Oor Danie Goosen se Oor gemeenskap en plek: Anderkant die onbehae - FAK
Die 2015-standbeelde kontroversie
As sleutels gesoek word waarmee die geskiedenis van Afrikaners – én Suid-Afrika – die afgelope honderd jaar ontsluit kan word, dan is een so ’n sleutel die wel en wee van die Afrikaners se verhouding met die moderne territoriale staat. Teen die agtergrond van die traumatiese verlies van die twee Boererepublieke van die negentiende eeu en die Anglo-Boereoorlog het die Afrikaners in 1910 saam met hulle Suid-Afrikaanse eweknieë van Britse afkoms hul politieke lot by die moderne territoriale staat ingewerp.
Hierdie lotsbepalende keuse het mettertyd beslag gekry in die herlewing van die idealisme waarsonder Afrikaners as gemeenskap kwalik bedink kan word. Hoewel hierdie ideaal mettertyd bekendgestaan het as Afrikanernasionalisme, kan vandag by nabetragting gesê word dat die ideaal berus het op die moderne uitgangspunt dat ’n kleiner kultuurgemeenskap se toekoms die beste bevorder kan word deur dit aan ’n moderne territoriale staat te verbind. Hierdie uitgangspunt het waarskynlik die kiemsel bevat van sowel die hoogtepunt as die laagtepunt van die Afrikanergeskiedenis tussen 1948 en 1994, naamlik republiekwording in 1961 en die latere politieke mislukking van apartheid.
Op gevaar van vereenvoudiging af kan aangevoer word dat die vraag na die politieke toekoms van die Afrikaners deur hulle geskiedenis heen op twee maniere beantwoord is. Volgens die een perspektief is die ideaal dat Afrikaners hulle lot self as kleiner gemeenskap bepaal; volgens die ander dat hulle hul by die groter sentrum moet inwerp. Die negentiende-eeuse stigting van die Boere- en ander kleiner republieke is een voorbeeld van die eerste perspektief, terwyl om in die skadu van die Britse Ryk skuiling te soek ’n voorbeeld van die tweede perspektief is. Maar wat as Afrikaners ’n posisie tussen hierdie twee pole opsoek deur voortdurend tussen die kleiner rand en die groter sentrum te bemiddel?
By nabetragting is hierdie omhelsing te verstane: Tydens waarskynlik die verstikkendste dekade in Afrikaners se politieke geskiedenis – 1980–1990 – het talle Afrikaner-filosowe, -skrywers, -kunstenaars en -akademici in die postmoderne beweging instrumente gevind waarmee strakke magshiërargieë en die sogenaamde groot verhaal wat alles moet verklaar – soos apartheid en sy staat – bevraagteken kon word. Goosen self, wat sy proefskrif in die vroeë jare tagtig oor Nietzsche voltooi het en daarna tot met die laat jare negentig een van die voorste Afrikaanse vertolkers van Heidegger en Derrida geword het, het ook hierdie koers ingeslaan.
Goosen se magistrale werk, Die nihilisme. Notas oor ons tyd (2006), verteenwoordig die eerste opbrengs van sy wending tot die Christelike tradisie. Sonder om dit ooit andersins as met subtiele suggesties te kenne te gee, het Goosen reeds in daardie werk die moedeloosheid en uitsigloosheid wat onder Afrikaners in die besonder en die wêreld in die algemeen posgevat het, getakel met ’n boek wat uitweë uit die onbehae van ons tyd aangedui het.