Elsa Joubert – 'n huldiging
Elsa Joubert, wat op 14 Junie 2020 in die ouderdom van 97 aan covid 19-verwante oorsake oorlede is, was een van die Afrikaanse letterkunde se heel grotes. Internasionaal is sy veral bekend om haar roman Die swerfjare van Poppie Nongena (1978), wat toe dit in 1974 as vervolgverhaal in die Sondagkoerant Rapport verskyn het, vir talle wit Afrikaanssprekendes die eerste blootstelling was aan die lewe aan die ander kant van die apartheidsbestel se rigiede kleurskeidslyn. Hierdie roman oor die 'n eenvoudige swart vrou se hartverskeurende stryd om 'n plek te kry wat sy haar eie kon noem, is in 2002 ingesluit in Ali Mazrui se invloedryke lys van die 100 Beste Afrikaboeke van die 20ste Eeu, en vanjaar het Christaain Olwagen se filmweergawe daavan ook groot opslae gemaak. Dit kom nadat dit omtrent al wat Suid-Afrikaanse letterkundeprys is gewen het, in tientalle tale vertaal is en in die 1980's as verhoogstuk in feitlik elke wêreldstad staande ovasies gekry het.
Afrika het Joubert gefassineer en haar eerste werke was reisverhale waarin sy haar verkenning van die kontinent en sy mense weergegee het. Kort voor haar dood het haar laaste werk verskyn, Spertyd, waarin sy ons almal as't ware voorloop in die reis na die Groot Onbekende. Haar fiksiedebuut, die novelle Ons wag op die kaptein (1963), was in 1982 my voorgeskrewe boek in matriek. Dit het 'n geweldige indruk op my gemaak, en nou nog onthou ek daardie swoel Afrikasfeer, die spanning tussen die protagonis Ana-Paula en haar Portugeuse man, Carlos, en daardie slot waarin die kaptein met die helikopter neerdaal en almal verwilderd aan 'n traliehek vasklou en niemand weet "hierdie hand is swart en hierdie een is wit nie". Ek onthou ook hoe grondig ongelukkig ek was, nou nog is, oor die standaardkritiek van daardie tyd, klakkeloos herhaal in die besprekingsnotas wat ons by ons onderwyser gekry het, dat daardie slot se deus ex machina-aard die novelle se groot swakheid was.
Ek het haar persoonlik leer ken toe ek die redakteur was van twee van haar outobiografiese werke, 'n Wonderlike geweld (2005) en Reisiger (2009). Soms het ek 'n laatmiddag-whiskey by haar gaan drink in haar woonstel in die aftree-oord Berghof in Kaapstad waar sy tot met haar dood gewoon het. Sy het twee woonstelle weerskante van 'n gang gehad, die een met boekrakke wat tot die plafon gereik het en die ander met 'n groot venster waarin jy kon afkyk op 'n welige, ligdeurstraalde tuin. Ek onthou een verhaal wat sy my in die boekegedeelte van haar woning vertel het, seker toe ons aan 'n Wonderlike geweld gewerk het, want dit gaan oor haar grootwordjare in die Paarl. Dit is egter 'n storie wat, sover ek kan onthou, nie in die boek opgeneem is nie. Dit gaan oor hoe lief Paarliete vir hul dorp is, hoe ekstreem lojaal, en die hooffiguur hierin is 'n tante van Elsa wat baie siek was, so siek dat die familie laat kom is om afskeid te neem. Maar daar waar die familie om die sterwensbed bymekaar was, maak die tante 'n mirakelagtige terugkeer en dit blyk toe dat sy die tipiese nadoodse ervaring gehad het, daardie verblindende lig, die engelkore, die strate wat met juwele geplavei is, de lot. En iemand sê toe: "Ai, tant Maggie, dit moes darem maar báie mooi gewees het." En tant Maggie (as dit haar naam was) sê met 'n week stemmetjie: "Jaaaa ... maar dis darem nie die Paarl nie."
Francois Smith – dosent by Afrikaans en Nederlands, Duits en Frans, UV
Luister na die RSG-huldigingsdokumentêr: mp3
KAREL SCHOEMAN, skrywer en historikus, is Maandagaand, 1 Mei 2017 in die Noorderbloem-aftreeoord in Bloemfontein oorlede. Hy was 77. Schoeman het onder meer 19 romans, verskeie werke oor die geskiedenis, en etlike draaiboeke geskryf. Van sy bekendste romans sluit in 'n Ander Land; Op 'n Eiland, Hierdie Lewe, en Na die Geliefde Land. Schoeman is drie keer met die Hertzogprys vir Prosa bekroon. Lees meer (Karel Schoeman groet).