Dorperskaapboerdery in Dorperland
Home Dorperskaapboerdery in Dorperland Last update: April 2, 2012 08:12:52 AM
DORPERSKAAPBOERDERY IN DORPERLAND 1980
T.O. Holmes Streeksekonoom Grootfontein 1. Inleiding
Die jaar 1980 sal lank onthou word as die klimaksjaar van een van die ergste droogtes in die geskiedenis. "Dorperland", soos dit by lede van die Dorpertelersvereniging bekend staan, is in die Substreek Noordwes Karoo geleë. Gedurende 1980 is Dorperland, soos feitlik die hele Karoostreek, as rampdroogtegebied verklaar. Dit sal dus belangrik wees om te sien watter effek die langdurige droogte op produksiekostes van die Dorperboere in die gebied gehad het.
2. Die Posrekordstelsel
Dit sa! natuurlik onmoontlik wees om 'n presiese syfer vir enige bepaalde gebied te verkry, aangesien alle boere nie voldoende rekords hou nie, terwyl ander nie hul gegewens vrylik beskikbaar wil stel nie. Vir die rede moet daar van resultate, soos uit die Posrekordstelsel van die Departement Landbou en Visserye verkry, gebruik gemaak word.
Die gemiddeldes wat uit hierdie ondersoek verkry- is, is afkomstig van 19 boere wat almal 'n boerdery-onderneming in Dorperland bestuur en vir 'n meer betroubare beraming is gegewens alleenlik afkomstig uit kuddes groter as 250 kleinvee eenhede (K.V.E.) gebruik.
Posrekord medewerkers word nie ewekansig gekies nie, en boere wat hulself in studiegroepe organiseer, neem vrywillig aan die skema deel. Elke lid stuur maandeliks 'n voltooide maandstaat in, en aan die einde van die produksiejaar ontvang elke lid 'n breedvoerige ontleding van sy boerdery-onderneming, tesame met gemiddeldes van die studiegroep waaraan hy behoort. Vanweë die vrywillige deelname en die getal medewerkers kan daar nie beweer word dat hierdie resultate werklik verteenwoordigende gemiddeldes van 'n bepaalde gebied is nie, maar wanneer hulle met bedryfsresultate vergelyk word, is die verskille minimaal.
3.1 Bruto Boerdery-inkomste
Bruto boerdery-inkomte bestaan uit Kapitaal- en Produk inkomste en word soos volg bereken:
3.2 Bruto Marge
Bruto Marge is die verskil tussen die bruto-inkomste en die direk verdeelbare veranderlike kostes verbonde aan 'n boerderyvertakking. Dit gee 'n aanduiding van die relatiewe winsgewendheid van die boerderyvertakking, en dien as 'n uitstekende beplanningsmaatstaf, maar is nie 'n maatstaf van absolute winsgewendheid nie.
In die geval van 'n veevertakking, word alle inkomstes en uitgawes op 'n per capita (K.V.E.) basis bereken. Die rede hiervoor is dat vergelykings tussen kuddes, afgesien van hul relatiewe grootte dan moontlik is.
4. Vergelyking tussen 1977/78- en 1979/80 Produksie-jaar
TABEL 1 - Posrekordresultate Ten Opsigte van Dorperskaap Kudde uit "Dorperland"
Bruto Boerdery-inkomste (R/K.V.E.)
Direk Allokeerbare Koste (R/K.V.E.)
Veearts en Medisyne
Seisoensarbeid en Kontrakwerk
Bruto Marge (R/K.V.E.)
Nle-Allokeerbare koste (A/K.V.E.)
Netto Boerdery Inkomste (R/K.V.E.)
Gemiddelde aantal K.V.E. per kudde
4.1 Netto Boerdery-inkomste
Vir die berekening van Netto Boerdery-inkomste is gesamentlike of Nie-verdeelbare koste ook per K.V.E. bereken, en dit is soos volg gedoen:
Eerstens is die inkomste uit lewende hawe as persentasie van die totale boerdery-inkomste bereken, naamlik:
A = x Tweedens word die Dorperskaapvertakking as persentasie van die totale lewende hawe bereken, naamlik:
B = x Nie-verdeelbare koste per K.V.E. = A x B x Nie-allokeerbare koste
Gem. Aantal Dorpers (K.V.E.)
Met die berekening van Netto Boerdery-inkomste word rente, huur en ondernemersloon nie in berekening gebring nie, maar dien dit as vergoeding vir die drie produksiefaktore, naamlik grond, kapitaal en bestuur.
Uit tabel 1 die volgende:
Bruto boerdery-inkomste het met R4,60 per K.V.E. gestyg wat toegeskryf kan word aan eerstens, hoër vleispryse wat gedurende 1979/80 verkry is, en tweedens, die groter getal skape bemark.
Totale voerkoste, bestaande uit selfgeproduseerde voer (R0,03) en gekoopte voer (R3,46) beloop R3,49 per K.V.E. vir die 1979/80 produksiejaar, teenoor R0,32 vir 1977/78, 'n gemiddelde styging in voerkoste van R3,17 per K.V.E.
Bemarkingskostes het gestyg van R1,67 tot R2,68, wat weer eens bevestig dat daar 'n groter getal vee gedurende 1978/80 bemark is. Let wel dat, met die berekening van bemarkingskoste, word die totale bemarkingskostes die gemiddelde K.V.E. van die veevertakking gedeel.
Die styging in vervoerkoste, naamlik vanaf R0,57 tot R1,09 is natuurlik as gevolg van die styging in brandstofpryse en ook weens die vermeerdering in getal skaap gedurende 1979/80 bemark.
Die Bruto marge per K.V.E. van die twee produksiejare verskil weinig, naamlik R14,55 gedurende 1977/78 en R14,42 gedurende 1979/80.
Wat nie-verdeelbare koste betref, het voertuie, trekkers en gereelde arbeid met gemiddeld 65% gestyg, terwyl die koste-styging van vaste verbeterings en implemente heelwat laer was, naamlik 17%. Diverse uitgawes wat uit boekhou ouditeursfooie, ledegelde en jagkoste (uitroei van ongediertes) bereken word, het met nagenoeg 50% vermeerder.
Netto boerdery inkomste per K. V.E. het vanaf R10,01 tot R8,03 (20%) gedaal.
Ten slotte, soos verwag kan word, het die droogte teweeggebring dat beide lampersentasie en vrugbaarheidspersentasie gedaal het. Hierdie syfers is 8 en 15% onderskeidelik.