Nuwe rampregulasies ‘niksseggend’(Foto: Bill Mead / Unsplash) Byna drie weke nadat pres. Cyril Ramaphosa ŉ nasionale ramptoestand afgekondig het om die voortslepende kragkrisis te pak, het die minister van samewerkende regering en tradisionele sake (Cogta) die spesifieke regulasies wat daarmee verband hou, in die Staatskoerant bekend gemaak. Dit lui onder meer dat kwytskelding van beurtkrag vir noodsaaklike infrastruktuur en dienste net toegestaan mag word indien dit “tegnies moontlik” is, en dan ook net in oorleg met die vereistes van die stelseloperateur dat dit nie “gaan lei tot ŉ verhoogde risiko of hoër fases van beurtkrag” nie. Ministers mag, soos nodig, maatreëls instel om struikelblokke vir die ontwikkeling of konstruksie van nuwe opwekkingskapasiteit uit die weg te ruim en moet die sekuriteit en beskikbaarheid van die lewering van goedere en dienste tydens die nasionale ramptoestand handhaaf. Dit bepaal voorts dat die aansoek- en besluitnemingsprosedures vir regulatoriese prosesse wat verband hou met energieopwekkingsprojekte, versnel en meer vaartbelyn gemaak moet word. Dit sluit in ŉ enkele departement of instelling om die aansoeke te verwerk en die bepaling van ŉ maksimum tydsraamwerk vir besluite daaroor. Die aansoek- en besluitnemingsproses oor onder meer omgewingstoestemming, afvalbestuurslisensies, lisensies vir uitlaatgasse en kondonerings moet ook meer vaartbelyn gemaak word. Die invoer van krag van buurlande en die afhandeling van kontrakte hiervoor moet versnel word en daar moet voorsiening gemaak word vir die werwing en plasing van vaardige personeel en die aanstelling van oorspronklike onderdeelvervaardigers by Eskom sodat die kragvoorsiener se Opwekkingsherstelplan vinniger vrugte sal afwerp. Die kragkrisis het ook ŉ al hoe groter uitwerking op die land se vermoë om betroubaar water te lewer en waterrade en munisipaliteite moet ingevolge die regulasies minimum bedryfsvlakke by reservoirs handhaaf. “Waterbehandeling- en reservoir-opgaarkapasiteit moet verhoog word. Waterbehandelingskedules moet aangepas word om watersuiwering te maksimaliseer wanneer krag of ander maatreëls beskikbaar is en ander stappe moet gedoen word om watervoorsiening te verseker,” lui die regulasies. Die regulasies bepaal ook dat: “Die doeltreffende koördinering tussen staatsdepartemente, Eskom en ander tersaaklike instellings en entiteite moontlik gemaak moet word om die sekuriteit van kraginfrastruktuur te verseker.” ŉ Kabinetslid mag ook nou enige ander stap doen om die verergering van die ramp te verhoed, of om dit te verlig, in bedwang te bring of die uitwerking daarvan te minimaliseer. Regulasies ‘niksseggend’ Die regulasies lui dat ŉ minister stappe mag doen vir die fasilitering van “internasionale hulp” wat gemik is op die “verligting, stuit, of minimalisering” van die ramp. Dit is oënskynlik ŉ “skuiwergat” vir die beoogde ooreenkoms met die Turkse maatskappy Karpowership, sê Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut. Karpowership se pogings om noodkrag aan Suid-Afrika te lewer maak maar stadige vordering weens hofsake en heftige teenkanting. Die voorstel is dat ŉ tien jaar lange ooreenkoms met Karpowership aangegaan word vir die lewering van noodkrag en die lengte van die kontrak is een van die grootste bronne van kommer. Gwede Mantashe, minister van minerale bronne en energie, het vroeër egter gesê ŉ 10 jaar lange kontrak kan die ooreenkoms help beklink, maar dat krag dan teen ŉ duurder prys per eenheid aangekoop sal moet word. Een van die maatskappy Karpowership se kragskepe. (Foto: Karpowership) Mulder sê daar is “feitlik niks in hierdie regulasies wat nie reeds moontlik” was nie. “ŉ Mens kan nie onbevoegdheid reg reguleer nie. “Daar is wel ŉ paar skuiwergate wat absurditeite moontlik maak. Só ook is dit uitsonderlik onduidelik wat presies die minister van elektrisiteit gaan doen,” sê hy. Ramaphosa het tydens sy staatsrede aangekondig dat dié nuwe portefeulje geskep word, maar geen minister is nog aangewys nie. Mulder sê uit die regulasies blyk dit dat die Cogta-minister, dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, volledig in beheer van die situasie gaan wees. Mulder sê die regulasies is eintlik “niksseggend”. “Die oorgrote meerderheid is die Cogta-minister wat net bestaande verantwoordelikhede afwentel na ministers wat dit reeds kan doen.” Noodverkryging Die regulasies bepaal dat enige noodverkryging vir staatsinstellings steeds onderworpe is aan die Wet op Openbare Finansiële Bestuur, die Wet op Munisipale Finansiële Bestuur en die Wet op Voorkeurverkrygingsbeleid. Die ouditeur-generaal sal intydse oudits doen en verslag lewer oor die rekeninge, finansiële state en finansiële bestuur van alle noodverkryging wat tydens die ramptoestand onderneem word,” lui die regulasies.