Die begrip fokalisasie wil verduidelik dat die instansie wat in 'n EPIESE TEKS vertel (die VERTELLER), nie dieselfde hoef te wees as die instansie wat sien nie (die waarnemer of fokalisator; vgl. Genette, 1980: 189 e.v.). Vertelling impliseer 'n sekere kyk op sake (PERSPEKTIEF, point of view), 'n manier van waarneming (fokalisasie) en 'n manier van vertel. Al drie funksies kan in 'n verteller verenig word, maar dis ook moontlik dat 'n verteller kan vertel hoe iemand anders (ook sy eie "ander ek", dit is hyself as storiepersoon) iets sien of gesien het (vgl. Rimmon-Kenan, 1983: 72). Vergelyk bv. die volgende twee teksgedeeltes met mekaar: "Was jy al op die Hoëveld na die eerste reëns geval het, as die brande groen uitslaan en die skape windop uitstryk agter die botterblomme aan? Het jy al gelê teen 'n heuwel naby die kuile terwyl die skape, so teen die middag, as dit warm begin te word, rustig om jou wei en gehoor hoe die geluid van uitgetrekte grashalmpies verenig en saamsmelt tot die gerommel van 'n verre donderweer? En as die skape gaan lê, het jy al ... probeer om die rooivlerke te sien wat hoog in die blou lug klapwiek en sing ...?" (Toon van den Heever, "Werkstaking by die kleigat").
In die Van den Heever-teks is daar 'n romantiese, nostalgiese verteller aan die woord wat vir homself en sy leser (geskep deur die voornaamwoord "jy") die mooi wêreld van 'n jeug voor die geestesoog roep. Dit is sý skoonheidsperspektief wat geld, dis hý wat hom verbeel dat hy weer die skape sien wei en die rooivlerke sien vlieg. Alles word vertel soos dit vir die verteller is: rustig en mooi. (Hoe hierdie situasie van harmonie deur die verhaal heen geïroniseer word, laat ek onbespreek.) In Swart pelgrim is die vertelling nie op 'n soortgelyke wyse op die persoon wat sien "afgestem" nie. Dis Kolisile wat na die mielies en die beeste kyk en van die droogte en die hitte om hom bewus is, maar dit is 'n verteller wat daarvan vertel. In hierdie proses ontstaan daar 'n onaanvaarbare kloof tussen die verteller en die persone-fokaliseerder: die persoon se moedeloosheid en bedruktheid word deur die taal van die verteller vermooi, dit word te bewus as gemoedsbeweging vertel. Die vergelykings ("soos die tande van perde", en later op dieselfde bladsy "soos sterk stryders", "soos ou manne") is 'n opsigtelike poging van die verteller om die diskoers deur die tipiese idioom van die swart man te kleur, maar woorde en frases soos "stil sonlig", "blou-groen" en "glinster" is selfs sonder hierdie stukkie taalrealisme en direk na die verteller (en die tradisie van die "mooi prosa") terugvoerbaar.