Hé? Ligte mistykies, ook by punteneriges | Netwerk24
Deur Jana Luther 10 Augustus 2018 00:00
‘As jy in die Vrystaat bergklim en voorouers se grafte besoek, sal jy op natuurskatte soos die salpetus afkom.”
Dié sin in ’n gr. 10- Afrikaans Addisionele Taal-handboek het dié week minstens een Afrikaansonderwyser en haar leerlinge laat kopkrap.
“Salpetus?” kom die e-pos.
Geeneen van die 47 woordeboeke in VivA se Woordeboekportaal het raad nie. Nie die HAT nie; nie die WAT nie. Nie die AWS, die tesourus of die spreekwoordeboek nie. Nóg die Afrikaanse Wiktionary nóg die Afrikaanse Wikipedia.
“Ongelukkig is daar geen resultate vir ‘salpetus’ nie,” berig Pharos Aanlyn. Google bring “omtrent 7 resultate”, maar in tale waarvan ons g’n snars verstaan nie.
Oor dié glips het g’n haan ooit gekraai nie, maar toe ons een oggend omblaai, toe staan dit daar.
Ten slotte fantaseer ons maar oor wat ’n salpetus sou kon wees, want dié woord – daarvan is ons taamlik seker – bestaan (nog nie) in Afrikaans nie. (Ken jy dit? Laat weet ons dan!)
Dié episode het my aan soortgelyke flaters laat dink. Soos die een in die vyfde uitgawe van die HAT, wat in 2005 verskyn het, byvoorbeeld. Oor dié glips het g’n haan ooit gekraai nie, maar toe ons een oggend omblaai, toe staan dit daar. Dié definisie op bl. 905, die eerste bladsy van die letter “R”, by die eerste betekenisonderskeiding van “raad”: “Wat ’n mens kan bedink as ’n uitweg uit ’n malachite, as enigeen van ’n aantal moontlikhede, of as middel om iets te bereik.”
Huh? Ek gaan delf in die argief en vind eindelik die regte stel bladsye van die vierde uitgawe, met verbeteringe in wyle prof. Francois Odendal se handskrif. Van 1972 af tot kort voor sy 79ste verjaardag het hy aan die HAT gewerk. Hand op papier. Ek moet mooi kyk. Sowaar. Daar staan dit: “malachite”. Of nee. Wag. “Wat ’n mens kan bedink as ’n uitweg uit ’n ... moeilikheid!”
Toe die bokse met 2 000 eksemplare afgelewer en oopgemaak word, word daar gesien die “b” van “bak” het ’n “k” geword.
Danie Botha, dink ek was dit, van 1972 tot 2002 fiksieredakteur by die ou Tafelberg, wat die storie vertel het van “Mietsie bak koek”.
’n Prag-volkleurkinderboek wat in die tyd van die legendariese, puntenerige produksiehoof mnr. Jürgen Fomm drukker toe is.
“Wie die skuld hê waar die fout?” soos Sheila Cussons in Hera se kombuis sou vra.
“Roep die pou die pou se vure / roep die iris en die helder ure / roep die gans wat raaisels praat / orakel hy dan het ons raad.”
Wie sal ons die sondebok maak? Die woordeboekmaker? Die setter? Die illustreerder? Die omslagontwerper? Die redakteur? Die proefleser? Die drukduiweltjie?
Soos die fout wat doelbewus in ’n tapyt ingeweef word om te wys die wewer is nie volmaak nie, so laat uitgewers ook soms ’n stekie glip.
As dit niemand skade berokken nie en die leser laat glimlag, is dit miskien glad nie so erg nie.
Meer oor: Jana Luther | Taal. Mening | Afrikaans
Tale groter en sterker danksy hul sinonieme