MRK se sensasiesoekery is klad op sy naamDeur Glynnis Breytenbach Adv. Glynnis Breytenbach. (Foto: Jacques Naude/ANA) Die onlangse dood van 13-jarige Enoch Mpianzi op ’n skool-oriënteringskamp is ŉ tragedie wat nooit toegelaat moes word om te gebeur nie. Enoch se gebroke familie en sy getraumatiseerde klasmaats verdien antwoorde, en diegene wat verantwoordelik was vir die omstandighede wat tot sy dood gelei het, moet na ’n deeglike ondersoek geïdentifiseer en aanspreeklik gehou word. Die oomblik toe Buang Jones, die waarnemende regshoof van die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK), egter betrokke geraak het, het die vooruitsig op ŉ regverdige ondersoek in ligte laaie opgegaan. Namens die MRK het Jones goedsmoeds ŉ moontlike misdaadtoneel betree, oorhaastige afleidings gemaak en groepsgeregtigheid aangemoedig. Toe Jones laas Donderdag toegang tot die Nyati Bush Breaks Lodge probeer afdwing het, het hy die integriteit van ŉ moontlike misdaadtoneel in gedrang gebring en meer opgetree soos ’n selfbehepte opportunis eerder as iemand wat homself beywer vir die beskerming van die openbare belang. Ongelukkig het die MRK ŉ lang geskiedenis van bevlekte of partydige ondersoeke. Mpianzi is bloot een van die slagoffers van hierdie gebrek aan integriteit. Die werklike klad op die MRK se naam is dat die entiteit se soeke na sensasie in prominente aangeleenthede afspeel ten koste van ŉ krities-belangrike aspek van sy mandaat wat grootliks geïgnoreer word. Die MRK is veronderstel om die regering te monitor en by te staan met die implementering van sosio-ekonomiese regte landwyd, veral waar die regering te kort skiet. Toegang tot water is byvoorbeeld ŉ basiese reg. Dit is dus nie onredelik om te vra wat die MRK doen oor die daaglikse skending van hierdie reg in Suid-Afrika nie. Ernstige watertekorte het byvoorbeeld gelei tot die dood van ’n agtjarige meisie. Ondersoek die MRK dit? Indien wel, word dit ondersoek met dieselfde aggressiewe entoesiasme waarmee uitgesoekte rasbelaaide sake ondersoek word? Jaar ná jaar is daar dosyne sterftes as gevolg van besnydings wat nie veilig uitgevoer word nie. Hier is die MRK nêrens te sien nie. Is dit omdat hierdie sterftes nie prominent genoeg is nie, of dien hulle nie die rasagenda van die ANC, hul Twitter-trolle en populistiese aanhangers nie? Totdat menseregteskendings wat deur die regering se wrede, nalatige, of onbevoegde optrede veroorsaak word, nie ook ondersoek word nie, sal die MRK se kredietwaardigheid aanhou bevraagteken word. ’n Geveg namens alle Suid-Afrikaners Toe die MRK in Oktober 1995 op die been gebring is, was die idee dat hierdie organisasie toegewy sal word aan die beskerming van die menseregte van almal, sonder vrees of vooroordeel. Die MRK se mandaat spruit uit die Wet op die Menseregtekommissie van 1994. Die MRK beskryf hulself as ŉ onafhanklike instansie wat nie verbonde is aan enige politieke party of die standpunte wat deur enige spesifieke politieke party gehuldig word nie. Maar, soos so dikwels die geval is, het die droom van ŉ onafhanklike waghond wat vir die regte van alle Suid-Afrikaners baklei, verdwyn in ŉ donker wolk van vooroordeel, politieke besluitneming en raspopulisme. Eerder as regverdige prosesse en deeglike ondersoeke met die belange van alle Suid-Afrikaners op die hart, kan mens – as Jones se gedrag enige aanduiding is – die MRK nou met reg beskuldig daarvan dat hulle ’n sogenaamde boendoereg (mob justice) aanmoedig. Hierdie tendens is veral duidelik te bespeur in die tragiese afsterwe van Enoch. Die familie het ’n kind op ŉ sinnelose en tragiese manier verloor. Daar is geen twyfel dat geregtigheid moet geskied nie – en dat, in hierdie geval, diegene wat verantwoordelik is vir die omstandighede wat tot Enoch se dood gelei het, vir hul dade aanspreeklik gehou word. Vals pronkery, seepkispolitiek en massamobilisasie gaan ons nie help om die onderliggende oorsake van Enoch se dood te identifiseer ten einde seker te maak dat ’n soortgelyke tragedie nie weer afspeel nie. Adv. Buang Jones, hoof van die MRK se regsafdeling. (Foto: Twitter) Die MRK moet beslissend teen Jones optree – hierdie is nie die eerste keer dat Jones, en by implikasie die MRK, so laakbaar optree nie. Jones is egter nie die enigste lid van die MRK wat die reputasie van hierdie hoofstuk 9-instelling in gedrang bring nie. Mens kan maar net kyk na verskeie ander ooglopend politiese sake om dit duidelik te verstaan. In die geval van Julius Malema is klagtes by die MRK gelê wat hom daarvan beskuldig dat hy uitsprake soos “Kill the Boer” gebruik het, en gesê het dat hy “nog nie” vra vir ŉ slagting van wit mense nie. In Maart 2019 bevind die MRK egter dat Malema se uitsprake nie neerkom op haatspraak nie. Die MRK maak in sy beslissing die belaglike standpunt dat sosiale en historiese konteks in ag geneem moet word, en dat sulke uitsprake anders behoort beoordeel te word afhangende van of dit deur ŉ swart of wit persoon gemaak is. Wat die MRK eintlik sê, is dat oortredings van ŉ wit persoon teenoor ŉ swart persoon ondersoek moet word en teen opgetree moet word. Maar wanneer die oortreder ŉ swart persoon is, moet sy gedrag in historiese konteks gesien word. Dit is niks anders nie as om mense kwyt te skeld van menseregtevergrype op grond van hul ras. Wat ŉ mistasting van geregtigheid! Die MRK se mandaat is juis om op onpartydige wyse dieselfde kriteria toe te pas op alle oortreders, ongeag hul ras. In plaas daarvan om werklik na die feite van die Malema-saak te kyk, erken die MRK openlik dat hulle hom van blaam onthef omdat hy swart is en die oortreding teen ŉ wit minderheidsgroep geskied het. Vergelyk dit ook met die Eben Etzebeth-geval. In Augustus 2019 is die Springbokrugbyspeler daarvan beskuldig dat hy rassistiese taal gebruik het en by ŉ moontlike geveg betrokke was in Langebaan. Die MRK het feitlik onmiddellik met ŉ ondersoek weggespring – waarin Etzebeth sy volle samewerking gegee het. Kort ná die voorval het die einste Jones Langebaan besoek en volgens wat berig word, aan die gemeenskap gesê dat hy ŉ “voorbeeld” van Etzebeth wil maak sodat “ander rassiste” sal leer dat hul uitsprake onaanvaarbaar is. Hy het klaarblyklik ook gesê dat Etzebeth gewoond daaraan is om “weg te kom met moord”. Die MRK het Etzebeth voor die Gelykheidshof gedaag ten spyte daarvan dat die hoof van die MRK, adv. Tseliso Thipanyane, gewaarsku het dat daar nie genoeg bewyse is om Etzebeth skuldig te bevind aan haatspraak nie. As die mediaberigte bestudeer word, word dit duidelik dat die MRK meer belanggestel het in wat die gemeenskap van Langebaan sal sê as hulle nie die saak voluit voer nie, as wat die beskikbare getuienis sê. Gebrek aan aksie Ons moet daarom nie verras wees dat die internasionale organisasie, Human Rights Watch (HRW), se 2020 World Report aandui dat Suid-Afrika se menseregteprestasie agteruit gaan nie. Hierdie behoort vir alle Suid-Afrikaners ŉ saak van erns te wees. Die waghond wat gestig is om ons menseregte te beskerm, is in der waarheid tandeloos. Dit is deur die ANC gevang en toegesluit, en gewone Suid-Afrikaners is as gevolg daarvan geweldig weerloos. Hierdie is nog ŉ tragiese voorbeeld van staatskaping. Om die integriteit en geloofwaardigheid van ons instansies weer op te bou, sal dekades neem.