PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2018-09-13 - Suid-a­fri­ka be­no­dig sterk lei­ding
Suid-a­fri­ka be­no­dig sterk lei­ding
Om Suid-a­fri­ka ver­by die ramp­spoe­di­ge Zu­ma-era te kry, sal po­li­tie­ke lei­ers braaf ge­noeg moet wees om in die aan­loop tot die ko­men­de ver­kie­sing on­ge­wil­de be­slui­te te neem, on­ge­ag moont­li­ke po­li­tie­ke ver­lie­se.
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2018-09-13 - Inhoud - te­rug­voer@fin­week.co.za Bong­in­ko­si Dhla­mi­ni was per­so­neel­hoof in die kan­toor van die O­pen­ba­re Be­sker­mer on­der ad­vo­kaat T­hu­li Ma­don­se­la. Hy is tans be­stu­ren­de di­rek­teur van die T­hu­ma Foun­da­ti­on. Hy skryf in sy per­soon­li­ke hoe­da­nig­heid. Deur Bong­in­ko­si Dhl
oor lei­er­skap sê die Oos­ten­ryks-ge­bo­re kon­sul­tant en skry­wer Pe­ter Druc­ker: “Doel­tref­fen­de lei­er­skap gaan nie oor toe­spra­ke of ge­wild­heid nie; lei­er­skap word be­paal deur re­sul­ta­te, nie ei­en­skap­pe nie.” Die re­ge­ring van voor­ma­li­ge pre­si­dent Ja­cob Zu­ma het Suid-a­fri­ka in diep wa­ters ge­dom­pel.
Die land het nou ferm lei­er­skap no­dig om uit die moe­ras te ont­snap – op na­si­o­na­le, pro­vin­si­a­le en plaas­li­ke vlak – maar ook in die sa­ke­wê­reld, by sko­le en u­ni­ver­si­tei­te en van tra­di­si­o­ne­le lei­ers.
Pre­si­dent Cy­ril Ra­map­ho­sa het die hoop vir ’n be­ter Suid-a­fri­ka laat op­vlam, maar die uit­da­gings is e­norm.
Suid-a­fri­ka­ners se groot­ste nag­mer­ries sluit in die skrik­wek­kend hoë werk­loos­heid­sy­fer, groot­skaal­se kor­rup­sie, min­der­waar­di­ge on­der­wys (dik­wels in ge­bie­de waar goeie on­der­wys juis die kring­loop van ar­moe­de sou kon be­ëin­dig) en wet­te­loos­heid.
Ons wil graag op­ti­mis­ties bly dat die land en sy men­se ’n be­ter toe­koms kan te­ge­moet­gaan, maar dit sal ver­eis dat al­mal van ons die reg­te din­ge doen. Sterk lei­er­skap vorm die kern hier­van.
Die vraag is nie óf daar ’n bil­li­ke her­ver­de­ling van grond moet wees of nie, maar eer­der hóé ons as Suid-a­fri­ka­ners dit moet doen. Al­le Suid-a­fri­ka­ners moet toe­gang tot grond hê, ge­grond op die land se de­mo­gra­fie. Dit is die reg­te ding om te doen. Dit sal sterk lei­er­skap verg.
Dit moe­nie ten kos­te van voed­sel­pro­duk­sie, die ekonomie en die land se brood­no­di­ge in­kom­ste uit uit­voer en bui­te­land­se be­leg­gings wees nie. Die grond is mees­al on­der ver­band by ban­ke en ons durf nie ons bank­stel­sel in ge­vaar stel nie.
Mens moet ook ont­hou dat al­le vor­me van pro­duk­sie mee­help om be­las­ba­re in­kom­ste te skep, waar­op ons maat­skap­li­ke toe­la­e­stel­sel swaar steun.
Die her­ver­de­ling van grond mag nie ont­aard in ’n po­li­tie­ke mag­spel nie. Dit moet daar­oor gaan om die reg­te ding op die reg­te ma­nier te doen, en dit moet in die bes­te be­lang van die land ge­doen word.
Ek twy­fel nie dat pre­si­dent Ra­map­ho­sa weet wat­ter e­ko­no­mie­se, maat­skap­li­ke en po­li­tie­ke ge­vol­ge dit sal hê as die ont­ei­e­ning van grond nié reg ge­doen word nie. Hy ver­staan die e­ko­no­mie­se wê­reld­or­de waar­bin­ne Suid-a­fri­ka funk­si­o­neer. Ek ver­staan ook wat­ter ba­lan­seer­toer­tjie hy bin­ne die ANC moet uit­voer, waar ’n Zu­ma-fak­sie hom ten al­le kos­te wil laat mis­luk.
Soos die uit­ge­sla­pe on­der­han­de­laar wat in die tyd­perk voor 1994 ge­help het om die de­mo­kra­tie­se be­stel tot stand te bring, moet hy eg­ter weer eens al­mal in ons sa­me­le­wing aan boord kry.
Hy moet vrees­loos met al ons men­se, ook ons kom­mer­si­ë­le boe­re, in ge­sprek tree. Nie­mand sal dit as swak­heid ver­tolk nie. Ge­or­ga­ni­seer­de land­bou het ma­le son­der tal sy be­reid­wil­lig­heid ge­wys om by die grond­her­vor­mings­vraag­stuk be­trek te word om ’n wen-wen-si­tu­a­sie te ver­se­ker.
Die grond­kwes­sie is be­lang­ri­ker as die am­bi­sies van ’n en­ke­le po­li­tie­ke en­ti­teit. Dit is nie iets wat net een po­li­tie­ke of ras­groe­pe­ring kan op­los nie. Dit ver­eis van ons al­mal om saam te werk om ’n bly­wen­de op­los­sing te vind.
Kor­rup­sie en wet­te­loos­heid
Pre­si­dent Ra­map­ho­sa het se­dert sy aan­stel­ling vroe­ër van­jaar ge­wys dat hy die po­li­tie­ke wil het om kor­rup­sie te pak. Die skoon­maak­pro­ses by staats­on­der­ne­mings on­der lei­ding van mi­nis­ter Pra­vin Gord­han is be­wys daar­van. Uit­da­gings is daar eg­ter steeds. Die vin­ger word dik­wels na se­ni­or lei­ers bin­ne die ANC ge­wys.
Die on­der­soek na staat­skaping het af­ge­skop en nog be­wy­se van kor­rup­sie deur se­ni­or po­li­ti­ci, staats­amp­te­na­re, men­se met po­li­tie­ke ban­de en lei­ers in die kor­po­ra­tie­we sek­tor sal na vo­re kom.
Pre­si­dent Ra­map­ho­sa moet die in­stel­lings ver­sterk wat die re­ge­ring se ge­bui­te geld en ba­tes moet te­rug­kry.
Hy moet toe­sien dat al­le wets­toe­pas­sings­a­gent­skap­pe be­kwa­me lei­ers het. Dié in­stel­lings en Hoof­stuk 9-in­stel­lings, soos die O­pen­ba­re Be­sker­mer, moet on­af­hank­lik wees.
Wet­te­loos­heid ver­eis lei­er­skap van die pre­si­dent. Die af­brand van in­fra­struk­tuur, trei­ne, bus­se, vrag­mo­tors en sko­le kan nooit ge­reg­ver­dig word nie. Dit ver­eis on­mid­del­li­ke op­tre­de om oor­tre­ders vas te vat.
Kor­rup­sie ken geen gren­se nie. Dit het ons on­langs ge­sien, met ver­skeie groot maat­skap­pye wat by on­reg­ma­ti­ge en mis­da­di­ge be­dry­wig­he­de be­trek word.
Lei­ers in die pri­va­te én o­pen­ba­re sek­to­re wat aan kor­rup­sie skul­dig be­vind word, moet tronk­straf uit­dien.
Die land se lei­ers moet in die aan­loop tot die ver­kie­sing reg­uit praat en die moed hê om on­ge­wil­de be­slui­te te neem – on­ge­ag moont­li­ke po­li­tie­ke ver­lie­se.
Die men­se van Suid-a­fri­ka wil re­sul­ta­te van ons lei­ers sien – lei­ers wat ons men­se se nag­mer­ries pak. ■
Ons wil graag op­ti­mis­ties bly dat die land en sy men­se ’n be­ter toe­koms kan te­ge­moet­gaan, maar dit sal ver­eis dat al­mal van ons die reg­te din­ge doen.
Pre­si­dent Cy­ril Ra­map­ho­sa