PressReader - Sarie: 2017-10-01 - Jy hét ’n wit­brood­jie
Jy hét ’n wit­brood­jie
Er­ken dit maar, een van jou sprui­te laat jou oë meer blink. Stu­dies be­aam dit. En dis nie die ein­de van die wê­reld nie
“Ek­het nie ’n guns­te­ling nie.”
Nè? Al­le ou­ers sê so. Maar hul­le hét. En jy óók. Vra maar jou kin­ders. Húl­le sal die ge­salf­de een gou uit­wys.
Die goue kind kan die oud­ste wees, of die jong­ste. Die ster­ke, of die sen­si­tie­we een. Die een wat na jou aard, of na jou lyk. Nie dat Ma en Pa die­self­de guns­te­ling het nie – ge­woon­lik het hul­le nie.
Die ku­ber­ruim is vol sto­ries van vol­was­se­nes wat wéét hul­le was nie die uit­ver­ko­re­ne nie. “Ek was oor­tuig my ma haat my,” skryf Dai­sy Bar­rin­ger op haar blog The F­ris­ky (www.the­fris­ky. com). “Sy wou die per­fek­te dog­ter hê, die een wat haar hand vas­hou, val­le­tjie­rok­kies dra en haar aan­bid. En toe kry sy my.” Teen­oor haar slim, goed­ge­ma­nier­de broer, wat in s­port uit­ge­blink het. Hý het nooit ’n voet ver­keerd ge­sit nie. Sý het vroeg met dwelms eks­pe­ri­men­teer. WIE, EK? So­wat 95% van ou­ers het ’n guns­te­ling. En die an­der 5% jok, sê Jef­frey Klu­ger, se­ni­or skry­wer by die tyd­skrif TIME, in sy boek The Si­bling Ef­fect: W­hat Bonds A­mong Brot­hers and Sis­ters Re­veal A­bout Us (Ri­ver­he­ad Har­d­co­ver, 2011).
Hy sê dit we­lis­waar tong in die kies, maar dis nie ver van die kol af nie.
Die web­tuis­te pa­ren­ting.com lys dit as een van sy “Top Ten Mom Con­fes­si­ons”. En dr. El­len Lib­by, skry­wer van The Fa­vo­ri­te C­hild (Pro­met­he­us Books, 2010), sê op ’n Huf­fing­ton Post- blog jy kry dit in el­ke ge­sin.
So­wat 70% van ma’s kan ’n kind
uit­wys teen­oor wie hul­le meer po­si­tief voel, het prof. Karl Andrew Pil­le­mer van die A­me­ri­kaan­se Cor­nel­l­u­ni­ver­si­teit in stu­dies be­vind.
Dit kan op ver­skil­len­de ma­nie­re ge­wys word: Jy kan by­voor­beeld vir een kind spe­si­a­le ge­sken­ke of aan­dag gee, sê F­red S­chou­wink, op­voed­kun­di­ge siel­kun­di­ge van Bed­ford­view, Jo­han­nes­burg. Of hy kry min­der dis­si­pli­ne of on­aan­ge­na­me ver­ant­woor­de­lik­he­de.
Pa’s is meer ge­neig om dog­ters te be­voor­deel, vol­gens prof. Pil­le­mer. Ma’s ook, as daar ’n seun en ’n dog­ter is. Maar dis ge­ba­seer op A­me­ri­kaan­se na­vor­sing – in se­ke­re kul­tu­re word seuns voor­ge­trek, sê F­red. “SuidA­fri­kaan­se na­vor­sing rond­om voor­trek­ke­ry is skaars. Ek dink eg­ter in A­fri­kaan­se ge­sin­ne is dit dik­wels seuns, om­dat ons steeds sterk pa­tri­ar­ga­le waar­des het.”
Daar is dus nie vas­te re­ëls nie. Dit gaan ook nie al­tyd oor ge­boor­te-or­de en ge­slag nie.
Jy kan dalk jou “mak­li­ke” kind voor­trek. En die “moei­li­ke” een voel dan hy word af­ge­skeep, sê dr. E­li­z­ma van der Smit, kli­nie­se siel­kun­di­ge van K­lerks­dorp. “’n Ou­er wil nie al­tyd suk­kel of voel hy loop op ei­ers na­by ’n kind nie.”
In die ge­wil­de Tv-reeks T­his is Us, wat van­jaar 10 Em­my-be­noe­mings* ge­kry het, is dit juis Ke­vin, die “mak­li­ke” een, wat voel hy word mis­ge­kyk. Teen­oor sy oor­ge­wig sus­sie, Ka­te, en aan­ge­no­me swart boe­tie, Ran­dall. Voor­keu­re en af­ke­re het dik­wels baie met per­soon­lik­heid s ti­pe sen tem­pe­ra­ment te doen, re­ken F­red. “Die mees­te ou­ers is lief vir hul kin­ders en sal hul le­we vir hul­le gee. Dis nie­te­min al­ge­meen dat jy be­ter met ’n kind oor die weg kom wie se tem­pe­ra­ment en per­soon­lik­heid die­self­de as jou­ne is. Se­ke­re kin­ders se tem­pe­ra­ment kan lyn­reg met jou­ne bots. Die ge­volg is dik­wels kon­flik en ’n mag­stryd wat jul ver­hou­ding kan be­moei­lik.” GEEN WENNER Die wit­brood­jie ont­wik­kel ’n goeie self­beeld en ’n ge­voel van “ek kan e­nig­iets reg­kry”, wat na­tuur­lik deu­re vir jou oop­maak, sê dr. Van der Smit. Maar dit kan baie moei­lik wees om aan al die hoë ver­wag­tin­ge te vol­doen. Jou broers en sus­ters wed­y­wer boon­op ge­du­rig met jou, en is soms o­pen­lik vy­an­dig.
Jy kan soms suk­kel om in die har­de groot­mens­wê­reld aan te pas. Dit moei­lik vind om jou­self in die werks­om­ge­wing te be­wys. Jou vel is dalk dun en kri­tiek kwets jou mak­lik. Jy kan ver­wag om in die le­we al­tyd jou sin te kry. En met in­tie­me ver­hou­dings suk­kel, aan­ge­sien jou maat jou nooit so lief kan hê soos
Dis al­ge­meen dat jy be­ter met ’n kind oor die weg kom wie se tem­pe­ra­ment en per­soon­lik­heid die­self­de as jou­ne is F­red S­chou­wink
wat jy ge­woond is of ver­wag nie, sê sy.
Die nie-wit­brood­jie: Jou self­beeld word ge­knou en jy kan jou le­we lank na er­ken­ning smag. Dis dik­wels moei­lik om as vol­was­se­ne in­tie­me ver­hou­dings te hê son­der ’n vrees vir te­leur­stel­ling of ver­wer­ping, sê dr. Van der Smit.
Jou vrees vir ver­wer­ping kan aan­lei­ding gee tot nag­mer­ries, fo­bies en per­fek­si­o­nis­me, wei F­red uit. Jy kan fi­sie­ke simp­to­me hê, soos kop­seer en maag­pyn, en selfs al­ler­gieë en as­ma. Jou be­geer­te om per­fek te wees kan in a­do­les­sen­sie tot angs lei, wat a­no­rek­sie, bu­li­mie en oor­eet (o­be­si­teit) kan ver­oor­saak.
As nie-guns­te­ling kan jy dik­wels aan die ont­vang­kant van jou ou­ers se woe­de wees. Jy soek dus er­ken­ning en aan­vaar­ding bui­te die huis en is as tie­ner meer kwes­baar vir groeps­druk.
Dit kan ook erns­ti­ge ge­vol­ge vir jou gees­tes­ge­sond­heid hê (jy kan aan de­pres­sie ly), sê hy. Dit be­gin dik­wels in jou kin­der­ja­re as ek­stre­me sku­heid ( shy­ness). En jy kan so­si­aal ont­trek.
Die po­si­tie­we kant is, om­dat jy nie pro­beer om jou ou­ers heel­tyd te be­haag nie, is jy vry­er om jou eie per­soon­lik­heid te ont­wik­kel en jou eie koers te kies, sê dr. Van der Smit. EK HÉT ’N GUNS­TE­LING, WAT NOU? Wees eer­lik en er­ken dit – maar net aan jou­self, sê F­red. Be­spreek dit met jou we­der­helf vir be­ter in­sig hoe­kom dit so is. Dit kan jou meer be­wus maak van jou ge­drag teen­oor die be­trok­ke kind. En al durf jy dit nooit ooit met jou kind be­spreek nie, moet jy tog em­pa­tie hê as die nie-guns­te­ling dit ag­ter­kom – en soms af­ge­skeep voel.
Troos jou­self, jou voor­keur vir ’n se­ke­re kind is ge­woon­lik on­be­wus­te­lik, nie doel­be­wus nie. Jy wil nie ’n guns­te­ling hê nie, dit ge­beur net, vol­gens die tyd­skrif P­sy­cho­lo­gy To­day.
Maar moe­nie daar­aan toe­gee om ’n se­ke­re kind voor te trek nie. Dr. Pil­le­mer het on­der­hou­de met hon­der­de be­jaar­des ge­voer. He­rin­ne­rin­ge aan ’n ou­er wat ’n an­der kind be­voor­deel het, het hul­le steeds ná al die ja­re e­mo­si­o­neel diep ge­raak.
Wat jy vir jou kind vóél (meer of min­der toe­ge­neent­heid), maak nie so­veel saak as wat jy daar­om­trent dóén nie. Werk een­vou­dig har­der aan jou moei­li­ker ver­hou­ding, sê dr. Van der Smit.