Ramaphosa en sy wilde grondleeuDeelnemers aan die verhoor oor grondonteiening by die Heartfelt Arena op 28 Julie in Pretoria. Foto: Reint Dykema. Saterdag het die verhore oor die wysiging van artikel 25 van die Grondwet in Pretoria plaasgevind. Dit handel kortliks oor onteiening sonder vergoeding. Alhoewel die beginsel wat aangeval word, veel wyer as grond is, fokus die debatte op grond. Die verhore tot dusver was emosioneel en met enkele uitsonderings sonder behoorlike inhoud. Geen rasionele temas soos die invloed van onteiening op ekonomiese groei, voedselsekerheid of die begeerte van swart Suid-Afrikaners om die grond te bewerk, is hanteer nie. Om die waarheid te sê, daar is min oor grond gepraat. Waaroor daar wel gepraat is, is die kriminaliteit van wit Suid-Afrikaners, gevoelens van vernedering, skuld en wraak. Daar is gepraat oor ŉ begeerte aan welvaart en voorspoed. Die simboliek van grond het die simboliek van vooruitgang en erkenning geword. Die harde ironie is dat die wysiging van artikel 25 van die Grondwet in praktyk ŉ simbool van ŉ ekonomiese ramp sal wees. Indien aan artikel 25 geraak word, word daar ook geraak aan privaat eienaarskap, iets wat veral in die Westerse wêreld ŉ logiese voorvereiste vir belegging en groei is. Die proses wat onder leiding van president Cyril Ramaphosa begin is, het ŉ populistiese leeu ingespan wat al hoe wilder raak hoe langer die proses aangaan. Die populiste het ’n belang daarby om nie die emosie te ontlont nie en die gevoel van verontregting in stand te hou. Hoe meer dit gevoed word, hoe beter vir die populis. Die verlede word dus al erger aangebied en wittes se skuld en bevoorregting al meer. Die populistiese propaganda resoneer egter nie met Afrikaners nie. Hulle het self ’n geskiedenis van verontregting en die debat gee nie erkenning daaraan nie. Grond is deel van hul kollektiewe identiteit, al is Afrikaners grootliks verstedelik. Die gedagte dat grond net weggevat kan word, word onderliggend beleef as ’n aanval op hul identiteit en dit roep onbewustelik ’n historiese gevoel van oorlewingsangs op. Die debat het dus ontwikkel in ŉ stryd oor weergawes van die geskiedenis en die prys daarvoor gaan ŉ stabiele toekoms wees wat verlore sal gaan. Die uitdaging vir Suid-Afrika is dus om ’n hoogs emosionele debat só te bestuur dat daar ’n rasionele uitkoms is. Zimbabwe het die uitkoms van die gronddebat aan populiste se uitbuiting van emosies oorgelaat. Die werklikheid het verlore gegaan en die uitkoms was totaal irrasioneel. Die prys was gebrekkige opvoeding, werksverlies, armoede, swaarkry, onreg en vele meer. President Ramaphosa het egter die populistiese leeu ingespan met die gedagte dat hy dit kan ry. Hy het nie in berekening gebring dat die leeu al wilder gaan word nie. Die reaksie van die markte en die buiteland het gewys dat hulle nie van die leeu hou nie. Suid-Afrika is ŉ oop ekonomie en is sensitief vir ŉ negatiewe beleggingsklimaat. Die wysiging van artikel 25 gaan die teenoorgestelde effek hê as wat die voorstanders daarvan verlang, en hul gevoelens van emosie gaan presies dieselfde bly. Ramaphosa sal die leeu moet tem, maar om ŉ wilde leeu uit te span, is geen grap nie.