Leukemie (bloedkanker) - Siektes - 2022
leukemie is ook onder die termyn bloedkanker bekend. Die siekte spruit uit hematopoiëtiese weefsels van die beenmurg en limfstelsel. Daar is baie verskillende soorte leukemies. Sommige vorme kom meer gereeld by kinders voor, ander kom meestal by volwassenes voor. Dit affekteer veral die witbloedselle, wat nie behoorlik funksioneer as gevolg van leukemie nie. Aangesien die bloedselle belangrik is vir die immuunstelsel, word diegene wat geraak word meer vatbaar vir alle moontlike patogene.
Die simptome wat dui op leukemie, kan afhang van die vorm van die siekte. By akute leukemie, byvoorbeeld, vererger die simptome vinnig. By ander vorme kruip die simptome stadig in. Hierdie toestande kom algemeen voor by bloedkanker:
Besmettings is dikwels ernstig en blywend
vergrote lewer of milt,
Geneig tot vinnige bloeding,
rooi kolle op die vel (petechiae),
oorvloedige sweet (veral snags),
Pyn in die bene.
Aangesien die leukemieselle in die beenmurg en in die limfstelsel versprei, word hulle in die bloed aangetref en verminder dit die aantal selle wat funksioneer en ander bloedselle (bloedarmoede en bloedneiging). Dit lei tot 'n verminderde immuunverdediging. Organe soos die milt, lewer, niere, limfknope of breinvlies kan ook aangetas word, wat lei tot funksionele afwykings en simptome soos swelling.
Ons bloed het vaste dele wat bloedselle genoem word, wat gevorm word uit stamselle in die beenmurg. Daar is die rooibloedselle (eritrosiete) vir die vervoer van yster en suurstof, die bloedplaatjies (trombosiete) vir stolling en die witbloedselle (leukosiete) ter verdediging. In die teenwoordigheid van leukemie word al die bloed beïnvloed, maar veral die hoeveelheid witbloedselle. Die presiese oorsake hiervan word as onvoldoende beskou. Die siekte is die eerste keer in 1845 deur die Berlynse dokter en patoloog Rudolf Virchow as 'wit bloed' beskryf. Hy het dus probeer om sy waarneming oor die wanbalans tussen wit- en rooibloedselle uit te spreek.
Volgens die huidige stand van wetenskap blyk dit dat 'n kombinasie van genetiese en ekologiese faktore bloedkanker veroorsaak. 'N Sleutelaspek in die ontwikkeling blyk 'n mutasie van die bloedselle te wees. Daar was ook 'n sekere abnormaliteit van bloed wat verband hou met leukemie, waarin bloedselle vinniger groei, vinniger verdeel en langer leef as normale bloedselle. Met verloop van tyd verplaas hierdie abnormale selle toenemend gesonde bloedselle, wat lei tot die tipiese klagtes.
Erkenning van leukemie: die verskillende vorme
Daar word 'n basiese onderskeid getref tussen chroniese vorme van leukemie, wat oor 'n aantal jare kan strek en aanvanklik dikwels onopvallend is, en akute vorme wat lewensgevaarlik en dodelik kan wees as dit nie behandel word nie. Die eerste klassifikasie is gebaseer op die spoed waarmee die siekte versprei. Daar is twee verskillende soorte:
Akute leukemie: In 'n akute vorm is die onvolwasse bloedselle reeds abnormaal. Hulle kan nie hul funksies van die begin af uitvoer nie en vermeerder vinnig. Met hierdie aggressiewe vorm verskyn daar vroeg reeds ernstige simptome.
Chroniese leukemie: In die chroniese vorm, benewens die abnormale selle, is daar aanvanklik genoeg gesonde selle wat hul normale take verrig. Die siekte vorder stadiger en kan jare lank ongemerk verduur.
Die tweede indeling is gebaseer op die tipe bloedselle wat geraak word. Daar word onderskei tussen twee vorme:
Limfositiese leukemie: Hierdie vorm beïnvloed limfosiete, 'n subset van witbloedselle wat fundamenteel is vir die immuunstelsel.
Myeloïde leukemie: Hierdie vorm beïnvloed die sogenaamde myeloïede selle. Dit is almal selle van die hematopoietiese stelsel wat nie aan die limfstelsel toegewys kan word nie. Dit sluit in rooibloedselle, bloedplaatjies, granulosiete en monosiete.
Verskillende soorte leukemie spruit uit hierdie klassifikasies. Die drie algemeenste is:
Akute limfositiese leukemie (ALL): Hierdie tipe bloedkanker is baie aggressief en kom veral by jong kinders voor, maar volwassenes kan ook aangetas word. Die abnormaliteit van die bloedselle blyk alreeds by onvolwasse limfosiete.
Chroniese limfositiese leukemie (CLL): CLL is die algemeenste chroniese leukemie by volwassenes en kan jare sonder simptome wees. Die limfosiete word ook aangetas, maar nie in die onvolwasse vorm nie.
Chroniese myeloïde leukemie (CML): CML affekteer veral volwassenes by wie die miëloïede selle toenemend abnormaal word. Dit is tipies vir hierdie kliniese beeld dat daar maande tot jare geen simptome of slegs swak simptome voorkom totdat 'n fase plaasvind waarin die selle vinniger verander en die simptome toeneem nie.
Ander spesies: Daar is ook ander soorte leukemies wat baie skaars is. Dit sluit byvoorbeeld harige selleukemie (HZL), myelodysplastiese sindroom (MDS) en myeloproliferatiewe neoplasie (MPN) in.
Volgens die huidige kennis is die ALL en CLL aan die kwaadaardige limfome toegewys, maar die kankerregister bevat ook die leukemie.
Daar is 'n paar bekende faktore wat die ontwikkeling van leukemie bevoordeel. Daar moet egter gesê word dat die meeste mense met hierdie risikofaktore nie leukemie ontwikkel nie. Daar is ook gevalle van leukemie waarin hierdie risikofaktore nie teenwoordig was nie. Gunstige faktore sluit in:
Vorige kankerterapieë: Sekere soorte chemoterapie en bestralingsterapie kan die risiko van bloedkanker verhoog.
Genetiese abnormaliteite: Sekere genetiese afwykings soos Down-sindroom (trisomie 21) hou verband met 'n verhoogde risiko vir leukemie.
Chemiese blootstelling: Enigiemand wat met sekere chemikalieë, soos benseen, in aanraking kom, loop 'n groter risiko om bloedkanker te ontwikkel.
Rook: Bestanddele vir tabakrook verhoog die risiko van myeloïde leukemie.
erfenis: In gesinne wat met leukemie gediagnoseer is, word die risiko vir alle gesinslede verhoog.
Chroniese vorme van leukemie kan ontdek word as deel van 'n roetine-bloedtoets. In die beste geval kan dit selfs gebeur voordat simptome verskyn. As daar reeds simptome is, kan 'n fisiese ondersoek die kliniese beeld aandui. Tekens soos 'n ligte vel, swelling van die limfkliere en vergroting van die lewer en milt is 'n bewys van 'n bestaande bloedkanker. Om die diagnose te bevestig, kan 'n beenmurgmonster geneem word uit die heupbeen en ondersoek word vir leukemieselle in die laboratorium.
Daar is verskillende opsies vir die behandeling van leukemie. Die gebruik van die terapie is hoofsaaklik afhanklik van die ouderdom, die gesondheidstoestand, die vorm van leukemie en die siektestadium van diegene wat geraak word. Dikwels gebruikte vorme van terapie is:
chemoterapie: Chemoterapie word meestal gebruik vir leukemie. Stowwe word in die liggaam ingebring wat leukemieselle doodmaak. Die stowwe word óf via pille geneem of direk ingespuit.
radioterapie: X-strale word gebruik om leukemieselle te beskadig en te voorkom dat dit groei. Die bestraling kan óf op 'n spesifieke punt gerig word, óf dit kan die hele liggaam beïnvloed.
Stamseloorplanting: Die prosedure vervang siek beenmurg deur 'n gesonde. In die reël moet bestraling of chemoterapie vooraf uitgevoer word om siek beenmurg dood te maak. Dan word diegene wat geraak word met bloedvormende stamselle ingespuit.
Gerigte terapieë: In sommige gevalle kan 'n middel 'n kwesbaarheid van kankerselle teiken. Die aktiewe bestanddeel imatinib toon soms goeie effektiwiteit teen chroniese myeloïde leukemie.
Naturopatiese en aanvullende medisyne benaderings is dikwels daarop gemik om die immuunstelsel by leukemie te versterk, soos mistelterapie of vitamienpreparate. Die Leukemia Competence Network Leukemia adviseer egter teen sulke behandelingsmetodes. Ten minste moet hierdie metodes bespreek en gemonitor word met die dokter wat u behandel. Die rede vir die voorbehoude houding is dat bloedkanker die immuunstelsel direk beïnvloed, en teoreties kan die versterking daarvan ook leukemiese selle stimuleer om te groei.
As u self aktief iets wil doen, moet u konsentreer op 'n gesonde leefstyl, wat 'n gebalanseerde dieet en gereelde oefening moet insluit. Boonop speel die psige van diegene wat geraak word 'n wesenlike rol in die genesingsproses, aangesien die terapie stresvol kan wees. Hier kan diegene wat geraak word aktief deelneem en byvoorbeeld na selfhelpgroepe gaan. Psigo-onkologie beveel ook aan dat u ontspanningsprosedures leer om stres te verminder. Byvoorbeeld, progressiewe spierverslapping of outogene opleiding is noemenswaardig. (vb, tf)
Duitse kankerhulp, Duitse kankervereniging: gids vir leukemie by volwassenes, vanaf Oktober 2016, krebshilfe.de
Duitse Kankervereniging (DKG): S3-riglyn oor psigo-onkologiese diagnostiek, berading en behandeling van volwassen kankerpasiënte, vanaf Januarie 2014, gedetailleerde oorsig van riglyne
Kanker-inligtingsdiens van die Duitse kankernavorsingsentrum (dkfz): leukemie by volwassenes (verkrygbaar: 09.09.2019), krebsinformationsdienst.de
Leukemia Foundation: Behandelingsmetodes (beskikbaar: 09.09.2019), kompenznetz-leukaemie.de
Mayo Clinic: Leukemia (verkrygbaar: 09.09.2019), mayoclinic.org
ICD-kodes vir hierdie siekte: C91-C95, D47ICD-kodes is internasionaal geldige kodes vir mediese diagnoses. U kan bv. in doktersbriewe of op ongeskiktheidsertifikate.