Nuuskommentaar: Terreurherdenkings, versoening en MalemaArgieffoto Twee herdenkings van terreurvoorvalle, asook Julius Malema se hofverskyning vandag, noop mens om te besin oor die kompleksiteit van versoening. Suid-Afrika se posisie is ontsettend kompleks en word boonop deur uiteenlopende persepsies bemoeilik. Dit was gister die eenjarige herdenking van ŉ ISIS-aanval op die Bataclan in Parys, waartydens vyftien mense omgekom het. Dit was deel van ŉ reeks aanvalle in Parys en Frankryk het sedertdien onmeetbare verliese aan die hand van ISIS gely. Sommige slagoffers is nog in die hospitaal, maar veel meer dra geestelike letsels, soos die instink om op loop te gaan as hulle ŉ onverwagse geluid hoor en hulle wantrou mense om hulle. Dit was egter nie die enigste terreurherdenking nie. ŉ Bom van die Ierse Republikeinse Leër het in November 1987 elf burgerlikes in die dorp Enniskillen in Noord-Ierland, op die grens met die Ierse Republiek, se lewens geëis. Dié herdenking staan nou as “Remembrance Day” bekend. Met ŉ onlangse besoek aan die dorp, om te kyk hoe versoening gevorder het, het joernaliste skoliere van sowel die Rooms-Katolieke skool op die dorp, as die Protestantse skool, saam op die skoolterrein gevind, heerlik aan die speel. Die twee skole se uiteenlopende uniforms verklap die skool waar die kind opvoeding kry. Die geleentheid is ŉ gedeelde opvoedingsdag, waar leerlinge van die een skool ŉ dag lank saam met die kinders van die ander skool skoolgaan. Die idee om by die kinders te begin om versoening in die hand te werk, het by een mens in sy kantoor ontstaan, maar word nou in baie lande regoor die wêreld ingespan waar daar skerp verdelings is. Voordat so ŉ gedagte egter as universele versoeningsmodel opgehemel kan word, moet mens egter dadelik in gedagte hou dat tyd nie altyd die enigste faktor is wat versoening moontlik maak nie. In Ierland, in die Republiek en in Noord-Ierland, woon immers Iere en hulle verteenwoordig Ierland in verskeie sportsoorte. Met die Britse besetting van Ierland is heelwat Skotse Protestante op veral die noordelike deel van Ierland gevestig, wat lojaal aan die Engelse / Skotse kroon was en eintlik meerderwaardig jeens die Rooms-Katolieke, “inboorlinge” opgetree het. Baie groot vyandelikhede het sedertdien plaasgevind, maar Brittanje en Ierland is lank reeds op vriendskaplike voet. Behalwe vir Protestantisme, is daar weinig spore oor van sommige Iere se eertydse Skotse herkoms. ŉ Voortgesette vyandigheid is nou soos ŉ vis op droë grond. Versoening is “maklik,” hoewel kompleks, met heelwat vendetta-tipe herinneringe by individue en groepies wat mettertyd rustigheid moet verkry. ŉ Vorm van restitusie is ook plek-plek nodig. Wanneer heterogeniteit egter heel ander perspektiewe oor die “gedeelde” verlede bly voed en veral nog moedswillig polities geplooi word, is dit baie ingewikkelder. Julius Malema het vandag in die landdroshof in Bloemfontein verskyn. Hy word aangekla omdat hy ondersteuners, of swart mense in die algemeen, aanhits om grond te beset. Malema laat heel dikwels blyk, veral as hy bruin gehore toespreek, dat hy wel deeglik bewus is daarvan dat swart mense nie die oorspronklike inwoners van die land was nie. Hy “oorkom” die probleem deur periodiek te verwys na die grond wat oorspronklik aan die “inboorlinge” behoort het, wat klaarblyklik die swart mense insluit, maar wit mense wat byna gelyktydig seelangs die land bereik het, uit te sluit. Hiermee kan hy die persepsie voed dat blankes die grond van swart mense gesteel het, ŉ persepsie wat onder meer in die een of ander vorm deur pres. Jacob Zuma gekoester word en waaroor hy ook al klagtes van haatspraak by die Menseregtekommissie op die lyf geloop het (maar die kommissie maak skynbaar net onder regsdruk vordering). Maar hoe wyd loop hierdie persepsie? In 2008 het die Matie, Charl Swart, sy meestersverhandeling, Public Opinion on land reform in South Africa, voltooi. Om tot sy gevolgtrekkings te kom het Swart die data van verskeie meningspeilings ontleed. Hoewel hy deurgaans die liberale en die bevrydingsmodelle van demokrasie teen mekaar gemeet het, het hy ook verreken hoe persepsies deur kultuur, historiese perspektiewe, die invloed van arbeidswetgewing op die landbou, die institusionalisering van segregasie, die stigting van die ANC en ander faktore die perspektiewe beïnvloed. Die verskille in perspektiewe blyk onder meer uit die antwoorde op die stelling: “Blankes besit grond wat hulle van swart mense gesteel het.” Terwyl Afrikaans- en Engelssprekendes meestal skerp hiervan verskil, stem die meeste swarttaalsprekers hiermee saam. Trouens, bitter min verskil hiervan. Onder die Zoeloesprekendes, stem 51% baie sterk saam met die stelling en meer as 80% stem saam. Onder Afrikaanssprekendes stem 8,2% sterk saam en net 13,5% stem saam. Die syfers vir Engelssprekendes is 18,2% wat saamstem en 9,5% wat baie sterk saamstem. Die impak van die post-1994 werklikheidsvoorstellings blyk daaruit dat meer Afrikaans- en Engelssprekendes in 2007 dié menings oor gronddiefstal toegedaan was as in 2004, toe die vorige opname gedoen is. In sy opsomming skryf hy: “Verskillende groepe het nie net verskillende perspektiewe oor grondhervorming nie, maar ook oor hoe die oppergesag van die reg en transformasie binne ŉ demokrasie uitgeleef moet word. “Hierdie fundamenteel kontrasterende menings, ten opsigte van hierdie sleutelelemente van demokrasie, illustreer Suid-Afrikaners het uiteenlopende menings oor demokrasie in die vorm van ondersteuning van hetsy die liberale- of bevrydingsmodelle van demokrasie. “Hierdie modelle is as twee duidelike en afsonderlike interpretasies van demokrasie voorgestel en beskryf. Hierdie twee modelle verteenwoordig skerp uiteenlopende normatiewe beskouinge oor demokrasie en bied daarmee saam botsende beleidsvoorskrifte vir demokratiese konsolidering, insluitende beleid oor grondhervorming.” Dit lyk nie asof die land gou kan bekostig dat Swart se navorsing onder die stof kan beland nie. Die feit is egter dat Malema van sy standpunte, wat in baie kringe as haatspraak teenoor blankes beskou word, op persepsies vestig wat nie deur die meerderheid van die wit bevolking gedeel word nie. Hy slaan dus eiehandig klowe in enige versoeningspoging. Hiermee erodeer hy die poel van goedgesindheid wat by ŉ breë deel van die gemeenskap bestaan. Dit stuur ook “versoeningspogings”, deur onkundiges wat die kompleksiteit van versoening in ŉ heterogene omgewing onderskat, by voorbaat na die maan. Restitusie as oplossing is sinneloos, solank daar sulke uiteenlopende perspektiewe is. Die mens reageer immers op sy persepsie van die werklikheid, eerder as die werklikheid self. Suid-Afrika het nie die luukse van Enniskillen in Noord-Ierland nie. Malema appelleer teen die grondwetlikheid van die wet waarkragtens hy aangekla word, maar belangriker, hy aanvaar nie die historiese werklikheid wat sy aansprake weerlê nie. Daar rus ŉ belangrike onus op ŉ rolspeler om tydens die appèl in die hooggeregshof onweerlegbare feite oor die land se grondgeskiedenis op die tafel te lê, sodat regspraak voortaan op feite en nie verkeerde persepsies nie, gevorm word. Versoening kan wel in die kindertuin begin word, mits mens nie met kwessies, soos moedertaal, karring nie. Maar as die persepsies oor die verlede nie ook reggestel word nie, gaan die Malema’s van die tyd dinge beduiwel. Versoening is ŉ holistiese proses waar faktore soos taal, geskiedenis, die sosio-ekonomiese, ras, kultuur, godsdiens, horisontale nie-paternalistiese kommunikasie en vele meer en die persepsies van al hierdie faktore, ŉ rol speel. Om selektief te raak in die aanspreekmodel, soos net ŉ staatkundige oplossing te probeer vind, of net deur sosiale integrasie, is soos die dood in die pot. Suid-Afrika het nie die luukse van elkeen wat die land na sy eie persepsies probeer skik nie. ŉ Gesonde, universele feitebasis is nodig, en dit gaan nie moeiteloos gevestig word nie.