Ja-die Kakies was gaaf met vol verleiding.
Sowat 32 000 Boerekrygers is tussen 1899 en 1902 tydens die Anglo-Boereoorlog krygsgevangene geneem. Van hulle is na kampe in St. Helena, Ceylon, Bermuda en Indië gestuur.
"Dit gaan goed met u vrou sy het 'n babie. 'n Boere-krygsgevangene, wat tydens die Anglo-Boereoorlog al 18 maande van die huis af weg was, moes dié verpletterende nuus in 'n brief van 'n vriendin verneem. En dít nadat sy vrou gereeld aan hom geskryf het hy moet goeie moed hou, wag dat hy verlos word, alles sal regkom.
Chris Schoeman takel een van die sensitiewe onderwerpe rondom die Anglo-Boere-oorlog in Vegter en Balling, Boereoorlog-ervarings van veldkornet Charles von Maltitz.
In sy dagboek gee Von Maltitz talle ander voorbeelde van die danigheid van Boere-vroue met lede van die Britse magte terwyl hul mans of kêrels weg was. Schoeman het dié geskrifte geboekstaaf nadat dit jare lank byna vergete in die Oorlog museum in Bloemfontein gelê het.
Pynlik ironies blyk dit dat Von Maltitz dikwels in gevangeskap gewonder het of sy vrou hom vergeet het. Hy was 30 jaar oud toe die oorlog op 11 Oktober 1899 uitbreek. Hy was 'n suksesvolle bees boer en gelukkig getroud met Hester (Greyling). Vier van hul agt kinders was al gebore.
Hy was 'n belese man wat baie wilskrag gehad het, beskryf Schoeman dié vurige kêrel wat al as 18-jarige sy plaas, Wittekrantz, in die Ficksburg-omgewing gekoop het.
Die vreedsame, landelike bestaan van die Oos-Vrystaatse boere was eensklaps iets van die verlede, skryf Schoeman. Von Maltitz het in Julie 1900 saam met genl. Marthinus Prinsloo en 4 300 man in die Brandwaterkom oorgegee. Sy dagboek begin op 14 November 1900, drie maande nadat hy in die Groenpunt-krygsgevangenekamp aangekom het.
Sommige Kapenaars was openlik vyandig: You beastly, brutal horrid Boers. Why dont you just die! sê 'n vrou wat verby die kamp loop. En 'n groep Maleiers stap al singende verby: Boer jou moer. Jou moer Boer. Sy treinreis van Bombaai na Trichinopoly in Indië (waar hy byna 'n jaar aangehou is) gee blyke van Von Maltitz se besonderse skryf- en waarnemingsvermoë.
Hy kyk met 'n boere-oog na die vreemde landbou bedrywighede: Hulle lyk duisend jaar agter die tyd en ploeg met twee osse en 'n ou hout ploegie soos mens in prente sien in die dae van Moses en krap net die grond om. Hy skryf oor pestilensies in die kamp: muskiete, motte, krieke, en alle soorte vlieënde, kruipende, seilende, stekende, bytende, stinkende en ander soort van walglike en onaangename diertjies...
Tot sy vreugde word Von Maltitz se twyfel oor sy vrou se liefde besweer toe hy middel November 1900 uiteindelik weer 'n brief van haar kry. Dit wil my weer moed gee dat alles by die huis nog reg is. Weer 'n bewys dat 'n mens nooit moeilikheid halfweg moet ontmoet nie...
Maar hy is duidelik diep gegrief oor die ontrouheid van sommige Boervroue en -meisies. Meer as een arme krygsgevangene sal teruggaan na 'n huisgesin waar sy geluk vir altyd gesneuwel het. Mag al sulke vrouens en meisies beskaamd gemaak word. Hy skryf oor 'n kameraad wat 'n foto ontvang het van sy twee klein kindertjies op 'n Britse soldaat se skoot.
'n Vrou wie se man in Ceylon is, het met 'n soldaat van die regiment Brabants Horse getrou, en 'n gevangene kry 'n brief van sy dogter. Pa, skryf tog aan ma. Ek weet nie wat haar makeer nie, sy wil al weer trou.'n Vrou wat gedog het haar man het gesneuwel, kry spoedig 'n vryer. Toe sy op die punt staan om te trou, hoor sy haar man is 'n krygsgevangene.
Sy ... sê sy kan nie die ander man so sleg behandel nie, en gaan met hom trou. Von Maltitz hoor ook van Boervroue wat die eerste geleentheid waarneem om Britte te nooi om lawn tennis te kom speel. Een skryf aan haar niggie toe twee Britte by haar huis afsaal: Kom gou, hier is twee gawe Rooies!
Daar was selfs onheilighede in die konsentrasiekampe. Een van die krygsgevangenes hier kry vandag 'n brief van sy vrou in die Refugee Kamp in Bloemfontein dat die vroue daar 'n bars vry en dat sommige mans wat krygsgevangenes is, lelike dinge sal uitvind wanneer hulle eendag teruggaan.