(Aangestuur vanaf Hendrik Potgieter)
Portret van Andries Hendrik Potgieter rondom 1851–1852 in Lourenço Marques, Delagoabaai.
19 Desember 1792
16 Desember 1852
Petronella Margaretha Krugel (ca. 1773–1802)
Elizabeth Helena Botha (ca. 1795–1841)
13, sommige het jong gesterf
Pieter Johannes (1822–1854), Bevelvoerende generaal by Makapansgat
Andries Hendrik (1831–), veldkornet, lid van die Volksraad
Voortrekker inligtingplaket: Kommandant Andries Hendrik Potgieter het in 1844 'n ekspedisie onderneem om die moontlikheid van 'n handelsroete na Delagoabaai (tans Maputo) te ondersoek. Die waens kon nie die steil klowe na die laeveld afgaan nie, en is agtergelaat. Potgieter is alleen met 'n groep ruiters verder. Hulle het so lank weggebly dat die mense by die waens gevrees het dat hulle omgekom het. Die riviertjie by die kamp is toe die Treurrivier genoem, en die terugtog is aangepak. Na 'n paar dae het Potgieter en sy ruiters die waens ingehaal. Daar was groot blydskap en die rivier langs die uitspanning het die naam Blyderivier gekry.
Bekend is hoedat Potgieter in Januarie 1837 saam met Gerrit Maritz ’n strafekspedisie teen Silkaats georganiseer en sy krale by Mosega in Wes-Transvaal in sy afwesigheid oorrompel het en ’n groot deel van die buit teruggeneem het. Potgieter en Maritz het egter rusie gemaak oor die verdeling van die buit en daarna blykbaar nooit weer op vriendskaplike voet met mekaar verkeer nie.
Lewe na die TrekWysig
Omdat die res van Potgieter se loopbaan buite die Trektydperk val, word dit net kortliks aangedui. In 1845 het hy Potchefstroom verlaat en Andries Ohrigstad gestig. Die rede hiervoor was dat die emigrante hulle op raad van Smellekamp noord van die 26ste breedtegraad, wat as die uiterste grens van die Britse invloedsfeer beskou is, wou vestig. Potgieter was onverbiddelik daarteen om iets met die Engelse te doen te hê; maar in teenstelling met Pretorius, wat wou onderhandel en traktate sluit, het hy in trek sy heil gesien.
As gevolg van die invloed van die nuwe intrekkers wat intussen uit Natal aangekom het, is ’n nuwe Volksraad ingestel as oppergesag naas Potgieter. Die botsing kon nie lank uitbly nie, en in 1846 het Potgieter die Volksraad afgeskaf en ’n nuwe regeringsvorm in die lewe geroep met homself as die hoof. Dit het byna tot ’n openlike stryd gelei, maar uiteindelik is die partye versoen en in 1847 is ooreengekom dat die twee partye onafhanklik langs mekaar sou bly voortbestaan. Waarskynlik omdat die koms van soveel nuwe intrekkers uit Natal sy invloed ondermyn het, maar gedeeltelik ook ter wille van beter weiveld, het Potgieter in 1848 na Soutpansberg getrek en daar op die mees noordelike punt van die Boerebeskawing die dorp Schoemansdal gestig. Potgieter wou hom ook nie inlaat met Pretorius se Warden en sir Harry Smith nie, wat uiteindelik op die slag van Boomplaats uitgeloop het. Maar ’n aanbod van sir Harry om hom aan die Engelse se kant te skaar, het die vryheidsliewende en ou Voortrekker botweg geweier.
Pretorius en Potgieter se uiteenlopende gesigspunte ten opsigte van die Engelse het ook persoonlike verwydering tussen hulle veroorsaak. Dit het tewens tweedrag onder die volk laat ontstaan; maar gelukkig het daar in Mei 1849 by Derdepoort eindelik ’n vereniging van alle Transvaalse Emigrante tot stand gekom, en ook Pretorius en Potgieter het nou tot mekaar begin toenader. Die versoening het te Rustenburg plaasgevind, nadat Pretorius in 1852 erkenning van onafhanklikheid van Transvaal verkry het. In Augustus en September 1852 het Potgieter nog ’n veldtog teen Sekwati, die weerspannige Bawendahoofman, gelei, en op 16 Desember is hy oorlede.
Kort voor sy dood het Potgieter gesante van Silkaats ontvang wat kom onderhandel het oor ’n ooreenkoms wat hulle die beskerming van die Boere teen die Betsjoeanas, wat intussen heelwat gewere en ammunisie van Engelse handelaars geruil het, sou verseker. Hoewel die traktaat eers op 8 Januarie 1853, ongeveer drie weke na Hendrik Potgieter se dood, onderteken is, moet die krediet daarvoor op sy rekening geplaas word, aangesien sy gesag en aansien by die Matabeles die aanleiding daartoe was. Silkaats het van sy kant af beloof om die wapenhandel onder sy volk teen te gaan en sy hele gebied – die grootste gedeelte van die toekomstige Suid-Rhodesië (nou Zimbabwe) – feitlik tot protektoraat van Transvaal verklaar. Daardeur is die pad vir die Voortrekkers na die Noorde oopgemaak. En as Potgieter nie op hierdie tydstip oorlede is en sy seun, kmdt. Piet Potgieter, kort na hom nie, sou die traktaat met Silkaats in die geskiedenis van Suid-Afrika veel meer gewees het as net ’n interessante “vodjie papier.”
Die beendere van die groot Voortrekkerleier rus vandag in die verlate kerkhof van die voormalige dorpie aan die Soutpansberge – sonder ’n gedenkteken.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Andries Hendrik Potgieter.
Die Huisgenoot Groot Trek Gedenkuitgawe, Desember 1938
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Andries_Hendrik_Potgieter&oldid=1970011"