PressReader - Beeld: 2016-05-17 - Twee pro­vin­sies dra SA e­ko­no­mie
Twee pro­vin­sies dra SA e­ko­no­mie
‘Gee an­der meer mag om be­leg­gers te lok’
Beeld - 2016-05-17 - Sake - Vi­da Booy­sen
Bloem­fon­tein. – Twee pro­vin­sies se be­las­ting­be­ta­lers dra Suid-A­fri­ka se e­ko­no­mie en kruis­sub­si­di­eer die an­der se­we.
Meer as die helf­te van die land se be­las­ting­be­ta­lers is in Gau­teng en die Wes-Kaap ge­re­gis­treer. Saam met die an­der groot pro­vin­sie, K­waZu­luNa­tal, dra dié drie groei-en­jins 64,1% tot die land se bru­to bin­ne­land­se pro­duk by.
Dié be­vin­dings is ver­vat in ’n ver­slag van die In­s­ti­tuut vir Ras­se­ver­hou­din­ge (SAIRV) waar­in die ne­ge pro­vin­sies se e­ko­no­mie­se en maat­skap­li­ke da­ta op 100 ge­bie­de ver­ge­lyk is.
Dié on­ge­lyk­heid het e­nor­me im­pli­ka­sies vir die land se e­ko­no­mie­se groei, as­ook vir be­vol­kings­ver­skui­wing waar­in “ar­mer” pro­vin­sies se jong men­se in toe­ne­men­de ge­tal­le uit­wyk na Gau­teng en die Wes-Kaap, sê dr. Frans Cron­jé, uit­voe­ren­de hoof van die SAIRV.
“Jy kan nie meer el­ke pro­vin­sie oor die­self­de kam skeer wan­neer na­si­o­na­le be­leid oor by­voor­beeld swart e­ko­no­mie­se be­mag­ti­ging of ar­beids­wet­te ge­maak word nie, want dan is daar geen aan­spo­rings om be­leg­gers na pro­vin­sies te lok nie en geen ma­nier om werk­skep­ping hier te be­vor­der nie.”
Hy sê in teen­stel­ling met die al­ge­me­ne sie­ning dat dit weens pro­vin­sies se “on­be­hol­pen­heid” of ge­brek aan kun­dig­heid is dat hul­le op e­ko­no­mie­se ge­bied ag­ter­bly, is dit eer­der ’n ge­val dat hier­die pro­vin­sies nie die ver­moë het om met die drie swaar­ge­wig­te mee te ding nie.
“Dit be­te­ken dat die ar­mer pro­vin­sies juis méér ou­to­no­me mag moet kry om be­leids­be­slui­te te kan ver­an­der vir ’n be­leg­gers­vrien­de­li­ker sa­ke­om­ge­wing eer­der as dat be­leid al hoe meer ge­sen­tra­li­seer word,” pleit Cron­jé.
Die ver­slag ver­tel ’n sto­rie van twee pro­vin­sies, Gau­teng en die Wes-Kaap, waar daar nie net op e­ko­no­mie­se ge­bied meer voor­uit­gang is nie, maar waar hon­ger­snood en wan­voe­ding baie la­er en le­wens­ver­wag­ting baie ho­ër as in die res van die land is.
Die twee pro­vin­sies het die laag­ste vlak­ke van erns­ti­ge wan­voe­ding vir kin­ders on­der vyf jaar, die laag­ste ge­boor­te- sterf­te­sy­fer en heel­wat min­der kin­ders wat wees groot­word as die an­der pro­vin­sies.
As jy jou skool­op­lei­ding in Gau­teng kry, het jy die bes­te kans om ho­ër op­lei­ding te ont­vang en in die Wes-Kaap is jou kan­se om werk­loos te raak die laag­ste in die land.
Die ver­slag bied ook ’n ver­dui­de­li­king van die on­te­vre­den­heid oor diens­le­we­ring wat oor dié twee pro­vin­sies spoel. “Juis dank­sy die e­ko­no­mie­se ge­leent­he­de wat hul­le bied, be­leef dié twee pro­vin­sies die groot­ste in­vloei van mi­gran­te en daar­om hou hul diens­le­we­ring, ver­al be­hui­sing, nie by die res by nie,” sê T­hut­hu­ka­ni N­de­be­le, sa­me­stel­ler van die ver­slag.
In Gau­teng woon 19,2% van die pro­vin­sie se be­vol­king in in­for­me­le ne­der­set­tings wat hom t­wee­de laas­te op die rang­lys plaas, ter­wyl die Wes-Kaap die se­wen­de plek be­klee.
“Die twee pro­vin­sies erf in werk­lik­heid die ge­vol­ge van die be­perk­te e­ko­no­mie­se ak­ti­wi­teit (en swak re­ge­ring) van hul e­we­knieë el­ders in die land,” sê N­de­be­le.
Cron­jé meen die e­nig­ste op­los­sing vir dié toe­stro­ming is juis om die ar­mer pro­vin­sies se re­ge­rings te ver­sterk, maar ook om hul­le toe te laat om by­voor­beeld be­las­ting­aan­spo­rings of an­der vorms van sub­si­die te gee aan voor­ne­men­de be­leg­gers wat werk in daar­die pro­vin­sies kan skep.
“Hoe an­ders sal hier­die pro­vin­sies ooit ie­mand kan lok om daar sa­ke te doen?” wil hy weet.
Fo­to: LE­ON SADIKI
Die wol­ke­krab­bers van Jo­han­nes­burg troon uit ag­ter ’n vrou in Ye­o­vil­le. Gau­teng en die Wes­Kaap kry die groot­ste toe­stro­ming van werk­soe­kers uit an­der pro­vin­sies, lui ’n ver­slag van die Suid­A­fri­kaan­se In­s­ti­tuut vir Ras­se­ver­hou­din­ge.