Belhar kom uit belydenisbeweging teen apartheid | Maroela Media
Warden se kerk Foto: Marianne Styan
Hierdie artikel deur prof. Piet Strauss is deel van Maroela Media se reeks uiteenlopende artikels oor die Belhar-debat. Volg gerus die Belhar-debat op Maroela Media se debatsplatform, Nóú pra' jy. -Red
Die finale aanvaarding van die Belydenis van Belhar in 1986 deur die Sinode van die destydse Nederduits Gereformeerde Sendingkerk, was die klimaks in die belydenisbeweging teen apartheid. 'n Beweging wat sy eerste klanke laat hoor deur Beyers Naudé van die Christelike Instituut in Suid-Afrika in 1965 en daarna deur ander kerklike figure voortgesit is.
In hierdie beweging was Allan Boesak van die Sendingkerk 'n sentrale figuur.
In 1981 verklaar hy dat daar 'n groot behoefte is aan swart Christene wat die gereformeerde waarhede in apartheid-Suid-Afrika herontdek. Hy gaan verder: "I indeed believe that black Christians should formulate a Reformed Confession for our time in our own words."
Boesak sien swart as 'n kader van onderdrukwees in die wêreld. Vir hom staan God aan die kant van die verdruktes, nietiges en veragtes. Apartheid in die naam van die Evangelie soos voorgestaan deur Afrikaanse gereformeerde kerke maak 'n bespotting van die Evangelie. Boesak se invloed wys duidelik in verklaring van die Black Alliance of Reformed Christians (Abrecsa) in 1981. Hierin word apartheid 'n sonde en 'n verdraaiing en bespotting van die Evangelie genoem: verraad teenoor die gereformeerde tradisie en kettery.
Vir Boesak is die teologiese en morele regverdiging van apartheid meer as net 'n etiese kwessie soos 'n persoonlike belediging van iemand. Dit tas die kern van die Evangelie aan. Daarom voel hy dat die kerk dit met 'n kernsaak vir die kerk, 'n belydenis, moet opponeer.
Die Algemene Vergadering van die Wêreldbond van Gereformeerde Kerke van 1982 in Ottawa staan sterk onder die invloed van die belydenisbeweging. As 'n teken van solidariteit met diegene aan die ontvangkant van apartheid en 'n duidelike "nee" teen die beleid word Boesak tot voorsitter van die vergadering verkies.
In sy besluit neem die Wêreldbond baie van die terme wat Boesak teen die teologiese en morele regverdiging van apartheid gebruik, oor. Die Algemene Vergadering koop in op die saak van kerklike weerstand teen apartheid op die vlak van 'n belydenis as dit besluit dat kerklike steun aan apartheid vir hom 'n status confessionis skep. Dit beteken dat jy nie met hom oor apartheid kan verskil sonder om die "integrity" van die gemeenskaplike belydenis van die gereformeerde kerke in gedrang te bring nie. Die Nederduits Gereformeerde Kerk en Nederduits Hervormde Kerk van Afrika word uit die Wêreldbond geskors.
By die heropname van die Nederduits Gereformeerde Kerk in die Wêreldbond in 1998 verklaar die algemene sekretaris van die bond, Milan Opocensky, dat 'n aanvaarding van hierdie status confessionis nie beteken dat 'n belydenis daaruit móét volg nie. Die Sinode van 1982 van die Nederduits Gereformeerde Sendingkerk besluit egter anders.
In sy aanvaarding van die pasgenome besluit teen apartheid van die Wêreldbond aanvaar die Sendingkerk ook 'n status confessionis teen apartheid. Die voorstel van Gustav Bam dat daar nog tydens die sinode 'n belydenis in die gees hiervan opgestel moet word, word ook aanvaar. 'n Kommissie waarin die dogmatikus Dirkie Smit 'n groot rol speel, word getaak om so 'n belydenis te formuleer. Volgens Willie Jonker neem Smit 'n belangrike aandeel aan die "formulering en afwerking" van die Belydenis van Belhar. Hy word hierin bygestaan deur dosente in Teologie aan die Universiteit van Wes-Kaapland en Allan Boesak.
Nadat die ringe van die Sendingkerk die nuwe konsepbelydenis onder oë gehad het, aanvaar die Sinode van 1986 dit as 'n nuwe belydenis vir die Nederduits Gereformeerde Sendingkerk.
Hoewel daar veel meer vir en teen Belhar as 'n gereformeerde belydenis gesê kan word, die volgende:
In 'n gereformeerde kerk is die aanvaarding van 'n belydenis 'n ekumeniese saak of 'n saak van meer as een kerk. Omdat 'n belydenis moet handel oor kernwaarhede van die geloof moet dit bestaan uit waarhede wat bo die tyd uitstyg en oor 100 jaar steeds kernwaarhede is: algemene Bybelse kernwaarhede wat vir meer as net die Christene van 'n bepaalde kerk of in 'n sekere omgewing kernwaarhede is. Kernwaarhede wat hulle so duidelik aanspreek dat die gelowiges wil ja sê. Daarom moet dit 'n belydenis vir meer as een kerk kan wees. 'n Saak wat reeds by die aanvaarding van 'n belydenis in ag geneem moet word. Dit is nie met Belhar gedoen nie. Inteendeel, die Sendingkerk het aanvanklik besluit om dit nie met ander kerke te toets nie. Nou moet ander kerke dit eenvoudig sonder insette aanvaar!
Daar is al dikwels gesê dat die woord apartheid nie in Belhar voorkom nie en dat dit oor die algemene Bybelse waarhede soos kerkeenheid, versoening en geregtigheid handel. Dit is nie waar nie. Hoewel die woord apartheid nie daarin voorkom nie, word woorde soos "gedwonge skeiding" en "aparte kerkformasie" gebruik wat laat blyk wat die ontstaansrede is. Die begeleidende brief sê ook dat Belhar in die situasie van apartheid gebore is.
Met sy aparte kerkformasie praat Belhar oor die NG Kerk van 1982. Die verskillende NG Kerke het op daardie stadium in 'n federale raad saam besluit. Hierdie vergadering was egter 'n liggaam van oorleg en nie 'n sinode wat bindende besluite neem nie. Die kwessie van kerkverband – dit wat hier ter sprake is – is egter nie 'n kernwaarheid nie, maar 'n tydgebonde inrigting van hoe gemeentes saamwerk. Die NG Kerk self het van 1905-1962 'n federale raad vir die kerke in die provinsies gehad en dit nooit as iets aparts beleef nie. Die Algemene Sinode is eers in 1962 gevorm.
Dan die gewraakte sinnetjie: God is op 'n besondere wyse die God van die armes ens. Die NG Kerk se Kerk-en-Samelewing van 1986 en 1990 het dit reeds gedoen. Hierin is verklaar dat God aan die kant van die reg van die armes is.
Na hierdie skitterende uiteensetting deur die vorige moderator van die NGK, kan hierdie politieke pamflet bekend as Belhar mos nie as 'n "belydenis" aanvaar word nie. Dis bedrog.
Baie dankie vd ewewigtige uiteensetting Prof Piet- nou verstaan ek die kwessie ook beter. Die harseer is dat die Kerkleiers die saak so skerp op die spits dryf, dat die NG Kerk gaan verloor al 'wen' hul leiers.
My vraag is het die leiers met die gewone VGK lidmate ook oor die saak geworstel soos die NG leiers vandag doen . Was daar ook 'n stemming of het die leiers alleen die besluit geneem. Sal nogal wou sien hoe die pad oor die belydenis in die VGK geloop is voor die besluit geneem is.