Agteruitgang van sosiaal-demokratiese partye in Europa: Deel 2Foto: The-declaration.org In die eerste deel van die artikel is die historiese opkoms en die meer onlangse, deels dramatiese agteruitgang van die sosiaal-demokratiese partye aan die hand van verskeie verkiesings beskryf. Ons kan by die tendens nog die Italiaanse verkiesing van 3 Maart voeg, waar die Demokratiese Party, wat sentrum-links of sosiaal-demokraties is, ook aansienlik steun verloor het en nou op onder 20% staan. Wat is die redes vir die verval van die sosiaal-demokratiese partye in Europa? Daar is veral drie hoofredes: Meeste state in Europa het intussen feitlik alle eise van die sosiaal-demokrate geïmplementeer, ongeag of dit onder ŉ sosiaal-demokratiese of Christen-demokratiese regering was. Orals is werksomstandighede drasties beter as vroeër, is state sterk welsynsgerig en bestaan daar veel groter gelykheid op alle vlakke as in die verlede. Dit beteken dat die vraagstukke wat die sosiaal-demokrate gedryf het in meeste gevalle aangespreek is en mense intussen ander sorge het wat die sosiaal-demokrate nie kan of wil aanspreek nie. Die swak vertoning van die SPD in die Duitse verkiesing in 2017 was ŉ voorbeeld: die vlugtelingstrome en groeiende misdaad was van die dringendste probleme vir talle kiesers, terwyl die SPD ŉ veldtog vir “sosiale geregtigheid” gevoer het asof Duitsland in die laat 19de eeu se kapitalisme vasgevang was. Daar waar sosiaal-demokrate vir baie jare regeer het, byvoorbeeld in Swede, het ook ŉ groot skuldlas opgebou en is belasting baie hoog en die burgers moes besef dat die onbeheerde welsynstaat nie die oplossing vir alle probleme kan wees nie. Sentrum-regse partye het nie die welsynstaat afgeskaf nie, maar dit meer vaartbelyn gemaak. Die sosiaal-demokrate kon hulle suksesvol onderskei van die kommuniste en ander verlinkses en het die spektrum van die middel tot links beset. Met die opkoms van die pasifistiese en omgewingsgerigte Groenpartye, gedra deur jong akademici en linkse burgerlikes het die sosiaal-demokrate die tendens lank geïgnoreer en dan probeer om die Groenpartye na te aap. Niemand kies ŉ namaaksel bo die oorspronklike nie, maar die sosiaal-demokrate se getroue ondersteuners wat meer oor werksekerheid en die ekonomie as oor die wêreldklimaat en wêreldvrede gepla was, het hulle rug op die sosiaal-demokrate begin draai. Selfs regse partye soos Front National in Frankryk en AfD in Duitsland spreek dikwels die vrese van die gewone mense beter aan as die sosiaal-demokrate, wat intussen snobisties oor hulle tradisionele ondersteuners geword het. Dit is reeds ŉ bewese tendens dat voorheen “linkse” arbeiders en kleinburgerlikes nou eerder vir regse partye stem. Die tyd van die fabriek- en mynwerkers is verby en daarmee saam ook die houvas op die massas van werknemers wat sosiaal-demokrate in die verlede gehad het. Die vakbonde as belangrike bondgenote van die sosiaal-demokrate wat werkers as kiesers kon mobiliseer, het ook baie van hulle mag verloor soos wat die massawerker verdwyn. Tradisie en die opbouende rol van die sosiaal-demokrate in die verlede is nie meer genoeg om kiesers te mobiliseer nie. (En die ANC kan hiervan kennis neem. Suid-Afrika is nie Europa nie en die ekonomie is nog meer op massa-arbeid gerig, maar ook hier is minder en minder mobiliseerbare “proletariërs”. Cosatu, byvoorbeeld, verteenwoordig intussen blykbaar meer staatsdienswerkers as mynwerkers en fabriekwerkers). Die sosiaal-demokrate het ook nie meer antwoorde op verskynsels soos die multi-kulturele samelewing nie (behalwe om dit onkrities te omhels en kritici as “verregs” uit te kryt), op digitalisering, individualisering en vorming van nuwe substrukture en identiteite nie. Die moontlike einde van die sosiaal-demokrate beteken nie die einde van linkse politiek nie. In meeste Europese lande is daar breedweg ŉ gelyke verdeling tussen links en regs van die middel en regerings wissel mekaar gedurig af, soos wat burgers genoeg van die een het en weer meer van die ander soek. Daar is egter veral op die linkerkant ŉ tendens tot versplintering en die opkoms van nuwe, postmoderne links-populistiese partye, wat minder diepte as die ou sosiaal-demokratiese partye het en dikwels so vinnig verdwyn soos wat hulle opgekom het (ŉ goeie voorbeeld is die Pirateparty in Swede en Duitsland).