Mani - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Mani (c.216-274 C.E.) was 'n Iraanse godsdienstige profeet en prediker wat Manichaeïsme gestig het, 'n antieke dualistiese godsdiens wat vroeër produktief was in Persië maar nou uitgesterf het. Mani het homself voorgehou as 'n verlosser en sy godsdienstige leerstellings was 'n eklektiese mengsel van verskillende tradisies, waaronder die Christendom, Zoroastrianisme en Boeddhisme. Hy word deur 'n Manichese Koptiese papyri in die vierde eeu geïdentifiseer as die Paraclete-Holy Ghost en word onder andere titels beskryf as 'n apostel van Jesus Christus.
Die leerstellings van Mani is eens in die antieke wêreld wyd versprei, en hul invloed het verder as Persië tot in die Romeinse Ryk in die weste en Indië in die ooste uitgebrei. Neo-Manichaeism is 'n moderne herlewingsbeweging wat nie direk met die antieke geloof verbind word nie, maar wel simpatiek is met die leerstellings van Mani.
Tot die einde van die twintigste eeu is die lewe en filosofie van Mani grootliks saamgevat uit opmerkings deur sy afbrekers. In 1969 is daar egter 'n Griekse perkamentkodex van c. 400 C.E., is ontdek in Opper-Egipte, wat nou aangewys is Codex Manichaicus Coloniensis (omdat dit aan die Universiteit van Keulen bewaar word). Dit kombineer 'n hagiografiese weergawe van Mani se loopbaan en geestelike ontwikkeling met inligting oor die godsdienstige leerstellings van Mani en bevat fragmente van sy Lewende (of groot) evangelie en syne Brief aan Edessa.
Mani is gebore in 216 nC van die Iraanse (Parthiaanse) ouerskap in Babilon, Mesopotamië (hedendaagse Irak), wat deel uitmaak van die Persiese Ryk. Hy was 'n buitengewoon begaafde kind en hy het die mistieke temperament van sy vader geërf. Mani is op 'n vroeë ouderdom beïnvloed deur die godsdienstige leerstellings van Mandaeanisme en 'n Joodse asketiese groep bekend as die Elkasiete.
Volgens biografiese verhale van al-Biruni (973-1048), wat in die tiende-eeuse ensiklopedie bewaar is Fihrist van Ibn al-Nadim (oorlede 995 of 998), het Mani na bewering twee kinderopenbarings ontvang van 'n engel wat hy 'die tweeling' genoem het. Daar word beweer dat hierdie engel hom 'goddelike waarhede' geleer het en Mani aangemoedig het om 'n nuwe godsdiens te begin. Daarna word gesê dat Mani op 'n jong ouderdom begin preek het en dat hy wyd en syd na vreemde lande gereis het, insluitend Turkistan, Indië en Iran.
Teen die middel van die twintigerjare het Mani geglo dat redding moontlik is deur opvoeding, selfverloëning, vegetarisme, vas en kuisheid. Hy het later beweer dat hy die Parakleet belowe in die Nuwe Testament, die Laaste Profeet of Seël van die Profete, met die finalisering van 'n opeenvolging van mense gelei deur God, wat figure insluit soos Seth, Noag, Abraham, Sem, Nikotheos, Henog, Zoroaster, Hermes, Plato, Boeddha en Jesus.
Na 40 jaar se reis het Mani na Persië teruggekeer en na bewering 'n broer van die Persiese koning Shapur (241-272) tot sy leer bekeer. Tydens sy bewind het koning Shapur I Mani toegelaat om in sy hele koninkryk te preek. Alhoewel hy minder aanhangers gehad het as die Zoroastrianisme, het Manichaeïsme byvoorbeeld die steun van hooggeplaaste politieke figure gewen en met behulp van die Persiese Ryk, sou Mani verskeie sendinguitstappies inisieer.
Mani se eerste uitstappie was na die Kushan-ryk in die noordweste van Indië (verskeie godsdienstige skilderye in Bamiyan word aan hom toegeskryf), waar hy glo 'n geruime tyd geleef en geleer het. Na bewering het hy in 240 of 241 C.E. na die Indus Valley Civilization-gebied van Indië geseil en 'n Boeddhistiese koning, die Turan Shah of India, bekeer. By daardie geleentheid lyk dit asof verskillende Boeddhistiese invloede die Manichaeïsme deurdring het. Richard Foltz (2000) skryf:
Boeddhistiese invloede was beduidend in die vorming van Mani se godsdienstige denke. Die oordrag van siele het 'n Manitaanse geloof geword, en die vierhoekige struktuur van die Manichese gemeenskap, verdeel tussen manlike en vroulike monnike (die 'uitverkorenes') en leë volgelinge (die 'hoorders') wat hulle ondersteun het, blyk te wees gebaseer op dié van die Boeddhistiese sangha.
Na sy terugkeer na Persië kon Mani egter nie die guns van die volgende geslag wen nie, en omdat hy nie deur die Zoroastriese geestelikes afgekeur is nie, is hy in die gevangenis dood in afwagting op die uitvoering deur die Persiese keiser Bahram I (273-276 n.C.) . Afwisselende verhale beweer dat hy óf doodgeslaan is of onthoof is.
Groei van Manicheïsme
Die verspreiding van Manichaeism (300-500 C.E.)
Daar word gekenmerk dat die aanhangers van die Manichaeïsme alle pogings aangewend het om alle bekende godsdienstige tradisies in te sluit. As gevolg hiervan het hulle baie apokriewe Christelike werke bewaar, soos die Handelinge van Thomas, wat andersins sou verlore gegaan het. Mani was gretig om homself as 'n 'dissipel van Jesus Christus' te beskryf, maar die ortodokse kerk het hom as ketter verwerp.
Gedurende sy leeftyd was Mani se sendelinge aktief in Mesopotamië, Persië, Palestina, Sirië en Egipte. Sommige fragmente van 'n Manichese boek, geskryf in Turks, noem dat in 803 C.E., die Khan van die Uyghur-koninkryk na Turfan is, en drie Manicheense landdroste gestuur het om respek te gee aan 'n senior geestelike geestelike man in Mobei. Die Manichese manuskripte wat in Turfan gevind is, is in drie verskillende Iraanse skrifte geskryf, naamlik. Middel-Persiese, Parthiaanse en Sogdiese skrif. Hierdie dokumente bewys dat Sogdia 'n baie belangrike sentrum van Manichaeïsme was gedurende die vroeë middeleeuse periode en dat dit miskien die Sogdiaanse handelaars was wat die godsdiens na Sentraal-Asië en China gebring het.
Die opkoms van Islam het ook tot die agteruitgang van Manichaeïsme gelei. Dit was egter nie die einde van Mani se godsdiens nie. Gedurende die vroeë tiende eeu het Uyghur 'n baie magtige ryk onder die invloed van Boeddhisme opgelei, met 'n aantal heiligdomme van Manika wat in Boeddhistiese tempels omskep is. Daar was egter geen ontkenning van die historiese feit dat die Uyghurs aanbidders van Mani was nie. Die Arabiese historikus An-Nadim (oorlede ongeveer 998) vertel ons dat die Uyghur-khan sy bes gedoen het om Manichaeïsme in die Sentraal-Asiatiese ryk Saman te projekteer. Volgens Chinese dokumente is die Uyghur Manichaean-geestelikes na China gekom om hulde te bring aan die keiserlike hof in 934 C. 'n Gesant van die Song-dinastie met die naam Wang het Manichese tempels in Gaochang besoek. Dit blyk dat die gewildheid van Manichaeism na die tiende eeu in Sentraal-Asië stadigaan afgeneem het.
Invloed op die Christendom en Islam
Sommige geleerdes beweer dat die Manichaeïsme die Christendom subtiel beïnvloed het deur die polariteite van goed en kwaad en in die toenemend aanskoulike figuur van Satan. Augustinus van Hippo bekeer hom tot die Christendom vanuit Manichaeïsme, en sy geskrifte is steeds 'n groot invloed onder Rooms-Katolieke teoloë.
Daar is ook parallelle tussen Mani en Muhammad, die profeet van Islam. Mani het beweer dat hy die opvolger van Jesus en ander profete is, wie se leringe volgens hulle deur hul volgelinge beskadig is. Mani het homself verklaar as die Parakleet: 'n Bybelse titel, wat beteken 'iemand wat troos' of 'iemand wat namens ons intree', wat die Ortodokse tradisie verstaan ​​as verwysing na God in die persoon van die Heilige Gees. Mani het, soos Muhammad, beweer dat hy die laaste van die profete was.
Mani was nommer 83 in Michael H. Hart se lys van die invloedrykste figure in die geskiedenis.1
↑ Hart, Michael H. Die 100: 'n Rangorde van die invloedrykste persone in die geskiedenis, (Citadel, 2000) ISBN 978-0806513508
Foltz, Richard C. Godsdienste van die Silkweg: handel oor die buiteland en kulturele uitruil van oudheid tot die vyftiende eeu. Palgrave Macmillan. 2000. ISBN 0-312-23338-8
Gardner, Iain, en Lieu, Samuel N.C. Manicheanse tekste uit die Romeinse Ryk. ISBN 0-521-56822-6
Hart, Michael H. Die 100: 'n Rangorde van die invloedrykste persone in die geskiedenis. Vesting. 2000. ISBN 978-0806513508
Legge, Francis. Voorlopers en teenstanders van die Christendom, vanaf 330 B.C.E. tot 330 C.E. University Books New York. 1964.