ŉ Reddingsboei vir universiteiteMarthinus Visser, uitvoerende hoof van Akademia. Foto: Verskaf. Deur Marthinus Visser Die afgelope week het gebeure op openbare universiteite se kampusse weer die voorblaaie gehaal. Die betogende studente lyk of hulle vanjaar met meer energie hul misnoeë in moontlik hoër klasgelde te kenne gee. ŉ Mens sou dit kon verwag nadat daar aan bykans al hul eise sedert verlede jaar voldoen is. Fooie vir 2016 is nie verhoog nie, standbeelde is verwyder en Afrikaans is uitgewerk. Intussen word AfriForum se dringende hofaansoek om die inwerkingstelling van Unisa se nuwe taalbeleid te keer, van die hand gewys. Dinge lyk nie goed vir Afrikaans by openbare universiteite nie. Verandering het gekom om te bly. Die ouditeursfirma Ernst & Young het ŉ insiggewende studie gedoen oor die toekoms van universiteite in Australië, getiteld University of the future – A thousand year old industry on the cusp of profound change. Die deurlopende tema van die studie is dat daar groot veranderings aan die kom is vir die hoëronderwyssektor. Hierdie veranderinge sal, volgens hulle, aangedryf word deur vyf groot kragte, naamlik: Universiteite is nie noodwendig meer die enigste skeppers en bewaarders van kennis nie. Die internet veroorsaak dat baie meer kennis vir baie meer mense beskikbaar word. Hierdie tendens sal die rol van universiteite in die toekoms wesenlik beïnvloed. In die meeste dele van die ontwikkelde wêreld het daar geweldig strawwe kompetisie ontstaan tussen universiteite om studente te trek, finansiering te bekom en hoog aangeslaan te word deur graderingsagentskappe. Hierdie kompetisie sal waarskynlik feller word te midde van regerings wat al minder geld vir universiteite kan bewillig. Digitale tegnologie het reeds industrieë soos die media, vermaaklikheid en kleinhandel op die kop gekeer. Die hoëronderwyssektor is volgende. Die wyse waarop kennis in die toekoms oorgedra sal word, gaan wesenlike veranderinge ondergaan. Die wêreld word kleiner. Studente en dosente kan baie makliker as ooit tevore op ander plekke gaan studeer en werk. Dit gaan kompetisie tussen universiteite verder verhoog, maar ook vennootskappe tussen universiteite oor kontinente heen moontlik maak. Universiteite sal baie “nader” aan die industrie moet werk om sodoende meer relevante opleiding te bied en navorsing te doen. Die gebeure by ons eie universiteite moet ook teen die agtergrond van hierdie kragte van verandering vertolk word. ŉ Paar opmerkings in die verband: Suid-Afrika sal nie hierdie veranderingskragte kan vryspring nie. Hoewel die huidige onrus op ons kampusse hoofsaaklik polities van aard is, kan ŉ mens nie die uitroep na bekostigbaarheid ignoreer nie. In ŉ onlangse artikel in Forbes word die algehele studieskuld in Amerika op $1,2 triljoen geskat. Tweederdes van alle studente voltooi hul studie met studieskuld teen ŉ per capita-gemiddeld van $26 600. Die groot debat daar is tans of die opbrengs op ŉ graad goed genoeg is om sulke groot skuld aan te gaan. Hier in Suid-Afrika word die bekostigbaarheid van openbare universiteitstudie vir die middelklas bevraagteken. Die staat subsidieer universiteite breedweg tussen 40% en 50% van die algehele koste. Dit beteken dus dat indien ŉ graad die student R40 000 kos, die staat reeds tussen R32 000 en R40 000 bygedra het. Die totale koste vir daardie studiejaar is dus tussen R72 000 en R80 000 per jaar. Gegewe die ekonomiese en begrotingsuitdagings is die waarskynlikheid dat die staat sy bydrae gaan verhoog, baie skraal. Die teendeel is meer waarskynlik. Die staat gaan toenemend sy bydrae verklein wat beteken dat studente ŉ groter gedeelte van die algehele koste sal moet dra. Studente plaas tans baie druk op universiteite om minder te betaal en selfs gratis onderrig te verskaf. Dit raak ŉ onmoontlike situasie vir universiteite gegewe die ander veranderingskragte waarmee hulle reeds gekonfronteer word en wat feller sal word in die toekoms. Finansiering van ŉ universiteit staan in direkte verband met die gehalte en omvang van die diens wat hy lewer. Namate beskikbare geld minder word, sal universiteite gedwing word om eerstens alle nie-akademiese aktiwiteite te heroorweeg. Sport, kultuur en vormingsgeleenthde vir studente sal afgeskaal moet word. Sou hierdie stappe die begroting nie laat klop nie, sal daar gesny moet word aan onderbefondste navorsingsprojekte. Die volgende slagoffer sal die kostedrywer van universiteite, naamlik salarisse, wees. Minder verhogings met meer verantwoordelikhede vir die leerkragte. Op hierdie punt speel die veranderingskragte van kompetisie en globale beweeglikheid in op sulke universiteite. Ander universiteite – hetsy plaaslike privaat instellings of oorsese universiteite – staan gereed om (gefrustreerde) top-akademici op te raap. Sodra dit begin gebeur, begin die mededingendheid van hierdie universiteite verder onder druk kom wat uiteindelik uitspeel in die aantreklikheid daarvan vir die mark. Weens onderbefondsing tesame met ŉ grootskaalse breinkwyn kom navorsingsuitsette onder druk met die meegaande reaksie van graderingsagentskappe. Die vermoë van die universiteit om miljoene rande uit die industrie te mobiliseer vir navorsingsprojekte verskraal. Nie ŉ mooi prentjie nie. ŉ Boom neem dekades om te groei en ‘n dag om afgekap te word. ŉ Klein toegewing soos om nie klasgeld einde verlede jaar te verhoog nie of om Afrikaans op die brandstapel te plaas, het die “rewolusie” groot momentum gegee. Die groot verloorders van hierdie rewolusie sal die studente self wees. Laasgenoemde sal ŉ (moontlik gratis) kwalifikasie by ŉ universiteit ontvang wat ontmagtig is om wêreldgehalte-, mededingende en relevante opleiding te gee, wat totaal deur die staat gefinansier word en daarom eenhonderd persent belyn is met die ideeraamwerk wat die staat voorhou. ŉ Mens sidder bloot by die gedagte hieraan. Sou ŉ mens begin dink oor oplossings vir die Afrikaanse gemeenskap is daar slegs twee realistiese oorwegings. Die eerste is om bestaande ruimtes vir Afrikaans op openbare universiteite te beskerm met alles in jou vermoë. Tesame hiermee moet saam gebou word aan ŉ eie alternatief waar die hoëronderwysbehoeftes van die Afrikaanse gemeenskap aangespreek kan word – en dis meer as net taal. ŉ Oplossing wat sinvol en verantwoordelik kan antwoord op die vyf groot veranderingskragte wat op pad is. ŉ Oplossing wat wêreldklasgehalte omarm, wat studente in hul menswees help ontwikkel en voorberei vir die volwasse werkslewe, maar ook ŉ oplossing waar Afrikaanse studente tuis voel en kan fokus op die wonderlike ontwikkelingsgeleenthede wat sodanige instelling bied.