Die Bybel In ŉ Neutedop – Spreuke Deel 1 - Joy! Digital
Spreuke bevat kort, diepsinnige gesegdes wat insigryk, prakties, gevat en positief is. “Goue appels wat in silwer gemonteer is, so is die regte woord op die regte tyd.” Spreuke 25:11.
Spreuke kan in drie dele verdeel word:
• Raad aan jongmanne (1-10)
• Raad aan alle mense (11-20)
• Raad aan konings en leiers (21-31)
Die raad vir jongmanne kan opgesom word as: Word wys! Wandel opreg! Wees waaksaam!
Die jeug word in Spreuke 4:23-26 teen slegte vriende, onsedelikheid en dronkenskap gewaarsku: “Wees veral versigtig wat in jou hart omgaan, want dit bepaal jou hele lewe. Weerhou jou van leuens, moenie mense mislei nie. Hou jou oë op die pad vorentoe, kyk reg voor jou uit.”
Die spreuk gaan van jou hart, na jou tong, na jou oë, na jou voete. Baie van die gesegdes in Spreuke word in ons alledaagse spraak aangetref:
• “Wie die roede spaar, bederf die kind”
• “Waar die hart van vol is, loop die mond van oor”
• “Hoogmoed kom voor die val”
• “Yster slyp yster”
Die karakters wat 3 000 jaar gelede in die boek Spreuke beskryf is, kan vandag steeds maklik herken word:
Die persoon wat te veel praat, die vrou wat altyd neul, die doellose jeug wat op straathoeke rondhang, die buurman wat gedurig inloer en te lank bly, die vriend wat vroeg in die oggend ondraaglik luidrugtig is.
Spreuke wys die kontras tussen keuses, en nagevolge daarvan uit Daar is meer as 900 spreuke en hulle spreek al die belangrike lewenskwessies aan. Hulle word dikwels as kontraste uitgebeeld:
• Wysheid en dwaasheid
• Hoogmoed en nederigheid
• Liefde en wellus
• Rykdom en armoede
• Werk en luiheid
• Heer en dienaars
• Mans en vroue
• Vriende en familie
• Lewe en dood
Bron van alle wysheid
God is die alwyse God, die bron van alle wysheid. Dit is Sy wysheid wat die heelal en alle goeie dinge daarin geskape het. Dit was God se keuse om Sy wysheid veral deur die Skrif, maar ook deur ouers, grootouers en ander wat meer ervare as ons is, oor te dra.
Toe koning Salomo die troon bestyg het, het God hom toegestaan waarvoor hy ook al gevra het. Salomo se versoek was vir wysheid en God het hom nie net wysheid nie, maar ook roem, mag en rykdom geskenk. Salomo se wysheid was legendaries, dit het selfs die koningin van Skeba gelok om ’n lang reis te onderneem om Salomo se wysheid self aan te hoor.
Soos bekend, blyk dit dat Salomo wyser met sy spreuke was, as wat hy in sy eie lewe was. Salomo se voorbeeld herinner ons daaraan dat ons wys in ons denke kan wees sonder om wys in ons hart en dade te wees. Daar is ’n belangrike voorwaarde aan God se gawe van wysheid verbonde. Hy het vir Salomo gesê: “Ek gee jou ’n wyse en verstandige hart…As jy jou in jou optrede hou aan my voorskrifte en gebooie soos jou vader Dawid gedoen het…”
1 Kon 3:12-14.
Salomo het Hooglied in sy jeug geskryf, Spreuke in sy middeljare en Prediker op sy oudag. Salomo was nie slegs ’n koning en ’n filosoof nie, maar ook die argitek van die Tempel wat een van die wonders van die wêreld was. Hoewel Salomo die meeste van die spreuke geskryf of versamel het, was hy nie die enigste outeur nie. Ander spreuke is dié van Hiskia, Agur en Lemuel. Daar word negentig keer in Spreuke na God as Jahweh verwys. Die wysheid in Spreuke kom van God.
’n Woord vir ’n situasie
Die Engelse woord ‘proverb’ kom van die Latynse woord ‘proverba.’ ‘Pro’ beteken ‘vir’, en ‘verba’ beteken ‘woord’. ’n Spreuk is dus letterlik ‘ ’n gepaste woord vir die situasie’. Wyse mense lê kennis weg.
Spreuke maak gebruik van letterverse, soos in hoofstuk 31 waar elke versreël in die oorspronklike Hebreeuse teks met ’n nuwe letter van die Hebreeuse alfabet begin.
In ander gevalle is die struktuur numeries, byvoorbeeld: “Die Here haat ses dinge, nee, daar is sewe waarvan Hy ’n afsku het: oë wat straal van hoogmoed, ’n tong wat lieg, hande wat met bloed bevlek is, gedagtes wat met komplotte besig is, voete wat net een koers ken, dié van die kwaad, ’n getuie wat lieg en iemand wat rusie stook tussen broers.” Spreuke 6:16-19. Hierdie vorme moet die leser in staat te stel om die spreuk makliker te onthou.
Die poësie in Spreuke kom dikwels in parallelismes voor. Sommige is sinonieme parallelisme, byvoorbeeld: “Op hoogmoed volg ondergang, op selfverheffing volg die val.”
Meer algemeen is teenstellende parallelisme, waar die tweede reël in kontras met die eerste is: “’n Mens wat nie sy hande uit sy jou steek nie, word arm, dit is vlyt wat ryk maak.” Spreuke 10:4.
“Wie hom laat leer, wil graag kennis ontvang; wie hom nie laat teregwys nie, is ’n dom mens.” Spreuke 12:1.
Met saamgevoegde parallelisme word die gedagte in die eerste reël deur die tweede reël versterk: “Bewaak jou hart meer as alles wat bewaar moet word, want daaruit is die oorsprong van die lewe.” Spreuke 4:23.