PressReader - Beeld: 2017-05-03 - Me­dia moet sterk staan
Me­dia moet sterk staan
Van­dag, op Wê­reld­pers­vry­heids­dag, is daar baie om te vier en baie om oor waak­saam te wees, skryf Es­maré Wei­de­man.
Sip­ho Ma­son­do is ge­brand­merk. Dié on­der­soe­ken­de joer­na­lis by Ci­ty P­ress, Me­dia24 se Son­dag­koe­rant be­kend vir sy ont­hul­lings oor kor­rup­sie en wan­be­stuur, is al tel­ke ma­le ge­waar­sku dat sy le­we en dié van sy vrou en jong ge­sin in ge­vaar is.
Hy is ook al by ver­skeie ge­leent­he­de om­koop­geld aan­ge­bied. Na­dat hy Ci­ty P­ress se “Wa­ter­ga­te-skan­daal” – ’n on­der­soek oor ten­der­on­re­ël­ma­tig­he­de in ’n mul­ti­mil­jard-rand­wa­ter­pro­jek in Giy­a­ni in Lim­po­po – oop­ge­vlek het, is hy R500 000 aan­ge­bied om stil te bly. Vir sy on­der­soek oor kor­rup­sie in Fa­se 2 van die Le­so­tho-Hoog­land­wa­ter­pro­jek was die “mee­val­ler” R3 mil­joen en ’n pos as mi­nis­te­ri­ë­le woord­voer­der.
Sy ex­posé oor hoe die jong min­naar van die mi­nis­ter van wa­ter­we­se en sa­ni­ta­sie haar kan­toor hiet en ge­bied, het ge­lei tot ’n be­taal­de T­wit­ter-veld­tog waar­in sy naam swart­ge­smeer is.
Dit was vir hom baie er­ger as die d­rei­ge­men­te oor sy vei­lig­heid, wat mee­do­ën­loos voort­gaan na­dat hy ’n SMS ont­vang het waar­in hy ge­waar­sku is dat niks se­ke­re naam­lo­se amp­te­na­re by Wa­ter­we­se sal keer om hom stil te maak nie.
Ná sy mees on­lang­se ont­hul­ling oor be­weer­de wan­be­ste­ding van geld by die Bop­he­lo-be­guns­tig­de­fonds – tot R560 mil­joen van myn­wer­kerspen­si­oen­geld het blyk­baar ver­dwyn – is hy o­pen­lik ge­vra wat sy “prys” is om die sto­rie te los. Die ar­ti­kel het ver­le­de Son­dag op die voor­blaaie van Ci­ty P­ress en Rap­port ver­skyn.
Ma­son­do het el­ke keer sy re­dak­teurs in­ge­lig oor die po­gings om hom te laat swyg en is tans on­der pri­vaat be­sker­ming.
News24 se Pie­ter-Lou­is My­burgh, wat laas jaar as Rap­port-joer­na­lis die ge­sog­te Ta­co Kui­per-prys vir on­der­soe­ken­de joer­na­lis­tiek ont­vang het vir sy ont­hul­lings oor die knoei­e­ry by die land se spoor­weg­a­gent­skap Pra­sa, steur hom o­ën­skyn­lik min aan die “een of twee d­rei­ge­men­te” wat hy al ont­vang het.
Dit het hom tog laat be­sluit om sog­gens eer­der nie meer kan­toor toe te stap nie.
Su­zan­ne Ven­ter, die Rap­port-joer­na­lis wat van­jaar met die Ta­co Kui­per-prys be­kroon is vir haar speur­werk oor die E­si­di­me­ni­ge­sond­heidskan­daal, ver­tel hoe sy by pers­kon­fe­ren­sies weg­ge­jaag en haar bron­ne, baie van hul­le te bang om op re­kord met haar te praat, met die dood ge­dreig is. Die in­ti­mi­da­sie van ge­wo­ne, weer­lo­se men­se is vir haar er­ger as om as joer­na­lis ge­boe­lie te word, sê sy. Hul sto­ries móét uit.
Die Sun­day Ti­mes se M­zi­li­ka­zi wa A­fri­ka is al ja­re lank aan die ont­vang­kant van smeer­veld­tog­te, mees on­langs van­weë sy ont­hul­lings oor on­re­ël­ma­ti­ge E­s­kom-ten­ders ter waar­de van by­kans R1 mil­jard. Hy het al ver­skeie doods­drei­ge­men­te ont­vang en is on­der 24uur-be­sker­ming.
Die SAUK-joer­na­lis Vuyo M­vo­ko is ge­ë­ti­ket­teer as ’n lands­ver­raai­er en met die dood ge­dreig oor sy ver­slag­doe­ning oor twy­fel­ag­ti­ge tran­sak­sies by die o­pen­ba­re uit­saai­er.
Dít is net som­mi­ge van die po­gings om joer­na­lis­te in Suid-A­fri­ka af te pers en om te koop. Daar is ve­le an­der.
Op Wê­reld­pers­vry­heids­dag is dit dalk goed om die waag­moed te sa­lu­eer van Suid-A­fri­ka se re­dak­teurs en joer­na­lis­te wat son­der skroom lig werp op kor­rup­sie, om­ko­pe­ry en wan­da­de. In ’n era van fop­nuus én smeer­veld­tog­te teen po­li­tie­ke vy­an­de – ver­al in die aan­loop tot die ANC-kon­fe­ren­sie waar nu­we lei­ers in De­sem­ber ver­kies sal word – moet joer­na­lis­te ook nog ek­stra ver­sig­tig wees om nie te val vir ver­steek­te mo­tie­we, ver­keer­de in­lig­ting en pro­pa­gan­da nie. Ons re­dak­teurs sê vir my hul­le be­stee dees­dae meer tyd daar­aan om sto­ries na te vors wat nooit ver­skyn nie as dié wat wel ge­pu­bli­seer word.
Die Suid-A­fri­kaan­se joer­na­lis­tiek is ge­sond. Ja, uit­ge­wers wê­reld­wyd – hier ook – is on­der e­nor­me druk om kos­tes te sny weens die af­na­me in druk­ad­ver­ten­sies en -sir­ku­la­sie, die hoof­in­kom­ste­bron van tra­di­si­o­ne­le nuus­me­dia.
Ja, ons nuus­kan­to­re word dus klei­ner; ook jon­ger. (Al die Me­dia24-joer­na­lis­te wat hier bo ge­noem word, is in die 30.) Ja, ons is al­mal be­kom­merd oor die in­vloed wat dit het op die ge­hal­te van joer­na­lis­tiek in ons land. (Maar ons wen ge­reeld die groot­ste gros pry­se by toe­ken­nings vir ge­hal­te­joer­na­lis­tiek.)
En ja, soms tas ons mis.
Die on­lang­se an­ti­wit-fop­nuus­blog op Huf­fing­ton Post South A­fri­ca, wat on­der li­sen­sie deur Me­dia24 uit­ge­gee word, was ’n ver­skrik­li­ke klad op die naam van Huf­fPost, Me­dia24 en die joer­na­lis­tiek in die breë.
Be­trou­ba­re joer­na­lis­tiek is die geld­een­heid waar­in me­di­a­maat­skap­pye han­del dryf. Nie­mand voel die pyn er­ger as ons wan­neer ons dit ver­keerd het nie.
Maar daar is ook baie oor die me­dia om te vier. Ons nuus­kan­to­re doen meest­al goeie werk, dag in en dag uit. Hoe­wel die druk­me­dia swaar t­rek weens die di­gi­ta­le om­wen­te­ling hier en el­ders, groei ons di­gi­ta­le nuus­be­dry­wig­he­de teen die spoed van wit lig en maak dit goeie joer­na­lis­tiek toe­gank­lik vir mil­joe­ne men­se wat op­ge­hou het om koe­rant te lees of nog nooit een ge­lees het nie.
Ons joer­na­lis­te skep nuus­be­rig­te, vi­deo’s en a­na­li­ses teen ’n mee­doen­lo­se pas.
24.com, Me­dia24 se di­gi­ta­le uit­ge­we­ry, het nou 17 mil­joen maan­de­lik­se le­sers.
Oor ál sy plat­forms heen het 24.com ge­mid­deld 250 mil­joen blad­le­se per maand, soms baie meer, soos met pres. Ja­cob Zu­ma se on­lang­se af­dan­king van fi­nans­mi­nis­ter Pra­vin Gord­han. By­kans 80% van ons di­gi­ta­le in­houd word op sel­fo­ne – die “koe­rant” van die toe­koms – ge­lees, meer as in baie an­der wê­reld­lan­de.
Ons in­houd is di­vers en ons be­dien di­ver­se ge­ho­re. Ons re­dak­teurs weet dat by Me­dia24, SuidA­fri­ka se lei­den­de me­di­a­maat­skap­py, re­dak­si­o­ne­le on­af­hank­lik­heid voor­op­ge­stel word. Hul­le is vry van be­stuurs­in­men­ging, ten spy­te van druk deur baie in die re­ge­ring en die pri­va­te sek­tor om “jul re­dak­teurs in toom te hou”.
Die struk­tu­re wat SuidA­fri­ka se me­dia re­gu­leer, werk goed. Die Pers­raad en die stel­sel van ko-re­gu­le­ring (deur die me­dia en die pu­bliek), in­slui­ten­de ’n pers­om­bud en ap­pèl­me­ga­nis­mes on­der die lei­ding van ’n af­ge­tre­de reg­ter, hou ’n wa­ken­de oog oor die ge­hal­te, ak­ku­raat­heid en aan­spreek­lik­heid van ons joer­na­lis­tie­ke be­roep.
Maar daar is ook ge­vaar­lig­te wat flik­ker. Die fi­nan­si­ë­le vol­hou­baar­heid van die Pers­raad is on­der druk. Een groot me­di­a­maat­skap­py het ont­trek van dié wag­hond­in­stel­ling; an­der was nog nooit lid nie. Dit plaas die o­nus op die oor­bly­wen­de uit­ge­wers om ’n ek­stra geld­las te dra wat hul­le skaars kan be­kos­tig.
Die al­ter­na­tief is ’n stel­sel wat on­her­stel­ba­re ska­de sal doen aan die on­af­hank­lik­heid van Suid-A­fri­ka se me­dia – ’n me­dia-ap­pèl­tri­bu­naal waar­voor die ANC nou al ja­re lank sy lip­pe af­lek.
In die ANC-be­leids­do­ku­men­te wat by die or­ga­ni­sa­sie se be­leids­kon­fe­ren­sie in Ju­nie ter ta­fel ge­lê sal word, word die gel­de­li­ke pro­ble­me van die Pers­raad en die “on­vol­doen­de straf­maat­re­ëls” teen dié wat die Pers­ko­de oor­tree, ge­noem as mo­ti­ve­ring vir die nood­saak­lik­heid van “on­af­hank­li­ke me­di­a­re­gu­le­ring” in die vorm van ’n tri­bu­naal.
Die ANC be­plan om na­vor­sing te laat doen oor die bes­te mo­del­le vir die “on­af­hank­li­ke re­gu­le­ring van druk­me­dia” ter voor­be­rei­ding van ’n par­le­men­tê­re on­der­soek wat vir Au­gus­tus be­plan word, al­dus sy do­ku­men­te.
Dit be­hoort die hare te laat rys van el­ke me­di­a­mens, bur­ger­li­ke or­ga­ni­sa­sie en Suid-A­fri­ka­ner wat ’n sterk en on­af­hank­li­ke me­dia – soos be­skerm in ons Grond­wet – na waar­de skat. Ons moet saam­staan om staats­be­heer oor die me­dia te be­veg.
Die me­dia het dit dalk nie al­tyd reg nie, maar ons het dit meer dik­wels reg as ver­keerd. Ons vier dus van­dag pers­vry­heid met trots, met ’n ste­wi­ge skoot self­on­der­soek en in­tro­spek­sie, en met groot lief­de en ont­sag vir die werk wat ons doen en die be­roep wat ons dien.
Ons haal ons hoed af vir die Sip­hos en die Su­zan­nes van die joer­na­lis­tiek, die on­be­son­ge man­ne en vroue wat dees­dae by­kans 24 uur per dag fei­te en taal­ge­bruik on­der groot druk na­gaan en reg­stel, en hul re­dak­teurs wat fi­naal die knop­pie druk om te pu­bli­seer.
GRAFIKA24 Es­maré Wei­de­man is uit­voe­ren­de hoof van Me­dia24, waar­van Beeld ’n pu­bli­ka­sie is.