(Aangestuur vanaf Azerbaidjan)
Republiek van Azerbeidjan/Aserbeidjan
(Mars van Azerbeidjan)
(en grootste stad)
40°22′N 49°53′O Koördinate: 40°22′N 49°53′O
van die Sowjetunie - Verklaar
30 Augustus 1991 - Erken
18 Oktober 1991 Oppervlakte
86 600 km2 (114de)
33 436 vk myl - Water (%)
- 2011 skatting
9 165 000  (89ste)
- 2002 sensus
8 265 000 - digtheid
$94,318 miljard (77ste)
$10 340 (96ste)
$72,189 miljard (85ste)
$7 914 (88ste)
0,713 (medium) (67ste)
Azerbeidjan of Aserbeidjan (Azerbeidjans: Azərbaycan), amptelik die Republiek van Azerbeidjan, is die beduidendste land in die suidelike Kaukasus-streek van Eurasië. Azerbeidjan word begrens deur die Kaspiese See in die ooste, Rusland in die noorde, Georgië in die noordweste, Armenië en Turkye deur die Naxçıvan-eksklave van Azerbeidjan in die weste en Iran in die suide. Die land, wat in 1920 met geweld by die Sowjetunie ingelyf is, het sy onafhanklikheid in 1991 met die verbrokkeling van dié staat herwin.
'n Poëtiese bynaam van Azerbeidjan is "Land van Vlamme" of "Land van Vuur", 'n verwysing na die brandende aardgasbronne wat in antieke tye as die "Heilige Vuur van Bakoe" vereer is, maar ook na die land se verlede as een van die sentrums van die Zoroastrisme, die voor-Islamitiese godsdiens van Persië met sy kenmerkende vuurtempels. Veral in landelike gebiede is die Islamitiese godsdiens deurweef met elemente uit antieke kultusse.
Die naam Azerbeidjan kan waarskynlik teruggevoer word na Atropates, 'n satrap van Alexander die Grote, wat in 328 v.C. die gebied van die huidige Iranse Azerbeidjan geregeer het., Die Grieke het na hierdie streek as Atropatene verwys - 'n term wat deur die Parthers as Aturpatakān en deur die Sassaniede as respektiewelik Adurbadagān en Adeirbadagān oorgeneem is en waaruit die huidige landsnaam sou ontwikkel.
'n Ouer hipotese, wat vandag meestal verwerp word, voer die etimologiese wortel terug na die antieke Zoroastrisme. Die Awestiese Frawardin Yasht bevat die opmerking "âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide" ("Ons bid die Fravashi van die heilige Atarepata aan").).“
Hierdie bewering word tenminste deur die feit gestaaf dat die groot vuurheiligdom Takht-i Suleiman in die gebied geleë was waarna in die laat antieke tydperk as Adurbadagān verwys is, dus in die huidige Iran.
Die huidige staatsgebied van die Republiek van Azerbeidjan is aansienlik kleiner as dié van die antieke Atropatene en kom grotendeels met Albania ooreen, 'n antieke Kaukasiese koninkryk.
Azerbeidjan se staatsgebied beslaan die suid-oostelike deel van Transkaukasië op die landbrug tussen die Swart- en die Kaspiese See. Dit strek van die Groot Kaukasus-bergreeks in die noorde tot by die Ararat-hooglande in die suid-weste en die kusgebied van die Kaspiese See in die ooste.
Azerbeidjan se 86 600 km² maak dit effens groter as die Suid-Afrikaanse provinsie Mpumalanga. 5 500 km² word deur die outonome Republiek van Nachitsjewan beslaan. Sedert die vroeë 1990's is sowat 'n vyfde van Azerbeidjan se staatsgebied deur Karabach-Armeense eenhede beset, waaronder die hele Nagorno-Karabach-streek asook dié gebied se landverbindings met Armenië.
Azerbeidjan se buurlande is Armenië in die weste, Georgië en die Russiese Federasie (die outonome Republiek van Dagestan) in respektiewelik die noord-weste en noorde, Iran en - langs 'n grenslyn van net nege kilometer - Turkye in die suide en suid-weste. Die Kaspiese See vorm 'n natuurlike grens in die ooste.
Die hartland van Azerbeidjan word deur die Koera-Araks-laagland oorheers - 'n landskap wat grotendeels nie hoër as 200 meter bo seevlak nie en in sy oostelike dele selfs enkele meter benede seevlak geleë is. Die Koera-riviervlakte het 'n halfdroë steppeklimaat met gematigde winters en warm somers. Die streek ontvang jaarlikse gemiddelde neerslae van tussen 200 en 350 millimeter, maar danksy besproeiing kan die vrugbare grond vir landboudoeleindes gebruik word.
Die Kaspiese See [wysig]
Naas sy olie- en aardgasvelde, wat by die grootstes ter wêreld gereken word, het die Kaspiese See ekonomiese betekenis as visgrond. Sowat tagtig persent van die wêreld se steurvoorrade is hier gekonsentreer en lewer waardevolle beloega-kaviaar. Ondanks Azerbeidjan se groot seehawe in Bakoe is daar min skeepsverkeer in die Kaspiese See. Kazakstan as buurland het voorgestel om 'n Eurasiese kanaal te bou wat die Kaspiese met die Swartsee sal verbind en vaartyd in vergelyking met die huidige Wolga-Don-kanaalroete aansienlik sal verkort.
Flora en fauna [wysig]
Antieke tydperk [wysig]
Vanaf die 4de eeu het Sabiriese setlaars hulle in Azerbeidjan in gebiede noord van die historiese Albania gevestig. Eerste Turkiese volksgroepe het al twee eeue vroeër na Azerbeidjan gemigreer. Toe die Arabiere Azerbeidjan in 642 verower het, was die bevolking nog merendeels van Iranse afkoms. Dit was 'n reeks Turkmeense immigrasiegolwe waardeur die land in die volgende twee eeue geturkiseer is. In die 11de eeu het Turkmeense nomade op pad na Anatolië deur die gebied getrek. Hulle sou later die Seldjoeke- en die Ottomaanse Ryk in Anatolië stig.
Azerbeidjan onder Sowjet-Russiese heerskappy [wysig]
Die strategiese betekenis van Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie was vir die rewolusionêre Moskouse bewind rede genoeg om die land weer met geweld by Rusland in te lyf. Op 27 April 1920 het die Rooi Leër Bakoe ingeneem, en Azerbeidjan sou sewe dekades lank deur Sowjet-Rusland oorheers word - tussen 1920 en 1936 saam met Georgië en Armenië as deel van die Transkaukasiese SFSR, daarna as Azerbeidjanse Sosialistiese Sowjetrepubliek.
Die politieke elites in Azerbeidjan het steeds opposisionele en nasionalistiese neigings getoon, en net soos in ander dele van die Sowjetunie het die owerheid ferm opgetree teen dissidente en nasionaal-gesinde intellektueles. Baie van hulle is geïnterneer, soos byvoorbeeld die geskiedkundige, oriëntalis en latere president Aboelfas Eltsjibei of die digter Hüseyn Calid, 'n boorling van Naxçivan, wat na Siberië verban en daar in 1941 in 'n strafkamp oorlede is.
Die beleid van Sowjetisering, wat net soos elders in die Sowjetunie toegepas is, het die sluiting van moskees en skole behels en die Russiese taal teenoor Azerbeidjans bevoordeel. Die Sowjet-regering het ekonomiese voordeel uit die plaaslike olierykdomme getrek, al het Azerbeidjan se olievelde hul belangrikheid ná die ontdekking van groot Siberiese velde ingeboet.
Heydar Əliyev het as invloedryke partyleier tussen 1969 en 1982 'n suksesvolle program van industrialisering van stapel gestuur wat van Azerbeidjan in die 1970's die snelste groeiende industriële Sowjet-republiek gemaak het. Alijef is selfs as 'n lid van die magtige Politburo benoem - 'n amp wat hy tot in 1987 sou beklee. Dit was aan sy geslaagde industrialiseringsbeleid en ander suksesse te danke dat Əliyev ook ná die verbrokkeling van die Sowjetunie 'n leidende politieke rol in Azerbeidjan kon speel. in 1993 is hy as president van die onafhanklike Republiek van Azerbeidjan verkies en het die land tien jaar lank geregeer.
Konflik met Armenië [wysig]
Christus-die-Verlosser-katedraal in Sjoesji, tans Republiek van Nagorno-Karabach. Die afgeleë en bergagtige weste van Azerbeidjan was eeue lank 'n Christelike eiland in 'n andersins Islamitiese omgewing wat godsdienstige en politieke outonomie geniet het. Die huidige konflik het eers geleidelik as gevolg van politieke besluite ontwikkel
Die onafhanklikwording van Azerbeidjan is deur 'n bloedige konflik met Armenië oorskadu wat sy wortels in 'n ou territoriale geskil waarin die twee lande mekaar teenstaan in hul wedersydse aanspraak op die outonome gebied Nagorno-Karabach.
Reeds op 20 Februarie 1988 het die parlament in Stepanakert, die hoofstad van die omstrede gebied, by die Hoogste Sowjet in Moskou aansoek gedoen dat Nagorno-Karabach onder beheer van Armenië sou val. Nadat dié aansoek nie goedgekeur is nie, het onluste in die gebied uitgebreek. Ná blokkades, die verdrywing van etniese Azerbeidjanners en 'n algemene staking het die gebied tydelik onder regstreekse Sowjet-administrasie gekom. Op 1 Desember 1989 het die Armeense parlament vir die hereniging met Nagorno-Karabach gestem. Twee jaar later het die omstrede gebied eensydig sy onafhanklikheid verklaar.
Die situasie is deur die groeiende Azerbeidjanse volksfront-beweging vererger wat in September 1989 - in reaksie op die konflik met Armenië en die verbrokkeling van die Sowjetunie - die onafhanklikheid van Azerbeidjan verklaar het. Hierdie ontwikkeling het gepaardgegaan met betogings en pogroms op etniese Armeniërs in Bakoe. Die Sowjet-regering het troepe na Bakoe ontplooi om 'n burgeroorlog te voorkom en wet en orde te herstel. Op 20 Januarie 1990 het Russiese tenks Bakoe binnegery, en tydens geweldpleging het 131 mense hul lewens verloor.
Azerbeidjan het Gorbatsjof se referendum oor hervorming van die Sowjetunie in die volgende jaar geboikot. Ná die mislukte staatsgreep van ortodokse kommuniste in Moskou het die Azerbeidjanse parlement op 30 Augustus die onafhanklikheid van die Sowjetunie verklaar.
Die gewapende konflik in Nagorno-Karabach het intussen tot oorlog geëskaleer. Aanvanklik het Azerbeidjanse troepe in die lente van 1992 militêre suksesse behaal, maar Armeense eenhede het 'n teenoffensief geloods en Azerbeidjan in 'n uitputtingsoorlog verwikkel. In die laat somer van 1993 het Armeense troepe naas Nagorno-Karabach steeds meer gebiede ingeneem totdat die hele korridor tussen Armenië en die omstrede gebied beset was. 'n Kunsmatige grenslyn met doringdraad en grensposte is tussen die besette gebiede en die res van Azerbeidjan getrek.
In Julie 2011 het die bevolking van Azerbeidjan 9 165 000 beloop waarvan 53,1 persent verstedelik was. Die jaarlikse bevolkingsgroei was in 2010 1,3 persent. 23 persent van die bevolking is jonger as 14 jaar. Die mees digbevolkte gebiede is die Abşeron-skiereiland rondom Bakoe en die Lenkoran-vlakte. Feitlik die hele bevolking is geletterd.
95 persent van die bevolking beskou hulself as etniese Azerbeidjanners. Daar is minderhede van Talisje, Russe, Oekraïners, Koerde, Aware, Mesjete, Tatare, Turke, Georgiërs, Lesgiërs, Kaukasiese Duitsers (wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog grotendeels gedeporteer is) en Armeniërs (Byna alle Armeniërs woon in die streek Nagorno-Karabach).
95 persent van die Azerbeidjanners is aanhangers van die Islamitiese geloof (waarvan 85 persent Sjiïete en 15 persente Soenniete). Daar is 'n klein Joodse minderheid asook klein gemeentes Russies-Ortodokse, Georgies-Ortodokse, Armeens-Apostoliese (In Nagorno-Karabach), Rooms-Katolieke en Protestantse Christene.
Status van vlugtelinge [wysig]
As gevolg van die gewapende konflik met Armenië is die meeste etniese Armeniërs uit die land verdryf en beloop die aantal Azerbeidjanse burgers met 'n Armeense etniese agtergrond tans nog sowat 645, terwyl 586 000 Azerbeidjanners uit Armeens-besette gebiede en 'n kwart miljoen Azerbeidjanners uit Armenië na die huidige de facto-staatsgebied gevlug het en nog steeds as vlugtelinge onder dikwels haglike lewensomstandighede in Azerbeidjan bly.
Duitse nedersettings [wysig]
Die kulturele betrekkinge met Duitsland kan tot in die vroeë 19de eeu teruggevoer word. Vanaf 1818 het Swabiese setlaars - merendeels radikale Piëtiste uit Württemberg - hulle in die Suid-Kaukasusgebied gevestig en diep spore gelaat. Die eerste Duitse nedersetting in Azerbeidjan was Alt Katharinenfeld wat in 1818 gestig, maar een jaar later weer verlaat is. 'n Tweede kolonie het aan die teenoorliggende oewer van die Sjamchor-rivier ontstaan.
Armeens, die belangrikste minderheidstaal in Azerbeidjan, is voor die oorlog met Armenië deur sowat sewentig persent van die bewoners van Nagorno-Karabach asook deur minderhede etniese Armeniërs in ander streke van Azerbeidjan, veral in stedelike gebiede, gepraat. Ná die verdrywing van Armeniërs bly die gebruik van Armeens feitlik beperk tot Nagorno-Karabach waar dit intussen deur byna die hele bevolking gepraat word.
Binnelandse beleid [wysig]
Staatsvorm en regeringstelsel [wysig]
Die staatshoof mag sowel die premier asook die ministers, wat almal uitsluitlik aan hom verantwoordelik is, benoem of uit hul ampte ontslaan. Die president mag kandidate vir die amp van regter aan die grondwetlike, die hooggeregs- en die ekonomiese hof asook alle ander regters benoem; is gemagtig tot administratiewe optrede en mag die parlement ontbind. Hy is nie verantwoordelik aan die parlement nie. Net indien hy sy grondwetlike bevoegdhede sou misbruik, mag die grondwetlike hof die inisiatief neem om hom deur die parlement uit sy amp te laat ontslaan.
Grondwetlike organe [wysig]
Die amp van president word tans deur İlham Əliyev, die seun van die ontslape president Heydər Əliyev, beklee. Hy is lid van die regerende party Yeni Azərbaycan (Nuwe Azerbeidjan). Volgens amptelike statistieke het hy tydens die verkiesing van 15 Oktober 2003 meer as 80 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig. Met uitsondering van die verkiesing in 1992, toe Əbülfəz Elçibəy as staatshoof verkies is, is alle verkiesings in Azerbeidjan sedert die onafhanklikwording as ondemokraties volgens westerse standaarde bestempel.
Die amp van premier word sedert 4 November 2003 weer deur Artur Rasizadə (Nuwe Azerbeidjan) beklee.
Die rol van vroue is steeds deur groot verskille tussen stedelike en landelike gebiede gekenmerk. In regtelike opsig word daar nie teen vroue gediskrimineer nie. Maar dikwels plaas ekonomiese en sosiale lewensomstandighede meer laste op vroue. Vroue is tans ook nie proporsioneel in die openbare en politieke lewe verteenwoordig nie. Nogtans geniet Azerbeidjanse vrouie in die openbare lewe meer vryhede as hul geslagsgenote in ander lande met 'n Islamitiese kultuur.
Op 25 en 26 Februarie 1992 is 613 burgerlikes in die Azerbeidjanse stad Xojali deur Armeense en Russiese eenhede vermoor. Dit was die grootste menseslagting in die Nagorno-Karabach-oorlog. Maar ook honderde etniese Armeniërs het slagoffers van pogroms in Azerbeidjanse stede soos Soemgait geword wat veraf van Nagorno-Karabach geleë was
Vanaf 1988 het etniese konflikte tussen Azerbeidjanners en Armeniërs rondom die Nagorno-Karabach-streek ontstaan waar etniese Armeniërs, hul taal en kultuur stelselmatig onderdruk en infrastruktuur nie onderhou is nie. Hierdie gebied met 'n oppervlakte van 4 400 km² en 'n bevolking van 137 743 (volgens die sensus van 2005), wat in 1921 by Azerbeidjan ingesluit is, was merendeels (73,5 persent) deur etniese Armeniërs bewoon toe die geskil in 1992 tot 'n volskaalse oorlog tussen Armenië en Azerbeidjan geëskaleer het wat tot in 1994 sou voortduur. Ondanks 'n wapenstilstandsooreenkoms, wat deur Rusland bemiddel is, het in Maart 2008 weer gevegte langs die demarkasielyn opgevlam.
Nadat die enklawe Nagorno-Karabach deur Armeense troepe beset en in 1994 'n korridor tussen dié gebied en Armenië geskep is, word tans sowat twintig persent van die Azerbeidjanse staatsgebied deur Armeense eenhede beheer. Die Republiek van Nagorno-Karabach het ná die verdrywing van etniese Azerbeidjanners 'n suiwer Armeense bevolking en strewe na internasionale erkenning nadat dit hom op 10 Desember 1991 eensydig onafhanklik verklaar het.
Buitelandse beleid [wysig]
Ná die oorlog met Armenië wat tussen 1992 en 1994, wat oor die Nagorno-Karabach-streek geveg is, word dié gebied saam met sewe omliggende provinsies deur Armenië beheer. Dit is een van die sentrale doelwitte van Azerbeidjan se buitelandse beleid om sy territoriale integriteit te herstel. Die sogenaamde "Minsk-groep" van die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa (OVSE) onder gemeenskaplike voorsitterskap van Frankryk, die Verenigde State en Rusland voer tans vertroulike samesprekings met albei konflikpartye ten einde 'n gemeenskaplike vreedsame oplossing te bemiddel.
Azerbeidjan wek met sy geopolitiese ligging tussen Europa en Sentral-Asië asook tussen Rusland en die Midde-Oooste en sy olie- en gasrykdomme nie net die belangstelling van sy buurlande (waaronder veral Rusland, Turkye en Iran) nie, maar ook dié van westerse nyerheidslande en multinasionale oliemaatskappye. Die vroeëre president Hejdar Alijef het goeie betrekkinge met Europa en Turkye aan die een en Rusland en Iran aan die ander kant gehandhaaf om die politieke onafhanklikheid van Azerbeidjan te verseker. Die huidige staatspresident Ilham Alijef handhaaf sedert sy ampsoorname in 2003 noue bande met die weste.
Die belangrikheid van Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie en aardgas en deurgangsland vir olie- en gasuitvoere uit Sentraal-Asië het met die inbedryfstelling van die oliepyplyne Bakoe-Tiflis-Ceyhan (BTC) en die gaspyplyn Bakoe-Tiflis-Erzurum nog toegeneem. Daarnaas beplan die Europese Unie om 'n "Suidelike Korridor" te skep wat sy afhanklikheid van Russiese gas- en olieuitvoere sal verminder.
Betrekkinge met die Verenigde State [wysig]
Vir Washington is Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie en gas 'n belangrike element in sy pogings om alternatiewe energiebronne en transitroetes te ontsluit. Naas die BTC-pyplyn stel die Verenigde State net soos Europa groot belang in die gaspyplyn-projekte van die Suidelike Korridor.
Azerbeidjan is vir Washington daarnaas ook 'n bondgenoot in sy stryd teen terrorisme. 'n Klein kontingent van 90 Azerbeidjanse soldate is in Afghanistan ontplooi.
Betrekkinge met Turkye [wysig]
Turkye is die mees nabygeleë strategiese vennoot vir Azerbeidjan en sy landverbinding na die weste. In kulturele, etniese en taalkundige opsig bestaan daar 'n besondere band tussen die twee lande. Dikwels word daarna verwys dat hulle "twee state, mar een nasie" is.
Soms is daar egter verskil tussen Bakoe en Ankara se standpunte oor politieke vraagstukke en nasionale energiebeleid. Ten opsigte van die Nagorno-Karabach-kwessie het Azerbeidjan sy invloed in Ankara laat geld. Vordering met 'n oplossing vir dié kwessie is vir Turkye tans 'n voorvereiste vir nouer politieke bande met Armenië.
Betrekkinge met die Russiese Federasie [wysig]
As bemiddelaar tussen Azerbeidjan en Armenië speel die Russiese Federasie 'n sleutelrol in die konflik oor Nagorno-Karabach. Nadat die vroeëre president Hejdar Alijef in 2002 'n besoek aan Moskou gebring het, het die verhoudinge tussen die twee lande voortdurend verbeter. In 2009 is 'n ooreenkoms oor Azerbeidjanse gasuitvoere na Rusland gesluit. Naby Gabala het Rusland 'n belangrike militêre radarstasie opgerig.
Alhoewel ekonomiese groei in Azerbeidjan teen 'n sterk tempo voortduur, steun dit net soos in die Sowjettyd hoofsaaklik op die oliebedryf en ander natuurlike hulpbronne. Ná die onafhanklikwording in 1991 het die ekonomiese 'n transformasieproses na 'n markekonomie begin - 'n ontwikkeling wat tydelik deur die oorlog met Armenië onderbreek is.
Die olie- en gasbedryf, wat sedert 1997 'n beslissende bydrae tot Azerbeidjan se hoë ekonomise groeikoers gelewer het, is steeds in staatsbesit. Buite dié bedryf is die meeste sektore nog swak ontwikkel en het modernisering nodig. Die informele sektor speel 'n belangrike rol.
Die per capita-bruto nasionale produk het in 2010 VSA-$ 5 330 beloop. Die ongelyke verdeling van inkomste bly een van die grootste ekonomiese en sosiale uitdagings vir die regering. Vir president İlham Əliyev is die bestryding van armoede 'n sentrale politieke doelwit om die invloed van opposisiegroepe te beperk. Volgens statistieke van die Wêreldbank het in 2008 nog 15,8 persent van die bevolking onder die broodlyn geleef, teenoor 49,6 persent in 2001.
Die korrupsievlakke in regeringstrukture en die ekonomie - 'n tipiese verskynsel in baie olieproduserende lande - is steeds kommerwekkend. Volgens Transparency International se lys van mins korrupte lande is Azerbeidjan in 2010 as 134ste van altesaam 178 lande geranglys.
Die vrugbare landbougrond in Noord- en Sentraal-Azerbeidjan lewer graan, katoen, wyn, tabak en moeibeerbome vir die tradisionele sywurmteelt op. Plase in die subtropiese Lenkoran-streek produseer rys, sitrusvrugte, saffraan en tee. Die winterweivelde in die laer geleë landsdele en somerweilande in die bergstreke word vir veeteelt (hoofsaaklik skape en beeste) gebruik.
In die Sowjet-tydperk is die produksie van Azerbeidjan se landboubedryf by die behoeftes van die hele Sowjet-mark aangepas. So is meer wyn verbou en die rysproduksie verminder. Die verbrokkeling van die Sowjetunie het ook Azerbeidjan se landbousektor in 'n ernstige krisis gedompel en hervormings noodsaaklik gemaak.
'n Eerste belangrike stap was om die plaaslike landbousektor meer selfversorging-georiënteerd te maak en agrariese produkte en vrugte te verbou wat in Azerbeidjan benodig word. Tien jaar ná die land se onafhanklikwording is egter steeds 70 persent van alle benodigde landbouprodukte ingevoer - onder meer danksy die hoë wisselkoers van die Azerbeidjanse manat teenoor die geldeenhede van buurlande soos Rusland, Turkye en Iran. 'n Tweede faktor was die gebrek aan moderne voedselverwerkingsaanlegte. Ondanks die verouderde toerusting in dié bedryf het die landboubedryf se aandeel aan totale beleggings in 2002 slegs 0,8 persent beloop, in vergelyking met die olie- en gasbedryf se 68,5 persent. In die eerste dekade van die 21ste eeu is Azerbeidjan se landbou daarnaas deur natuurrampe geraak, waaronder swaar oorstromings en 'n sprinkaanplaag vroeg in 2003.
In 1995 is met omvattende grondhervorming begin waarby grond en ander eiendomme van kollektiewe boerderye (kolchoses) en agrariese bedrywe (sowchoses) onder bewoners van landelike gebiede herverdeel is. Daarnaas is voedselverwerkende bedrywe, wat voorheen in staatsbesit was, geprivatiseer. Tans word 99,7 persent van Azerbeidjan se totale agrariese produksie deur privaat boerderye opgelewer. Die landbousektor verteenwoordig 38,7 persent van alle werkgeleenthede in die land.
Die eerste spoorlyn van in Azerbeidjan, wat op 20 Januarie 1880 ingewy is, was 20 kilometer lank en het Bakoe en Sabunçu met mekaar verbind. Destyds is ru-olie met stoomtreine vervoer. Op 8 Mei 1883 is die spoorlyn tussen Bakoe en Tbilisi met 'n lengte van 550 km en in 1900 'n derde verbinding tussen Derbent en Bileceri (231 km) in bedryf gestel.
Die huidige spoorlynnetwerk het 'n totale lengte van 2 944 km, waarvan 2 122 km in gebruik is. Die besigste roetes met altesaam 1 277 km is geëlektrifiseer. Die Azerbeidjanse Spoorweë het in 2005 26 201 bruto registerton vrag en 5,5 miljoen passasiers vervoer.
In 1907 het Amerikaanse sakebaronne soos Rockefeller en Rothschild met inheemse magnate soos Hadji Moesa Taghijef en Seid Mirbabajef saamgespan om met die grootskaalse ontginning van Azerbeidjan se olievoorrade te begin. Hier het destyds die eerste oliepyplyne ter wêreld ontstaan, en bruin goud was die toormiddel waarmee Bakoe binnekort van 'n gesiglose stad tot 'n kosmopolitiese en glinsterende metropool omgeskep is.
Net soos vandag het die oorgrote meerderheid van die bevolking min voordeel uit die ekonomiese opbloei getrek, maar die vroeë 19de eeuse oliemagnate was tenminste mans met 'n sin vir kuns, kultuur en argitektuur wat stylvolle paleise, konsertgeboue en villa's laat oprig het.
Azerbeidjanners heg groot waarde aan hul digkuns, en die land se digters is alomteenwoordig in die vorm van talle monumente. Nizami Gəncəvi, 'n 12de eeuse Azerbeidjanse poëet wat in die destydse literêre taal Persies geskryf het, word as die beduidendste digter beskou sodat sy monumente in elke Azerbeidjanse stad aangetref word. Aboe Moehammed Ilfas ibn Joesoef, Sjeik Nizam al Din word algemeen beskou as die belangrikste digter van die klassieke Persiese poësie. 'n Groot Nizami-monument is in die middestad van Bakoe op die Fonteineplein opgerig.
Memed bin Suleyman Füzuli (* omstreeks 1483 of 1495, † 1556) het die eerste bewerking van dié stof in Azerbeidjans geskryf. Alhoewel hierdie digter in Irak geleef het, word hy as een van die nasionale simbole van Azerbeidjan vereer aangesien hy sy werke in drie tale geskryf het: Persies, Arabies en Azerbeidjans. Die laasgenoemde was in sy tyd nog hoofsaaklik 'n volkstaal wat eers deur Füzuli tot 'n volwaardige literêre taal ontwikkel is en waarin sy grootste literêre prestasies behaal het.
Bekende vroulike digters is Mehseti Gənjəvi en Xurşidbanu Natəvan of Natavan (1830-1897). Bekende manlike 19de eeuse digters sluit Axundov (1812-1878), die naamgewer van Bakoe se Staatsbiblioteek, en Mirza Şafi (1794-1852) in.
Die erfenis van Azerbeidjanse volksmusiek strek so ver terug as 1 000 jaar in die verlede. In Suid-Azerbeidjan het in die 16de eeu 'n tradisie van barde (Azerbeidjans: aşıq) begin ontwikkel wat dastans, gedigte waarin liefdes- en heldeverhale vertel word, voorgedra en mondeling oor generasies oorgelewer is. Gedurende die Sowjet-tydperk het hierdie gedigte ook 'n politieke funksie as berymde protes teen die Russiese besetters vervul.
Tans tree aşıqs onder meer by huwelike en ander feeste op en begelei hul gesang op die saz, 'n Azerbeidjanse langnek-luit. Die oorlog met Armenië het die hartland van die aşıq-tradisie, die Azerbeidjanse gebiede wes van die Republiek van Nagorno-Karabach, van sy bewoners en hul kultuur beroof. Talle aşıqs leef net soos hul gehore al jare lank in vlugtelingskampe waar feeste met gesang nouliks gevier kan word.
Die aşıq-kuns is deur UNESCO in 2009 as "meesterwerke van die mondelinge en immateriële erfenis van die mensdom" gelys.
Azerbeidjanse muğam-musiek is 'n soort simfoniese werk wat in dele met gesang en instrumentele musiek gerangskik word. Sy wortels lê in die Persiese hoofse musiek sodat Europese musikale konsepte soos tonale skema's met toonaarde net soos Europese ritmes hier nie toegepas kan word nie. Opvoerings kan soms ure duur, waarby die sanger op Azerbeidjan se drie nasionale instrumente begelei word - die tar ('n soort luit), die kamança ('n soort knieviool met 'n dik resonansie-ruimte) en die daf ('n soort tamboerien).
Die afwisselende natuur, die verskeidenheid klimaatsones en die lang geskiedenis met verskillende kulturele invloede word in Azerbeijan se kookkuns weerspieël. Al is dit nog weinig bekend in die buiteland, word dit deur kenners as een van die mees gesofistikeerdes ter wêreld beskou. Oosterse en Kaukasiese invloede word gekombineer met vars speserye en kruie wat dikwels slegs in Azerbeidjan beskikbaar is en hier gebruik word om 'n verskeidenheid vleisgeregte te verfyn. Die hoë lewensverwagtig van Azerbeidjanners word dikwels naas die gematigde klimaat en gesonde leefwyse ook aan sy gesonde kos toegeskryf.
Sopdisse met 'n sterk boeljon as basis staan as hoofgereg sentraal op Azerbeidjanse spyskaarte. Hulle word met talle speserye gegeur. Ander disse word sowel as voor- asook as hoofgeregte bedien. Vir tipiese geregte soos piti en kufta-bosbasj (gekookte vleisbolletjies) word eers die aftreksel as sop en daarna die vleis en ander bestanddele, wat daarin gaar gemaak is, geniet.
Net soos gewild soos pilaf is dolma, 'n maalvleisgereg met rys, uie, eiervrugte en vars kruie wat in uitgeholde tamaties en rissies gevul of in kool- of wynblare toegedraai en gebraai word. Nog 'n feitlik daaglikse Azerbeidjanse maaltyd, wat dikwels ook op feesdae bedien word, is sjasjlik - kleiun stukkies vleis of maalvleis wat met bokstervet gebraai word.
Vars kruie, tamaties en komkommers word by alle geregte bedien. Tipiese nageregte soos baklava en halva, wat dwarsoor die Turkiese kultuurgebied geniet word, is ook in Azerbeidjan gewild. Elke maaltyd word met Azerbeidjanse tee afgerond, waarby verskillende soorte konfyt as soetmiddel dien.
↑ The International Population Day, The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 11 July 2011. News.Az. 11.07.2011.
↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 “Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects”. International Monetary Fund. URL besoek op April 12, 2011.
↑ “Distribution of family income – Gini index”. The World Factbook. CIA. URL besoek op September 1, 2009.
↑ Philine von Oppeln en Gerald Hübner: Aserbaidschan. Unterwegs im Land der Feuer. Berlyn: Trescher 2009, bl. 29
↑ Audrey Alstadt: The Azerbaijani Turks. Power and Identity under Russian Rule. Hoover Press 1992
↑ Frawardin Yasht („Hymn to the Guardian Angels“). Vertaling deur James Darmesteter (uit: Sacred Books of the East, American Edition, 1898)
↑ Wladimir Minorsky: Caucasica IV. In: Bulletin of the School of Oriental and African Studies, boekdeel 15/3. Universiteit van Londen: Londen 1953, bl. 504
↑ azernews.az: Azeri population up 1.3 percent
↑ Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 года) (ru)
↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Azerbeidjan (de)
↑ Wêreldbank: Azerbeidjan
↑ Regional Surveys of the World: Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004. 4de uitgawe. Londen: Europa Publications 2003, bl. 111
↑ Ambassade van Azerbeidjan in Duitsland - Oorsig oor die landbousektor
↑ eurovision.de: Aserbaidschan - Feuriges aus dem Orient
↑ Rothfuss (1997), bl. 246
Video: Azerbeidjan - Land van Vlamme
Azerbaijan (az) , (de) , (fr) , (es) , (en) , (ru) , (tr)
Albanië | Andorra | Armenië2 | Azerbeidjan1 | België | Bosnië-Herzegowina | Bulgarye | Denemarke | Duitsland | Estland | Finland | Frankryk | Georgië1 | Griekeland | Hongarye | Ierland | Italië | Kasakstan1 | Kroasië | Letland | Liechtenstein | Litaue | Luxemburg | Malta | Masedonië | Moldowa | Monaco | Montenegro | Nederland | Noorweë | Oostenryk | Oekraïne | Pole | Portugal | Roemenië | Rusland1 | San Marino | Serwië | Siprus2 | Slowakye | Slowenië | Spanje | Swede | Switserland | Tsjeggië | Turkye1 | Vatikaanstad | Verenigde Koninkryk | Wit-Rusland | Ysland
Omstrede gebiede: Kosowo | Transnistrië | Turkse Republiek van Noord-Siprus2
Afhanklike gebiede: Akrotiri en Dhekelië2 | Åland | Asore | Faroëreilande | Gibraltar | Guernsey | Jan Mayen | Jersey | Eiland Man | Svalbard
Lande van: Afrika Asië Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika
Ontsluit van "http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Azerbeidjan&oldid=1163392"	Kategorieë: AzerbeidjanVoorbladartikels	Navigasie-keuseskerm
Die bladsy is laas op 24 April 2013 om 09:06 bygewerk.