Wie is Raka?Verskaf aan Maroela Media “Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters. Toe het God gesê: Laat daar lig wees.” Genesis 1:2, 3 “Toe het God hulle geseën en vir hulle gesê: Wees vrugbaar, word baie, bewoon die aarde en bewerk dit. Heers oor die visse in die see, oor die voëls in die lug, oor al die diere op die aarde, ook oor die diere wat op die aarde kruip.” Genesis 1:28 NP van Wyk Louw het in 1941 ŉ epiese gedig, “Raka”, gepubliseer. Dit is beslis een van die meesterwerke in Afrikaans, wat bykans sewe dekades later steeds die verbeelding aangryp. Van Wyk Louw vertel die verhaal van ŉ ondier, Raka, wat ŉ gemeenskap iewers in Afrika in ŉ bestaanskrisis gedompel het. Op ŉ dag het Raka onverwags sy opwagting gemaak. Die vroue het hom die eerste gewaar in die loom namiddag toe die arbeid klaar was… Oorkant die water het hy uitgestap uit die gebreekte riete, wit gegryns en, neergehurk, gewag. Daar was iets verleidelik, selfs vriendelik aan sy teenwoordigheid. Raka het die gemeenskap betower, maar ook bang en onseker gemaak. “Raka het soos ŉ hond pal om die kraal gehou. Raka het uit sy lêplek opgekom en gegluur na die gloed en die rooi strepe van die vuur. En dan het hulle gehoor ver en verdrietig, in die mis verloor sy huil soos van ŉ dier, of skielik na en skerp sy strandjut lag, dan klae en sagte snorke weer. As die kole koud word het hulle gehoor hoe hy hard in die nag aan die dun pale snuif.” “Net een was stom en het ver buite die digte drom” gestaan. Die jong prins, Koki, “die slank speler met sy spies”, wat “in sy hart gewaar dat hy hier aan ŉ grens was, ingeperk teen iets wat donker is en dom en sterk.” Die aand om die vrolike vuur het Koki gewaarsku: “Raka, die groot dier, moet dood. Die dier sal nie van julle wyk; hy kruip na julle vure toe, waar julle kinders speel hou die wag, totdat niemand meer wild is vir sy bot hand nie.” Dit is Koki wat Raka ontmasker as die vraagsugtige, wettelose verwoester van beskawing. Hy vra: “Ken Raka, hy die sterk dier, ons fyn, fyn net van die woord, waarmee ons blink en vet visse uit baie waters haal? Ken hy die vuurgeheim? Het hy die vaal drade van die katoen leer spin en weef en in die kleurpot week? Het hy leer leef onder die wette wat ons oudstes sing?” Koki waarsku: “Die snel dier moet dood, of hy sal heers oor ons en groot en lang pyn bring.” Die reaksie van die mense was nie soos wat hy gehoop het nie: “Raka is vreedsaam… Raka is nie sleg… soos hy gekom het gaan hy weer weg.” Net Koki, hoog en eensaam, het in ŉ dans stil begin gaan… die dans van die wat sterf en geen hoop meer wil hê.” In die onvermydelike geveg teen Raka sterf Koki. Die vroue het getreur: “Die skoonste het gesterf, die edelste wagter lê koud langs die vuur. Wie nou sal red teen die groot dier wat wag? Wie sal belet dat hy inkom en heers?” “Die hek se rieme was slap gebind En Raka, die skelm dier, het opgestaan.” Met woedende wraak het hy die gemeenskap oorrompel en oorheers. “Niemand het dit gewaag om met een slag die smal hek ooit weer teen hom te sluit.” Wie is Raka? Vir Van Wyk Louw was Raka veels te kompleks, te veelkantig vir so ‘n oppervlakkige oplossing. Raka skuil ook in elkeen van ons. Raka skuil ook in die donker kante van elke gemeenskap en kultuur. Die betekenis van sy naam is vir ons ŉ leidraad wie Raka is. In beide Aramees en Grieks beteken Raka – domkop, die leë een, ŉ idioot, niks. Raka is ook ŉ kragwoord wat beteken: Ek spoeg op jou. In Matteus 5:22 waarsku Jesus: “elkeen wat vir sy broer sê Raka moet verantwoording doen aan die Groot Raad.” Raka skuil agter baie maskers. Soms skuil Raka agter ŉ idee, ŉ filosofie, ŉ beleid, ŉ persoon, ŉ emosie. Inderwaarheid is Raka niks meer as ŉ idioot, ŉ dom, sterk boelie nie. Raka breek en breek totdat die ganse skepping, mens en dier, deur sy verwoestingswerk na sy gelykenis van onbewoonbare leegheid getransformeer is. Ons sien orals die spore van die idioot wat teen ons heinings “snork en snuif” en die merktekens van die boelie se breek. Dit is nie nodig dat ons soos Koki met die wanhopige en fatalistiese dans van die dood begin nie. Dit is ook nie nodig dat ons storie met ŉ treurlied na ŉ slagveld eindig nie. Aan die begin van tyd neem God self “die skild en skerp assegaai” teen Raka op. Die wêreld was woes en leeg, maar God het gesê: “Laat daar lig wees.” In Johannes 1 het die Skeppingswoord mens geword en onder ons kom woon. “Die lig skyn in die duisternis en die duisternis kon dit nie uitdoof nie.” Aan die begin het God die mens geseën en gesê word vrugbaar, word baie, want julle moet die aarde bewoon, bewerk, bewaar. Later het die mens dit die kultuuropdrag genoem. Wat is kultuur anders as om daagliks skeppend te werk en terselfdertyd kosbare erfgoedere in beskerming te neem? Met die kultuuropdrag roep God ons tot ŉ groter geveg, die geveg tussen God en Raka. Die geveg tussen lig en duister, tussen orde en wanorde, tussen beskaafdheid en onbeskaafdheid, tussen kultuur en natuur, tussen hoop en wanhoop. Ons skild en assegaai is pen en papier, ŉ skaaf en troffel, ŉ ploeg en ‘n skaar. Dit is die klein beiteltjies waarmee ons ŉ toekoms bou. God se kultuuropdrag aan ons om skeppend te werk, is ŉ opdrag Dit is ŉ opdrag om lig te wees. Deur ŉ kultuur van skeppende werk, volg ons in die spore van die groot Boumeester. Die Boumeester wat in ŉ tuin begin bou het. Die Boumeester wat uit die chaos van die eeue vir Hom ŉ kerk bou. ŉ Koninkryk bou. ŉ Stad bou. Geen dom of sterk boelie, hoe geslepe ook al, kan die lig uitdoof nie. Kom ons bou. Kom ons werk. Kom ons bewoon en bewaar. Kom ons droom. Totdat ons by die feesmaal van die Lam aansit, waar ons die oorwinning van God oor Raka vier.