Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal - Wikipedia
Die eerste Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal. Die argitek was Jan Koelewyn. Mev. ds. J.H. van Wyk het die tweede kerk se deure oopgesluit op 21 Mei 1972 nadat die hoeksteen onthul is op 14 November 1971. Die argiteksfirma was Colyn en Meiring se Jackie van der Lecq en ene Kieswetter.
Die Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal was 'n gemeente van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika in, soos die naam aandui, die middestad en omstreke van die Goudstad.
Weens die drastiese afname in die getal Gereformeerdes in die westelike, sentrale en oostelike gebiede van Johannesburg het die gemeentes Johannesburg-Sentraal, Johannesburg-Mayfair en Johannesburg-Oos in die stad se eeufeesjaar (1986) saamgesmelt as Johannesburg (herstig). Dié gemeente het in 1997 met Johannesburg-Noord saamgesmelt en tot 2003 as Johannesburg-Melville bekendgestaan, toe dit ontbind en deel geword het van Randburg-Oos, wat die volgende ingelyf is by Randburg.
3 Ds. Ph. Snyman, 1954–'55
4 Ds. P.G.W. du Plessis, 1956–'61
4.2 Christelike boekwinkel
4.3 Ds. Du Plessis se vertrek
5 Dr. D'Assonville se dienstyd
6 Dr. Van Wyk se dienstyd
6.1 Aard van sy werk
6.2 Engelse bediening
6.3 Interkerklike gesprek
6.5 Tweede kerkgebou
6.6 Sy vertrek
Ds. C. Hattingh, van 1952 tot 1953 die eerste predikant (in kombinasie), en die kerkraad.
Dr. Jan Harm (Amie) van Wyk, medeleraar van 1965 tot 1973.
Ds. P.G. Geertsema, leraar van 1967 tot 1973.
Die gemeente is op Sondag 30 Maart 1952 van Johannesburg-Noord (met sy kerkgebou te h.v. Eerstelaan en Derdestraat, Melville) en -Wes (Putneyweg 35, Brixton) afgestig. Die gedagte was dat die Johannesburg-Sentraal deur middel van evangelisasie sou uitgroei tot 'n selfstandige gemeente. Die grense is so getrek dat dit die volgende stadsgebiede sou insluit: New Canada in die weste, Langlaagte, Crown Mines, Mayfair, Goedehoop, Vrededorp, die middestad (Braamfontein, Hillbrow, Doornfontein) en ver in die noorde, Norwood. In die middestad was Eloffstraat die grens.
Aanvanklik is eredienste op twee plekke gebou: die skoolsaal in Mayfair en in die ATKV-saal op die hoek van Eloff- en Wolmaransstraat, Braamfontein. Aan die begin was die opkoms maar swak, maar geleidelik het dit verbeter, veral toe Klassis Johannesburg besluit het dat die Mayfair-deel van die gemeente weer hul eredienste in die ou kerk van die gemeente Johannesburg-Mayfair in Brixtonweg, Brixton, kon hou. In die eerste Almanak waarin Johannesburg-Sentraal se gegewens aangedui word (1953), het die dooplidmate 80 getel en die belydende lidmate 206, maar volgens die eerste leraar, ds. C. Hattingh (1952–'53), wat die gemeente in kombinasie met Johannesburg-Mayfair bedien het, het die lidmate net 80 by afstigting einde Maart 1952 getel. Johannesburg-Mayfair was einde 1952 die naaskleinste gemeente in die klassis met 'n ledetal van 527, vergeleke met Johannesburg-Wes se 1 285 en –Noord se 1 035. Johannesburg-Mayfair is net die jaar vantevore, 1951, van Johannesburg-Wes afgestig nadat die grense tussen laasgenoemde en die ou Johannesburgse gemeente (gestig in 1896) in 1943 opgehef is en die saamgestelde gemeente agt jaar lank as Johannesburg-Johannesburg-Wes bekendgestaan het. Ná die skeiding het albei gemeentes egter hul oorspronklike stigtingsdatum teruggekry: 1896 en 1930.
Ds. Hattingh meld Johannesburg-Sentraal se gedenkblad van 1977: "Daar was ... groot vreugde toe ons daardie Sondagmiddag in die NG kerksaal (hy meld nie watter een nie) saamgekom het vir die afstigting. Prof. dr. B.J. de Klerk het die Woord by die geleentheid bedien. Veral sy gebed vir die kerk het 'n diep indruk gemaak. Die twee gemeentes wat so ontstaan het, het 'n kombinasie gesluit. Nou kon elke gemeente self beplan volgens die aard en behoefte. Evangelisasie was ons groot opdrag. Daaraan het ons dan ook baie aandag gegee ... maar nie ten koste van die bewaring van die kerk nie. Die lidmate is gereeld besoek ... selfs onder moeilike omstandighede ... Daar was nie genoeg ouderlinge nie. Ons het selfs ouderlinge probeer 'leen' van Johannesburg-Noord en ander naburige gemeentes. Dit beteken dat ouderlinge, wat uit die gemeente getrek het, vir 'n lang tyd voortgegaan het met hulle werk in die gemeente, natuurlik met die toestemming van die ander kerkrade."
Ds. Christiaan Hattingh, Johannesburg se leraar van 1951 af en van die stigting van Johannesburg-Sentraal in 1952 tot 1953 ook van dié gemeente.
Ander gemeentes het goed met Johannesburg-Sentraal saamgewerk omdat hulle die besonderse omstandighede van die gemeente begryp het. Daar was 'n tekort aan ampsdraers in die beginjare, skryf ds. Hattingh, maar dié wat daar was, het getrou gearbei. "Die gemeente was besonder geseënd om dr. W. Hovy as ouderling, skriba en kassier te kon gehad het. Hy was toe reeds diep in die 70, maar hy het met 'n entoesiasme gewerk wat aansteeklik was ... Oudl. Hovy wou die kerk, en daarmee die Evangelie, terughê in die middestad met die duisende woonstelle. Daarom is die grond in Hoofdstraat wat, volgens sy opinie, te ver van die sentrum van die stad geleë was en ook moeilik (bereikbaar) was, verkoop en is die grond in Lovedaystraat, met 'n ou losieshuis daarop, aangekoop."
Dié grond was nader aan die stasie en busdiens geleë. Ondanks die klein getal werkers het die gemeente onder ds. Hattingh se leiding evangelisasiewerk met mening aangepak. Hulle het woonstelblokke deurkruis op soek na "afgedwaaldes" – volgens die predikant die beste metode – om te gaan soek en persoonlik kontak te maak. Algaande het dié poging die Gereformeerde Kerk ál meer bekend gemaak in die middestad. Lidmate het meer gereeld kerk toe gekom en dikwels het belangstellendes ook eredienste bygewoon. Diegene is dadelik opgemerk en "opgevang", en sommige het later lidmate geword. Oudl. J. van Dyk het gereeld saans nuwe lidmate gaan besoek, want volgens ds. Hattingh kon 'n besoek in die middestad nie uitgestel word nie. Op inisiatief van oudl. Jaap Malan (vader van die Gereformeerde predikante dr. Chris Malan en ds. Peet Malan) is 'n kamer gehuur in die middestad wat ook as evangelisasiekantoor moes doen. Daarin het hy so te sê manalleen evangelisasielektuur afgerol, versprei en dikwels ook self geskryf.
Ds. Hattingh het in 1977 geskryf: "Die gemeentetjie was klein en sal seker ook so bly vanweë die gedurige wisseling. Dit het sy probleme maar ook sy uitdaging ... Onder die druk moes die kerkraad werk. Daar was nie tyd vir onderlinge krakeel nie. Ons moes worstel om kop bo water te hou en die lidmate bymekaar te hou."
Ds. Ph. Snyman, 1954–'55[wysig | wysig bron]
Ds. Flippie Snyman, van 1954 tot 1955 die tweede leraar.
Ds. Flippie Snyman, sy vrou en oudste kind, Wiida, het die pastorie by Dittonlaan 43, Auckland Park, in die winter van 1954 betrek. Skaars 'n maand later is hul twee kind, Danie, wat later predikant sou word, gebore. Ds. Snyman het nog huisbesoek in die ou Braamfontein gedoen waar baie van die woonstelblokke kort daarna gesloop is om plek te maak vir die "nuwe Braamfontein". 'n Groot persentasie van die lidmate van die gemeente was behulpsaam met die evangelisasiewerk onder die afgedwaaldes van die middestad en omgewing, maar talle lidmate het self ernstige bearbeiding nodig gehad. Ds. Snyman sou in 1977 skryf: "Huweliksprobleme en drankmisbruik het die grootste persentasie 'probleemgevalle' uitgemaak. En die grootste enkele struikelblok op die weg van die bediening was die voortdurende verwisseling van lidmate en kerkraadslede."
Ds. P.G.W. du Plessis, 1956–'61[wysig | wysig bron]
Ds. P.G.W. du Plessis toe hy vierdejaarstudent was aan die Teologiese Skool Potchefstroom.
Die derde leraar was ds. P.G.W. du Plessis, van Januarie 1956 tot Augustus 1961. Hy sou later skryf hy was bang vir stad en vir die bediening wat daar op hom gewag het toe hy op 24 November 1955 as jong predikant met skaars drie jaar ervaring die beroep na Johannesburg-Sentraal kry. Hy is in Julie 1957 getroud en hul eerste twee kinders, Pieter en Marilette, is in Johannesburg-Sentraal gebore.
Christelike boekwinkel[wysig | wysig bron]
Op 30 Augustus 1960 is die eerste direksie vergadering in Florida onder voorsitterskap van dr. Benoon Duvenage gehou en 'n nutsmaatskappy gestig. Op Saterdag 1 Oktober 1960 het die destydse hoofbestuurder van die Spoorweë, D.H.C. du Plessis, 'n Gereformeerde lidmaat wie se grootouers I.D. du Plessis en Hester Venter stigters van die Gereformeerde kerk Colesberg was, die openingsplegtigheid in die eetsaal op die stasie waargeneem.
Ds. Du Plessis se vertrek[wysig | wysig bron]
Dr. D'Assonville se dienstyd[wysig | wysig bron]
Ds. Victor Edouardo d'Assonville trou in 1956 met Johanna van der Merwe. Hy was die gemeente se leraar van 1961 tot 1956.
Dr. V.E. d'Assonville het die gemeente van 1961 tot 1965 bedien. Tot in laasgenoemde jaar was sy traktement net R2 000 per jaar omdat dit al was wat die gemeente kon bekostig.
Dr. V.E. d'Assonville en sy gesin het die pastorie by Dittonlaan 43, Auckland Park, vroeg in Oktober 1961 betrek nadat hy agt jaar lank in Natal gearbei het. Hy beskryf sy sowat vierjarige dienstyd in Johannesburg-Sentraal as "een groot harde stryd. Menslik gesproke het alle steen ons getel. Die omstandighede was ontsettend moeilik. Getalle was klein en wisseling van lidmate (soos seker vandag  nog) teen 'n geweldige tempo. In een van die ou nuusbriewe lees ons hoedat broeders wat gekies is vir ouderlinge al weer voor hul bevestiging moes vertrek. Op 'n keer het ek om 17:00 probeer om huisbesoek te doen en teen 22:00 by 11 woonstelle aangeklop sonder om een enkele persoon te kry."
In sy tyd het die gemeente nietemin groot projekte aangepak. In 1963 reeds is die projek van evangelisasie onder Engelssprekendes begin. 'n Hoogtepunt vir dr. d'Assonville was die byeenkomste op Woensdagaande en die duisende uitnodigings wat week ná week in woonstelblokke versprei is. Hieruit het gereelde dienste in Engels gevolg en einde 1962 is selfs 'n predikant vir dié doel beroep, ds. D.C.G. du Plessis. Hy moes weens gesondheidsprobleme gou weer sy werk staak en het later 'n beroep na Orkney aanvaar. Daarna het oudl. Teho Kempff dr. D'Assonville se preke vertaal sodat hy dit ook aan Engelssprekendes kon lewer. In dié tyd moes die predikant maande lank vier keer op 'n Sondag preek en ook nog die katkisasies behartig.
Dr. D'Assonville maak in sy herinnerings aan die gemeente melding van Johannesburg-Sentraal se "eensaamheid". Hy skryf: "Hoeveel kere moes ons beleef dat die mooiste saak wat voor 'n meerdere vergadering voorgedra word en die dringendste smeking om tog 'n bietjie geld te kry, eenvoudig afgewys word! Dit is nie verwyte nie, maar dit vertel net van die moeite wat ons gehad het. daarby was daar nie alleen passiewe weerstand teen die saak dat die Gereformeerde Kerk begin het om in Engels te preek nie, maar selfs openlike teenstand."
In sy tyd is die bearbeiding van pasiënte in die baie hospitale op groot skaal aangepak en is die dienste van 'n emeritus-predikant, ds. D.N. Kotzé verkry. 'n Onvergeetlike ervaring vir die predikant was die Psalmfees van 1964 in Johannesburg se stadsaal toe 1 500 Gereformeerdes hul Psalms in die middestad laat weergalm het.
"As jy eenmaal predikant in Johannesburg-Sentraal was," sou dr. D'Assonville in 1977 met die gemeente se kwarteeufees skryf, "gaan dit nooit weer uit jou bloed nie. In die nagte droom 'n mens nog van daardie gemeente en bedags agtervolg die herinneringe jou gedurig. My voorgangers en hulle wat na ons gekom het, sal dit getuig."
Dr. Van Wyk se dienstyd[wysig | wysig bron]
Dr. Amie van Wyk, leraar van 1965 tot 1973.
Dr. J.H. (Amie) van Wyk het in 1965 na die gemeente gekom nadat hy van 1962 in Salisbury gestaan het, sy eerste gemeente. Ná sy vertrek uit Johannesburg in 1973 het hy die kombinasie Stellenbosch/Strand tot 1981 bedien toe hy aangestel is professor aan die Hammanskraalse Teologiese Skool. Nadat dié instelling in 1994 deel geword het van die Teologiese Skool Potchefstroom, was hy hoogleraar daar tot hy sy emeritaat in 2002 aanvaar het.
Aard van sy werk[wysig | wysig bron]
In dr. Van Wyk se tyd moes hy twee tot drie en selfs vier dienste op 'n Sondag waarneem – in die tyd toe daar nie 'n predikant vir die Engelse bediening was nie. Later het die gemeente onder sy leiding met die proefneming begin om eredienste om sesuur op 'n Woensdagaand te hou. Dié dienste is selfs in die dagblad Die Transvaler geadverteer, maar dit was nie 'n sukses nie. Een Woensdagaand was daar net drie mense in die kerk, naamlik die Griffioen-gesin; nogtans het die diens voortgegaan. Dr. Van Wyk het ook een maal per maand 'n gevangenisdiens in die Fort gehou asook die etensuurdiens in die SAS-kapelletjie in Wolmaransstraat. Maandagoggend het hy gereeld die saalopeninge van die Hoër Seuns- en -meisieskool Helpmekaar en die Hoër Handelskool in Parktown (later die Hoërskool Die Kruin) waargeneem, maar begrafnisse en troues in die gemeente was min. In sy tyd is Vrydagaande in Hillbrow pogings aangewend tot middernagtelike straatwerk "om die gehawendes op te vang".
Engelse bediening[wysig | wysig bron]
Interkerklike gesprek[wysig | wysig bron]
Jeugwerk[wysig | wysig bron]
Die gemeente se tweede en laaste kerkgebou, aan Jutastraat in Wanderers View.
Nadat Lindley dr. Van Wyk in 1968 beroep het, Carletonville-Oos in 1969/'70 en Klerksdorp-Wes in 1970/'71 het hy eindelik in 1973 die beroep na Stellenbosch/Strand aangeneem. In dié tyd het Johannesburg-Sentraal in die teken van vernuwing gestaan met 'n nuwe kerkgebou, pastorie, 'n nuwe orrelis, funksionaris en toe ook 'n nuwe predikant.
Laat in die sestigerjare het die kerkraad ingestem tot 'n grondruiltransaksie wat die gemeente se nypende geldtekort help verlig het. Die skaars 10 jaar oue gebou is gesloop en op dieselfde plek het die Totalsentrum verrys. Die gemeente het 'n nuwe kerkgebou in Jutastraat opgerig, sonder enige vensters om die straatlawaai te verminder. Daar was ook 'n parkeergarage en 'n woonstel vir funksionarisse.
Ná die ontbinding van Johannesburg (herstig) in 1997, het die Good News Community Church teruggetrek na Johannesburg-Sentraal se kerkgebou (waarin dit van 1980 tot 1986 byeengekom het) nadat dit sedert 1986 gehuisves is in die gewese Johannesburg-Oos se kerkgebou in Princessstraat, Troyeville. Ook Johannesburg-Oos se kerkgebou het in Gereformeerde hande gebly, want dit huisves sedert 1997 die Église de la bonne Nouvelle, wat hom toespits op die bediening van Frans- en Engelssprekende vlugtelinge elders uit Afrika.
Die orrelis Jan Elsenaar van Protea Orrels het die gemeente se orrel in Augustus 2018 uitmekaargehaal en na hul werkwinkel op Brandfort in die Vrystaat geneem om daar te hou tot 'n koper gevind kon word.
Christiaan Hattingh, Johannesburg 1951–1953
Snyman, Philippus, 1954–1955 †2012-09-01.
Du Plessis, Pieter Gert Wessel, 1956–1961 †2015-07-29.
Victor Edouard d'Assonville, 1961–1965
Du Plessis, Dawid Gerhardus Cornelius, 1963–1964
Van Wyk, dr. Jan Harm, 1965–1973
Wylie, lan David, 1974–1980 (waarna Good News Community tot 1991)
Geertsema, dr. Paul Geert, 1967–1970 †1986-04-28.
Hattingh, Gerhardus Arnoldus, 1974–1986 (waarna Johannesburg [herstig] tot 2001)
(en) Johannesburg-Sentraal se ou kerkgebou het regs van dié kruising gestaan waar die Totalsentrum gebou is, regoor die Eskom-gebou. URL besoek op 25 November 2015.
(en) Die ligging in Jutastraat van Johannesburg-Sentraal se tweede en laaste kerkgebou. URL besoek op 25 November 2015.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gereformeerde_kerk_Johannesburg-Sentraal&oldid=2364306"