Met drie pryse elk het die 24ste Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK) se debuutproduksie Swerfgoed, ’n distopiese blik op ’n wêreld wat gebuk gaan onder waterskaarste, en Hierdie lewe, ’n verwerking van Karel Schoeman se gelyknamige roman, die voortou geneem by vanjaar se KKNK Kanna-prysaand.
Maar dié sleutel, wat ’n taamlike tamheid met hom saamdra, is gewis nie die enigste manier om toegang te kry tot dié skilderye nie. Is nostalgie die eerste gevoel wat ’n mens kry as jy na Johannes Vermeer se stil interieurs kyk? Is dit nostalgie wat voorop staan in Edward Hopper se weergawe van die troostelose Amerikaanse lewe?
Wat gebeur as ’n mens jouself verplaas en 100 jaar die toekoms in Pretorius se werk bekyk, los van die onmiddellikheid van die sosio-politieke gegewe en die oënskynlik soet sentimente van die verlede?
Pretorius is nie pessimisties in sy taksering van die platteland nie en dit kom ook nie so oor in sy werk nie. “Ek voel positief oor die platteland en sien op Rosendal (waar hy woon en werk) hoe mense vir mekaar omgee oor alle kleurgrense heen,” sê hy.
Soos wat hy dromer is, is Pretorius meteen ook ontgogelaar. Soos wat hy ’n stil poel water met weerkaatsing van berg en boom bedroom (Die goue straat) so parodieer hy die potsierlike olifant by die ingang na Olifantshoek (Olifantshoek) of die verblindende straatlig op ’n huis wat nooit so na aan die hoofstraat moes gestaan het nie (Trompsburg). Net soos wat hy oopoog is vir die vlietende oomblik van skoonheid in ’n landskap, sien hy elke kraak in mure én in mense se beplanning – sonder dat mense ooit direk aanwesig is in sy skilderye.
Dit is dié manier van kyk wat so eie aan Pretorius is, wat ’n mens ewenwel as sleutel kan gebruik: die oog wat skoonheid registreer, maar eweso verskuiwingslyne; die oog wat ’n bars kan kyk en die tydelikheid van alle dinge kan raaksien.
In sy visuele dagboekhou van plekke wat hom fassineer is sy leidsterre stilte, isolasie en die val van lig.
Kyk jy na sy skilderye hoor jy die stilte. Swembaddens sonder die kabbeling van water, waterlelies in ’n stil poel, vaal wintergras wat nie wuif nie, ’n Cortina wat nie luier nie, motors by ’n vulstasie wat nie wegtrek nie, ’n diesellokomotief wat nie dreun nie. Dit is asof die tonele wat hy skilder geen voor- of nageskiedenis het nie. Dit is net die brose oomblik wat geïsoleerd bestaan.
In hul isolasie word strukture weer oorgeneem deur die natuur. Parys se swembad (Abandoned Pool, Parys 3) word ’n kuil met stiltes tussen riet. Hoewel die titel Buurman op huise in ? buurt dui en jy huise weerskante van die huis kan sien, kon dié nederige huis met sy toegetrekte vensters netsowel in die middel van nêrens gestaan het. Dit is juis die kunsmatige straatbeligting wat dié woning des te meer isoleer.