Die eerste een vir 2017
Uiteindelik ‘n nuwe boek vir dié wat van fantasie hou. Nelia Engelbrecht het ‘n nuwe toevoeging tot haar reeks Die Poort laat verskyn, dié een heet Helers.
Die reeks is baie gewild onder jonger lesers. Kyk gerus in die boekhandel, dit is maklik verkrygbaar. Ons sal sien of die reeks verder uitgebrei gaan word. Laat weet gerus hoe jy haar boeke ervaar.
Ons is bly om die beoordelaars vir ons 2017 kortverhaalskryfkompetisie aan te kondig. Die beoordeling sal in twee dele opgedeel word. Die wetenskapfiksie gedeelte sal deur Pieter Verwey beoordeel word.
Pieter is die skrywer van die uiters suksesvolle Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok wat die stoompunk-genre vir die eerste keer in Afrikaans bekendgestel het. Hy beskik ook oor ‘n meestersgraad (MA) in kreatiewe skryfkuns wat hy aan die Universiteit van Pretoria behaal het.
Johan van Wyk sal die fantasie gedeelte van Glaskas 2017 beoordeel.
Johan is ‘n bekende by Afrifiksie en is die skrywer van die gewilde tiener WF-boek Ricky Erasmus en die inter-dimensionele rolstoel.
Ons voel bevoorreg dat dié twee skrywers bereid is om hul tyd af te staan en ons met die 2017 kompetisie te help.
Ons is baie opgewonde oor die 2017 kompetisie en het al ‘n hele klompie inskrywings ontvang. Moenie aarsel nie, stuur vir ons jou inskrywings vir hierdie jaar – ons kan nie wag om te sien hoe skeppend en behendig jy met pen en papier is nie.
Terloops, vir ‘n bietjie konteks oor kortverhale, gaan lees gerus weer Gerhardus Thompson se artikel om sy perspektief en insig te deel.
Want kyk, daar lê reeds spore op die maan…
Van al die plekke waar die mens homself dalk sou kon vestig, is sy naaste bure sekerlik die maklikste. Gaan kyk gerus na die bespreking van die eerste paar moontlikhede om dít ‘n moontlikheid te maak, naamlik die maan, Mars of die onwaarskynlike Venus.
Om te staar in die kristalbal
Die tweede oudste wetenskapfiksieboek in Afrikaans waarvan ons bewus is, is Seuns van die Wolke deur August van Oordt en dateer uit 1931. Dit is die verhaal van twee vriende, Piet en Tom wat ‘n avontuur beleef wat hulle oor die hele Suid-Afrika voer.
Die skrywer vertel vir ons van ‘n Suid-Afrika van die jaar 2034 – meer as ‘n eeu in die toekoms vanaf wanneer hy dit geskryf het. Hoewel die storie self relatief eenvoudig is vir wetenskapfiksie, is die wêreld wat hy geskep het verbeeldingryk. Dit is uiters interessant om te sien hoe ‘n dromer in Suid-Afrika oor die toekoms gedink het.
Die Suid-Afrika van die toekoms het grootliks na lugvaart oorgeskakel. Vrag en passasiers reis daagliks in reuse lugskepe tussen bestemmings rond, en amper almal besit hul eie privaat klein vliegtuigies waarmee hulle rondbeweeg. Hy het ‘n Suid-Afrika voorgestel met televisie wat vanoor die hele aarde uitsendings kan ontvang en waar die kyker self kan kies watter inhoud gekyk wil word. Waar radioverbinding tussen voertuie wat in die lugruim rondbeweeg gebruik word.
Daar het volgens hom ‘n grootskaalse beweging na elektrisiteit plaasgevind, veral in boerdery en padvervoer. Ook is dit reeds ingesien dat outomatisasie grootliks sou plaasvind – die vriende besoek byvoorbeeld, met hul twee vliegtuigies, ‘n hotel wat sonder enige personeel funksioneer en waar alle dienste outomaties gelewer word.
Daar is selfs aan nuwe tegnologieë gedink, soos dinamo’s wat elektrisiteit in stede kan ontwikkel deur die energie te ontgin wat in stadsgeraas voorkom. Ongelooflik!
Daar is egter ook elemente wat totaal ontbreek. Dat vliegtuie byvoorbeeld brandstof gebruik en hervul moet word is bloot nie ‘n realiteit waaraan die skrywer gedink het nie.
Die waarde van hierdie ouer WF-werke in Afrikaans is van onskatbare waarde.
August van Oordt (kiekie hierbo in 1932), het die Anglo-Boereoorlog oorleef en was saam met sy ma en ouma in ‘n konsentrasiekamp in Volksrust. Seuns van die Wolke was een van die min Afrikaanse wetenskapfiksieboeke wat in Engels vertaal is, as Sons of the Clouds. Hy het ook een ander boek geskryf maar dit was nie WF nie – in Nederlands.
Hoewel die storie self nie baie interessant is gemeet aan modenrne WF-standaarde nie, was dit verbasend populêr, en is ons bewus van sewe drukke in totaal en die Engelse vertaling veel later, in 1981.
Lees gerus die meer volledige profiel van August.
‘n Reeks WF Besprekings
Die mensdom gebruik ‘n ingewikkelde verdeling wat die totale populasie groepeer in versamelings wat afsonderlik van mekaar ontwikkel. Hierdie afsonderlike selle word nasionaliteite genoem. Slegs die mees suksesvolle versamelings kon daarin slaag om ruimtevaart te ontwikkel, waarvan bloot ‘n enkele een dit kon regkry om die maan van die planeet waarop die mensdom ontstaan het, te kon bereik. En die prys vir hierdie mylpaal was baie hoog – vir meer as ‘n dekade was ‘n baie groot gedeelte van hul rykdom daaraan gewy om dit reg te kry.
Met hierdie konteks ontstaan die vraag dus watter moontlikhede bestaan daar vir die mensdom? In ‘n aantal artikels gaan die verskillende moontlikhede bespreek word. Hierdie moontlikhede, net soos interstellêre reise, is die grondslag van baie wetenskapfiksie en daarom word dit beskou as relevant binne hierdie gemeenskap. Indien jy voel jy wil ‘n bydrae maak, kontak ons gerus.
Indien jy wonder oor die inhoud van die artikels, kyk gerus na die eerste een hiervan, naamlik die maan.
Nog ‘n WF Fonds
Mens kan regtig nie anders as om verstom te staan oor die hoeveelheid wetenskapfiksie wat oor die jare in Afrikaans verskyn het nie. En telkens ontdek ons iets nuut wat steeds nie op die Afrifiksie-radar van WF was nie. Die “nuutste” is ‘n papieromslag boekie getiteld Verskrikking op Venus deur ‘n onbekende skrywer Heinrich de Ridder, wat deur Landstem Boeke van Kaapstad uitgegee is.
Dit is jammer dat hierdie boek nie ‘n datum bevat nie, iets wat in al die Landstem boekies wat behoue gebly het, ontbreek. Te oordeel aan die inhoud word dit geskat op omtrent 1960. Die storie is nogal verbeeldingryk en dit word aanbeveel indien ‘n eksemplaar in die tweedehandse handel gevind kan word. As jy dalk iets weet oor die skrywer, laat ons asseblief weet.
Groot Fantasie in Afrikaans
Daar is baie fantasie in ons wêreld, en alhoewel wetenskapfiksie relatief ooglopend is, is die grense tussen fantasie en ander vorme van verhalende fiksie dikwels minder duidelik. Daar is geen twyfel oor suiwer fantasie met towenaars en drake nie, maar wat van die vele fabels, feëverhale en die mitologie?
Daar bestaan gelukkig ‘n aansienlike versameling van werke waaroor daar geen twyfel bestaan nie. Een van die mees indrukwekkende persone van die vorige eeu, CS Lewis het ‘n ongelooflike bydrae gemaak op die gebied van fantasie in die vorm van die Kronieke van Narnia-reeks wat sedert die eerste boek in 1950 ‘n totaal van sewe fantastiese verhale laat verskyn het. In 1967, het André P Brink Die Towenaar se Neef in Afrikaans vertaal en is dit deur Human & Rousseau uitgegee, wat in dieselfde jaar opgevolg is deur Die Leeu, die Heks en die Hangkas wat deur Helene de Villiers vertaal is. Maar toe stop dit!
Die volgende twee, Prins Kaspian en Die Perd en sy Seun sou eers in 2002 deur Janie Oosthuysen vertaal word om weer deur Human & Rousseau uitgegee te word – maar toe, weereens, staak die vertaling en bly die reeks onvolledig in Afrikaans.
Gelukkig het Protea Boekhuis besluit om die hele reeks in Afrikaans te laat verskyn, vertaal deur Kobus Geldenhuys. Met die toevoeging van Die Silwer Stoel, Die Vaart van die Dagbreker en Die Laaste Geveg is die volledige reeks nou beskikbaar in Afrikaans, met die eerste vier waarvan twee afsonderlike vertalings vir elk beskikbaar is.
Ook is die hele (aanvanklike) reeks van sewe van Harry Potter in Afrikaans beskikbaar al is dit maar onlangs deur JK Rowling geskep. Die laaste twee is ook deur Kobus Geldenhuys vertaal. Dit wil voorkom of ‘n agtste boek in die pyplyn is.
Wat egter uiters ongelukkig en verbasend is, is dat JRR Tolkien se Heer van die Ringe (Lord of the Rings) nié in Afrikaans bestaan nie ten spyte daarvan dat dit een van die heel populêrste fantasieë is wat uit dieselfde era as Narnia kom en dat Tolkien ‘n nader band met Suid-Afrika (en dus Afrikaans) het as enige van die ander genoemde werke, siende dat hy in Suid-Afrika gebore is. Dít is veral verstommend gesien teen die agtergrond dat Heer van die Ringe in vele Europese, Asiese en midde-Oosterse tale vertaal is, dit is byvoorbeeld agt keer na Russies vertaal. Interessant genoeg was die oudste vertaling van hierdie werk in 1957 na Nederlands.
Ons kan maar net hoop dat iemand uiteindelik hierdie grootse werk van Tolkien wel in Afrikaans sal laat verskyn…
Dit is tog interessant om na ons lys van boeke te kyk en dan na die skrywers waarvan ons inligting het. So baie van die skrywers is totaal onbekend. Vandag weet niemand wie baie van hulle was nie. En ironies genoeg, is hierdie boeke wat hulle op hul dag geskryf en uitgegee het, die enigste rede waarom hulle buite hul familieverband onthou word.
Dit is tog lekker om uiteindelik ‘n gesig by ‘n naam te sit. Dis om dié rede dat dit vir ons ‘n voorreg is om aan te kondig dat ons uiteindelik (dog heel toevallig) op ‘n totaal ander webwerf (WOES) ‘n huldeblyk opgespoor het van Tiaan Eybers – een van die verlore skrywers wat ‘n aantal wetenskapfiksie boekies uitgebring het. Een rede vir die onbekendheid is dat dit eintlik ‘n skuilnaam was. Maar hy was ‘n indrukwekkende individu – gaan lees dit gerus onder Artikels en Skrywers. Dit is met jammerte dat ons kennis neem van sy afsterwe in 2013.
Nog ‘n fonds uit die verlede
Dit bly verbasend hoe gereeld ons nog Afrikaanse wetenskapfiksie uit die skat van Afrikaans opdiep – en wat tot nou toe nog nie op die Afrifiksie-radar was nie. Onlangs het ons hierdie boek ontdek en vermoed dat dit dalk deel kan wees van ons wêreld. Nou dat dit klaar gelees is, kan dit bevestig word dat ons versameling van bekende Afrikaanse wetenskapfiksie nog ‘n werk bygekry het – Kobus en die wasem deur JB Botes.
.Dit is ‘n oulike storie wat handel oor onsigbaarheid en die gewensde asook die ongewensde effekte wat dit kan hê. Hoewel dit bedoel is vir die jeug, het ek dit self baie geniet en beveel ek dit graag aan.
Kyk ook gerus na van die werklike ou verhale wat onder Bestaande WF+F by Tydskrifte gelys word. Ons voeg dit by indien ons daarvan vind, en die stories is baie interessant vir die tyd waaruit dit dateer. Gaan kyk gerus en stuur vir ons nog indien jy op ander daarvan afkom. Lekker lees…
Vertaalde boeke in Afrikaans
Dit is lekker (eintlik báie lekker) om iets te lees wat vir ons spesifiek geskryf is. D.w.s. vir die Afrikaanssprekende. Die name van persone en plekke wat daarin voorkom is bekend en, anders as die rolprente, voel dit beter om te weet “ek was al daar” of jouself kan indink in die presiese omgewing. Die storie anker jou as’t wate – baie lekker.
Dit is ongelukkig ook so dat baie van die mees betekenisvolle werke in wetenskapfiksie en fantasie in ander tale geskryf is en dat dit dwaas sou wees om dit bloot te ignoreer. Dit is dan ook so dat vele boeke wat ons tans in Afrikaans het, juis vertaal is uit ander tale. En ek wil graag ‘n pluimpie gee aan die vertalers – die internasionale werke wat ek in Afrikaans gelees het was sonder uitsondering voortreflik. My mening is dat die vertalers uiters kundig is en waarskynlik ‘n band met die boek ontwikkel terwyl hulle daarmee besig is.
Daar is egter soveel regtig goeie wetenskapfiksie en fantasie wat egter nooit in Afrikaans vertaal is nie – en hoewel dit jammer is, is dit ‘n noodwendigheid van die feit dat Afrikaans ‘n relatief klein taal is in die internasionale konteks en dat wetenskapfiksie en fantasie ‘n klein aanhang binne die Afrikaanse konteks geniet.
Dit is juis oor hierdie rede dat ek verstom was toe dit onlangs onder my aandag kom dat een spesifieke werk, Dr. Jekyll en mnr. Hyde van Robert Louis Stevenson, twee keer en totaal onafhanklik van mekaar in Afrikaans vertaal is. Die eerste is in die 1950s (geskat – datum onbekend) deur P v.d. M Erasmus, en die tweede in 2007 (Human & Rousseau) J Kromhout, JL van Schaik. Beide werke is baie goed. Daar het natuurlik ook ‘n strokiesprent daaroor in Afrikaans verskyn, en daar is ook ‘n uiters swak (basies onleesbare) weergawe wat deur ‘n rekenaar vertaal was.
Om ‘n idee te gee van die verskille in aanslag van die twee vertalers word die eerste sin uit elk aangehaal.
“Mnr. Utterson, die advokaat, is ‘n man met ‘n suur, verrimpelde gelaat wat nooit deur ‘n glimlag opgehelder word nie.“
“Op die oog af is prokureur Utterson ‘n nors en onvriendelike persoon, iemand wat hom eenkant hou en moeilik is om aan die praat te kry.“
Beide boeke lees heerlik, in baie goeie Afrikaans, en voer jou ‘n eeu terug na ‘n London met baie rook, koetse en nostalgie.
Ongelukkig het die 1950 boek nie meer ‘n stofomslag nie.
Dit is egter verstommend dat baie boeke nooit in Afrikaans beskikbaar is nie, en dan is daar hierdie frats wat meer as een keer bestaan – moenie verkeerd verstaan nie, ek kla glad nie. Dit kom bloot as effens onnodig voor.
Ons het besluit, gebasseer op terugvoer, dat ons die moontlikheid gaan ondersoek om Isaac Asimov se Foundation verhaal in Afrikaans te vertaal. Dis nog maar die begin van die ondersoek, en wanneer ons ‘n bietjie meer rigting hieroor het, sal ons dit deel. Hou vir ons duim vas.
Indien jy taalkundig sterk of opgelei is en graag ‘n bydrae wil maak, oorweeg dit om een van die werke wat nie in Afrikaans bestaan nie, te vertaal – hier is ‘n groep entoesiaste wat dit sal opslurp…
Daar is iets te sê vir die hele fliek-ervaring van ‘n grootse wetenskapfiksie- of fantasie-rolprent. Die opwinding om saam met die ander halfmal fanatici voor die deur van die teater saam te drom. Die donker atmosfeer wat reeds ‘n tipe milieu skep wat die opwinding selfs hoër laat styg. Die oorverdowende harde, helder klank wat die ontploffing se werklikheid jou laat omsingel en insluk. Die gróót skerm wat jou nie toelaat om weg te kruip nie en jou saamsleur in die stroom af sodat jy saam met die res van die teater uiteindelik oor die waterval na benede kan tuimel. Die verversings, die gefluister, die afwesigheid van ‘n vriesknoppie op ‘n afstandbeheer sodat jy eers gou toilet toe kan gaan. Die HELE fliek-ding is dood eenvoudig asemrowend en ‘n noodsaaklike deel van die WF+F-kultuur.
Die koms van die 3D tegnologie, wat deur baie beskou word as die beste ding sedert die koms van die laserswaard, dink ek is eintlik ‘n trappie agteruit. Jip, ek stem saam dat ‘n werklike 3D-toneel jou woordeloos laat, maar die realiteit in flieks is gewoonlik nie so spesiaal nie. In die eerste plek, is die meeste tonele in ‘n fliek nie besonder driedimensioneel nie. ‘n Toneel waar ‘n paar karakters met mekaar gesels byvoorbeeld, baat nie veel deur die 3D-vermoë van ‘n fliek nie. Maar selfs in die meeste rolprente het die vervaardigers dikwels nie spesifiek die 3D-ding in gedagte gehou tydens die vervaardiging daarvan nie, en is daar eintlik geen tonele wat wérklik 3D vereis of daarby baat nie.
En dan is daar die oordrewe 3D-vervaardigers wat 3D-tonele geskep het wat so ingewikkeld is op vele vlakke, dat die kyker se oë nie oral op die skerm gefokus kan kry om alles in te neem nie. Ook vind ek dat my kinders is se optiese vermoëns beter presteer as myne. Dis ‘n bekende feit dat die oog-optika verswak met ouderdom. Verder, moet ‘n mens jou kop mooi regop hou vir die 3D-effek. Sou jy dit sywaarts kantel, hou die 3D-effek op en raak alles uit fokus. My hoofbeswaar is egter dat die 3D-bril veroorsaak dat die beeld donkerder vertoon as daarsonder. Wanneer ‘n fliek reeds baie donker tonele bevat, doen die 3D-bril eintlik afbreek aan die fliekervaring.
Maar wag, ek dwaal af. Laat ek liewer vertel van my onlangse ervaring. Al die groot en vernaamste fliekgroepe het deesdae ‘n “eersteklas” diens. Dit werk soos volg. Jou kaartjie is aansienlik duurder as die standaardprys, en laat jou in ‘n besonder luukse teater fliek, met sitplekke wat kan terugslaan soos dié van ‘n eersteklas vliegtuigkaartjie. Jy kan ook van ‘n spyskaart af lekkernye bestel wat dan in die teater deur kelners aan jou bedien word. Baie benydenswaardig – en duur!
So besluit ek dat ek nie die nuwe Star Wars, Rogue One gaan kyk toe dit uitgereik word nie, maar gaan wag tot die verjaarsdag van my dogter wat in die eerste week van Januarie verjaar. Vir ‘n gesinsuitstappie neem ek toe die gesin vir Rogue One in eersteklas. Ons is almal baie opgewonde en voel soos belangrike mense in die glaskaswagkamertjie buite die teater waardeur die gewone fliekgangers leepoog na ons “rykes” kan staar. Die spyskaart is vreemd – en min van die spys en drank daarop is eintlik geskik vir ‘n fliek. Toe, uiteindelik, kan ons ingaan. Ons sit voor. Tot my verbasing is “voor” steeds vrek vêr van die skerm af – sodat die kelners spasie kan hê om te beweeg.
Die sitplekke is heerlik, en ons almal speel soos klein kindertjies met die knoppies wat die sitplekke op en af laat slaan. Maar toe vir die groot oomblik – die fliek self. Dit is ‘n 3D-fliek wat my reeds irriteer want Rogue One het nogal taamlik baie donker tonele. Daarmee saam, word die teater nooit regtig donker nie. Omdat die kelners mense moet bedien, is daar liggies by elke sitplek aangebring om te kan sien wat jy eet en dat die kelners nie oor hulle voete val nie. Die gevolg is dat die teater skemer is deur die hele rolprent deur, wat die donker tonele nog moeiliker maak om te sien – veral met die 3D-bril op.
Tot my verbasing is die deur vir die teater voor langs die skerm, met ‘n verligte aanwysing om dit uit te wys as ‘n nooduitgang. Dit het nooit opgehou om almal waarmee ek na die tyd gepraat het, te steur nie. Maar die kersie op die koek was natuurlik dat die verkeer van kelners in en uit die teater, wat telkens die deur moes oopmaak en natuurlik lig van buite die teater af op die skerm laat val, soos die hoofligte van ‘n motor in ‘n outydse inryteater.
Nee wat, vir die fortuin wat die eersteklas fliek my gekos het, is ek hoogs teleurgesteld. Nooit weer nie. ‘n Gewone kaartjie vir ‘n gewone donker teater bly maar die beste – en is heel bekostigbaar.
Nuwe uitdagings – 2017
2016 was ‘n besige jaar vir Wetenskapfiksie en Fantasie, en Afrifiksie moes klou om bo-op die branderplank te bly. Talle boeke het verskyn en mens kon kwalik voor bly om alles wat in Afrikaans beskikbaar gestel was te kon lees.
Die rolprentwêreld was selfs nog meer produktief, en om elke fliek in ons veld te sien sou ‘n klein fortuin kos – en ook baie ure opslurp. Behalwe vir een of twee, was die gehalte van die rolprente voortreflik met spesiale effekte (FX) wat net al beter en beter word. Dis verstommend dat daar nuwe flieks uitgekom het in drie van die grootste WF+F handelsname, nl. Star Wars, Star Trek en Harry Potter – in dieselfde jaar! En 2017 lyk ewe belowend met die moontlikheid van ‘n nuwe Avatar in die pyplyn.
Ook, ons wêreld verander al vinniger in ‘n toenemend meer tegnologiese omgewing – en dit maak die uitdagings vir die wetenskapfiksieskrywer al moeiliker, want wat gister nog wetenskapfiksie was is vandag werklikheid. Tog is dit verbasend dat daar nietemin steeds dinge uit die verlede is wat tog nog onder die radar kon bly sonder dat ons kennis van geneem het. So byvoorbeeld het ons onverwags op die volgende fonds afgekom – Die Koningin van Skeba se tydmasjien deur Rian Pieterse.
Dit is ‘n jeugboekie wat tot nóg toe nie in ons lys verskyn het nie (maar natuurlik nou bygevoeg sal word). Laat weet ons asseblief indien jy weet van werke wat ons nie lys nie.
Afrifiksie gaan in 2017 poog om relevant en op datum te bly en om spesifiek die Afrikaanse fantasie werke ‘n bietjie beter te dokumenteer. Sterkte met ‘n nuwe jaar met nuwe uitdagings en geleenthede…