Julius Caesar, Cyril Ramaphosa en grondhervorming Piet le Roux die uitvoerende hoof van die Sakeliga. Foto: Morné Prinsloo/Sakeliga Onteieningberaad. Ondanks die intensiewe aandag wat grondhervorming in Suid-Afrika tans geniet, is daar een feit waarop ons gerus meer gereeld kan let: grondhervorming is allermins ŉ nuwe verskynsel. Dit deurspek die ganse geskiedenis – maar veral die verbande tussen ons bestaande situasie en die antieke geskiedenis is interessant. Rome en Griekeland, algemeen (heel tereg) die geboorteplekke van die Westerse samelewing geag, het lank met hierdie selfde saak geworstel. Gegewe die kwesbare status van ons demokrasie, behoort ons dan ook veral onsself toe te skerp op plekke waar grondhervorming en politieke onstuimigheid besonder naby saamgeloop het, soos die opkoms van een van Rome se laaste demokratiese verkose leiers, en een van sy eerste outokrate: Julius Caesar. Een van Julius Caesar se eerste politiese skuiwe, in 59 v.C., was die instel van ŉ wet op grondhervorming wat groot hoeveelhede grond aan die talle grondlose Romeinse burgers van die tyd belowe het. Ondanks ernstige prosedurele gebreke, was die wet net doodeenvoudig te gewild onder die laer klasse van Rome om te stuit. Die Romeinse elite het probeer om Caesar se mag te breek maar sy politieke kapitaal – in groot maat te danke aan hierdie beleid – was voldoende om Romeinse konstitusionele beperkinge te oorrompel. Selfs nadat sy termyn as konsul oor was, kon Caesar die vervolging vir die talle ongerymdhede tydens sy termyn vryspring. Hy het suksesvol, bygestaan deur populisme en geweld, reeds toe begin voorberei vir sy rol in die uiteindelike einde van die Romeinse republiek – en die begin van die outokratiese Keiserryk – in 49 v.C., ŉ skamele tien jaar later. Grondhervorming was nie die enigste faktor wat gelei het tot die einde van Romeinse demokrasie nie – maar dit was ŉ noodsaaklike komponent daarvan. Dit was ŉ sterk gif in die groter konkoksie wat die Republiek doodgemaak het: ŉ staat wat bemagtig was om grond te konfiskeer – en ŉ outokratiese leier wat daardie grond weer op sy beurt kon ruil vir steun. Die Suid-Afrikaanse staat en die outokratiese, soms selfs totalitêre ANC, is goed op dreef om ook so ŉ giftige bestanddeel aan te maak. Wat ons vandag te doen staan, is om te keer dat die geskiedenis homself – al is dit duisende jare later – bloot herhaal. Die goeie nuus is dat die teengif in die kleine reeds sigbaar is: in die opbloei die afgelope paar jaar van ŉ sterk netwerk van burgerlike organisasies wat invloed uitoefen, beskerming bied en alternatiewe daarstel. Ons moet hierdie organisasies – hierdie gemeenskapskrag waartoe elkeen van ons kan bydra – sterker maak as wat die outokrate ooit kan word.