Die SA ambassadeur wat die VSA wil inval en ander ondiplomatiese diplomateJoseph Nkosi, die Suid-Afrikaanse ambassadeur in Venezuela. Foto: @MinMujer/Twitter.com Die Suid-Afrikaanse ambassadeur in Venezuela is pas deur die departement van internasionale verhoudinge en samewerking gedwing om amptelik verskoning aan te teken nadat sy wilde uitsprake op ’n byeenkoms ter ere van Nelson Mandela op 18 Julie 2018 in dié land rugbaar geword het. Ambassadeur Joseph Nkosi het naamlik steun teen die ekonomiese blokkade wat deur die VSA en die Europese Unie teen Venezuela opgelê is, uitgespreek. Hy het volgens mediaberigte selfs nog verder gegaan en bygevoeg: “As dit nodig is om ons soldate te bring om teen die Amerikaners te veg, sal ons dit doen, ons kan nie toelaat dat ons deur die Amerikaanse administrasie gedomineer word nie… Die dae van VSA-wêreldoorheersing, is getel.” Eers op 16 Augustus 2018 het Ndivhuwo Mabaya, woordvoerder van die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, Lindiwe Sisulu, aangekondig dat Nkosi amptelik verskoning vir sy dreigemente aangeteken het en sy aanbod van militêre steun aan Venezuela teruggetrek het. Mabaya het verduidelik dat dié kommentaar nie aanduidend van die Suid-Afrikaanse regeringsbeleid is nie en dat die direkteur-generaal van internasionale betrekkinge en samewerking, Kgabo Mahoai, aan Nkosi geskryf het om aan hom te verduidelik dat sy optrede ongewens was. ’n Mens sou verwag dat ’n ambassadeur wat so ’n totale gebrek aan oordeel toon om die VSA – in die topvyf lande beide wat militêre slaankrag en handelsbande met Suid-Afrika aanbetref – op hierdie wyse te dreig, dadelik herroep sou word, maar ongelukkig is die toegeeflikheid wat deur die departement teenoor Nkosi betoon word, tekenend van die laissez-faire-houding wat in die onlangse verlede dikwels gesien is wanneer Suid-Afrikaanse diplomate buite orde opgetree het. Die insident, wat aanvanklik komies mag voorkom, vertel die tragiese verhaal van internasionale betrekkinge en samewerking se toenemende anti-Westerse standpuntinname, maar ook van diplomate wat die land se naam deur die modder sleep en selde aanspreeklik gehou word. Daarteenoor is minister Sisulu vinnig om byvoorbeeld AfriForum van leuens te beskuldig wanneer ons feite oor misdaad en die regering se voorgenome planne van onteiening sonder vergoeding onder buitelandse meningvormers se aandag bring. Ondiplomatiese diplomatieke optrede soos die uitsprake van Nkosi, haal selde die nuus, maar die lys van meer persoonlike skandes en wetsoortredinge van diplomate is kommerwekkend lank. Daar is byvoorbeeld seksuele teisteraars soos Jerome Barnes, senior diplomaat in Londen wat lewenslank van alle SAL-vlugte verban is nadat hy vroulike personeel van die redery tydens ’n vlug geteister het. Nog meer berug is Norman Mashabane, eens ambassadeur in Indonesië, oorlede in 2007, wat aan meer as 20 klagtes van teistering skuldig bevind is. Sy weduwee, Maite Nkoana-Mashabane, was later self minister van dié departement en het verleentheid veroorsaak toe sy in ’n bisarre onderhoud onder meer vertel het dat sy ’n gat in haar kop het. Sy is tans die minister van landelike ontwikkeling en grondhervorming. ’n Voormalige Suid-Afrikaanse hoë kommissaris in Singapoer, Hazel Ngubeni, het die aanstelling gekry terwyl sy nagelaat het om te verklaar dat sy ’n kriminele rekord het – sy het naamlik twee veroordelings weens dwelmsmokkelary gehad en het selfs tronkstraf uitgedien. Insidente van dronkbestuur, strafbare manslag en roekelose bestuur verskyn ook op die lys. Theodorus Mostert het in 2015 ’n motorongeluk in Fidji veroorsaak wat ’n man se lewe gekos het. Mostert is in 2016 oorlede voor die saak afgehandel kon word, maar die departement se weiering om hom aan die Fidjiaanse owerhede uit te lewer en sy pogings om agter diplomatieke immuniteit te skuil, het die land se reputasie geen gunste bewys nie. Terselfdertyd het Booysen Dombo, eerste sekretaris in Noorweë, ook ’n ernstige ongeluk veroorsaak en met diplomatieke immuniteit probeer wegkom. P. Mukeni, S.M. Radebe en B.P. Motloung (voormalige politieke adviseur in Bulgarye) tel ook onder die groep vermeende roekelose bestuurders. Mthembisi Mjikeliso (oorlede in 2017) is in Botswana aan strafbare manslag skuldig bevind, terwyl Mohau Pheko, die voormalige Suid-Afrikaanse ambassadeur in Japan, valslik verklaar het dat sy oor ’n doktorsgraad beskik. Suid-Afrikaanse diplomate is ook al in verskeie lande van oortredings van arbeidswetgewing aangekla, byvoorbeeld Thobeka Dlamini (destyds charge d’affaires in Ierland), Priscilla Jana (destyds ambassadeur in Ierland) en Ndumisa Ntshinga (toenmalige waarnemende ambassadeur in die VSA). Laasgenoemde het na bewering selfs ’n personeellid fisiek aangerand. Volgens ’n lys wat in 2017 deur die DA tydens ’n parlementêre vraesessie ter tafel gelê is, is daar selfs nog meer oortreders, insluitend Stone Sizani, voormalige hoofsweep van die ANC en ambassadeur in Duitsland vir openbare geweldpleging en BTW-oortredings, M.M.N. Ngoma vir intimidasie in Chili, N. Mkoroana-Cita vir oortredings betreffende voertuiglisensiëring en Sisa Ngombane, voormalige ambassadeur in Israel, vir die bywoning van ’n onwettige byeenkoms. Toegegee, die departement het ’n groot werknemerskorps, maar die senior aard van die genoemdes se poste en die erns van die oortredings laat reusevraagtekens oor aanstellingsprosedures en die aanspreeklikheid van diplomate. Enige poging om in die gevalle van buitelandse wetsoortreding agter diplomatieke immuniteit te skuil, is tekenend van disrespek jeens die wetgewing van soewereine lande waar Suid-Afrika verteenwoordig word en ’n klad op die land se naam. Suid-Afrika se buitelandse beleid het tydens die presidentskap van Jacob Zuma duidelik na China en Rusland gedraai. Of dit hoegenaamd onder president Cyril Ramaphosa gaan verander, moet nog gesien word. As die ANC se besprekingsdokument van 2015 oor buitelandse betrekkinge, getiteld A better Africa in a better and just world, ’n aanduiding is, gaan dinge dieselfde bly. Daarin word die ekonomiese en politieke voorbeeld wat China en die Chinese Kommunistiese Party stel, geloof. Eweneens geld warm verhoudinge tussen Suid-Afrika en nog ’n vennoot van die Brics-lande, Rusland. Daarteenoor is vreemde samesweringsteorieë al vanuit ANC-geledere jeens die VSA gehoor. In September 2014 het Kebby Maphatsoe, die adjunkminister van verdediging byvoorbeeld verklaar dat die toenmalige openbare beskermer, Thuli Madonsela, ’n agent van die CIA is omdat sy die Nkandla-skandaal ondersoek het. Volgens Peter Fabricius van die Instituut vir Sekerheidstudies, het Maphatsoe se uitlatings die internasionale diplomatieke korps in die land ’n guns bewys: “Baie diplomate kom steeds hierheen onder die naïewe indruk dat hulle in die land van Mandela diens gaan doen, onder ’n redelik idilliese reënboognasie wat verlief op homself en op die hele wêreld is. Maphatsoe se kru uitspraak … moet as ’n wekroep dien wat hulle bewus maak van ’n soort ideologiese sentiment wat hier steeds onder die oppervlak bestaan, en soms sigbaar word.” In Maart 2015 het die Staatsveiligheidsagentskap op sy beurt aangekondig dat dit die moontlikheid ondersoek dat Thuli Madonsela, EFF-leier Julius Malema, die voormalige DA-parlementêre leier, Lindiwe Mazibuko, en vakbondleier Joseph Mathunjwa, Amerikaanse spioene is. Daarna het die ANC se Gwede Mantashe (deesdae minister van minerale hulpbronne) in Februarie 2016 beweer dat ’n Amerikaanse program Suid-Afrikaanse jeugleiers in die VSA oplei om die saad van anargie en regime-verandering in Suid-Afrika te kom plant. Die VSA se verteenwoordigers het in die meeste van bogenoemde gevalle verskonings geëis of hul misnoeë daaroor uitgespreek. Buiten dié vreemde bewerings, is daar ook kommer oor die veiligheid van die Amerikaanse ambassade in Suid-Afrika – ’n veiligheidswaarskuwing oor ’n moontlike terreuraanval daarop is in September 2015 uitgereik en in 2016 het die Suid-Afrikaanse Polisiediens vier mans in hegtenis geneem wat na bewering so ’n aanval beplan het. In April 2018 het die Amerikaanse ambassadeur by die VN, Nikki Haley, die resultate van ’n ondersoek na stempraktyke in die VN bekendgemaak. Daarvolgens is Suid-Afrika een van die lande wat op ’n gereelde basis teen die VSA stem. Haley het te kenne gegee dat die VSA ekonomiese hulp aan lande wat sodanig optree, sal heroorweeg. Dit sluit ook Noord-Korea, Sirië en die einste Venezuela in. Met dit in gedagte, is die ondeurdagte uitlatings van ambassadeur Nkosi nie bloot ’n grap nie, maar ’n teken dat die Suid-Afrikaanse departement van internasionale verhoudinge en samewerking ’n koers inslaan wat die land internasionaal toenemend kan isoleer. Waar buitelandse beleggings onder die wolke van korrupsie en dreigende onteiening sonder vergoeding steier, sal die departement van internasionale verhoudinge en samewerking sy huis dringend in orde moet kry en met kragdadige optrede teen ondiplomatiese diplomate aansien by die internasionale gemeenskap probeer herstel. Tans is die aanduidings egter dat dit nie sommer sal gebeur nie. Onder hierdie omstandighede is buitelandse besoeke en bewusmakingsaksies soos dié van AfriForum oor die onteieningskwessie noodsaaklik. Dit bied aan buitelandse media en meningvormers ’n geleentheid om ook die stem van die burgerlike samelewing te hoor en nie die onoordeelkundige en selfs skandalige optrede van enkelinge as kenmerkend van alle Suid-Afrikaners te sien nie. Hulle kan kennis neem van burgerregte organisasies soos AfriForum se aksies ter bevordering van gemeenskappe, en daardeur van die land as geheel se toekoms. Ons het ’n groot verantwoordelikheid in dié verband.