Nuuskommentaar: 50% – 1% = ANC Wat dan?BRICS-leiers vergader voor die G20-beraad in Australië (November 2014). V.l.n.r. pres. Wladimir Poetin van Rusland, eerste minister Narendra Modi van Indië, pres. Dilmar Rouseff van Brasilië, pres. Xi Jinping van China en pres. Jacob Zuma van Suid-Afrika Foto : Elmond Jiyane, departement van kommunikasie ŉ Akademiese vraag is nou nie meer heeltemal so akademies nie. Wat gebeur as die ANC sy absolute meerderheid in die Nasionale Vergadering verloor? Na aanleiding van wat verlede week in die parlement gebeur het, vra al hoe meer analiste wat sal gebeur as die ANC deur die meerderheid kiesers die deur gewys word? Gaan dit op ’n staatsgreep in die een of ander gedaante uitloop? Drie faktore speel ’n rol, wat al drie uiteindelik tot een faktor uitkristalliseer: Jacob Zuma. Met die metaalwerkersvakbond, Numsa en vriende wat openlik rebelleer, lyk dit skielik of die ANC sy grootste afsplintering tot nog toe kan beleef. Zuma is duidelik nie oral in die ANC ewe gewild nie, en Zuma self het met sy Zoeloefikasie self weer “tribalism” aan die gang gesit. Dit is alles faktore wat die ANC nog kan aanspreek, maar die mate waarin die Zumaïete hul beergreep op die ANC gevestig het, laat dit werklik lyk of die ANC die belange van een man bo die ANC en selfs die land se beste belang stel. Daar is sekere kosmetiese bewegings om enersyds die president se blootstelling aan geleenthede waar hy weer verleentheid met sy blapse kan maak te verminder, en andersyds om sy statuur te verhoog deur hom die rol van ’n tipe super-diplomaat te laat speel. Laasgenoemde is ’n ou laai – bou iemand se beeld deur assosiasie – laat hom gereeld skouer skuur met die wêreldleiers en ’n beeld word gevorm van iemand wat in daardie geselskap tuishoort. Die seleksie is nie altyd goed nie, soos om hom aan pres. Wladimir Poetin bloot te stel. Die Cosatu-verwikkelinge met Numsa kan ook na Zuma teruggevoer word. In die aanloop tot die Mangaung-konferensie in Bloemfontein, waar Zuma gemik het om as president van die ANC herkies te word, het hy en sy ondersteuners hul magsbasis binne Cosatu probeer uitbrei. Weens die KwaZulu-Natalse aard van dié magsbasis het dit in effek ’n Zoeloefikasie behels. Met die NUM het dit redelik maklik gegaan omdat ’n baie groot deel van die mynwerkers uit die Oos-Kaap reeds na die toe onverbonde AMCU “gedros” het. Daardie uitvloei het veroorsaak dat die NUM, tradisioneel die grootste vakbond binne Cosatu, en trouens die ruggraat daarvan, tot die derde grootste teruggesak het. Om Numsa met sy sterk bande in die Oos-Kaapse motorvervaardigingsindustrie te Zoeloefiseer om ’n magsarm van Zuma te word, het geblyk ŉ perd van ’n ander kleur te wees. Inteendeel, die Zuma-volgelinge het hul goed gevat en onder druk geloop. Intussen is Zwelinzima Vavi, ’n Xhosa en sekretaris-generaal van Cosatu, na die brandstapel gesleep, maar telkens deur Numsa beredder. Baie water en prosesse moet nog in die see loop voor aanvaar kan word dat die breuk in Cosatu permanent is. Dit is trouens duidelik dat die ANC en die SAKP nou so spyt is soos ’n baber wat, volgens ouboet, ’n “sparkplug” ingesluk het. Dit is dus nog voortydig om te praat van ’n situasie waar die ANC in ’n nasionale verkiesing minder as 50% van die stemme gaan trek. Tog, selfs al word Cosatu beredder, is daar ’n paar verwikkelinge wat meer realisties is en die ANC in die hart kan steek. Oor sowat ’n jaar moet Suid-Afrikaners landswyd weer na die stembusse opruk, om hul munisipale rade te verkies. Van hierdie rade, soos die Nelson Mandela-raad by Port Elisabeth, Johannesburg en die Tshwane-raad by Pretoria lyk skielik kwesbaar. Tot dusver was daar nog nie veel tekens dat omstredenheid en skandale die ANC self stemme by munisipale verkiesings kos nie. Die ANC het byvoorbeeld sy posisie in Tlokwe (Potchefstroom) min of meer herstel. Trouens, van die kleiner partye soos die UCDP en ACDP is besig om liederlik uit te sak. Enkelsyfer-uitslae vir klein partye tydens tussenverkiesings is aan die orde van die dag. Prof. Michael Friedman het al opgemerk dat groot nasionale skandale vir die land, nie binne die ANC wat daarvoor verantwoordelik was, as skandale manifesteer nie. Maar sou Cosatu wel skeur en ’n nuwe politieke party die lig sien, is daar genoeg swaargewigte in die nuwe party om ’n duidelike boodskap uit te stuur – net omdat jy swart is, beteken dit nie jy moet vir die ANC stem nie. Daar is ook geen manier wat die ANC nog genoeg tyd het om voor die munisipale verkiesings dienslewering op ’n vlak te bring wat naastenby met die beloftes ooreenstem nie. En nou is daar die EFF, en heel moontlik ’n groot linkse party, wat daardie feit met geloofwaardigheid onder die kiesers se neuse sal vryf. Nie dat die ANC nie weer die rassekaart gaan probeer speel nie. Dit is reeds instinktief gespeel, soos die waarskuwing vanuit die ANC dat die parlementêre moleste daartoe kan lei dat die bloed vloei, en dat dit rasse-ondertone kan hê. Maar sou daar swaargewigte soos Irvin Jim en Vavi deel van ’n beduidende opposisie, met groot vakbondsteun agter hulle, die draers wees van die boodskap dat die ANC se voete van klei is, gaan die rassekaart nie so maklik werk nie. Boonop het Julius Malema en sy EFF reeds daardie ysplaat gekloof. Met die groot AMCU-staking kon die ANC ook nie die rassekaart speel nie, en het die ANC werklik lomp vertoon om geloofwaardig daarop te reageer. ŉ Taamlike eenvoudige oplossing vir die ANC is om Zuma te pos, en Cyril Ramaphosa as president te laat oorneem. Dit is egter baie duidelik dat Ramaphosa se politieke loopbaan op baie dun ys is omdat die Zumaïete gesteld daarop is dat Zuma nié vervolg word nie, en daarom moet sy opvolger die mees getroue Zuma-lojalis wees. Die speaker, Baleka Mbete, is vanuit hierdie geledere blykbaar die gunsteling. Dit beteken dat Ramaphosa voor die volgende algemene verkiesing duidelik na die kantlyn geskuif sal moet word. En dit verhoog die kanse dat die ANC met die volgende verkiesing soveel gewigtige teenstanders en vyande kan hê dat ’n volstrekte meerderheid nie ’n noodwendigheid is nie. Die ANC sal egter selfs onder die helderste scenario die grootste party wees, en die kitaar in ŉ koalisie kan slaan. Die National Freedom Party het immers reeds getoon dat hulle bereid is om die knieval te doen. Daar sal ander ook wees. Die werklike deurbraak sal eers kom wanneer die gesamentlike opposisie wat die ANC uit ŉ dominante posisie wil dwing, genoeg parlementêre steun kry. Eers wanneer die ANC, selfs binne ŉ koalisie, nie meer sy reeds ontplooide onbekwame kaders kan beskerm nie, sal die ANC se ongesonde greep op die land gebreek kan word. Die oog moet egter nou eers op die landswye munisipale verkiesings gerig wees. Kiesers moet weet dat daar ander opsies is as waar Suid-Afrika noodwendig deur die ANC regeer én gewurg word.