Paltsgraaf (Duits: Pfalzgraf, Latyn: comes palatinus) is 'n historiese adellike titel. Dit is 'n samestelling van die woorde palts (in die paleis of hof), en graaf, koninklike bestuursamptenaar. 'n Paltsgraaf het as hofdienaar van hoë rang namens die Frankiese of Heilige Romeinse Keiser opgetree.
2 Merovingiese en Karolingiese Paltsgrawe
2.2 Grawe van Champagne
3 Paltsgrawe van Beiere
4 Paltsgraaf van Boergondië
5 Paltsgraaf van Lotharinge
6 Paltsgrawe aan die Ryn
7 Paltsgraaf van Sakse
8 Paltsgraaf van Swabe
In die Merowingiese- en Karolingiese Frankiese Ryk was Pfaltsgrawe koninklike ampsdraers van hoë rang met hoofsaaklik administratiewe en geregtelike pligte. Met die amp is paltsgrawe baiekeer ook heerskappy oor 'n koning of keiser se paleis en die landgoed en gevolg daarvan toegeken. Hierdie burgagtige paltse of koningshowe was versprei oor die koninkryk in verskeie Hertogdomme.
Teen die agtergrond van die ontwikkeling van die Heilige Romeinse Ryk uit die Oos-Frankiese Ryk het die paltsgrawe uitgebreide koninklike voorregte ontvang om die politiese behoud van die koninkryk te verseker en om as teenwig te dien vir die magtige hertoë. Die paltsgrawe was nou nie meer met die oorspronklike pligte rondom die bestuur van 'n koningspaleis behels nie maar het eerder 'n soort beheer funksie en verteenwoordiging van die koning in die hertogdomme vervul en het hiermee die tweede posisie na die hertog in die hertogdom vervul. 'n Rangverhoging teenoor ander grawe in die hertogdomme het daarmee gepaard gegaan en die reg om die regterlike amp van die koning se staat uit te voer. Die paltsgraaf het daarmee saam ook jag-, belasting- en Münzrecht regte bekom. Die magtigste van die paltsgrawe, die Paltsgraaf van die Ryn, was adjunk tot die koning in Hofgericht, regent wanneer die koningsamp vakant was, en selfs regter oor die koning.
Daar het nie 'n streng skeiding van magte tussen paltsgrawe en ander vorste bestaan nie. Magtige paltsgrawe was baie keer ook Landgrawe of Markgrawe, Hertoë of kerklike vorste. Dit het veroorsaak dat die begrip palts in die Heilige Romeinse Ryk 'n nuwe betekenis gekry het, dit het naamlik nie meer net “koninklike vesting” beteken nie, maar ook gebiede wat deur paltsgrawe of keurvorste geregeer is. Later het die betekenis verander na 'n erflike titel in verskeie Duitse vorstehuise. In die Heilige Romeinse Ryk het hertoë, land-, mark- en paltsgrawe teen die laat-middeleeue tot die rykvosrtestand getel. Benewens die sekulêre vorste was daar verskeie kerklike vorste: aartsbiskoppe, biskoppe, abte en abdisse van ryksabdye.
Die Pfalzgraf bei Rhein (Platsgraaf van die Ryn) wat uit die Huis van Wittelsbach ontstaan het was van 1214 tot 1356 een van die sewe keurvorste van die Heilige Romeinse Ryk en het in afwesigheid van die koning vir hom waargeneem. Die belangrike keurvorsstatus het daarmee die paltsgraaftitel ingesluit en en het daartoe gelei dat die term "Palts" geleidelik tot die naam van die gebiede van die "Keurvorste van die Palts" (Kurpfalz) en vir gebiede wat daarmee geallieerd was ontwikkel het; beide vir die wat daar langs geleë was soos Pfalz-Neumarkt, asook die wat verder weg geleë was soos Opperpalts. Toe die Keurvors van die Palts in 1777 die Keurvosrtedom Beiere erf het daar kortstondig die dubbelstaat "Palts-Beiere" ontstaan. Die gedeelte van die Palts wes van die Ryn het egter spoedig na Frankryk oorgegaan wie se heerser Napoléon Bonaparte Beiere in 1805 tot koninkryk verhef het. Toe dele van die ou Kurpfalz in 1814/1815 aan Beiere teruggegee is, het hierdie nou Beierse landnaam nie verander nie en het "die Pfalz" een van die Beierse provinsies geword. In 1945 is die Palts van Beiere afgeskei en is dit met die suidelike deel van wat tot op daardie stadium die Pruisiese Rynprovinsie was verenig in die nuwe Duitse bondstaat Rynland-Palts. In die benaming leef die woord Palts, met veranderde begrip, steeds voort.
Merovingiese en Karolingiese Paltsgrawe[wysig]
Chrodobertus II, 2 Oktober 678 comes palatinus
Grimbert, 691/720 comes palatinus van Neustrië, waarskynlik die seun van Chrodobertus II
Rupert I († voor 764) 741/742 comes palatinus, kleinseun van Chrodobertus II
Anselm († 778 in Roncesvalles) comes palatinus, seun van Rupert I
Cobbo die Jongere (Ekbertiner)
Grawe van Champagne[wysig]
Die Karolingers Lotarius I (