Die vraag kan gevra word: Is rekenaarlokale in hoërskole in Suid-Afrika ergonomies korrek ingerig om optimale leerdergeborgenheid te verseker; en: watter maatreëls behoort ingestel te word om dit te verseker? Die doel van hierdie artikel is om navorsing te bespreek wat in rekenaarlokale in bepaalde hoërskole in Suid-Afrika gedoen is oor die daarstel van 'n ideale ergonomiese omgewing ten einde 'n staat van optimale leerdergeborgenheid te kan verseker.
'n Staat van geborgenheid word byvoorbeeld binne die beskermende burg van die ideale ouerhuis gevind (Oosthuizen 2013:3). Benewens die ouerhuis bestaan daar uiteraard ook vele ander burge van geborgenheid, byvoorbeeld die reg, die kerk en die ideale skoolomgewing. Met betrekking tot die skool, is die aanwesigheid van geborgenheid 'n noodwendigheid - sonder 'n staat van geborgenheid is optimale onderrig en leer nie moontlik nie (Oosthuizen et al. 2011:1). Geborgenheid word trouens deur sommige kundiges tot 'n fundamentele voorvereiste vir sinvolle opvoeding en ontwikkeling van die kind verhef (Vaughan 1975:1). Die ideaal is gevolglik dat elke klaskamer op sigself 'n geborgenheidsruim behoort te wees. Die klaskameromgewing as geborgenheidsruimte is nie net op die optimalisering van die opvoedende onderwysuitkomste gerig nie, dit behoort ook te dien as 'n burg vir die fisiese veiligheid en gesondheid van die leerder. Die onderwyser wat by 'n rekenaarlokaal betrokke is, het nie net 'n opvoedkundige en gesondheidsplig nie, maar ook 'n juridiese plig om die leerders teen 'n nadelige omgewing te beskerm. Dit vorm deel van die onderwyser se holistiese taak as opvoeder.
Die reg as geborgenheidsburg word veral begrond deur grondwetlike determinante. Ingevolge artikel 24(a) van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika (SA 108 van 1996) het elkeen die reg op 'n omgewing wat nie skadelik is vir sy of haar gesondheid of welstand nie. Verder maak artikel 28(2) van die Grondwet (SA 108 van 1996) voorsiening vir 'n kind se beste belang. Daarom is elke onderwyser verantwoordelik daarvoor om na leerders se fisieke en geestelike welsyn om te sien. Die onderwyser as 'n professioneel geskoolde persoon behoort volgens Oosthuizen et al. (2011:3) hierdie taak met kundigheid uit te voer.
Soos in die gewone klaskamer, moet die rekenaarlokaal ook 'n geborgenheidsruim daarstel. Anders gestel: die sentrum moet ergonomies ingerig word om 'n versorgende omgewing daar te stel waarbinne leerders se veiligheid - en gesondheid - kan gedy.
Uit die literatuur blyk dit dat die afwesigheid van 'n ergonomies ideale omgewing en die aanwesigheid van verskeie gesondheids- en veiligheidsrisiko's die geborgenheidsruimte van die rekenaarlokaal kan versteur.
Daar bestaan verskeie riglyne rakende die ergonomies korrekte temperatuur, beligting, humiditeit, ventilasie, rekenaartoerusting en meublement vir 'n rekenaarlokaal. Wat rekenaartoerusting betref, behoort die gewrigte ondersteun te word tydens die gebruik van die muis en die sleutelbord en nieweerkaatsende skerms behoort 15 grade onder die gebruiker se horisontale ooghoogte te wees (Konz & Johnson 2004:203). Volgens Heyman (2006) moet die werkstasie en meublement verstelbaar wees en behoort die rekenaargebruiker opgelei te word om die korrekte verstellings te kan doen om by sy of haar behoeftes te pas (Konz & Johnson 2004:203). Beligting moet aangepas kan word vir goeie sig op die projekteerbord, interaktiewe witbord, skerm- en dokumentstaander (Emmons & Wilkinson 2001:78). Hierdie vereistes noodsaak nie die aankoop van nuwe toerusting nie, maar vereis eerder die vind van kreatiewe oplossings soos 'n opgerolde handdoek vir die ondersteuning van die lae rug, 'n boontjiesakkie vir gewrigsondersteuning, ou boeke onder die skerm vir ekstra hoogte of 'n kussing op die stoel (Kennedy 2006).
'n Inhoudsanalise is gebruik om foto's en waarnemings wat in die rekenaarlokale geneem is, te ontleed. Volgens Zikmund (2003:248) is 'n inhoudsanalise 'n navorsingstegniek wat die inhoud op 'n objektiewe en sistematiese wyse kommunikeer. Die data uit die waarnemingskedules en die foto's van die verskillende rekenaarlokale is saamgevoeg om 'n geheelbeeld te skep.
Die onderhoude met die onderwysers is so gou moontlik getranskribeer om 'n dieper begrip van die data te verseker wat deur waarneming en foto's verkry is. 'n Koderingsproses is toegepas om die data in kategorieë te orden voordat betekenis daaraan geheg is. Die koderingsproses is ook gebruik om 'n beskrywing van die struikelblokke saam te stel om 'n ideaal ingerigte rekenaarlokaal tot stand te bring. 'n Onafhanklike kundige op die gebied van kwalitatiewe data-ontleding het die temas en subtemas wat uit die kodering voortgevloei het, nagegaan, waarna op finale temas en subtemas ooreengekom is.
Volgens Merriam (1998:208) is die doel van kwalitatiewe navorsing om te verstaan en nie noodwendig om volgens ander situasies te veralgemeen nie. Die resultate soos verkry uit hierdie navorsing, gee 'n goeie aanduiding van wat moontlik ook in die res van Suid-Afrika die geval sou kon wees.
By die meeste (n=5) lokale is daar kabels op die vloere waaroor leerders moet loop. Foto 3 en 4 dui op 'n moontlike elektriese gevaar in die rekenaarlokale.
Die meeste lokale (n=7) beskik oor 'n brandblusser wat 'n inspeksiewaarborg vertoon. In verskeie sentrums (n=6) het onnodige papier en leë kartonhouers wat 'n verhoogde brandgevaar inhou, rondgelê. Foto 5 toon 'n rekenaarsentrum met kartonhouers wat bo-op elektriese kabels staan.
"Ek het die eerste keer daarvan gehoor toe ek dit moes aanbied. Al wat ek van weet, is dit wat ons vir ons kinders in die handboeke leer."
Onderwysers erken dat hulle sentrums nie ergonomies korrek ingerig is nie, maar beskou dit nie as hulle verantwoordelikheid om daarvoor voorsiening te maak nie. Hulle gee die verskaffers van die toerusting en die skoolhoof die skuld vir die swak ergonomiese situasie in hulle klaskamers.
Weens die onderwysers se onkunde is die leerders ook onkundig en word die regte gesindheid nie by die leerders ingeskerp en gekweek nie.
Die gesindheid van die onderwysers is 'n verdere struikelblok. Onderwysers sien nie die belangrikheid van 'n ergonomies korrek ingerigte klas in nie en wil net verseker dat hul leerders die uitkomste van die vak bemeester.
"Op hierdie stadium, vir 'n skool om 'n rekenaarsentrum te hê, is genoeg. En hulle moet tevrede wees met dit wat daar is."
Luukshede soos jelmuismatjies is nie in die lokale voorsien nie, omdat gevrees is dat dit gesteel sou word. Die negatiewe gesindheid van onderwysers is waarskynlik die hoofrede waarom sentrums nie ergonomies korrek ingerig is nie. Dit word ook weerspieël in die volgende aanhaling:
Onderwysers verklaar ook dat leerders nie omgee vir ergonomie nie omdat hulle nie die gevare daarvan besef nie. Hulle voer aan dat reeds gevestigde gewoontes daarvoor verantwoordelik is dat hulle nie voel dat dit hulle taak is om leerders van die ergonomies korrekte gebruik van 'n rekenaar bewus te maak nie. Onderwysers glo ook nie dat die kort tydperke wat die leerders voor 'n rekenaar in die klas deurbring, hulle kan benadeel nie. RTT onderwysers skuif hul verant-woordelikheid om vir leerders te leer hoe om 'n rekenaar ergonomies korrek te gebruik, op ouers of onderwysers in die laerskool af en voer aan dat dit reeds van 'n vroeë ouderdom af aangeleer moes word.
"Ek dink definitief vanaf 'n vroeë ouderdom. As hulle van die begin af kan reg leer, sal dit goed wees."
"Dit moet 'n lokaal wees wat jy kan beveilig tot in so 'n mate dat die versekering tevrede is en dat ons voldoen aan hulle vereistes."
"'n Mens behoort 'n traliedeur te hê. Nie dat 'n mens dink jy sal aangeval word nie, maar hier kan iemand inkom en van die rekenaars vat."
"Ek dink die grootste struikelblok is definitief die finansiële aspek daarvan. Daar is nie ekstra geld beskikbaar vir skole wat rekenaars aanbied nie, want hulle het meer geld nodig. Jy kan nie 'n bank en 'n stoel vat en aangaan nie. En dan gewoonlik word die geld op die rekenaar self spandeer. Ons het nie eers die geld om al die hardeware en die regte toerusting te koop nie. Dit is onmoontlik om te verwag dat die skool vir elke kind 'n ergonomies korrekte stoel moet gee. Fisiese ruimte [om dit in te pas] is ook 'n groot struikelblok.
Die fisiese gesondheid en die veiligheid van die leerders in die rekenaarlokaal is noodsaaklikhede vir die daarstel van 'n geborgenheidsomgewing. Nie alleen blyk die behoefte aan geborgenheid duidelik uit die bevindinge dat rekenaarlokale nie deurgaans volgens al die vereistes van goeie ergonomiese beginsels ingerig is nie, maar dit blyk ook dat die niegeborgenheid van sekere aspekte in dié lokale moontlike gevaar vir die fisieke gesondheid van die leerder kan inhou. Beide fisiese veiligheid en gesondheid dien as geborgenheidsdeterminante wat funksioneel is vir die daarstel van 'n geborgenheidsburg in die skool wat vervolgens in die klaskamer (die rekenaarlokaal) neerslag moet vind.
Dit is duidelik dat die skole wat by hierdie studie betrek is se rekenaarlokale nie ergonomies korrek ingerig was nie en ook dat struikelblokke soos onkunde, negatiewe gesindhede, 'n tekort aan fondse en die afwesigheid van gestandaardiseerde gesondheids- en veiligheidsmaatreëls moontlike redes vir hierdie toedrag van sake is. Die aanwesigheid van 'n brandgevaar tesame met die afwesigheid van brandblussers (in een geval), gladde en ongelyke vloeroppervlakke en los drade kan beskou word as geborgenheidsrisiko's in die lokale. Hierdie toedrag van sake is vererger deur 'n gebrek aan insig by die betrokke onderwysers ten opsigte van die gesondheids- en veiligheidsvereistes en die eise wat onderwys professioneel aan 'n onderwyser stel. Hierdie insig lei nie net tot vorme van onmiddellike ongeborgenheid by die leerders nie, wat skelet- en sigpro-bleme en hoofpyne insluit, maar ook tot toekomstige ongeborgenheid in die sin van moontlike gesondheidsprobleme wat leerders in hulle volwasse jare te wagte kan wees.
Hierdie toedrag van sake kan moontlik tot ernstige deliktuele aanspreeklikheid teen die skool, onderwysdepartement en/of die onderwyser lei. Benewens die finansiële implikasies wat dit inhou, kan dit die aansien van die onderwysprofessie in die gedrang bring.
Baie mense, insluitende onderwysers en leerders, stap soms by die plaaslike skool se rekenaarlokaal verby en merk dan dat daar besondere maatreëls getref is om te verseker dat die toerusting teen byvoorbeeld diefstal beveilig is. Wat dikwels nie besef word nie, is dat die onderrig in daardie lokale besondere eise aan al die betrokkenes stel: die onderwysdepartement, die skoolhoof as die plaaslike gesagsdraer, die onderwyser as onderriggewer, die leerders, hulle ouers en die plaaslike gemeenskap. Een van die eise wat aan sodanige lokale en die deelnemers aan die prosesse daarin gestel word, is dat daardie lokale ergonomies korrek ingerig moet wees, anders kan die werk wat daarin verrig word tot ernstige gesondheids- en ander gevare vir beide die leerders en vir die onderwyser lei. Daarbenewens bedreig hierdie feit die geborgenheid van die leerders as opvoedelinge.