Kragplan kan ‘keerpunt’ vir SA weesFoto bloot ter illustrasie. (Argieffoto: Unsplash) Die regering se plan om die kragkrisis wat Suid-Afrika al 15 jaar lank aan ŉ beurtkragstelsel onderwerp te pak, is uit verskeie oorde verwelkom, maar die DA waarsku daar kan nie toegelaat word dat ministers soos Gwede Mantashe en Pravin Gordhan dit pootjie nie. Die party sê Mantashe, minister van minerale hulpbronne en energie, en Gordhan, sy eweknie by openbare ondernemings, het vantevore herhaaldelik in die pad van onafhanklike kragprodusente (IPP’s) en privaatsektorbelegging in die energiebedryf gestaan. Suid-Afrika kan nie bekostig dat hulle aan die stuur staan van ŉ plan om die kragkrisis om te keer nie. Ramaphosa het Maandagaand verskeie stappe en planne aangekondig om meer krag beskikbaar te stel. Die DA het die plan verwelkom, maar is nietemin veral bekommerd oor die skep van ŉ sogenaamde nasionale energiekrisiskomitee (NECOM), bestaande uit verskeie ministers, wat die inwerkingstelling van die plan moet bestuur. Kevin Mileham en Ghaleb Cachalia van die DA sê hulle gaan die speaker van die parlement vra om aan te beveel dat ŉ ad hoc-komitee op die been gebring word om ŉ oorsigrol oor NECOM te speel, aangesien geen portefeuljekomitee dit aanspreeklik kan hou nie. Die DA sê ook die nasionale regering is die groot oorsaak van ŉ gebrek aan opwekkingskapasiteit en dat die regering uit die pad moet kom van diegene wat krag kan en wil opwek. Hy sê dit is onaanvaarbaar dat die regering so lank gesloer het om stappe te doen. “Die DA is gereed en bereid om by te dra tot enige werklike nasionale poging wat daarop gemik is om die energiekrisis op te los en Suid-Afrika weer aan die werk te kry. Die president het ons steun vir die inwerkingstelling van die plan, solank as wat hy verbind bly tot deursigtige en aanspreeklike inwerkingstelling daarvan met die dringendheid wat dit verdien.” Die DA gaan ook ŉ moniteringstelsel bekend stel om Ramaphosa en sy regering “eerlik oor projekinstelling” en die vermindering van rompslomp te hou. Prof. Raymond Parsons, verbonde aan die Noordwes-Universiteit se Sakeskool, sê die president se aankondiging het die omvang erken van die skade wat beurtkrag en ŉ gebrek aan kragsekerheid aan die ekonomie aangerig het. Parsons sê indien die plan behoorlik en vinnig ingestel word, kan dit ŉ keerpunt wees in die land se vermoë om aan energiebehoeftes te voldoen. Die plan om burokratiese rompslomp uit die weg te ruim en besluitneming te versnel, die aanstel van vaardige werkers en die mobilisering van die private sektor is belangrike stappe, maar dit moet omgeskakel word in doeltreffende samewerking op alle vlakke, sê Parsons. “Dit sou gehelp het as daar meer spesifieke tydraamwerke vir sekere projekte en uitkomste in die jongste plan was,” sê Parsons. ŉ Stabiele Eskom bly ŉ sleutelrolspeler in die plaaslike energiemark, maar om die elektrisiteitsgaping te vul moet die ekonomie sy afhanklikheid van die nasionale kragvoorsiener verminder. “Die deelname van die sakesektor en individuele pogings op ŉ veel groter skaal stem ooreen met wêreldwye beste bestuurspraktyke. Dit lyk of die huidige planne steeds tekort skiet van die vorige verbintenis dat 30% van elektrisiteit op die netwerk uiteindelik in die private sektor moet wees,” sê Parsons. Dit is wel goeie nuus dat die regering nou sy Geïntegreerde Hulpbronplan gaan bywerk en aanvul om nuwe verwikkelinge in te sluit. “As daar binnekort tasbare uitkomste uit die jongste elektrisiteitsplan vloei, kan dit beleggersvertroue ŉ hupstoot gee op maniere wat private vastekapitaalvorming beduidend as ŉ persentasie van BBP in die komende jare kan verhoog,” sê hy.