Vergenoeg is oorgenoeg en hope daarvan
Regie: Johan Esterhuizen
Met studente van die US-Dramadepartement
George Weideman en die Universiteit van Stellenbosch se Drama-departement het met hierdie produksie skoonskip gemaak by die toekenning van die eerste Sanlam-prys vir Afrikaanse Teater. Ek het nie die ander twee kortlys-produksies gesien of die tekste gelees nie, maar op grond van die US se produksie, wat tans in die HB Thom Teater aan is, is hierdie 'n waardige wenner.
Die stuk handel oor daardie ou-ou kwessie: Wie se grond is nou eintlik wie s'n? Vergenoeg behoort vir geslagte al aan die Veldsmans, maar voor hulle was die Boesmans daar ("die Boesmans was altyd eerste oral," s� een van die karakters), en voor hulle �? Die diere?
Die grondkwessie word deur Grace Boois, eertydse plaashulp, op die spits gedryf as sy daarop aandring dat haar seun op die plaas begrawe word. Dis haar grond ook, reken sy, want haar voorouers was Boesmans.
Die teks is veelvlakkig en meerduidend. Daar word ruimskoots van terugflitse gebruik gemaak, en van oorgange na die "ander kant": Weideman gebruik 'n alwetende verteller, Altydanders, saam met 'n koor van diere, om 'n soort Afrikaanse "magic realism" op die verhoog te skep.
En dit alles gebeur in heerlike Namakwalands: spreekwoorde, aksente en metafore wat mens aan die hart gryp.
Jackie van den Heever is aards en sag en hard en standvastig as Grace Boois: sy weet wat sy weet, en dit wat sy weet laat haar standpunt inneem. Riaan Visman is die ander plesierigheid: windlawaai, nie gemaak vir vasvat nie, onstuitbaar. Die ander studente gee soliede vertolkings, met net hier en daar 'n interpretasie- of projeksieprobleem. 'n Paar ander dingetjies hinder: dalk kon daar minder diere in die koor gewees het; meer inlewing in hulle rolle deur die kommissaris en die jakkals sou dalk gepas gewees het. Maar dis netelighede waarvan mens gou vergeet.
Wat mens bybly, is die feit dat hierdie stuk (anders as die ander onlangse groot stuk toneel oor Afrikaanse mense op plase, Pieter Fourie se Koggelmanderman) nie te groots probeer wees nie, nie te veel metafoor pretendeer nie, en juis daarom slaag.
Dit word weer by Aardklop opgevoer. Gaan kyk dit - dis musiek vir mense wat verlang na Afrikaans wat sing en dans.