Christiaan Huygens | Bibliolore
by admin | June 1, 2011 · 1:00 am
Tagged as Adriaan Fokker, Christiaan Huygens, Muziekgebouw aan ’t IJ, Organ, Physics, Pipe organ, Temperament and tuning, Teylers Museum Black cosmetic dentist in 85308
veneers for teeth Modesto California
porcelain veneers costs in Succasunna NJ
lumineers teeth Irmo SC 29063
dental deep cleaning in Reading PA
Korean invisalign braces Philadelphia
affordable dental insurance Houston TX PressReader - Weg! Platteland: 2017-09-01 - Laat ’n mens dink
Laat ’n mens dink
Plaasmoorde is ’n tra­ge­die wat be­sig is om die plat­te­land voor ons oë ver­swelg. Ui­t­ein­de­lik is daar net een op­los­sing vir dié pro­bleem, sê Chris Bur­gess.
Weg! Platteland - 2017-09-01 - News - Chris Bur­gess is die hoof­re­dak­teur van Land­bou­week­blad.
Saam­staan is ál uit­weg vir Suid-a­fri­ka se plaas­moord­tra­ge­die, skryf Chris Bur­gess
Die mees on­lang­se slag­of­fer van ’n plaas­moord wat ek ge­ken het, was Ru­ben Gouws, ’n on­baat­sug­ti­ge al­leen­lo­per en 65-ja­ri­ge skool­hoof van die piep­klein Ho­ër­skool Ida in die noor­de van die Oos-kaap. Hier, in die voet­heu­wels van die Dra­kens­berg, het hy in sy loop­baan van 40 jaar die le­wens van hon­der­de kin­ders ge­raak. Net af in die pad het hy op die fa­mi­lie­plaas ge­woon saam met sy ma, die 88-ja­ri­ge tant Her­mien. Hier het hy sy skou­hoen­ders ver­troe­tel, an­tiek­meu­bels ver­sa­mel en Son­dag­aan­de met ’n gla­sie rooi­wyn na die klas­sie­ke­mu­siek­pro­gram op RSG ge­luis­ter.
Ru­ben se an­der groot by­drae in dié af­ge­leë ge­meen­skap was die win­kel­tjie wat hy be­dryf het. Dit was ’n nood­saak­li­ke diens, en die men­se van die kon­trei, wat hom lief­de­rik Ts­hut­su ge­noem het, het staat­ge­maak op hom.
Een Sa­ter­dag­mid­dag ter­wyl hy be­sig was om die win­kel te sluit na­dat hy ’n go­go ge­help het wat tee en sui­ker no­dig ge­had het, het drie jong mans op die stof­pad ver­by­ge­kom. Hul­le het ge­sien hoe Ru­ben by die plaas­huis se ag­ter­deur vroe­tel. ’n Half­uur la­ter was Ru­ben en sy ma dood.
Hul­le buur­man T­re­vor S­tot­ter het op hul­le af­ge­kom. Hy het gaan on­der­soek in­stel na­dat Ru­ben nie die aand op die ra­di­o­net­werk van hom laat hoor het nie. Voor 20:00 is al drie ver­dag­tes aan­ge­keer deur die woe­den­de swart ge­meen­skap – die po­li­sie het net be­tyds hul­le le­we kom red. Twee van hul­le was voor­heen leer­lin­ge van Ru­ben.
RU­BEN IS EEN VAN 12 MEN­SE wat ek per­soon­lik ge­ken het – wit én swart – wat die af­ge­lo­pe 15 jaar wreed op plase ge­sterf het. Die re­des, sto­ries ag­ter die sto­ries en ver­dui­de­li­kings daar­voor wis­sel. Maar al­mal het plaas­ge­vind op ons lief­li­ke dog ge­bru­ta­li­seer­de plat­te­land, waar towns­hips aan die bui­te­wy­ke van klein dor­pies steeds dank­sy be­las­ting­be­ta­lers se vry­ge­wig­heid groei. Rond­om die dor­pies is die boe­re aan die af­neem om­dat hul­le in ’n wê­reld van pa­pier­dun wins­mar­ges suk­kel om kop bo wa­ter te hou, en heel dik­wels is die e­nig­ste ma­nier maar om jou bu­re uit te koop en op gro­ter skaal te boer.
In dié land­skap is Ru­ben se naam net nóg een in ’n golf van hart­ver­skeu­ren­de aan­slae op plaas­ge­meen­skap­pe, ’n golf wat die eg­go’s demp van tra­ge­dies oor die eeue heen. Die eer­ste stel­sel­ma­ti­ge uit­wis­sing van K­hoi­khoi-vee­boe­re deur die vroeë Hol­land­se bees­stro­pers wat op­drag ge­had het om kos te voor­sien aan ver­by­gaan­de han­del­ske­pe. Die gru­wel van die M­fe­ca­ne, wat groot de­le van die land laat brand het. Die uit­wis­sing van Boes­man­ge­sin­ne wat deur swart én wit ge­jag is, tot­dat die laas­te paar oor­le­wen­des as ge­bro­ke men­se na on­her­berg­sa­me woes­ty­ne te­rug­ge­trek het.
Die B­rit kol. John Gra­ham se vol­skaal­se oor­log teen die X­ho­sas waar­in nie net mans hul­le le­we ver­loor het nie, maar ook vir die eer­ste keer hui­se, oes­te en le­wen­de ha­we ver­woes is. ’n Voor­smaak van die a­po­ka­lip­tie­se ver­woes­ting wat ge­volg het op die tie­ner­pro­fe­tes Nong­qa­wu­se se op­drag dat die X­ho­sas al hul­le bees­te slag – ’n daad van self­op­of­fe­ring wat die voor­va­ders glo sou be­loon deur die wit men­se in die see te jaag.
Daar­na is die bord­jies ver­hang toe ’n ge­frus­treer­de lord Kit­che­ner, wat net nie die Boe­re­kom­man­do’s kon neu­tra­li- seer en ’n ein­de bring aan die ver­lam­men­de oor­log nie, met sy har­te­lo­se ver­skroei­de­aar­de­be­leid vo­ren­dag ge­kom het. Tien­dui­sen­de vroue en kin­ders het in kon­sen­tra­sie­kam­pe om­ge­kom, en die mans het ná ja­re se oor­log­voe­ring te­rug­ge­keer na to­taal ver­woes­te plase – en ge­slag­te van skaars­te en woe­de.
Twee ge­slag­te la­ter het dié erf­ge­na­me van lord Kit­che­ner se on­reg op hul­le beurt die e­ro­sie van mil­joe­ne plat­te­land­se le­wens voort­ge­sit met die lank­ge­ves­tig­de bu­ro­kra­sie van trek­ar­beid. Ge­sin­ne is uit­me­kaar ge­ruk, iets wat ge­lei het tot die hui­di­ge gru­wel in SuidA­fri­ka waar die mees­te kin­ders son­der ’n pa in die huis groot­word.
Ná al dié hart­ver­skeu­ren­de ge­beu­re is die vlaag van plaasmoorde, wat dik­wels ook ge­paard­gaan met sin­lo­se ge­weld, by­na on­draag­lik.
SOOS MET E­NI­GE TRA­GE­DIE word plaasmoorde deur sta­tis­tie­ke ge­de­fi­ni­eer. Daar­om weet ons dis van­dag ge­vaar­li­ker om ’n boer te wees as ’n po­li­sie­be­amp­te. Se­dert 1990 is 1 903 plaasmoorde ge­pleeg in 4 353 plaas­aan­val­le. Van die slag­of­fers was 1 229 boe­re, 498 boer­vroue of naas­te fa­mi­lie, 152 plaas­wer­kers en 24 on­ge­luk­ki­ge be­soe­kers. Net van­jaar was daar al 239 aan­val­le wat ge­lei het tot 47 sterf­tes – die vin­nig­ste jaar­lik­se tem­po waar­teen boe­re ver­moor word se­dert 1990.
Dat ons hoe­ge­naamd dié sy­fers het, is dank­sy die toe­wy­ding van die Trans­vaal­se Land­bou-u­nie. Die po­li­sie hou nie meer sta­tis­tie­ke oor plaas­aan­val­le nie, on­danks ’n on­der­ne­ming deur oud­pres. Nel­son Man­de­la dat hul­le dit wel sal doen. Maar dan het Ma­di­ba ver­staan wat­ter tol die moor­de eis op
’n be­dryf wat meer werk­ge­leent­he­de in sy waar­de­ket­ting skep as e­ni­ge an­der.
In die va­kuum van amp­te­li­ke on­der­soek oor waar­om dié aan­val­le plaas­vind, vlieg die be­spie­ge­lings be­hoor­lik. Daar’s be­skul­di­gings van on­ver­ant­woor­de­li­ke po­li­tie­ke­ry wat die slagting ver­oor­saak, on­ge­twy­feld met ’n e­le­ment van waar­heid. Aan die an­der kant is daar be­skul­di­gings dat dit die bru­ta­li­teit van die boe­re teen­oor hul­le wer­kers is wat lei tot ver­gel­ding, dalk ook met ’n e­le­ment van waar­heid. Na­vor­sing toon dat ’n ska­me­le 1,25% van al­le plaasmoorde ver­bind kan word met ge­span­ne ar­beids­ver­hou­din­ge. Dit klink by­na per­vers, maar as dit maar die re­de was, sou ons ge­weet het waar die op­los­sing lê.
Maar die mees­te men­se is on­se­ker oor waar om te be­gin soek in hul­le ge­won­de ge­meen­skap­pe. Daar­om ruk boe­re el­ke jaar in Mei op na die hoog­tem­pel van boer­de­ry: Nam­po, die groot­ste land­bou­skou in die Sui­de­li­ke Half­rond, net bui­te Bothaville in die Vry­staat, in die hart­jie van die mie­lie­streek. Hier is drie strak pi­la­re die stil­le ge­tui­e­nis van die slagting op ons plase. Dis op­ge­rig en word on­der­hou deur die Hen­nen­man­se boe­re­ver­e­ni­ging.
Hier, in die see van hi­per­teg­no­lo­gie­se boer­de­ry­toe­rus­ting en wap­pe­ren­de pro­mo­sie­ba­nie­re, kom voeg boe­re die na­me by van ken­nis­se wat die af­ge­lo­pe jaar ver­moor is – op stuk­kies pa­pier wat hul­le aan die gra­niet­blaaie vas­plak. Hier buig hul­le vir ’n oom­blik die hoof voor hul­le tus­sen die lug­druk­saai­ma­sjie­ne, stro­pers en balk­spui­ters ver­dwyn. S­po­ke. Tot vol­gen­de jaar.
PLAASMOORDE HET DIE MITE dat ons plat­te­land ’n lan­de­li­ke toe­vlugs­oord is, fi­naal laat ver­brok­kel. Weg is die on­skuld van die plat­te­land van my jeug, dít wat ’n mens in die Land­bou
week­blad en Far­mer’s Week­ly van die ja­re se­wen­tig en tag­tig ge­sien het. Die op­ti­mis­me van trot­se boe­re met lig­blou sa­fa­ri­pak­ke by die Roy­al­skou in Pie­ter­ma­ritz­burg, die bril­jan­te prof. Jan Bons­ma wat sy bons­ma­ra­bees­te in die Bos­veld­stof ge­teel het.
Van­dag het daar­die op­ti­mis­me verander in ’n re­a­lis­me met skerp kan­te. In Noord­wes, waar daar ’n on­rus­ba­ren­de toe­na­me in plaasmoorde is, het boe­re be­gin mo­bi­li­seer op ’n skaal wat ’n mens laas ge­sien het met die R­ho­de­sie­se bos­oor­log van die ja­re tag­tig. Maar dié slag met be­ter teg­no­lo­gie. Bui­ten e­lek­trie­se ha­kies­draad, ge­slo­te W­hat­sapp­groe­pe en Is­rae­lie­se self­ver­de­di­gings­kur­sus­se vir die he­le ge­sin sal ’n e­nor­me hom­mel­tuig die S­chwei­zer­re­ne­ke­boe­re­ver­e­ni­ging help om die dis­trik se plase te pa­trol­leer.
Die lan­de­li­ke vei­lig­heids­plan wat oud­pres. T­ha­bo M­be­ki be­loof het die kom­man­do­stel­sel sou ver­vang, het mis­luk. On­danks toe­wy­ding wat ’n mens hier en daar by in­di­vi­du­e­le po­li­sie­be­amp­tes sien, word die staat nie meer as ’n be­trou­ba­re ven­noot be­skou nie. En as die erg­ste ge­beur, soos vroe­ër van­jaar op Co­li­gny toe ’n sta­king oor diens­le­we­ring ont­plof het tot ’n vol­slae ras­se­her­rie, aan­ge­blaas deur ge­we­ten­lo­se po­li­ti­ci, is dit boe­re wat kalm­te bring. Hul­le het op die dorp op­ge­daag en saam met die dorps­men­se – son­der po­li­sie­be­ge­lei­ding – die reg­se e­le­men­te van bui­te hof­lik ge­vra om liefs huis toe te gaan. Dit kon veel er­ger ge­wees het, maar dit was nie, dank­sy ge­wo­ne men­se wat die reg­te ding ge­doen het.
ELDERS HET NOG GE­WO­NE MEN­SE ge­noeg ge­had. Toe dr. Ben­nie Cil­liers en sy vrou, Ce­ci­lia, op hul­le plaas by Roux­vil­le ver­moor is, het van sy swart pa­si­ën­te per bus van so ver as Le­so­tho af ge­reis om hul­le laas­te eer te kom be­toon en die Cil­liers­fa­mi­lie in die hof te on­der­steun – en hul­le het ge­ëis die be­skul­dig­des mag nié borg­tog kry nie.
Toe tant Ra­lie en oom Da­vid de Vil­liers op hul­le plaas by Bark­ly­oos­ver­moor is – hul­le ge­strem­de seun, Da­wie, het die aan­val net­net oor­leef – het die swart ge­meen­skap dae lank bui­te die hof be­toog en ge­ëis dat die ver­dag­tes aan hul­le oor­han­dig word so­dat hul­le met hul­le kan af­re­ken. Sul­ke to­ne­le van ’n ge­meen­skap wat saam­staan, is iets wat ’n mens al hoe meer sien. Van­dag nog maak die De Vil­lier­se se dog­ter en skoon­seun, Chris­ti­na en Jo­han O­li­vier, al­bei me­die­se dok­ters, se­ker die hos­pi­taal op Bark­ly­oos bly een van die bes­tes in die pro­vin­sie.
Op an­der plek­ke het dié toe­na­me in so­li­da­ri­teit on­der al­le ras­se en klas­se nie net woe­de nie, maar ook op­tre­de tot ge­volg ge­had. Op Wak­ker­stroom het een van ons lei­er­boe­re, B.P. G­rey­ling, sy ge­meen­skap om­vorm tot ’n bur­ger­mag wat 80% swart is en on­der die lan­de­li­ke staats­vei­lig­heid­struk­tu­re val. Kom­pleet met ’n ge­wa­pen­de re­ak­sie­mag wat e­ni­ge mis­daad – ja, ook ’n paar ge­fnuik­te plaas­aan­val­le – met wel­slae op­volg. ’n He­den­daag­se Coen­raad de Buys op wie se gras­perk die he­li­kop­ters van el­ke po­li­sie­en weer­mag­ge­ne­raal se­dert die aan­breek van die de­mo­kra­sie kom land het om hul­le te­vre­den­heid uit te spreek met sy werk.
Op die dor­pie El­li­ot sien ons die be­gin van ’n son­der­lin­ge ven­noot­skap tus­sen boe­re en tax­i­be­stuur­ders, met Roe­land de V­ries, ’n be­gaaf­de ge­me­ga­ni­seer­de mi­li­tê­re be­vel­voer­der wat ná sy af­tre­de te­rug­ge­roep is om ’n op­los­sing te pro­beer kry, as be­mid­de­laar. Nou wend jong boe­re hul­le tot tax­i­be­stuur­ders as hul­le ska­pe weens vee­dief­stal ver­loor.
En 20 km na die wes­te toe is die ge­meen­skap ook deur Ru­ben se dood by­een­ge­bring. Kom­mer­si­ë­le boe­re, wit en swart, en ge­meen­skaps­boe­re van die ou Trans­kei ver­ga­der nou ge­reeld en het on­langs ’n vee­dief­stal­sin­di­kaat aan die pen laat ry. T­re­vor, wat op Ru­ben en tant Her­mien se lig­ga­me af­ge­kom het, meen die swart ge­meen­skap is die hard­ste ge­tref deur die moor­de.
Vir Mon­di Ge­bo (39), wat se­dert 2001 vir Ru­ben werk en steeds op die plaas woon, bly die her­in­ne­rin­ge rou. “My hart pyn nou nog. Ek mis Ts­hut­su el­ke dag. Hy was my pa. Sy ma my ou­ma.”
Ons sal sáám hier­die mon­ster moet pak. Net dan staan ons ’n kans. En bui­ten­dien, dis wat Ru­ben sou wou hê.
‘Sul­ke to­ne­le van ’n ge­meen­skap wat saam­staan, is iets wat ’n mens al hoe meer sien [...] Op an­der plek­ke het dié toe­na­me in so­li­da­ri­teit nie net woe­de nie, maar ook op­tre­de tot ge­volg ge­had.’