DANIËL (BYBELBOEK) - eCKE (betroubare christelike kernensiklopedie)
DANIËL (BYBELBOEK). In die Joodse* tradisie is die boek Daniël deel van die Geskrifte*, wat naas die wet* (Gen – Deut) en die profete* (1 Sam – Mal) die derde deel van die Hebreeuse* Bybel vorm. Die Ou Griekse* vertaling van die Hebreeuse Bybel (Kyk by: Septuaginta) het die boek saam met die profetiese boeke gegroepeer. Die Christelike tradisie het hierdie indeling nagevolg en plaas die boek net ná Esegiël*. Enkele byvoegings tot die boek vorm in die Katolieke* en Ortodokse* tradisies deel van die kanon*, terwyl hierdie byvoegings in Protestantse* kringe deel uitmaak van die versameling Apokriewe* geskrifte. Drie hiervan (Susanna, Bel en Die Slang/Draak; Kyk by: Apokriewe) is verhale wat handel oor Daniël se wysheid, terwyl die ander twee (Gebed van Asarja en Lied van die drie manne) die verhaal in Dan 3 uitbrei.
Teks: In die Hebreeuse Bybel is Daniël in Hebreeus, die Joodse taal, en Aramees*, die taal van die Persiese* wêreldryk (4de– 6de eeu vC), geskryf. Die Hebreeuse deel (Dan 1 en Dan 8–12) omraam die Aramese deel (Dan 2–7). Die byvoegings tot die boek kom net in die Griekse vertalings voor.
Die boek is ook in twee verskillende lite­ratuursoorte geskryf. Dan 1–6 is hofverhale, terwyl Dan 7–12 apokaliptiese* materiaal bevat. Hofverhale vertel gewoonlik van die suksesse van persone aan die koninklike hof van 'n vreemde vors, soms te midde van konflik met mede-amptenare. Apokalip­tiese materiaal gebruik bonatuurlike sim­bo­le wat 'n persoon in 'n visioen sien en wat dan deur 'n engel* verklaar word, om 'n "gekodeerde" boodskap van hoop te bring, dikwels in omstandighede van politieke en godsdienstige onderdrukking.
Samestelling: Die eerste ses hoofstukke bevat ses vertellings oor die lotgevalle van vier Joodse ballinge (Daniël*, Gananja*, Misael* en Asarja*) wat as amptenare opge­lei word en diens doen aan die koninklike howe van invloedryke wêreldheersers. Die laas­te ses hoofstukke handel oor vier visioe­ne en openbarings wat aan Daniël bekend­gemaak word.
Dan 1 gee 'n aanduiding van die raam­werk waarbinne die vertellings en openba­rings in die boek afspeel, naamlik die begin (1:1-2) en einde (1:21) van die ballingskap. Die leser ontmoet die belangrikste karakters in die boek tydens hulle opleiding vir (1:3-7) en toetrede tot (1:17-20) die koninklike hof. Die middelste deel van hierdie vertelling (1:8-16) fokus op konflik tussen die vier Joodse mans en koninklike ampte­nare oor hulle voorgeskrewe dieet. Soos in die res van die vertellings, tree die Joodse karakters met eer uit die stryd.
Die Aramese deel van die boek (Dan 2–7) boots die struktuur van Dan 1 na. Dan 2 en Dan 7 omraam hierdie deel en handel oor vier opeenvolgende wêreldryke. In die ver­telling in Dan 2 word die hulp van Da­niël ingeroep om, soos Josef* van ouds (Gen 41), vir 'n koning sy droom oor 'n reuse standbeeld, wat uit vier verskillende metale be­staan, te vertel en te verklaar. Dan 7 verskil wat literatuursoort betref van Dan 2 en vertel van 'n visioen* wat Daniël gesien het. 'n Engel wat vir Daniël die visioen moet ver­klaar, verduidelik dat die vier diere wat hy gesien het, op vier koninkryke dui. Die vier­de dier word in meer besonderhede ver­klaar met die fokus op die laaste van sy horings wat godslasterlike dinge sê. Net soos in Dan 2 kan hierdie wêreldryke nie standhou voor God se oordeel nie. Die vier konin­kryke word in die konteks van die boek gesien as Babilonië*, Medië, Persië* en Grie­ke­land*.
Dan 3 en Dan 6 is verhale van konflik tussen die Joodse karakters en hulle ja­loerse mede-amptenare. In Dan 3 word Gananja, Misael en Asarja aangekla omdat hulle nie die goue standbeeld wat Nebukadnesar* laat oprig het, wou aanbid nie. Daniël word in Dan 6 aangekla omdat hy nie 'n bevel van koning Darius*2 gehoorsaam nie. Die straf vir hierdie oortredings is in albei gevalle 'n gewisse dood. Die drie mans word in 'n brandende oond gegooi en Daniël in 'n leeukuil. God beskerm egter elke keer sy getroue dienaars ondanks hierdie vreeslike vervolging.
Die middelste twee hoofstukke van die Aramese deel van die boek stem ook ooreen. Albei vertel die verhaal van 'n hoogmoedige heerser wat 'n Goddelike waar­skuwing kry. In Dan 4 droom Nebukad­nesar van 'n groot boom wat afgekap word. Die uitleg wat Daniël hieraan gee, is dat die koning weens sy hoogmoed verneder sal word deur soos 'n wilde dier te raak. As hy tot inkeer kom, sal God, wat selfs heersers se lot bepaal, hom weer as koning aanstel. God stuur in Dan 5 'n soortgelyke waar­sku­wing aan Belsasar* terwyl hy en sy byvroue feesvier. Daniël word geroep om woorde wat 'n geheimsinnige hand teen die paleismuur skryf, te verklaar. Hy sê dat God die koning se heerskappy gaan beëindig. In albei die vertellings word Daniël se woorde bewaarheid.
Die laaste gedeelte van die boek (Dan 8–12) bestaan uit drie dele. Die eerste (Dan 8) en derde (Dan 10–12) beskryf visioene van Daniël, asook hulle verklarings. Albei visioene hou verband met die verloop van die geskiedenis ná die ballingskap en veral die lotgevalle van die Jode in Jerusalem tydens die regering van Antiogus* IV. Dan 8 teken hom as die laaste horing wat by die kop van 'n bokram uitgroei, terwyl hy in Dan 11 beskryf word as die laaste "koning van die noorde". Antiogus IV het duisende Jode laat doodmaak en die tempel in Jerusalem ontheilig (8:11-12; 11:30-31). Albei vi­sioene probeer 'n vasgestelde tydperk koppel aan sy wrede optrede (8:14; 12:11-12). Die laaste visioen bied 'n verdere troos aan die vervolgdes wanneer dit die enigste keer in die Ou Testament* eksplisiet verwys na 'n liggaamlike opstanding* en 'n ewige* lewe (12:2).
Dan 9 is in die middel van hierdie laaste gedeelte van die boek geplaas. Die visioen wat Daniël sien, bied 'n verklaring vir die "sewentig jaar" waarvan Daniël in die Skrifte (Jer 25:11-12; 29:10) gelees het. Terwyl Daniël in gebed sy volk se sondes bely (9:4-19), deel die engel Gabriël* hom mee dat hierdie woorde verwys na sewentig jaarweke (490 jaar). Daar is weer 'n verwysing na die verwoestende optrede van Antiogus IV teen die einde van hierdie tydperk, maar ook die troos van sy komende einde (9:27).