Die Suid-Afrikaanse vlag wapper tydens voorbereidings vir vanjaar se staatsrede in Kaapstad. Foto: Siyasanga Mbambani/DoC.
Op 11 Februarie 1990, 25 jaar gelede, het Nelson Mandela as ’n vry man uit die tronk gestap. Die land, nee die wêreld, het gegons.
By sy eerste openbare verskyning, enkele ure na sy vrylating, het Mandela daarop aangedring dat die gewapende stryd opgeskerp moet word. Die volgende dag het hy egter verklaar dat hy hom vir vrede en versoening wil beywer. Mandela se twee uiteenlopende standpunte was eintlik maar ’n weerspieëling van die interne konflik wat op daardie stadium binne die ANC geheers het.
In ANC-geledere was daar nog ’n hewige debat oor die sogenaamde “path to power”. Die Thabo Mbeki-kamp wou ’n onderhandelde skikking bewerkstellig, terwyl die Chris Hani-kamp ’n gewapende rewolusie wou voer. Die ANC se gevolglike strategie was een van dubbelsinnigheid – dat daar oorlog gevoer moet word in die townships, maar dat daar terselfdertyd vir vrede onderhandel moet word. Dr. Anthea Jeffery van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge noem dit die “talking peace while waging war”-strategie.
Op ekonomiese beleid het Mandela later vertel dat sy gesprekke met besigheidsleiers tydens die onderhandelings hom ernstige stof tot nadenke gegee het. Die ANC se standpunt was een van growwe staatsregulering, nasionalisering, uitbundige welsyn vir armes en hoë belasting vir die “rykes” – en dit is ook so deur Mandela aangevoer. Beleggers het egter gewaarsku dat so ’n beleid katastrofies vir die ekonomie kan wees, veral in die troebele waters waarin Suid-Afrika hom op daardie stadium bevind het. Die wêreld het Suid-Afrika onder die vergrootglas gehou en beleggers was gretig om by die sukkelende ekonomie in te spring as hulle daarvan verseker kan word dat die vryemark in stand gehou sal word.