As ’n skulpdier lyk hy allermins indrukwekkend. Maar die oester sorg vir ’n gesogte juweel, die pêrel—én vir een van die mens se gewildste seekosse...
Die koningin was so ontsteld oor die geliefdes se foltering dat sy gehuil het. En toe haar trane uit die hemel val, is hulle beklee met die ligglans van die volmaan, voordat hulle as pêrels in die see geval het.
In watter taal ook al, die naam kom van die antieke Griekse woord vir “pêrel”—en van die ou, ou tye af is meisies oor die wêreld heen na hierdie waardevolle juweel genoem.
Die pêrel is die enigste juweel wat deur ’n dier gemaak word; die meeste ander word uit die grond gehaal. En terwyl mineraaljuwele hard is en gewoonlik lig weerkaats, is pêrels sagter en word lig sowel geabsorbeer as weerkaats. Dit maak hulle glimmend.
Die diertjie wat vir hierdie kunswerk sorg, is die nederige oester. Die mooiste pêrels word gemaak deur die pêreloester Margaritifera van die tropiese seë.
Die oester is nie die enigste skulpvis wat pêrels produseer nie. Sekere seeslakke, seemossels en ander seeskulpdiere se pêrels is wel mooi gekleur, maar nie glansend nie. Daar is ook party varswater-mossels wat vir pragtige pêrels sorg.
OESTERS en sekere ander skulpdiere maak ’n spesiale stof genaamd perlemoen, waarmee die binnekant van die skulp uitgevoer word. Partykeer steek ’n vreemde voorwerp soos ’n sandkorrel, ’n stukkie gebreekte skulp of ’n klein parasietjie vas tussen die mantel (die vlesige liggaam van die oester) en die perlemoenlaag.
Die mantel raak geïrriteer deur die indringer en produseer perlemoen wat dit omhul. Die perlemoen bou in konsentriese lae rondom die voorwerp op en vorm op dié manier ’n pêrel.
Sodra hy, om dit so te stel, sy sit op ’n voorwerp gekry het, kan hy nie langer rondbeweeg en wegvlug wanneer gevaar dreig nie. Hy kan deur seeplante of verskuiwende slik versmoor word, of die toestande in die water kan só verander dat hy vrek.
Natuurlike pêrels is dus baie skaars—en uiters duur. Hulle is eenmaal in baie wêrelddele gevind: die kuste en riviere van Europa, die Verre Ooste, Noord-, Suid- en Sentraal-Amerika, die Persiese Golf, die Rooi See en die Stille Suidsee (Oos-lndië, die Filippynse Eilande en die noordkus van Australië).
Die metamorfose is so ingrypend dat die oester sy vermoë verloor om te swem. Gevolglik heg hy hom vir die res van sy lewe vas aan ’n soliede voorwerp (’n rots of ander basis). Verskeie oesters kleef gewoonlik aan dieselfde rots, of selfs aan mekaar, om ’n oesterbed te vorm.
Die oester se kleppe word toe gehou deur ’n kragtige adduktor-spier, wat dit moeilik maak om die skulp oop te breek. Nogtans word die kleppe meestal effens oop gehou.
Die oester se liggaam word bedek deur ’n dik laag vel wat die mantel genoem word. Dié is aan die binnekant van die skulp vas. Die taak van die mantel is om kalk uit die omringende water te onttrek en skulp daaruit te vorm. Lae word op dié manier tot die skulp toegevoeg namate die dier binne-in groei.
Die liggaam van die oester is ’n massa grys weefsels. Daar is geen kop of oë nie, hoewel twee rye voelers aan die mantel die dier waarsku oor die veranderings in ligsterkte en chemikalieë in die water.
Die spysverteringstelsel sluit ’n maag, twee verteringskliere en ’n spyskanaal in. ’n Klein hartjie pomp die bloed deur die liggaam.