May | 2014 | Loer Toer
Ek dans; daarom bestaan ek
Ek kan nie lynreg en logies oor Isadora Duncan dink nie. En as woorde hulle wel aanmeld, gaan hulle oor in ‘n lied wat marsjeer, wat skree, wat ween, wat haar dansbewegings vier. Haar danspassies had iets van ‘n boaardse skoonheid. Vir Friederich Nietszche sou dit die godin wat dans wees. ‘n Dansgodin wat die hoekstene van konvensie omvergegooi het, wat haar invloede in die oergeskiedenis loop haal het en van dans ‘n soort vloeiende, bewegende poësie gemaak het.
Gee my ‘n godin wat dans
Haar dansery het mense oral getref, maar soos dikwels met ander, skaars in haar geboorteland, die VSA. Sy het gehore oopmond laat staar, want sy was ongelooflik. En moeilik om te omskryf. ‘n Danseres wat meer as ‘n danseres was. ‘n Onvergeetlike vrou wat met elegante, maar rou, sprekende bewegings wat gerou het oor die dood van haar twee kinders, wat haar liefde vir ‘n Russiese digter al dansende gevier het, wat die sogenaamde Oplossing van Alle Armoede in die vroeë jare van die Sowjet Unie onmiskenbaar bewonder het.
En haar danse sou haar oplaas van die digter skei. Hy sou selfmoord pleeg, en Isadora sou haar in Nice kom vestig, waar sy uit die Hôtel Bella Vista kon kyk op die Baai van Engele se intense blou. En sy het bly dans en jong dansers verbyster en geïnspireer.
Sy wat steeds dans
En toe raap die jaloerse gode haar op 3 September, 1927 wreedaardig weg. Sy sterf ‘n fratsdood toe haar serp, pragtig deur ‘n Russiese kunstenaar beskilder, soos ‘n slang om haar nek slaan en in die speke van ‘n Bugatti-koepee verstrik raak en haar doodwurg. Dat sy, die toonbeeld van elegansie, só aaklig moes sterf! Op slag dood in ‘n bisarre ongeluk. Maar morsdood? Nee, sy dans voort. Waar gedans word, lewe Isadora nog. Sy is onsterflik.
Art Deco in Nice – die goue jare
Ek loop op die spoor van Art Deco in Nice, die ontwerpstyl wat die eerste keer in 1925 deur die argitek Le Corbusier so genoem is. Teen 1966 is dié naam vir die nuwe styl wat uit die Belle Epoque gevloei het, meer algemeen gebruik. Maar dit was die verskyning in 1968 van die eerste boek oor die onderwerp, Art Deco Of The 20’s And 80’s, van die historikus Bevis Hillier, wat die styl finaal sy etiket gegee het.
Teen daardie tyd het Art Deco hom reeds deeglik laat geld en verandering gebring. Neem nou maar die monumentale, vierkantige wolkekrabbers wat vanaf die 1880’s in Chicago en New York verrys het. Met die koms van die Art Deco-ontwerpstyl is die hoekigheid van sulke bouontwerpe versag.
La Rotonde, 1929
La Rotonde, een van Nice se praggeboue, wat in 1929 deur Georges Dikansky ontwerp is, is ‘n uitmuntende voorbeeld van die Art Deco-ontwerpstyl. Die ronding van die gebou lei die oog met ‘n kurwe van 180 grade langs. Kleurryke muurpanele, hoog bokant straatvlak, lok die oog verder en wat jy sien, skep behae. Kenners meen die tradisie van muurskilderye en –versiersels kom uit Alsace. In Kaapstad spog die Ou Mutual-gebou, ‘n Art Deco-juweel, met ‘n muurpaneel van historiese beeldhouwerk net bo straatvlak.
La Rotonde – detail
Ná ‘n gesoek, vind ek La Palais Marie, nóg ‘n Dikanksy-ontwerp, maar die populierbome langs die straat belemmer die uitsig sodat ek die gebou helaas nie in sy geheel kan sien nie. Wat hier merkwaardig is, is die wyse waarop die gebou hom tot die derde verdieping van pilasters bedien – vierkantige steunpilare wat gewoonlik omtrent een derde van sy breedte by ‘n muur uitsteek en soms alleen as versiersel dien. Hulle is sterk en eenvoudig en omraam die blommotief van die vensters op die vierde verdieping. Die ingang is ‘n toonbeeld van Art Deco en kenners meen die gietysterontwerp is Assiries van aard.
Palais Marie (1929) – pilasters en balkonne
Palais Marie – die Ingang
Nóg ‘n George Dikansky-ontwerp is La Monada, ‘n klein, wit eenverdiepinggebou, kennelik ‘n privaat woning, wat aan die strand pronk. Wanneer jy voor die gebou staan (Pasop net vir die verkeer agter jou!) meld ‘n uiteenlopende ervaring hom aan. Regs is La Monada ‘n toonbeeld van ‘n ontwerp wat tot lyn en kurwe gestroop is en links La Villa Houvilla, ‘n ontwerp uit die Belle Epoque wat spreek van oordaad, kompleet met ‘n koepel en goue versiersel aan elke hoek – en moenie die kiriatied miskyk nie. Die twee geboue vorm die skrilste argitektoniese kontras wat ek nog naas mekaar gesien het. ‘n Argitek neem gewoonlik die omgewing waarin sy ontwerp tot stand sal kom in aanmerking, maar Dikansky, ‘n andersdenkende baanbreker se uitgangspunt was anders.
La Monada (regs) La Villahou Villa (links)
Georges Dikansky (1888-1963)
Seker die bekendste Art Deco-paleis in Nice is die Palais de la Méditerranée, ontwerp deur Charles en Marcel Dalmas. Dis in 1929 as ‘n casino opgerig. Dit staan aan die strand, binne loerafstand van die Negresco, die blinkste juweel van Belle Epoque-argitektuur en seker die duurste verblyfplek aan die Côte d’Azur.
Ek is bevoorreg om in die Med rond te stap en foto’s te neem. ‘n Vriendelike kelner lig my in dat wat ek vandag om my sien ‘n floue afskynsel is van die oorspronklike casino voordat die eienaars boukontrakteurs ingestuur het om die plek drasties te verander. Ou foto’s teen die mure herinner mens aan hoe pragtig die plek destyds gelyk het, met ‘n suiwerheid van lyn en simmetrie wat seker net deur in die Chrysler-gebou in New York geëwenaar word.
Die Med is steeds ‘n lus vir die oog – die vergestalting van elegansie, met sy ruim sitkamers, hysbakke, gange en die ruim swembadbalkon wat onder majestueuse boë op die see uitkyk. Die kleurskema behels hoofsaaklik herfsskakerings, intiem en smaakvol. Al wat van die oorspronklike casino oorgebly het, nou ‘n spoghotel, is die treffende fasade waar Art Deco-ontwerp ‘n hoogtepunt bereik.
Die Med-fasade – fr.wikipedia.org
Die Casino – La Cote d’Azur, Bilas, Rosso [Telleri, Paris]
DIE INTERNASIONALE MUSEUM VIR NAïEWE KUNS, NICE
Toe die bonkige deurwag by die museum vir naïewe kuns in Nice se ingang my kamera gewaar, sê hy ferm, maar vriendelik: “Jy mag nie foto’s in die museum neem nie.” Ek dink dis ‘n bietjie naïef dat ‘n mens nie ‘n paar foto’s van die naïewe kuns mag neem nie, maar lê my by die deurwag se wense neer. Ek sal vir die verandering net kyk.
Museum van Naiwe Kuns – let Lanovsky werk, regs
Ek sit my kamera weg en kyk na die uitgestalde naïewe kuns, ‘n versameling uit Frankryk (hoofsaaklik), die VSA, Brasilië, Pole, Hongarye en Brittanje. Op die oog af lyk die werke soms na blote kinderkuns, maar as jy mooi kyk, is daar unieke vernuf. Die werke is ongetwyfeld nie holderstebolder aanmekaargeslaan nie.
Ivan Generalic skildery
Die meeste werke is blye kuns, kuns waaruit hoop en menslikheid en warmte gaan. Dit vorm ‘n skril kontras met stug moderne en postmoderne kuns wat soms onthutsend en deprimerend aandoen. Hierdie naïewe kunswerke met hulle vrolike, dartelende, meestal primêre kleure, is beslis verfrissend. Die teenpool van postmoderne somberte.
Ek loop my halfflou, maar die besoek aan die museum is die moeite werd. Een hele vertrek is gewy aan die skilderye van Ivan Generalic (1014 – 1992) van Kroasië. Die werke is betowerend: droomagtig met gedempte kleure en kaal bome met die voorkoms van kantwerk. Sy treffendste werk is sy La Mona Lisa de Hleline (1972) ‘n bisarre hen met ‘n menseoog, wat die hele doek vol pronk, alles in neonwit.
La Mona Lisa de Hleline In ‘n ander vertrek kom ek die werk van Gaston Chaissac (1910 – 1964) teë. Hy skilder totems op planke – helder kleure met gesigte wat by jou ‘n glimlag ontlok. In die middel van die vertrek staan ‘n stuk beeldhouwerk van Vincent Bouillat (1953 – ) – ‘n bokram wat uit ou wit verdraaide lappe voortgebring is, ‘n heel astrante bok met ‘n eie lewe.
Gaston Chaissac werk
Ek verwonder my aan al die werke in die museum: landskappe, stadstonele, portrette en beeldhouwerk. Die beeldhouwerk, afgesien van Bouillat se treffende bokram, herinner sterk aan die eenvoud van Brancusi.
Fréderic Lanovsky werk
Buite in die tuine kan ek foto’s neem en die werke hier is almal dié van Frederic Lanovsky (1965 – ) Hy is seker familie van Anatole Lanovsky wat die museum in 1982 geopen het. Sy werk is snaaks, kleurryk, ‘n bietjie mallerig en gee die indruk dat hy dit met sy tong in die kies geskep het en wou gekskeer, dat hy ‘n bietjie speels wou wees.
Detail – ‘n Januskop?
Sy kuns en die res van die naïewe kuns wat ek besigtig het, lyk op die oog af bedrieglik eenvoudig. Maklike kuns. Enigeen kan dit mos doen, sal mense sê, maar ek sê: “Nou toe, probeer ‘n bietjie en kyk… Of het julle vergeet dat eenvoud ‘n eienskap van goeie, treffende kuns is?”
Generalic se hen – omslag van ‘n boek oor sy werk op Amazon.com
Generalic landskap – desyeupouvoir.blogspot.com
Chaussac – examiner.com