Saint Adalbert - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Adalbert (gebore Vojtěch; c. 956 - 23 April 997) was 'n hooggebore Tsjeg wat sy geloof gedien het as 'n biskop van Praag en 'n Benediktynse monnik. Ten spyte van sy pogings is hy gemartel tydens sy missie om die Baltiese Pruise te bekeer - 'n missie wat deur die koning van Pole Bolesław I, die Dapper ingestel is. Vir sy diens aan die Katolieke Kerk is hy postuum vereer as die beskermheilige van Bohemia, Pole, Hongarye en Pruise. Sy feesdag word op 23 April gevier.
Vojtěch is gebore in die adellike familie van prins Slavnik en sy vrou Střezislava in Libice nad Cidlinou, Bohemen.1 Soos destyds gereeld was, is Radzim en Vojtěch, twee van die seuns van die prins, versorg vir kerklike loopbane.2 Van die twee was Vojtěch 'n buitengewoon goed opgeleide man wat ongeveer tien jaar (970-80) in Magdeburg onder Saint Adalbert van Magdeburg gestudeer het, wat sy jong leerling so beïndruk het dat hy verkies het om sy mentor se naam te neem op sy bevestiging. Adalbert Vojtěch, begaafd en ywerig, hoewel hy nie 'n oorkoepelende doelwit of visie het nie, het sy studies voltooi en die sorgelose lewe van 'n man van wapen (ongeveer 980) opgeneem.34
Alhoewel Adalbert se toekoms vreugdevol en onbegrensd gelyk het, is hy gou deur 'n oorvloed van persoonlike tragedies getref. In 981 is sowel die pa van die heilige (Prins Slavnik) as sy gelyknamige mentor oorlede. Nie lank daarna nie, was hy ook getuie van die pynlike ondergang van biskop Thietmar van Praag, met wie hy 'n sterk verhouding ontwikkel het. Ondanks sy eie gevoelens van onleeslikheid, is hy aangewys as Thietmar se opvolger, 'n pos wat hy met die grootste erns aanvaar het.5 Adalbert het sy nuutgevonde verantwoordelikhede aangeneem, en dit was 'n persoonlike doel om die Christendom van sy tuisbisdom reg te stel - 'n taak wat aansienlik meer uitdagend gemaak is as gevolg van die voorkoms van die pre-Christelike ('heidense') geloof in die omgewing. Alhoewel hy 'n sekere berugtheid ontwikkel het vir sy onbeholpe prediking en sy toewyding aan die armes, het sy pogings om kerklike hervorming (soos priesterlike selibaatskap) aan te moedig baie vyande besorg (insluitend baie lede van die Boheemse adel).6 Die jong biskop het diep moedeloos geraak oor die oënskynlike mislukking van sy pogings en het uiteindelik uit sy kantoor bedank en Praag verlaat (989), na Rome gereis en in die Benediktynse klooster van St. Alexis gaan woon.7
Alhoewel die toekomstige heilige tevrede sou gewees het om die res van sy dae in rustige studie en nadenke deur te bring, was dit eenvoudig nie so nie. Vier jaar later (993) herinner pous Johannes XV, wat ontevrede was met die toestand van die Christelike geloof in die Slawiese wêreld, Adalbert met geweld aan sy toewyding aan die mense van Bohemen. In die lig van so 'n bevel hervat Adalbert sy kerklike pligte. Hierdie keer stig hy 'n klooster in Břevnov, naby Praag, die eerste instelling in Tsjeggiese lande. Sy bediening het egter voortgegaan met dieselfde soort opposisie as wat hy vroeër teëgekom het. Om hierdie rede was Adalbert 'n klerklike amp, en in 994 het hy dit aangebied aan Strachkvas (wat beide 'n Přemyslid en die broer van Duke Boleslav was). Ondanks die mag en aansien verbonde aan die pos, het Strachkvas geweier.8
Gedurende hierdie periode het die biskop ook die lok van baie plaaslike inwoners aangewakker deur 'n heiligdom te bied aan 'n edelvrou wat beskuldig is van owerspel. Toe die onregmatige skare by sy huis inbreek, met die vrou afwesig is en haar vermoor het, het Adalbert hulle in die openbaar gekommunikeer - 'n daad wat die gif van baie edele gesinne verdubbel het.9
In 995 het Slavniks se voormalige wedywering met die Přemyslids gelei tot die storm van Libice en 'n wrede moord op vier (of vyf) van Adalbert se broers. Dit alles is gedoen deur die wil van Boleslav II van Bohemia, en die belangrikste eksekuteurs was sy bondgenote uit 'n magtige stam Vršovci. Dus het die Zličan-prinses deel geword van die landgoed van die Přemyslids. Daar word gereeld gedink dat die episode met die owerspelige vrou die 'puntpunt' was wat hierdie bloedbad begin het.10
Na die tragedie (en uit vrees vir sy eie veiligheid) kon Adalbert nie meer in Bohemia bly nie. Hy het dus van Praag ontsnap en teruggekeer na die Romeinse klooster wat ses jaar tevore sy huis was. Terwyl hy daar was, maak hy kennis met keiser Otto III, met wie hy 'n grootse visie gedeel het oor die eenwording van Europa onder die vaandel van die Christendom.11 Adalbert, wat deur hierdie raad verstrengel was, het na Hongarye gereis en gestop om Géza van Hongarye en sy seun Stephen in die stad Esztergom te doop. Daarna gaan hy verder na Pole, waar hy hartlik verwelkom word deur Bolesław I the Brave.12
Sending en martelaarskap in Pruise
Sint Adalbert word deur die Pruise vermoor.
Alhoewel Adalbert oorspronklik beveel is om terug te keer na die beslis onwelvoeglike stad Praag, neem pous Gregorius V kennis van sy sendinguksesse in Hongarye en stel voor dat hy die Pruise daarna gaan prosetiseer.13 Gelukkig het die rondreisende biskop die steun gekry van Boleslaus die Dapper, Hertog van Pole, wat sy soldate na die party van die sendeling gestuur het. Die groep, wat die halfbroer van die heilige Radzim (Gaudentius) insluit, het die groep binnegeval en die Pruisiese gebied naby Gdańsk binnegegaan en langs die kus van die Oossee gewaag.
Alhoewel sy missie aanvanklik suksesvol was, maar hy het bekeerling in Danzig en elders verdien, het die slegte fabelagtige Adalbert uiteindelik die vermoede van die plaaslike bevolking ontlok, wat hom daarvan beskuldig het dat hy 'n Poolse spioen is. Toe hy aanhou preek onder hulle volk en hulle dreigemente ignoreer, is hy en sy metgeselle summier tereggestel op 23 April 997, êrens in die omgewing van Koenigsberg.14
Kanonisering en nalatenskap
St. Adalbert (Vojtech) en sy broer Gaudentius (Radim) -monument in Libice (Tsjeggië)
In 999, skaars twee jaar na sy dood, is Adalbert gekanoniseer Sint Adalbert van Praag deur pous Sylvester II. Sy lewe is breedvoerig gedokumenteer in verskillende weergawes van die Vita Sancti Adalberti, waarvan die vroegste geskryf is deur die Romeinse monnik John Canaparius (ongeveer 1000) en Sint Bruno van Querfurt (ongeveer 1001-1004).15
Die huidige regerende familie van Bohemen, die Přemyslids, het aanvanklik geweier om die Pruise te betaal vir die terugkeer van die liggaam van Saint Adalbert, wat daartoe gelei het dat dit deur die Pole losgekoop is.16 Die oorblyfsels van Saint Adalbert word dus in Gniezno geberg, wat Boleslaus die Dapper gehelp het om Pole se reputasie as 'n toegewyde Christelike volk te verbeter.17 Hul finale rusplek is egter in 1039 versteur, toe die Boheemse hertog Bretislav I hulle met geweld teruggevind en na Praag verhuis het.18 Volgens 'n ander weergawe het hy slegs enkele van die heilige bene geneem, terwyl die res (insluitend die skedel) deur die Pole weggesteek is en in 1127 gevind is.19
Junie 1997 was die duisendste herdenking van die martelaarskap van Saint Adalbert. Dit is in die Tsjeggiese Republiek, Pole, Duitsland, Rusland en ander lande herdenk. Verteenwoordigers van Katolieke, Grieks-Ortodokse en Evangeliese kerke het op pelgrimstogte na Gniezno, na die graf van die heilige, begin. Johannes Paulus II het Gniezno besoek en 'n seremoniële eredienste gehou waarin hoofde van sewe Europese state en ongeveer 'n miljoen gelowiges deelgeneem het.20 In Kaliningrad Oblast, naby die Beregovoe-dorp (voormalige Tenkitten), waar Adalbert se dood hipoteties plaasgevind het, is 'n kruising van tien meter gevestig. Soos Butler opsom:
Die belangrikheid van St. Adalbert in die geskiedenis van Sentraal-Europa is miskien nie voldoende waardeer nie. Hy was intiem met die keiser Otto III en blyk dat hy die monarg se plan vir 'n renovatio imperii Romanorum en die veroudering en vereniging van die verre dele van Europa. Adalbert het sendelinge na die Magyars gestuur en hulle self besoek, en was die 'afgeleë' inspirasie van koning Sint-Stephen. ... Sy geheue was invloedryk in Pole, waar die grondslag van 'n klooster, hetsy in Miedrzyrzecze in Poznania of by Trzmeszno, toegeskryf word hom. Daar was 'n paar kultus van hom, selfs in Kiëf.… Bo alles was hy 'n heilige man en 'n martelaar wat sy lewe gegee het eerder as om op te hou om Christus te getuig; en die wye omvang daarvan kultus is die maatstaf van sy waardering.21
↑ Die prins het nie 'n tekort aan erfgename gehad nie, aangesien Vojtěch vyf volle broers gehad het: Soběbor (naasbestaandes van Slavnik), Spytimir, Pobraslav, Porej, Caslav en 'n halfbroer Radzim Gaudenty (uit sy vader se skakeling met 'n ander vrou).
↑ Die verskynsel van hofbiskoppe word breedvoerig in C. Stephen Jaeger se artikel, "The Courtier Bishop in Vitae van die tiende tot die twaalfde eeu, bespreek." Spekulum 58 (2) (April 1983): met spesifieke vermelding van Adalbert op bladsy 300 (vgl. 26).
↑ Sabine Baring-Gould. Die lewens van die heiliges. Met inleiding en addisionele lewens van Engelse martelare, Cornish, Skotse en Walliese heiliges, en 'n volledige indeks vir die hele werk. (Edinburgh, UK: J. Grant, 1914) , 311
↑ David Hugh Farmer. The Oxford Dictionary of Saints. (Oxford; New York: Oxford University Press, 1997), 3. 'n Meer volledige weergawe van die geskiedenis van sy beroemdste familie kan gevind word in die Chronica Boëmorum, aanlyn (in die oorspronklike Latyns) beskikbaar by Monumenta Germaniae Historica. Op 17 Maart 2008 verkry.
↑ Baring-Gould merk op dat sy jeugdige vreugde skielik stilgemaak is deur die verantwoordelikhede van hierdie nuwe aanstelling (311). Net so haal Butler aanhalings uit een van die vitae van die heilige met 'n soortgelyke effek: 'Dit is maklik om 'n tulband te dra en 'n kroser te dra', het Adalbert gehoor om te sê, 'maar dit is 'n verskriklike ding om rekenskap van 'n bisdom aan die Regter van die Lewende en Dood "(152).
↑ T.J. Campbell. "Sint Adalbert" in Die Katolieke Ensiklopedie. (1910); Butler, 152.
↑ Baring-Gould, 312. Alhoewel baie berigte daarop dui dat Adalbert Bohemia uit eie beweging verlaat het, meen Farmer dat hy in 990 deur die nasionalistiese opposisie in ballingskap gebring is (3).
↑ Spesifiek het die pous sy vorige bevel eksplisiet herroep met die besef dat "om teen die wil van die Bohemiërs te gaan, slegs verdere bloedvergieting sou uitlok" (Butler, 153).
↑ Boer, 4; Butler, 153. Campbell (1910) bied 'n minder verpolitiseerde siening van die dood van die heilige: "Sukses het aanvanklik sy pogings bygewoon, maar sy keiserlike manier om hulle te beveel om die heidendom te laat vaar, het hulle irriteer, en met die instemming van een van die heidense priesters was doodgemaak."
↑ Soos Campbell (1910) opmerk, word gesê dat "Boleslas I, prins van Pole, sy liggaam afgekoop het vir 'n gelykstaande gewig goud."
↑ Die politieke konteks van die kompetisie van die heiliges word in Dvornik se opstel ondersoek: 'Toe die keiser in 1000 in Gnesen aangekom het om eer te verleen aan die oorblyfsels van sy intieme vriend, Saint Adalbert van Praag, wat in die poging om hom te bekeer die Pruise het 'n marteldood doodgemaak, Otto III is met 'n groot betoging deur die Pole verwelkom. Gnesen het 'n metropool gemaak en 'n Poolse hiërargie is gevestig, onafhanklik van Madgeburg en die Duitse Kerk, terwyl Boleslas die Grote geword het Patricius van die Romeinse Ryk en 'n bondgenoot van die keiser "(471).
↑ Soos per die Roczniki Polskie.
See Vir die teks van pous Johannes Paulus II se huisgenoot, sien "Homilie in die massa ter ere van die Heilige Adalbert wat gebede vra vir die Kerk in Tsjeggo-Slowakye," Osservatore Romano (Engels), 1038: 2 (9 Mei 1988).
Attwater, Donald en Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints, 3de uitgawe. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0140513124.
Baring-Gould, S. (Sabine). Die lewens van die heiliges. Met inleiding en addisionele lewens van Engelse martelare, Cornish, Skotse en Walliese heiliges, en 'n volledige indeks vir die hele werk. Edinburgh: J. Grant, 1914.
Butler, Alban. Lewens van die heiliges, Geredigeer, hersien en aangevul deur Herbert Thurston en Donald Attwater. Palm-uitgewers, 1956.
Chronica Boëmorum, aanlyn (in die oorspronklike Latyns) beskikbaar by Monumenta Germaniae Historica. 17 Maart 2008 herwin.
Dvornik, F. "Westerse en Oosterse tradisies van Sentraal-Europa." Die hersiening van politiek 9 (4) (Oktober 1947): 463-481.
Jaeger, C. Stephen. 'Die Courtier-biskop in Vitae van die tiende tot die twaalfde eeu.' speculum 58 (2) (April 1983): 291-325.