Daar is in wese geen fout mee te vind as jou Afrikaansgeit verklap word deur dÃ­t wat by jou mond uitkom nie, maar dit bly tÃ³g belangrik om jouself te vergewis van die aansienlike verskille tussen Londen-Engels en Lephalale-Engels...
Daar is baie wat mens van Londen kan sÃª, maar een ding wat nie altemit is nie, is dat dit ‘n stad van verskeidenheid is. SÃ³veel so dat my nougesette navorsing aan die lig gebring het dat daar op enige gegewe tydstip meer as driehonderd verskillende tale hier gepraat word. Oukei, toegegee, met ‘nougesette navorsing’ verwys ek eintlik na ‘n enkele blitsbesoek aan Wikipedia, maar tÃ³g, selfs al halveer jy die resultate van my ‘navorsing’, het daar laas uit die Toring van Babel ‘n enigsins soortgelyke veeltalige kakofonie verrys.
Maar ten spyte van al die burgerlike vryhede wat sy so mildelik oor haar kosmopolitaanse inwoners uitstrooi, vereis Londen een ononderhandelbare offer van elke mens in haar pens: jy mÃ³Ã©t die Rooi Taal gooi. Of jy nou wil maar nie kan nie, of kan maar nie wil nie, jy mÃ³Ã©t eenvoudig maar net. Maar al besig die verbasterde Londen-populasie in teorie dieselfde taal, bly dit steeds moontlik om iemand se nasionaliteit te bepaal deur maar net te let op die antwoord op die stapelvraag ‘how are you?‘
‘n AustraliÃ«r sal antwoord met ‘no worries’, ‘n Amerikaner met ‘I’m cool, dude’ en ‘n IndiÃ«r met ‘berry, berry good’. En hoewel dit nie strook met die stereotipe van hul nasie nie, sal ‘n Ier nietemin volhou dat hy ‘grand’ is. Aan die ander kant sal ‘n volbloed-Brit aanvoer dat hy ‘nothing to complain about’ het, maar dÃ¡Ã¡rdie stelling is ‘n flagrante leuen, want hulle het Ã¡ltyd iets om oor te kla. Selfs al moet hulle daarvoor gaan soek. Maar dan is daar die frase wat onmiddellik verraai dat daar ‘n Afrikaner aan die teenoorgestelde kant van jou welstandsnavraag staan, want daar’s net een nasie op aarde wat diÃ© vraag beantwoord met ‘n gerusstellend-bekende “faain in joe?”
Nou kyk, daar is in wese geen fout mee te vind as jou Afrikaansgeit verklap word deur dÃ­t wat by jou mond uitkom nie. Ekself het ‘n aksent wat dikker is as Lindiwe Mazibuko se bobene, en dit skeel my regtig min. Maar niemand wil ‘n vreemde spreektaal op verwarrende wyse aanwend nie, en daarom is dit belangrik om jouself te vergewis van die aansienlike verskille tussen Londen-Engels en Lephalale-Engels, verÃ¡l as jy ‘n VBA-Afrikaner* is. Let dus dan maar op die onderstaande voorbeelde en gebruik dit dan na goeddunke. Use it/don’t use it, soos hulle in hierdie geweste sou sÃª…
Om ‘n geselsie met ‘n vreemdeling aan te knoop, druis lynreg in teen die meeste Britte se beginsels, maar so dan en wan sal die onwaarskynlike gebeur en sal jy genader word om lig te werp op die beste roete na ‘n bepaalde bestemming toe. Wees egter versigtig om jou kennis te deel met iets soos ‘go straight until you find the robot and then go left‘. Behalwe natuurlik as jy rÃ©gtig bedoel dat Twiki, Buck Rogers se metaalvriendjie, Ãªrens langs die pad wegkruip en net wag om gevind te word (biedie-biedie, Ã´-Ã´). Om enige verwarring te voorkom, gebruik eerder die ondubbelsinnige ‘traffic lights’.
En indien jy jou iewers in die platteland bevind waar ‘n groepie ruimtewesens sopas ‘n paar ronde patrone in ‘n grasveld getrek het, staan dit jou vry om na diÃ© baken as ‘n ‘circle’ te verwys. Maar sou jy in die hart van die betonoerwoud wees, sal dit jou beter betaam om die meer verstaanbare ’roundabout’ te gebruik.
Teen diÃ© tyd is dit dalk al ‘n uitgediende stukkie tegnologie, maar hier en daar sal jy nog steeds gebruik maak van een van daai klein, vierkantige, verwyderbare rekenaargeheuedingeses. In Lephalale het hulle aanvanklik daarna as ‘n ‘floppy’ verwys, en later van tyd as ‘n ‘stiffy’. Maar moet tog net om hemelsnaam nie vir ‘n kollega in Londen vra of jy sy ‘stiffy’ kan leen, of nog erger, aanbied dat hy jÃ³Ãº ‘stiffy’ kan leen nie, mits dit natuurlik jou uitsluitlike doelwit is om van seksuele teistering aangekla te word. Want hier is ‘n ‘floppy’ nog steeds ‘n ‘floppy’, en ‘n ‘stiffy’ is iets…wel…iets hÃ©Ã©ltemal anders.
Gaan tog ook maar versigtig om met die woordjie ‘shame’. In Lephalale is dit heel gepas om op komplimentÃªre wyse op te merk: “ag sjym, kyk daai babatjie!” Hier rond verwys ‘shame’ egter na iets wat gruwelig skandalig is. “Shame, look at that baby”, sal dus niks behalwe skok en verontwaardiging by die ouers van die (volgens jou) skandbevlekte baba ontlok nie.
‘A pair of trainers’ verwys nie na twee ouens wat aan die stuur is van ‘n lokomotief op die British Rail nie. Ook nie op die underground nie. ‘Trainers’ is goed wat jy aan jou voete trek wanneer jy, wel, train. Tekkies dus, met ander woorde. ‘Tacky’, aan die ander kant, verwys nie na ‘n seilskoen nie, maar word gebruik as ‘n byvoeglike naamwoord vir iets wat soetsappig en oordrewe emosioneel is, maar terselfdertyd ook ‘n stewige skeut zef in hom het. Soos die Eurovision-liedjiekompetisie, ‘n getroude paartjie wat ooreenstemmende uitrustings dra, of mense wat woorde soos ‘amazeballs’, ‘fabulicious’ en ‘awesometatious’ gebruik.
Hoewel dit hoogs onwaarskynlik is dat jy dit ooit wÃ©l sal doen, moet jy net vir die wis en die onwis nou dÃ¡delik ‘n nota aan jouself rig om te verseker dat jy nooit, en ek bedoel nÃ³Ã³it, die Afrikaanse vertaling van die woorde ‘subject and side’, in daardie presiese volgorde, in ‘n openbare plek uiter nie. Dit mag dalk op die oog af heel onskuldig voorkom, maar as jy die frase ‘vak en kant’ tussen ‘n groep mense wat net Engels magtig is wil gebruik, gaan jy jou waaragtig moet staal vir dÃ­t wat na jou kant toe gaan kom. En met ‘dÃ­t’ bedoel ek nie iets so skadeloos soos ‘n opgehefde wenkbrou of ‘n stiff upper lip nie.
Wanneer jy die dag besluit om jou woonkamer te verfraai met ‘n binnenshuise groenigheidjie, en jou vervolgens na ‘n kwekery wend om die nodige aankope te doen, skram daarvan weg om luidkeels te verkondig dat jy op soek is na ‘n ‘pot plant’. In die Verenigde Koninkryk is dit onwettig om ‘pot plants’ aan te hou, selfs al is jy ‘n RastafariÃ«r. Jou versugting om enetjie van jou eie te besit, mag jou dalk net onder die aandag van Scotland Yard bring. En dÃ­t wil jy vermy. Om ‘n versameling varings of viooltjies vir jou voorhuis te bekom, vra maar eerder net vir ‘potted plants’.
Ja-nee, dit gaan partykeer maar broekskeur om onsself te laat geld in hierdie hutspot van veeltaligheid, maar ten minste kan ons ons daaraan troos dat van ons Lephalale-juweeltjies toenemend ‘n plekkie van hul eie in die Londen-leksikon oopskrop. Soos ‘biltong’. En ‘braai’. En ‘faain in joe?’