PressReader - Weg! Platteland: 2017-09-01 - Be­stem­ming
Mooi net­jies in die mid­del van Suid-a­fri­ka, nef­fens die be­si­ge N1 wat die Kaap en Gau­teng by me­kaar uit­bring, lê ons groot­ste mens­ge­maak­te wa­ter­mas­sa: die Ga­riep­dam, om­soom deur drie pro­vin­sies. Kom maak ken­nis met die dam se men­se.
Weg! Platteland - 2017-09-01 - News - TEKS EN FO­TO’S JAC K­RIT­ZIN­GER
Een wa­ter­mas­sa, drie pro­vin­sies... kom maak ken­nis met die men­se rond­om die Ga­riep­dam
Die Ga­riep­dam is ’n waar­lik ont­sag­wek­ken­de o­a­se. Maar on­danks die oor­vloed wa­ter is dit geen pa­ra­dys nie. Dis har­de wê­reld, boer­de­ry­wê­reld. Noord-kaap­se stof, Vry­staat­se vlak­tes en Oos-kaap­se kop­pies vloei al­mal saam in ’n ryk aar wat die gees van die men­se hier­langs – plaas­ja­pies, dor­pe­naars én toe­ris­te – voed. Dis ’n streek wat soms swaar dra aan ’n droe­wi­ge ver­le­de, maar han­de vat in die he­de.
Die dam was voor­heen be­kend as die H.F. Ver­woerd­dam en is twee jaar ná Suid-a­fri­ka se eer­ste de­mo­kra­tie­se ver­kie­sing her­doop tot die Ga­riep, ’n San-woord wat “groot wa­ter” be­te­ken. En groot is dié dam in­der­daad: Dit be­slaan ’n vol­le 370 km2 en die blaaie daar­van span wyd oor die gren­se van die Noord-kaap, OosKaap en Vry­staat. Die nu­we naam is die­self­de een wat die San oor­spronk­lik aan die Oran­je­ri­vier ge­gee het wat van­dag die dam voed.
Die Ga­riep se hoof­doel is om be­sproei­ing te voor­sien aan die land se dro­ër land­bou­stre­ke, én die dam speel ’n groot rol in plaas­li­ke krag­op­wek­king. Dis ’n in­druk­wek­ken­de Suid-a­fri­kaan­se suk­ses­ver­haal, en as ’n mens hier­die wê­reld ver­ken (en in die pro­ses oor ’n paar pro­vin­si­a­le gren­se ry), raak jy gou be­wus van die gro­ter dam­streek se be­son­der­se ka­rak­ter. Hier staan al­mal met hul­le voe­te ste­wig op die aar­de. Al raak dit soms mod­de­rig.
Waar men­se sélf in­spring
K­nus teen die wes­ter­oe­wer van die dam lê die ge­lyk­na­mi­ge dor­pie. Dié Vry­staat­se ne­der­set­ting het in die laat ja­re ses­tig sy ont­staan ge­had as ty­de­li­ke wer­kers­kamp vir die in­ge­ni­eurs en wer­kers wat die dam ge­bou het. Dit ver­klaar Ga­riep­dam se vreem­de uit­leg: Hier’s geen tra­di­si­o­ne­le hoof­straat óf skei­ding tus­sen die sa­ke­ge­bied en woon­buur­te nie. Al­les vloei som­mer so in me­kaar.
Die vier­dui­send sie­le wat van­dag hier woon, bly meest­al in die as­bes­hui­se – da­rem van die meer om­ge­wings­vrien­de­li­ke Fran­se soort – wat des­tyds vir die men­se van die de­par­te­ment van wa­ter­we­se op­ge­rig is.
“As jy ’n paar span­ners het en weet wat jy doen, dan haal jy som­mer self jou huis uit­me­kaar en vat hom saam as jy t­rek,” ge­sels Nic du Toit, die plaas­li­ke land­dros wat Ga­riep­dam en P­hi­lip­po­lis be­dien. Ons kruie deur die stof­paaie rond­om die dorp, in ’n Hi­lux­bak­kie wat al meer as ’n mil­joen ki­lo­me­ter op die klok het. Om­dat die
star­ter al weer lol, moet die en­jin maar lui­er oral waar Nic uit­klim.
Die uit­sig­te oor die dam en die vlak­tes is skil­der­ag­tig. Bo die die­sel­en­jin se moe­di­ge ge­brom hoor ons ’n vis­a­rend.
“Nie­mand hier wil t­rek nie,” sê Nic. Hy steek nog ’n Win­ston aan, be­duie oor die wê­reld rond­om ons. “Kyk net. As jy on­ge­luk­kig is op dié plek, dan is dit net jou eie skuld.”
Nic is ’n ve­te­raan op die dorp en sê sy plig­te as land­dros hou hom op P­hil­li­po­lis veel be­si­ger as hier. “Ons hou da­rem so een keer per week hier hof,” ant­woord hy droog­weg as ’n mens hom uit­vra oor mis­daad op die dorp.
Die bak­kie se spoed­me­ter werk ook nie. Is dit nie dalk teen die wet nie? “Ag,” sug hy, “ons ry hom maar so op die rev coun­ter.”
’n Mens kom gou ag­ter die dor­pe­naars bly lek­ker. Die stra­te is skoon, die hui­se net­jies. Die vei­li­ge, rus­ti­ge at­mos­feer, te­sa­me met die na­tuur­skoon en die dam, werk vir die men­se. En dit lok be­soe­kers van hein­de en ver. Wa­ter­sport, dam­kyk en vis­vang – ’n mens kan heel­jaar karp, ba­ber en mod­der­bek uit­trek – is die groot at­trak­sies, en boon­op lê die dorp op ’n deur­ry­roe­te langs die N1. Toe­ris­me hou dié plek aan die gang.
“Ons kyk na ons dorp, want ons is trots op hom,” sê Lor­rai­ne Ro­gers, wat die John­lai­ne- al­ge­me­ne han­de­laar be­sit. “En ons kyk na ons toe­ris­te. Dit is ons be­houd.”
Ga­riep­dam het in 2011 met die toe­ken­ning as die Vry­staat se Dorp van die Jaar weg­ge­stap. Lor­rai­ne voel die in­wo­ners se raak­vat­hou­ding is wat hul­le on­der­skei van ’n paar van die klei­ner dor­pies om die dam, waar ag­ter­uit­gang ’n hart­seer werk­lik­heid is.
“Die mu­ni­si­pa­le diens­te kan lol, en daar­om spring ons self in om din­ge vas te vat.” En din­ge is daar wel: ge­bars­te wa­ter­py­pe, veld­bran­de, ver­niel­de paaie. Die mees­te in­wo­ners hou re­ën­wa­ter­tenks op hul­le erf aan, daar’s ’n vry­wil­li­gers­groep wat bran­de mo­ni­tor, en John­ny, Lor­rai­ne se man, maak ge­reeld slag­ga­te reg met ge­reed­skap wat hy oor­ge­hou het uit sy dae as kon­trak­teur. “Hier mors ons nie met wa­ter nie, hoor! Die dam is vir ons kos­baar; dis wat men­se hier­heen bring.”
Iro­nies ge­noeg is wa­ter hier te duur om te mors. Die plaas­li­ke Ko­pa­nong­mu­ni­si­pa­li­teit sit tans in ’n fi­nan­si­ë­le pe­na­rie, met die ge­volg dat Ga­riep­dam (wie se dam­wa­ter met ’n el­le­lan­ge om­pad deur wa­ter­ver­skaf­fers en -sui­we­raars weer by die dor­pe­naars uit­kom) se mu­ni­si­pa­le ge­bruiks­ta­rie­we on­langs die hoog­te in­ge­skiet het.
Tog ver­kies die in­wo­ners om die spreek­woor­de­li­ke glas as half­vol te be­skou. “Ons bly op ’n lek­ker plek. Hier’s ’n or­dent­li­ke win­kel en al­les wat ’n mens no­dig het,” sê Susan Hein­rich, wat ’n rits gas­te­hui­se op die dorp be­stuur. “Vir din­ge soos ’n hos­pi­taal, bank en sko­le moet jy nou wel ry, maar ek sal hier­die men­se en die om­ge­wing vir niks ver­ruil nie. Teen ske­mer loop hier nog rib­bok­ke tus­sen die hui­se rond!” >
Co­les­berg is da­rem skaars ’n drie­kwar­tier weg, Bloemfontein net on­der twee uur. “Dis baie sen­traal,” sê Susan. Sy het on­langs hul­le as­bes­huis se mu­re om die bui­te­kant met ste­ne laat toe­bou, soos baie van die dor­pe­naars doen. “Men­se be­gin nou van o­ral­oor ei­en­dom­me op­koop, maar hier’s nog ’n he­le paar bar­gains.”
Hier praat men­se nie van in­kom­mers nie, maar van in­ko­me­lin­ge. En hier’s ’n ge­seg­de wat lui: van in­ko­ me­ling tot dor­pe­naar bin­ne ’n week. A­dri­aan Har­per, be­stuur­der van die Fo­re­ver Ga­riep­va­kan­sie­oord, kan hier­van ge­tuig. Dié oord, wat teen die wa­ter sit en tot ’n dui­send men­se kan huis­ves, dien ook as ba­sis vir die Vry­staat­se seil­jag­klub. “Ek het vier jaar ge­le­de hier aan­ge­kom – en on­mid­del­lik wel­kom ge­voel. Dis nie iets wat ’n mens oral te­ë­kom nie.”
A­dri­aan het al reg oor die land by an­der Fo­re­ver­oor­de ge­werk, en hy be­hoort te weet. “Maar hier­die plek kan bé­sig raak, man. Oor De­sem­ber sal jy hom nie her­ken nie.”
In va­kan­sie­tye word daar on­ge­twy­feld ge­skep ter­wyl dit pap re­ën. Maar hoe maak men­se in die stil­ler tye?
Wa­ter­we­se, die E­s­kom­krag­sta­sie en die va­kan­sie­oord doen al­mal hul­le deel vir ge­son­de werk­ver­skaf­fing, en só bly die ba­sie­se e­ko­no­mie da­rem aan die gang. Ver­der is daar die jaar­lik­se Qu­en­na­fees in Fe­bru­a­rie en die Ga­riep­bo­nan­za, ’n groot vis­vang­kom­pe­ti­sie, in Au­gus­tus.
In­tus­sen kuier die lo­cals maar so on­der me­kaar en ge­niet die sa­lig­heid. Wild­en skaap­boe­re uit die dis­trik doen ook ge­reeld hier aan. “Met al die wa­ter kan jy nooit ver­veeld wees nie,” se Hen­tie du Toit, Nic se seun en nuts­man op die dorp. Sy han­de staan vir niks ver­keerd nie. Hy en sy mei­sie, Rox­zan­ne Hat­ton, tel on­der die yl­ge­saai­de jong klomp op die dorp, en hul­le is gek oor a­von­tuur­sport. “Daar’s te veel te doen om én op die dam.”
Laat­mid­dag, ná die uit­stap­pie, staan ons voor die OK Mi­ni­mark en ge­sels. Pa en seun soen­groet me­kaar... en dan is daar kon­ster­na­sie: Nic het per on­ge­luk die Hi­lux laat vrek. Ons moet stoot. Ná ’n paar po­gings en in­struk­sies van Hen­tie – “der­de, Pa, ons is op gruis!” – kry ons hom wel aan die brand.
Die son t­rek wa­ter, maar Nic en Hen­tie maak hul­le reg vir nog láng sa­ke ge­sels, som­mer so deur die bak­kie se ruit. Daar’s dui­de­lik nie veel haas nie. Hier rond, lyk dit, loop die le­we ook maar op die rev coun­ter.
Nor­vals­pont Die seer van die ver­le­de
Wan­neer ’n mens ’n ent­jie hier­van­daan in Co­les­berg se rig­ting die mag­ti­ge Oran­je­ri­vier oor­steek, ry jy die Noord­kaap bin­ne, en ’n paar hon­derd me­ter ver­der en jy’s op Nor­vals­pont – of lie­wer wat oor is daar­van. Hier gaan jy in­der­daad die dorp mis­ry as jy vir die hoen­der uit­swaai.
Nor­vals­pont het sy naam te dan­ke aan die pont wat die S­kot John Nor­val in 1848 oor die Oran­je ge­bou het om die roe­te vir trek­kers en for­tuin­soe­kers na die pas­ont­dek­te goud­veld in die noor­de te ver­ge­mak­lik. La­ter ja­re is dit met ’n trein­brug ver­vang, wat dit ’n be­lang­ri­ke stra­te­gie­se punt ge­maak het in die ja­re van die Ang­loBoe­re­oor­log. Ná die oor­log is ’n nu­we trein­brug ge­bou, met die staal­brug wat mo­to­ris­te nou nog hier­langs oor­steek, daar­naas.
Van­dag is dié eer­tyd­se dorp ’n vol­slae ge­hug­gie. Ver­ste­de­li­king, ver­waar­lo­sing, ver­ar­ming... noem maar op. Al die ge­wo­ne son­daars het die werk vol­tooi. En dis as­of die land­skap steeds swaar dra aan die seer van die ver­le­de: Nor­vals­pont het een van die Ang­lo­boe­re­oor­log se groot­ste kon­sen­tra­sie­kam­pe ge­huis­ves.
Maar as Joe Star­ke van die Glas­gow Pont­ho­tel op ’n Sa­ter­dag­og­gend vir jou ’n bier oor die kroeg­toon­bank aan­skuif, lyk die wê­reld da­de­lik be­ter. Die All Blacks het pas ’n drie ge­druk in die laas­te toets teen die Leeus – blyk­baar ’n te­ken dat die Boeing pas oor is.
Bui­te op die stoep be­duie El­mien, Joe se vrou wat saam met hom deel­tyds dié ge­skied­kun­di­ge ho­tel be­stuur, straat­af na die toe ka­fee­tjie op die hoek, die moe­di­ge mo­tor­werks­win­kel langs­aan, die vel­af towns­hip­pie met sy kon­ka­vu­re teen die koue. “Jong, jy kan mos sien, hier gaan bog­ghe­rol aan.” >
Dít maak die ho­tel die on­be­twis­te kern van die dor­pie. En dit mag maar: die Glas­gow Pont is ’n ge­skied­kun­di­ge ju­weel. Die plek het reeds in 1857 sy deu­re ge­o­pen en kreun van­dag be­hoor­lik on­der die ge­wig van ou­wê­reld­se nos­tal­gie. S­tok­ou fo­to’s, brie­we en ad­ver­ten­sies hang skeef teen die kroeg­mu­re; die lang, don­ker gan­ge wat na die be­skeie ka­mers lei, fluis­ter ver­we­se on­der jou voe­te. Selfs pres. M.T. S­teyn van die des­tyd­se Vry­staat­se Re­pu­bliek het toeka se dae hier kop neer­ge­lê. Van­dag dien dit ook as plaas­li­ke pos­kan­toor, en die een sy­vleu­el is in ’n win­kel­tjie en off­sa­les om­skep. El­mien bied el­ke jaar ’n groot Va­len­tyns­dag­op­skop hier aan, wat al goed be­roemd – én be­rug – is.
“Vroe­ër het min men­se van die ho­tel ge­weet, maar dees­dae is dit nog­al ge­wild,” sê sy. “Ons kry baie bi­kers hier wat som­mer die he­le ho­tel be­spreek. Dan gaan dit rof. Ver­der is dit meest­al be­soe­kers aan die dam. En dan is daar mos Ga­riep­dam se dart club wat hier by­me­kaar­kom... en die boe­re in die om­ge­wing is al­tyd lus vir ’n dop.”
Nor­vals­pont is dees­dae ’n soort sa­tel­liet­buurt van Ga­riep­dam, skaars 7 km hier­van­daan. Dit huis­ves baie van die wer­kers­klas wat daar hul­le brood ver­dien, en rei­si­gers skiet ge­reeld kort­pad hier­deur van die R58 af dam toe. “Hier­die is nou nie Ga­riep­dam nie,” se El­mien, wat self op dié dorp bly as hul­le nie by die ho­tel diens doen nie. “Maar nie­mand hier het pro­ble­me met me­kaar nie. En die men­se wat hier aan­kom, maak dit lek­ker.”
Die spoor­lyn loop reg ag­ter die ho­tel ver­by. Kom hier nog trei­ne deur? “Ja,” sê sy. “El­ke og­gend vyf­uur kom die goe­de­re­wa­ens hier­langs.” Sy maak groot­oog. “Dis ons op­win­ding vir die dag!”
Voor ek die groot­pad vat, draai ek by die kon­sen­tra­sie­kamp se be­graaf­plaas, net dus­kant die R58, in. Hier’s ’n mo­nu­ment op­ge­rig vir die kin­ders wat in Nor­vals­pont se kamp ge­sterf het. Daar’s be­ken­de van­ne op die ge­denk­plaat: Bo­tha, B­rits, Coet­zee, De Beer, Fer­rei­ra... Die y­si­ge wind hier laat ’n mens se oë traan.
Bur­gers­dorp Van Boe­re­dorp tot boe­re­dorp
As jy van Nor­vals­pont af oos op die R58 voet neer­sit, is jy gou oor die Oos­kaap­se grens. Die pad neem jou met­ter­tyd tus­sen vlak­tes, heu­wels en roes­rooi miers­ho­pe deur nóg die­per die ge­skie­de­nis in, tot jy so 100 km la­ter Bur­gers­dorp bin­ne­ry.
Die dorp is ge­noem na die vry­bur­gers wat in 1846 reeds hier hak­ke in die grond ge­slaan het. In 1869 het die Ge­re­for­meer­de Kerk ’n kweek­skool ge­stig, wat in 1905 na Pot­chef­stroom ge­skuif is en ge­lei het tot die U­ni­ver­si­teit van Pot­chef­stroom, van­dag die U­ni­ver­si­teit van Noord­wes. Dis ook op Bur­gers­dorp waar die A­fri­ka­ner­broe­der­bond in 1881 op die been ge­bring is. Die Broe­ders het in 1893 die land se eer­ste taal­mo­nu­ment hier op­ge­rig
ter vie­ring van die Hol­land­se (lees: A­fri­kaan­se) taal wat in die par­le­ment er­ken is. Met die aan­breek van die Ang­lo-boe­re­oor­log het die be­neuk­te burg­hers op ’n on­ge­ken­de skaal die roers teen die B­rit­te op­ge­neem, so­veel so dat die dorp on­der die Ka­kies as “that re­bel’s nest” be­kend ge­staan het.
Van­dag nog hou twee B­rit­se blok­hui­se van stra­te­gie­se kop­pies af wag oor Bur­gers­dorp se doen en la­te, maar op ’n fi­sie­ke vlak kan die dorp nie los­ge­maak word van sy A­fri­ka­nerNa­si­o­na­lis­tie­se ge­skie­de­nis nie: Die sta­ti­ge to­rings van die his­to­rie­se NG en Ge­re­for­meer­de kerk troon streng bo die dak­ke uit, en Bur­ger­plein, waar on­der meer die taal- en oor­logs­mo­nu­ment ge­plant staan, is die be­kend­ste ba­ken hier.
Van­dag is Bur­gers­dorp, wat by die 15 000 men­se huis­ves, ’n ti­pie­se boe­re­dorp: vrien­de­lik, funk­si­o­neel en son­der pre­ten­sie. Dis me­ri­no- en wild­wê­reld. Jy weet jy’s in die Oos-kaap, want die die­sel­bak­kies wat deur die stra­te >
dreun, moet nou en dan uit­swaai vir ’n slag­gat of twee óf ’n span­ne­tjie boer­bok­ke wat die pad oor­steek.
“Die dorp se ge­skie­de­nis is be­lang­rik; dis deel van ons i­den­ti­teit,” ge­sels Da­le­ne B­re­den­kamp, be­stuur­der van die in­druk­wek­ken­de mu­seum. “En dít dra ons toe­ris­me. Baie men­se ry dees­dae van die Ga­riep­dam af hier­langs om die mu­seum en mo­nu­men­te te be­kyk. Maar toeka se po­li­tiek... nee wat, dis nie meer re­le­vant nie. Nou ge­niet ons net ons dorp. Dis skoon, net­jies, en vei­lig. En hier’s al­les wat ’n mens no­dig het.”
In­der­daad is hier goeie ge­rie­we: or­dent­li­ke win­kels, be­hoor­li­ke in­fra­struk­tuur en ’n puik pro­vin­si­a­le hos­pi­ taal. En dit lok boe­re en be­soe­kers van klei­ner om­lig­gen­de dor­pe, wat be­te­ken din­ge kan be­dry­wig raak.
As ’n mens rond­vra, kom jy gou ag­ter dat dit op Bur­gers­dorp nie net oor ’n be­leg­ging in die ver­le­de gaan nie, maar ook ’n be­leg­ging in die toe­koms. Baie in­wo­ners be­skou die La­er­en Ho­ër­skool Bur­gers­dorp as die trots van hul­le dorp. Die roem van dié twee sko­le, wat die­self­de ter­rein deel en saam so­wat 500 leer­ders van gr. 1 tot gr. 12 sterk is, strek wyd in die dis­trik; ge­volg­lik is hier ’n seuns­en mei­sies­kos­huis wat heel­jaar stamp­vol is. Leer­lin­ge van so ver as S­teyns­burg, Mol­te­no, Zas­tron, Bet­hu­lie en Ga­riep­dam kom hier skool toe. En el­ke jaar in
‘Die dorp se ge­skie­de­nis is be­lang­rik; dis deel van ons i­den­ti­teit. Maar toeka se po­li­tiek... nee wat, dis nie meer re­le­vant nie. Nou ge­niet ons net ons dorp. Dis skoon, net­jies en vei­lig. En hier’s al­les wat ’n mens no­dig het.’
Ok­to­ber word ’n So­mer­fees ge­hou – dis nie net ’n ma­nier om geld vir die sko­le in te sa­mel nie, maar dien ook som­mer as ’n skool­re­ü­nie.
“GOED EN MET JOU,” groet Pie­ter Mos­tert op die dor­pe­naars se ge­bruik­li­ke ma­nier. Ons staan in wat hy noem die “stout­gat­gang” van die mei­sies­kos­huis, waar van die jon­ger kin­ders in ge­deel­de ka­mers bly. Mos­sie, soos hy be­kend staan, is se­dert 2009 kos­huis­va­der; hy en sy ge­sin bly in ’n ruim woon­stel op die on­der­ste ver­die­ping.
Wat is die suk­ses­re­sep van die skool en kos­huis? “Ek dink dis ’n kom­bi­na­sie van a­ka­de­mie, dis­si­pli­ne en sport,” sê hy. “En nie net die skool nie, maar ook die dorp het oor die ja­re ’n goeie naam op­ge­bou. In die stad jaag al­mal mos ver­by me­kaar. Hier werk dit nie so nie. Dis ’n be­son­der­se ge­meen­skap dié, die men­se gee om vir me­kaar.”
Mos­sie meen die skool, en ver­al die twee kos­hui­se, het in die laat ja­re ses­tig en vroeg se­wen­tig ’n groot hup­ stoot ge­kry toe baie van die men­se wat by die dam se bou­werk be­trok­ke was, hul­le kin­ders hier­heen ge­stuur het.
“Maar jy weet, dees­dae is daar baie men­se wat suk­kel en nie al­tyd die kos­huis­geld kan by­bring nie.” Die skool het da­rem drie bus­se om kin­ders uit die dis­trik hier­heen te kar­wei, an­ders ry die ou­ers maar self.”
Soos met die mees­te boe­re­ge­meen­skap­pe is die men­se nie skaam om ag­ter die s­tuur in te skuif nie. “Ons skiet som­mer gou op ’n Son­dag deur Ga­riep­dam toe vir ’n sun­do­w­ner,” sê Ma­re­tha S­mit, eie­naar van die Kings­man­boe­tiek­ho­tel wat ’n jaar ge­le­de sy deu­re ge­o­pen het. “Ons het nou dalk nie die mooi uit­sig­te van die dam hier nie, maar hier­die plek se men­se, jong, dis baie spe­si­aal.” Ma­re­tha be­sit ook die Ze­ta­na­gas­te­huis op die dorp, wat in 2015 ’n pro­vin­si­a­le wen­ner was in die Li­li­ze­la­toe­ris­me­toe­ken­nings.
“Toe­ris­me is be­sig om aan die gang te kom hier. Baie men­se ry dees­dae hier deur van die dam se kant af. >
Maar bai­e­maal as ek iets aan­lyn pro­beer be­stel, weet men­se nie waar Bur­gers­dorp is nie.” Sy lag. “Maar dis mos nou nie iets om oor te kla nie.”
Ja, kla is nie juis iets wat Bur­gers­dorp se men­se doen nie, al hoor jy af en toe ’n half­har­ti­ge ge­mor oor swak diens­le­we­ring, sleg­te paaie en spo­ra­die­se mis­daad. Men­se weet wat hul­le in dié plek het. En ja, hul­le maak grap­pies daar­oor: In Fe­bru­a­rie kla die boe­re glo die heel min­ste, want dit is die kort­ste maand van die jaar...
“Ons is baie ge­luk­kig om hier te kan woon,” som Ja­c­ques van der Lin­de, eie­naar van die re­stau­rant Nu­nu’s in die mid­de­dorp, dit op. “Al­les werk, dis lek­ker men­se, die sko­le is gre­at. En die laai­ties speel kwaai rug­by hier. Het jy ge­weet die S­pring­bok-los­ska­kel Jo­han Goo­sen was hier op skool?”
Ja­c­ques en ’n paar an­der man­ne van die bo­dorp het on­langs ’n buurt­wag be­gin. “Maar daar’s nie veel vir ons om te doen nie,” sug hy. Ge­luk­kig bly men­se op an­der ma­nie­re be­sig: Hier’s ’n ak­tie­we rol­bal-, ten­nis- en gholf­klub. En die boe­re­ver­e­ni­gings in dié ge­wes­te staan ook sterk.
Laat­mid­dag ver­tel T­han­do­ka­zi Mak­hut­hu voor U­ni­que FM se a­tel­jee in Van der Walt­straat sy be­stuur al meer as ’n jaar lank dié ge­meen­skaps­ra­di­o­sta­sie waar jong men­se die kans kry om pro­gram­me aan te bied. Hul­le speel e­nig­iets van jazz tot kwai­to en be­spreek ge­meen­skap­kwes­sies in X­ho­sa, A­fri­kaans en En­gels.
Hoe er­vaar die jong klomp die dorp se a­part­heids­ver­le­de? Weet hul­le die Broe­der­bond is hier ge­stig? T­han­do­ka­zi se oë ver­nou vir ’n oom­blik, dink sy word ge­terg. Dan bars sy uit van die lag. “Nee man, waar­van praat jy nou? Daai din­ge is mos lank­al ver­by!”
Ek stap vir ou­laas ’n draai by die kerk ver­by. Hier dus­kant die pad dorp uit, sien ek nou, vir die eer­ste keer, staan nog ’n sleg ver­roes­te ou pad­wy­ser met ’n pyl­tjie wat lui: Ver­woerd­dam. Dis se­ker maar ’n glips aan die mu­ni­si­pa­li­teit se kant.
Wie weet, dalk gee dít die men­se iets om oor te kla.
KOM KYK NOU!
KLOKSGEWYS VAN BO
R701 N1 R701 R390 Ga­riep­dam Nor­vals­pont R717 N1 R58 R405 Co­les­berg N1 R717 Bur­gers­dorp R391 R397
Ger­hard van Rooy­en, hoof van die Ho­ër­skool Bur­gers­dorp, meen die dorp se sko­le is ’n hoek­steen in ’n ge­meen­skap wat om­gee vir me­kaar.