NS gebruik vandag ons jaarkalenders asof dit die natuurlikste ding ter wêreld is en wonder selde indien ooit waar die almanakke werklik vandaan kom. Goed, dis dalk laat druk deur die kafeebaas op die hoek wat daarop adverteer en graag wil hê dat ons die hele jaar deur aan sy kafee herinner moet word. Maar die eintlike indeling van die dae en maande op die almanak het ’n baie, baie langer geskiedenis wat inderdaad oor duisende jare strek.
Vyfduisend jaar gelede reeds het Sumeriërs in die Tigris-Eufraatvallei in die teenswoordige Irak ’n kalender gehad waarin die jaar in twaalf maande van dertig dae elk ingedeel is, die dag in twaalf periodes (elk gelyk aan twee van ons ure) en ’n periode in dertig dele (elkeen soos vier van ons minute). Die jaar van 360 dae het aanvanklik sekerlik vir hulle gewerk, maar ekstra maande sou tog mettertyd bygelas moes word sodat hul jaar met die seisoene kon tred hou.
Die oudste Egiptiese kalender is ook op die kringlope van die maan gegrond, maar later het die Egiptenare besef dat die sogenaamde "Hondster" (oftewel die ster Sirius) elke 365 dae langs die son in die ooste opkom. Toegerus met hierdie kennis, het hulle die eerste volk geword wat die maankalender vervang het deur ’n kalender wat op die sonnejaar gebaseer is.
Vandag weet ons dat die sonnejaar die tyd is waarin die aarde een kringloop om die son voltooi, naamlik 365 dae, 5 uur, 48 minute en 46 sekondes, maar die ou piramidebouers het hoogs waarskynlik niks van ons planeet se wentelbaan om die son geweet nie. Hulle het slegs agtergekom dat daar ’n steeds herhalende siklus in die stande van die hemelliggame is en hul kalender toe daarvolgens uitgewerk.
In Mexiko het die ou Asteke (van die veertiende tot die sestiende eeu nC) ook ’n kalender gehad wat op ’n sonnejaar van 365 dae gegrond was en wat in simbole op ’n klipwiel uitgebeeld is. Die klipwiel, in Chicago se museum vir natuurgeskiedenis, weeg meer as twintig ton. Die Asteke se jaar van 365 dae het agttien maande van twintig dae elk gehad, gevolg deur vyf "ongelukkige" dae. Hulle het ook die tyd in siklusse van 260 dae en van 52 jaar gemeet.
DIE hoëpriesters van die Romeine was in beheer van die amptelike kalender. Dit was hul taak om sowat elke tweede jaar ’n ekstra maand by te voeg sodat die Romeinse kalender met die sonnejaar van 365 dae sou ooreenstem. Maar die hoëpriesters het hierdie mag misbruik. Om politieke redes het hulle partykeer nagelaat om ’n maand in te las of dan sou hulle weer te veel maande byvoeg.
Hierbo het ons na die ontstaan van die kalender gekyk—maar wat van die ontwikkeling van meganiese tydmeters tot by vandag se gesofistikeerde horlosies wat die tyd selfs deur middel van atome kan aandui? Hieronder is ’n tydlyn oor tydmeting sedert die dae toe boere nog slegs na die son gekyk het wanneer hulle wou weet hoe laat dit is.
• 1500-1300 vC: ’n Sonwyser word die eerste keer in Egipte gebruik om die tyd van die dag te meet deur middel van ’n skaduwee wat in sonlig gewerp word. Die ure is korter in die winter en langer in die somer.
• 400 vC: Die Grieke gebruik ’n tydmeter wat met water werk. Tyd word gemeet deur die uitvloeiing van water uit ’n houer.
• 1370: Koning Karel V van Frankryk verorden dat alle kerkklokke in Parys op dieselfde tyd as dié van die koninklike paleis moet lui. Dit help om ’n einde te bring aan die lui van klokke tydens die tye vir gebede wat deur die kerk ingestel is.
• 1400’s: Meganiese uurwerke word in Europa gebou, waarin gebruik gemaak word van ’n dryfveer en ’n onrus (’n wiel wat die uurwerk in beweging hou).
• 1567: Aangesien skepe sink omdat matrose nie weet waar hulle hulle bevind nie, loof Filips II van Spanje ’n beloning uit vir ’n metode waardeur die lengtegraad ter see bepaal kan word. Om die lengtegraad (die oos-wes-ligging) uit die posisie van die son en sterre te bereken, moet ’n mens die presiese plaaslike tyd ken—iets wat onmoontlik vasgestel kon word met die swak uurwerke van daardie tyd.
• 1583: Die Italiaanse wetenskaplike Galileo Galilei besef dat die frekwensie van die swaai van ’n pendule van sy lengte afhang.
• 1884: Vyf-en-twintig lande aanvaar Greenwich, Engeland, as die setel vir die nul-meridiaan (nul-lengtegraad). Die nul-meridiaan word geleidelik die basis vir tydsberekening regoor die wêreld. Liberië aanvaar dit uiteindelik in 1972.
• 1967: ’n Sekonde word formeel gedefinieer as 9.192.631.770 vibrasies van die sesium-atoom. Vir die eerste keer word tyd nie deur middel van die beweging van hemelliggame gedefinieer nie.