Ek was ’n stigterslid en die eerste voorsitter van KAMBRO1 wat in 1992 ontstaan het na afloop van ’n Armoede- en Ontwikkelingskonferensie wat op Beaufort-Wes gehou is.2 In 2012, twintig jaar later, woon ek weer ’n Karoo-ontwikkelingskonferensie op Beaufort-Wes by, hierdie keer met die tema: “Reik na ons toekoms: mense, ruimte en tuiste in die Karoo”. Van die ou kwelpunte is nog daar, ondanks die jong demokrasie. Waarskynlik is die grootste nuwe probleem die hidrokraking van skaliegas in die Karoo.
Die Groot-Karoo strek oor vier provinsies: die Noord-, Wes- en Oos-Kaap en die Vrystaat. Dit is ’n uitgestrekte, waterarm gebied wat Namakwaland, Boesmanland, die Nama-Karoo, die Richtersveld, die Klein-Karoo en die Sukkulent-Karoo insluit (Atkinson 2009:2). Dit is ’n hoofsaaklik onderontwikkelde gebied wat as die Aspoestertjie-streek van dié vier provinsies bekend staan.3
Die kerk se betrokkenheid by maatskaplike geregtigheid en opheffing is nie ’n nuwe verskynsel nie. Volgens Pierson (Bowers-Du Toit 2012:206) het maatskaplike welsyn en gemeenskapsontwikkeling altyd met Christelike sending gepaard gegaan.8 Daar is talle voorbeelde in ons geskiedenis waar geloofsgemeenskappe soos kerke hul tande vir armoede gewys het. Die aksies van die NG Kerk in die 1930’s om die armblankeprobleem te verlig, getuig hiervan (Van Niekerk 2007). Armoede in Suid-Afrika is egter nie net ’n sosio-ekonomiese kwessie nie, maar ook ’n belangrike politieke saak (Bowers-Du Toit 2012:207).
In die 1980’s het die Biskoppekonferensie van die Rooms-Katolieke Kerk (soos die afdeling Vrede en Geregtigheid), maar veral die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke, apartheid – wat onder meer strukturele armoede veroorsaak het – hoofsaaklik op grond van die Bybelse beginsel van “sosiale geregtigheid” beveg (Van Niekerk 1997:49). Dit was nie slegs ekumeniese instansies en denominasies nie, maar ook kerkleiers soos Beyers Naudé, Allan Boesak en Desmond Tutu se Godsbeskouing wat met wêreldwye steun op ’n profeties-heldhaftige wyse die bemagtigende funksie van geloof/godsdiens getoon en ’n groot bydrae gelewer het tot die verwesenliking van ’n vrye en regverdige demokratiese Suid-Afrika.9
Die uitdaging vir die kerk, veral in afgeleë gemeenskappe soos die Karoo, lê nie in sy diens van barmhartigheid nie.12 Kerke, gemeen­tes en lidmate se betrokkenheid by arm mense is hoofsaaklik projek­gedrewe. Die talle sopkombuise en gemeenskapsprojekte soos naaldwerkgroepe en groentetuine is prysenswaardig. Die impak van kerke en Christelike organisasies se fokus op vroeë kinderontwikkeling en geletterdheidsprogramme vir volwassenes moet ook nie onderskat word nie. Tog moet erken word dat die historiese welsynswerk van die kerk, naamlik die “versorging-, institusionele en opheffingsbenaderings” (Kritzinger 1996:4-12) te kort skiet wanneer dit neerkom op ’n kontekstueel-relevante publieke teologie.13 Hier is dit veral “die profetiese stem van die kerk wat gewig dra, die liefde, genade, geregtigheid en die praktiese uitleef en voortleef van dit wat met God se wil ooreenstem” (Gaum 2011:162). “Dit gaan vir God om die wêreld en sy heil, nie om die kerk nie. Die kerk is daar om die sjaloom van die wêreld te bedien. Daarom moet die kerk solidêr met die wêreld wees, selfs tot op die punt van selfontlediging” (Jonker 2008:63). Die kerk word getoets aan sy unieke Christelike humanisme, sy getuienis van liefde, sy klem op die integriteit van die skepping in ’n wêreld van onreg, ongelykheid en uiterste armoede en in sy diakonie van geregtigheid. Geregtigheid gaan oor die herstel van regte; dis nie die bewys van ’n guns (of voorreg) nie (Van Niekerk 1997:39).14 Kerke, gemeentes, instansies of individue gemoeid met diakonie tree as bondgenote op (Hendriks 1974:26). Smit (2004:353) beskryf diakonie só: “Die Nuwe Testament noem dit ’n diakonaat van vryheid, ’n diakonaat van geregtigheid, ’n diakonaat van versoening. Dis ’n dienswerk van solidariteit in elke vorm van lyding en nood”.15 Geloofsgemeenskap en geregtigheid gaan saam.16
Wat hoor die benadeeldes, geringstes, noodlydendes, besitloses of die plaaswerkers in die Karoo tydens eredienste?20 Tradisioneel is hulle waarskynlik ook gereelde kerkgangers, indien die kerkgebou of plek van aanbidding nie te ver van hul blyplek is nie. Watter boodskap kry hulle van die dominee, pastoor, priester of prediker? Of watter Goeie Nuus-boodskap of Christelike geloofsoordenking hoor hulle oor die radio? Hoor hulle van God wat hom-/haarself bekend stel as die Een wat op ’n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme of verontregte is, en dat God sy/haar kerk roep om hom/haar hierin te volg (Belydenis van Belhar 1986)? God word deel van die mensheid en deur Christus kry mense deel aan die Godheid. God word sigbaar deur ’n Mens en deur die mens se lewe word God sigbaar. In ’n sin som dit myns insiens die evangelie op.
Ek het vyf jaar lank in die Karoo gewoon, gewerk en die aardsheid van sy mense beleef. Die mense se swaarkry het my geraak en hul geloof het my getref. Ek het bly wonder hoe Karoomense na God kyk, en of dié kyk van ander mense s’n verskil.
’n Opname in November 2012 suggereer iets van ’n groepie Karoomense se Godsbeskouing. Ek het ’n vraelys oor mense se Godsbeskouing ontwikkel vir my doktorale studie (Van Niekerk 1997:119-120; 127-129).31 Beaufort-Wes is as ’n relatiewe sentrale dorp van die Karoo gekies met logistieke toeganklikheid. ’n Plaaslike dominee, ds. René Potgieter het kosteloos die veldwerk gedoen. ’n Toevallige steekproef is binne die grense van ’n veelrassige NG gemeente gevorm deur agtien “bruin” vroue te identifiseer wat van staatstoelae afhanklik is. Hulle response op die vraelys is met ’n tipe Likert-skaal beoordeel.
Waarskynlik word die meeste Karoomense se mede-skeppendheid beïnvloed deur ’n verskraalde teologiese bewussyn. Ander kontekstuele en historiese sosio-ekonomiese onregte werk ook beperkend ten opsigte van ’n ingesteldheid tot transformasie. Die uitkoms van die Beaufort-Wes-opname bevestig dit.
Die hoop in die Karoo beskaam nie, daar is oases van herstel en heling in die Karoo, maar nie sonder groot uitdagings nie. Die aardsheid van die Karoomense veronderstel ’n noue verbondenheid met God as die Skepper en Onderhouer – ook van die Karoo. Hier is ook ’n verbondenheid aan die kerk as verteenwoordiger van God.
Ds Barnard Steyn het agt jaar op die rand van die Karoo gewoon. Hy (Steyn 2005:23) skryf: “Dié wêreld herinner aan die ewigheid … dit herinner aan God wat nog altyd hier was en altyd hier sal wees. … God kan nie en hoef nie teenwoordig gestel te word nie, maar as beelddraers verteenwoordig mense Hom op ’n verskeidenheid maniere”. Ook die Karoomense tree as rentmeesters van God op, maar die verstaan van hierdie verantwoordelikheid hou verband met hul Gods- en selfbeskouing. Die impak van die Christelike geloofsgemeenskappe en veral gewone gelowiges op die Karoo se waarde moenie onderskat word nie. Die onpretensieuse Godsgebondenheid van ’n groot groep Karoomense kan as ’n sneller dien en tot positiewe transformasie bydra.