Weerlig - Wikipedia
Weerlig is 'n kragtige natuurlike elektrostatiese ontlading wat tydens 'n donderstorm ontstaan. Die skielike ontlading gaan gepaard met die uitstraling van sigbare lig asook ander vorme van elektromagnetiese straling. Die elektriese stroom wat deur die lug vloei verhit die lug baie vinnig en laat die lug uitsit in die vorm van 'n plasma wat akoestiese skokgolwe (donder) in die atmosfeer veroorsaak
'n Weerligstraal oor 'n stad afgeneem
Wolk tot wolk weerlig
Tydens die vroeë ondersoeke na die aard van elektrisiteit deur van die Leydenfles en ander instrumente gebruik te maak, het 'n aantal mense (onder ander Dr. Wall, Gray en Abbé Nollet) voorgestel dat daar 'n ooreenkoms was tussen die klein vonke en weerlig.
Benjamin Franklin, die uitvinder van die weerligafleier, het gepoog om die teorie te toets deur 'n toringnaald te gebruik wat in Philadelphia opgerig sou word. Terwyl hy gewag het vir die voltooïng van die toring het ander navorsers (Dalibard en De Lors) te Marly, Frankryk die eksperimente uitgevoer wat later as die Philadelphia eksperimente bekend gestaan het soos uiteengesit in Franklin se boek.
Franklin kry gewoonlik erkenning vir die eksperimente omdat hy die eerste was om dit voor te stel. Franklin het terwyl hy nog gewag het op die voltooïng van die toring die idee gekry om 'n vlieënde voorwerp soos 'n vlieër te gebruik. Tydens die volgende donderstorm, in Junie 1752, het hy die vlieër gevlieg saam met sy seun as sy assistent. Aan die onderpunt van die tou het hy 'n sleutel vasgemaak. Na 'n ruk het hy opgelet dat die los vesels op die tou na buite uitgestrek het. Toe hy sy hand naby aan die sleutel bring het 'n vonk oor die gaping tussen die sleutel en sy hand gespring. Die reën wat geval het, het die tou natgemaak en dit geleidend gemaak.
Franklin noem egter duidelik in sy outobiografie (geskryf tussen 1771-1788 en gepubliseer in 1790) dat hy die eksperimente eers na die eksperimente in Frankryk uitgevoer het, wat sonder sy medewete weke voor sy eie eksperimente plaasgevind het.
Soos die nuus van die eksperimente en die besonderhede daarvan versprei het, is vele pogings aangewend om dit te herhaal. Die eksperimente was egter almal baie gevaarlik en het dikwels noodlottige gevolge gehad. Die bekendste sterfgeval van 'n Franklin nabootster was dié van Professor Georg Richmann van Sint Petersburg in Rusland. Hy het 'n soortgelyke opstelling as Franklin gebou en was teenwoordig by 'n vergadering van die Akademie vir Wetenskap toe hy die donder hoor. Hy het hom huis toe gehaas saam met sy kunstenaar om die gebeurtenis vas te lê. Terwyl die eksperiment aan die gang was het 'n groot balweerlig ontstaan en hom teen die kop getref. Sy skoene is oopgeskeur en dele van sy klere geskroei. Die kunstenaar is katswink geslaan en die deurraam is gekloof en die deur self was van sy skarniere afgeruk.
Weerlignabootser te Questacon, Canberra
Al het die eksperimente uit die tyd van Franklin getoon dat weerlig 'n ontlading van statiese elektrisiteit was, het die teorie in die daaropvolgende 150 jaar bitter min verder ontwikkeling ondergaan. Die momentum vir verdere navorsing het gekom vanaf die elektriese ingenieursbedryf gekom: Kragoordraglyne het in gebruik gekom en ingenieurs moes meer oor die weerlig wat die betroubaarheid daarvan beïnvloed het, verstaan. Nuwe navorsing het sodoende heelwat nuwe inligting oor weerligverskynsels aan die lig gebring, veral rondom die grootte van die stroom en die hoeveelheid energie betrokke.
Daar is byvoorbeeld vasgestel dat die hoofstraal teen ongeveer 10% van die spoed van lig beweeg en sy hoogste stroomsterkte vir ongeveer 100 mikrosekondes handhaaf. Verder is ook vasgestel dat weerlig ook gepaard ga