Die Britse kolonel het in afwagting van die aanval sy kamp verskans, sodat De la Rey se eerste aanslag nie die gewenste uitwerking gehad het nie. Hy het wel daarin geslaag om alle posisies rondom die kamp behalwe een in besit te kry, waardeur hy in staat gestel is om met kleingewere op 'n afstand van minder as 1,000 meter in die kamp te skiet. Die een posisie wat nog nie in sy besit was nie, was 'n sterk verskanste fort. Dit was die sleutel tot die hele posisie en sou eers geneem moes word alvorens hy die kamp kon bestorm.
Op Elandsfontein het sy aan die begin van Junie 1900 angstig die naderkoms van die Britse kolonnes ingewag. In die maande wat gevolg het, het hulle haar vee weggevoer, maar haar met rus gelaat. Sy het die aanbod om in Kaapstad of in Europa te gaan bly, van die hand gewys. Teen die einde van November 1900 het lord Methuen haar verbied om nader as 16km van Lichtenburg te kom, sonder om te besef dat sy heeltemal bereid was om in 'n wa in die oop veld rond te swerf. Op 1 Desember 1900 het sy haar wa gepak, met haar kinders die spaaider bestyg en met drie swart bediendes, 'n paar koeie, skape en hoenders, die wye veld ingevaar. Negentien maande sou sy so rondswerf, en, soos sy self verklaar, het sy haar wa liefgekry soos 'n mens sy slaapkamer liefhet. In die laaste fase van die oorlog was ook haar bewegings deur die Britse blokhuisstelsel beïnvloed. Soms het dit bars gegaan om nie deur die vyand gevang te word en in 'n konsentrasiekamp te eindig nie.
Op 'n besonderse wyse het De la Rey altyd geweet waar sy vrou haar bevind, en elke oomblik wat hy kon, het hy by haar aangesluit. Wanneer hy voedselvoorrade van die vyand gebuit het, het hy haar nie vergeet nie, en sy was altyd gereed om hom en sy staf te onthaal op 'n dikwels karige maar keurig versorgde maaltyd. Hul toewyding en trou aan mekaar was werklik iets besonders.
Clements se kamp, bestaande uit 1,500 man, 9 kanonne en 'n pom-pom en 'n groot hoeveelheid voorrade, het aan die voet van die suidelike hang van die Magaliesberg gestaan, by die ingang van 'n kloof wat deur mjddel van 'n voetpad verbind is met die kruin van die berg. Vanaf die kruin het hy heliografiese kontak met brig.-genl. R.G. Boradwood gehad, wat noord van die Magaliesberg met hom sou saamwerk om die Boerekommando's uit die omgewing te verdryf.
Suidoos van die kamp was Smuts nie in staat om Vaalkop te verower nie. In die donker kon hy nie uitmaak waar die kop is nie en besluit toe om te wag tot dit lig word. Die oomblik wat Beyers egter van die kruin van die berg op die kamp begin afskiet, het baie Britse troepe na Vaalkop padgegee en sodoende die wagpos daar versterk. Ondanks herhaalde pogings met sy beste manne, kon Smuts nie die kop verower nie. Clements was egter in 'n penarie. Ongeveer 'n derde van sy manskappe was dood, gewond of gevange, en vanaf die sleutelstelling bo-op die berg het die Boere sy kamp vol lood gepomp. Hy het gevolglik gelas dat al sy oorblywende troepe en sy kanonne na Vaalkop terugtrek. Met veel moeite en onder hewige geweervuur is hierdie opdrag teen 10h30 voltooi. Clements was egter verplig om sy kamp met die meeste van sy waens, ammunisie, perde en voedsel agter te lat. Die feit dat die burgers die geleentheid om die kamp te plunder onweerstaanbaar gevind het, het Clements gered. Terwyl 'n lustige buitery aan die gang was, het die Britse aanvoerder sy mag feitlik ongestoor ooswaarts in die rigting van Rietfontein en Pretoria uitgelei. Tevergeefs het De la Rey en Beyers die burgers probeer aanspoor om die vyand se aftog te verhoed.
Ook vanweë sy ontembare geaardheid was dit De la Rey se beleid om die vyand so min moontlik met rus te laat. 'n Staflid van hom vertel hoe 'n veldkornetskap of 'n wagpos gedurig met 'n patrollie of 'n vleuel van die vyand slaags was, sodat daar noit oral rus was nie. Wanneer hulle 'n kans gehad het om die vaynd skade te berokken, is dit gedoen, en as die vaynd te sterk was, het hulle eenvoudig opsy gegaan vir die vyand om verby te kom.
De la Rey het vlug doelbewus aangewend as 'n oorlogskuns om die Britse kolonnes in 'n wilde jaagtog agter hom aan te kry. Uiteindelik, wanneer sy moeë agtervolgers gesus was in die valse gevoel dat hulle nie waaksaam hoef te wees nie, het hy omgeswaai, sy magte blitssnel bymekaar gekry en 'n vyandelike flank aangeval of toegeslaan op 'n voorrade-depot of kamp wat geïsoleer gelaat was. Smuts vertel dat die metode van terugval en oënskynlik nuttelose skermutselinge tussen die groot oorwinnings nie De la Rey se offisiere en burgers moedeloos gemaak het nie. Hulle het sy doel daarmee geken en het grenslose vertroue gehad in sy onfeilbare oordeel om die genadeslag op die regte oomblik toe te dien. Hulle het hierdie terugval-metode dan ook bestempel as "vlug vol moed".
Teen Kersfees 1900 het dit egter geblyk dat, terwyl hewig gevegte in die distrikte Rustenburg en Krugersdorp woed, die res van die Wes-Transvalers nie so effektief was nie. Die offisiere het goeie werk gedoen, maar aangesien hul kommando's oor 'n groot gebied verspreid gelê het, het hulle nêrens werklik doeltreffend opgetree nie. Hulle was ook nie 'n goeie lokaas om groot Britse magte daarheen te trek nie. Die gevolg was dat hierdie burgers meer gerus het as wat goed vir hulle was en dat daar uiteindelik onenigheid ontstaan het wat hul doeltreffendheid nog verder in die wiele gery het.
De la Rey het besef dat sy beheer meer effektief gemaak moes word. Die verspreide kommando's moes in 'n kragtiger gevegsmag omskep word wat die vyand so hardnekkig teister soos die Rustenburg- en Krugersdorpkomando's dit doen. Hy het gevolglik besluit om die westergrens-distrikte meer dikwels persoonlik te besoek ten einde self die een na die ander met die verskillende kommando's rond te gaan en die ritte te bestry solank hulle in die distrik was.
Interessant genoeg het Siener van Rensburg op dieselfde dag, 6 Maart, 'n visie aan De la Rey geopenbaar. Hy het 'n woedende rooi bul gesien wat vanuit Vryburg al langs die Hartsrivier aan die kom was. Op 'n sekere tydstip het die horings van die bul skielik gehang. Net agter die bult by Tweebosch het hy die bul weer gewaar, moet toe was dit 'n poenskop wat in sy spore omspring en in die rigting van Lichtenburg die hasepad kies. Daar bestaan ook getuienis dat De la Rey vir kmdt. Vermaas vertel het dat hy vasberade was om Methuen te vang, en dat Siener van Rensburg hom van dié gesig vertel het.
Vroeg die oggend van 7 Maart het albei Britse kolonnes in die rigting van Roojantjesfontein vertrek. Slegs Grenfell het dit bereik. Soos gewoonlik het Methuen sy kolonne in twee afdelings laat opruk. Om 03h00 uur het hy self met die ossewa-konvooi en 'n gedeelte van die mag, veral voetgangers, vertrek. 'n Uur later het die berede hoofmag en die muilwaens in beweging gekom.
Hoewel albei konvooie nou in Boerehande was, het maj. Paris met 40 man in 'n klipkraal 'n laaste poging tot weerstand gebied. Ondersteun deur die kanonne het Celliers met die Lichtenburgkommando daarin geslaag om hom tot oorgawe te dwing.
Met hierdie optrede het De la Rey sy teerhartigheid en Christenskap, soos trouens en dwarsdeur die oorlog, bewys. Hy het vervolgens vir Celliers opdrag gegee om die gesneuwelde Britte te begrawe en die gewondes te versorg. Vir hierdie doel is die britse ambulanse, tente, komberse en voldoende voedsel agtergelaat. Tot groot ontevredenheid van die burgers het De la Rey vir Methuen vrygelaat om beter mediese behandeling te kry as wat by hulle moontlik is. Hierdie daad het 'n groot indruk op die buitewêreld gemaak en 'n lewenslange vriendskap tussen Methuen en De la Rey beteken.
Op 15 Mei 1902 kom die 60 gekose Boere-afgevaardiggdes by Vereeniging byeen. De la Rey praat bondig wanneer hy eindelik aan die woord kom. Hy het 'n vaste opdrag van sy burgers om hul onafhanklikheid nie prys te gee nie, dog nou moet hy verneem hoe sleg salek elders staan. Elkeen moet vir homself besluit oor die vraag van Louis Botha of die bittere einde nie nou aangebreek het nie. Maar hulle moet probeer om beter voorwaardes te kry.
Na die vrede vestig die De la Reys hulle op die plaas net buite Lichtenburg en begin die heropbou van die verwoeste boedery en opstal. Dat De la Rey en sy vrou smart geken het, ly geen twyfel nie. Teen 1907 het hulle ses van hulle twaalf kinders aan die dood afgestaan.
De la Rey neem nie aktief deel aan die politiek nie, maar hy is lid van die Het Volk-party en 'n Botha-man. Hy word verkies tot lid van die Transvaalse afvaardiging by die Nasionale Konvensie van 1908-1909. Daar is hy kenmerkend stil. Die Konvensie lei direk tot die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika op 31 Mei 1910.
Op 15 September 1914 kom sy lewe tragies tot 'n einde te midde van die aanloop tot die Rebellie. Hy en genl. Christiaan Beyers reis per motor uit Pretoria na Potchefstroom. By Langlaagte ry hulle dwarsdeur 'n polisie-padblokkade wat opgerig is om die berugte moordbende van William Foster vas te trek. 'n Polisieman vuur op die voortsnellende motor en De la Rey word in die rug getref. "Dis raak," fluister hy nog vir laas en sterf.
Bowendien is dit in die eerste plek sy ongewone keuse om die loopgrawe voor die rantjies op te rig, wat die hoogste lof verdien en bewys lewer van sy goeie militêre insig.
Koos de la Rey was 'n man met 'n indrukwekkende voorkoms. Met sy hoë voorkop, arendsneus, vorsende blik en ruie volbaard het 'n patriargale waardigheid uit hom gestraal. Treffend oordeel die S.A. Biografiese Woordeboek dat sy sieleadel hom afgesonder het van die gewone mense: "Sy Godsvertroue was die krag wat sy doelgerigte optrede onderskraag het het; in die krygsgeskiedenis het hy sy naam groot geskryf as onvergelyklike taktikus wie se dade hom ewe merkwaardig as krygsman gemaak het." In daardie tyd, toe dit nog gebruik was om 'n standvastige held as 'n leeu te bestempel, het De la Rey tereg die benaming "die Leeu van Wes-Transvaal" verwerf.