Kleurblindheid: oorsake, toetsing, kans op herstel
Die term kleurblindheid beskryf verskillende vorme van oorgeërfde of verworwe tekort aan kleurvisie. Afhangend van die tipe kleurblindheid, word geaffekteerde persone nie enige kleure (Achromasie) gesien nie, of hulle sien nie sekere kleure nie (Dichromasie). Ontdek alles wat belangrik is rakende die oorsake, diagnose en behandeling van kleurblindheid hier.
'N Persoon wat alle kleure kan waarneem, het drie seltipes in die retina van sy oë, die sogenaamde keëlselle of, in kort, keëls. Die eerste seltipe reageer spesifiek op rooi lig, die tweede op groen, die derde op blou lig. Kenners noem kleurverslaafdes dus as sogenaamde trichromate, dus mense wat drie (Griekse "tri") kleure (Grieks "chroma") kan sien.
As een, twee of selfs drie keelselle nie funksioneer nie, is daar 'n kleurblindheid: die kleurvisie is óf beperk óf een is heeltemal kleurblind. Die defekte kan geneties wees of in die loop van die lewe verkry word. Tipies van die inherente kleurblindheid is dat beide oë altyd aangetas is. By die verworwe kleurblindheid kan slegs een oog aangetas word.
Kleurblindheid is een van die kleurvisie-afwykings van die oog. Afhangend van die aantal gebrekkige Zapfenzelltypen, word die siekte in drie subvorms onderverdeel: dichromatika (twee funksionerende keeltipes), monochromatiteit ('n funksionerende keëlvorm) en Achromasie (geen funksionele keëls nie).
Dikwels word swak sig vir 'n spesifieke kleur, soos rooi-groen sigswakheid, verkeerd beskou as ware kleurblindheid. Maar in die rooi-groen visuele swakheid werk al drie die Zapfenzellen, maar een daarvan is nie perfek nie. As die groen keël nie goed werk nie (deuteranomalie), sal diegene wat geraak word, probleme ondervind om groen te sien en dit van rooi te onderskei. As die rooi keël nie na behore funksioneer nie (protanomalie), word rooi minder goed waargeneem en kan dit skaars van groen onderskei word. Albei vorme staan ​​bekend as rooi-groen sig. In die geval van blou-swakheid (tritanomalie) werk die blou keëls beperk, sodat die sensasie van blou verminder word en dit skaars van geel kan onderskei.
Kleurvisie is beperk in al hierdie vorme van kleurvisie, maar minder as in kleurblindheid. Die kleurverlies van visie is ook een van die kleurvisie-afwykings en word abnormale trichromatose genoem.
Kyk – 'n baie ingewikkelde proses
Die sienproses is 'n baie ingewikkelde sensoriese krag van die menslike oog, waardeur die mens etlike miljoene kleure kan onderskei en teen skemer kan sien. Die beginpunt vir hierdie enorme prestasie is twee verskillende ligsensitiewe seltipes van die retina van die oog: die stamselle, wat ons in staat stel om skemeraansig te geniet, sowel as keelselle vir die uitgebreide kleurvisie.
Die keëlselle is hoofsaaklik in die Sehgrube geleë, die plek vir die skerpste visie. Afhangend van watter kleur en dus die golflengte van die lig wat u kan waarneem, onderskei ons:
Blou keël selle (B-pen of S-keël vir "kort", dws kortgolflig)
Groen pen selle (G-pen of M-pen vir "medium", dws mediumgolflig)
Rooi keëls (R-keëls of L-keëls vir 'lang', dws langgolflig)
Die ligstimulasies wat deur die keël- en stamselle waargeneem word, word via die optiese senuwee na die brein oorgedra. Daar word dit gesorteer, vergelyk en geïnterpreteer, sodat ons die onderskeie kleur kan waarneem. Ons brein kan ongeveer 200 kleurtone, ongeveer 26 versadigingstone en ongeveer 500 helderheidsvlakke onderskei. Dit lei tot 'n paar miljoen skakerings wat die mens kan waarneem.
Twee kleureorieë verklaar kleurvisie
Daar is twee aanneemlike kleureorieë oor kleurvisie. Hulle probeer verduidelik hoe die brein daarin slaag om die hele spektrum kleure waarneembaar te maak van die drie kleure rooi, groen en blou.
Volgens Young-Helmholtz-teorie kan alle kleure van die drie basiese kleure rooi, groen en blou gemeng en gegenereer word. Die sogenaamde teenkleurteorie deur Karl Ewald Konstantin Hering (1834-1918) verwys na die verskynsel van gekleurde nabeelde: as 'n mens lank genoeg kyk, byvoorbeeld na 'n rooi sirkel en dan op 'n wit oppervlak, dan sien 'n mens 'n sirkel in die teenoorgestelde kleur groen. Op hierdie manier kan die kleure en ook swart en wit in pare gerangskik word: rooi-groen, geelblou, swart-wit. In Kries Zone Theory word die twee teorieë uiteindelik saamgevat.
Farbenblind – Watter vorms is daar?
Die kleurblindheid kan in 'n aantal vorms verdeel word, afhangende van die aantal en tipe nie-funksionerende keelselle.
As een van die drie penne nie werk nie, word dit genoem dichromatiese visie of dichromatopsia, Geraak is dan blind vir 'n kleur. Afhangend van watter pentipe foutief is, verdeel jy die dichromatopsia entsprechendin:
Rooi-blindheid, protanopia (kleurblind vir rooi); Rooi speld is gebreek
Groenblindheid, deuteranopie (kleurblindes vir groen); Groen pen is gebreek
Blougeel, tritanopia (kleurblind vir blou); Blou pen is gebreek
wanneer achromatiese visie (of Achromasie = Achromatopsia), al drie soorte pen is defektief. Beïnvloed is heeltemal kleurblind en kan slegs ongeveer 500 verskillende lig-donker vlakke onderskei. Aangesien slegs die stamselle vir skemervisie by hierdie kleurblinde persone teenwoordig is, word die siekte ook 'n monochromatiese staaf genoem. Die Achromasie kan volledig of onvolledig wees. In die onvolledige vorm is 'n res van kleurvisie moontlik.
Mense met een Blue Tang monochromasy – Rooi en groen keëls ontbreek – sien hul wêreld soos achromate in ligte en donker skakerings, hoewel hulle nog steeds 'n sekere liggewig is vir die blou kleur. Hulle ontbreek die rooi en groen keëlselle.
Die simptome van kleurblindheid hang af van watter en hoeveel van die drie keelselle nie meer funksioneer nie. Dit maak ook saak of kleurblindheid aangebore of verworwe is.
Aangebore of verworwe kleurblindheid?
As die kleurblindheid geneties bepaal word, kom dit al voor na geboorte of in die kinderskoene. Besorgde persone is altyd kleurblind aan albei oë en in die verdere verloop verbeter of vererger die simptome nie. In teenstelling hiermee kan verworwe kleurblindheid moontlike gesigstoornisse vererger, soos laer visuele skerpte of verhoogde fotosensitiwiteit met verloop van tyd.
Die verskille in die persepsie van die kleure hang af van watter sel van die retina nie werk nie. Daar is dus mense wat aangetas is met 'n defekte Zapfenzelle (dikromate), sommige met twee defekte Zapfenzellen (monochromate) en ander selfs met drie wat nie meer funksioneer nie.
Dichromiteit: kleurblind met 'n gebreekte pen
Dichromate het 'n defekte rooi, groen of blou keël, dit wil sê net twee van die drie keelselle werk behoorlik. Hierdie vorm van kleurblindheid kan ook verkry word. Dan hoef albei oë nie siek te wees nie, dit wil sê, sommige lyers is kleurblind net in een oog.
Rooiblindes (Protanope): Rooi-blindings het nie die keëls vir die langgolf-ligreeks nie, dit wil sê vir rooi. Daarom kan mense wat aangetas is, alle kleure in die rooi gebied slegter onderskei en hulle verwar rooi en groen, rooi met geel, bruin en groen. Hierdie vorm moet nie verwar word met die rooi-groen swakheid nie.
Groenblind (Deuteranope): Groenblinding ontbreek die pen vir die mediumgolf-ligreeks, dus die groen. Groen en rooi kan dus moeilik onderskei word. Die probleme is soortgelyk aan dié van rooi-blindheid. Hierdie vorm moet nie verwar word met die rooi-groen swakheid nie.
Blaublind (Tritanope): Blindheidsblindheid kom minder gereeld voor as rooi of groen kleurblindheid. Diegene wat geraak word, kan nie blou sien nie en het ook probleme om geel te herken. Daarbenewens ly die lyers aan 'n sterk verminderde gesigskerpte, aangesien die blou keëls baie laer op die retina is as die blou of rooi keëls.
Monochromatiteit: kleurblindheid met twee gebreekte penne
Bluegill monochromatisme is 'n seldsame vorm van kleurblindheid. Diegene wat geraak word, ontbreek die rooi en groen keëls. Hulle sien slegs ligte donker skakerings, hoewel hulle nog 'n bietjie sigbaar is vir die kleur blou. Hulle is ook sensitief vir lig, sien in die algemeen armer, is meestal kortsigtig en het 'n onwillekeurige bewing (nystagmus).
Achromasie: Kleurblind met drie gebreekte keëls
In Achromasie werk nie een van die drie penne nie. Diegene wat geraak word, sien glad nie meer kleure nie, hulle sien hul omgewing slegs in ligte en donker kleure. Achromate lyk ook baie swakker, is uiters sensitief vir lig (fotofobie) en hul oë kan onbeheerbaar heen en weer beweeg (nystagmus).
Daar is 'n ander vorm van achromatisme, die sogenaamde gedeeltelike achromatisme. Geaffekteerde persone sien selfs klein oorblyfsels van kleure op en sien iets skerper in die geheel as mense met volledige achromatisme.
Kleurblindheid: oorsake en risikofaktore
Kleurblindheid kan in die loop van die lewe aangebore of verwerf word.
Die mees algemene kleurvisie-afwykings is oorerflik, wat geneties bepaal word. Die siekte kom dan na die geboorte in die kinderskoene voor en beïnvloed altyd beide oë. Daar is 'n aantal gene bekend wat in die geval van 'n defek die verskillende vorme van kleurblindheid oplewer.
Ongeveer agt persent van alle mans het 'n aangebore kleurafwyking, terwyl slegs ongeveer 0,5 persent van vroue kleurblind of kleurgestremd is. Die verskil is in die gene: Die meeste gene wat verantwoordelik is vir kleurblindheid of kleurvisie-swakheid is op chromosoom X. Mans van hierdie chromosoom het slegs een, maar vroue het twee. Dit beteken dat indien 'n geen op een van die X-chromosome defektief is, dit gewoonlik by vroue deur dieselfde geen op die tweede X-chromomeom gekompenseer kan word, indien dit normaal is. Die siekte, dus die kleurblindheid, kom dan nie voor nie. Vroue word slegs aangetas as die ooreenstemmende geen op beide X-chromosome gebrekkig is.
Die Achromasie, dit wil sê die volledige kleurblindheid, en die Blauzapfen-monochromatika is baie skaars: Achromasie ly aan ongeveer een uit 30.000 mense, in eenblou-monokromatisme een van 100.000. Die frekwensie van blou niere word gegee as 1: 1.000-65.000. Groenblindheid kom voor by mans teen ongeveer 1,3 persent, by vroue met ongeveer 0,02 persent, rooi-oog-rooiheid by mans op 1,0 persent, by vroue met 0,02 persent.
In teenstelling met aangebore kleurblindheid, kan verworwe kleurblindheid op beide oë en slegs in een oog voorkom. Dit beïnvloed mans en vrouens ewe veel. Moontlike snellers is byvoorbeeld:
Netvlies siektes (soos makulêre degenerasie, diabetiese retinopatie)
Siektes in die visuele baan (soos optiese senuweebetrekking, optiese senuwee atrofie)
Siektes van die oë (soos grys of groen ster)
Vergiftiging met dwelms (soos slaappille) of gifstowwe in die omgewing kan ook kleurblindheid veroorsaak.
Kleurblindheid: ondersoeke en diagnose
Dikwels word 'n aangebore kleurblindheid slegs opgemerk as familielede of vriende berig oor 'n ander kleurpersepsie. As u vermoed dat kleurblindes is, moet u u oogarts raadpleeg. Eerstens sal hy u uitvra oor u gesondheidstatus en moontlike (voor-) siektes. Hy sal ook vrae vra wat hom sal help om die moontlike aard van kleurblindheid te verklein:
Is 'n familielid kleurblind?
Het die styl van 'n tamatie dieselfde kleur as die tamatie self?
Wanneer voel dit vir u asof u nie rooi van groen kan onderskei nie?
Het u sig die laaste paar maande of jare aansienlik afgeneem?
Sien u nog alle kleure in een van die twee oë of is beide oë blind?
Kleurblind? Toets met die Ishihara-tablet
Om 'n kleurblindheid te bepaal, gebruik die oogarts sogenaamde pseudoisochromatische planke. Die Ishihara-tablet wat die wêreld die meeste gebruik word, is vernoem na sy Japanse uitvinder.
Pseudoisochromatiese leisteen bestaan ​​uit baie klein sirkels en toon getalle of lyne. Die agtergrondkleure en die kleure van die figuur verskil slegs in kleur, maar nie die helderheid en versadiging nie. Daarom kan slegs 'n gesonde kleur siener die figure sien, nie 'n kleurblind nie. Met ongeveer 38 plate word albei oë of slegs een oog ondersoek vanaf 'n afstand van ongeveer 75 sentimeter. As die syfer nie binne die eerste drie sekondes herken word nie, is die resultaat 'onwaar' of 'onveilig'. Uit die aantal vals of onveilige antwoorde kan dit dan getuig van 'n rooi-groen fout.
Ishihara-tablette help egter nie om blougeel versteurings op te spoor nie. Hiervoor word sogenaamde Velhagen-Stiling-panele gebruik of sekere toetse toegepas (standaard Pseudoisochromatic-Plates-Test, Richmond-HRR-Test, Cambridge-Color-Test).
Vir kinders vanaf drie jaar is die Color Vision Testing Made Easy-toets (CVTME-toets) geskik. Die verskil aan die genoemde panele lê slegs in die feit dat as simbole eenvoudige simbole soos sirkels, sterre, vierkante of honde uitgebeeld word.
Verder is daar kleurtoetse soos die Farnsworth D15-toets, waarin hoede of skyfies van verskillende kleure gesorteer moet word.
Kleurblind? Toetsmetodes van 'n ander soort
Die anomaloskoop is 'n oogkundige ondersoekapparaat om kleurblindheid op te spoor. Die pasiënt moet deur 'n buis op 'n halwe sirkel kyk. Die helftes van die sirkel het verskillende kleure. Die pasiënt kan draaiwiele gebruik om die kleure en die intensiteit daarvan te pas. 'N Gesonde sig kan ooreenstem met kleur en intensiteit; 'n kleurblindheid slaag slegs om die intensiteit aan te pas.
Met behulp van die elektroretinogram (ERG) kan oogheelkundiges die funksie van die retina bepaal deur die elektriese aktiwiteit van die stam- en keelselle te meet.
Om die aangebore kleurblindheid met alle sekerheid te bepaal, word genetiese toetse gebruik. Op hierdie manier kan mutante gene wat vir die siekte verantwoordelik is, opgespoor word.
Daar is tans geen terapie vir kleurblindheid nie. Wat die aangebore vorm betref, hoop wetenskaplikes tans toenemend op genterapie. In diere-eksperimente is daar reeds belowende resultate op hierdie gebied behaal. Die navorsers hoop dus dat hulle in die nabye toekoms gentherapie-studies kan onderneem by mense met aangebore kleurblindheid.
Kleurblindheid: siekteverloop en prognose
Die verloop van die siekte van aangebore kleurblindheid verander nie in die loop van die lewe nie, terwyl dit in die verworwe kleurblindheid 'n verswakking van die gesigskerpte is moontlik.