Antibiotika uit insekte
Wil jy glo...
Antibiotika uit insekte!
Die goggas van die wêreld word deesdae indringend bestudeer met die uitsluitlike doel om nuwe antibiotika vir die mens te vind. Dis omdat die huidige antibiotiese medisynes, onder meer weens oorgebruik, vinnig besig is om hul doeltreffendheid te verloor...
Penisilline van die 21ste eeu
— uit die nietige asynvliegie
ONS ken hom as die asynvliegie. Daar waar vrugte van die bome afgeval het en vrotsig lê en suur word, hou hy en sy medevliegies alte gesellig makietie. Dis 'n wemelende gespuis wat as 't ware die soet in die suur van die lewe ontdek het!
Maar dat die asynvlieg enige nut sou kon hê (buiten miskien om verrottende afval te help opbreek) sou geen mens seker vroeër ooit kon kon raai nie.
Want nou is daar geleerdes wat reken dat die nederige klein Drosophila melanogaster 'n besondere rol te speel het in die toekomstige gesondheid van die mensdom.
En nie hy alleen nie. Trouens, die insektewêreld in sy geheel word deesdae indringend bestudeer met die uitsluitlike doel om nuwe antibiotika vir die mens te vind. Dis omdat die huidige antibiotiese medisynes, onder meer weens oorgebruik, vinnig besig is om hul doeltreffendheid te verloor.
Wat insekte in hierdie verband so belangrik maak, is hul uitsonderlike immuunstelsel. Die meeste soorte siektekieme kan hoegenaamd geen hond haar-af maak daarteen nie.
Soos een Franse immunoloog dit stel, een van verskeie navorsers wat in die vervaardiging van antibiotika uit insekte spesialiseer: "Het jy al ooit 'n vlieg gesien wat op dierlike uitwerpsel teer wat salmonella-vergiftiging opgedoen het?''
Wat die wetenskaplikes doen, is om vas te stel teen presies watter soort bakterieë 'n spesifieke insek bestand is. Dan isoleer hulle die sogenaamde peptide in die insek wat teen daardie bepaalde kieme weerstand bied. Daarna kan die molekulêre struktuur van die petide bepaal word sodat dit sinteties berei kan word.
Die vrugtevliegie is die spesiale belangstelling van dr. Jules Hoffmann van Frankryk. In die laboratorium van sy onderneming in Straatsburg, so vertel hy, kyk hulle na watter peptide-kombinasie die asynvliegie aanmaak om sy bepaalde siekte-verwekker die nek in te slaan.
"Vir elke verwekker maak hy, heel doelgerig, 'n ander subtiele kombinasie," sê dr. Hoffmann. "Ons hoop om daardie proses nuut te kan reproduseer. Dan sal ons beslis afreken met selfs die mees hardnekkige bakterieë en skimmels."
'n By-saak met 'n angel...
MISKIEN het jy al self hierdie storie by een van die ou mense gehoor: van iemand wat iets allervreesliks gepla was deur die ``jig'', maar op 'n dag gaan heuning uithaal het uit 'n byenes.
Hy was daardie dag moontlik nie so versigtig soos gewoonlik nie. Omtrent twee dosyn bye het die imker (byeboer) gesteek aan die arm wat hom juis die meeste gehinder het. Wonder bo wonder was dit die einde van die pynlike gewrigsontsteking.
Wolhaarstorie? Beslis nie, weet die navorsers vandag. Die steek van die heuningby (familie Apidae, orde Hymenoptera) is nou wel vir sekere allergiese mense lewensgevaarlik, maar mense met rumatiese aandoenings kan moontlik baat daarby vind.
Uit Tsjeggiese en Amerikaanse ondersoeke blyk dat party vorms van rumatiek en artritis goed reageer op stowwe in byegif wat die bloedvate wyer maak, ontsteking teëwerk en die wisseling van weefstof verhoog.
'n Stekie soggens nadat 'n mens opgestaan het, sou glo môre-styfheid voorkom. Dis nou wat 'n mens noem een pyn met 'n ander pyn beveg, maar straks moet 'n mens tog darem eers jou dokter raadpleeg voordat jy so 'n onkonvensionele behandelingsmetode beproef. 'n Mens moet dit weer dringend beklemtoon: 'n bysteek kan party mense doodmaak…
Dankie tog, daar's 'n vlieg in die salf!
OMMER as 'n brommer, sê ons mos. Vermoedelik sê ons dit van iemand wat iets uitstekends verrig het of dalk besonder bedrewe is met die een of ander ding.
Waar die uitdrukking vandaan kom, is 'n ope vraag. Een ding is nietemin seker: meer bedrewe as die aasvlieg kry jy nie maklik as dit by die vertering van vrot vleis kom nie.
Dis eintlik die maaiers (larwes) van daardie nare groen vlieg (Lucilia sericata) wat so versot is op allerhande verrottende karkasse en kreng.
Maar daar is ook lede van die vleisvlieg- of aasvliegfamilie wat selfs as parasiete in die liggame van sprinkane, ruspes, kewers, skerpioene, slakke en erdwurms lewe.
En in Rusland is daar tot 'n vleisvliegsoort waarvan die maaiers in die wonde van huisdiere of selfs in die neusholtes van mense ontwikkel. Jiggie.
Hoe ook al, net toe ons besluit het niks is beter as 'n morsdooie aasvlieg nie, het die vieslike vent reeds sekere Europese hospitale verower. En, wil jy glo, nie die dodehuise by die hospitale nie, maar die sale waar hy as 'n goeie vriend van die dokters en pasiënte beskou is.
Wanneer hulle losgelaat word in wonde wat moeilik gesond word, vreet die groen aasvlieê hulle trommeldik aan afgestorwe weefsel. Dit is dié verrottende vleis wat sulke wonde lewensgevaarlik maak en die dokters soms dwing om sekere liggaamsdele te amputeer (af te sit).
Gelukkig is die groen aasvlieg se larwe 'n regte fynproewer. Van gesonde, goed deur bloed gevoede weefsel wil hy niks weet nie. Maar skadelike baktererië, wat al hoe meer bestand teen antibiotika raak, is sy gunsteling-kos. Boonop skei hy ook 'n ensiem (soort organiese stof) af wat help dat wonde gouer gesond word.
In Swede en Duitsland het hy al amputasies voorkom by pasiënte met diabetiese gangreen (die sogenaamde kouevuur).