Hoe gemaak as jy trou met ’n man wat skuld het of beplan om skuld aan te gaan om ’n onderneming te begin? Dit kan baie spanning in ’n verhouding veroorsaak. Maar met goeie beplanning kan jy jouself én jou huwelik beskerm
Toe Alicia*, ’n onder-wyseres van Pretoria, getroud is, het sy vas geglo haar en haar man se liefde vir mekaar kan enigiets oorwin.
Maar uiteindelik het sy ander groot passie – sy onderneming – en die finansiële en emosionele druk wat dit op hulle saam geplaas het, die einde van hul huwelik beteken.
Alicia se man het ’n onderneming begin om klank en beligting by gesellighede te doen. “Ek het ’n goeie salaris by ’n private skool gehad. Hy het goeie ondervinding en kontakte in die bedryf gehad, en ons was saam bereid om ons uitgawes te sny totdat hy begin geld maak.
“Ons het ons spaargeld gebruik sodat hy ’n bietjie toerusting kon koop, en die plan was dat hy dan meer en beter toerusting sou koop soos die onder-neming groei.”
Haar man het ná ’n jaar weer ’n heeltydse werk gekry, maar dit was reeds te laat, sê sy. “Ons het ’n ander kant van mekaar gesien en daar was baie verwyte. Ons het dit probeer regmaak, maar is twee jaar later geskei.”
As jy na die statistieke kyk, is Alicia en haar man nie alleen nie. Egskeidings in Suid-Afrika het met meer as 20% toegeneem van 2011 tot 2015, wys die nuutste syfers van Statistiek Suid-Afrika. Daarmee saam oorleef minder as 30% van nuwe ondernemings in Suid-Afrika die eerste jaar, het Lindiwe Zulu, minister van kleinsakeontwikkeling, in 2014 gesê. Daarom sê Sylvia moet jy voor jou troue baie deeglik oor finansies én jul huwelikskontrak besin.
“As hy byvoorbeeld sy huis as sekuriteit vir ’n lening gebruik het, en jy trek by hom in, kan jy natuurlik ook jou blyplek verloor as hy die huis sou verloor.”
As julle reeds getroud is, moet julle ook hiervoor voorsorg tref indien jou man ’n onderneming wil begin. “Maak seker jul persoonlike finansies word so min as moontlik deur die besigheid geraak. Moenie jul beleggings of polisse daaraan koppel nie, en belê in ’n aftree-annuïteit, wat nie deur krediteure geraak kan word as die besigheid skuld maak nie. As jou man die onderneming net in sy naam begin, moet jy ook nie skuld in jou naam aangaan om hom te ondersteun nie, en verkieslik ook jou eie neseier hê. Maak seker jy verstaan wat die risiko’s is. As jul huis byvoorbeeld in sy naam is en dit as bate aangedui word, kan julle die huis verloor as dinge nie uitwerk nie.”
Die struktuur van die onderneming is ook belangrik. “As dit ’n eenmansaak is, en julle is binne gemeenskap van goedere getroud, kan krediteure jou ook verantwoordelik hou vir sy skuld. In ’n maatskappy of beslote korporasie sal jy egter nie aanspreeklik wees nie – ongeag die aard van jul huwelikskontrak.
Maar hoe pak jy dié soort gesprekke aan sonder dat jou man dalk voel jy wantrou hom, of dat jy in sy onderneming “inmeng”, soos in Alicia se geval?
Weer eens: Praat so vroeg moontlik daaroor, soveel moontlik, sê Chevon. “Julle moet vooraf saam bespreek wat verkeerd kan loop sodat julle daarvoor kan beplan, en oor wat elkeen se rol gaan wees – of dit nou in die onderneming of tuis is. As hy jou deel maak van sy besluite, sal jy ook nie nodig hê om hom te bevraagteken nie. Dit beteken nie dat hy jou as ’n medebestuurder moet aanstel nie, maar dat hy jou as ’n klankbord gebruik.
“Hy weet dadelik as my kliënte dalk laat is met betalings, en hy sal met my gesels oor sy planne vir nuwe besendings. Ons bedryf byna ons finansies soos ’n onderneming – logies en sonder emosie. As hy meer geld nodig het in die maand, beplan ons dit so, en andersom. “As julle eerlik is en mekaar as gelykes sien, hoef geld nie ’n probleem te wees nie. Ek dink dit raak ’n probleem as een mens dink hy/sy is ‘meer’ in beheer van die finansies as die ander. Ek dink ook nie dis ’n probleem om met iemand te trou wat skuld het nie, tensy hy heeltemal onverskillig is; die probleem is eerder om met iemand te trou wat jou nie as sy gelyke beskou nie.”
Vanjaar word ’n pendeldiens, wat sekere tye tussen die kerk en skool sal ry, die eerste keer aangebied.