Die ou man en sy hart | SkalkSkryf
Die ou man en sy hart
Mei 30, 2008 deur Louwie
Die dag van die diagnose en opvolgende verwydering van die ouman se booslik kankerbesmette prostraat lê min of meer twee jaar en 10 maande in die verlede. Al die PSA toetse sederdien is, tot die spesialis se verbasing en almal se vreugde, konstant negatief, zero, nul. Ons het rede om gelukkig te wees, dankbaar te wees dat ons ons derde Kersfees sederd die Kersfees met die piep-klein boompie in die hospitaal, saam kan vier.
Die ouman se uitlaatpyp brand wit ten spyte van die erge mishandeling, die waterwerke werk uitstekend en sonder lekkasie en die blaas pyn sporadies voort.
Ons voel alles gaan goed, miskien te goed om waar te wees gegee al die draaie wat die lewe die afgelope ongeveer nege jaar met ons geloop het.
En toe, uit die bloute, gryp die pyne die ouman aan sy hart en druk hom teen die grond vas.
Dit was vroeg oggend en ek laai die bakkie met gereedskap vir die dag se werk en skielik voel dit of iemand besig is om kaalhand my hart uit my borskas te pluk. Dit pyn, my bene wil ingee, my asem jaag. Ek gaan sit en hoop die pyn sal laat los, maar dit klou verbete. Ek strompel huis toe, bed toe en gaan lê en wag dat die pyn sal laat skiet maar raak toe erg benoud en kortasem. Staan weer op en gaan sit by Ma waar sy sit en TV kyk. Eers toe begin die pyn stadig laat skiet en kry ek weer asem. Na so tien minute is die pyn weg en ek staan op, drink water en maak klaar vir die dag se werk.
Vir die volgende maand of wat loop die ou hart soos 'n goed ge-oliede masjien. Net so nou en dan is dit of die ou se choke effe vashaak, maar dan draf dit weer volspoed vorentoe.
Toe besluit Ma sy wil hiedie jaar Aardklop toe. Die oukerel sê nee, hy gaan nie saam nie want hy hou nie van vlooimarkte nie, veral nie mega-vlooimarte wat verdoesel word as musiekfees nie. Maar Ma karring en met ons jongste teesinnig op sleeptou, word daar ge-Aardklop. Vroegdag parkeer ons 'n halfdag te perd van die terrein af stil en loop die rumoer tegemoet. Halfpad blaas die ouman asof hy halfpad deur die Comrades maraton is en besig is om teen Polly Short op te stoom. Hy vorder met 'n skuifelpas teen die bult uit.
By die eerste drinkplek gaan sit ons en drink bier want die ouman se bene wil nie verder nie. Ons rus, ons loop, ons kyk en ons luister en ons is nie baie beïndruk nie. Ek sit en rus, ma en dogter loop en kyk verder. Ons koop pannekoek en besluit genoeg is genoeg, ons gaan huis toe. En daar, halfpad op pad kar toe, skop die ou hart weer vas en wil nie verder nie. Dogter word gestuur om die kar te gaan haal en die ouman te kom oplaai. Na 'n wyle bedaar die pyn en teen die tyd wat ons by die huis kom klop als wat moet klop en loop als wat moet loop soos gewoonlik.
Die Vrydag vroegdag dra hy die swart sakke uit vir die munsipaal se groot geel vragmotor. Met die eerste vrag sakke haal ek net die sypaadjie toe pyn die bors en moet ek rus. Op pad om die volgende vrag sakke te gaan haal moet ek halfpad eers weer rus, en teen die tyd wat ek die sakke by die hek uit het, loop die sweet my af, ek is gedaan.
Die naweek werk ek rus-rus in die tuin.
Maandag by die werk val sy hart hom weer uit die bloute aan en hy besluit genoeg is genoeg. 'n Afspraak word met die huisdokter gemaak vir net na twee die middag.
Die dokter druk hier, luister daar en voel oral rond. Die hart klop sterk, die longe doen wat hulle moet en oor die algemeen lyk die ouman heel gesond. Die suster beplak die ou lyf met koue plakkers en koppel my terstond aan 'n EKG masjien. Die eertse grafiek lyk normaal, die tweede een wys 'n geringe afwyking en die derde een laat die suster vinnig by die deur uit skarrel. Met die arts op hake keer sy terug en hulle bekyk die papier wat die masjien uitgespoeg het en fluister vir mekaar met die rug op my gekeer. Met 'n strak gesig, byna droewig, beveel die goeie dokter aan dat ek dadelik 'n spesialis gaan sien. Hy stuur die suster om te gaan bel en 'n afspraak te maak vir laat die middag. Die spesialiste is egter almal volgeboek (of hulle spaal golf) en die eerste afspraak wat ek kan kry is Vrydag oggend.
Vrydag gaan sien ons die spesialis. Ma kom saaam om te hoor wat die dokter se diagnose is. Ook hy voel en druk en luister en klink heel tevrede, dink ek, want ek kan geen woord hoor wat die Hollander sê nie. Ma beantwoord al sy vrae en ek grinnik soos 'n idioot. Ons kyk na die sonar van die onwillige orgaan en die dokter is steeds tevrede. Die hart lyk gesond, klop gesond en is bepaald nie vergroot nie. Hoe sal ek nou ook weet hoe lyk 'n vergrote hart?
Die dokter oorhandig my aan die suster met die opdrag om 'n stres EKG op die ouman te doen. Weereens die koue plakkers op die lyf en gekoppel aan die masjien, maar die keer moet ek die trapmeul aandurf. Als gaan goed, die trapmeul (een van daardie wat self die pas aangee) loop aanvanklik teen 'n stadige pas en ek spot dat ons teen die pas nog vir dae lank hier gaan wees. Maar die pas versnel en binne twee minute hyg ek na my asm, die bors begin pyn en ek gooi die handoek in. Stop die ding dadelik voor ek neerslaan hyg ek. Suster se oë rek en gewapen met die papier wat die masjien uitgespoeg het verdwyn sy deur die deur na die dokter toe.
En toe begin die ding vir my half lelik lyk. Twee susuters in 'n ry wat grootoog by die deur uit skarrel voorspel niks goeds nie.
Ons volg die suster na die dokter se kantoor en word beduie om te sit. Die slim dokter mompel iets wat vir my klink na "yk nie groet" en "ansegam" en aan Ma se reaksie lei ek af hier kom moeilikheid. Sy vertaal die gesprek vir my en beduie die dokter wil 'n angeogram op my doen so gou as moontlik want die EKG masjien sê die ouman se hart lyk sleg.
Ek protesteer en sê die sonar wys dan die pompie pomp en is sterk en gesond, ek kort dalk net 'n paar pille dan is als weer reg.
Die dokter steur hom nie aan my nie en vra die suster om die teater te bespreek vir die Maandag. 'n Angeogram is nie seer nie, sê hy so terloops aan my. Geen narkose nie, net lokale verdowing in die lies waar die apparaat ingedruk gaan word tot in jou hart. Jy kan die hele tyd op die monitor kyk en sien wat gebeur in jou eie binneste. As daar vernoungs is sit ons 'n stens in, jy bly die nag in die hospitaal vir waarneming en dan gaan jy huis toe. Shit, dog ek, dit is my lyf wat hy van praat en ek haat dit as daar goeters in my lyf ingesteek word, veral as ek wakker is en kan sien wat gebeur.
Die naweek verloop baie stil, behalwe vir Ma wat die skoon huis takel en van kant tot kant skoonmaak. Dit is haar manier van doen as sy erg bekommerd is. Selfs die honde word nie gespaar nie, hulle word ook gebad.
Maandag agt uur klok ons by die hospitaal in. Dis die ou storie, jy meld dou voor dag aan by die hospitaal en by ontvangs vul jy vorms in tot jy lam is in die een arm. Hulle wil alles van jou weet, van jou bloedgroep tot die stand van jou tande. Ook die voorgeslagte en die nageslag word nie gespaar nie. Dan stuur hulle jou saal toe. In die saal sak nog personeel op jou toe, elkeen gewapen met 'n stapel vorms. Al die vrae wat jy reeds by onvangs gevra is word weer eens gevra en die antwoord noukeurig aangeteken. Ma beantwoord die vrae want Pa kan nie die Ingels verstaan wat die mense praat nie. Hulle vra van diesies maar bedoel disease, en how high are you en ek sê ek het niks gesnuif of gerook nie dankie. 'n Ander een wil weet "what is your way" en ek sê ek loop die smal paaidjie dankie. So Ma beantwoord liewer die vrae.
En dan wag jy, in jou lang rok wat jy agterstevoor moet aantrek en wat lank nie meer toutjies het om dit mee toe te knoop nie. En jy wag. Elf uur kom en elf uur gaan en jy wag steeds. Tee word bedien en ek sê ek mag dit nie drink nie en hulle sê "Why?" en ek sê. Ontbyt word voor my neergesit en ek sê ek mag dit nie eet nie en hulle vra "why" en ek sê hospitaalkos kan dalk my bloedgroep verander en dit kan dodelik wees vir 'n man wat lê en wag om teater toe gevat te word en hulle sê "ooh".
Uiteindelik beland hy in die teater. Dis koud en hy moet terstond die lang rok en die papier panty wat hy so flus aangetrek het weer uittrek. Hy word dadelik weer met 'n kombers bedek, van die nek tot by die ouman se koue verskrompelde skaamte.
Daar is 'n brandpyn in die lies en na 'n kort rukkie 'n pynlike gevroetel aan die bobeen. Langs my begin 'n masjien woes op en af te skud en op die twee monitors bo my sien ek die ding wat binne my lyf begin woel in die rigting van my hart. Ek knyp my oë toe, dit wil ek tog nie sien nie. Nuuskierigheid maak egter weer my een oog oop en ek beloer die TV. Skielik word my hele lyf yskoud en ek kry so 'n walglike soet smaak in my mond, en daar wys die are van die hart duidelik op die skerm. Die dokter wys na een aar en beduie dat dit erg verstop is. Hy wys na nog twee ander are en wys dat altwee op twee plekke verstop is, nie so erg soos die eerste aar nie maar steeds meer as sestig persent.
Ek sê, en nou wat? Sit 'n stens of twee in en laat ons hier uit kom, dis vrek koud. Die dokter sê nee, die are is te veel gestop, 'n stens sal nie werk nie. Omlyning is al wat sal help. Ek sê nee, nee wag nou eers. Nie 'n omlyning nie, enige iets anders maar nie 'n omlyning nie, ek sal dit nie oorleef nie. Die dokter sê, sonder enige teken van simpatie, jy moet nou besluit, ja of nee.
Dit het ek nie vir een oomblik verwag nie. Ek maak my gereed vir 'n vinnige besoek aan die teater, kry 'n stens om die are weer oop te beur en gaan huis toe, saak afgehandel. Al die jare sê ek aan Ma dat ek nooit ooit 'n hartomlyning op my sal laat doen nie want ek sal dit nooit oorleef nie. Dit is 'n erge operasie en ek sien nie daarvoor kans nie, dan maar eerder 'n hartaanval en klaar. Daar Bo kry ek dan weer 'n nuwe hartjie en 'n harpie en nooit weer pyn nie. Ek dink nie ek sal kwalifiseer vir vlerkies nie maar dit is OK.
En nou moet ek hier en nou besluit, ja of nee. Ek besluit nee, ek gaan nie nou besluit nie, ek wil eers huis toe gaan en daar rustig en nugter tot 'n besluit kom. Ek is erg geskok en bleek en bewe van kop tot toon. Die dokter sê hy gaan 'n balloontjie in die hart sit om te help met die bloedtoevoer na die hartspier. More haal hy dit weer uit.
Ek sê dis reg, vir 'n balloontjie sien ek kans. Daar is weer 'n gespook in my lies en uiteindelik sien ek die gedoente wat opblaas en afblaas in die slagaar bo die hart. Ek is steeds ontsteld en die susters praat moed in, hou my hande vas en vryf vertroostend oor die ouman se kaal kop. Hy word terug gestoot saal toe.
In die saal wag Ma en ons jongste in spanning. Die spesialis wat so pas die pompende ballon in my lyf gesit het praat ernstig met Ma en Ma kom praat ernstig met my. Jy moet dit laat doen, jy sal dit nie oorleef as die omlyning nie gedoen word nie. Die Spesialis sê dit MOET more gedoen word. Ek sê nee, ek wil eers huis toe gaan en dan besluit, en buitendien sien ek nie kans daarvoor nie, dis te erg.
'n Ander hartspesialis Dr Andre, 'n vriend van Ma kom praat met my, hy het die angeogram gesien en belowe my dat ek nie meer as 'n week sal oorleef as ek nie die operasie ondergaan nie. Ek sê dis OK, 'n week is goed. Nog 'n hartspesialis, Dr Herman, kom nader. Ma het vir hom gewerk toe hy nog 'n GP was. Hy sê vir my hy het ook na die angeogram gekyk en hy gee my 'n maand, op die meeste ses maande maar oorleef sal ek dit beslis nie, nie sonder die operasie nie. Ek sê dis OK, 'n maand, ses maande, mens moet op 'n tyd dood en nou is so goed soos enige ander tyd.
Ma huil en pleit. Ons jongste kom praat ernstig met Pa. Ek sê more haal ons die balloontjie uit en ek gaan rustig by die huis besluit. Die dokter sê nee, die balloontjie kan nie weer uit nie, nie sonder dat die omlyning gedoen is nie. Die bliksem. Hy het in die teater vir my gelieg of hy is nou besig om vir my te lieg. Het hy dalk ook oor die stens wat nie sal werk nie ook gelieg?
Ek vra weer vir Dr Andre. Hy sê jy sal doodgaan, jy kan nie hier uit sonder die operasie nie. Ma huil, dogter huil. Almal wag dat ek moet besluit, lewe of dood, dis so eenvoudig.
Uiteindelik kies hy die lewe, ter wille van Ma.
Die volgende oggend vroeg sal hy geslag word soos 'n lam. Hulle moes my erg verdoof het want ten spyte van die al my angste en vrese vir die dag van Môre, slaap ek soos 'n klip.
Dinsdag, D-dag. Ek word vroeg oggend deur die hartspesialis en die narkotiseur besoek. Die dokter wat die operasie gaan doen is jonk en stroef, die narkotiseer is erg middeljarig en so vrolik en geselserig soos 'n gesoute toerleier wat toeriste op 'n iutstappie gaan neem.
Hoe lank is jy, vra hy. Ma gee die lengte. Hy skryf dit met 'n swart pen op my bo-arm Hoeveel weeg jy, vra hy, Ma sê 84 kg. Hy skryf dit ook op my arm. Valstande/krone vra hy, niks sê ek voor Ma kan antwoord. Maar oop jou mond, sê hy en bekyk my tande. Hy glo Ma maar hy glo my nie?
Ma beduie van die regter been en die haelgeweer en die 19 haelgeweer korrels wat nog in die bo-been sit. Hy skryf op my regter bo-been met sy pen. Ma beduie van die oor wat nie kan hoor sonder die gehoorstuk nie. Hy skryf niks op my oor nie maar sê sy kan saam stap tot in die teater om te groet en om die gehoorstuk saam te vat as hulle klaar vir my beduie het wat hulle wil.
Ma speel dapper vandag. Ek probeer om nie eers te dink oor wat nou vir my wag nie.
Die teater is donker en baie, baie koud. Ek sien so in die skemer geen mes of saag rondlê nie. Die mense praat gedemp. Die narkotiseer woel by my hand rond om 'n naald in die aar te kry vir die narkose. Ek word aan masjiene gekoppel wat beep, die gasmasker sak oor my mond en neus en ek haal gretig en diep asem en dit word nag.
Ek hoor vaagweg stemme om my, ek hoor masjiene wat beep. Dis nag. Langs my bed staan 'n dowwe figuur en vee my gesig met 'n klam doek af. Is dit 'n Engel of het ek het dit dus oorleef, dink my morfien benewelde brein. Ek slaap die slaap van alle erg verdoofdes.
Iewers in die nag skrik ek weer wakker. My binnegoed ruk en ek begin opgooi. Skuim borrel in my mond op. Die engel langs my bed is nie meer daar nie en ek kan nie skreeu nie want daar is 'n pyp so dik soos my voorarm in my keel. Ek moet dringend iemand se aandag trek, ek kry nie asem nie. My arms wil nie werk nie. Ek kry net my linker been beweeg en begin daarmee op en af skop, maar die skop word ook al swakker. Genadiglik kom daar iemand verby en sien daar is iets fout. Sy storm nader, ander personeel kom ook by. 'n Pyp word in my mond gedruk om die skuim uit te suig maar dit is te laat, ek kry nie asem nie en gooi die handoek in. Alles word stil en donker om my. Ek gaan dit nie oorleef nie en dit is goed so. Toe ek weer uit die newels na bo dryf is hulle steeds besig om skuim uit my mond te suig. Een vee die gemors langs my gesig en kussing af. Ek raak weer aan die slaap, vir hoe lank weet ek nie maar toe ek daar wakker skrik weet ek ek is in die hel. Dit voel of duisend rooiwarm kole op my lyf uitgegooi word. My bors en maagspiere ruk in 'n spasma en was dit nie vir die pyp in my keel nie sou ek kon brul van die pyn. Dit hou aan en aan en aan. Toe ek dink ek kan nou nie meer uithou nie, toe begin die spasma skietgee en die pyn neem stadig die wyk. Ek is natgesweet en dodelik moeg en die morfien sus my weer aan die slaap maar net tot die volgende spasma weer deur my lyf skeur.
Een of twee uitmergelende spasmas verder, hoeveel kan ek nie onthou nie, kom 'n briljante idee in my morfien verdoofde breintjie op: Hierdie spasmas word doelbewus deur iemand veroorsaak. Vir een of ander rede dink iemand dit is nodig om elektriese skokke deur my lyf te jaag. Elektrodes word aan my gekoppel net soos met beeste gedoen word by die slagpale. Daar word dit gedoen sodat die spiersametrekkings meer bloed uit die karkas kan pomp en, glo sommige mense, om die vleis sagter te maak. Niemand wil my vleis sagter maak nie (hoop ek). Word dit aan my gedoen om die hart te help om die bloed beter deur my lyf te sirkuleer?
Ek besluit om wakker te bly om te sien wie so barbaars is om hierdie elektrodes aan my te koppel. Ek sal maak of ek slaap maar ek sal die een vang wat my so verskriklik pynig. Maar ek raak elke keer weer aan die slaap en as wakker skrik skeur die pyn reeds deur my lyf en vergeet ek om te kyk wie wat aan my doen.
Dan, besluit ek deur die newels, sal ek 'n ander plan maak. As die spasmas weer kom sal ek ontspan. Ek sal geen teken van pyn wys nie en as hulle sien die elektriese skokke het geen uitwerking op my nie, sal hulle ophou. Ek wag. Ek slaap. En sowaar, toe die volgende spama kom ontspan ek so goed ek kan. Die pyn gaan nie weg nie maar dit is nie so intens soos voorheen nie. Ek sal julle wys.
Die volgende dag is nag. Ek dryf in en uit 'n semmie koma. Dit pyn, maar van besonderhede kan ek nie veel onthou nie. Daar is 'n engel langs my bed. Dit is 'n ouerige dame, 'n soort van spesialis intensiewe -eenheid verpleegsuster sou ek later hoor. Toe ek my oë oopmaak staan sy daar en probeer iets vir my sê. Ek is bedwelm en doof en kan nie 'n woord uitmaak wat sy sê nie. Met die stuk tuinslang in my keelgat af kan ek nie met haar praat nie. Ek skud my kop van nee, ek verstaan jou nie. Ek beduie vir haar met die wysvinger om vir my te skryf wat sy wil hê maar sy snap nie wat ek beduie nie. Ek probeer weer, skryf in groot vet letters in die lug, dink ek. In werklikheid kry ek skaars my hand van die bed af opgelig en met die tweede skrywe is my krag op. Die engel verdwyn en keer terug met 'n groot glimlag en 'n stuk papier en pen. Sy skryf in groot letters asof sy hard probeer praat sodat die dowe ou kan hoor: "
Wat wil jy vir my sê?" Ek skud my kop. Ek het op daardie staduim absoluut niks om vir niemand te sê nie.
Ek slaap meeste van die dag om.
Gedurende die nag word ek wakker van 'n hengse lawaai en lig wat in my oë skyn. Reg oorkant my bed is werkers besig om toerusting by 'n bed te installeer. Dit boor en dit kap en werskaf tot vroeg die oggend. Ek raak aan die slaap maar word telkens wakker en dan is die mense nog steeds doenig. Genadiglik trek hulle eidelik die gordyne toe en steur die gewerkery my nie meer te veel nie.
Die volgende oggend wonder ek of ek gedroom het van die gewerkery by die bed maar vroegdag stoot hulle 'n ou omie met sy bed by die plek in en begin hom koppel aan al die pype en drade. Hy was 'n baie siek ou man. Ek weet nie of hy dit oorleef het nie. Ma het my later vertel van iemand wat in 'n ongeluk was en wat dood is in die saal waar ek was. Deur die loop van die dag vra hulle my of hulle maar die pyp uit my keel kan haal en of ek dink dat ek nou self sal kan asem haal. Ek trek my skouers op. Hoe sal ek nou weet of ek self sal kan asem haal. Hulle haal hulle die pyp uit en hou my stip dop. Tot hulle verligting haal die ouman asem en hou aan om dit te doen. Hy kan ook nie anders nie. Die ou lyf beur voort deur die lewe ten spyte van alle aanslae daarteen.
Die derde dag gaan dit beter, ek herken ten minste die mense om my. Die engel is steeds langs my bed en sy dra vir my stukkies ys aan om te suig vir die dors. Ek mag net elke halwe uur een stukkie ys kry. Te veel water in die lyf sal glo nie goed wees vir die longe nie. Ma staan besorg langs die bed, byna dag en nag.
Uit my lyf uit loop daar vier dreineringspype na bottels met vloeistof in skakerings van geel tot donker bruin wat op die vloer staan. Ek voel soos 'n lewende stookketel wat whisky van "sigle moult" tot "triple moult" produseer. Een is 'n kateter en die ander kom iewers uit my lyf uit. In my are drup daar 'n vreemde mens se bloed (dalk iemand met Aids wat in sy venster periode bloed geskenk het?). En uit 'n ander sakkie drup iets wat lyk soos water, en elke nou en dan verskyn daar 'n verpleegster wat morfien en ander goed in die sakkie inspuit om in my are in te drup. Eenkant in en die anderkant uit.
In my nek is daar iets aleerverskrikliks ingesteek en op my bors lê daar 'n spoel elektriese draad wat glo direk aan my hart gekoppel is. Sou die pompie dalk besluit om te gaan staan sal die draad gebruik word om die saak weer met 'n skok aan die gang te kry. 'n Soort van 'n kick starter. Ek lê roerloos op my rug, te bang om te weet wat hulle alles aan my lyf gedoen het.
Baie vroeg die volgende oggend kom die hartspesialis by my aan. Hy beduie en praat, ek skud my kop, ek kan nie 'n woord uitmaak wat hy sê nie. Tussen doofheid en morfien beneweldheid is ek so dom soos 'n kluit. Die suster kom by en probeer haar weergawe van wat die dokter wil sê. Ek kan steeds nie hoor wat hulle probeer sê nie. Die suster kry 'n ek-weet-wat-die-probleem-is uitdrukking op haar stralende gesig. Sy vroetel in my bedkassie se laai en kom met my gehoorstuk te voorskyn. Sy prop dit triomfantlik in my oor en herhaal wat sy voorheen probeer sê het. Ek hoor steeds niks nie want die ding is in die verkeerde oor. Ek beduie van die ander oor. Sy haal dit uit en plak dit skeef in die ander oor. Sy raak nou redelik desperaat. Hard en met groteske mondbewegings herhaal sy die dokter se storie. Ek staar haar verbaas aan en trek my skouers op. Jammer ek verstaan steeds nie 'n woord nie.
Hulle gee moed op. Ek dink die dokter begin wonder of hy die stomme onnosel mens 'n guns gedoen het deur sy lewe te red met die operasie.
Toe ek weer sien staan Ma uitasem en deurmekaar langs die bed. Sy het duidelik teen 'n spoed uit die bed gespring en hospitaal toe gejaag. Die suster het haar gebel en gevra sy moet dringend na die hospitaal toe kom, hulle het 'n probleem. Die suster en die dokter volg kort op haar hake. Hulle beduie dat hulle met my wil praat maar dat ek nie goed reageer nie. Ma is erg bekommerd en vra my wat die probleem is. Ek sê ek weet regtig nie, maar ek verstaan hulle glad geheel en al nie, nie 'n woord nie. (Na 32 jaar van getroude lewe verstaan ek wat sy sê al het ek nie die gehoorstuk in my oor nie, behalwe wanneer sy kwaad is en op my skreeu, dan verstaan ek niks al het ek die gehoorstuk in die oor.)
Ma vroetel met die gehoorstuk, skakel dit aan en daar is ek weer op die lug. Hulle het net vergeet om die ding aan te skakel en ek was te deurmekaar om dit agter te kom. En al wat hulle vir my wou sê is dat hulle my gaan skuif uit die intensiewe eenheid na die hoësorg eenheid en dat ek nie bekommerd hoef te wees nie, die personeel daar sal goed na my kyk.
Met bed en bottels en pype en sakkies van bo die bed en sakkies onder die bed word ek verskuif na 'n ander saal toe. Ek word weer aan die monitor en die suurstof gekoppel en daar word belowe dat die dreinering binne 'n dag of twee verwyder sal word.
Ons is net twee pasiente in die nuwe saal op die elfde vloer van die gebou. Reg oorkant my lê daar iemand maar ek kan nie mooi uitmaak wie dit is nie, grootliks omdat ek steeds stok styf op my rug op die bed lê en geen beweging met enige ledemaat probeer maak nie. Ek beweeg net my oë, en dit ook net as dit moet. Enige ander beweging veroorsaak ondraaglike pyn op vreemde plekke. Morfien word nou per pil ingegee en nie meer deur die drup nie. Twee pille in die oggend en twee pille in die aand behalwe as ek deur die dag vra vir iets vir die pyn. Ek kry steeds spierspasmas en slaan van tyd tot tyd in sweet uit sodat my kopkussing en nagklere deurweek is daarvan. Tog is daar geen teken van koors nie.
Buite rëen en blits dit. Vroeg aand tref 'n donderstorm ons. Die venster by die pasient oorkant my is oop en die water stroom in en vorm later poele op die vloer. Die verpleegpersoneel kom in en beur aan die venster om dit toe te kry. Na 'n gespook is die venster toe en gebruik hulle lakens en handdoeke om die water op te vee. Dis nag en ek slaap deur die storm.
Die volgende dag rëen dit sporadies. Die man oorkant my is weg en ek is alleen in die saal. Ma en die jongste kom kuier gereeld maar ek slaap steeds meeste van die tyd. Die nag rëen dit weer hard. In die middel van die nag ruk 'n woeste spierspasma my wakker. In my benewelde toestand voel ek hoe ek uit die bed uit op die grond in 'n plas water beland. Ek voel verskrik om my rond en kom agter dat ek steeds in die bed is en nie op die vloer nie. Maar ek sien die rëen teen die vensters en die water op die vloer. In die donker voel ek hoe die water van die dak af op my drup. Ek is reeds pap nat en weet dat, as daar nie gou iemand kom om my te help nie gaan ek verdrink. Ek druk die noodknoppie om die verpleegsters te roep. Intussen lê ek en kyk hoe die water al dieper om die bed word.
'n Verpleegster kom uiteindelik na my toe. Sy het 'n flitslig en skyn dit in my gesig. Ek sê vir haar die venster is oop en die water stroom die plek in. Sy skyn die lig op die venster en sê die venster is toe en daar is nie water op die vloer nie. Ek sê kyk weer, daar is water op die vloer en die dak lek op my, ek is sop nat. Sy lig teen die dak en sê dit lek nie, ek verbeel my. Ek sê maar ek is sop nat, voel net. Sy lig oor my bed en oor my gesig en sê ek moet slaap. Sy loop by die deur uit en ek kyk vir al die water en raak weer aan die slaap.
Deur die nag word ek weer wakker. Die keer sien ek mense wat in die donker besig is om die nat gordyne af te haal. A-ha dink ek. Dit het toe ingerëenen nou moet hulle die gordyne afhaal. Ek sien dofweg twee mense by elke venster. By die venster reg oorkant my staan een op die bed en die ander een op die vensterbank. Ek hou hulle 'n ruk dop en raak toe weer aan die slaap.
Toe ek weer wakker word is hulle steeds besig om die gordyne af te haal. Ek praat met hulle, ek vra waarom hulle nie die lig aanskakel sodat hulle kan sien wat hulle doen nie. Hulle ignoreer my en gaan aan met hulle werk. Ek vervies my en praat harder met hulle, die keer in my beste Engels net vir ingeval hulle nie Afrikaans verstaan nie. Ek sê vir hulle "for goodness sake, switch on the damn lights en get it over with, I want to sleep." Hulle ignoreer my steeds. Dis donker en ek kan nie mooi uitmaak wat aan die gang is nie. Ek vat my selfoon, skakel dit aan en probeer in die lig daarvan uitmaak wat aan die gang is. Die lig is egter te dof en ek kan steeds nie sien wie met die gordyne spook nie. Ek besluit, nou goed, ek sal 'n foto neem met die selfoon en die volgende dag vir die mense wys wat wat hier gebeur. Ek neem sommer drie foto's om dood seker te maak ek het bewys van wat dit ook al is wat hier gebeur.
Ek raak weer aan die slaap. Die volgende oggend is Ma weer vroeg daar. Ek vertel vir haar wat gebeur het. Ek sê vir haar ek het bewyse. Ek vat die selfoon en wys vir haar die foto's wat ek geneem het. Daar is egter geen foto's op die selfoon nie, net drie pikswart raampies met geen teken van lewe nie. Ek sê vir haar dis waar, hulle was daar, ek het hulle gesien. Ma kyk my snaaks aan maar sê niks. Ek begin self wonder. Is die ouman dalk besig om van sy verstand af te raak?
Die dokter kom verby en sê dat hulle vandag die drieneringspype gaan uithaal. Die suster saam met hom belowe sy kom dit self doen. Dit sal nie seer wees nie, belowe sy, jy sal sommer tonne beter voel as die goed eers uit is.
Later die oggend kom daar iemand aan en vroetel aan my pype. Dit lyk soos iemand wat vloere behoort skoon te maak. Ek sê die suster kom die pype nou uithaal, sy moet net 'n bietjie wag. Ons wag maar geen susuter daag op nie. Die wasvrou kry 'n paar trawante by en ek raak erg bekommerd. Hulle trek die gordyne toe en kom dreigend nader. Wag sê ek, wag, die suster kom nou, sy kom die pype uithaal, sy't belowe.
Handskoene word aangetrek en die pype word getakel. Ek knyp my oë styf toe. Dis seer, dis hel seer. Die eerste pyp kom uit en die wond word toegetrek met iets wat lyk soos 'n skoenriem. Een vir een kom die pype uit my lyf uit terwyl ek kerm soos iemand wie se laaste dae aangbreek het. Elke wond word hardhandig met 'n skoenriem toegetrek. Gelukkig is daar geen skoenriem toe die kateter uitgehaal word nie. Ek slaak 'n sug van verligting. Baie selfvoldaan staan die skoonmaker vrou terug en beskou haar handerwerk. Sy lyk heel tevrede met haarself. Met al haar troepe op haar haak stap sy die saal uit. Ek kerm saggies en vra vir pynpille. Ek kry 'n dodis van twee tablette morfien en raak aan die slaap.
Die aand kry ek nog twee tablette morfien saam met al die ander pille. Dis slaaptyd.
Word wakker deur die nag iewers in 'n baie vreemde omgewing. Ek lê steeds in die hospitaalbed in dieselfde saal, maar in die gedeelte van die saal oorkant my waar daar veronderstel is om 3 beddens te wees is daar nou 'n tweedehandse motor en motorfiets onderdele vertoonkamer. Teen die muur, van die grond tot teen die dak is daar stuurwiele, modderskerms, wiele, bande, petroltenks en alles wat jy aan kan dink wat in so 'n winkel kan wees is daar. Die vloer is nie beton nie maar grond, oliebesmeerde grond. Ek sien alles tot in die feinste besonderhede, elke korreltjie sandgrond, elke oliekol, elke blink gechroomde speek op elke wiel. Daar is geen mens in sig nie, net ordelik uitgestalde onderdele, so werlik jy kan daaraan vat.
Ek verstom my aan die verskeinsel. Ek vermoed 'n ernstige geval van 'n slang in die gras. Iets is fout maar kan eers nie my finger op die probleem lê nie. Na ernstige bepeinsing tref dit my, dit is 'n hospitaal die, daar behoort nie 'n onderdeel winkel hier te wees nie, dit is onvanpas, eintlik absurd. Ek voel heel trots op myself dat ek dit kon uitwerk. Met 'n glimlag op my bakkies raak ek weer aan die slaap. Absurd inderdaad.
Toe ek weer wakker word is die onderdele winkel weg. Geen blink onderdele teen die muur nie. Dit is alles vervang met plante, eintlik 'n oerwoud. Daar is groot boome, varings en blomme. Daar is skoenlappers en klein voêltjies en die son skyn helder op die blink blare van die plante, alles te pragtig. Daar beweeg mense in die bos. Hulle loop in bospaadjies tot aan die rand van die bos en kyk vir my. Hulle gesels rustig met mekaar, vertoef 'n wyle en stap dan weer die bos in. Ek voel heel tevrede. Dis alles baie mooi, baie beter as die onderdele plek dink ek voor ek weer aan die slaap raak.
Die volgende oggend is daar geen teken van of die bos of die onderdele plek nie, al wat oor is van alles is reuse motte wat teen die vensters vasvlieg en muggies, duisende muggies die hele saal vol. Moeilikheid, dink ek. Groot moeilikheid. Ek knyp my oë toe en maak dit weer versigtig oop in die hoop dat ek my vergis het en die goeters sal verdwyn. Maar te vergeefs, die motte vladder teen die venster en die muggies wil nie wyk nie.
Ma kom kuier en ek wys vir haar die motte. Sy kyk my vreemd aan. Ek sê vir haar ek dink ek het 'n effense probleem, ek dink die goeters is in my kop. Sy kyk my ontsteld aan. Ek sê vir haar nie so nie, net maar by wyse van spreke. Sy lyk verlig. Ek sê vir haar dis snaaks, as ek my oë toe maak bly dit lig, dit word nie donker soos dit moet nie. Ma se oë rek weer van ontsteltenis. Ek kan sien sy dink in terme van breinskade en psigose. Ek sê vir haar ek dink dis die morfien. Hulle moet ophou om vir my morfien te gee. Ma sug van verligting. Die ouman is nie van sy trollie af nie, dis maar net die medikasie, hoop sy.
Suster Missimang kom die saal in met die oggend se medikasie. Ek noem haar so want sy lyk onrusbarend baie na die berugte minister van gesondheid en sy het beslis dieselfde attitude, maar sy kom van Theunissen in die Vrystaat waar haar kinders steeds by hulle Ouma bly en skoolgaan want die stad is boos, vertel sy my later toe sy in een van haar min gemoedelike buie verkeer. En sy behoort aan die Christ Ambassadors Church maar sy sing nie in die koor nie want sy dink nie sy sing goed genoeg nie en sy gaan een maal per maand na haar kinders toe sê sy asof dit my skuld is.
Sy gee my die gewone dosis pille en twee tablette morfien. Ek sê vir haar nee, nie meer morfien vir my nie dankie want dit laat my motte en ander goeters sien. Sy kyk my kwaai aan. "Wil jy iets vir die pyn hê of nie" vra sy. Ek sê ja maar nie weer morfien nie asseblief, te veel muggies en motor onderdele. Sy kyk vir 'n lang ruk na my, te lank. Sy vat die pille en kom later met twee ander tablette aan. Ek sê nie morfien nie? Sy sê nie morfien nie. Ek sê dankie maar is half jammer. Ek het gehou van die bos in my kamer.
Een van die susters van intensief kom kuier om te hoor hoe dit met die ouman gaan.Die fissio kom ook besoek aflê. Toe die suster loop wil hy weet of sy my baie "grief" gegee het in intensief. Sy skreeu glo op almal soos 'n sersant majoor. Ek sê nee, sy was in werklikheid baie gaaf. Ek hou van haar. Hy slaan my op my rug en sê hoes, intussen vertel hy skinderstories van al die personeel by intensief en waar ek nou is. Genadiglik kan ek min hoor van wat hy teen my agterkop te vertel het. Dit is nie die soort inligting wat ek en my hart nou nodig het nie.
Die nag word my maer buurman erg siek. Hy hoes en hyg en dit klink of hy gaan doodgaan. Van 12 uur die nag tot 3 uur die oggend spook die verpleegsters met hom. Sy monitor dryg om te flatline. Is snaaks, dink ek. Hy is getroud maar niemand kom vir hom kuier nie. Vroeg oggend kry hulle hom gestabiliseer en net toe ek dink om verlore slaap op te vang toe word die ligte aangesit en dit is was en opstaan tyd.
Ek moet so gou moontlik huis toe. Hospitale is plekke waar hulle eers jou lewe red en dan probeer hulle jou dood martel met slegte kos en ongoddelike opstaan tye.
Die maer man vertel my die volgende dag dat dit sy longe is wat hom opkeil. Het 'n hartaanval gehad, toe doen hulle 'n omlyning. Onder operasie het sy hart toe weer gaan staan en kon hulle nie al die are vervang wat moes gedoen word nie. Ryg hom terstond toe en stuur hom huis toe om te gaan aansterk voordat hulle weer sy borskas gaan oopspalk om die lapwerk klaar te maak. Nou gee sy longe in weens die hart wat nie sy werk ordentlik doen nie.
Die volgende dag kom 'n ander fissio my behandel. Sy slaan my ook op die rug en sê hoes. Sy is tevrede met die hoes en sê ek moet begin loop, van nou af elke dag. Sy help my uit die kooi uit. Teen die tyd dat ek regop staan langs die bed is ek poot uit. Ons skuifel 'n paar trëe om die bed en terug. Teen die tyd dat ek weer lê is ek nat gesweet, dood moeg en daar is geen plek op my lyf wat nie pyn nie. Die fissio sê sy kom more weer en dan gaan ons die gang 'n paar maal op en af loop. Ek sê goed, ons draf sommer die trappe af na die 10de vloer vir die pret. Sy dink dis snaaks maar ek het probeer om sarkasties te wees. Weet sy nie ek het so pas 'n hartomlyning gehad nie. Ek is 'n siek man. Loop in die gang af! Sy moet van haar kop af wees.
Ons loop in die gang af, ek en die fissio. Die ouman se bene wil hom nie dra nie. Dis half ongelooflik om te dink dis dieselfde bene wat hom as jong man soos blits oor die 110 meter hekkies laat nael het. Nou skuifel hy een voet voor die ander na die eindpunt van die gang. Dit voel soos 2 killometer maar dis skaars 20 meter. Met die omdraai aan die punt van die gang lê die saal iewers in die mistige verte voor my. Ons pak die tog aan, skuifel-skuifel. Naby die deur van die saal raak alles in die verte weg. Stemme verdof en voëltjies begin vir my te sing. Die fissio en 'n verpleegster gryp my onder die arms en sleep my bed toe. Onder ander omstandighede sou ek dit dalk geniet het, ek meen, dis nie elke dag dat twee meisies die ou man bed toe sleep nie.
Bloeddruk, verklaar die suster. Dit lê op die grond. Sy bel die spesialis; wat nou, vra sy. Die ouman het al reeds 6 eenhede van anderman se bloed in sy lyf. Ek dink nie daar is plek vir nog nie. Geduld, sê die dokter. Laat hom rus, gee hom kos en laat hy more weer loop. Hy gaan nie huis toe voor hy nie kan loop nie.
Hy loop die volgende dag weer, die keer op sy eie en dit gaan beter. Hy wil nou huis toe. Die werk wag.
Die volgende dag loop ons weer en dit gaan beter. Die middag loop hy op sy eie en die volgende oggend weer, en deur die dag nog 'n paar keer.