Heelwat onverantwoordelike uitsprake oor onteiening sonder vergoeding word die laaste tyd gemaak – ook deur senior politici. Die feit van die saak is dat onteiening sonder vergoeding nie moontlik is ingevolge Suid-Afrika se Grondwet nie.
rtikel 25 van die Grondwet vereis regverdige en billike vergoeding by onteiening. Ontneming sonder vergoeding is wel moontlik. Onteiening is ‘n tipe van ontneming. Die oomblik wat ’n staatsoptrede as onteiening gedefinieer word, is vergoeding altyd betaalbaar. In baie lande van die wêreld is vergoeding ook betaalbaar vir konstruktiewe onteiening, oftewel gevalle waar die staat nie die eiendom verkry nie, maar wel die eienaar se regte sodanig aantas dat daar waardevermindering of ‘n verlies aan regte ten opsigte van die eiendom is. Die konsep is nie pertinent deel van ons reg nie, maar dit is moontlik dat die regspraak so kan ontwikkel dat sekere optredes as konstruktiewe onteiening geag sal kan word. Ontneming word ook beperk deur die Grondwet. Artikel 25 van die Grondwet verbied arbitrêre ontneming. ’n Ontneming sal arbitrêr wees indien dit nie die toets van artikel 36 van die Grondwet, die sogenaamde beperkingsklousule, slaag nie. Artikel 36 werk onder meer met begrippe van rasionaliteit en proporsionaliteit. Dit behels in eenvoudige taal dat daar ’n verband moet wees tussen die legitieme doelwitte van wetgewing en die maatreëls wat voorgestel word om daardie doelwitte te bereik. Die maatreëls mag ook nie buite verband wees met die doelstellings nie, en die howe kan onder meer oorweeg of daar nie ander, minder ontwrigtende maatreëls bestaan om dieselfde doelstellings te bereik nie. Enige wegneem van eiendom sonder vergoeding is ’n baie ernstige ingryping in die regte van ’n individu. Eiendomsreg is ’n fundamentele mensereg wat deur die meeste internasionale konvensies op menseregte as sulks erken word. Hou in gedagte dat artikel 39 van die Grondwet bepaal dat howe, by die uitleg van die handves van regte, die waardes van ’n oop en demokratiese samelewing moet bevorder. Howe moet dus ook die volkereg in ag neem. Die volkereg is onder meer vervat in die internasionale konvensies op mensregte. In die meeste moderne jurisdiksies het grondeienaars wel ’n grondwetlike reg op vergoeding. Die Food and Agricultural Organisation