Staatsrede: ‘Meer staatsinmenging nie die antwoord’Pres. Cyril Ramaphosa saam met ander beamptes van die parlement tydens die staatsrede (7 Februarie 2019). Foto: Elmond Jiyane, GCIS Die vakbond Solidariteit het in reaksie op pres. Cyril Ramaphosa se staatsrede gesê die regerende party se wesenlike uitgangspunt is ooglopend dat meer staatsbeheer tot beter resultate sal lei en dít ondanks die jare lange rampspoedige gevolge wat deur staatsinmenging veroorsaak is. Werner Human, adjunkbestuurshoof van Solidariteit, sê die hardnekkige deurvoer van onder meer die inwerkingstelling van die Nasionale Gesondheidsversekering en die onderneming om eiendom sonder vergoeding te onteien, dui op ŉ staat wat poog om mense al hoe meer afhanklik van hom te maak. “Die regerende party kom duidelik nie tot die besef dat die staat eintlik die grootste struikelblok is om Suid-Afrika op ŉ pad van welvarendheid saam te neem nie. In plaas daarvan om te dereguleer, beloof die staat net meer regulasies en meer wetgewing, wat uiteindelik ŉ groter meulsteen om die nek van die Suid-Afrikaanse ekonomie gaan wees,” sê Human. Human het soos talle politieke partye en ander organisasies gesê Ramaphosa se staatsrede gee geen aanduiding dat die regering die ekonomie sal kan regruk nie. Inteendeel, Human meen dat die regering eerder net ŉ groter hindernis tot ekonomiese groei sal wees. Pres. Cyril Ramaphosa tydens die staatsrede 2019 (Foto: Elmond Jiyane, GCIS) “Die regerende party dui aan dat miljarde rande van die belastingbetaler gespandeer gaan word om die huidige stand van sake te verbeter. Die probleem in Suid-Afrika is nie dat die regering te min geld uitgee nie; dit is dat hulle te veel geld verloor. Ongelukkig neem bevoegdheid nie toe namate syfers groter raak nie, en meer geld wat in onwerkbare staatsprojekte ingestoot word, beteken net minder geld in Suid-Afrikaners se sakke en meer skuld vir die fiskus, terwyl die uitwerking op Suid-Afrikaners se lewe ten beste weglaatbaar en ten ergste duidelik skadelik is,” het Human gesê. Volgens Human is staatsinstellings wat lamgelê word deur swak bestuur nie volhoubaar nie. “Buiten die klein groen loot van ŉ belofte om deur middel van ŉ skeiding van sake-eenhede ŉ ommekeer by Eskom te bewerkstellig, bly staatsinstellings ŉ groot plunderput wat deur swak bestuur lamgelê word, terwyl die belastingbetaler die las daarvan dra. Die regerende party sal tot die besef moet kom dat tegnokraties oorweldigende staatsorgane bloot nie doeltreffend kan funksioneer nie – ongeag wie in die direksies van daardie organisasies dien.” Human meen privaat besighede moet toegelaat word om kwessies soos wat in die staatsrede genoem is, te takel. Hy wys daarop dat dit wêreldwyd duidelik is dat die privaat sektor die primêre bron van dinamiese, innoverende en paradigmaskuiwende idees bly. “As die regering net meer vertroue in gewone Suid-Afrikaners gehad het om oor hul eie sake te beslis, in plaas daarvan om alle besluite by ŉ paar staatsamptenare te sentraliseer, sou ons almal soveel beter daaraan toe gewees het.” Wat van die jongmense? Ook die Instituut van Rasseverhoudinge (IRV) meen die president se staatsrede het weinig inligting bevat wat daarop dui dat die regering weet hoe om die kwessies aan te pak wat die ekonomie kniehalter. Dr. Frans Cronje, uitvoerende hoof van die IRV, sê daar was geen aanduiding dat die regering die probleem van ŉ groot getal jongmense wat by die ekonomie uitgesluit is, gaan takel nie. Obed Bapela, adjunkminister van samewerkende regering en tradisionele sake, en metgesel tydens die 2019 staatsrede. Foto: Elmond Jiyane, GCIS “Werkloosheid is ŉ groeiende krisis. Nicholas Lorimer, ŉ ontleder vir die IRV, het daarop gewys dat die getal werkloses gegroei het van 1 998 000 in 1994 na 6 177 000 vandag – ŉ styging van meer as 200%.” Cronje sê verder beskikbare data toon dat 39% van jongmense (tussen 18 en 34 jaar oud) nie werk, studeer of opgelei word nie, “en daar is geen groter bedreiging vir Suid-Afrika se langtermyn-stabiliteit as die ekonomiese uitsluiting van jongmense nie”. Hy voeg by te veel van die regering se beleidstellings het ŉ verswakkende uitwerking op die ekonomie en werkskeppings. “Twee van die regering se grootste beleidsprestasie in die afgelope jaar – die skuif na onteiening sonder vergoeding en die nuwe minimumloonwette – sal ŉ negatiewe netto effek op die oorkoepelende lewenstandaarde en inkomstevlakke hê.” AfriForum: “Met volharding oor onteiening sonder vergoeding in staatsrede, dobbel president met almal se toekoms.” “Grondkwessie steeds ŉ meulsteen” AfriForum meen Ramaphosa se staatsrede behoort geen gerusstelling aan buitelandse of plaaslike beleggers te bied nie, maar het juis rede vir groter onsekerheid en kommer geskep. “Die president ignoreer die waarskuwings van die vernaamste beleggers in Suid-Afrika – soos wat duidelik uit die kontroversiële diplomatieke memorandum van die VSA, VK, Duitsland, Nederland en Switserland wat die afgelope naweek aan die lig gekom het, blyk – deur hardkoppig te volhard met planne vir die inwerkingstelling van onteiening sonder vergoeding,” sê Alana Bailey, adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum. “Duidelik ignoreer die president die voorbeelde van lande soos Venezuela en Zimbabwe wat die rampspoedige gevolge van soortgelyke programme ervaar en dobbel met die toekoms van almal in die land.” Volgens Bailey het die president in die staatsrede voorgegee dat entrepreneurskap bevorder en ongelykheid omgekeer kan word deur ’n herverdeling van eiendom, maar deur die wêreld is telkemale bewys dat die beskerming van privaat eiendomsreg die sleutel tot ekonomiese ontwikkeling bied. “Verder is so min moontlik owerheidsregulering, asook beleidsekerheid nodig om die ekonomie te laat groei. Die staatsrede het egter geen gerusstelling of duidelikheid op dié terreine gebied nie. Inteendeel, met verwysings na die voortsetting van BBSEB en die mededingingswysigingswetsontwerp, het die president die indruk gewek dat regulering nog meer verskerp gaan word.” Bailey beklemtoon AfriForum besef dat staatsredes in die maande voor ’n nasionale verkiesing gewoonlik neig om kiesers en afvallige partygenote te probeer paai, maar sê in die ekonomiese krisistoestand waarin die land tans verkeer, veral wat die skaal van werkloosheid, korrupsie en misdaad betref, is dit teleurstellend dat die president nie sterk leierskap kon toon om van populistiese beloftes van kitsoplossings soos onteiening sonder vergoeding af te sien nie, maar steeds op hierdie selfvernietigende pad voortstu. Minister Blade Nzimande en sy vrou, Phumelele Nzimande, tydens die 2019 staatsrede. Foto: Elmond Jiyane, GCIS “Waar menseregte soos privaat eiendomsregte geskend word, het ekonomiese groei nog nooit gevolg nie en was die slagoffers deurgaans die mees weerlose mense wat sogenaamd by herverdelingsprosesse moes baat. Al die mooi beloftes wat pres. Ramaphosa dus in die staatsrede oor opheffingsprogramme gemaak het, is tot mislukking gedoem, tensy eiendomsregte beskerm word.” Louis Meintjes, president van TLU SA, stem saam dat grondonteiening sonder vergoeding ŉ meulsteen bly wat plaaslike en buitelandse beleggers afskrik. “Die beleggingslande was reeds bekommerd oor die implikasies wat grondonteiening sonder vergoeding vir private eiendomsreg inhou. Maar in die staatsrede beklemtoon pres. Ramaphosa die hersiening van artikel 25 van die Grondwet wat handel oor grondonteiening sonder vergoeding,” sê Meintjes. “Die kommersiële boer, wat die anker en basis is van die ekonomie en voedselsekerheid, is nie op sy agenda nie,” sê Meintjes. “Mens sou verwag dat die president van landbou sy vriend sou maak as hy darem kan sien hoe belangrik dit vir die ekonomie is. Maar hy hanteer die bedryf met minagting, al is daar groot welwillendheid van ons kant af.” Hy sê ook dit is vir TLU SA onduidelik hoe die president korrupsie, veral rakende landbou, gaan beperk. “Vandeesweek het R220 miljoen wat in 2015 vir droogtehulp aan KwaZulu-Natal bewillig is, weer onder die loep gekom. Vier jaar later kan daar steeds nie rekenskap gegee word vir die geld nie. Dit het nie by die boere uitgekom nie,” sê Meintjes. “Daar kan maar berade gehou word oor werkskepping, planne gemaak word vir onderwys en beloftes oor ŉ beter lewe vir armes gemaak word, maar as landbou nie reg ondersteun word nie, is dit alles verniet. Die president droom mooi drome vir die land, maar as die kommersiële boer nie beskerm word nie, gaan dit in ŉ nagmerrie ontaard.”