Twee kante van die 2016 politieke muntstukStudentebetogings in Pretoria (Oktober 2016). Foto: Twitter 2016 was werklik ŉ jaar van groot verandering. Die wêreld is keer op keer verras deur onvoorspelbare gebeure wat die politieke fondamente van lande en die wêreld geskud het. Hiermee saam was daar enorme migrasies, geskiedkundige Olimpiese prestasies, die Zika-virus, studente-protesoptogte en terreuraanvalle in verskeie wêreldstede. Polities gesproke word sowel die Brexit-referendum as die onlangse presidensiële verkiesing in die VSA geag as twee van die grootste politieke rewolusies van die afgelope dekade. Niemand, onder wie meningspeilers, kon hierdie twee historiese gebeure vooruitskou nie en, op die oog af, lyk dit asof 2017 nie veel anders gaan wees nie. In Frankryk en Oostenryk gaan ons heel moontlik twee konserwatiewe regerings sien, met Francois Fillon en Nobert Hofer onderskeidelik as staatshoofde van dié lande. Wat eers gelyk het na blote fratsgebeure, word nou beskou as deel van ŉ groeiende wêreldtendens. Brexit en die Donald Trump-oorwinning het ŉ aantal gemeenskaplike eienskappe: albei het hulle kiesers loodreg in die helfte verdeel, albei het alle voorspellings en meningspeilings ernstig verkeerd bewys en albei was ŉ metaforiese klap deur die gesig van die wêreld se liberale elite. Die opposisie teen albei bewegings was nie juis in voeling met die onderskeie lande se bevolkings nie. Die Brexit-teenstanders, sowel as Hillary Clinton en die Demokratiese Party, was (soos die spreekwoord lui) ver van hulle kiesers en toe baie naby aan hulle skade. 2016 se politieke rewolusies kan hoofsaaklik toegeskryf word aan twee oorsake. Aan die een kant was dit ŉ repliek en luidkeelse uitdrukking van ekonomiese misnoeë. Aan die ander kant was dit ŉ verwerping van politieke korrektheid, asook ŉ duidelike teenstand teen die stelselmatige marginalisering van sekere dele van die bevolking, terwyl bepaalde groepe polities voorrang geniet. Die vraag is egter of Suid-Afrikaners hulle ook vereenselwig met hierdie wêreldwye behoefte en of politieke gebeure in ons land ook die internasionale tendens gaan volg. Die vraag oor wat hierdie gebeure vir Suid-Afrika behels, is krities in die volgende twee jaar voor ons volgende nasionale verkiesing. Daar bestaan twee moontlike perspektiewe in hierdie verband. Aan die een kant word hierdie gebeure gevier deur talle Suid-Afrikaners wat voorstanders is van die vrye mark en vryheid van spraak en nie geneë is met die ongekende voorrang wat aan bepaalde groepe verleen is tydens die afgelope twee dekades in Suid-Afrika nie. Die oorwinnings vir Donald Trump en Brexit dien as ŉ baken vir Suid-Afrikaners wat soos vreemdelinge in hulle eie land voel. Dit gee vir sommige mense moed dat daar moontlik ŉ politieke toekoms vir hulle kan bestaan. Hierdie groep fokus op hoe 2016 se politieke rewolusie spesifiek ŉ antwoord was as ŉ verwerping van politieke korrektheid en “sosiale geregtigheid”. Hierdie nuwe politieke rewolusie word gevier as ŉ oorwinning van konserwatiewe waardes. Dit is egter net een kant van die muntstuk. Aan die ander kant behoort die gebeure van 2016 as ŉ groot aanmoediging vir populistiese en nasionalistiese bewegings in Suid-Afrika te dien. Sowel Brexit as die VSA-verkiesing is gekenmerk deur sterk populistiese bewegings op voetsoolvlak. Gepaard met sterk nasionalistiese sentimente, raak hierdie bewegings ŉ ernstige politieke faktor. Ons sien ook eenderse golwe van nasionalistiese populisme in lande soos Italië, Frankryk en Nederland. Dieselfde dryfkrag wat spruit uit ekonomiese misnoeë vir politieke partye begin reeds sy opgang maak in Suid-Afrika. Die Ekonomiese Vryheidsvegters gebruik dit juis om hulle eie momentum te skep. Donald Trump verteenwoordig blouboordjie-werkers wat keelvol is vir gevestigde politieke partye en mislukte ekonomiese beleide. Sy retoriek klink baie soos die rooibaret-retoriek wat tans in Suid-Afrika verkondig word! Die belangrikste gevolg van 2016 se gebeure mag dus dalk nog ŉ verwerping van die gevestigde politieke wêreldorde wees. Dit moet in ag geneem word dat Suid-Afrika se gevestige politieke orde die DA én die ANC insluit. Die partye en politici wat in die volgende paar jaar hul vingers die beste op die pols van ons land se hartklop hou, gaan die mees suksesvolle partye wees. Die sogenaamde “stilswyende stem” was ŉ kragtige deel van die VSA-verkiesing. Kiesers wat nie noodwendig openlik te kenne gegee het dat hulle vir Donald Trump sou stem nie, het wel hulle lojaliteit aan hom getoon toe hulle die kruisie moes trek. In Suid-Afrika kan daar moontlik ook ŉ groeiende meerderheid wees wat nie hulle politieke gesindheid openlik sal wys nie, maar wel hulle stem sal uitbring wanneer dit nodig is. Die feit dat die ANC-regering onkant betrap is tydens die plaaslike verkiesings vroeër vanjaar, mag moontlik reeds ŉ aanduiding van hierdie groeiende tendens wees. Dit bly egter nog onseker op watter sy die 2016 politieke muntstuk vir Suid-Afrika gaan val. Wat wel soos ŉ paal bo water staan, is dat niks meer seker is in hierdie nuwe politieke landskap nie.