BO: Van al die spinnekoppe van Suid-Afrika is daar min wat Jan en alleman so op hol jaag as die knopie. As mense baiemaal net wil besef hoe fassinerend hierdie dier­tjies kan wees, sal hulle miskien met ander oë na hulle kyk. Hier ’n inheemse kno­pie­spin­ne­kop (’n wyfie) en haar mannetjie. Let op hoeveel groter is mevrou as haar Jan Salie-bruidegom, wat taks met sy lewe moet boet omdat hy haar so bekoorlik gevind het. Nie verniet dat hulle oorsee weduwee-spin­nekoppe ge­noem word nie. Hul Suid-Afri­kaanse naam, kno­pie­spin­ne­kop­pe, het hulle egter gekry omdat die wyfie se agterlyf so sprekend na ’n outydse skoenknopie lyk—soos op die foto hier LANGSAAN gesien kan word. Die klein INLASFOTO’TJIE met die geel raampie toon hoe die regte knopies gelyk het wat vroeër dae die kante van skoene en stewels versier het.
Noem dit die swart of bruin knopiespinnekop, noem dit die swart weduwee of die jokkie-spinnekop of die swart wolf of die rooi rug. Watter naam jy daarvoor het—en waar op aarde jy dit ook al teëkom—hierdie klein venyn is nooit ’n diertjie wat jy sonder handskoene kan pak nie!
Hoe sterk die gif egter werklik is, is debatteerbaar, maar ons moet verstaan dat hierdie kalant nie om dowe neute giftig is nie. Knopiespinnekoppe het hierdie sterk gif nodig omdat hulle as predatore (roofdiertjies) ’n baie belangrike rol in die beheer van pes-spesies speel.
Elkeen wat dus ’n veldtog op tou wil sit om alle knopies voor die voet te verdelg, moet eers baie mooi dink wat hy of sy in die proses aan die brose ewewig in die natuur gaan doen.
REGS: Klein byt­mer­kies op die mens­like vel... op die oog af niks om oor huis toe te skryf nie, al brand dit soos ’n kool vuur. Maar die byter was ’n knopie­spin­ne­kop (soos die een LINKS) en die gif is erger as die byt. Trou­ens, die gif van party spe­sies van die kno­pie­spin­ne­kop­pe is so kragtig dat die ge­vol­ge veel erns­tiger sou ge­wees het as hier­die dier­tjies gro­ter was. Gelukkig vir ’n menslike slagoffer is die toegediende hoeveelheid gif egter na verhouding so gering dat ’n mens in die reël nie tot die dood toe bekommerd hoef te wees as jy deur een gebyt word nie. Die gif van die kno­pie­spin­ne­kop is nietemin ’n neuro­toksien, met ander woorde dit werk spesifiek in op die senuselle. En die uit­wer­king op die menslike gestel kan erg on­aan­ge­naam wees, om die minste te sê.
• Die gif word in jou lig­gaam ingepomp deur ’n taamlik on­op­sig­te­like gaatjie of twee in jou vel, soos hierbo getoon word. Die hol naaldagtige monddeel van ’n volwasse wyfie waarmee sy jou vel kan deurboor, is maar net ’n skamele sowat een millimeter lank—wel lank genoeg om só diep te priem dat dit skade kan aanrig. Maar dan is die bytplek ook slegs in 70% van gevalle só sigbaar soos op ons foto’tjie. Daar is wel ’n skerp brandpyn ná die byt—en dit is baie belangrik om te weet, want dit verskil van die byt van die ander medies belangrike spinnekoppe wat nie seer is nie. (Let egter ook op dat dit nie vir alle spinne­koppe geld nie, net vir die medies belangrike soorte.)
Genadiglik is daar ’n doeltreffende antiserum teen die gif van hierdie tipe spinnekoppe. Word jy deur ’n knopie gebyt, moet jy dus liefs dadelik na jou dokter gebring word, of na ’n ander medikus of die ongevalle-afdeling van jou naaste hospitaal. Vir veral kinders, siekes en ouer mense kan só ’n byt wel baie gevaarlik wees.
As dit moontlik is, moet jy tog daardie één karnallie doodmaak wat jou lewe kom versondig het. Bring dit dan met jou saam sodat dit uitgeken kan word, want straks is dit nie ’n knopie nie en kan jy voorkom dat jy dalk onnodig die antiserum ontvang.
NÁ byte deur die Suid-Afrikaanse spesies is die volgende simptome kenmerkend by hul menslike slagoffers:
Vir stedelinge en dorpenaars is dit ’n seën dat die swart knopiespinnekop hier by ons, soos ons gesê het, in die reël in die veld voorkom—in byvoorbeeld natuurlike fynbos en sulke plekke. Ewe gerusstellend is dat hy jou nie van bloeddorstigheid sal bespring nie en jou selde sal byt tensy jy hom vasdruk of bedreig.
En waar mense baiemaal na dié geniepsige dierasietjie as ’n “hy” verwys wanneer hulle daaroor praat, moet hulle mos eintlik “sy” sê. Die wyfie is mos die eintlike byter, want slegs haar bytdele is kragtig genoeg om die menslike vel te deurboor. Sy is ook heelwat groter as haar bleker (en bleeksielige) Jan Salie-mannetjie, wat nie maklik raakgesien word nie, behalwe miskien as hy hom naby ’n wyfie bevind.
REGS: Die Europese knopie (Latrodectus tredecimguttatus) word gekenmerk deur dertien kolle op die rugkant van die agterlyf. Andersins is dit soortgelyk aan ander Latrodectus-spesies. Dit kan ’n groot probleem wees in gebiede waar graan met die hand geoes word.
DIE knopieswyfie lê haar eiers in sakkies, wat sy aan die kant van haar web vasheg. Ná ’n week of twee, drie broei haar swetterjoel kleintjies uit—miskien meer as honderd uit ’n enkele sakkie.
Die piepklein kleintjies ry letterlik op die winde totdat hulle ’n plek vind waar hulle hulle kan vestig. Daar sal hulle verskeie kere vervel, hul eie web bou en op hul beurt paar en vermenigvuldig. Hulle kan tussen ’n jaar en een en ’n halwe jaar bly lewe en sal in dié tyd van allerhande insekte leef.
En hulle sal nie huiwer om hul gif te gebruik as ek en jy met hulle lol en hul voortbestaan bedreig nie. Mense op uitstappies wat byvoorbeeld al die bossiewêreld hurkend gebruik het om die nodige te doen, sal kan getuig hoe verskriklik onaangenaam hul kaalbas-kennismaking met ’n knopiespinnekop was.
Om twee bekende uitdrukkings in ’n nuwe verband aan te wend: Al skop jy hierdie soort goggas miskien nie agter elke bos uit nie, is dit raadsaam dat jy waaksaam sal bly in die veld en altyd sal kyk waar lê die knoop!
BELANGRIK: Inligting in die artikel hierbo moet nie gebruik word tydens enige mediese noodgeval of vir die diagnose of behandeling van enige mediese toestand nie. Slegs ’n dokter of ander verpleegkundige moet vir die diagnose en behandeling van alle mediese toestande geraadpleeg word.