Sunday, 17 November 2013 21:18
Sy liggaam is egter dieselfde nag nog deur Britse troepe opgegrawe en op 'n onbekende plek herbegrawe. Hulle het geweier om sy stoflike oorskot aan sy kommando te oorhandig omdat hulle wou verhoed dat 'n held van hom gemaak word. Navrae aan die Britse militêre owerheid het niks opgelewer nie en Gideon se pa en ma het tot die dag van hulle dood na hulle seun se graf gesoek.
Gideon is op 4 April 1878 op die plaas Roodepoort tussen Middelburg en Belfast in die ZAR gebore. Hy was die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte, 'n nooi van der Merwe. Hulle is op 22 November 1875 in Middelburg getroud en het tien kinders gehad. Gideon se broers en susters was Sophie Charlotte (later Liebenberg), Schalk W, Elsje J (later Sommers), Chatharina E (later Botha), Jacobus J, Hendrik F, Aletta M (later Beukes), Hester Maria en Maria W.
Op 16 jarige-ouderdom het Gideon, wat op die gesin se plaas al met spieëls en seinapparaat geëksperimenteer het, na Pretoria getrek en 'n heliografis by die Staatsartillerie geword. 'n Heliograaf is 'n apparaat wat met die hulp van spieëls en sonlig 'n sein in 'n gekose rigting stuur.
Foto: Daleen Norden versameling
In 1898 het generaal Christiaan De Wet die 18-jarige Gideon, wat toe al 'n sersant-majoor was, gevra om 'n veldtelegrafie-eenheid in die Vrystaat op die been te bring om beter kommunikasie tussen die Transvaalse en Vrystaatse Boeregeneraals te verseker.
Ses weke voor die amptelike uitbreek van die Engelse Oorlog het Gideon ook 'n belangrike rol in die oprigting van 'n heliograafverbinding tussen Bloemfontein en Pretoria gespeel.
Die Boere het vindingryke maniere uitgedink om met mekaar in verbinding te bly en in die Vrystaat het veldtelegrafiste selfs plaasheinings gebruik om boodskappe deur vibrator-trillers te stuur. Só kon die Boerege­neraals gedurig vasstel waar versterkings in die veld nodig was.
Gideon was betrokke by die Slag van Magersfontein, die beleg van Kimberley en die Slag van Paardeberg, waar hy met genl Piet Cronjé se oorgawe ontsnap het.
In Maart 1900 is hy na kaptein van die Oranje Vrystaat Verkennerskorps bevorder. In Junie het hy die groot opslagplek by Rooiwal, wat generaal De Wet later vernietig het, ontdek. In Augustus het hy treinspore in die Vredefort-distrik gesaboteer en in Oktober is hy na die suidelike Vrystaat gestuur waar hy, onder generaals Hertzog en Fourie, bygedra het tot die suksesvolle remobilisasie van die suidelike Vrystaat as 'n afspringplek vir 'n inval in die Kaapkolonie.
As tweede-in-bevel onder generaal Pieter Kritizinger het Gideon die nag van 15 Desember 1900 die Oranjerivier naby Aliwal-Noord oorgesteek. Dit was die begin van die guerrilla-oorlogvoering wat vir amper een en 'n halwe jaar in die Kaapkolonie sou voortwoed.
Gideon, in die wit broek, word terug geneem na die wa wat hom tronk toe vervoer ná die doodsvonnis uitgespreek is
Op Sondagoggend 20 Januarie 1901, terwyl die Nagmaaldiens in Uniondale aan die gang was, het Gideon en sy kommando die dorp binnegery. Uniondale was goed beleër en 'n stelsel van sewe militêre forte was rondom die dorp in aanbou.
Een van die toeskouers, 'n veraf familielid, was so beïndruk met die manewales dat hy 'n paar honderd pond aan die kommando geskenk het om voorraad te koop.
Op 31 Mei 1999 is dié monument in die Langkloof by die plek van Gideon se laaste veldslag, onthul
Foto: Trail Rider
In April 1901 is die 22-jarige Gideon tot kommandant van 'n 150-man eenheid, die Witkoppenkommando, bevorder. Dié kommando, wat hulle naam gekry het oor die wit band op hulle hoedens, het op sy hoogtepunt uit 250 troepe bestaan. Hulle was in Oos-Kaapse distrikte soos Graaff-Reinet, Cradock, Montagu en Murraysburg bedrywig.
Die kakies het by dié 'joernalis' gespog met hulle veldtaktieke tot Gideon weens 'werkdruk' moes voortgaan. Hy het sy deel van die rekening onder sy servet gebêre en toe die kakies die rekening moes betaal, lê daar 'n pond met 'n nota in groot swart letters: Een pond vir fooi as toegif vir die aand se waardevolle inligting – Kommandant GJ Scheepers, veldtelegrafis.
Foto: Anglo-Boere-oorlog Museum
In Augustus 1901 het dinge egter op 'n tragedie begin afstuur toe 'n geheime Britse agent naby Ladismith by Gideon se kommando aangesluit het. Dié agent was 'n broer van een van Gideon se goeie vriende, kommandant Judge Henry Hugo.
In sy boek 'The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899-1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony', skryf RJ Constantine dat die agent laat in September, naby die Kamanassierivier buite Oudtshoorn, vir Gideon gif in 'n glas wyn ingegee het.
In sy nagelate dagboek skryf hy oor sy verblyf: "Hier brachten zij mij in een tent alleen, als pasient en werd ek zeer goed behandeld, kreeg alles waarom ik vraag. Dr. Kaptein Evans en Dr. Carren deden alles om het voor my gemakkelik te maken en de verpleegsters, (met) Matrone Johnson waren de goedheid zelf . . ."
"My aandacht werd hier getrokken door de groote onrust over my; 'n doorn draad heining werd om myn tent gespannen, van vier en twintig draden, en wachten met bejonetten in de tent, met 'n ander officier en twee wachten achter en voor de tent en 'n wacht langs de bomen. 'n Officier was op dienst by de wachten."
Gideon word geblinddoek en op 'n stoel vasgemaak. 'n Mens kan sy wit broek agter die wagte sien
Gideon val agteroor toe hy op 18 Januarie 1902 voor 'n vuurpeleton langs sy graf doodgeskiet is
In Graaff-Reinet het 'n Britsse Krygsraad besluit dat Gideon nie as offisier van die Boeremagte behandel sal word nie. As offisier sou hy bloot militêre bevele uitgevoer het. Die krygsraad aanvaar egter getuienis dat Gideon oorlogsmisdade gepleeg het. Die klagtes teen hom het sewe aanklagte van moord, sewe aanklagte van brandstigting en die mishandeling van gevangenes en swartes ingesluit. Hy is op almal skuldig bevind en tot die dood veroordeel.
Was 'n Britse militêre hof volgens die internasionale reg bevoeg om die doodvonnis oor 'n krygsgevangene wat nie 'n Britse onderdaan was nie, uit te spreek terwyl die oorlog nog aan die gang was? Selfs in die VSA het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat Gideon volgens die Geneefse Konvensie behandel moet word. Dié pogings was te laat om sy teregstelling te verhoed en Gideon is op 18 Januarie 1902 voor 'n vuurpeleton doodgeskiet.
Op pad na sy teregstelling het die Britse Coldstream Guards nie die gebruiklike 'Dodemars' uit Saul gespeel nie, maar die spotliedjie 'More work for the undertaker'.
Gideon is langs sy oop graf doodgeskiet, maar toe sy familie later sy beendere wou herbegrawe, was sy graf leeg en het hulle uitgevind dat die Britte sy oorskot op 'n onbekende plek herbegrawe het.
Dit het na 'n jarelange soektog gelei met kleurvolle insidente waar vals oorskot telkens aan Gideon se ouers gebied is en selfs 'n insident toe 'n geestesversteurde hom as Gideon voorgedoen het.
Gideon se pa, Jacobus, is in 1934 oorlede en sy ma, Sophia, het daarna op haar eie tot haar dooddag in 1956 na Gideon se oorskot gesoek. Haar soektog na haar seun se finale rusplek was die inspirasie vir DJ Opperman se gedig, 'Gebed om die gebeente'. Dié gedig is in 'n kantate omskep deur komponis Hendrik Hofmeyr.
Vele gedigte en huldeblyke is oor Gideon geskryf, soos ''n Swaard in die Sand: Die lewe en dood van Gideon Scheepers' deur Johannes Meintjies.
In 1978 is 'n gedenksteen 2 km buite Graaff-Reinet, op die R63 na Murraysburg in die Nasionale Kamdebo-park, naby die plek van Gideon se teregstelling opgerig.
Bykans 100 jaar ná sy dood is nog 'n monument op 31 Mei 1999 in Langkloof by die plek van Gideon se laaste groot veldslag, onthul.
Kmdt Gideon J Scheepers, 4/4/1878 – 18/1/1902. Gefusilleer 100 meter noordoos van hierdie gedenkteken. " . . . Hy leef in hierdie land nou, ewig en altyd . . ." DJ Opperman