Osteoporose: Die stil siekte in jou skeletArgieffoto Tussen 4 en 6 miljoen Suid-Afrikaners ly aan osteoporose. Tog weet min osteoporoselyers dat hulle die siektetoestand het tot dit amper al te laat is. Jy kán egter osteoporose voorkom. Osteoporose is ŉ siektetoestand wat die digtheid en kwaliteit van die bene in die skelet verlaag. Die gevolg is ŉ verswakte skelet en ŉ verhoogde risiko vir beenbreuke. Dis veral die bene in die rugstring, gewrigte, heupe, pelvis en bo-arms wat maklik breek as gevolg van osteoporose. Sulke osteoporose-komplikasies kan geweldige pyn en, in uiterste gevalle, selfs die dood veroorsaak. Die grootste uitdaging van osteoporose is dat ŉ lyer gewoonlik nie weet dat sy die siektetoestand het voor dit reeds te laat is nie: die eerste sigbare “simptoom” is gewoonlik ŉ beenbreuk. By bejaarde dames, veral, sien ŉ mens soms ŉ geleidelike afname in lengte as gevolg van die rug wat stadig maar seker krom trek – ŉ gevolg van vertebrale kompressiefrakture. Dis egter die enigste uiterlik sigbare teken van osteoporose… en teen die tyd dat dié simptoom kop uitsteek, is die siekte reeds in ŉ gevorderde stadium. Die sleutel Die belangrikste sleutel in die behandeling van osteoporose is die vroegtydige identifisering van ŉ afname in beendigtheid, sê die Nasionale Osteoporosestigting. Beendigtheidsmetings is effektief in die bepaling van die risiko vir frakture, die bevestiging van ŉ diagnose, en die monitor van die effektiwiteit van osteoporose-behandeling. Hoe groot is jóú risiko? Indien enige van die volgende op jou van toepassing is, het jy ŉ verhoogde risiko om osteoporose op te doen: Let wel: Hierdie is slegs sommige van die faktore wat dui op ŉ risiko vir osteoporose. Gesels gerus met jou geneesheer indien jy onseker is, of besoek die Nasionale Osteoporosestigting se webwerf en voltooi die selftoets-vraelys. Bette Calman, bekende joga-voorstander Wonder jy? Vind só uit Indien jy vermoed dat jy ŉ verhoogde risiko het om osteoporose te ontwikkel, of vermoed dat jy reeds die siekte onder lede het, is die eerste stap om ŉ afspraak te maak by jou geneesheer. Sy sal eerstens na die kliniese risikofaktore kyk, soos jou leefstyl, medikasie, ouderdom, familiegeskiedenis ensovoorts. Die volgende stap is ŉ beendigtheidstoets – verskeie tegnieke hiervoor is beskikbaar, en jou geneesheer sal jou leiding gee oor die beste roete om te volg. Voorkoming en natuurlike behandeling Die slegte nuus is dat osteoporose nie geneesbaar is nie. Die goeie nuus is egter dat daar heelwat is wat jy van jongs af kan doen om osteoporose te voorkom of, indien jy reeds daarmee gediagnoseer is, jou liggaam te help in sy stryd teen die siekte. Die kort en die lank hiervan is ŉ gesonde leefstyl wat op drie pilare berus: eet gebalanseerd, kry voldoende oefening, en raak ontslae van slegte gewoontes soos rook en oormatige alkoholgebruik. ŉ Gebalanseerde dieet wat voldoende kalorieë, minerale en vitamiene, spesifiek kalsium en vitamien D bevat, is noodsaaklik vir gesonde bene. Argieffoto (Foto: couleur, Pixabay) Kalsium Kalsium is een van die belangrikste boustene van jou skelet, en is uiters belangrik in die voorkoming van osteoporose. Voldoende kalsiumvlakke in die bloed is noodsaaklik vir die effektiewe funksionering van jou senuwees en spiere. Jou bloed kry dié kalsium uit jou bene, wat dien as ŉ reservoir vir die kalsium wat die res van jou liggaam nodig het. Met ouderdom verander die hoeveelheid kalsium wat jou liggaam nodig het. Terselfdertyd neem jou liggaam se vermoë om kalsium te absorbeer en te stoor, af met ouderdom. Om dié rede het ouer mense hoër dosisse kalsiumaanvullings nodig as jongmense om osteoporose te voorkom of, indien jy reeds osteoporose het, te bestuur. In die “ou dae” het Suid-Afrikaners se dieet dikwels ŉ glas melk saam met elke ete ingesluit. In die meeste Westerse samelewings is mense deesdae egter versigtig hiervoor, om verskeie redes: mense hou nie van skoon melk nie, hulle is skrikkerig vir die kalorieë in melk (hoewel laevetmelk effens meer kalsium bevat as volroommelk), of hulle is laktose-intolerant of allergies vir suiwelprodukte. As gevolg hiervan bevat ons normale dieet meestal nie genoeg kalsium vir gesonde bene nie. ŉ Kalsiumaanvulling is dus noodsaaklik. Goeie bronne van kalsium sluit in suiwelprodukte (soos melk, joghurt, kaas en botter), groen groentes (soos broccoli en spinasie), geblikte vis met sagte, eetbare bene (die kalsium is opgesluit in dié bene) (soos salm, sardiens en pilchards), en neute (veral amandels en Brasiliaanse neute). Argieffoto (Foto: pexels, Pixabay) Vitamien D Vitamien D help jou liggaam met die absorpsie van kalsium uit kalsiumryke voedsel. Dit word in die vel vervaardig wanneer die vel aan ultravioletlig (soos dié in sonlig) blootgestel word, maar dit kan ook uit kos en aanvullings soos olierige vissoorte (byvoorbeeld salm, sardiens en makriel), eiers en lewer verkry word. Minstens 20 minute sonligblootstelling per dag (voor 11:00 en na 14:00) sonder sonskerm en met ontblote arms is voldoende om vitamien D te vervaardig. ŉ Ouer persoon behoort ŉ vitamien D-inname van minstens 800 IU per dag te hê. Argieffoto Oefening Oefening is noodsaaklik vir gesonde bene ongeag jou ouderdom – dis die enigste fisiologiese manier waarop beenvorming gestimuleer kan word. Dis nooit te laat om te begin met ŉ oefenprogram om jou bene gesond te hou nie, selfs indien jou risiko om die siekte te ontwikkel groot is, of indien jy reeds gediagnoseer is. Oefening versterk jou bene en spiere, en kan dus help om te keer dat jy val en beenfrakture opdoen. Oefening help ook om jou balans, koördinasie en soepelheid te verbeter. Enige weerstandsoefening (waar jy teen die weerstand van jou eie liggaamsgewig, óf weerstand gebied deur oefenapparaat of -gewigte oefen) is goed vir beenvorming. Vinnig stap, trappe klim, draf of dans is dus beter as swem of fietsry, hoewel enige oefening beter is as geen oefening, veral as jy lank nie geoefen het nie. Begin met ŉ stewige 45 minute-stappie drie keer per week. Maak seker dat jy goeie oefenskoene dra wat jou liggaamsgewig ondersteun. Ekstra oefeninge wat jou postuur en maag-, rug- en kernspiere versterk is ook belangrik. Tabak en alkohol het ŉ baie negatiewe effek op beenweefsel. Die misbruik van sekere soorte medikasie en dwelms het dieselfde effek. As jy ernstig is oor jou gesondheid en osteoporose ten alle koste wil voorkom, vermy rook, alkohol en die misbruik van ander chemiese middels. Medikasie en aanvullings Daar is verskeie tipes behandeling vir osteoporose op die mark. Jou behandelende geneesheer sal saam met jou besluit watter tipe behandeling vir jou die beste is, op grond van jou ouderdom, geslag, hoe gevorderd die osteoporose is en wat jou persoonlike voorkeure vir die inname van medikasie is. Dis belangrik dat jy jou geneesheer se voorgeskrewe behandelingsplan getrou volg. Die tipe medikasie wat voorgeskryf word vir die behandeling van osteoporose kan in twee klasse verdeel word: middels wat ŉ verlies aan beendigtheid inhibeer (wat dus voorkom dat die been verder “weggevreet”) word, en middels wat nuwe beenvorming stimuleer. Verskeie middels is hiervoor beskikbaar, en jou geneesheer sal jou volledige mediese geskiedenis in gedagte hou wanneer sy vir jou behandeling voorskryf. Hormoonvervangingsterapie (HVT) word soms gebruik waar osteoporose met menopouse gepaard gaan: die vervangende estrogeen en soms ook progesteroon in hormoonvervangingsterapie werk die verlaging van beendigtheid teen. HVT verlaag die risiko van rug- heup- en gewrigfakture as gevolg van osteoporose met tussen 50 en 70%. Dit het boonop ŉ voordelige effek op bloedcholesterol, verlaag die voorkoms van kolonkanker beduidend en kan die vordering van Alzheimersiekte vertraag. Ongelukkig het langtermyn-HVT ook talle nadele. Langtermyn-estrogeenterapie (langer as vyf jaar) verhoog die risiko van borskanker. HVT verhoog ook die voorkoms van diepaartrompose en die risiko van kardiovaskulêre siektes. Korttermyn-newe-effekte van HVT sluit in vaginale bloeding, ongemaklike en vergrote borste en waterretensie. Jou behandelende geneesheer sal dus saam met jou ŉ ingeligte besluit neem oor of HVT iets is wat oorweeg behoort te word in jou spesifieke geval. Mites oor osteoporose Feit: Dis juis omdat bejaardes makliker val dat hulle so maklik heupfrakture opdoen. Bejaardes breek juis maklik ŉ heup omdat hulle so min spierweefsel op die heup oor het. Hulle val dus direk op die femur, wat dan breek. Indien jy in die afgelope jaar meer as drie keer geval het, is jou kanse groter om ŉ fraktuur op te doen. Argieffoto Het jy geweet? Hoeveel kalsium het jy nodig? Sóveel kalsium in jou kaas Wonder jy of jou dieet genoeg kalsium bevat? Só lyk die kalsiuminhoud van voedsel wat ons gereeld inneem: Argieffoto (Foto: monikabaechler, Pixabay) Kalsiumaanvulling of nie? As jy van mening is dat jou inname van kalsium deur jou dieet onvoldoende is, is dit ŉ goeie idee om ŉ kalsiumaanvulling te gebruik. Kalsium kom nie losstaande as ŉ chemiese element voor nie en sal gewoonlik in ŉ aanvulling gekombineer wees met ŉ sout (byvoorbeeld kalsiumkarbonaat). Kalsium moet in klein hoeveelhede deur die loop van die dag geneem word, en saam met etes, aangesien maagsure nodig is om die kalsium en die sout waarmee dit gebind is, van mekaar te skei sodat die kalsium deur die liggaam opgeneem kan word. Moet nooit meer as 500 mg kalsium op ŉ slag neem nie. Kalsiumaanvullings is veilig; die enigste newe-effek wat soms voorkom, is hardlywigheid. Dit kan teengewerk word deur jou vloeistof- en veselinname te verhoog en gereeld te oefen. Hoewel vitamien D noodsaaklik is vir jou liggaam om kalsium effektief op te neem, moet vitamien D-aanvullings slegs onder streng toesig van ŉ geneesheer geneem word, aangesien oormatige inname van vitamien D nierstene kan veroorsaak. Probeer vitamien D verkieslik in natuurlike vorme, soos hierbo bespreek, inneem. * Hierdie artikel het oorspronklik in Medihelp se Élan-tydskrif vir lede verskyn en word met vergunning op Maroela Media geherpubliseer.