ADVIES VIR GELIEFDES EN FAMILIELEDE WAT SAAM MET IEMAND WOON OF WERK WAT GEDIAGNOSEER IS MET KOGNITIEWE VERSTEURINGS
Indien 'n persoon vermoed dat hy/syself of geliefde aan kognitiewe versteuring ly, is dit belangrik om te onthou dat die toestand behandelbaar is en so gou as moontlik die hul van professionele persoon inroep.
Hoofsimptome sluit in: Probleme met geheue, balans, taal, informasieprosessering, en die onvermoë om te fokus.
Demensie is ‘n verlies aan algemene kognitiewe vermoëns in ‘n voorheen helderdenkende persoon. Dit het dus ‘n neurologiese oorsaak. Demensie is ‘n sambreelterm waaronder meer as honderd verskillende soorte demensie sorteer. Alzheimer is die bekendste vorm van demensie.
In die geval van ouer mense word demensie slegs vermoed wanneer die verlies aan sekere dinkfunksies beduidend meer is as wat ‘n mens van die meeste ouer persone sou verwag. Demensie is nie ‘n spesifieke toestand nie, maar eerder ‘n sindroom wat die geheue, aandag, taal en probleemoplossingsvermoë aantas. Dit kom meestal voor ná die ouderdom van 65, maar kan in uitsonderlike gevalle ook vóór 65 voorkom.
Veral in later stadia van demensie kom persone wat hieraan ly gedisorïenteer voor. Hulle het ook nie ‘n goeie idee van tyd (bv. die dag van die week), ruimte (bv. waar hulle is) en persone (wie hulleself en ander is) nie.
Inkorting van geheue.Sukkel om nuwe inligting aan te leer of om inligting te herroep wat voorheen aangeleer is. Simptome moet vir ten minste 6 maande voorkom en nie algemeen wees vir die ouderdom van die persoon nie.
Alzheimer is die mees algemene vorm van demensie; 60-80% van demensiegevalle word gediagnoseer met alzheimersiekte.
Alzheimer is ‘n vorm van demensie wat probleme veroorsaak op die gebied van geheue, denke en gedrag. Simptome ontwikkel gewoonlik stadig en vererger met verloop van tyd, wat ernstig genoeg raak om in te meng met daaglikse take.
Inkorting van geheue. Die persoon sukkel om nuwe inligting aan te leer of om inligting te herroep wat voorheen aangeleer is. Simptome moet vir ten minste 6 maande voorkom en nie algemeen wees vir die ouderdom van die persoon nie.
Simptome moet nie beter verklaar word deur 'n koma of ander kognitiewe versteuring, bv. alzheimer, nie.
1. Is behandeling noodsaaklik wanneer dit kom by kognitiewe versteuring?
In menige gevalle kan ‘n kognitiewe versteuring nie noodwendig suksesvol gekeer of behandel word nie, veral as dit in ‘n later stadium gediagnoseer word. ‘n Kombinasie van sielkundige en psigiatriese behandeling is egter uiters belangrik omdat mense met kognitiewe versteurings toenemend sukkel om na hulleself om te sien en die wêreld rondom hulle te bestuur. In uiterste gevalle is die beste vorm van behandeling permanente sorg.
2. Hoekom is behandeling nodig vir kognitiewe versteurings?
Soos met enige toestand, kan behandeling ten minste die persoon se lewenskwaliteit verbeter. In menige gevalle kan toepaslike behandeling die simptome van kognitiewe versteurings verbeter of selfs beheer. Mense met ernstige grade van kognitiewe agteruitgang kan ook ‘n groot fisieke gevaar vir hulleself of ander inhou, deur byvoorbeeld te vergeet om ‘n stoof af te skakel of ‘n deur te sluit.
3. Wie kan my of ‘n geliefde diagnoseer?
Omdat kognitiewe versteurings ‘n neurologiese basis het kan ‘n aanvanklike diagnose net deur ‘n algemene praktisyn, kliniese sielkundige of psigiater gemaak word. Hulle is opgelei om te kan onderskei tussen verskillende sielkundige versteurings wat baie soortgelyke simptome mag hê. In die meeste gevalle sal ‘n neuroloog noodsaaklik wees om die diagnose te bevestig, asook om deel te wees van die behandeling.
Slegs ‘n kliniese sielkundige kan volgens die HPCSA ‘n kliniese diagnose maak. ‘n Neuroloog of psigiater in samewerking met ‘n sielkundige wat spesialiseer in neurologiese sielkunde, is egter die aangewese professionele persone in die geval van kognitiewe versteurings.
As ‘n geliefde of vriend(in) gediagnoseer word met kognitiewe versteuring, kan jou ondersteuning en motivering ‘n baie belangrike rol speel in die aanvaarding en hantering van hulle diagnose. Hier is riglyne hoe jy ‘n individu kan bystaan:
Wees geduldig. Mense wat onder die aanslag van ‘n kognitiewe versteuring verkeer, het nie altyd die vermoeë om te sê hoe hulle voel of wat hulle ervaar nie. Gee hulle ‘n kans om eers gewoond te raak aan die diagnose en om geleidelik ‘n daadwerklike plan te kan uitwerk om hulle lewe van nou af te bestuur. Onthou dat die versteuring waarskynlik geleidelik gaan vererger en dat die indvidu wat daarmee gediagnoseer is geen beheer daaroor het nie.
Wees ingelig oor kognitiewe versteurings. Hoe meer jy en jou geliefde, familielid of kollega van die siekte weet en verstaan, hoe meer kan julle saamwerk aan ‘n plan om die persoon te ondersteun en die siekte te bestuur.
Vra wat jou geliefde wat van jou verwag word. ‘n Mens kan maklik dink jy weet wat die beste vir ‘n ander persoon is, maar die maklikste is om te vra hoe hy of sy wil hê jy moet optree.
Luister na hom of haar, en moenie konstant raad gee of met logika probeer redeneer nie. Dit is belangrik dat die persoon self verantwoordelikheid neem vir die siektetoestand en die effek wat dit op sy of haar lewe gaan hê. Wanneer iemand keuses namens iemand anders maak, kan dit dalk veroorsaak dat persone afhanklik raak van jou en dan nie self die siekte wil beveg nie. Dit is nie jóú siektestoestand nie, maar jou geliefde s’n. Luister is wel ‘n wonderlike manier om jou geliefde te ondersteun.
Maak baie seker dat jy verstaan watter behandeling (asook tipe medikasie) toegepas word, sodat jy dit kan ondersteun. Moedig ‘n gesonde eet- en slaappatroon aan. ‘n Gevestigde roetine help nie net die persoon om hul siekte te bestuur nie, maar help ook om tekens/simptome vroegtydig raak te sien.
Kyk mooi na jouself! Onthou, ‘n persoon met gediagnoseerde kognitiewe versteuring kan jou ook negatief beïnvloed deur jou by hul versteuring te betrek. Om saam met ‘n persoon te leef wat gediagnoseer is met kognitiewe versteuring kan frustrerend, uitputtend en soms chaoties voel. Maak tyd vir jouself ook.