Dibjalo tšohle di hloka meetse go gola mme ntlha ye bohlokwahlokwa tšweletšong ya dibjalo mašemong ao a sa nošetšwego ke go hwetšagala ga monola wo o lekanego lebakeng la go gola ga tšona - ntlha ye e ama le korong ya gago.
Go tloga ka kgwedi ye kgatišo ya Pula/Imvula ye e bolelago ka korong e tlo romelwa go babadi bohle, e sego fela go Basotho ba Freistata. Re swanetše go gopola gore Kapa-Bodikela e na le klimate ya Mediterranean (Watlelegare), seo se rago gore felo fao pula e na marega, e lego sehla sa go tšweletša korong. Pabalelo ya monola ga e bohlokwa go batšweletši ba Kapa-Bohlabela go swana le ka moo e lego bohlokwa go batšweletši ba mafelo a mangwe mono Afrika-Borwa, mo re swanetšego go babalela meetse a pula ye e nago selemo gore dibjalo di kgone go mela ka ona marega mola go omile.
Tšweletšo ya dibjalo e nyaka monola mmung. Dibjalo tše di fapafapanago ga di hloke monola ka go lekana mme taba ye e swanetše go elwa hloko pele ga ge motšweletši a kgetha mohuta wa dibjalo tše a nyakago go di bjala. Monola o nyakega gape go nolofatša tlhahlamollo ya mašaledi a dibjalo tša sehla se se fetilego go oketša podišwa mmung, yeo e lego phepo ya dibjalo.
O ka be o se wa ba wa phetha ge eba o tlo bjala korong goba aowa; sephetho sa gago se tlo theiwa godimo ga poelo (profitability) ya tšweletšo ya korong le ge e ka ba peakanyo ya tirišonaga ya lebakatelele. Batšweletši ba bantši ba phethile go bjala dibjalo tše di itšego ka lenaneo le le itšego la phetošopšalo, ntle le go šetša go fetogafetoga (fluctuation) ga thekišo ya tšona lebakengkopana. Ge o bjala korong ngwaga le ngwaga o kgonthiša gore o na le puno ge mabaka e le a mabotse le gore o na le korong ya go rekiša ge thekišo e le ya godimo (le ge go le bjalo, ka lehlakoreng le lengwe o tla ba le korong le ngwageng wo mobe mme wa swanela go amogela thekišo ya fase).
Go bohlokwa gore o leke go kgonthiša gore dibjalo tša gago di kgona go hwetša monola wo o nyakegago mmung lebakeng lohle la go gola ga tšona. Mehuta yohle ya mmu e kgona go boloka meetse, eupša ye mengwe e phala ye mengwe ka bokgoni bja go boloka monola. Mabu a mohuta wa sehlaba ga a kgone go boloka meetse gabotse ka ge meetse a gamolega gabonolo ka go sobelela fase, ge e se gore go na le llaga ye e sa tsenelelwego (go swana le ya leswika goba letsopa) yeo e ka šitišago meetse go lahlega. Mabu ao a akaretšago dillaga tše di sa tsenelelwego botebong bjo bo sego ka fase ga 600 mm go ya go 1 m, ke ona a swanelago pabalelo ya monola le tšweletšo ya dibjalo ngwaga le ngwaga. Mabu a mantši kua Freistata-Bohlabela ke a mohuta wo; ke ka fao a swanelago tšweletšo ya korong ya marega gabotse, le ge e le lefelo la fao pula e nago selemo.
Ge o se na mahlatse a go kgona go nošetša mašemo a gago o tla swanela go tshepa pula go tsenya monola mmung. Bokagodimo bjo bo lemolotšwego bo kgontšha pula go tsenela mmung. Re holofela gore o šetše o lemogile ka moo meetse a tšhabago ge a ela bokagodimong bjo bothata. Khupetšo (mulch) yeo e dutšego godimo ga mmu le yona e thuša meetse go tsenela; go feta fao e fokotša maatla a marothodi a pula mme e fa meetse sebaka sa go tsenela mmung.
Meetse a bolokwa dibakaneng tša gare ga dikarolwanammu (soil particles). Mehuta ye megolo ya mmu ke sehlaba, seloko le letsopa, mme mohuta wo mongwe le wo mongwe o kgona go boloka bokaakang bjo bo fapanago bja meetse. Palogare ya monola woo o ka bolokwago ke mehuta ye e boletšwego ya mmu, ke 25 mm malebana le mmu wa 150 mm. (Mmu wo o kgontšhago medu go tsenelela go fihla botebong bja 1 m, o ka boloka pula ya 180 mm). Bokaakang bja monola wo o ka bolokwago mmung bo sepelelana le mohuta wa mmu, maemo a popegommu, mokgwa wa go lema le botebo bja mmu.
Monola mmung o ka lahlega ka baka la kedišo (radiation) ya letšatši (bokagodimo bja mmu bo a ruthufala mme se se oketša moyafalo); tiro ya kapilari ya mmu (ke go re tshepelo ya monola gare ga dikarolwanammu), go rotogela bokagodimong bja mmu moo monola o moyafalago wa tsena atmosfereng; le ka baka la phufulelo ya mengwang goba dimela dife le dife tšeo di ka gopolwago go ba mengwang tšhemong. (Ntlha ya mafelelo ke le lengwe la mabaka a magolo a go lahlega ga monola mmung.
Na monola re ka o babalela bjang bokaone?
Kgonthiša gore pula ye e nago e kgona go tsenelela mmung ka go ela hloko gore bokagodimo bo dule bo le maemong a a nyakegago. Legogo le lethata bokagodimong bja mmu le bopa lepheko mme meetse a pula ye e latelago a a tšhaba bakeng sa go tsenelela mmung.
Tlogela mašaledi a mantši ka moo go kgonegago a dibjalo tše di bunnwego go fokotša khuetšo ya marothodi a pula bokagodimong bja mmu le go šitiša popego ya legogo. Gopola gore go ya ka tlhahlamollo le go bola ga mašaledi, dibjalo tše mpsha di ka hloka menontšha ye mengwe gape ya naetrotšene ka baka la go tšwelela ka go nanya ga phepo yeo e sa dutšego mašaleding.
Pšhatla legogo leo le ka bego le bopegile godimo ga mmu morago ga dipula tše di nelego ka maatla. Legogo ga le šitiše fela pula ye e tlogo latela go tsenelela, eupša le nolofatša le tiro ya kapilari yeo e omišago mmu.
Fediša mengwang gore mašemo a dule a hlwekile lebaka lohle gare ga puno ye e fetilego le pšalo ya dibjalo tše mpsha.
Khupetšo ya lerole bokagodimong bja mmu e šoma bjalo ka lepheko leo le šitišago tiro ya kapilari yeo e gapago monola wo o lego mmung ya o rotošetša atmosfereng. Le ge khupetšo e mona kedišo ya letšatši, moyafalo e a direga, eupša ganyane fela karolong ya 5 cm ya ka godimo ya khupetšo ya lerole.
Khupetšo e ka ba mašaledi a dibjalo (ka kakaretšo) goba e ka ba lerole leo le swanetšego go laolwa lebakeng lohle la tatšo (fallow period) ka go lema tšhemo semotšhene (mechanical tillage).
Dintlha tše dingwe tša tšweletšo ya dibjalo di bohlokwa kudu malebana le katlego. O swanetše go babalela monola wo montši ka moo go kgonegago le go fediša mengwang ka mehla. Tlhokego ya monola ke ye nngwe ya dintlha tše di ka šitišago tšweletšo ya dibjalo kudu.