Is jy ’n rusbank-boelie?Foto: Pixabay/Pexels.com Deur Juliana Coetzer As psigoterapeut werk ek ten minste vier dae per week met mense wat ernstig getraumatiseer is deur een of ander insident . My kliënte wissel van persone wat verlies ervaar deur ŉ egskeiding, ŉ geliefde aan die dood moes afstaan, met die effek van ŉ ernstige siekte gekonfronteer word – tot ŉ meisie wie se hond voor haar oë doodgery is en ŉ bejaarde vrou wie se man op ŉ plaas vermoor is. Mense kom spreek my oor afbrekende verhoudings, buite-egtelike verhoudings en uitgediende verhoudings. Slagoffers van kapings, gewapende rooftogte en aanrandings sit daagliks in die stoel oorkant my. Met mense wat hul huise en die inhoud in brande verloor, is ek bekend. Die verlies van besittings wat jou veilig laat voel en jou sekuriteit was, vat maande, selfs jare, om te oorkom. Met dié mense loop ek ŉ lang pad. Buitendien, trauma agtervolg trauma en nuwe trauma maak ou trauma oop. Dikwels meld die kliënt as slagoffer van ŉ gewapende roof aan wat ná twee sessies verander in die slagoffer van seksuele molestering as kind. Weereens ŉ baie lang proses tot herstel. Mishandeling: verbaal, emosioneel, seksueel, fisiek en finansieel, toets my geduld tot die uiterste. Dit is die tye wat ek op my hande moet sit, stadig in en uit asem en elke woord sorgvuldig oorweeg wat uit my mond kom. Ek wil slagoffers uit huise verwyder, ek wil voorskryf en oortreders afskryf en slegsê. “Wat doen dit aan jou?” vra mense my gereeld. “Hoe raak jy nie betrokke by die ‘gevalle’ nie? Hoe hou jy jou emosies onder beheer?” Ek weet self nie altyd nie. Miskien jare se ervaring, of dalk omdat die fokus so sterk is op luister en ook tussen die lyne luister, dat daar nie altyd aandag aan “voel” gegee kan word nie. En ŉ mens kom op ŉ punt waar jy glo jy het al alles gehoor. Jou toleransie teen skok bou met die jare so sterk op dat jy meer en meer kan hanteer en verteer. Maar ons weet almal dit is nie volhoubaar nie. Op ŉ dag kan jy nie na één storie meer luister nie. Van fokus is daar geen sprake nie. Jou brein is ŉ lugleegte. Die toleransie het afgebreek. Dit gebeur met almal en is nie uniek aan dié beroep nie. Dit gebeur óf wanneer die tenk propvol water is en nie een druppel meer ingeneem kan word nie, óf wanneer jy met iets gekonfronteer word wat soos ŉ vuishou die wind uit jou maag slaan. Jou laat dubbelvou. Iets wat vir jou nuut, donker en gevaarlik is. Dit het met my gebeur. Iemand het my oor die afgrond gedwing: Die rusbank-boelie. Ek het hulle leer ken as die gesigloses in die samelewing wat vanuit die veiligheid van hul rusbank in die huis, ander kritiseer en veroordeel volgens reëls wat hulle self opgestel het of aan vashaak om hulle veilig te hou. Die reëls wat vir hulle dink. Namens hulle dink. Wat besluit hoe mense moet wees. Die mens wat die woede of veragting wat hy vir ŉ sekere groep mense het, op sosiale media verbaliseer deur te impliseer dat hulle verdien wat hulle toekom. En dan agter die woorde “so sê die Here” skuil en verse aanhaal, asof dit die regmerk is wat siek idees toelaatbaar maak. Mense met gebrek aan empatie, meelewing en deernis. Dalk is “gebrek” nie die regte woord nie – ŉ algehele afwesigheid daarvan is eerder waar. “Bly weg van mense wat nie empatie het nie,” sê ons in hierdie beroep. Hulle is gevaarlik. Reëls is daar baie, maar hulle kan nie voel wat hulle aan ander doen nie. Elke mens het ŉ storie te vertel. Aan elke storie is daar emosies gekoppel. Emosies help ons om ons in iemand anders se situasie in te dink. Te voel wat hy beleef. Dit is hoe deernis of “compassion” ontwikkel. Wat dit vra, is dat ons oor iemand anders se omstandighede nadink en ons in hulle posisie indink, en nie omdat ons lui is die maklike reëlboek nadertrek waaraan mense gemeet word of hulle skuldig of onskuldig is nie. En in die kategorie van “goed of sleg” geplaas word nie. Dit vra ŉ lewe waarin ons op ons eie ervarings fokus en verantwoordelikheid neem vir die mens wie ons is. Iemand wat ontwikkel en ŉ aanwins vir die samelewing is. Sy weersin in mense raaksien en dit hanteer. Dit nie ten toon stel deur sy pen in gif te doop en die media te gebruik om sy stem te wees nie. Hoe die arme joernaliste dit verduur wat elke dag die haatspraak moet lees, gaan my verstand te bowe. Tydens ŉ inbelprogram by ŉ radiostasie, ná die vloede in Johannesburg, sê ŉ vrou sy weet nie hoekom almal so ontsteld is oor mense wat stroom-af gesleur is en nie opgespoor kan word nie, daar is dan gebid vir reën. ŉ Vrou word deur haar skoonseun vermoor en ŉ leser van die koerant se reaksie is: “Sy het seker ingemeng in hul huwelik.” ŉ Dorp brand af. Iemand skryf: “ŉ Paar jaar gelede was daar in die dorp ŉ gay saamtrek en gay troues is voltrek. So straf God ŉ dorp waar sonde gepleeg is.” ŉ Pragtige student, in die fleur van haar lewe, word vermoor. Haar pa se pyn is so oorweldigend dat hy nie kan praat nie. (Trauma in die ergste graad. Die stomheid ŉ simptoom van die intensiteit.) ŉ Verwoede storm tref sosiale media. ŉ Bruin vriend, wat ernstig aangerand is, was saam met haar in die motor. “Meng jou met die semels, dan vreet die varke jou,” is gesê. “Dit is die gevolg van ouers wat Afrikaanse kinders na Engelse skole stuur.” En: “Hoekom het die ouers die verhouding toegelaat?” Natuurlik moet die Bybel ook nadergetrek word: “Vermenging is sonde teen die Heilige Gees.” Iemand wat net so ontsteld is soos ek oor die openbare gesprekvoering, vra: “Weet mense nie hell is not about the heat of the fire but the absence of love?” Jare gelede ontmoet ek in my privaat hoedanigheid ŉ man wat nie sy ware kleure van opperste rassisme kan wegsteek nie. Dit is al waaroor hy praat. Sondae sit hy voor in die kerk. Ek ontmoet sy vrou ŉ paar jaar daarna. Sy is besig om van hom te skei, vertel sy. Sy kon nooit verstaan dat die huishulpe net ŉ tydjie daar werk nie. Tot iemand eendag die moed het om vir haar te sê hy dwing hulle om hom seksueel te bevredig. Dit noem Freud “reaksie-formasie”. Die beeld wat ŉ fanatikus voorhou, is meestal die masker waaragter hy sy eie skaamte wegsteek. The bigger the front, the bigger the back. Laat ’n mens dink, nè?