Die ondebatteerbare Verwoerd en ander taboesJames Kemp is die hoofredakteur van Pretoria FM se Klankkoerant. Foto: Reint Dykema/AfriForum. AfriForum se dokumentêr oor eiendomsreg in Suid-Afrika, Disrupted Land, het vir ’n tamaai oproer gesorg. Ongelukkig handel die debat oor die twee minute waarin die Suid-Afrikaanse historikus Liza-Mari Oberholzer die voormalige eerste minister, dr. Hendrik Verwoerd, as ’n filosoof beskryf wat grense tussen die woongebiede van die land se verskillende bevolkingsgroepe wou skep soortgelyk aan wat in Europa gebeur. En nie oor die ander 75 minute waarin migrasiepatrone en ander argumente bespreek word nie. Alhoewel dit jammer is dat die reaksie op die dokumentêr op Verwoerd fokus in plaas van die veel belangriker gronddebat, is daar tog ’n belangrike vraag: Waarom is Verwoerd, bykans 53 jaar ná sy dood, steeds ’n omstrede figuur oor wie geen debat gevoer mag word nie? Een van die redes is omdat daar sedert 1994 nog geen vorm van robuuste debat plaasgevind het waar Suid-Afrikaners die handskoene kon afhaal en kaalvuis oor die verlede en verskillende bevolkingsgroepe se aandeel daarin kon praat nie. Elke keer was daar ’n verskoning oor waarom dit nie kon gebeur nie. 1994: Miljoene Suid-Afrikaners kry vir die eerste keer die geleentheid om aan die land se nasionale verkiesing deel te neem. Die groot bevryder, die ANC, verskyn vir die eerste keer op die stembrief en behaal ’n reuse-oorwinning. Nelson Mandela word die eerste president van die nuwe, demokratiese Suid-Afrika. Moet tog asseblief nie nou oor die verlede baklei nie. 1995: Suid-Afrika is die gasheerland vir die Wêreldbeker-rugby. In ’n naelbytstryd klop die Springbokke die Kiwi’s met drie punte. Oudpresident Nelson Mandela stap die veld op met ’n nr. 6-trui (dieselfde as dié van die Springbokkaptein, Francois Pienaar). Suid-Afrika juig. Die land is verenig. Moet tog asseblief nie nou oor die verlede baklei nie. 1996: Ná ’n lang onderhandelingsproses word die Suid-Afrikaanse Grondwet aanvaar. In die aanhef geniet die foute van die verlede erkenning. Maar daar is ook ruimte in die Grondwet om die foute reg te stel. Dit word deur buitelandse rolspelers as een van die wêreld se bestes geprys. Moet tog asseblief nie nou oor die verlede baklei nie. So kan ons voortgaan… Verwoerd is egter nie die enigste taboe nie. Dit is selfs meer onaanvaarbaar om vir ’n oomblik aan die Gandhi-agtigheid van oudpresident Nelson Mandela te twyfel. (Natuurlik kan Mahatma Gandhi self as ’n omstrede figuur beskryf word gegewe sy gereelde gebruik van die rassistiese k-woord.) Jy mag byvoorbeeld nie die volgende oor Nelson Mandela vra nie: Deur debat te voer oor historiese figure, beteken nie dat jy vir ’n beter verlede baklei nie. Dit beteken dat jy vir die vryheid baklei om daardie figure te mag kritiseer of komplimenteer. Jy baklei vir die reg om daarop te mag wys dat hulle soms goeie goed gedoen het en dat hulle met tye gefouteer het. Jy eis die reg op – wat deur politieke korrektheid van ons ontneem is – om daarop te mag wys dat hulle komplekse figure met foute sowel as goeie eienskappe was. Ons is onsself en ons nageslag daardie vryheid verskuldig.