Een van die kroonjuwele van die Suid-Afrikaanse demokrasie was nog altyd die Verkiesingskommissie (OVK) en sy stygende prestasievlak sedert die verkiesing in 1994.
Die objektiewe manier waarop die OVK nog altyd te werk gegaan het, het geloofwaardigheid aan Suid-Afrikaanse verkiesings en die uitslae verleen.
In ag genome die land se geografie en gepaardgaande demografie sal die uitvoering van ’n “vrye en regverdige” verkiesing altyd moeilik wees. Maar ondanks verskeie operasionele probleme kon die OVK nog altyd die finale uitslae van vorige verkiesings met integriteit aankondig.
Vanjaar se verkiesing is wel vir die OVK se eva­lueringskaart een van wanprestasie. Die relatief klein persentasie van stemlokale wat nie betyds kon oopmaak nie, meermale weens gemeenskapsonluste, kan nie noodwendig op die OVK se skuldrekening geplaas word nie.
Maar ernstig operasionele en integriteitsprobleme, soos swak reëlings deur kiesbeamptes, stembriewe wat nie gestempel is nie, merkink wat maklik verwyder kon word en kiesers wat gemaklik meer as een keer kon stem, is ’n ernstige bron van kommer.
Voorts het Sy Mamabolo, hoofkiesbeampte, ’n skouerophalende houding ingeneem.
Sommige stempunte het identiteitsdokumente gestempel en ander nie, sommige stempunte het nasionale en provinsiale stembriewe in afsonderlike stembusse laat plaas en ander in een stembus en daar was plek-plek onvoldoende toesig met die vervoer van stembriewe, om enkele kwessies te noem.
Voorts het Sy Mamabolo, hoofkiesbeampte, en verskeie van sy nasionale en provinsiale beamptes en van die kommissielede ’n skouerophalende houding ingeneem. Mamabolo sê onder meer as soveel mense betrek word, moet probleme te wagte wees. Dít terwyl die opleiding en voorbereiding van kiesbeamptes duidelik onvoldoende was.
Dit is jammer dat die afskaling van doeltreffende basiese dienslewering die OVK nou ook getref het.
Onverwags is hier dus nog ’n instelling vir die Cyril Ramaphosa-regruklys. ’n Deeglike ondersoek na die OVK en sy leierskorps se hantering van die verkiesing is nodig. Tot dan moet veral opposisiepartye sake fyn dophou oor vandeesweek se uitslae en die howe waar nodig betrek.