PressReader - Landbou Vee: 2017-09-01 - S­tuit die stort­vloed on­vrug­ba­re ram­me
S­tuit die stort­vloed on­vrug­ba­re ram­me
Die aan­koop van on­ge­toets­te of half­ge­toets­te ram­me, as­ook die be­smet­ting met Bru­cel­la o­vis in meer as die helf­te van kom­mer­si­ë­le kud­des in de­le van Suid-A­fri­ka, raak nou ka­ta­stro­fies.
Skaap­boe­re is al her­haal­de­lik ge­waar­sku dat ge­toets­te ram­me die be­lang­rik­ste ska­kel in pre­si­sie vee­boer­de­ry is. Tog gaan se­ke­re boe­re voort met die prak­tyk om on­ge­toets­te ram­me aan te koop en boon­op heel­jaar in teel­trop­pe te hou. Die ge­vaar­lig­te flik­ker ge­volg­lik oor die le­wens­krag­tig­heid van ram­me se saad.
As vee­arts wat ver­al re­pro­duk­sie­werk in ’n groot deel van die eks­ten­sie­we skaap­boer­de­ry ge­bied van die Noord-Kaap en die sui­de van Na­mi­bië doen, is dit kom­mer­wek­kend dat meer as 50% van die ram­me in ’n ra­di­us van so­wat 400 km om U­ping­ton met Bru­cel­la o­vis be­smet is.
Die prak­tyk om ram­me heel­jaar in­teel­trop­pe te hou, ver­bloem vrug­baar­heid s­kwes­sies by ram­me en ooie. Dit skep ter­self­der­tyd ’n pa­ra­dys vir ge­slag­siek­tes, soos Bru­cel­la o­vis en pees­ter­siek­te.
Se­ke­re saad­ont­le­ders in die be­dryf reik vrug­baar­heid ser­ti­fi­ka­te uit­son­der om die be­lang­rik­ste toets te doen: saad mor­fo­lo­gie, of die le­wens­krag­tig­heid van ram­me se sper­ma. Dit is die e­nig­ste ma­nier om te weet of die ram se saad wel tot by die vrou­li­ke ei­er­sel kan deur­dring.
Die toets word nie ge­reeld ge­doen nie. Der­hal­we word groot ge­tal­le ram­me met swak saad jaar­liks be­mark.
Die ge­volg­li­ke ver­lies aan na­ge­slag het ’n ui­ters na­de­li­ge uit­wer­king op die boer se in­kom­ste en die vor­de­ring van die na­si­o­na­le kud­de.
Die k­ri­sis oor ram­vrug­baar­heid sou oor­nag reg­ge­stel kon word as el­ke ram- ko­per ag slaan op die saad­pro­fiel van die ram wat hy in die oog het.
El­ke kom­mer­si­ë­le s­kaap­boer moet sy kud­de vir Bru­cel­la o­vis toets. Die eer­ste sif­tings­toets is ’n bloed­toets waar­vol­gens po­si­tief ge­toets­te die­re voor die voet ge­slag word.
Dit moet ná drie of vier we­ke met ’n bloed- en saad­toets by die oor­bly­wen­de die­re op­ge­volg word. Dit is om die be­smet­te die­re wat ty­dens die in­ku­ba­sie­tyd­perk ne­ga­tief ge­toets het, te i­den­ti­fi­seer voor­dat hul­le die ge­son­de die­re aan­steek.
Met die saad­toets word die en­ke­le dra­ers waar­van die bloed­toets nooit ’n po­si­tie­we uit­slag toon nie, uit­ge­ska­kel. Dit sal ook die voer­kraal­ram­me, wat weens der­ge­li­ke in­fek­sies ste­riel is, uit­wys. Ge­mid­deld 20% van die ram­me uit voer­kra­le on­der­vind by­bal-in­fek­sie. Die voor­koms van hul saad­mor­fo­lo­gie en le­wen­de saad is la­er as 85% en word pro­gres­sief la­er. As die in­fek­sie nie be­tyds be­han­del word nie, sal dit in die mees­te ge­val­le tot al­ge­he­le ste­ri­li­teit lei.
Vee­art­se en be­lang­heb­ben­des in die vee­be­dryf moet meer klem op im­mu­ni­teit teen Bru­cel­la o­vis lê. Daar word aan­be­veel dat al­le ram­me met die Rev 1-ent­stof in­ge­ënt word. Aan­ge­sien daar ’n groot be­smet­ting in kom­mer­si­ë­le kud­des is, moet die im­mu­ni­se­ring van ram­me ge­kon­tro­leer word. Die se­ker­ste toets is ’n bloed­toets twee tot vier maan­de na­dat die ram­me in­ge­ënt is. Dit sal wys of die ram vroeg in sy le­we teen­lig­gaam­pies teen Bru­cel­la me­li­ten­ses (die ent­stof­stam) ge­had het.
Hoe weet ’n ko­per die saad­prent wat op die ser­ti­fi­kaat aan­ge­dui word, pas by die ram wat hy of sy koop?
Die bees­be­dryf pas die prak­tyk van per­ma­nen­te i­den­ti­fi­ka­sie al de­ka­des lank toe, soos brand­mer­ke en selfs DNS-mon­sters van die waar­de­vol­le die­re. Soort­ge­ly­ke hulp­mid­dels, soos peu­ter­be­stan­de oorplaatjies met ’n u­nie­ke reeks­nom­mer, is ook vir kleinvee be­skik­baar.
Selfs vol­le­dig in­ge­ën­te ram­me wat in Bru­cel­lea o­vis- be­smet­te kud­des ge­plaas word, moet op min­stens drie­ja­ri­ge ou­der­dom ’n op­vol­gi­nen­ting kry om­dat die Rev 1-ent­stof nie le­wens­lan­ge im­mu­ni­teit bied nie. Ent­stof meng nie lang­du­rig in met die toets­re­sul­ta­te, soos al­tyd ge­vrees is nie. Op­vol­gi­nen­tings van vol­was­se ram­me word aan­be­veel as red­dings­boei vir kom­mer­si­ë­le kud­des wat po­si­tief vir Bru­cel­la o­vis toets. Die i­de­aal is eg­ter steeds om skoon te kom.
Die uit­voer van die­re­ma­te­ri­aal na lan­de waar die stan­daar­de van die Eu­ro­pe­se U­nie van krag is, ver­eis ’n ne­ga­tie­we se­ro­lo­gie­se toets vir Bru­cel­la me­li­ten­sis. Wees dus ver­sig­tig vir Rev 1-in­en­tings bin­ne ses tot tien maan­de voor uit­voer, na ge­lang van die ram se ou­der­dom.
HEEL LINKS BO: Dr. Wil­lie Har­ris in sy prak­tyk op U­ping­ton.
LUCIA LAN­GE/PATHCARE VETLAB FO­TO’S: DR.
MID­DEL BO: ’n Voor­beeld van ram­saad wat le­wens­krag­tig is en ge­son­de sweep­ster­te vir goeie be­we­ging het.
REGS BO: ’n Voor­beeld van saad wat mor­fo­lo­gies swak ver­toon. ’n Goeie aan­dui­ding daar­van is sel­le son­der ster­te of met swak ge­vorm­de krul­ster­te wat nie fluks rond­be­weeg nie.