'n Getuigskrif vir God: Gedagtes met die oog op prediking oor Psalm 27 – Lambert Jacobs | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
'n Getuigskrif vir God: Gedagtes met die oog op prediking oor Psalm 27 – Lambert Jacobs
Die teks van Psalm 27 is reeds uitvoerig behandel deur Burger (1991:98-106) in die Woord teen die lig-reeks. Sy riglyne is onontbeerlike leeswerk vir enige prediking oor hierdie gedeelte. Ek sal ook kortliks verwys na van die waardevolle insigte daarin.
Die probleem wat die meeste aandag gekry het in die bestudering van Psalm 27 is die kwessie van die eenheid van die psalm. By vers 7 verander die hele toonaard van die lied, wat eksegete die vraag laat vra het of ons nie van daar af met 'n heel nuwe psalm te doen het nie. Iemand soos Weiser (1962:245) beweer met soveel stelligheid: "The twenty-seventh psalm consists of two parts which differ from each other in mood and subject-matter. They cannot have been written in the same circumstances, and also they can hardly have been composed by the same author."
Die eenheidsvraag word uitvoerig in die kommentare en by Burger (1991:98-100) hanteer. Van Uchelen (1971:184) wys op verskeie kernwoorde wat in beide hoofdele van die psalm voorkom: "najaag" (4) en "dien" (8); "wegsteek" (5) en "verberg" (9); "my redder" (1) en "wat my red" (9).
Uiteindelik kan volstaan word deur te sê dat die "dubbelkantigheid" van die psalm juis die egtheid van die lewensbeskrywing onderstreep, aangesien die lewe presies só lyk, veelkantig, vol onverklaarbare teenstrydighede. Burger (1991:100) verwoord dit uitstekend: "Die dialektiek van hoop (1-6) en noodbeklag (7-12) wat deur sommige as 'n probleem beskou word, is juis die sleutel tot die verstaan van hierdie psalm se unieke boodskap."
Ek skaar my by die strofe-indeling van Van Uchelen (1971:180-185) en maak 'n paar kort opmerkings oor die teks van die psalm:
1-3: Die digter se sterk vertroue in Jahwe is opvallend. Weiser (1962:245-246) verwoord dit goed: "In pithy words the poet expresses fearless trust in God which enables him to face the future calmly and undauntedly in spite of many perils." Hierdie vertroue is gebaseer op die digter se ondervinding in die verlede. God was nog altyd sy redder en sy toevlug. Ongeag wat die omstandighede in sy lewe is en hoe dreigend die aanvalle van buite is, God is sy beskermer in elke situasie.
4-6: Die digter spreek sy enkele hartsbegeerte uit en dit is dat hy vir altyd in die teenwoordigheid van die Here sal kan woon. God waarborg sy veiligheid en dit stel hom in staat om sy kop op te tel en sy vyande in die oë te kyk. Hierdie veiligheid en geborgenheid assosieer die digter met die tempel, die plek waar God se teenwoordigheid beleef en ervaar word. Vergelyk Ungefroren (1968:66) se opmerking: "Wie das Wohnen Ausdruck der Geborgenheit und der Heimat ist, so will der Beter im Tempel wohnen, um so ständig Geborgenheit und Heimat bei Jahwe zu erfahren."
7-10: Die digter het waarskynlik nou die ruimte van die tempel betree en rig nou sy bede tot God self. Hy verbind homself tot diens aan Jahwe en bid om God se beskerming en regspraak. Dit blyk dat hy iewers vals beskuldig is en daarom versoek hy God om in te tree en die waarheid uit te wys. Hy beroep hom op God se beskerming en trou in die verlede en vertrou dat die Here hom sal beskerm, selfs al sou die ondenkbare gebeur dat sy eie ouers hom verwerp.
11-14: Die digter ken sy eie swakheid en geneigdheid om terug te val en daarom bid hy om God se bystand. Hy versoek ook weer die Here om Hom te bewaar en te beskerm teen sy vyande. Die geloofskrag van die digter word saamgevat in die laaste twee verse. Weiser (1962:254) vat dit soos volg saam: "The certitude of having communion with God … is now made manifest in the full clarity and firmness of his faith."
Coenie Burger (1991:104-106) maak baie van die paradoksale aard van Psalm 27 en die spieëlbeeld wat dit van die lewe gee. Burger (1991:103) wys daarop dat die Westerse Christendom nie deur die eeue genoeg gevoel ontwikkel het vir wat Martin E Marty (1983) 'n winter-spiritualiteit noem nie. Vergelyk ook die titel van Julie Claassens (2003) se boek, Wintertye, wat sy juis aan Marty ontleen. 'n Christen se lewe bestaan nie net uit jubel en juig nie, soos wat baie mense eintlik verwag. Nee, daar is ook baie momente van klag en smeek en pleit voor God, soos wat ons in baie van die psalms en ander wysheidsliteratuur kry.
Van so 'n paradoksale geloof is Psalm 27 'n klassieke voorbeeld. Hierdie persoon het 'n goeie dosis van die soet en suur van die lewe weg. Hy sou ewe goed kon handdoek ingooi, sy vertroue in God opgee. En tog beleef hy God steeds as sy hulp en krag, sy rots en toevlug. Dit is geloof ten spyte van omstandighede, geloof selfs al lyk dit asof dit geen vrug lewer nie, Burger (1991:103) se "paradoksale geloof".
'n Aanhaling uit C S Lewis se The problem of pain word deur Burger (1991:105) weergegee en kan met groot vrug in die preek gebruik word as voorbeeld van so 'n paradoksale geloof, 'n geloof ten spyte van:
Die meeste mense is sekerlik bekend met 'n getuigskrif. Hier van graad 11 af en veral in die matriekjaar begin die jongmense skarrel om getuigskrifte in die hande te kry. Daarvoor vra hulle dan meestal die dominee by wie hulle belydenis van geloof afgelê het, of die skoolhoof of die bestuurder van 'n firma by wie hulle tydelike werk gedoen het.
'n Mens het 'n getuigskrif nodig voordat jy vir 'n werk kan aansoek doen of vir beurse om jou studierigting mee aan te pak. Van die persoon wat oor jou getuig, word verwag om eerlik te sê wat hy of sy van jou weet. 'n Werkgewer soek dan in so 'n getuigskrif vir die eienskappe wat hulle benodig in die firma, soos getrouheid, dissipline, leierskap, die vermoë om goed met mense klaar te kom, ens.
In Psalm 27, een van die besondere vertrouenspsalms, kry ons ook met 'n soort getuigskrif te doen, dié slag net nie 'n getuigskrif oor 'n mens nie, maar oor God. In die eerste ses verse praat die digter oor God, sê Hy wat God vir hom is en doen.
Die getuienis wat die digter oor God gee, is dat God sy lig en sy redder is, sy toevlug, die rots op wie hy bou. Hy beskryf hoe God hom in elke moeilike situasie beskerm het, nie toegelaat het dat hy ondergaan in die storms van die lewe nie. En waarna ons moet oplet, is die krag waarmee hierdie persoon oor God praat. Dit is nie die taal van iemand wat nog nie swaargekry het in die lewe en daarom maar sommer so ligvoets oor die teenslae van die lewe spring nie.
Nee, die persoon wat hier aan die woord is, is duidelik iemand wat al die soet én die suur van die lewe ervaar het, iemand wie se geloof al dikwels kwaai getoets is en aan druk onderwerp is. Daarom hou hy rekening met die feite van die lewe, met dinge soos siekte en dood en teleurstelling en verlies en pyn, maar hierdie dinge kry hom nie onder nie.
Een van die Engelse vertalings gee vers 6 van hierdie psalm weer met die woorde: "Now my head will be raised high." Dit is die digter se geheim. Omdat die Here sy lig is, sy beskermer, sy toevlug, kan hy sy kop optel en die wêreld in die oë kyk. In my ervaring met mense wat die dood in die gesig gestaar het, was dit baie keer juis my belewenis dat dié persoon meer vir jou en die geliefdes wat agterbly, beteken as jy vir haar. Te midde van al die spanning en die pyn, wyk die humor en die blydskap nie. In so 'n tyd weet die gelowige waar om haar krag vandaan te kry.
Psalm 27 is vol van die ambivalensie van die lewe, van die swaarkry wat ons nie kan verklaar nie. Ons sal nooit antwoorde kry op al ons vrae oor siekte en die dood nie. Ons sal altyd maar wonder: "Hoekom neem die Here my pa weg, of my maat of my kind?" Die dood sal ons nooit kan verstaan nie, maar ons wat Christene is, weet waar ons ons krag vandaan kry, by wie ons troos kan gaan soek as ons hartseer is.
Daarom skryf Coenie Burger tereg: "Meer nog as in Psalm 23 sien ons hier (in Psalm 27 – LDJ) wat volwasse geloof in sy kern is: vertroue op God te midde van aanvegting, teenspoed en gevaar." Die digter sê: "Die Here is my toevlug, vir wie sou ek vrees?"
Dieselfde gedagte kry ons ook in een van die wonderlikste hoofstukke in die Nuwe Testament. Romeine 8:31 sê: "God is vir ons, wie kan dan teen ons wees?" En dan die versekering in vers 38-39: "Geen dood of lewe of engele of bose magte of teenswoordige of toekomstige dinge of kragte of hoogte of diepte of enigiets anders in die skepping kan ons van die liefde van God skei nie, die liefde wat daar is in Christus Jesus ons Here."
In die tweede gedeelte van die psalm, van vers 7 af, praat die digter nou nie meer oor God en sy besondere eienskappe nie. Nee, nou praat hy met God self. Hy ervaar hoe die Here hom deur sy lewe dra en versterk. Dan sê hy in vers 8: "Ek onthou wat U gesê het: 'Julle moet My kom dien!' Ek is hier om U te dien, Here."
Omdat hy so bewus is van Jahwe se beskerming deur sy lewe, vertrou hy ook dat die Here se beskerming in die lewe hierna by hom sal wees. In vers 4 hoor ons hom sê: "Net een ding het ek van die Here gevra en dit sal ek najaag: dat ek my hele lewe lank in sy huis mag woon om sy goedheid te belewe en daaroor na te dink in sy tempel." En dan vervolg hy in vers 13: "As ek darem nie geglo het dat ek die goedheid van die Here sal sien in die land van die lewendes nie …!" Dit laat die kommentator Mitchell Dahood oor hierdie psalm skryf: "The psalmist is confident of Yahweh's protection in this life and is also convinced that he will gaze upon the loveliness of Yahweh in the next" (1965:166).
Dit is natuurlik nie so moeilik om jouself te verbind aan die diens van die Here as dit met jou en jou gesin voorspoedig gaan nie. Dan getuig ons ook heel maklik oor hoe goed die Here vir ons is. Dinge verander egter heel vinnig as die lewe eers sy skadukant na jou toe begin draai, en veral as dit bly sleg gaan. Dan is dit baie moeilik om die hand van die Here in my lewe raak te sien, en veral begrippe soos "die wil van die Here" en "die (raads)plan van die Here" is baie moeilik om te begryp.
Hoe is dit dan moontlik vir hierdie persoon om ná al die soet en die suur wat hom getref het, steeds te sê: "Ek is hier om U te dien, Here?" Hierdie digter het begin verstaan hoe paradoksaal die lewe is, en hoe paradoksaal geloof ook is. Hy kon terugkyk op sy lewe en raaksien dat daar 'n goeie mengsel van goeie en slegte ervarings was, en selfs van baie slegte ervarings, maar dat een ding soos 'n paal bo water uitstaan, en dit is dat God hom nêrens in die steek gelaat het nie. God was daar wanneer die lewe sy rugkant na hom toe gedraai het, wanneer die wiele van sy lewe begin afval het.
Aan só 'n God is hy bereid om hom te verbind. Dit kan so wees vir ons ook. Die lewe ís moeilik. Dit kan ons maar weet. Daar is baie onverklaarbare dinge wat na my kant toe kom, baie kere wat ek voel om te vra: "Hoekom ek, Here?", "Hoekom my kind?" In die Moedersdaguitgawe van 2001 van die vrouetydskrif Sarie deel die redakteur, Michélle van Breda, 'n ongelooflike persoonlike en tragiese gebeurtenis met haar lesers. Sy skryf:
En dis 'n ma soos my ma wat, toe my enigste broer, Francois, vier jaar gelede op die lughawepad by Kaapstad onskuldig in taxi-kruisvuur doodgeskiet is, op my woedevraag waarom dit dan my broer, háár seun moes wees, deur haar trane geantwoord het: "As dit nie my seun was nie, wie se seun dan …?"
Hierdie merkwaardige vrou – want merkwaardig is sy gewis – het iets begin snap van dít waaroor die digter van Psalm 27 skryf. Te midde van die onverklaarbare, onlogiese en onregverdige klappe wat die lewe na jou kant toe uitdeel, kan jy nog steeds die Here loof, want Hy is dáár vir jou, in die moeilike omstandighede.
Breda Ludik maak egter in sy bespreking van hierdie psalm 'n opmerking wat ons nie by verby moet gaan nie. Dit is die feit dat die digter se belewenis van die teenwoordigheid van die Here versterk word in die huis van die Here. Ons hoor hom in vers 5 sê: "Op die dag van gevaar sal die Here my wegsteek in sy huis, my veilig laat skuil in sy woonplek," en in vers 6: "ek sal in sy woonplek onder trompetgeklank my offers bring, ek sal 'n lied sing" (my kursivering). Ludik (2001:31) vervolg dan: "Persoonlike gebed vervang nooit die gebed van die gemeenskap van gelowiges nie", en "Tussen medegelowiges besef ons die beste dat ons toekoms in God se hande is – en nie in my eie, ander mense s'n of in hulle s'n wat my kwaadgesind is nie."
Daar, in die teenwoordigheid van ander mede-gelowiges, wat net so soekend is soos ek, wat met hulle eie lewenskrisisse worstel, ervaar ons saam die reddende trou en bewarende hand van die Here God deur sy Gees.
As ons daarby besef dat ons soveel meer weet as die digter van Psalm 27, dat ons weet dat hierdie God ons so lief gehad het dat Hy sy enigste Seun opgeoffer het sodat ons die lewe in oorvloed kan hê, dan weet ons dat ons met nog meer oortuiging kan uitroep: "As ek darem nie geglo het dat ek die goedheid van die Here sal sien in die land van die lewendes nie …!"
Dan onthou ons van 'n Vader wat eenmaal gesê het: "Waarom nie my Seun nie?"
Anderson, A A 1972. The book of Psalms 1: Psalms 1-72. London & Grand Rapids, MI: Marshall, Morgan & Scott/Eerdmans. (NCBC.)
Burger, C W 1988. Die prediking van die Psalms, in Burger, C W, Müller, B A & Smit, D J (reds.), Woord teen die lig II/4: Riglyne vir prediking oor die Psalms, 9-17. Kaapstad: NGKU.
Burger, C W 1991. Psalm 27, in Burger, C W, Müller, B A & Smit, D J (reds.), Woord teen die lig III/2: Riglyne vir prediking oor die wandel met God, 98-106. Kaapstad: Lux Verbi.
Claassens, J 2003. Wintertye: Perspektiewe uit die Skrif vir hartseertye. Wellington: Lux Verbi.BM.
Dahood, M 1965. Psalms I (1-50). Garden City, NY: Doubleday. (AB 16.)
Franke, G 1968. Psalm 27:7-14 – Exaudi, in Schmidt, L (Hrsg.), Schriftauslegung für Predigt, Bibelarbeit, Unterricht: Die Psalmen 2, 21-25. Stuttgart: Ehrenfried Klotz.
Kraus, H-J 1989. Theologie der Psalmen. 2. Aufl. Neukirchen: Neukirchener Verlag. (BKAT 15/3.)
Marty, M E 1983. A cry of absence: Reflections for the winter of the heart. San Fransisco. CA: Harper & Row.
Rogerson, J W & McKay, J W 1977. Psalms 1-50. Cambridge: University Press. (CBC.)
Simpson, N, Van Rensburg, E & Ludik, B 2001. Die wonder van gebed: Psalms – oopgetrapte paadjies na God toe. Wellington: Lux Verbi.BM.
Ungefroren, H 1968. Psalm 27:1-6 – 4. Sonntag nach Trinitatis, in Schmidt, L (Hrsg.), Schriftauslegung für Predigt, Bibelarbeit, Unterricht: Die Psalmen 2, 64-67. Stuttgart: Ehrenfried Klotz.