Toetse en skanderings wat jou lewe kan red - WelstandWelstand
Toetse en skanderings wat jou lewe kan red
Jou gesondheid is jou grootste bate, daarom moet jy net soveel tyd aan jou gesondheid bestee as aan jou sukses en welvaart. Maar waar begin jy en wat kan jy hier en nou doen? Soos die spreekwoord lui: voorkoming is beter as genesing. Voorkoming deur middel van toetse en skanderings is nie net beter nie, dit is ook meer kostedoeltreffend.
Vier chroniese siektes is verantwoordelik vir meer as 50% sterftes wêreldwyd. Hierdie siektes het drie hoofrisikofaktore: ŉ swak dieet, gebrek aan fisiese aktiwiteit en tabakgebruik. Dit beteken as jy hierdie risiko’s takel, voorkom jy dat die siektes begin ontwikkel en is daar geen nodigheid vir wonderwerke of duur medikasie nie. Die Oxford Health Alliance het die 3VIER50-inisiatief begin om hierdie belangrike kennis te deel en lewens te red.
Maklike stappe om jou gesondheidsrisiko’s te verminder
Daar is bewys dat vyf porsies vrugte en groente gesondheidsrisiko’s soos volg verminder:
kardiovaskulêre siektes met 28%;
tipe 2-diabetes met 24%; en
sommige maagkankers met 20%.
Net 30-60 minute se fisiese aktiwiteit vyf keer per week verminder gesondheidsrisiko’s soos volg:
kolon- en borskanker met 20% tot 40%;
beroerte met 25% tot 30%;
hartvatsiektes met tot 50%; en
diabetes met 30% tot 50%
10 lewensreddende toetse en skanderings
Vroeë opsporing is die sleutel tot die voorkoming van die meeste siektes, selfs potensieel dodelike siektes soos kanker, beroerte en hartsiektes.
Waarvoor toets ŉ mens?
1. Hoë bloeddruk kan sonder enige waarskuwing hartaanvalle of beroertes veroorsaak en dit kan lei tot nierversaking.
Bloeddruk – hoe hard die bloed teen die wande van jou are stoot terwyl dit deur jou liggaam beweeg – word gemeet in millimeter kwik (mm Hg). Normale bloeddruk vir ŉ volwassene is onder 120/80 mm Hg. Hoë bloeddruk (hipertensie) is 140/90 mm Hg of hoër.
2. Hoë cholesterol kan veroorsaak dat plaak jou are verstop. Jy kan skielik ŉ hartaanval of beroerte kry sonder dat jy enige simptome gehad het.
ŉ Cholesteroltoets sal jou totale bloedcholesterol, LDL (“slegte” cholesterol), HDL (“goeie” cholesterol) en trigliseriede (bloedvet) meet.
3. Tipe 2-diabetes is ŉ algemene toestand. Tog weet baie mense nie eens dat hulle dit het voordat dit tot hart- of niersiekte, beroerte, blindheid of ander ernstige probleme lei nie.
ŉ Vastende plasma-glukosetoets en ŉ A1C-toets word algemeen gebruik om vir diabetes te toets. Hierdie toetse verskaf inligting oor die glukosevlak in jou bloed, ook bloedsuiker genoem.
4. Liggaamsmassa-indeks (BMI) is ŉ hulpmiddel om jou te help om jou liggaamsgewig in verhouding tot jou lengte te verstaan. BMI is ŉ goeie voorspeller van siekte, omdat oortollige liggaamsvet die risiko van hartsiektes, kanker, diabetes en beroerte verhoog.
5. Velkanker het baie vorme en vroeë behandeling is doeltreffend vir almal. Laat jou vel deur jou dokter of ŉ dermatoloog ondersoek. Wees op die uitkyk vir enige veranderinge in die vorm, kleur en grootte van jou moesies en sproete.
6. Oogtoetse toets nie net jou visie nie; dit is ook belangrik om vroeë tekens van diabetes en gloukoom op te tel. Laat jou oë van die ouderdom van 40 af gereeld getoets word en elke 6 tot 12 maande na 65.
Roetine-oogtoetse sluit die volgende in:
tonometrie (meet die druk binne-in die oog);
oftalmoskopie (ondersoek die vorm en kleur van die optiese senuwee);
perimetrie (ondersoek die volledige gesigsveld);
gonioskopie (kontroleer die hoek waar die iris en die kornea bymekaarkom); en
pachymetrie (meet die dikte van die kornea).
7. Kolonkanker is die tweede algemeenste oorsaak van kankerdood naas longkanker en is in meer as 90% van gevalle geneesbaar indien dit betyds opgespoor word.
Tydens ŉ kolonoskopie word ŉ kolonoskoop in die rektum geplaas en deur die dikderm gestoot. Die prosedure duur 30 minute tot een uur. Laat van die ouderdom 50 af gereeld ŉ kolonoskopie doen. As een van jou ouers of ŉ broer of suster dikdermkanker gehad het, moet jy gereeld ŉ kolonoskopie laat doen van 10 jaar voor die ouderdom waarop die familielid gediagnoseer is.
8. Prostaatkanker is naas velkanker die algemeenste kanker wat onder mans gevind word. Die siekte kan met skanderings opgespoor word selfs voordat simptome ontwikkel; behandeling is dan ook die doeltreffendste.
Daar is twee maniere om vir prostaatkanker te toets:
ŉ digitale rektale ondersoek; of
ŉ prostaat-spesifieke antigeentoets (PSA) wat die vlak van PSA (ŉ proteïen wat deur die prostaatklier geproduseer word) in die bloed meet.
Begin PSA-toetse op die ouderdom van 50, maar as jou pa of broer prostaatkanker het of gehad het, moet jy vroeër (40 tot 45) begin.
9. Borskanker beïnvloed beide mans en vroue, maar is naas velkanker die algemeenste kanker wat onder vroue voorkom.
Vanaf 40 moet vroue elke jaar ŉ mammogram laat doen om vir borskanker te skandeer. As die mammogram enige afwykings optel, moet jy dalk ŉ bors-sonar of bors-MRI laat doen.
10. Servikale kanker is die maklikste vroulike kanker om te voorkom met gereelde Papsmere. Die Papsmeer en HP-toets (vir menslike papilloomvirusse) word gebruik om servikale veranderinge, wat tot servikale kanker kan lei, op te spoor. Die Papsmeer word aanbeveel vir alle vroue tussen 21 en 65.
Bron: Discovery Health
Wat veroorsaak maagsere?	Diegene wat ongelukkig genoeg is om aan maagsere te ly sal baie goed weet hoe ongemaklik en pynlik dit is.
Maar hoe weet jy of jy werklik een het, en hoe ontwikkel dit?
Jay Marks MD, bydraer tot MedicineNet.com, sê maagsere is sere in die voering van die maag. “ŉ Peptiese maagseer is ŉ breuk in die binneste voering van die esofagus, maag of duodenum. ŉ Peptiese maagseer van die maag word ŉ gastriese maagseer genoem. Peptiese maagsere kom voor wanneer die voering van hierdie organe weggevreet word deur die suur verteringsappe wat deur die maagselle afgeskei word.
“’n Peptiese maagseer verskil van ŉ erosie want dit gaan dieper in die voering van die esofagus, maag of duodenum in en veroorsaak meer van ŉ inflammatoriese reaksie van die betrokke weefsel.”
Wat veroorsaak maagsere?
Daar is duidelike mediese konsensus dat, in teenstelling met wat algemeen geglo word, maagsere nie deur stres of swak eetgewoontes veroorsaak word nie. “Maagsere word nie noodwendig deur een enkele faktor veroorsaak nie,” sê Steven Kim MD, bydraer tot Healthline.com.
Hy brei uit op hierdie stelling deur te sê dat maagsere een van baie oorsake kan hê en dat genetika, medisyne en infeksies almal ŉ rol te speel het. Die eerste is infeksie met die bakterie Helicobacter pylori (H. pylori). Volgens die National Digestive Disease Information Clearinghouse, word meer as die helfte van maagsere veroorsaak deur ŉ infeksie met H. pylori.
Tweedens kan langtermyngebruik van nie-steroïdale geneesmiddels soos asperien en ibuprofeen ook ŉ nadelige effek hê. Die derde faktor is buitensporige suur in die maag, wat verbind kan word met lewenstylfaktore soos om te rook en drankmisbruik, sowel as genetika. Zollinger-Ellison-sindroom mag ook ŉ oorsaak wees. Dit is ŉ rare siekte wat die liggaam oortollige maagsuur laat produseer.
Dr. Melinda Ratini, bydraer tot WebMD, voeg behandeling deur bestraling en ernstige siektes by die lys. Ouer mense (50+) loop ook ŉ groter risiko om maagsere te ontwikkel.
Dit wil nie sê dat sekere voedselsoorte, veral dié gelaai met vet en speserye, maagsere nie vererger nie.
Volgens die VK Nasionale Gesondheidsdiens (NHS), is maagpyn die eerste simptoom wanneer dit by maagsere kom. Die pyn wat deur ŉ maagseer veroorsaak word, skiet uit van die middel van jou maag op na die nek toe, af na jou naeltjie, of selfs deur jou rug. Dit kan vir ŉ paar minute tot ŉ paar uur duur. Dit is geneig om binne ŉ paar uur nadat jy geëet het en ook gedurende die nag voor te kom.
Ander simptome sluit in slegte spysvertering, sooibrand, gebrekkige eetlus en gewigsverlies. Kim voeg naarheid, braking, opgeblasenheid en pyn terwyl jy eet by die lys.
Marks, J. 2016. “Peptic ulcer disease”. http://www.medicinenet.com/peptic_ulcer/article.htm.
Ratini, M. 2014. “What causes ulcers?” http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-diseases-peptic-ulcer-disease#1
NHS. 2015. “Symptoms of stomach ulcer”. http://www.nhs.uk/Conditions/Peptic-ulcer/Pages/Symptoms.aspx.
Chandler, S. 2013. “What to eat & not to eat when you have an ulcer”. http://www.livestrong.com/article/347146-what-to-eat-not-to-eat-when-you-have-an-ulcer/.
Rook: Hoe om (met sukses) op te hou	Jy wil so graag ophou rook en jy het al voorheen probeer, maar dit is waarlik een van die moeilikste gewoontes om van ontslae te raak. Hierdie jaar mag die jaar wees om dit te doen aangesien die ekonomie ons met baie minder kontant in die sak gaan laat om op luukse goedjies soos sigarette te blaas.
Wat presies is die perfekte metode om die gewoonte hok te slaan? Dit is die vraag wat miljoene der miljoene mense wêreldwyd hulself al vir dekades vra.
Terwyl daar geen maklike of volkome pynlose opsies is nie (anders sou miljoene mense sommer vandag ophou), is daar etlike goeie en effektiewe maniere om op te hou rook. Jy sal ook allerlei fisiese, logistieke en geestelike uitdagings in gedagte moet hou. Van op-die-daad-ophou tot meer geleidelike metodes, kom ons kyk na die proses wat jou lewe in ŉ nuwe rigting sal stuur:
Stel ŉ datum vas
Kies ŉ gepaste datum binne die volgende twee weke en begin dan voorberei voordat jy jou motivering verloor. As jy hoofsaaklik by die werk rook, hou eerder oor die naweek op sodat jy tyd het om aan te pas.
Lig die mense in jou lewe in dat jy van voorneme is om op te hou en vra hulle om jou in die proses aan te moedig en te help. Kry ŉ “quit-buddy”, soos ŉ goeie vriend of betroubare kollega wat ook die gewoonte wil los. Julle wederkerige aanmoediging en dissipline sal die proses verder vergemaklik.
Antisipeer en verwyder
Jy kan daarop wed dat versoekings gedurende hierdie tydperk oor jou pad sal kom. Die meeste mense wat weer begin rook, doen dit binne die eerste drie maande nadat hulle opgehou het. Verwyder dus die uitdagings en lokvalle voor die tyd deur ontslae te raak van alle sigarette, sigaretaanstekers en asbakkies. Kry die reuk van rook uit jou huis en kar.
Baie belangrik, bly weg van rokers totdat jy uit die rooi sone is. Vermy alkohol aangesien dit ŉ gevaarlike sneller is en probeer om eerder oor te skakel na nie-alkoholiese drankies.
Die meeste rokers wil graag ŉ sigaret geniet na een of ander nagereg na ŉ maaltyd. Die Amerikaanse Kankervereniging stel voor dat jy hierdie belustigheid bedwing deur eerder ŉ soet vrug of ŉ klein snytjie koek te eet.
Oefen, eet gesond en drink baie water
Oefening sal jy aandag aflei van ŉ drang en om water te drink het inherente voordele maar sal rook ook sleg laat smaak (eintlik soos as). Die eet van gesonde kossoorte soos vrugte en (onopgesmukte) springmielies sal nie net jou mond besig hou nie, maar is ook gepaste plaasvervangers vir meer vetterige kosse wat rokers wil nuttig as ŉ “koesterkos” beloning.
Medisyne en ander metodes
Soms is dit nodig om jou dokter of apteker te raadpleeg. ŉ Verskeidenheid medisyne en nie-natuurlike metodes is beskikbaar vir rokers wat geleidelik van die gewoonte wil ontslae raak. Een van hulle is e-sigarette, elektroniese sigarette wat jou afhanklikheid van nikotien wil verlaag terwyl die verstandelike deel van rook aangespreek word. Dan is daar Nikotienvervangingsterapie (NVT), wat daarop gemik is om die fisiese onttrekkingsimptome te verlig.
Kweek nuwe gewoontes Dit is waarskynlik een van die mees essensiële gedeeltes betrokke by die afleer van die rookgewoonte. Baie mense rook omdat dit ŉ gewoonte word en hulle rook wanneer hulle verveeld is. Dit is dus uiters belangrik dat jy ŉ nuwe stokperdjie begin of ander vorms van kitsbevrediging vind – soos om videospeletjies te speel, te lees of te gaan swem – om die rookgewoonte te vervang.
American Cancer Society. 2014. “Getting help with mental part of the addiction”. http://www.cancer.org/healthy/stayawayfromtobacco/guidetoquittingsmoking/guide-to-quitting-smoking-help-mental.
American Cancer Society. 2014. “Getting help with physical part of the addiction”. http://www.cancer.org/healthy/stayawayfromtobacco/guidetoquittingsmoking/guide-to-quitting-smoking-help-phys-nrt
HelpGuide.org. n.d. “How to quit smoking”. http://www.helpguide.org/articles/addiction/how-to-quit-smoking.htm
Smokefree.gov. n.d. “How to manage cravings”. http://smokefree.gov/cravings
Top 6 reëls vir wintergewigsverlies	Glynis Horning
Korter, kouer dae kan dit onmoontlik laat voel om buitentoe te gaan en te oefen (O, die verskonings wat ons uitdink!) en die versoeking is groot om te swig voor soet, styselrige kos om ons op te warm en te vertroos. Maar ongelukkig gaan hierdie plesiertjies gepaard met gewigstoename. Maak hierdie winter dié een waar jy jou gesondheid bo jou gerieflike verskonings plaas.
Geregistreerde dieetkundige dr. Suna Kassier, ŉ senior lektor in die Departement Dieetkunde en Menslike Voedingkunde by die Universiteit van KwaZulu-Natal, deel haar reëls om daardie wintervetjies te pypkan.
Reël #1: Moenie die weer blameer omdat jy nie jou neus by die deur uitsteek nie!
Moenie die winter agter slot en grendel bly nie. Matige oefening buite, soos ŉ vinnige stappie, verbrand nie net kilojoules nie, maar demp jou aptyt. Deur dit in die fris winterkoue te waag, is jy nie naby versoeking soos die koskas of yskas is nie. Plus, jy kom weg van al die winterkieme, terwyl jy jou immuunstelsel opbou deur gereelde oefening.
Investeer in ŉ warm baadjie en werf ŉ stapmaat, of nog beter, maats. As jy in die versoeking is om binne te bly, kan hulle jou motiveer om aan die gang te kom.
Reël #2: Beheer die wintersnoephappiefeeste!
Wanneer jy binnenshuis jou knus toewikkel om ŉ fliek te kyk of ŉ boek te lees, waak daarteen dat hierdie ekstra winter-ontspanningstyd nie gepaard gaan met ŉ snoephappiefees nie. As jy lus voel om aan iets te knibbel, hou vrugte byderhand, of groentestokkies wat jy in ŉ lae-kilojoule slaaisous kan doop.
Moet nooit ŉ pak aartappelskyfies saamneem TV toe nie met die gedagte dat jy net ŉ paar gaan eet en die res vir later bêre nie. Springmielies is ŉ vullende lae-energie snoephappie-alternatief, maar dit moet die mikrogolfweergawe wees. Die pakkies wat in die winkels beskikbaar is, bevat vet en hope sout.
Reël #3: Weeg jouself sodra die winter aanklop
Dit kan opgevolg word deur weeklikse weegsessies om te verhoed dat die gewig jou bekruip. As jy verlede jaar meer geweeg het toe die temperatuur begin daal het, wees daarvan bewus wanneer jy los klere dra – dit is nie ŉ lisensie om jou aan kos oor te gee net omdat jou broek nie styf pas nie.
Reël #4: Moenie ontbyt oorslaan omdat jy op ŉ wintersoggend bietjie laat slaap nie
Moenie op werksdae ŉ paar minute langer in die bed lê omdat dit koud is nie. Dit kan daartoe lei dat jy ontbyt sal moet oorslaan omdat die tyd jou ingehaal het. Diegene wat gereeld ontbyt eet, is minder geneig om belustig te raak of met volgende maaltye dit te oordoen, want hulle bloedsuikervlakke bly egalig.
Reël #5: Reguleer jou trooskos-inname
Wanneer jy “trooskos” voorberei, let op wat in die kastrol of pan beland. Ekstra kaas en ryk souse kan die kilojoule-inhoud van ŉ maaltyd aansienlik verhoog. As jy in die versoeking kom om ŉ tweede porsie te neem, drink eers ŉ glas water voordat jy swig. Dit sal jou help om te bepaal of jy nog honger is, of bloot ŉ tweede porsie wil geniet omdat die kos so lekker smaak.
Reël #6: Dink voedsame voedsel-opsies
Trooskos soos soppe en bredies kan smaaklik, voedsaam en vullend wees sonder om die vetrolletjies te laat aanpak indien jy baie groente byvoeg. Gebruik peulgroente soos boontjies as ŉ plaasvervanger vir vleis, en beperk die gebruik van olie in die gaarmaakproses.
As jy lief is vir vleis, maak seker jy hou jou inname matig en sny enige sigbare vet (en hoendervel) af voordat jy dit gebruik.
Watter soort matras is die beste vir laerug-pyn?	Rugpyn is een van die hoofredes waarom mense in hul middeljare begin mobiliteit verloor. Pyn kan mense verhoed om aan fisiese aktiwiteite deel te neem, wat dit vir hulle nog moeiliker maak om ŉ gesonde gewig te handhaaf en hul krag, stamina en balans te behou soos hulle ouer word. Die behandeling en bestuur van rugpyn as gevolg van beserings of gesondheidsprobleme is dus deurslaggewend vir ŉ gesonde en aktiewe lewe.
Omdat die meeste mense ongeveer een-derde van hul lewens in die bed deurbring, is die keuse van die regte matras noodsaaklik vir die bestuur van laerug-pyn. Dit kan die verskil beteken tussen slaap in die nag en funksioneer die volgende dag.
In die verlede het dokters dikwels baie harde matrasse aanbeveel, maar ŉ opname onder 268 mense met laerug-pyn het gevind dat dié wat op ortopediese (baie harde) matrasse slaap die swakste slaapgehalte het. Daar was geen verskil in slaapgehalte tussen diegene wat mediumharde en harde matrasse gebruik het nie.
Aan die ander kant kan sagte matrasse ook problematies wees. Hoewel ŉ sagte matras wat jou liggaam se natuurlike kurwes aanneem, kan help om die gewrigte in lyn te bring, kan jy ook so diep insink dat jou gewrigte draai en begin pyn in die nag.
As jy wil uitvind of ŉ harder matras beter sal voel as die een wat jy tans gebruik, probeer om ŉ laaghoutbord onder die matras te sit om die beweging van die bedvere te demp, of probeer om jou matras op die vloer te sit.
Jy kan natuurlik ook na ŉ matraswinkel toe gaan en ŉ verskeidenheid modelle uittoets, maar onthou dat wat vir ŉ paar minute in ŉ winkel gerieflik voel nie noodwendig ŉ goeie nagrus beteken nie. ŉ Meer betroubare toets is om te kyk hoe jy voel nadat jy weg van die huis af op verskillende tipes matrasse geslaap het ─ byvoorbeeld in ŉ hotel of by ŉ vriend of familielid se huis.
Bron: Harvard Medical School Rekenaarskerms en jou oë: Simptome en raad	Lize-Mari Labuschagne
Deesdae behels almal se werk minder papiere en meer rekenaarwerk en alhoewel dit baie ideaal klink omdat dit meer georganiseerd is, plaas dit onnodige spanning op jou oë. Oogprobleme wat deur rekenaars veroorsaak word, word geklassifiseer onder Rekenaarvisiesindroom (RVS). Dit word nie as een groot probleem gesien nie, maar eerder as ŉ hele reeks oogprobleme en pyne.
Daar is geen bewyse dat rekenaars langtermynskade aan mense se oë aanrig nie, maar die gereelde gebruik daarvan kan pyn en ongemak veroorsaak. Hier is ŉ paar probleme wat kan voorkom:
Droë, rooi oë
Nek- of rugpyn
As jy nie iets daaraan doen nie, kan dit jou werkproduktiwiteit ook beïnvloed.
All About Eyes gee wenke om hierdie spanning en pyn te verlig:
Laat jou oë ordentlik toets
As jy nie die afgelope jaar ŉ roetine-oogtoets ondergaan het nie, skakel jou oogkundige om enige oogprobleme te voorkom of te behandel.
Gebruik behoorlike verligting
Volgens All About Vision word die meeste oogstremming veroorsaak deur skerp lig van buite of helder lig binne die kantoor. As jy ŉ rekenaar gebruik, moet jou omringende ligting ongeveer die helfte so helder wees as wat gewoonlik in die meeste kantore voorkom.
Glans op mure en afgewerkte oppervlaktes, sowel as weerkaatsing op jou rekenaarskerm, kan ook oogstremming veroorsaak. Oorweeg ŉ antiglansskerm op jou monitor en verf helder wit mure ŉ donkerder kleur met ŉ mat afwerking.
Knip jou oë meer
Knip is baie belangrik wanneer jy op ŉ rekenaar werk. Knip maak jou oë klam om droogheid en irritasie te voorkom.
Neem gereeld ŉ ruskans
Om jou risiko vir rekenaarvisiesindroom en nek-, rug- en skouerpyn te verminder, neem gereeld ŉ ruskans tydens jou rekenaarwerkdag.
Oorweeg ŉ rekenaarbril
Vir optimale gemak voor jou rekenaar kan jy baat vind by jou oogkundige om jou brilvoorskrif te verander om ŉ persoonlike rekenaarbril te skep.
Volwassenes is nie die enigstes wat hierdeur geraak word nie maar ook kinders wat op rekenaars en tablette by die skool werk.