Versindaba » Digbundels (2015)
Ander digbundels in die jaartal: 2018
In Dolf van Niekerk se sesde digbundel kyk hy terug op mense, dinge en gebeurtenisse wat 'n betekenisvolle rol in sy lewe gespeel het. Die digbundel word as 't ware 'n klein galery van skilderye wat momente in die skrywer se lewe vasvang. Die openingsgedig "Vergange" bevat 'n sleutel: Die gedigte handel wesenlik oor daardie oomblikke wat huiwer tussen "aankoms en vertrek", oomblikke waarin die tyd "saamvloei in die nou / se durende verlede." Daarom dra die beroemdheid of uiterlike belangrikheid van die onderwerp nie gewig nie: Gedigte oor figure soos pous Julius II, Albert Schweitzer en Peter Blum staan naas gedigte oor die skrywer se moeder wat hy vroeg verloor het, oor sy vader, 'n stoere wildeseringboom en 'n gunsteling-posduif. Daar is ook gedigte oor magiese oomblikke, soos 'n besondere orkesuitvoering in Tel Aviv, 'n nag by die see en 'n oesdag in die Overberg wat herinner aan 'n Van Gogh-skildery.
Dit is 'n ontroerende bundel waarin die digter nie net sin uit sy eie lewe probeer maak nie, maar ook besin oor beskawing en by monde van Bartolomeus Dias "vermoed: / Afrika duld nie vreemde goed".
Dolf van Niekerk is 'n bekende en geliefde skrywer van prosawerke soos Die son struikel (1960), Skrik kom huis toe (1968) en Die haasvanger (1985). Sy betrokkenheid by radiowerk het gelei tot talle radiopraatjies, hoorspele en vervolgverhale. Hy is meermale vir sy werk bekroon en het onder andere die Eugène Marais-prys, die M.E.R.-prys en die Scheepersprys ontvang. PRYS: R150.00 (BTW ingesluit); ISBN: 978-1-4853-0230-8 (gedrukte boek); 978-1-4853-0231-5 (e-boek); 978-1-4853-230-8 (ePub); FORMAAT: 213 x 137 mm; Sagteband; 62 bls. Protea Boekhuis, 2015)
Die titel van Cas Vos se nuutste bundel dui nie op 'n onheilsboodskap nie, maar eerder op die draer of draers van boodskappe van hoop. Dié tema word reeds in die openingsgedig in die vooruitsig gestel, waar die môrester die opdrag kry om deur die donker te kyk na waar "duister soos 'n vlermuis / vlug voor die nag hom verlaat." Alhoewel die nag, donkerte, pyn en ellende die grondstof van baie gedigte is, word hierdie gegewe as die vertrekpunt na iets anders gesien, soos Plato se grot in die gedig "In die begin …". Hier, "waar misteries teen die wand flikker", het die spreker reeds "voorspooksels" gekry van sy taak. Uit hierdie donker maar veilige ruimte word die mens van sy geboorte af met al sy erflike belastheid gestoot om met sy woorde die wêreld te verken, sy ervarings op te teken en 'n boodskap oor te dra. Saam met ander bodes, soos engele, heiliges, skeppers en geliefdes verken die bundel oorloë, rampe en pyn, maar ook liefde, medemenslikheid en skoonheid. Ten slotte bely die digter dat al sy vermoëns net "ten dele" is, maar dat hy wel verskans is teen die pyn van 'n geknakte liggaam "tot die volheid my / onverhoeds verras."
Die bundel bevat 'n aantal knap vertalings uit die werk van die Griekse digters Konstantinos Kavafis en Giorgios Seferis, wat in aansluiting met die temas van die digter se eie werk deur die bundel versprei is.
Cas Vos het reeds sewe digbundels op sy kerfstok en het naas poësie ook teologiese publikasies die lig laat sien. Sy vertaling uit klassieke Grieks, Fragmente van die Ilias (2014), sy mees onlangse literêre werk, is goed deur die kritiek en die publiek ontvang. (PRYS: R180.00 (BTW ingesluit), FORMAAT: 213 x 137 mm, Sagteband, pp 140, ISBN: 978-1-4853-0542-2 (gedrukte boek), 978-1-4853-0543-9 (e-boek), 978-1-4853-0544-6 (ePub), Protea Boekhuis, 2015.)
Die woord "skryn" het verskillende betekenisse: 'n Skryn is 'n klein kissie of houer waarin kosbaarhede soos juwele bewaar word, en as werkwoord kan die woord dui op afskuur of -skaaf (soos wat 'n skrynwerker doen) of op 'n pynlike wrywingsproses (vandaar die beskrywing van 'n ervaring as "skrynend" of "skrynerig"). Alhoewel al hierdie betekenisse geaktiveer word in Emma Bekker se debuutdigbundel, sal die leser vergeefs soek na konvensionele "vroulike" skatte soos juwele, klere en meubels. Reeds in die tweede gedig is daar 'n aanduiding van wat in die res van die bundel te wagte gaan wees: In hierdie herinnering aan 'n ontwrigtende kinderervaring, word die dogtertjie se krytblikkie, versier met 'n afbeelding van die Taj Mahal, 'n soort skryn word waaraan sy kan vashou. Algaande ontvou die beweging tussen die skrynende en die kosbare wat as gedigte bewaar word en word die bundel self die skryn.
'n Tweede belangrike tema in die bundel is die verkenning van 'n enigsins ongewone, onkonvensionele vroulikheid. Al open die bundel met 'n kwatryn oor die gewone buurt met "'n drankwinkel, 'n pawn shop en die Spar" waar die digteres woon, word hierdie skynbaar gewone voorstedelike bestaan gou die vertrekpunt van waar verskillende enigsins alternatiewe en onkonvensionele vroulikhede ondersoek word. Sy maak die luike van die binnekamer oop en ervaar tuin, veld en stad; sy herken die tierboskat in haar skootkat én in haarself; in die liefdespel wil sy niemand se baby wees nie; sy waag dit om op 'n tweede wittebrood die jas van "onverpoosde verantwoordelikheid" uit te trek en in die kombuis gee sy haar oor aan die sinnelike vreugde – en soms selfs wrede – van kosmaak. Bewaring en blootstelling, kwesbaarheid en krag, sinnelikheid en spiritualiteit word in hierdie bundel verwoord deur 'n vaardige digteres wat sowel die tug van die kwatryn, die liriese van kabaretagtige verse as vryer, narratiewe verse beheers.
Biografiese inligting: Emma Bekker het in Bulawayo, Newcastle en Standerton grootgeword en aan UP gestudeer. Sy woon tans in Johannesburg met haar gesin. Sy het as televisieteksskrywer en ‑televisieregisseur gewerk en het 'n hele aantal kabarettekste op haar kerfstok. Tans bedryf sy haar eie masseerterapiesaak. Skryn is haar eerste digbundel. (Protea Boekhuis, 2015; R150.00 (BTW ingesluit), FORMAAT: 213 x 137 mm, Sagteband, 88 pp. ISBN: 978-1-4853-0477-7 (gedrukte boek), 978-1-4853-0478-4 (e-boek), 978-1-4853-0479-1 (ePub) )
Die titel van Gibson se vyfde bundel verwys na die Vrystaatse ruimte waarin die digter grootgeword het en steeds woon, maar dit dui ook op die ontglippende aard van betekenis in die alledaagse lewe, selfs te midde van die ervaring van die gesinslewe, die spreker se lewe as mediese dokter en sy jeugherinneringe. Soos in Gibson se vorige bundels is daar gedigte wat intense intellektuele betrokkenheid eis voor dit die leser ryklik beloon, maar daar is ook heelwat gedigte wat onmiddellik tref, en liefdesgedigte wat kers vashou by die beste in Afrikaans.
(ISBN: 9780798170536, Publ. datum : 24 Julie, Prys (insl. BTW): R195.00, Formaat: Sagteband, 96pp; Human & Rousseau, 2015)
Biografiese besonderhede: Gilbert Gibson is in 1963 op 'n plaas naby Marquard in die Vrystaat gebore. Hy studeer medies aan die Universiteit van die Vrystaat en praktiseer vandag as internis in Bloemfontein. Hy debuteer in 2001 in Nuwe Stemme 2 met 12 gedigte. Sy eerste bundel Boomplaats ontvang in 2006 die Protea-poësieprys vir die beste Afrikaanse digbundel wat die vorige jaar verskyn het. Boomplaats was ook op die kortlys vir die Ingrid-Jonker-prys. Sy tweede bundel, Kaplyn, het in 2007 verskyn.
stil op die werf
stil op die werf, wind gaan lê
diere laat my met rus
aarde strek uit soos môre hele dag
voor die venster staan
'n bottlebrush/ kom binne, sê boom
gemerk gereed gaan
(Uit: Vry- , gilbert gibson, 2015)
"Toweragtig" is die woord wat gebruik word om die vermoë van fotografie te beskryf, die kwaliteit wat ons laat staar na die eenvoudigste kiekies, want ons weet daar is altyd meer te siene as wat ons geheue ons kan vertel van die toneel wat afgeneem is. Dit het vroeg reeds in die geskiedenis van fotografie 'n kunsvorm geword, want dit het gou geblyk dat sekere fotograwe beter in staat is om foto's te laat "spreek", om dinge daarin te suggereer wat deur 'n waardering van vormlike elemente soos komposisie, fokuspunt en jukstaposisie ekstra betekenisse en estetiese plesier kan skep.
Dit het by Hans Pienaar in hierdie bundel die gevolg dat teks by foto's noodsaaklik is, anders raak hierdie openheid te oorweldigend en tree verwarring in. Die alledaagse manifestasie daarvan is die onderskrif by 'n foto in 'n koerant, of die advertensiespreuk by 'n beeld op 'n kennisgewingbord. Met fotogedigte is die gedagte dat "misterieuse" foto's saam met "misterieuse" gedigte afgebeeld word, maar dat dit gaan oor dieselfde persoonlike gewaarwording oor of omgang met wat ookal daardie "misterie" is. Die wedersydse verwysing na mekaar lewer 'n lesing of ervaring op wat nie moontlik is as een van die twee elemente afwesig is nie. Die geheue as tussenganger ontbreek – ten goede.
Die sleutel tot die bundel is in die eerste plek: plesier. Van lees, van 'n misterieuse foto, die kleure daarvan, die onverwagse komposisie, die skielike insigte. Die plesier van woorde, gedagtes en beelde in 'n nouer verband as net dié van kommunikasie. (R260 + VAT; ISBN: 978-0-620-64443-3; Altoviolet, 2015, altoviolet@mweb.co.za)
Reeds met die omslagkuns, Another world is calling deur die skilder Liekie Fouché, word Boekstaaf geaktiveer as 'n digterlike bestekopname wat die bevryding van die verbeelding voorop stel. Die bundel besin oor die siklusse van die lewe, digterskap, liefde, verlies, familie en die dood. Binne die oënskynlik strak opgaaf van die bundeltitel leef 'n ryk skakering waarin liriese en elegiese poësie afgewissel word met natuurgedigte wat versny in 'n sober ekobewussyn. Enigmatiese historiese figure byvoorbeeld Leni Riefenstahl, J. Edgar Hoover, Alan Turing en John Nash word belig, en daar word intertekstueel met filmkuns geflankeer. 'n Wye register temas word noukeurig ondersoek en te boek gestel: só kom die digitale media, joernale, dossiere, geskrifte, epitawe en ander rekords aan die bod. Die lotgevalle van slagoffers van oorloë, siekte en maatskaplike ellende word vanuit 'n spirituele hoek beskryf, terwyl die vaslegging van persoonlike belewenisse verwerk word tot tekstualiteit. Eindelik word die digter verbeeld as die magiër wat met die vrystel van die metafoor die omdigting van sy boustof bewerk.
Die suiwerste poësie is sonder taal.
Dis die begeerte om stof tot stilte
om te dig, om digterwordend
die stilte te stoffeer, dis die metamorfose
van die metafoor as hout fossiele word:
steenkool vra om te brand, of water
hoogty in branders vlam; dis die friksie
van asem in fynhout
aangehits deur wind –
Die digter, die magiër van ouds,
dek die altaar en alles
neig van vooraf na vuur.
Biografiese besonderhede: Nini Bennett is in 1972 in Pretoria gebore. Sy behaal die MA-graad in Skeppende Skryfkuns (met lof) aan die Universiteit van Kaapstad (2001). In 2002 debuteer sy met 'n bundel kortverhale Stoornis, wat bekroon word met die UJ-debuutprys (voorheen die RAU-Mardéne Marais-prys). In 2008 wen sy die internasionale Room to Read-prys in die kategorie Afrikaans, en die jeugverhaal, Die storie van Vusi se orkes, sien die lig in elf amptelike landstale. In 2011 verskyn haar debuutdigbundel, Kodeks. Sy is tans besig met voorbereiding vir doktorale studie in ekokritiek, werksaam as skrywer en vryskut-resensent, en is 'n bekende digmentor. Sy woon in Kaapstad.
(Cordis Trust Publikasies, 2015; prys: R160; formaat: sagteband; 87 pp.; ISBN: 9 780992 205744)
In bladspieël – die digter se agste digbundel – verken Marlise Joubert in 'n kenmerkend vloeiende styl temas soos verganklikheid en verval, onthou en verewiging, liefde en familieverhoudings, reise en maatskaplike bewuswording, digterskap en die skryfproses. Die digter is intens bewus van die naderende dood, maar hierdie besef maak die belewenis van die lewe des te meer intens, die verlange om te blý leef des te meer dringend. bladspieël is 'n sensitiewe en sensories bewuste verkenning van die eie psige en belewenisse. Die vroulike ervaringswêreld is 'n belangrike voedingsbodem vir die bundel. Sensoriese gewaarwordinge, asook primordiale prikkels vanuit die onderbewussyn, word op 'n bedrewe wyse tot taal gemaak.
Die gedigte verwoord, en word as't ware 'n afbeelding van die ervarings van die digter as belewende subjek, en betrek só die leser op intieme wyse by haar ervarings van die alledaagse.
Biografiese besonderhede: Marlise Joubert is gebore in Elim, Limpopo, en het grootgeword in Warmbad (Bela Bela). Sy het Biblioteekkunde en Filosofie aan die Universiteit van Pretoria studeer, was joernalis, en daarna bibliotekaresse van die Departement Visuele Kunste se biblioteek aan die Universiteit van Stellenbosch. Sy is die outeur van 11 publikasies (8 digbundels en 3 romans), die samesteller van 4 Versindaba bloemlesings en 'n antologie met Engelse vertalings van gedigte van 30 Afrikaanse digters wat in 2014 verskyn het. Sy is die mede-webmeester van versindaba.co.za. Vanaf 2001 tot 2006 het haar radiodramas eerste, tweede, en derde pryse in die Sanlam/RSG radiodramakompetisie gewen. (Human & Rousseau, R185, ISBN 978-0-7981-6954-7, 2015)
die gestringde gedig
moet 'n lang gedig wees
'n rankplant teen 'n wit
ringmuur aan die een kant op
en aan die ander kant soos slingers
webbe om jou voete af
sodat jy nie kan beweeg nie, vasgevang
om die enkels van begeerde ontroering
so moet die gedig jou mettertyd tot
stilstand bring, tot absolute stilte laat basuin
sodat jy die woorde word, self die klank
en die ritme van 'n verlore tyd, die afstand
van vrugwater na sloot
en later slegs 'n hartklop
wat jou opraap ver verby
die stingelende dood
(Uit: bladspieël. marlise joubert)
Riël Franzsen is hoogleraar in Belastingbeleid en –bestuur aan die Universiteit van Pretoria en is 'n internasionale kenner op die gebied van belastingreg. Voëlkyk en natuurlewefotografie is van sy stokperdjies. (Protea Boekhuis, 2015; R150.00 (BTW ingesluit) FORMAAT: 213 x 137 mm, Sagteband, pp 64; ISBN: 978-1-4853-0410-4 (gedrukte boek), 978-1-4853-0411-1 (e-boek) 978-1-4853-0412-8 (ePub) )
Kobus Lombard se vierde digbundel word gekenmerk deur 'n sterk gevoel vir plek. Soos te verwagte is daar verwysings na bekende plekke in Namibië, soos Gobabis, Rundu, Swakopmund, die stad Windhoek, die Kavango- en Nossobrivier, die woestyn en die seekus van die dood. Selfs in gedigte waar daar geen duidelike verwysings na die Namibiese landskap is nie, bly die leser bewus van die wye en dikwels ongenaakbare landskap wat die agtergrond vir die meeste gedigte vorm, soos in "Ylblou berg": " … word hy bruin en ruig begroei/met swart voëls wat sirkel/teen die grynslag van sy kranse". Hierteenoor is daar in baie gedigte ook sprake van kleiner, intiemer en mensliker ruimtes: 'n strandhuis, die binneruimte van 'n kerk, museums, restaurante, selfs grafte en 'n klerekas.
Met sowel die groter as die intiemer ruimtes tree die digter in gesprek. Dit is opmerklik hoe dikwels die aanspreek van plekke, mense en dinge die inslag van die gedigte vorm, asof die digter homself gedurig in verhouding met die ander stel en in die gedig hierdie verhouding wil verken en peil. Verweef met die menslike verhoudings is ook die verhouding met die verlede, met sy eie kinderjare en 'n verbygegane plattelandse lewe, wat nooit geromantiseer word nie, maar met 'n effens ironiese toon opgeroep word, soos in die gedig "Gobabis", waar die verval van die dorpie so geteken word: "die stof hang 'n kring om die sweet van jou tiervelhoed/die vensters van jou oë is gebreek/jou mure skilfer soos oumensvel". Die digter kyk ook ewe ironies na menslike gedrag in verskillende kontekste: kerkgangers, besoekers aan restaurante, die beheptheid met fiksheid, die verandering van straatname en selfs sy eie skryfpogings.
Oor al hierdie dinge en verskynsels val die skaduwee van die sonwyser, en word die leser vroeg reeds bewus van die verbygaan van tyd sodat sekere dinge onafgehandel moet bly ("Ongevra") en die onvermoë om te behou of te bestendig: "vergeefs soek ons taal/wat ruik na vars hopies grond/om ons verliese te begrawe".
Kobus Lombard het op Gobabis in Namibiê grootgeword en in die openbare sektor in Windhoek gewerk. Hy doen tans opleidingswerk op vryskutbasis. Sy vorige digbundels is Geknipte naelstring, Tussen wysvinger en duim en Vlerke vir my houteend. (R150.00 (BTW ingesluit, FORMAAT: 213 x 137 mm, Sagteband, 88 pp, ISBN: 978-1-4853-0302-2 (gedrukte boek) 978-1-4853-0303-9 (e-boek) 978-1-4853-0304-6 (ePub)
Die ongewapende man op 80 – in vertaling
Deon Knobel (samesteller)
Die ongewapende man op 80 bevat vertalings van Knobel se gedigte in Engels. Vertalings is gedoen deur die digter se broer, die vertalers Gisela Ullyatt en Tony Ullyatt, Charl JF Cilliers, en in die teks is daar 'n vertaling deur die digter self en C. Bennett. In haar bespreking van die bundel, Twee Siklusse, wys Louise Viljoen op Wilhelm Knobel se posisie binne die kanon en skryf sy soos volg: "Dit is belangrik om sy posisie tussen die ander skrywers van Sestig in kaart te bring" want volgens haar is daar by Knobel, net soos by die ander Sestigers, "'n worsteling met die spanning tussen tradisie en vernuwing". Interessant noem Viljoen ook wat sy as "voorwerk" by Knobel bestempel, sy intertekstuele gesprekke met Breytenbach, die Katolieke mistiek wat later by Cussons sou voorkom, asook sy siektegeskiedenis wat gevolg sou word deur 'n bundel soos D J Opperman se Komas uit 'n bamboesstok. (Bel Monte uitgewers, R160. 2015)
Met die titel, Takelwerk, beweeg Daniel Hugo nie net terug na die bekende beeldveld van die see en skeepvaart nie, maar verwys ook na D. J. Opperman se vers "Digter" waar die digter se arbeid uiteindelik lei na "klein stellasies vers // wat groei tot boeg en mas / en takelwerk". Die bundel sluit verse in oor die digkuns en digterlike aktiwiteite. Die leser ervaar die wêreld van die digter deur sy oë en ore, sy sintuie, maar ook deur sy taal. Die spel-element is ook opvallend in baie verse, iets wat Hugo virtuoos met humor saamdig. Hiermee saam is ook die vernufsverse wat al sinoniem met Hugo se digterskap geword het. Talle verse staan uit vanweë die fyn ontginning van klank, woordspel & die ontplooiing van metafoor. Die verse spreek van 'n belewenis van die wêreld vasgevang tussen carpe diem en memento mori, verse oor landskappe en die heimwee van landskappe, oor natuurdinge en die mens (én die digter) se plek in die groter bestel. Dikwels word die landskappe ook bínneskappe, word hulle ingeskape.
Daniel Hugo is op Stellenbosch gebore en het in Greyton en Windhoek skoolgegaan. Hy studeer aan die Universiteite van Stellenbosch (B.A. Hons.), Pretoria (M.A.) en die Vrystaat (D.Litt.). Hy is die digter van 14 bundels en het ook etlike bloemlesings uit die Afrikaanse poësie en verhaalkuns saamgestel. Hy is verder bekend as vertaler uit Nederlands en Engels. Hugo was aanvanklik 'n lektor in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde. Daarna was hy byna 20 jaar lank as omroeper, veral bekend vir programme soos "Leeskring" en "Vers en klank" op RSG. Hy is meermale vir sy omroepwerk bekroon. Hy was ook 'n tyd lank vertaler en uitgewersredakteur by Protea Boekhuis. In 2014 ontvang hy die Suid-Afrikanse Akademie se vertaalprys vir sy vertaling van Tom Lanoye se roman Sprakeloos. Deesdae is hy 'n vryskut-taalpraktisyn. (Human & Rousseau, R175)
'n Digter in Antwerpen
Vert. deur Daniel Hugo
Sedert sy debuut in 1969 met die bundel Orpheushanden het Leonard Nolens hom gevestig as een van die beduidendste Vlaamse digters van ons tyd. Drie versamelbundels het reeds van sy omvangryke oeuvre verskyn en sy poësie het talle Vlaamse en Nederlandse pryse ontvang, onder meer die Jan Campert- en Constantijn Huygens-pryse, die VSB-prys en die Prijs der Nederlandse letteren.
Vir hierdie versameling Afrikaanse vertalings het Daniel Hugo veral gekies uit gedigte oor Antwerpen, die stad waar Nolens woon en werk; die agtergrond van talle gedigte wat soms ook as stilswyende gespreksgenoot vir die digter optree. Die ander durende gespreksgenoot is sy geliefde. Leonard Nolens is 'n liefdesdigter sonder gelyke in die moderne Nederlandse letterkunde. Nolens skryf ook oor onderwerpe soos musiek, ander Europese lande en oor die mens se stryd om met homself tot 'n vergelyk te kom. Nolens se gedigte sal aanklank vind by lesers van poësie wat hou van 'n effense uitdaging, maar die Afrikaanse vertalings is baie toeganklik en open vensters op veral België, maar ook die ander Europese stede waaroor Nolens graag dig.
Leonard Nolens is in 1947 in Bree, België gebore. Hy woon in Antwerpen. Hy skryf voltyds en benewens dagboeke en enkele romans het daar reeds 23 digbundels uit sy pen verskyn. Hy het talle pryse vir sy digkuns ontvang.
Daniel Hugo is 'n gerekende digter, letterkundige en vertaler. In 2014 ontvang hy die Akademieprys vir Vertaalde werk vir sy vertaling van Tom Lanoye se roman Sprakeloos is. R150.00 (BTW ingesluit) FORMAAT: 213 x 137 mm, Sagteband, BLADSYE: 108, ISBN: 978-1-4853-0176-9, 2015)