Stop! sê die rooi lig. Maar weet jy enigsins hoekom?
JY LEES NOU Stop! sê die rooi lig. Maar weet jy enigsins hoekom?
Daar is ? alledaagse item in stede en groter dorpe te bespeur wat as vanselfsprekend aanvaar word: verkeersligte. Maar het jy al ooit gewonder waar dit vandaan kom en hoekom juis daardie drie kleure ingespan word om verkeer te help reguleer?
Die inspirasie daarvoor is afkomstig van ? stelsel wat sedert die 1830's deur die spoorweë gebruik is.
Die ligseinstelsel wat treindrywers destyds gewys het wanneer dit veilig is om te ry of stil te hou, het ook deur verskeie groeipyne gegaan. Rooi, danksy die eeue lange assosiasie met gevaar, was natuurlik die teken om stil te hou. Groen is egter aanvanklik beskou as die sein om versigtig te wees en ? wit lig die sein dat dit veilig is om voort te stoom.
Maar o wee, in 1914 het die rooi glaslens uit een van die seinhouers geval en die wit lig blootgestel. In plaas daarvan dat die bewegende trein die rooi sein ontvang het om stil te hou, het dit teen ? ander trein gebots.
Die groen lig is summier aangewys as die teken dat dit veilig is om voort te gaan terwyl die waarskuwingslig na geel verander is.
[caption id="attachment_123362" align="aligncenter" width="600"] Foto: Pixabay[/caption]
Voor die lens uit die lig geval het, reeds omstreeks 1865, het die risiko wat perdekarre vir voetgangers ingehou het, gelei tot die aanpassing van die stelsel vir padverkeer. Gevaarlike goed: perdekarre!
Die eerste brandstof-aangedrewe motor sou eers 21 jaar later deur Karl Benz ontwerp word: die Benz Patent-Motorwagen.
Die ontwikkeling van die spoorwegseinstelsel het gelei tot die eerste gasverligte verkeerslig ter wêreld in Londen in Desember 1868. Die gastoevoer na die seine moes deur ? operateur aangesteek word. Kwalik ? maand later het hierdie plan gesneuwel toe een van die gasligte ontplof en die arme verkeerskonstabel wat dit moes aansteek, óf erg beseer óf selfs gedood is.
Die eerste veilige, dié keer outomatiese verkeersligte is in die laat 1890’s in Amerika in werking gestel. Soos met enige vars idee, het daar natuurlik talle nuwe uitvindings na vore gekom. Van die uitvindings wat ná die ontstaan van die eerste verkeerslig gemaak is, het hul ontstaan te danke gehad aan ongeduldige motoriste; nie veel anders as wat vandag die geval is nie.
Selfs in die jare toe min motors op die pad was, het motoriste reeds probleme ervaar om verkeersreëls en -beperkings te gehoorsaam. Wie het dan nou tyd om by ’n verkeerslig te sit en wag terwyl geen ander verkeer teenwoordig is nie?
Ene Charles Adler jr. het ’n plan beraam, hoewel dit ’n betreklik raserige plan was. Hy het ’n mikrofoon vasgemaak aan ’n paal by die kruisings waar verkeersligte was.
Om die lig te laat verander, moes ’n motoris net die toeter druk. Maar kan jy jou die kakofonie indink, want wie gaan maklik aanvaar hy het nie eerste sy toeter geblaas nie.
[caption id="attachment_123836" align="alignnone" width="600"] Kan jy jou die geraas indink as elkeen hul toeters gelyktydig sou druk? (Foto van 'n klassieke Ford-toeter deur publicdomainpictures.net)[/caption]
Henry A. Haugh het tot die redding gekom deur twee metaalstroke in die pad te plaas wat aan mekaar sou raak wanneer ’n motor daaroor ry. Dié druk sou dan die ligte laat verander sodat die motor kon ry.
Ten spyte daarvan dat hierdie innoverende manier van verkeersbeheer meer as ’n eeu gelede reeds gevestig is, sukkel talle vandag nog om daardie gevaarlike rooi lig te gehoorsaam. Die ongeduld agter die stuur van ’n motor geld vandag nog . . .
Moenie eers daaraan dink om die verskoning van kleurblindheid aan te bied nie. Sowat 6 persent van mans ly aan rooigroen-kleurblindheid, terwyl 0,35 persent van vroue dieselfde probleem het. Dit word deuteranopia genoem. Maar dis nie voldoende om ’n rooi verkeerslig te verontagsaam nie. Die twee ligte beklee immers twee verskillende posisies op ’n verkeerslig.
KLIEK HIER om uit te vind of jy kleurblind is al dan nie.
Die verkeersligrewolusie het in talle lande, ook in Suid-Afrika, plaasgevind
1. Die eerste geoutomatiseerde verkeersligte is in Oktober 1920 in Los Angeles op vyf plekke op Broadway geïnstalleer. Uitsteek-"arms" met rooi en groen liggies het die stop- en gaan-bevele ondersteun.
2. Klokke is ook vroeër ingespan wanneer die geel (of in sommige gevalle oranje) lig sou wys.
3. Garrett Morgan, ’n Amerikaanse uitvinder, het die eerste patentaansoek vir ’n verkeerslig ingedien nadat hy ’n ongeluk tussen ’n motor en ’n perdekar aanskou het. Dié patent (Patent no. 1 475 024) is die eintlike voorloper vir die posisie van die oranje lig tot vandag toe. (Hy het nie net verkeersligte ontwikkel nie. Garrett het ook ’n soort gasmasker en ’n chemikalie ontwerp om hare reguit te maak. Hy het ook ’n tipe veiligheidshoed ontwerp wat hom en drie ander in staat gestel het om in 1916 die lewe van werkers wat in ’n watertonnel vasgekeer was, te red.)
4. Brittanje se eerste verkeersligte het verkeersvloei by Piccadilly Circus in 1926 beheer.
5. In die land Doer Onder was dit Melbourne wat die eerste verkeersligte in 1928 ingespan het.
6. Wanneer in Rome… Hierdie spesifieke sirkel in Rome, Italië, is sekerlik meer bekend vir die chaos wat ontstaan wanneer die verkeerskonstabel van sy sirkel afstap as vir die pragtige Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele II, Piazza Venezia.
6. Suid-Afrika het ook ’n unieke verkeerslig-uitvinding: die modulêre verkeerslig waarmee daar in 2008 proeflopies gedoen is deur die Stad Johannesburg. Navorsing het getoon dat in ’n derde van alle motorongelukke wêreldwyd waar motors teen ’n verkeersligpaal bots, dit tot ernstige en noodlottige gevolge gelei het. Dié ontwerp is ook al by die wêreldbekende Smithsonian Instituut in New York ten toon gestel.
Bronne: todayifoundout.com, wikipedia.com, color-blindness.com, cataract-surgery.info, joburg.org.za