Mynbou: Silikose & TB eisers kan nou skadevergoeding eis - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Mynbou: Silikose & TB eisers kan nou skadevergoeding eis
Mynbou: Silikose & TB eisers kan nou skadevergoeding eis
Op 29 Julie 2019 het Regter Leoni Windell ‘n geskiedkundige uitspraak in die Johannesburgse Hooggeregshof gelewer. ‘n Bedrag van R5 miljard is aan die slagoffers of naasbestaandes van mynwerkers wat longsiektes soos silikose en tuberkulose in Suid-Afrikaanse myne opgedoen het toegeken. Solidariteit verwelkom die positiewe uitspraak en is verheug dat slagoffers of hul naasbestaandes amptelik kan begin om skadevergoeding te eis.
Die skikking voltooi ʼn proses wat reeds in 2006 ʼn aanvang geneem het met die saak van Mankayi v Anglo Gold Ashanti. In hierdie saak is die reg van werkers in die mynbedryf om skadevergoeding van werkgewers te eis vir longsiektes wat opgedoen is in die uitvoering van werkers se pligte, deur die konstitusionele hof erken. Dit het aanleiding gegee tot die instel van ʼn klasaksie namens eisers wat tussen 1965 en 2015 silikose en tuberkulose in die goudmynbedryf opgedoen het en is na die Hoë Hof verwys.
Wat is Silikose?
Silikose is ʼn ongeneeslike en onomkeerbare siekte wat opgedoen word as gevolg van die blootstelling aan silikastof deeltjies wat vrygestel word in die atmosfeer wanneer bv. rots gebreek word en wat die longweefsel aantas wanneer dit ingeasem word. Tuberkulose is ʼn bakteriële en aansteeklike siekte wat die longe infekteer veral indien daar reeds silikose teenwoordig is. Suid Afrika dra ‘n swaar las aan MDR en XDR tuberkulose, dit is TB wat teen medikasie weerstandig is en kan onder meer, die dood veroorsaak.
Maatskappye wat betrokke is
Die maatskappye wat betrokke is by die saak is African Rainbow Minerals, Anglo American SA, AngloGold Ashanti, Gold Fields, Harmony en Sibanye-Stilwater. Regter Leoni Windell het bevind dat alle betrokke partye billik was in hulle optrede en dat die skikking voldoende en regverdig is. DRD Gold; ERPM; Rand Gold en Pan African Resources, vorm egter nie deel van die skikking nie.
Die saak word beskryf as een van die “mees komplekse veelparty-klasaksiesake wat nog beding is” en maak Suid-Afrikaanse regsgeskiedenis.
Die betrokke maatskappye erken ook dat hulle in die verlede verkeerd opgetree het deur nie die nodige voorsorgmaatreëls te tref nie wat sou verhoed dat werknemers aan silikastof blootgestel word.
Wat volg nou volgende in die proses?
Die volgende stap in die regsproses ingevolge die hofuitspraak, behels ‘n tydperk van 30 dae (vier weke) waartydens die partye tot die skikking, lede van die klas van mynwerkers (dus diegene wat sedert 1965 op een/meer van die betrokke myne gewerk het en silikose en of tuberkulose opgedoen het), inlig dat hulle die reg het om van die klasgeding te onttrek.
Na afloop van genoemde 30 dae, volg daar dan ‘n verdere periode van 60 dae waartydens persone wat wil onttrek, die vorms waarin formeel van die aksie onttrek word, moet voltooi en inhandig. Indien ‘n eiser dit doen, vorm hy of sy nie meer deel van die aksie nie en staan dit daardie persoon vry om self ‘n eis by die hof in te stel vir skadevergoeding. Solidariteit se advies is om verkieslik deel te bly van die aksie want regsaksie vir skadevergoeding is duur en kan tot uitgerekte regsgedinge lei en Solidariteit wil graag omsien na die behoeftes van hul lede en hul gesinne.
Indien ek ‘n eiser is, wat moet ek doen?
Indien dit nog nie gedoen is nie, moet eisers gaan registreer op die webwerf:
Eisers moet na verwagting geen uitbetalings tydens 2019 verwag nie maar waarskynlik eers teen die tweede kwartaal van 2020 omdat die Hof bepaal het dat persone wat aan die klas-aksie wil onttrek, drie maande tyd gegee word, soos hierbo verduidelik en omdat die Trustfonds, genaamd die Tshiamiso Fonds, opgerig moet word. ‘n Trustakte moet eers opgerig word wat die bepalings en voorwaardes vir die betaling van vergoeding aan die eisers, uiteensit en dan in werking gestel word.
Eisers hoef ook nie bekommerd te wees dat dit iets gaan kos vir die voordele ondersoek (soortgelyk aan die Mediese Buro-ondersoeke), nie en dat daar enige administratiewe of regskostes betrokke is, indien eisers aan die klas-aksie gaan deelneem nie. Hierdie kostes is apart ingewerk in die skikkingsooreenkoms en eisers moet geen gelde daarvoor betaal nie.
Hoe weet ek of ek sal kan eis?
Persone wat by een of meer van die betrokke mynhuise gedurende die betrokke tydperk, sedert Maart 1965, gewerk het en silikose of tuberkulose, opgedoen het of indien reeds oorlede is agv silikose of tuberkulose se afhanklikes van sodanige oorledene kan aansoek doen. Daar is egter bepalings en voorwaardes en elke saak word op meriete hanteer.
‘n Geldige Mediese Buro-eis sal nie vergoeding by die Trust waarborg nie en hoewel die vergoedingstruktuur met dié van die Mediese Buro belyn is, het die Tshiamiso Trust sy eie vereistes en reëls waaraan voldoen sal moet word.
Watter bedrae is ter sprake indien ek kwalifiseer om te eis?
Die Hof het verskillende kategorieë goedgekeur maar let daarop dat daar aan die vereistes voldoen sal moet word, alvorens ‘n eiser vir vergoeding kwalifiseer en dat die periodes wat op die betrokke goudmyne gewerk is, ‘n invloed sal hê op die berekening van die vergoedingsbedrag(e).
Skadevergoedingsbedrae wissel van tussen R10 000 en R250 000 en in uitsonderlike gevalle selfs soveel as R500 000.
“Solidariteit is ten gunste van die skikking wat bereik is. Die skikking is nie noodwendig wat almal wou hê nie, maar dit is die aard van die onderhandelinge en skikkings; dit is ‘n proses van gee en neem. Ons glo dat dit redelik en uitvoerbaar is en sal daartoe lei dat mense vergoed word vir ‘n saak wat lank geneem het om afgehandel te word. Die opsie is steeds op die tafel vir mense om te onttrek wat nie tevrede is met die skikking nie.” – Advokaat Hanlie van Vuuren, hoof van beroepsgesondheid en veiligheid by Solidariteit.
Watter myne vorm deel van die skikking?
• • SA Land
• • Daggafontein
• • East Daggafontein
• • Elandsrand
• • Deelkraal (also called Elandskraal)
• • Kusasalethu
• • Western Holdings (1,2,3,4,6,7) (ARMGold)
• • Matjhabeng (Western Holdings other 4 shafts
• • Kudu, Nyala, Sable, Eland which were former Freddies and Free State Geduld shafts)
• • Saaiplaas 2,3
• • Saaiplaas 4,5 (Masimong) (FreeGold 3)
• • Free State Geduld
• • Free State Cons
• • FreeGold 2 and 4
• • Freddies 7 and 9 (to Kades Barnea cc, Pamodzi, Target mine)
• • Freegold 2, 4 (Tshepong, Phakisa)
• • President Brand
• • President Steyn
• • Steyn 1,2 (to Kades Barnea, Pamodzi, Bambanani)
• • Steyn 3,4 (FreeGold 1, then Bambanani)
• • Brand 1, 2, 3, 5 (Steyn 5 to 8)
• • HJ Joel / Joel
• • Western Reefs (merged with Vaal Reefs)
• • Vaal Reefs (1,3,4,5,6,7)
• • Vaal Reefs 2
• • Vaal Reefs 8 (Great Noligwa)
• • Vaal Reefs 9 (Kopanang)
• • Vaal Reefs 10 (Tau Lekoa)
• • Vaal Reefs 11 (Moab Khotsong)
• • Western Deep Levels
• • Mponeng (South Mine WDL 1)
• • Tau Tona (East Mine WDL 3)
• • Savuka (West Mine WDL 2)
• • St Helena
• • Evander (incl Kinross, Leslie, Bracken and Winkelhaak mines)
• • Randfontein Estates
• • Doornkop
• • Cooke 1, 2 and 3 (Rand Uranium)
• • Cooke 4 (Ezulwini)
• • Unisel
• • Harmony mine
• • Merriespruit
• • Hartebeesfontein
• • Loraine (Shafts 1,2 and 3)
• • Zandpan
• • Virginia mine
• • Village Main Reef
• • Western Areas (to South Deep)
• • South Deep
• • Beatrix (including Oryx)
• • Oryx (to Beatrix)
• • Driefontein (including East Driefontein, West Driefontein and Driefontein Cons)
• • Kloof (including Leeudoorn from 1 Jan 1993, Libanon and Venterspos)
• • St Helena (Beisa section)