Anna Margaretha Louw (31 Desember 1913 - 12 Junie 2003) was 'n Afrikaanse skrywer en 'n wenner van die Hertzogprys.
3.1 Romans en novelles
3.2 Ander prosa
Sy is naby Calvinia in die destydse Kaapprovinsie, Unie van Suid-Afrika gebore. Na hoërskool studeer sy aan die Universiteit van Stellenbosch, met hoofvakke Engels, Afrikaans, Nederlands, Duits, Frans en Sielkunde. Na universiteit trou sy met Lewis Hurst. Die egpaar gaan woon twee jaar in New York, Verenigde State.
Met haar terugkeer na Suid-Afrika behaal sy 'n verdere baccalaureus-graad aan die Universiteit van Kaapstad. Sy skei van haar eerste man, en begin te skryf - aanvanklik tydskrifartikels en kortverhale wat in die Sarie gepubliseer is -- kort na haar huwelik met Gerhard Bassel. Die egpaar reis baie rond, onder meer in Europa en Meksiko.
Sy sterf in Rondebosch, Kaapstad, Republiek van Suid-Afrika.
Anna Margaretha Louw is op 31 Desember 1913 op die plaas Soetwater in die distrik Calvinia gebore. Haar pa is hier ’n skaapboer en deeltydse skaapinspekteur, terwyl haar ma onderwyseres was op die skool op die plaas. Sy is die tweede van vier kinders en is ’n kleinniggie van N.P. van Wyk Louw en W.E.G. Louw. Sy behaal standerd ses op die plaasskool op Soetwater, waar N.P. van Wyk Louw in 1924 ’n kwartaal lank vir haar skoolhou terwyl haar ma op kraamverlof was. Op vyftienjarige leeftyd matrikuleer sy aan die Hoërskool Calvinia en verwerf beurse vir verdere studie aan die universiteite van Stellenbosch en Kaapstad met haar goeie resultate. Hierna studeer sy vanaf 1930 tale (Afrikaans-Nederlands, Engels, Duits en Frans), Etiek en Sielkunde aan die Universiteit van Stellenbosch, waar sy in 1932 ’n B.A.-graad verwerf.
Sy begin na universiteit werk by die versekeringsmaatskappy Sanlam. Na sowat agtien maande tree sy op twintigjarige ouderdom in die huwelik met dr. Lewis Hurst, later professor in Psigiatrie aan die Universiteit van die Witwatersrand, ’n huwelik waaruit drie kinders (Wendy, Nicholas en Elizabeth) gebore word. Sy vergesel haar man op 25-jarige ouderdom op ’n studiereis na die Verenigde State van Amerika, waar sy vir twee jaar in New York woon en kursusse in kuns en joernalistiek aan die Universiteit van Columbia volg. Hier het sy ook die geleentheid om drie maande lank per motor in die Verenigde State van Amerika, Meksiko en Kanada te reis. In 1943 skryf sy weer in as student by die Universiteit van Kaapstad en in 1944 behaal sy die B.Soc.Sc.-graad. Na haar egskeiding trou sy met die ekonoom dr. Gerhard Bassel en die egpaar vestig hulle in Rosebank in Kaapstad. Twee kinders (die tweeling Christina en Editha) word uit die huwelik gebore.
Sy het ’n besondere belangstelling in die mistieke en verskillende godsdienste, wat sy vir meer as dertig jaar bestudeer en hierdie belangstelling vind neerslag in haar werk. Verder onderneem sy uitgebreide besoeke aan Wes-Europa, die Skandinawiese lande, Rusland en Israel en oor hierdie ervarings publiseer sy verskeie reisverhale. Vir haar romans oor Paul Kruger doen sy uitgebreide navorsing en besoek onder andere Den Haag in Nederland waar sy by die Koninklike Argief navorsing doen oor Kruger se besoek aan Nederland, waarna sy ook in die voetstappe van Kruger sy reisplan na en deur Europa volg. Onderweg reis sy langs die ooskus van Afrika, deur die Suez-kanaal en die Middellandse See na Europa. In Suid-Afrika doen sy navorsing in die Kaapse Argief en op Boekenhoutfontein, Kruger se plaas naby Rustenburg, terwyl sy Pretoria ook meermale besoek. Vir Wolftyd doen sy ’n jaar lank navorsing en besoek Berlyn, Innsbruck en die omliggende Tirool om eerstehands kennis op te doen van die landskap wat die hoofkarakter tydens Nazi-Duitsland gevorm het.
In 1975 aksentueer sy haar alleenloperskap met betrekking tot literêre bewegings, deur uit die Afrikaanse Skrywersgilde te bedank en te dien in die Kaapse komitee van die Publikasieraad. Die grondwet van die Gilde het dit onmoontlik gemaak om lid te wees van die Gilde en ’n staatsliggaam wat sensuur toepas. In 1977 bedank sy as lid van die Publikasieraad uit protes teen die verbanning van Magersfontein, O Magersfontein! van Etienne Leroux. In 1982 bedank sy ook as lid van die paneel deskundiges wat die Direktoraat van Publikasies adviseer. Na haar man se dood in 1990 vestig sy haar in ’n woonstel in Rondebosch in Kaapstad. Sy is op Donderdag 12 Junie 2003 in haar woonstel in Rondebosch oorlede, nadat haar gesondheid sodanig verswak het dat sy die laaste paar maande van haar lewe weens long- en hartkwale gereeld in en uit die hospitaal was.
Dit is veral op die gebied van die roman en novelle wat sy ’n groot bydrae maak tot die Afrikaanse letterkunde. Die onverdeelde uur verskyn oorspronklik in Sarie Marais en speel af langs die sterfbed van ’n boer waar die drie hoofkarakters met die verlede, die hede en dit wat kon gewees het, gekonfronteer word. In ’n mindere mate bring sy reeds hier vernuwing in die Afrikaanse prosa deur hede en verlede deurentyd te vermeng en weg te beweeg van die tot op daardie stadium algemene chronologiese vertelling. Die verhaal speel af tydens die sterwensure van die boer Giel van Rensburg, waaruit die verlede dan opgeroep word. Ook met die vertellersperspektief bring sy ’n interessante nuwe tegniek (vir die tyd) na vore. Die hede word verhaal deur ’n alwetende verteller, terwyl die verlede telkens deur die gedagtewêreld van een van die drie sentrale figure met al die implikasies daarvan gesien word. Dwarsdeur die novelle is daar dus ’n gedurige wisseling van beide die tyd en vertellersperspektief. Die karakters is die trotse boer Giel van Rensburg, sy broer Jan met sy vrou Elmien en hulle seun Collie. Giel aard na sy oupa (ook Giel) en was sterk en vooruitstrewend, terwyl sy broer Jan na hulle ouers aard en ’n swakkeling is. Albei is op die buurdogter Elmien verlief, wat heimlik op Giel verlief is maar eindelik met Jan trou. Giel wou die verwaarloosde plaas met die hulp van Jan en met Elmien as sy vrou weer opnuut opbou, maar Jan het nie sinnigheid in die boerdery gehad nie en besluit sonder Giel se medewete om in Kaapstad op die spoorweë te gaan werk. Elmien word onderwyseres by die plaasskooltjie en interpreteer Giel se onvermoë om sy ware gevoelens teenoor haar in woorde te formuleer verkeerd as ’n gebrek aan ware belangstelling en trou daarom met Jan. Giel bly dan vereensaam met sy hartseer op die plaas agter en probeer vrugteloos om ’n sukses van die boerdery te maak. Die titel van die verhaal wys op die onverdeelde uur waarin Giel en Elmien, wat eintlik vir mekaar bestem was, eindelik vir die eerste en laaste keer uitsluitend by en vir mekaar is. Giel is die dominante en sentrale karakter en Jan en Elmien se optredes in die verlede word gemeet aan Giel, terwyl die ontwikkeling wat in karakters soos Jan en Collie in die loop van die roman plaasvind, ook slegs geskied as gevolg van hulle interaksie met Giel. As leemtes kan uitgewys word die karakter van Collie, wie se kinderagtige optrede en toekomsdrome ongeloofwaardig aandoen, terwyl die verhouding tussen Jan en Elmien nie voldoende ontwikkel en gemotiveer word nie, veral gegewe hulle huwelik van ongeveer veertig jaar. Rob Antonissen beskou hierdie novelle as een van die “waarlik goeie dinge” in die Afrikaanse letterkunde van sy tyd.
In Die koms van die komeet lei die bonatuurlike verskyning van die komeet wat moontlik met die aarde kan bots tot ’n eksistensiële krisis by 'n aantal mense in die stad en word hulle gedwing om ernstige selfondersoek te doen. Die geneesheer in ’n voorstedelike woonbuurt, dr. Ters Malherbe, is die hoofkarakter en die gebeure speel af met hom en die mense met wie hy in aanraking kom. Epidemies breek uit en die paniek loop hoog, waardeur sommige tot histerie gedwing word en ander die toets van beproewing deurstaan. Met die vooruitsig op vernietiging toon die mense hulle ware beeld en word hulle gedwing tot eerlikheid en helderheid oor die doel van hulle bestaan en die waardes waarvolgens hulle lewe. Die interessante tema kom egter nie tot sy reg in hierdie roman nie, hoofsaaklik omdat die spanning van die buitengewone omstandighede nie voelbaar gemaak word nie en die karakters oor die algemeen nie genoegsaam met die angs en dringendheid van die verskynsel besiel word in hulle denke en optrede nie. Die analogie tussen Maria Vercuyl en haar ongewenste kind wat nêrens welkom is nie, is verder ’n te geforseerde en weinig funksionele analogie met Maria en Christus.
Die jeugroman Die voortreflike familie Smit is aanvanklik ingeskryf vir ’n prysvraag van die Vroue Landbouvereniging sonder om enige prys te wen. Audrey Blignault en Alba Bouwer het egter ’n hoë dunk daarvan en deur hulle bemiddeling word dit as vervolgverhaal in Sarie Marais gepubliseer. Die goeie ontvangs wat dit hier geniet, lei tot publikasie in boekvorm daarvan. Dit is 'n ligte verhaal oor die alledaagse lewe van ’n plattelandse familie van die Boland wat na Kaapstad toe trek, soos gesien deur die oë van die matriekdogter Grietjie. Sy begin naamlik om in opdrag van haar oupa die familiegeskiedenis op te teken, maar fokus eerder op lewendige wyse op die doen en late van die familie. Pa is laaimeester en sukkel om kop bo water te hou, Ouma en Ma help met naaiwerk om die inkomste aan te vul, Grietjie se vet ouer suster, Petro, hou skool en dan is daar die stoute tweeling, Ella en Sienie. Die gesin het dit nie breed nie, maar hulle maak die beste van ’n slegte saak en die ingebore adel en ordentlikheid straal uit hulle handelswyses, ondanks die terugslae wat hulle tref. Dit is veral Oupa Smit wat met sy plattelandse gewoontes en onaanpasbaarheid in die stad vir talle geestige situasies sorg. Hy word as onpraktiese maar beminlike figuur ’n geestige afwyking van die tradisionele streng en baasspelerige pater familias in die Afrikaanse prosaliteratuur. Ten spyte van al die teenstand kan Grietjie verder gaan leer en haar ophef, terwyl Petro maer word en met Grietjie se geliefkoosde Afrikaans onderwyser trou. Pa bly laaimeester en die lewens van Oupa en Ouma en Ma verander nie, ook nie die hegtheid van die familiebande nie. Hierdie boek word in 1968 met die Scheepers-prys bekroon. CARFO (die Christelike Afrikaanse Rolprent en Fotografiese Organisasie) maak ’n rolprent gebaseer op die boek en dit word in 1983 ook in ’n reeks vir televisie verwerk en gebeeldsend.
Anna Louw maak vir elf jaar lank ’n indringende studie van Paul Kruger en skryf dan die romans Die banneling: Die lyfwag en Die groot gryse oor sy lewe. Die banneling: Die lyfwag is gegrond op die dagboeke van Manie Bredell, wat eers lyfwag en later privaatsekretaris van Paul Kruger was. Dit vertel die verhaal van die president se reis na Europa om steun te wen vir die Boere tydens die Anglo-Boereoorlog en sluit af met sy dood in Clarens in Switserland. Hierdie verhaal word vanuit ’n agterna-perspektief deur Bredell vertel, wat ná die president se dood sy dagboeke orden en dan die voorafgaande vier jaar met terugflitse herbeleef. Só word Bredell as verteller uiteindelik die hoofkarakter van die verhaal, wat gesentreer is rondom sy verhouding met die president. Bredell het sy taak as lyfwag met weinig geesdrif uitgevoer en het deurentyd die begeerte gehad om terug te keer na Transvaal en daar daadwerklik ’n aandeel aan die stryd te hê. Nou word hy deur ’n skuldgevoel gepla en sorg die tweespalt tussen plig en eie begeerte, die jaloesie op ander figure rondom Kruger en sy eie minderwaardigheidsgevoel vir ’n boeiende innerlike stryd. Die titel verwys na die president enersyds en Bredell andersyds. Die groot gryse oor Paul Kruger se hele lewe beskou Louw persoonlik as die hoogtepunt in haar oeuvre. Die titel van die roman is ontleen aan ’n gedig van P.C. Boutens oor die president. Kruger sit hier aan die einde van sy lewe in 1904 in ’n villa aan die meer van Genève by Clarens en neem bestek op van sy lewe, sy land en sy volk. Telkens verskyn hy soos ’n dubbelganger in een van sy vroeëre gedaantes en speel die geskiedenis voor hom af, waarna hy die gedaante onder kruisverhoor neem om die doel en waarde van die gebeure in die geskiedenis te bepaal. Die terugflitsgebeure word grotendeels chronologies aangebied en begin met die kind Paultjie, die veglustige Pollie van sy eerste huwelik, die veldkornet en later die kommandant-generaal wat die versoeking van mag en leierskap en die eiewaan wat daarmee gepaard gaan, leer ken. Ander gedaantes van homself waarmee hy gekonfronteer word, is die Vader, die President en die Voorbidder. In beide hierdie werke verbind Anna M. Louw twee belangrike temas vir haar oeuvre, naamlik godsdiens en volksverbondenheid. Sy maak ook hier gebruik van selfs ’n meer komplekse tydshantering deur nie net hede en verlede te laat verwissel nie, maar ’n aantal tye deurmekaar te weef en vroeër gebeurtenisse te sien deur die wysheid van latere insig. Kruger word uitgebeeld as ’n mens binne die konvensies van sy tyd, met beide sy menslikheid en krag binne die opsienbarende gebeure wat tydens sy leeftyd gebeur het. Die groot gryse verwerf in 1971 die W.A. Hofmeyr-prys.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_M._Louw&oldid=2044407"