Prof. Hansie Wolmarans - Dawid, Jonatan en Homo-Erotiek
Dawid, Jonatan en Homo-Erotiek
Deur Prof. Hansie Wolmarans op 1 Februarie 2010
"Jy was vir my baie lieflik; jou liefde was vir my wonderliker as die liefde van vroue." Só het koning David volgens 2 Samuel 1:26 gerou nadat Jonatan op die slagveld gesterf het.
Was Dawid se hart gebreek omdat hy 'n platoniese vriend verloor het, of was Jonatan se liefde vir Dawid homo-eroties? – veral omdat Dawid sê dit was "wonderliker as die liefde van vroue." Die dubbelsinnigheid van hierdie vers is genoeg rede om nuut na Dawid en Jonatan se verhouding te kyk soos dit in hoofstukke 18-20 van 1 Samuel beskryf word.
"Die siel van Jonatan het verkleef geraak aan die siel van Dawid, en Jonatan het hom liefgekry soos sy eie siel", lees ons in hoofstuk 18:1-4. Hulle sluit 'n ooreenkoms en Jonatan gee Dawid geskenke: sy mantel, wapenuitrusting, swaard, boog en gordel. Die geskenke wat Jonatan gee, kan verstaan word as 'n uitdrukking van liefde – minnaars wat vir mekaar presente gee.
Ons kry soortgelyke uitdrukkings in die boek Hooglied waar die erotiese liefde tussen 'n man en 'n vrou beskryf word. In Hooglied 1:7 noem die vrou haar minnaar "sielsbeminde" (letterlik, "jy vir wie my siel bemin").
In die volgende hoofstuk, 1 Samuel 19:1, wou koning Saul vir Dawid doodmaak, "maar Jonatan, die seun van Saul, het baie van Dawid gehou." In Genesis 34:19 word dieselfde Hebreeuse frase woord vir woord gebruik om die seksuele begeerte van 'n man teenoor 'n vrou uit te druk: "En die jongman het nie versuim om dit te doen nie, want hy het sin gehad in die dogter van Jakob..."
Lees ons verder in die boek, in 1 Samuel, hoofstuk 20:11, nooi Jonatan Dawid uit: "Kom, laat ons uit gaan die veld in." In Hooglied 7:12 nooi die vrou haar minnaar uit met woorde wat baie dieselfde is: "Laat ons vroeg na die wingerde gaan ... Daar sal ek u my liefde gee." Minnaars het in die veld liefde gemaak.
In dieselfde hoofstuk van 1 Samuel (20:41) word beskryf hoe Dawid en Jonatan mekaar gesoen het en saam gehuil het. Dit kan verstaan word as die soene en trane van minnaars wat binnekort geskei gaan word: "...daarna het hulle mekaar gesoen en saam geween..."
In die oorspronklike Hebreeus lees dit letterlik dat hulle mekaar gesoen het en gehuil het "totdat Dawid groot geword het." Die Hebreeuse woord "groot word" is gadal. Elders in die Ou Testament beteken dit om "fisiek" of in "statuur" groter te word. Die meeste vertalings verklaar dit hier as dat Dawid se verdriet groter was as Jonatan s'n – 'n baie geforseerde vertaling. "Totdat Dawid groot geword het" kan egter ook verstaan word as "totdat Dawid 'n ereksie gekry het." Om die waarheid te sê, gee hierdie vers soveel aanstoot dat 'n vertaling soos die Living Bible nie vertaal dat Dawid en Jonatan mekaar gesoen het nie, maar dat hulle blad geskud het – die "groot word" gedeelte word heeltemal weggelaat!
Direk hierna (vers 43) sweer Jonatan en Dawid trou aan mekaar. In die boek Hooglied word sulke beloftes van getrouheid ook vermeld – nou binne die konteks van die erotiese liefde tussen 'n man en 'n vrou.
Ten slotte, in Dawid se rouklag in 2 Samuel 1:26, verklaar hy oor Jonatan: "Jy was vir my baie lieflik." Hierdie uitdrukking kom woordeliks voor in Hooglied 2:7 en 8:4 waar die man sy minnares die hof maak.
Die interpretasie van Dawid en Jonatan se verhouding as homo-eroties word versterk as mens die geskiedkundige agtergrond in ag neem. Dit behoort duidelik te wees dat die morele kodes wat seksuele verhoudings reguleer, deur omgewingsfaktore bepaal word. Dateer ons die twee vriende rondom 1000 v.C., moet ons aanvaar dat oorlog die norm en nie die uitsondering was nie. Soldate het maande en jare oorlog gemaak vér van hulle huise af en het nie gereelde kontak met vroue gehad nie. Die film, Alexander, beeld baie akkuraat uit hoe daar homo-erotiese verhoudings tussen mans ontstaan het, veral tussen Alexander die Grote en sy vriend Hephaestion. Plato in die Symposion moedig hierdie soort verhoudings in die weermag aan. Volgens hom maak dit manne beter soldate, omdat hulle harder veg om mekaar te beskerm.
Die Bybel vertel natuurlik ook van koning Dawid se verhoudings met vroue. Hy was met minstens twintig deurmekaar, maar dit was relatief oppervlakkig. Nie 'n enkele een kom naby Jonatan nie. Romantiese liefde is totaal afwesig, só ook hof maak en liefdesverklarings. Vroue funksioneer op die periferie, noodsaaklik om 'n nageslag te produseer, veral seuns, en hulle bly pionne in die skaakspel van politiese alliansies en manlike mag. Selfs as Dawid met Saul se dogter, Migal, trou, is dit slegs om sy aanspraak op Saul se troon te vestig.
Natuurlik staan hierdie interpretasie van Dawid en Jonatan se verhouding teenoor die tradisionele lees daarvan. Dit bots ook met ander skrifuitsprake soos Levitikus 18:22, "Met 'n manspersoon mag jy ook geen gemeenskap hê soos 'n mens met 'n vrou het nie." Dit behoort egter duidelik te wees dat 'n alternatiewe interpretasie moontlik is en nuwe lig op verhoudings tussen mans in antieke tye werp.
Verder is dit ook voor die hand liggend dat mens nie lukraak en selektief Bybeltekste kan aanhaal om homoseksualiteit te verdoem nie. Dit is 'n aanstootlike vorm van intellektuele oneerlikheid. As ons Bybeltekste wil aanhaal, moet ons dit konsekwent doen. Daar is tekste wat ons verbied om rente op geleende geld te vra. Volgens Esegiël 18:10-13 moet sulke mense genadeloos afgemaai word. (Ek het die argument totaal onsuksesvol met my bankbestuurder opgeneem!)
Wie sal met Paulus in Romeine 13 saamstem dat alle regerings (Mugabe s'n ingeslote) deur God aangestel is?
Die meeste Christelike kerke aanvaar vandag dat vroue posisies van gesag binne die kerk mag hê, in teenstelling met 'n hele aantal Bybelse passasies wat dit verbied. Daar is 'n swetterjoel Bybeltekste wat die verhouding tussen base en slawe reguleer – maar nie 'n enkele Christelike kerk sal vandag slawerny verdedig nie.
Selfs as jy voorskrifte vir die ideale man-vrou verhouding soek, gaan jy dit nie kry nie. Die boek Hooglied handel oor 'n buite-huwelikse seksuele verhouding. Elders word mans toegelaat om soveel vroue, hou-vroue en seksslawe (van enige ouderdom) te hê as wat hy kan bekostig.
Jesus was vir my 'n persoon wat randfigure in die sentrum geplaas het: vroue, snotneus-straatkindertjies (Markus 10:13-16), sekswerkers, tollenaars – hy het van die rant na die sentrum toe beweeg en waardigheid gegee aan mense wat dit nie gehad het nie.
Op 1 Julie 2006 het een van die aangrypendste sportgebeure op Wimbledon plaasgevind. André Agassi het sy laaste professionele tenniswedstryd teen Rafael Nadal gespeel. Hy het in drie stelle verloor. Ná die wedstryd is daar geskenke aan die strydosse van eertyds oorhandig: aan hom, sy vrou, Steffi Graf, en Martina Navratilova. In 'n sekere sin was daar 'n skerp kontras tussen hulle, die getroude paartjie aan die een kant, en aan die ander kant 'n self-erkende lesbiër. Daar was hulle, gay en straight, deel van dieselfde gemeenskap, na hoeveel jare van omstredenheid en skandaal. Die skare het hulle staande toegejuig. Die sportwêreld is die kerkwêreld ligjare vooruit.
Vir 'n eietydse Christelike spiritualiteit is dit nodig om gays te aanvaar as persone in eie reg wat 'n wonderlike bydrae het om tot die gemeenskap te lewer. Saam kan ons soveel meer bereik. As jy 'n Bybelversie hiervoor soek, wat van 'n aangepaste Galasiërs 3:28? "Daar is nie langer slaaf of vryman of -vrou, gay of straight nie, in Christus Jesus is julle almal een."
In hierdie artikel het ek uit die Ou Vertaling aangehaal omdat dit redelik letterlik is. Die term homo-erotiek (seks tussen mense van dieselfde geslag) is verkies bó homoseksualiteit. Die rede is eenvoudig dat homoseksualiteit nog nie in antieke tye as 'n seksuele oriëntasie onderskei is nie. Die begrip kom vir die eerste keer in die negentiende eeu voor.