Mangemaakte moet steeds mak gemaak word | Netwerk24
Deur Wilhelm Jordaan 15 Mei 2019 00:00
Mea culpa! Dis sekerlik gepas om 'n rubriek só te begin as jy werklik skuldig en skaam oor iets voel. Dít na aanleiding van 'n leser se SMS wat my betig oor my rubriek verlede week waarin ek dié sin gebruik het: " 'n Mooi student steek gereeld haar hand op en sê: 'Ek stem nie saam nie. My inligting is dat . . .' "
Die konteks is nie hier van belang nie. Wel die SMS: " . . . Hoe is dit relevant vir hierdie sielkundeprofessor (dis ek) dat die student wat blykbaar gereeld haar hand opsteek 'mooi' is?" Eers wou ek dit weglag met 'n woordspeling: Die SMS-skrywer ('n vrou) reken ek het nie mooi gemaak nie; was 'n bietjie lelik!
Ek het wel algaande besef ek hét oortree; vasgevang in die stereotiperende denkstrik van patriargale taal. Waarom, inderdaad, die student as "mooi" beskryf? Dit het mos niks met haar opmerkings se gehalte te doen nie. Sê nou die student was 'n man. Sou ek hom byvoorbeeld as aantreklik beskryf of volgens ander persoonlike eienskappe geëien het?
Mag ek ter versagting aanvoer dat sy werklik mooi is en dat ek niks anders as dít daarmee bedoel het nie; 'n onskuldige opmerking dus? Dít is nie 'n geldige verweer nie. Net soos wat 'n mens verantwoordelikheid moet aanvaar vir jou woorde se bedoeling, moet jy ook verantwoordelikheid vir die uitwerking van jou woorde op kritiese lesers van 'n koerantrubriek aanvaar.
Waarom, inderdaad, die student as "mooi" beskryf? Dit het mos niks met haar opmerkings se gehalte te doen nie.
Wat die inglip van my "mooi" erger maak, is dat ek gereeld in lesings aan studente die strydbyl teen 'n manoorheersde samelewing opneem en wys hoe taalgebruik ingespan word om vroue subtiel en onsubtiel te stereotipeer en minder te maak. Ek het as't ware my begrip van dié dinge ietwat verloën. Daarom my onvoorwaardelike verskoning aan die SMS-skrywer en elke ander vrou wat steeds onder 'n patriargale bestel swaarkry.
In haar boek Man Made Language beskryf Dale Spender hoe magtige mans die taal "beset" om hulself te handhaaf en vroue as mindere mense hanteer. Tekenend daarvan is The Penguin Dictionary of Proverbs. In die 187 kategorieë word een hele kategorie aan vroue gewy, maar daar is nie 'n afsonderlike kategorie met spreekwoorde oor mans nie.
Die spreekwoorde oor vroue word onder 13 opskrifte aangebied; meestal negatief. Daar word uitgewei oor die gevaar van die vrou, haar wispelturigheid, impulsiwiteit, huigelary, haar trane, gebrek aan wysheid, beperkte redeneervermoë, haar tong, behoeftes en pligte.
Wat só spreekwoordelik geld, versprei ook na alledaagse taalgebruik wat deur 'n kultuur van vroue se voortgaande onderdanigheid in stand gehou word, ongeag die vordering wat daar is. Dit voed hiërargiese spraak en talige voorskrifte oor die kamstige "ware aard" en rolle van mans en vroue.