Toonaangewende lande van die wêreld (2): Franse Republiek
Baie Suid-Afrikaners van Europese herkoms se wortels lê op Franse bodem... die wêreld van chateaus en sjampanje, van mannekyne en finesse, van argitektuur en die kunste, van filosowe en cuisine. En natuurlik van die Paryse Eiffeltoring, die beroemdste metaaltoring ter wêreld, wat egter deur party puristiese Franse self as ’n "onding" beskou word!
• Kaart uit die World Factbook van die CIA is tot openbare besit verklaar • Plekname verafrikaans
REGS: Die 300 meter hoë Eiffeltoring, wat geheel en al uit staal bestaan, troon oor Parys. Die toring is genoem na die Franse argitek Gustave Eiffel, wat dit tussen 1887 en 1889 vir die Paryse tentoonstelling van 1889 opgerig het. Vandag is dit nie net ’n simbool van Parys nie, maar soms van die hele Frankryk. Maar ironies genoeg het sekere Franse self geen erg aan hierdie "prulwerk" van metaal in hul midde nie.
Foto: BACKGROUNDS ARCHIVE / PD PHOTO (cropped)
Teks gedeeltelik uit Huisgenoot se Ons Wonderlike Wêreld; opdatering deur Mieliestronk.com
I S jou van Le Roux? Dalk Marais, Du Preez, Joubert, Du Toit, De Villiers of nog een van die vele Afrikaanse vanne met ’n Franse "kleur"? Dan is jy heel waarskynlik een van die talle mense in ons land wat hul stamboom kan naspeur tot by die Hugenote van weleer. En dus verder tot in Frankryk... mooi land van die vier groot riviere.
Binne sy grof-seskantige grense is Frankryk byna ’n kontinent in die klein. Geleë in ’n gematigde klimaatstreek, met die Atlantiese Oseaan en Middellandse See aan weerskante, is daar groot klimaatsverskille tussen sy Alpynse bergwêreld, uitgestrekte valleie en sonnige strande.
En sy mense is niks minder verskillend sover dit hul voorkoms en gebruike aangaan nie. Maar van die wynboer in Provence of die visser van Bretagne tot by die Paryse sakeman wat deur die spitsverkeer worstel, het almal een ding gemeen: hulle is besonder trots daarop om Frans te wees.
BO: ’n Toneel op die Franse platteland.
Foto: J. Taljaard
Frankryk het uitmuntend herstel van sy donkerste tye in die jare dertig van die twintigste eeu. Sy ekonomie was bedroewend, die bevolking aan die krimp, die gemoedere swartgallig. Maar vreemd genoeg het die Duitse inval van 1940 en die jare van besetting daarna die Franse volk versterk.
Vandag is Frankryk een van die wêreld se rykste en tegnologies mees gevorderde lande.
Sedert die Renaissance het Frankryk homself as die spil van die beskawing beskou. Agttiende-eeuse skrywers en filosowe soos Voltaire, Rousseau, Montesquie en Diderot het die wêrelddenke beïnvloed.
Hul opvolgers het hulle eweneens laat geld. Name soos Sartre en Camus het wel deeglik hul stempel op die letterkundige wêreld van die middel twintigste eeu afgedruk.
En dan is daar die Franse skilders. Stel jou die wêreld voor sonder die werke van die impressioniste of Matisse, Braque en Lautrec.
Die Franse argitektuur het baie praggeboue opgelewer. Party Franse is trouens so puristies dat hulle die beroemdste baken in hul hoofstad, die Eiffeltoring, as ’n "onding" beskou en verkies om liefderyk na die imposante massa van die Notre Dame of na van hul moderne geboue te staar.
En hoe kosbaar is kos nie vir hierdie mense nie! Van die eenvoudige baguette of Franse brood tot die mees eksotiese smulgereg, is hulle die meesters van cuisine.
Hul kase en wyne is wêreldberoemd, en soos die land self sal die Franse spyskaart altyd ’n aangename verrassing bevat.
REGS: Abdy in Albi, ’n dorp in Suid-Frankryk.
• AMPTELIKE NAAM: Franse Republiek (Republique Française).
• OPPERVLAK: 547 030 vk. km (sluit slegs die metropolitaanse Frankryk in en nie die oorsese administratiewe divisies nie; 1400 vk. km hiervan is water). Die landsgrense strek oor 2889 km en die kuslyn is 3427 km lank.
• HOOFSTAD: Parys.
• VLAG: Driekleur.
• AMPTELIKE TAAL: Frans. Ander tale: Bretons en Baskies (in die minderheid).
• VOLKSLIED: La Marseillaise.
• STAATKUNDIGE AGTERGROND: Hoewel hy uiteindelik in die Eerste sowel as die Tweede Wêreldoorlog as ’n oorwinnaar uit die stryd getree het, het hierdie oorloë Frankryk ekonomies en polities geweldig benadeel en ook sy status as ’n dominante moondheid erg geknou.
REGS: Uit die Eerste Wêreldoorlog—die bouval van ’n fabriek in Noord-Frankryk (1917).
Historiese foto; openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom.
Nogtans is Frankryk vandag een van die modernste lande ter wêreld en ’n leier in die statery van Europese nasies.
Die land hou sedert 1958 ’n presidensiële demokrasie in stand wat weerstand kan bied teen die onbestendighede wat vroeëre parlementêre demokrasieë ondermyn het. In onlangse jare was sy versoening en samewerking met Duitsland ’n kernaspek in die ekonomiese integrasie van Europa, wat ook gekenmerk is deur die aanvaarding van ’n gemeenskaplike geldeenheid, te wete die euro.
Frankryk is op die oomblik aan die voorpunt van pogings om die Europese Unie se militêre vermoëns te ontwikkel ter bevordering van ’n geïntegreerde buitelandse beleid vir die Unie.
REGS: In die Vallon-Pont-d’Arc-grot in Frankryk toon grottekeninge hoe mense in prehistoriese tye die wêreld in hierdie omgewing ervaar het.
Foto: National Geophysical Data Center / NOAA
• MUNT: Meer as sewe eeue lank was die frank die onbetwiste baas in Frankryk—totdat hy in Januarie 2002 deur die euro onttroon is. Verskillende lande in Europa het van hul uiteenlopende soorte geld ontslae geraak om die euro tot hul gemeenskaplike supermunt te verhef.
• BEVOLKING EN AFKOMS: 60 876 136, volgens ’n raming vir Julie 2006. Die bevolking is natuurlik meestal Franse (insluitende Baske, Bretons en ander), met ’n mindere persentasie immigrante uit Algerië, Marokko, Tunisië, Italië, Portugal, Spanje, Turkye en Indo-China.
Die Franse is afstammelinge van die Galliërs, ’n Keltiese volk wat in die antieke tye hier gewoon het, asook van Romeine, Germane en Noormanne wat hierdie wêrelddeel vanuit die suide, ooste en noorde binnegeval het.
• GODSDIENSTE: Rooms-Katoliek 83%-88%, Protestant 2%, Joods 1%, Moslem 5%-10%, onverbonde 4%.
• REGERING: Frankryk is ’n republiek met ’n sterk nasionale regering. Die regering het drie afdelings: ’n uitvoerende afdeling met ’n president aan die spits wat ’n eerste minister en ’n ministerraad aanstel; ’n wetgewende afdeling bestaande uit ’n parlement met twee kamers—die senaat (hoërhuis) en nasionale vergadering (laerhuis); en ’n regterlike afdeling.
• GEOGRAFIE: Frankryk kan in tien hooflandstreke ingedeel word:
(1) Die Bretagne-Normandië-heuwels, ’n streek van lae, geronde heuwels en golwende vlaktes. Dis ’n wêreld van appelboorde, suiwelplase en grasvelde. Langs die ruwe kus is baie baaie, asook belangrike vissershawens.
(2) Die Noord-Franse Vlakte is ’n streek van vrugbare vlaktes onderbreek deur boomryke heuwels en digbevolkte nywerheidsgebiede. Dit sluit Parys in, wat in die Paryse kom of Ile-de-France lê, wat deur die Seine en ander belangrike riviere gedreineer word.
(3) Die Noordoostelike Plato’s deel die Ardenne-gebergte met België. Dit is ’n beboste gebied wat na die suidooste ruwer raak. Hier is groot neerslae ystererts, en die boere boer met vee en gesaaides.
(4) Die Rynvallei. Bome en wingerde bedek die hange en ryk landerye lê langs die Ryn.
(5) Die Aquitaanse Laaglande is ’n streek van dennewoude, golwende vlaktes en sandduine en strande langs die kus. Die baie wingerde lewer druiwe vir Frankryk se wynbedryf. Daar is olie- en aardgasvelde in die Landes-gebied suid van Bordeaux.
(6) Die grond van die Sentrale Hooglande, of Massif Central, is swak, buiten in sekere valleie waar saaiboerdery beoefen word. Beeste en skape wei in die laagliggende grasvelde, en woude oordek die hoër hange. Die Loire-rivier vloei hierdeur.
(7) Die Franse Alpe en Jura-gebergte aan die grens met Italië en Switserland is gewild by toeriste. Bergstrome lewer ruim hidroëlektriese krag.
(8) Die Pirenese gebergte word met Spanje gedeel. Die grond is swak en die berge yl bevolk.
(9) Die Mediterreense Laaglande en Rhône-Saone-vallei het ryk landbougebiede wat vrugte, groente en druiwe lewer. Die kus sluit die beroemde Riviera in.
10) Korsika, ’n Meditterreense eiland suidoos van die hoofland. Dit is bergagtig met swak grond en ’n steil, rotsagtige kus.
• KLIMAAT: Frankryk het in die reël ’n gematigde seeklimaat, maar die klimaat verskil ook baie van streek tot streek en hou verband met die afstand van die land van die Atlantiese Oseaan of die Middellandse See en die aanwesigheid van berge.
Westewinde wat van oor die Atlantiese waters kom, het byvoorbeeld ’n groot invloed op die westelike kusstreke. Die Alpe beskut ’n groot deel van die jaar die sonnige Riviera teen koue noordewinde.
• RIVIERE: Die hoofriviere is die Ryn (1320 km)—Europa se vernaamste binnelandse waterweg—die Loire (1020 km), die Rhône (812 km) en die Seine (780 km).
• EKONOMIE: Frankryk is een van die groot nywerheidslande. Die regering het talle groot maatskappye, banke en versekeraars geprivatiseer, maar behou steeds groot aandele in verskeie toonaangewende firmas, waaronder Air France en Renault, en oorheers nog sekere sektore, veral kraglewering, openbare vervoer en die verdedigingsbedryf.
In die onlangse jare was Frans-Duitse samewerking die kern van die ekonomiese integrasie van Europa en die instelling van die euro as Europese betaalmiddel.
Die vernaamste landbouprodukte is onder meer graangewasse, vleis, suiwelprodukte, suikerbeet en wyndruiwe.
Natuurlike hulpbronne sluit in steenkool, ystererts, koper, aluminiumerts, wolfram, petroleum en aardgas. Groot nywerhede is onder meer dié vir tekstielware, chemikalieë, staal, voedselverwerking, motorvoertuie, vliegtuie en meganiese en elektriese ingenieurswerke, en dan is daar ook die alombekende parfuumbedryf.