WOORDE WAT WEEG: Jeanne Goosen - 'n Paw-paw vir my darling (2002)
Jeanne Goosen - 'n Paw-paw vir my darling (2002)
Jeanne Goosen. 'n Paw-paw vir my darling. Kwela, 2002. ISBN 0 7957 0145 4.
Jeanne Goosen het al by verskeie geleenthede die kontoer van die Afrikaanse vertelkuns verander. Om 'n mens na te boots is so 'n roman. Die pragtige Ons is nie almal so nie met sy kindverteller en die feministiese Lou-oond kan aangestip word as besliste bakenverskuiwings in Afrikaans. Haar jongste en wonderlikste roman heet: 'n Paw-paw vir my darling.
Goosen is bekend om haar sosiale kommentaar en die jongste roman is 'n bytende satiriese klap in die rigting van die die nuwe Suid-Afrika, die ge-retrenchde Afrikaner wat hom bevind in Damnville. Nie Pretoria se Danville nie, maar Damnville en hierdie klein letter verskuiwings (ook van name) speel 'n spel van kenbaarheid en herkenbaarheid wat die leser op die beurt laat skater en na die asem snak.
Die sogenaamde 'vraisemblance' van die roman word ook op sy kop gekeer: die leser 'herken' werklike persone wat dan karikature word in 'n 'larger than life' opstuur van die ruwe Suid-Afrika. Die boek word eenvoudig vertel (die fokalisator is immers 'n hond!), maar onder draai die duiwels van vernuftige sosiale- en romankommentaar. Dit gooi 'n 'paw paw' in die 'fan' van die Afrikaanse roman wat polities-korrek en slim wil wees. Dit kritiseer daardie soort roman wat met sy mitologie 'n 'aanvaarbare' werklikheid aan die leser probeer opdring.
Dit probeer nie geleerd-mitologies wees nie; dit is gewoon vlymskerp in die disseksie van morele en sosiale politiek van die post-1994 Suid-Afrika. Alles word daarheen herlei, let die hond tereg op. En alles en almal wat word aangevat en opgestuur.
Die verhaal word boonop vertel uit die perspektief van die Beeslaers se hond Tsjaka – 'a free spirit en stud', in sy eie gedagtes - wat die manewales van Tango du Toit, die Beeslaers, Elvis en Mabeline weergee van agter die wawiel-hek. Verder verdwaal 'n hondjie uit die Oostelike voorstede van Pretoria, op die koop toe 'n poedeltjie en so word die wrange klasseverskille uitgewys. Tsjaka se rus word versteur deur Mignon se binnetrede in sy lewe en die wete dat hy net soveel kan vat en nie meer nie…(p. 44).
Rapport se skandaalkultuur en die hele 'underbelly' van die kommen Afrikaner word hier raakgesteek met soveel behendigheid en vaart dat dit leser letterlik in een sitting die roman wil deurlees. Dis 'n 'no name brand'-roman. Ons leef van Loslyf, Frik du Preez- en Jaap Marais-strate, 'n Emsie Schoeman-sopkombuis, Lucky Dube, Chicken peri peri, slap tjips en vetkoekstukke, McDonalds, carpet slippers, bunions, taxis,hijackers, Charlise Theron en Felisia Mabusa-Suttle! Ook moesies wat weer 'n bles laat lewe kry word hier in die mees absurde toneel beskryf. Wat is die naam van die professor wat die poedeltjie kom red? So far and not further!
Natuurlik is een van die pivotale kwessies huismoles en die seun, Elvis se verbintenis met 'n "Indian cherry". Daar word ook genderkommentaar gelewer deur Rusty, die middelsuster se gay-verhouding (met 'n nurse in Vanderbijlpark) en haar buite-egtelike kind wat sy laat afteken het. Die humor hier is uiters wrang: Rusty dra size 13 Grashoppers, 'n borselkop en werk by Yskor as 'n hyskraandrywer. As sy 'n Mini dryf, trap sy aldrie lepels gelyk in!
Dit wil nie akademies wees nie, en die helder, eerlike vertelstyl maak dit eg en suiwer. Daar word baie winde opgebreek oor dié wat dink hulle is "êtie petêtie"; maar ook oor die winde van veranderinge.
My gunstelingkarakter is die skynheilige Soufie wat agteraf 'n mond vol het oor die 'darkies', maar wat hard probeer om aan te pas binne die nuwe Suid-Afrika. Sy probeer almal leer van integrasie en transformasie saam met haar ou man. (En waar gaan sy kerrie kry vir Elvis se meisie as hy haar nie betyds waarsku nie?) 'n Tweede gil is Girla van Huis Herfsblaar, Soufie se ma. Ook die intrige by die Bles Bridges-konsert rondom die roos, is Goosen-vintage. Die derde gunsteling is ou Huibie Hoëhol!
Afgerond tot in die vesels is hierdie roman. Die boek is geskryf in samewerking met Deborah Steinmair; 'n waardevolle erkenning aan 'n medewerker.
Dit is 'n roman wat klein en dig in aanbod is. Maar die reikwydte is groot. Dit is soos 'n handgranaat wat land in 'n wapenfabriek. In die romankuns doen hierdie roman wat P.G. du Plessis se Siener in die suburbs vir die drama in Afrikaans gedoen het.
Damnville en Inflammasieheuwel sal nooit weer dieselfde wees nie. Ook nie Dorothy Parker se stelling wat Tsjaka oorneem nie:"Daar is niks wat jy liefhet wat nie van jou weggeneem sal word nie."
En natuurlik het die pawpaw te make met die genesing van hardlywigheid. Wat kan 'n mens ten slotte sê: Jeanne Goosen jou ou doring?
Dit kan as 'n antwoord gelees word op Marlene van Niekerk se Triomf. Daar is ongelooflike momente in Goosen se nuwe roman. Miskien ook omdat sy agter die ligte satiriese hand werklik deernisvolle momente skep: soos die Seuna-toneel, die verdriet rondom Rusty se afgetekende kind, die werklike soeke na erkenning by 'n Bles Bridges-konsert.
Na my eerse lees, het ek onmiddellik weer begin. Diep onder die indruk van die fyn orkestrasie van elke tema, elke motief.