade teen die mensdom. Die lys sluit in moord, marteling, gevangehouding of ander erge ontneming van fisieke vryheid wat teenstrydig is met die fundamentele reëls van die internasionale reg, verkragting, vervolging van enige herkenbare groep, gedwonge verdwyning van mense of ander soortgelyke onmenslike dade wat doelbewus groot lyding of ernstige skade aan liggaamlike, geestelike of fisieke gesondheid veroorsaak. In ŉ verslag If Something is Wrong – the Invisible Suffering of Commercial Farm Workers and Their Families due to ‘Land Reform’ wat in November 2009 deur die General Agricultural and Plantation Workers’ Union (GAPWUZ) uitgereik is, word die volgende skending van plaaswerkers se menseregte aangedui: Marteling (65%), doodsdreigemente (54%), aanranding (44%), gedwing om aanranding gade te slaan (43%), ontvoering (30%), kinders wat gedwing is om aanranding gade te slaan (29%), as gyselaars aangehou (24%), arrestasie sonder dat ‘n klag gelê is (20%), onwettige aanhouding (13%), permanente beserings wat toegedien is (11%), moord (2%). Die dossier Die dossier bevat vier en twintig beëdigde verklarings, ses van voormalige kommersiële boere en die res van hulle voormalige plaaswerkers. Dit bevat ook bewyse van polisieverslae en mediese verslae, waar beskikbaar, en fotografiese bewyse van misdade teen die mensdom. In een verklaring wat oor polisiebrutaliteit handel, is sewe werkers deur polisiebeamptes opgelaai, dwarsdeur die rit tot by ŉ bepaalde polisiestasie aangerand en gedurende hulle aanhouding met ŉ kabel en knuppels geslaan. Die meeste van die verklarings bevat ‘n verslag van marteling wat deur die verklaarder en/of ‘n familielid of kollegas ervaar is. Voorbeelde sluit in houe oor die kop met ŉ geweerkolf wat skedelbreuk tot gevolg gehad het, of houe op die voetsole met ŉ sambok, stompe, kabels of ysterstawe. Hierdie soort marteling staan as “falanga” bekend en kan dodelik wees. Een van die plaaswerkers verklaar dat hy met ŉ ysterstaaf oor die kop geslaan is en nadat sy aanvaller op hom geürineer het, het hulle hom in ŉ vuur gegooi wat hulle in ŉ oop vuurherd gemaak het. In twee afsonderlike insidente is die verklaarders geskiet en ernstig gewond, sodanig dat hulle uitgerekte mediese behandeling nodig gehad het. Op een plaas het 15 werkers skietwonde opgedoen. Op ‘n ander plaas het ‘n polisiebeampte ‘n werker geskiet wat probeer het om sy werkgewer te help om persoonlike eiendom van die plaas te verwyder. Hy het ernstige beserings opgedoen waarvoor hy sewe operasies en ŉ veloorplanting nodig gehad het. Elke aanval op die verklaarders het verband gehou met die bevordering van die sogenaamde versnelde grondhervormingsprogram. In elke geval was die ontvangers van hierdie SAOG-beskermde kommersiële plase – of hulle werknemers – betrokke by die vervolging van die verklaarders. Die oortreders Die saak maak melding van altesaam 58 mense wat by misdade teen die mensdom op hierdie SAOG-beskermde plase betrokke was. Almal behoort ondersoek te word. Die name word onder twee hoofde gegroepeer: Direkte Aanspreeklikheid en Bevelvoerende Aanspreeklikheid. Diegene wat direk verantwoordelik is, sluit in ŉ senator, ŉ voormalike minister van die Zimbabwiese regering en sy seun, ŉ adjunkgoewerneur van die Reserwebank, polisiebeamptes van verskeie range en weermagpersoneel. Diegene met bevoelvoerende aanspreeklikheid sluit in ministers, twee lede van die Gesamentlike Operasionele Bevel en senior polisiebeamptes.