SêNet-briewe | Lettershttp://www.litnet.co.za/Article/op-t-tog-met-medisyneLitNet 2013en-usCopyright 2013media@litnet.co.zaSat, 18 May 2013 18:28:58 +0200LitNet - SêNet-brieweLitNet | RSS - SêNet-brieweNaas Viljoenhttp://www.litnet.co.za/2506/Naas Viljoennazel@telkomsa.nethttp://www.litnet.co.za/assets/content/large/greys.jpgSêNet-briewe | Lettershttp://www.litnet.co.za/Article/op-t-tog-met-medisynefIDSome textcathttp://www.litnet.co.za/Article/op-t-tog-met-medisyneOp 't tog met Medisyne<p>Waar het gestruktueerde mediese opleiding in Suid-Afrika die eerste wortel geskiet?&nbsp; Die poging van John Fitzgerald verdien vermelding.</p>
<p>Di&eacute; Ier van geboorte was &rsquo;n mediese student te Glasgow. In Maart 1865 word hy aangestel in die<em> Medical Department of British Kaffraria </em>as <em>Superintendent of Native Hospitals.</em> Hy het onmiddellik begin om &lsquo;gepaste hospitaalpersoneel&rsquo; in basiese &nbsp;mediese tegnieke op te lei.&nbsp; As voorbeeld, Nana Ganya het die voorste tandetrekker geword. Fitzgerald het vryelik sy professionele en tegniese vaardighede met die leke personeel gedeel.</p>
<p>Na twee jaar, in Maart 1858, skryf hy aan die <em>Chief Commissioner</em>: &ldquo;Sir, I have the honour to request you to ask His Excellency, the High Commissioner, &hellip; to allow the new Public Hospital in King William&rsquo;s Town&nbsp; to be called Grey Hospital and Frontier Medical School&rdquo;. Die hospitaal sou vergroot word tot 120 beddens en opleiding verskaf aan mediese studente deur middel van die <em>Kaffrarian Medical Course</em>.</p>
<p>Die kursus sou oor drie jaar strek met &rsquo;n eksamen aan die einde daarvan. Suksesvolle kandidate sou 10 ghienies vir die sertifikaat moes opdok en verder 10 ghienies per jaar, vooruit, om in die hospitaal te mag praktiseer.</p>
<p>Grey-hospitaal is amptelik deur prins Alfred, die Hertog van Saxe-Coburg en Gotha (die tweede aanspraakmaker op die Britse kroon) in 1860 geopen &mdash; Alfred het in 1866 die Hertog van Edinburgh geword.&nbsp; Fitzgerald het gereeld gloeiende verslae oor die hospitaal uitgereik wat duidelik aangedik was om die hospitaal-in-benardheid te ondersteun.</p>
<p>Inderdaad, het twee studente van <em>the Reverend Mr Govan</em> van&nbsp; Lovedale, te&nbsp; wete&nbsp; William Daniels en Govan Koboka die <em>general knowledge examination </em>van die <em>English College of Surgeons </em>in 1864 geslaag maar hulle was verplig om vir drie jaar in Engeland te studeer en aan die einde daarvan moes hulle die <em>membership</em>-eksamen slaag. &nbsp;Wat van hulle geword het, is onbekend.</p>
<p>Fitzgerald het oor 35 jaar, tot 1891 toe hy in Ramsgate, Engeland afgetree het, &rsquo;n reuse-bydrae gelewer In 1865 het hy karbolsuur in die behandeling van wonde gebruik kort nadat Joseph Lister sy ontdekkings in antisepsis w&ecirc;reldkundig gemaak het. Fitzgerald het volgens beraming 135 000 pasi&euml;nte behandel waaronder ongeveer 200 blindes ingesluit is in wie hy sig herstel het.</p>
<p>Die vlagskip mediese tydskrif, die <em>South African Medical Journal</em> (<em>SAMJ</em>) het die eerste-lewe (later gevolg deur &rsquo;n &lsquo;tweede-lewe&rsquo; en &rsquo;n derde-lewe&rsquo;)&nbsp; betree in 1884 in Oos-Londen onder die redakteurspen van dr William Darley-Hartley as &rsquo;n <em>private venture</em> en het in 1889 &lsquo;gevou&rsquo; weens &rsquo;n gebrek aan ondersteuning &mdash; soos ook die lot was van die eerste mediese tydskrif&nbsp; <em>The Cape Town Medical Gazette</em> wat in 1847 met dr Ebden as redakteur ontstaan het en kort daarna gefaal het.</p>
<p>Met die <em>Kimberley Exhibition</em> in 1892 is die eerste &lsquo;Suid-Afrikaanse&rsquo; mediese kongres gehou &mdash; en tydens die kongres is besluit om &rsquo;n tydskrif as &rsquo;n &ldquo;organ of Congress&rdquo; uit te gee en so is die &rsquo;tweede-lewe&rsquo; aan die <em>SAMJ</em> in Mei 1893 gebied met dr Alexander Edington as eerste redakteur. Di&eacute; tweede reeks van <em>SAMJ</em> is in 1899 met die aanvang van Anglo-Boere-oorlog gestaak.*</p>
<p><em>The Colonial Bacteriological Institute</em> is in 1891 gevestig deur Edington, Suid-Afrika se eerste amptelike bakterioloog, in die <em>Old Engineers Department</em> te Grahamstad. Hulle was prim&ecirc;r betrokke by veeartseny met siektes soos perdesiekte maar het ook hul kundigheid aangewend in die bestryding van siektes van die mens, soos difterie (witseerkeel).</p>
<p>Edington se ideaal was om &rsquo;n instituut vir voorkomende geneeskunde te vestig, gelykstaande aan enige in die w&ecirc;reld.</p>
<p>In 1895 het Edington se instituut groter klem geplaas op die voorsiening van laboratoriumprodukte en diagnostiese metodes vir die analise van water en sputum. Hul produkte is versprei oor Suid-Afrika en verder soos aan Duitse buiteposte in Oos-Afrika en selfs na Australi&euml; &mdash; maar &rsquo;n misverstand met die <em>Zuid Afrikaansche Republiek</em> (ZAR ) het tot die ontstaan van Onderstepoort gelei.</p>
<p>President Paul Kruger het in 1893 adverteer vir &rsquo;n persoon wat &lsquo;inentingstof-limf&rsquo; (<em>vaccine lymph</em>) kan vervaardig. Arnold Theiler het aansoek gedoen.&nbsp; Op die vraag &ldquo;Het jy al limf gemaak?&rdquo; was sy antwoord. &nbsp;&ldquo;Nee &hellip; maar ek weet hoe.&rdquo; Hy was &rsquo;n Switserse veearts wat na Pretoria gekom het en nie professionele werk kon vind nie &mdash; sy linkerarm was weens komplikasies met infeksie geamputeer. Al werk wat hy kon kry was by die stalle van &rsquo;n konsul&ecirc;re amptenaar wat in Pretoria gesetel was. Hy het hom egter vertroud met die plaaslike omstandighede gemaak deur die sleepspoor van diere wat gevrek het uit dorps-areas&nbsp; te volg en dan lykskouings op die karkasse te doen. Sy enorme kennis van dieresiektes en sy wetenskaplike aanslag het hom in die o&euml; van baie een van die leidende (indien nie di&eacute; leidende) wetenskaplikes van die tyd in Afrika gemaak. Hy was instrumenteel om Robert Koch aan Suid-Afrika bekend te stel. &nbsp;In 1907 is Theiler tot ridder geslaan. &nbsp;Sy seun, Max wat in 1899 in Pretoria gebore is, is as Amerikaanse burger in 1951 met die Nobelprys vir Medisyne vereer vir die ontwikkeling van die Geelkoors-entstof.<br />
<p>* Die &lsquo;derde-lewe&rsquo; is aan <em>SAMJ</em> gebied in 1932 toe dit as &rsquo;n tweetalige tydskrif, die<em> South African Medical Journal &mdash; Suid-Afrikaanse Tydskrif van Geneeskunde </em>met dr C Louis Leipoldt as redakteur verskyn het.</p>