Nuwe raswet: ‘Wat het Ramaphosa besiel?’Pres. Cyril Ramaphosa (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Wat het pres. Cyril Ramaphosa besiel om die wysigingswetsontwerp op gelyke indiensneming te onderteken? Dit is die vraag wat die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV) in ’n skrywe aan die presidensie gevra het nadat Ramaphosa die afgelope week die wet onderteken het. Dit sal na verwagting in September van krag word. Solidariteit en Sakeliga het reeds aangedui dat hulle die howe hieroor sal nader terwyl die DA gesê het hy sal aansluit by die regsaksies. Volgens Martin van Staden, adjunkhoof van beleidsnavorsing by die IRV, het die instituut die wysigingswetsontwerp op elke stap van sy regsvordering teëgestaan. “Dit sluit in toe Thulas Nxesi, minister van arbeid en indiensneming, in 2020 gevra het vir ’n ‘aggressiewer strategie’ om rasse-ingenieurswese in die samelewing uit te voer. Die wysigingswet voeg bykomende maatreëls en ministeriële magte by dié wat reeds in die eerste ANC-administrasie se Wet op Gelyke Indiensneming van 1998 te vinde was.” Die IRV het ook verlede jaar ’n petisie met 23 000 handtekeninge aan die presidensie oorhandig waarin daar ’n beroep op Ramaphosa gedoen is om nie die wetsontwerp te onderteken nie aansien dit “ongrondwetlik” is. “In reaksie hierop, en ’n verdere aanduiding dat die Dis-Chem-rasmoratorium-skandaal ’n blote voorsmaak was van die ‘aggressiewer’ rassistiese vernederings wat sou kom, het die presidensie gereageer met die waarborg dat die IRV se besware teen die wysigingswet se ongrondwetlikheid ‘oorweeg sal word voordat die president tot ’n finale besluit kom’.” Volgens Van Staden is die twee hoofgevolge van die wysigingswet om rofweg 85% van die formele private sektor se arbeidsmag bloot te stel aan die mag van minister Nxesi om Dis-Chem-styl rassekwotas af te dwing, en tweedens om die voordiskwalifiseringstelsel in staatsverkryging vir alle praktiese doeleindes weer in te stel, waarvolgens maatskappye verhinder word om te tender indien hulle nie aan rassevereistes voldoen nie. Martin van Staden (Foto: Verskaf) “Soos die IRV aan Ramaphosa uitgewys het, is die wysigingswet op minstens die volgende gronde ongrondwetlik. Dit sal werkgewers verplig om vae kriteria toe te pas in ’n ondeursigtige proses om die sogenaamde ‘vrywillige’ rasseselfklassifiserings van hul werknemers omver te werp. Met ander woorde, die wet sal werkgewers dwing om gebruik te maak van ’n soort ‘potloodtoets’ sonder om hulle te vertel hóé, en indien hulle dit nie doen nie staar hulle swaar boetes in die gesig wat hulle in bankrotskap kan laat beland. “Die wet baat ook nie die groot meerderheid arm swart mense nie, want hulle sal nie bestuurs- of ander senior poste kry nie. Dit sal nie die armes ‘bevorder’ nie, maar sal hulle eerder benadeel deur belegging, ekonomiese groei, en werkskepping te vertraag. Dit sal nie ‘gelykheid’ bevorder nie, maar sal eerder die baie groot gaping tussen ’n relatief klein swart elite en die 11,3 miljoen swart mense wat in werkloosheid en armoede vasgevang is, verder vergroot.” Van Staden meen die wysigingswet sal die soort openbare sektor-rassisme wat die destydse polisiekommissaris Jackie Selebi toegepas het toe hy ’n pos oopgehou het eerder as om iemand van die ‘verkeerde’ ras te bevorder, na die private sektor laat oorspoel. “Die wet verbied ook maatskappye wat versuim om aan die minister se rassekwotas te voldoen om hoegenaamd sake met die regering te doen. Hoe is dit moontlik, met al hierdie gronde in ag geneem, dat Ramaphosa nie een enkele grondwetlike voorbehoud gehad het nie?” Volgens die IRV sal hy ook die howe hieroor nader.