So ’n gedienstige vrou, het die mense van Britstown vir ­Koekie Botha beskryf. ’n Gedweë, verrinneweerde tannie wat blikkevol koekies gebak het en wragtig nooit teëgepraat het nie.
In die geskokte Noord-Kaapse gemeenskap het die vrae opgespring soos gifbosse in ’n skaapveld: Hoe skiet ’n man homself twee keer in die kop?
Prooi het daardie nag jagter geword op Kareehoek, het ’n hooggeregshof en die appèlhof later bevind: Koekie hét haar man vermoor.
Jy hoor nie emosie nie. Nie oor Nico nie, nie eens oor die feit dat sy tronkstraf vrygespring het nie. Net ’n leë gelatenheid.
Hulle het kluisenaars geword. Sy’s verbied om kerk toe te gaan, hy het altyd die veld ingery as die dominee kom. Hoe angsbevange sy na ’n kleinkind se doop teruggery het plaas toe, want hy wag, en die houe wag.
“Een keer nadat hy my weer geslaan het, skryf hy in groot letters teen die muur hy sal nooit dit weer doen nie.
“Ag, maar hy hét. En dis altyd my skuld. Die ergste was die keer met ’n pyp. Ek was maande lank blou.”
Sy huil geluidloos, staan naderhand op om haar gesig in die badkamer te gaan was. Ek en die fotograaf Lizéll kyk vir mekaar. Joe, sê Lizéll grootoog, nou moet sy eers ’n rokie gaan vang, dit is verskriklik hartseer.
Philip, Nico en Koekie se seun, het ’n interdik teen sy pa gekry nadat sy vrou, Zané, in die hospitaal beland het.
“In st. 6 het Nico ’n bruin seun doodgeskiet ná ’n rusie oor duiwe of iets. Hy is onskuldig bevind, maar sy stiefma het my net voor haar dood vertel dit was nie ’n ongeluk nie.”
“Pieter en Nannie (Johan) was nog kleuters, met ’n doodse vrees vir hom. Hy het hulle agteraf mishandel sonder dat ek geweet het. Ek verwyt my vreeslik oor ek nie vir die kinders opgestaan het nie.”
Jare terug, toe daar nog baklei in haar was, het sy hom ’n paar keer probeer los. “Dan kom haal hy my, die sjarmekraan oop. Ek het geweet, sit jou voet weer weg, kom skiet hy jou. Hy het dit genoeg vir my gesê.”
Terwyl haar man se hektare by die duisendes vermeerder het, het hy sy seuns ’n hongerloon betaal, sy halfbroers met sy humeur regeer.
Toe Nico later die kinders terugvat, het hy haar vreemd aangekyk en gesê hy gaan hulle nooit weer sien nie.
Sy selfmoorddreigemente was vir haar al ou nuus. Die kinders het hom ’n keer in die leunstoel gekry, huilend met die geweer oorgehaal op sy skoot.
“By ’n kraal het Pieter uitgespring en toe jaag Nico op hom af. Pieter spring oor die kraaldraad en Nico ry dit plat, en toe is Pieter agter ’n boom, en toe klap Nico my deur die gesig.
Nico het die aand sesuur al gaan lê. “Die hele goddelike nag praat hy eenstryk. Hoe sleg die kinders is, hoe dit my skuld is dat Philip weg is. Ek sien dit word weer ’n nag van vrees, en ek druk sy voorskrifpilletjies fyn in sy koeldrank, soos altyd as hy so heeltemal buite homself raak.”
Iewers in die voormôre het sy uitgestrompel om vir hom hoofpynpille te gaan haal. Op pad terug, het sy die skoot gehoor.
“Toe ek by hom kom, was hy by sy volle positiewe. Ek het die rewolwer probeer afvat, maar toe rig hy dit op my. Ek’s die kamer uit. En toe is daar ’n tweede skoot.”
“Nee. Ek het self nie meer gelewe nie. Ek het net bestaan. Ek was so dood soos hy. En dis die waarheid.”
34 jaar lank is sy in haar huwelik verrinneweer. Sewe jaar lank was die moordklag ’n hand om haar keel.
Klein bietjies genade het haar kom red. Die vroue in die Bybelstudiegroep sonder oordeel in hul oë. Die kunsklasse waar sy salig voel met ’n kwas in haar hand. Dit help as sy vir ander mense klein gunste doen. Uitreik.
Soms druk die mure van die meenthuis haar. Sy mis die ver uitkyke op Kareehoek. Haar ou boerboel, die papegaaie. Maar as sy saans die hek agter haar toesluit, het sy vrede. En dis genoeg.