Begripsbepaling[wysig | wysig bron]
Die nuwe belangstelling in die Middeleeue was ook gedeeltelik die gevolg van ontwakende nasionalisme, veral in Duitsland. Die oorsprong van volkstradisies en elemente eie aan die nasionale kultuur is in die Middeleeue gesoek, In Engeland het die legendes van koning Arthur en sy ridders herleef en in Duitsland het heldefigure uit die Middeleeue en die talle Germaanse legendes as bron van inspirasie vir skrywers en digters gedien.
Tussen die 5e en die 15e eeu het daar so baie veranderings op alle terreine van die maatskaplike lewe ingetree dat dit onmoontlik is om die Middeleeue as een ononderbroke tyd perk te beskou. Die skyn van eenheid word gewoonlik gekoppel aan die leenstelsel (feodalisme) en die onverdeeldheid van die Christelike (Rooms-Katolieke) geloof.
In die Vroeë Middeleeue het Klassieke (Romeinse) en Germaanse elemente geleidelik versmelt en die leenstelsel het sy beslag gekry. In teenstelling met die Hoogmiddeleeue, wat deur ŉ kulture le herlewing en die opkoms van stede en handel gekenmerk is, word die Vroeë Middeleeue in die Angel-Saksiese literatuur soms die "Dark Ages" (Donker Eeue of Duistere Middeleeue) genoem. Die Laat Middeleeue is gekenmerk deur die opkoms van 'n welvarende burgery en die ontwikkeling van nuwe wapens.
Bestudering[wysig | wysig bron]
Sosiale orde[wysig | wysig bron]
Kerk en Staat[wysig | wysig bron]
Leenstelsel[wysig | wysig bron]
Die leenheer (die sterkere) het onderneem om die vasal (die swakkere) te beskerm in ruil daarvoor dat die vasal sekere dienste aan hom lewer. Om die vasal in staat te stel om die dienste te lewer, het hy 'n feodum (omtrent altyd grond) van die leenheer ontvang. Die grond het nooit sy eiendom geword nie. maar hy het lewenslange vruggebruik daarvan geniet.
Die stelsel het vinnig deur die hele Frankiese Ryk versprei. Die vinnige uitbreiding van die Ryk onder Karel die Grote (omstreeks 800) het daartoe gelei dat die leenstelsel in die grootste deel van Wes-Europa inslag gevind het. In 1066 het Willem die Veroweraar, die hertog van Normandië in Frankryk, Engeland verower en die land ook volgens die feodale stelsel bestuur. Die stelsel is in verskillende streke gewysig sodat dit by plaaslike ontwikkelings aangepas het. 'n Studie van die leenstelsel is gewoonlik gebaseer op die van Frankryk. wat as "klassiek" beskou word.
Manskap en leenhulde[wysig | wysig bron]
Om die rede het hy van die leenheer 'n leen (feodum of beneficium) ontvang. Die vruggebruik van die grond was syne, asook sekere inkomsteregte wat aan die grond verbonde was, byvoorbeeld die hef van tolbelasting. Die grond is namens hom bewerk deur boere wat Iyfeienes was, dit wil sê hulle was lewenslank onverbreeklik aan die grond gebonde en kon dit nie uit eie beweging verlaat nie.
Investituur[wysig | wysig bron]
Invloed van die ekonomiese groei[wysig | wysig bron]
Die materiële bystand wat in die verlede altyd vaag omskryf was, is beperk tot 4 geleenthede: wanneer die oudste seun van die heer tot ridder geslaan is, wan neer sy oudste dogter in die huwelik getree het, wanneer die heer uit gevangenskap vrygekoop moes word en wanneer die heer op ŉ kruistog gegaan het.
Feodalisme en die staat[wysig | wysig bron]
Die gesagsregte van die koning was in teorie ondeelbaar, maar het as gevolg van hierdie praktyk heeltemal versnipper geraak. Elke amp het uit verskillende aspekte (gesagsregte) bestaan. Dit was moontlik om een aspek van die amp af te sonder en aan iemand te skenk as beloning of in ruil vir iets anders. 'n Ampsdraer kon dus sy amp onder meer as een seun verdeel. Die beleid is gevolg omdat bestuur slegs op 'n baie klein skaal op plaaslike vlak doeltreffend kon wees.
Tot omstreeks 1200 was die vasalle baie sterker as die koning en baie van hulle individuele grondbesit ook groter as die van die koning. Filips II Augustus van Frankryk (regeer 1180- 1223) het egter daarin geslaag om die koninklike gesag uit te brei en onder meer die helfte van die Engelse koning se grondbesit in Frankryk van hom af te neem. Die meeste van sy opvolgers was sterk konings en teen die 17e eeu (Lodewyk XIV) was die gesag van die koning in Frankryk absoluut.
In Engeland het die teenoorgestelde ontwikkeling plaasgevind en het die koning steeds meer van sy bevoegdhede verloor. Die politieke eenheid van die koninkryk het bewaar gebly slegs omdat die vasalle altyd saamgestaan het teen die koning, veral wanneer die materiële eise wat hy aan hulle gestel het, volgens hulle te hoog was. Die ondertekening van die Magna Carta deur Jan sonder Land in 1215 was die eerste beperking op die koning se reg om na willekeur feodale gelde te hef, en dit was ook die begin van die parlementêre proses waardeur die koning geleidelik alle gesag ontneem is. Vandag is die Engelse monarg ŉ simboliese staats hoof en alle sentrale gesag berus by die parlement.
Ridderwese[wysig | wysig bron]
Die perd, wat onafskeidbaar aan ridderskap verbonde was, was egter nog afwesig. Die Germane was voetsoldate, maar het wel perde geken en as vervoermiddel gebruik. Nadat hulle met die Romeine (wat oorwegend egter ook voetsoldate was). die Hunne (nomadiese ruiters uit Sentraal-Asië) en later die Sarasene in aanraking begin kom het, het die idee van die perd as 'n strydmiddel by die Germane, en veral by die Franke, ingang gevind.
Ridderkode[wysig | wysig bron]
Die kode was dus daarop gemik om die bestaande sosiale en politieke ordening te handhaaf. 'n Ridder moes onderneem am die Kerk te beskerm en lief te hê en om tot die dood toe teen die ongelowiges (meer spesifiek die Islamiete) te veg. Op die manier het die Kerk ridders onder 'n morele verpligting geplaas om (indien hulle dit kon bekostig) op 'n kruistog na die Heilige Land te gaan. In die Hoogmiddeleeue was ridderskap en die kruistog ideaal onafskeidbaar.
Waar die Franse heldesages (chansons de geste) gekonsentreer het op 'n ridder se heldhaftigheid en trouheid aan sy heer, so as in die Rolandslied, het die hoofse literatuur die heldedade gekombineer met 'n vergeefse (gewoonlik onwettige) liefde vir ŉ edelvrou. Omdat die vrou onbereikbaar was, het die liefde die vorm van starre verering aangeneem, wat die ridder tot heldedade aangespoor het. Die bekendste verhale in die hoofse literatuur is die van Tristan en Isolde ('n verwerking van ŉ Keltiese legende) en Lancelot en Guinevere.
Ridderwording[wysig | wysig bron]
Wapentuig en harnas[wysig | wysig bron]
Die punt, gewoonlik ruit-, blaar- of driehoekvormig, het nie deel van die steel uitgemaak nie, maar is los daaraan vasgeskroef. Die wimpel of klein vlaggie (Iangwerpig, vierkantig of driehoekig) is net onderkant die punt aan die steel vasgespyker. Aanvanklik het die wimpel ŉ praktiese nut gehad: dit moes voorkom dat die lans so diep in die teen stander wegsink dat dit nie weer teruggetrek kon word nie. Later het die wimpel in toernooie bloot as versiering gedien en is die familiewapen van die ridder dikwels daarop aangebring.
Dit het bestaan uit ŉ digte netwerk van aanmekaargesmede ysterringetjies en was net soos die broigne van ŉ kap voorsien. Die moue het in die vorm van ŉ vuishandskoen tot aan die vingerpunte gestrek. Lang vertikale splete in die romp (een voor en een agter) het vrye beweging van die bene verseker. Die kap van d ie maliekolder het heeltemal oor die ridder se gesig gevou en die onderste deel daarvan het die ken bedek. Die binnekant van die kap is met 'n sagte materiaal gevoer. So-oor die kap is 'n helm gedra.
In die Laat Middeleeue, toe ingewikkelde pantserpakke in swang gekom het, het die ridder sy perd ook met 'n harnas probeer beskerm. Die idee het moontlik ontstaan as gevolg van ŉ verandering in die metodes van oorlogvoering. Teen die 14e eeu het kon inklike leërs 'n meer nasionale karakter verkry: groot afdelings voetsoldate is uit lede van die burger- en boerestand saamgestel, waardeur wapens soos die kruisboog en pyl en boog (veral die Engelse langboog) meer algemeen in gebruik gekom het. Nie net die ridders nie, maar ook hul perde was in gevaar om op die slagveld deur die pyle getref te word.
Daar is ook verklaar dat 'n man wat in 'n toernooi gesneuwel het, nie uit die Kerk begrawe mag word nie. Die Kerk kon nooit daarin slaag om die beslissings af te dwing nie, maar het ook nie opgehou om die toernooie te veroordeel nie. Ten spyte van die Kerk se sterk afkeuring, net die toernooie in gewildheid toegeneem. Daar is wel van stomp wapens gebruik gemaak en streng reëls is opgestel, maar dit het nogtans dikwels gebeur dat ŉ ridder in 'n toernooi gedood of ernstig beseer is.
Die toeskouers moes aan die buitekant van die omheining staan, maar vir die edelvroue en die baronne wat nie deelgeneem het nie, is spesiale houtpaviljoene opgerig. Die voorste sitplekke op die paviljoen is deur die beoordelaars ingeneem. AI die deelnemende ridders kon nie in die kasteel gehuisves word nie (daar was dikwels 'n paar honderd deelnemers) en veelkleurige tentdorpe is in die veld naby die toernooiterrein opgerig, waarin die ridders en hul hele gevolg tuisgegaan het.
Die teenwoordigheid van die prostitute was een van die Kerk se besware teen die toernooie. Sinne die omheining is lang pale in die hoeke aangebring waaraan die baniere van die beoordelaars gewapper het. Met die aanvang van elke item is die wapenskilde van die ridders wat daaraan deelgeneem het, ook aan pale opgehang. Die teenwoordigheid van vroue op die paviljoen het bale daartoe bygedra om die prosedures van die toernooie meer "beskaaf" te maak en was in baie opsigte 'n voortsetting van die ridderlike vroueverering: baie ridders het voordat hulle die gevegsterrein betree het, 'n aandenking van een van die vroue ontvang, gewoonlik 'n sluier, lint, mou, handskoen of gordel, wat hulle aan hul helms of lanse vasgemaak het.
Die inisiatief het gewoonlik van die vrou uitgegaan omdat dit haar prerogatief was am eerste 'n aanduiding te gee dat sy haar die ridder se verering laat welgeval. Dit was ook niks vreemds vir 'n ridder om 'n aandenking van 'n vrou te ontvang wat hy glad nie geken het nie maar wat hom tussen al die ander as haar kampvegter uitgekies het. Die verloop van die toernooi en die items was nie altyd dieselfde nie. Die gewildste items was dier pas d'armes, die steekspel en die mêlée. In die pas d'armes het 'n ridder ŉ stelling ingeneem, gewoonlik voor 'n paal waaraan sy wapenskild gehang het of op 'n smal bruggie wat spesiaal vir die doel gebou was, en 'n groep ander ridders uitgedaag om die stelling te verower.
Die ridder wat met sy swaardpunt eerste die wapenskild aanraak of die verdediger van die bruggie afgooi, was die oorwinnaar. Hy kon hom dan of onttrek, 6f op sy beurt die verdediger word. Swaarde en knuppels was gewoonlik die enigste wapens wat in die pas d'armes gebruik is. Die steekspel is die item wat vandag nog die meeste met die Middeleeuse toernooie vereenselwig word. Aan weerskante van' die lae heining wat in die middel van die arena opgerig is, het 2 ridders in volle mondering en gewapen met lanse op mekaar afgestorm met die doel om die opponent uit die saal te lig. In die verbyry is daar met die lans na die opponent gesteek. As die lans teen die opponent se skild gebreek het, is dit deur 'n ander vervang.
Die toernooie was baie duur, nie net vir die baron of ridder wat as gasheer opgetree het nie, maar ook vir die deelnemers wat verloor het en hul wapenrusting moes terugkoop. Baie ridders het as gevolg van die toernooie verarm. Toernooie was 'n onafskeidbare deel van die ridderwese en het in die laat 14e en in die 15e eeu ŉ hoogtepunt bereik wat gewildheid betref. Die leenhere het dit as ŉ ideale manier beskou om hul strydlustige ridders in bed wang en krygsgereed te hou, maar die konings het hulle dikwels by die Kerk geskaar en die toernooie veroordeel, veral met die opkoms van nasionale state.
Hulle was besorg oor die lewensverlies en verminking wat met die toernooie gepaard gegaan het, omdat dit die slaankrag van die koninkryk verminder het. Veral die Franse konings het die toernooie dikwels sterk veroordeel. Filips II Augustus (regeer 1180-1 223) het sy seuns verbied om aan toernooie deel te neem en Lodewyk IX die Heilige (regeer 1226-1270) het die instelling as on-Christelik bestempel. Die konings kon, net soos die Kerk, egter nie altyd hul wil op die leenhere afdwing nie omdat laasgenoemde te sterk was.
In die Laat Middeleeue hel die sogenaamde guerre couverte (letterlik "bedekte oorlog") selde voorgekom, maar die teoretiese reg daartoe het voortbestaan. Die Laat Middeleeue is gekenmerk deur die opkoms van nasionale monargieë en die agteruitgang van die leenstelsel. Dit het met baie oorloë gepaard gegaan, byvoorbeeld die Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankryk (ca. 1350- 1450). In die Vroeë Middeleeue was ŉ leenman verplig om so dikwels en vir so lank as wat die leenheer dit verlang het, krygsdiens aan sy leenheer te lewer.
Later is verpligte krygsdiens beperk tot 42 dae per jaar, maar die leenheer het teoreties die reg gehad om ten alle tye op die daadwerklike steun van sy leenmanne staat te maak. In die praktyk was hulle dikwels, selfs al was hulle konings, te swak om hul wil af te dwing. Nadat meer geld in om loop gekom het, het die praktyk ontstaan om krygsdiens af te koop. Dit het as skildgeld bekend gestaan en die geld is aangewend om troepe te huur. Die ridders het nietemin enige geleentheid tot oorlogvoering aangegryp, selfs al was dit langer as die voorgeskrewe 42 dae.
Die eerste kanonne (einde 14eeeu) was so groot en lomp dat hulle in die loop van die 15e eeu deur kleiner geskut vervang is. Die belangrikheid van voetsoldate met nuwer wapens is eerste deur die Engelse ingesien. Die langboog (uit Wallis afkomstig) het tydens die Honderdjarige Oorlog die Franse leërs geweldige verliese laat ly. Die ridders het egter steeds die kern van die strydmag gevorm. Die wapens van 'n ridder van die 15e eeu was dieselfde as die van ŉ ridder van die 12e eeu: swaard, lans en knuppel.
Elke ridder het individueel met een van die vyand slaags geraak, sodat 'n veldslag eintlik net uit 'n lang reeks tweegevegte bestaan het. Die aanval of terugval van die ridders is soms deur boogskutters gedek, terwyl voetsoldate ook soms gebruik is om ŉ hinderlaag op te stel. In baie veldslae, veral die kruistogte, was die ridders meer ŉ oorlas as 'n hulp: hulle was swak gedissiplineer en was net op individuele roem en glorie ingestel. Hulle het dikwels die strategie van die bevelvoerder veronagsaam en op ŉ ongeleë plek of tyd 'n geveg met die vyand uitgelok, bloot net om hul dapperheid te bewys.
'n Goeie voorbeeld van die eersug van die ridders was by die beleg van Ascalon in 1153, toe 'n breuk in die mure van die stad ontstaan en ŉ groepie ridders van die Orde van die Tempeliers daar deurgegaan het. Terwyl hulle met die verdedigers slaags geraak het, het 'n paar van hul makkers voor die breuk stelling ingeneem en ander Christen soldate verhinder om ook die stad binne te gaan. AI die ridders in die stad het gesneuwel. Die beleëring van vestings (kastele en ommuurde stede) was die belangrikste deer van 'n militêre veldtog in die Middeleeue, want wanneer die vyand 'n vesting verloor het, het hy ook die beheer oor die omliggende gebied verloor.
Ridders het selde aktief aan die beleëring van 'n vesting deelgeneem omdat spesiale huurtroepe vir die doel gebruik is. Die ridders was egter deel van die stormtroepe waarmee 'n vesting ingeneem is nadat ŉ breuk in die mure ontstaan het of die mure met behulp van stormtorings verower is. Aan die ander kant was die ridders verantwoordelik vir die verdediging van 'n vesting omdat garnisoendiens deel van hul verpligtinge was. Die vernaamste beleëringstoerusting was projektielwerpers, stormramme, stormtorings en kruisboë.
Die verdedigers het aanslae op die mure met brandende teer of olie afgeweer en ook van kruisboë gebruik gemaak. In veldslae was kruisboë onprakties en moeilik am te gebruik omdat hulle nie vinnig herlaai kon word nie. Die geweldige trefkrag van die pyle (geen pantser was daarteen bestand nie) het dit egter 'n nuttige beleëringswapen gemaak. Die beleëraars het ook dikwels die fondamente van die mure ondergrawe om die mure te laat intuimel. Die inname van 'n vesting, veral ŉ stad, het met plundery en geweldige wreedheid gepaard gegaan.
Aspekte van die Middeleeuse samelewing[wysig | wysig bron]
Die leenheer het nie aktief aan landbou deelgeneem nie en sy grond is deur sy lyfeienes bewerk. Nadat die handel herlewe en meer geld in om loop gekom het, het dit vir die boere moontlik geword om hul vryheid te koop. Vryboere het egter nog talle verpligtinge teenoor die leenheer gehad. Hulle moes byvoorbeeld verpligte arbeid aan hom lewer (gewoonlik 3 dae per week) en 'n deel van hul eie opbrengs aan hom afstaan in ruil vir hulle stukkie grond. Hulle moes ook talle belastings aan die leenheer sowel as aan die Kerk betaal.
Sekere soorte brood is 2 keer gebak omdat dit dan veel langer gehou het. Die brood is veral op skepe en in beleerde vestings geëet. Die Franse woord daarvoor was bis-cuit (Ietterlik: "2 keer gebak"), vandaar die moderne woord beskuit (jies) (biscuits in Engels). In sommige streke het vis ook deel van die boere se dieet uitgemaak. Die algemeenste dranke was tuisgemaakte bier en wyn van ŉ verskeidenheid van vrugte soos appels en bessies. In die huishoudings van die leenhere en hul ridders en amptenare was vleis die belangrikste voedsel.
Speserye was 'n luukse wat net deur die adel bekostig kon word en is kwistig in alle geregte gebruik, veral peper en naeltjies. Speserye is ook by wyn gevoeg. Die wyn is van druiwe of bessies gemaak en gewoonlik met heuning of water gemeng. Daar was geen metode van verkoeling nie en die oordadige gebruik van speserye het daarom ook 'n meer praktiese doer gehad, naamlik die verdoeseling van die smaak van bedorwe vleis. Groente is deur alle lae van die samelewing geëet, maar was minder gewild onder die adel.
Handel en stede[wysig | wysig bron]
Daar was veral 'n florerende handel in slawe. Die slawe – soms hele gesinne - is aan leenhere en kloosters verkoop, dikwels vir minder as die prys van 'n perd. Veral die Slawiese volke (die Slawe) wat die agterhoede van die Germaanse volksverhuising gevorm het en hulle in Sentraal- en Oos-Europa gevestig het, het slagoffers van die slawehandel geword, vandaar hul naam. Die teenswoordige Tsjeggo-Slowakye het lank in die Frankiese Ryk as Esclavonia bekend gestaan (esclave ="slaaf'). Britte, Angele en Saksers is ook in Frankryk en Italië as slawe verkoop.
In die Romeinse Ryk het Christene en die Kerk van slawe gebruik gemaak en die gebruik het na die val van die Ryk voortgeduur. Die Kerk het eers in die 9e eeu teen die slawehandel begin protesteer, maar kon nooit doeltreffend daarteen optree nie, Die arbeidsverdeling van die leenstelsel het slawe oorbodig gemaak, maar tot in die 14e eeu het gegoede huishoudings in Italië elk minstens nog een slaat gehad. Die plekke wat as handelsentra gedien het, was ook eeue lank die enigste stede in Europa, naamlik die hawestede van Italië en Frankryk en stede langs bevaarbare riviere.
In die 8e en 9e eeu is Noord-Afrika en Spanje deur Moslems verower en daardeur is Wes-Europa, veral Frankryk, se seekontak met die Nabye Ooste afgesny. Terselfdertyd is Wes-Europa geteister deur nuwe invalle van barbare uit die noorde en ooste, Die gevolg was dat die Italiaanse stede ongehinderd die monopolie in die handel met die Ooste verkry het en dit reg deur die Middeleeue behou het. Stede soos Venesië, Amalfi, Salerno, Napels en Genua het gefloreer en Italië het die voortou geneem in stedelike ontwikkeling.
Die ambagsmanne was in gildes verenig en het mettertyd baie invloed verkry, Middeleeuse stede het ook reeds ŉ arbeidersbevolking bevat. Die arbeiders was in diens van grater ondernemings soos die tekstielbedryf, wat 'n groot werkerskorps nodig gehad het. Die stede is gewoonlik naby ŉ rivier of 'n meer aangelê sodat water vryelik beskikbaar kon wees, Die waterbron is egter ook as 'n stortplek vir die stad se afval gebruik. Die hulse, behalwe die van die rykes, was van hout gebou met 'n grasdak, Die brandgevaar was dus groot.
Daar was geen beplanning nie en geboue is ordeloos opgerig, Om ruimte te bespaar, het die boonste verdiepings ver oor die straat uitgesteek, sodat dit amper teen die geboue aan die oorkant van die straat geraak het. Die nou en kronkelende strate was nie verlig nie en misdaad het vinnig toegeneem. Die stede is met 'n beskermende muur omring, Wanneer al die ruimte binne die stede opgebruik is, is geboue buitekant die mure naby die poort opgerig. Van tyd tot tyd is die mure uitgebou sodat dit die nuwe uitbreidings ingesluit het.
Geneeskunde en higiëne[wysig | wysig bron]
Die hospitale het onder toesig van die Kerkgestaan en die standaard van higiëne was relatief hoog, veral by die hospitale van St. Gallus, Salerno en Montpellier. In vergelyking met hedendaagse standaarde was die standaard van persoonlike higiëne in die Middeleeue baie laag. Die adel het meer dikwels 'n bad geneem as die geestelikes en die gewone bevolking, deels omdat 'n bad ŉ luukse was wat net hulle kon bekostig, en deels omdat baie tradisies en rituele daarmee gepaard gegaan het.
'n Ridder het byvoorbeeld die aand voordat hy tot ridder geslaan is, gebad en dit was gebruiklik om besoekers aan ŉ kasteel met 'n bad te verwelkom. In die groter stede soos Parys was daar baie openbare bad dens en stoombaddens, maar net die adel kon die hoë toegangsgeld bekostig. Die geestelikes, van monnike tot biskoppe, het oor die algemeen net 2 keer per jaar gebad - Kersfees en Paastyd. Die reëls vir die Benediktynse orde het byvoorbeeld bepaal dat slegs siekes gereeld mag bad en dat die neem van 'n bad deur gesondes slegs by hoe uitsondering geduld sal word.
Openbare higiëne is nog meer verwaarloos. Baie min wonings in die stede het toiletgeriewe gehad en daar was geen rioolstelsel nie. 'In die woonkwartiere van konings en baronne is soms toilette ingebou, maar die gebruik het eers in die 12e eeu meer algemeen geword toe ridders op die kruistogte met Islamitiese gebruike in aanraking gekom het.
Die rol van die vrou[wysig | wysig bron]
Jag[wysig | wysig bron]
'n Paar maande later is hulle met hul een poot aan 'n paal vasgemaak - gewoonlik met 'n tau wat lank genoeg was om hulle in staat te stel om kort ente in die lug op te styg. Hulle is dan na die grond teruggebring, waar hulle met 'n stuk vleis beloon is. Later is hulle toegelaat om 'n gewonde patrys of kwartel uit die lug op die grond te oorweldig, maar sonder om dit dood te maak. Nog later, wanneer hulle heeltemal mak was en bevele kon gehoorsaam, kon hulle patryse of kwartels, waarvan 'n paar vlerkvere uitgepluk was, in die lug agtervolg.
Harde werklikheid[wysig | wysig bron]
Die Oud-Engelse en Oud-Duitse literatuur het in die Vroeë Middeleeue al 'n bloeityd beleef. Die bekendste voorbeelde is die Hildebrandslied (ca. 800), wat een van die oudste oorgelewerde geskrifte uit die Duitse taalgebied is, en Beowulf, wat eeue lank mondelings deur die Germaanse stamme oorgelewer is en tussen die 7e en 9e eeu in Oud-Engels neergeskryf is. In die Vroeë Middeleeue het Latyn nag die literatuur in Suid-Europa oorheers, maar met die begin van die Hoogmiddeleeue het die gebruik van die volkstaal as skryftaal in die Wes-Europese lande steeds meer ingang gevind.
Naas die kronieke, godsdienstige poësie en biografieë oor heiliges, wat in kloosters geskryf is, het 'n wêreldlike literatuur, geskryf deur die leke, aan die einde van die 11e eeu aan die adellike hofhoudings ontstaan Die wêreldlike literatuur het uit ridderromans en hoofse literatuur bestaan. Albei genres het in Frankryk ontstaan en tussen 1100 en 1250 'n bloeityd beleef. Die vroegste hoofse literatuur is in Suid-Frankryk, vernaamlik Provence, deur troebadoers geskryf en het van daar na die res van Europa versprei.
Van die bekendste werke uit die Hoogmiddeleeue in Duitsland (geskryf in Middelduits of Middelhoogduits) is die Nibelungenlied (vroeë 13e eeu), waarvan die skrywer onbekend is, Tristan und Isolt (1210), geskryf deur Gottfried von Strassburg, en Parzival (1210), geskryf deur Wolfram von Eschenbach. Laasgenoemde was die eerste ontwikkelingsroman in die Duitse letterkunde en is gebaseer op legendes oor koning Arthur. Die Nibelungenlied is ŉ helde-epos op die hoofse lees geskoei en is gebaseer op oeroue Germaanse legendes. Parzival was 'n verwerking van Perceval, wat deur Chrétien de Troyes (ca. 1135-1183) in Middel- frans geskryf is.
'n Ander bekende Franse werk is die Chanson de Roland (ca. 1100), 'n chanson de geste deur 'n onbekende skrywer. Alexandre de Bernay het vir die eerste versreëls van sy Roman d’Alexandre (ca. 1200) 12 lettergrepe gebruik, 'n vorm wat sedertdien as aleksandryn bekend staan. In die 2e helfte van die 13e eeu het burgerlik-didaktiese literatuur op die voorgrond getree. Die literatuur was 'n weerspieëling van die opkoms van die burgerstand en het die hoofse literatuur geleidelik verdring. Die hoofse literatuur het nog lank voortbestaan, maar is sedert die 14e eeu al hoë meer in prosavorm geskryf om dit meer aanvaarbaar vir die publiek te maak.
In Engeland het Engels eers in die 13e eeu daarin geslaag om Frans as skryftaal te verdring. Die bekendste werk in Middelengels is Geoffrey Chaucer (ca. 1340-1400)se Canterbury Tales, 'n uitbeelding van die Laat-Middeleeuse samelewing veral van die burgerstand. Die voorlopers van die Middeleeuse toneelstukke was die gespeelde dialoë wat sedert die 10e eeu ŉ deel van die erediens in die Kerk uitgemaak het, geleidelik wêreldlike elemente verkry het en uit die kerkgebou na die kerkhof verskuif is.
Hieruit het mettertyd volwaardige toneelstukke in die volkstaal ontwikkel. Die toneelstukke was gebaseer op Bybelverhale (misteriespele) en die lewens van heiliges (mirakelspele). In die Laat Middeleeue het die sogenaamde moraliteitspele ontwikkel. Dit was toneelstukke met 'n sterk didaktiese inslag. Klugte en toneelstukke met 'n romantiese tema was ook baie gewild. Die toneelstukke is bedags in die opelug opgevoer, gewoonlik op die mark plein, en die toeskouers het staande rondom die verhoog bymekaargekom.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Middeleeue&oldid=1966773"
Die bladsy is laas op 27 Maart 2019 om 08:11 bygewerk.