Nuuskommentaar: Gaan Afrikaans die pas kan volhou?Die Afrikaanse taalmonument in die Paarl. Foto: commons.wikimedia.org Afrikaans het pas sy 92ste herdenking as amptelike taal gevier. En al is Afrikaans reeds lank daarvoor gestandaardiseer, bly dit ’n jong taal. Maar is die prognose inderdaad dat ’n kindersterfte (in taalgeskiedenis-terme gesproke) op hande is? Een van die redes wat gereeld gehoor word oor hoekom Afrikaans in die stof gaan byt, is dat selfs Nederlands, ’n veel groter taal, geleidelik in Nederland en België voor Engels die aftog blaas. Veral uit die akademie word gehoor van klasse wat nou in Engels plaasvind, en wetenskapartikels wat in Engels verskyn. Engels dring ook die Nederlandse woordeskat binne, word aangevoer. Maar hoeveel van hierdie aansprake is inderdaad op feite gebaseer? Dié week het die Meertens Instituut, die Taalunie en die Universiteit Gent ’n navorsingsverslag die lig laat sien wat van baie van die doemprofeet-aannames kleingeld maak. “De Nederlandse taal behoudt een sterke positie in het dagelijks leven en wordt nauwelijks daadwerkelijk bedreigd door het Engels. Het Nederlands is in vrijwel alle sectoren van de samenleving dominant en bijna alle – oorspronkelijke en niet-oorspronkelijke ‘moedertaalsprekers’ – vinden het Nederlands een ‘mooie taal’ die vooral aan de volgende generatie moet worden doorgegeven,” berig Trouw. Nederlands word wel deur globalisering en immigrasie beïnvloed, lui die verslag. Enkele sektore voel wel die Engelse druk. Altesaam 48,3% van die Nederlandse respondente, en 53,6% van die Vlaamse respondente en 66,7% van die Brusselse respondente in die navorsingsektor wys daarop dat die jaarverslag van hul werkgewer naas in Nederlands, ook in Engels gepubliseer word. Engelse woorde, veral uit die rekenaarwêreld, wat Nederlands indring, word gou vernederlands. Die omvang daarvan is ook te gering om Nederlands te bedreig. Intussen het Engels vanuit ’n ander oord onder druk begin kom. Gaan Brexit veroorsaak dat Engels se invloed in Europa gaan afneem? Die vraag word nou gevra nadat aanvanklike vrese dat Engels as amptelike taal van die Europese Unie afgeskaf kan word, wat die Engelse betref, besweer is. Engels se probleem is dat die ander “Engelssprekende lande” in die Unie, Ierland en Malta, Iers en Maltees onderskeidelik as hul amptelike tale by die EU “opgegee” het. Met Brexit is daar dus geen land oor wat Engels as voorkeurtaal aangedui het nie. Trouens, hoewel Iers al sedert 2007 ’n amptelike taal van die EU was, gaan dit nou geleidelik opgegradeer word om ’n ten volle gebruiks- en werkstaal van die Unie te word. Maar hoe raak dit die posisie van Afrikaans? In die briewekolomme word gereeld verwyte geslinger dat Afrikaans se kreeftegang by voormalige Afrikaanse universiteite die gevolg is van druk/gekonkel/beïnvloeding deur “ons eie mense”. Inderdaad het stemme gereeld uit hierdie geledere opgegaan, en by geleentheid is selfs ’n petisie by die US geteken (weliswaar deur ’n kleinerige minderheid van die personeel) om te pleit vir verengelsing. Prominente Afrikaanse vanne duik byvoorbeeld ook op onder diegene op die voorpunt om Afrikaans by Kovsies grootliks mee weg te doen (onder die vaandel van die bevordering van meertaligheid). Dat Afrikaans oor ’n wye front deur die owerheid weggewerk word, is geen geheim nie. Die Suid-Afrikaanse Ruimteagentskap, wat onder die ministerie van Naledi Pandor val, is een van talle instansies wat die Taalwet “gebruik” het om die Grondwet te ondermyn, en met Afrikaans weg te doen. Engels, Zoeloe en Pedi word as die agentskap se amptelike taal bevorder. Of nog erger, as ’n premier die verhitte atmosfeer van die begrafnis van ’n seun gebruik om wesenlik Afrikanerskap met rassisme gelyk te stel. Hy het nou ’n klag by die Menseregtekommissie op die lyf geloop. Die aanslag teen Afrikaans kom nie net van owerheidsweë nie. Die aanbied van die pas-afgelope Bloem Show met bykans alles slegs in Engels – ook die feesleuse – is maar net ’n enkele voorbeeld. ’n Neiging om ouer uitdrukkings te “vernuwe” lei soms tot koddighede, indien nie lawwighede nie. ŉ Nuwe pad word nou “oopgemaak” in plaas van “geopen”. Word stootskrapers ingespan om ’n grondwal weg te werk sodat die nuwe pad nou oop vir gebruik kan wees? In plaas daarvan dat iemand ’n operasie ondergaan, “kry” hy nou ’n operasie, of ietwat meer deftig, hy “ontvang” nou ’n operasie. Interessant, volgens die verslag oor Nederlands verkies die Nederlanders ou woorde en begrippe, en is lief daarvoor. Die voorbeelde van die aanslag op Afrikaans is legio. Tog oorpresteer Afrikaans op vele terreine. Talle Afrikaanse organisasies werk op verskillende maniere om die posisie van Afrikaans te bestendig en te bevorder, met die Solidariteit Beweging se Plan B wat op ’n unieke wyse ’n leefruimte (in die wydste sin bedoel) skep. Die bevelvoerders kan met die beste strategieë na die front opruk, maar as daar nie soldate saamgeneem word nie, gaan hulle waarskynlik op hul baadjie kry. Ouma het graag vertel van hoe ’n ongeïdentifiseerde oumatjie kort ná die ABO geïrriteerd toegekyk het hoe die kleinkinders in Afrikaans ’n hond uit ’n bos speel. Kort-kort kom haar vermanende stem: “Kinders, julle moet Ingels praat. Dis ghrind om Ingels te praat.” Hiervoor was die kinders horende doof. Hoewel daar steeds eietydse miesiese Vên der Baails is, het die modeklank oor Engels onder Afrikaanssprekendes minder akuut geword en word eerder argumente van ’n “pragmatiese” aard aangevoer soos dat die kind in elk geval eendag na dié of daardie land gaan verhuis. Die pikantheid is egter die verskynsel dat dieselfde mense wat so gal braak oor enige aanspraak betreffende voordele wat met kolonialisme gepaardgegaan het (aan Engels) juis so ’n koloniale erfenis koester. Afrikaans se stryd is nie altyd teen ŉ rasionaal nie, en dit maak dit moeilik, en politiek baie sensitief.