Gebruik skaapweidae om oorbenutting van kampe te voorkom
Last update: March 29, 2012 09:23:29 AM
EEN van die grootste knelpunte vir boere wat 'n ope rotasiestelsel toepas of die Groepkampbenadering tot veldbeheer volg, is om te weet wanneer 'n kamp voldoende benut is.
Volgens mnr Gerrit du Toit, weidinglektor aan die Landboukollege Grootfontein, is die enigste nadeel van die groepkampbenadering tot veldbeheer verder ook dat sekere kampe binne 'n goed geordende stelsel nog steeds oorbenut kan word. Gewoonlik is dit dan ook die kampe wat die hart van die plaas vorm en wat naby die plaasopstal geleë is, wat die ergste geraak word.
Hy troos egter dat die probleme oorkom kan word deur gebruik te maak van skaapweidae (SWD).
'n Sekere aantal SWD word aan elke kamp toegeken en 'n kamp mag net benut word totdat sy SWD opgebruik is.
Hoe word skaapweidae bereken?
Die eerste stap in die toekenning van skaapweidae aan 'n kamp is die bepaling van die huidige weidingskapasiteit van die kamp. Dit kan gedoen word met behulp van die Ekologiese lndeksmetode (EIM), 'n eenvoudige tegniek om veld te evalueer.
Hierna word die aantal SWD deur die volgende formule bereken :
SWD = b
SWD = skaapweidae
KG = kampgrootte
ha/KVE/jr = Huidige weidingskapasiteit van die kamp soos bepaal deur die ElM.
Mnr Du Toit wys daarop dat die beste tyd vir die bepaling van die huidige weidingskapasiteit van die veld gewoonlik in die herfs is wanneer die plante aktief groei en maklik identifiseerbaar is.
Hy sê die ideaal sou wees om die huidige weidingskapasiteit en dus ook die aantal SWD voor elke beweidingsperiode te bepaal. Aangesien dit nie altyd prakties uitvoerbaar is nie, kan dit volgens hom elke tweede of derde jaar bepaal word na gelang van die tipe wisselweidingstelsel wat gevolg word. Indien 'n tweekampstelsel gevolg word, sal die bepalings dus elke tweede jaar gedoen word. Op die manier sal die boer na 'n paar jaar ook kan agterkom of sy veld verbeter of verswak.
Hoe word skaapweidae gebruik?
Deur al die kampe se SWD bymekaar te tel en deur 365 te deel kan die aantal kleinvee-eenhede (KVE) wat op die plaas aangehou kan word bepaal. Op die wyse kan die boer binne die dravermoë van sy plaas bly.
Om die groepkampbenadering tot veldbeheer toe te pas, kan van die SWD van elke kamp gebruik gemaak word om die groepering uit te voer. In die geval moet die verskillende groepe se SWD omtrent ewe veel wees. As reël kan gestel word dat die verskillende groepe se SWD met nie meer as 10000 SWD moet verskil nie.
Deur gebruik te maak van elke kamp se SWD en die grootte van die trop wat die kamp gaan bewei, kan die lengte van die toelaatbare weiperiode bereken word.
Gestel dat 'n kamp 30 000 SWD het en die tropgrootte is 300 KVE dan kan die kamp vir = 100 dae bewei word. Die boer het nou 'n keuse. Hy kan al 100 dae op een slag gebruik of hy kan net 'n gedeelte gebruik. Dit wat oorbly kan dus later in die jaar weer gebruik word. Gestel hy sit die trop vir veertien dae in die kamp, dan is 14 x 300 = 4 200 SWD gebruik. Daar bly dus 25 800 SWD oor vir 'n volgende weiperiode. Indien al 30 000 SWD opgebruik is, hetsy met een of meer weiperiodes, mag die kamp nie weer benut word in die betrokke weijaar nie. Op die wyse word die boer dus geforseer om die kamp te laat rus sodat die veld kan herstel.
Indien daar SWD in 'n betrokke jaar oorbly, word dit oorgedra na die volgende jaar. Gestel 26 000 SWD is in 'n betrokke jaar benut. Daar is dus 4 000 SWD oor. Dan het die volgende weijaar 3 400 SWD.
Waar van die groepkampbenadering tot veldbeheer gebruik gemaak word, kan probleme in die eerste jaar ondervind word met te min SWD vir die totale weiperiode. Mnr Du Toit skryf dit toe aan die feit dat onder die konvensionele ritmes waarvolgens die kampgroepe roteer, die verskillende groepe nie dieselfde lengte van weiperiode het nie. Eers oor twee, drie of vier jaar, afhangende van die aantal groepe, word elke groep vir 'n volle jaar bewei, sê hy.
Volgens hom is die oplossing dus dat indien 'n twee-groepbenadering gevolg word, die aantal SWD van elke kamp met twee vermenigvuldig moet word.
In die geval van die voorbeeld sal die betrokke kamp nou 60000 SWD vir tweejaar hê. Al die SWD mag egter nie in een jaar benut word nie. lndien dit gebeur sal dit lei tot geweldige oorbeweiding van die kamp. Die reël in die geval is dat die aantal dae wat benut mag word bepaal word deur die aantal maande wat die groep in beweiding is. Sou die groep byvoorbeeld nege maande van die jaar bewei word, mag nie meer as van die SWD benut word nie. In die geval van die voorbeeld kan dus ongeveer 45 000 SWD benut word.
Mnr Du Toit sê dit moet in gedagte gehou word dat alhoewel al die SWD opgebruik is, sal 'n kamp nog 'n hoeveelheid benutbare kos oorhê. Hy maan egter dat dit nie die groen lig is vir voortgesette benutting van die kamp nie. Hierdie materiaal wat oorgebly het is absoluut noodsaaklik om te verseker dat daar gesonde groeikragtige plante behoue bly wat vinnig kan herstel na beweiding.
Die gebruik van SWD is 'n goeie metode om oorbeweiding te voorkom. Dit kan met vrug gebruik word in enige ope rotasiestelsel, en met die groepkampbenadering tot veldbeheer.