Dis die jaar 1773 by die Kaap van Storms. En ’n skip is aan die vergaan. ’n Bejaarde weldoener wat dit nie kan aanskou dat die skip se matrose sommerso omkom nie, jaag vreesloos met sy perd in die see in om hulle te help.
In en uit worstel ruiter en dier Wolraad Woltemade se reddingsdaaddeur die beukende golwe. Van die drenkelinge word twee-twee deur die onbaatsugtige redder na die land gebring. Sewe keer slaag hy, maar nie die agtste slag nie en sy laaste reddingspoging eindig tragies.
Die reddingsdaad van Wolraad Woltemade op 1 Junie 1773 word vandag steeds gehuldig as een van die grootste heldeverhale in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Selfs in ons veranderde tye word sy onverskrokkenheid met diepe ontsag onthou.
Maar presies wie was hierdie Woltemade? En watter skip se bemanningslede het hy so te hulp gesnel? Die laaste vraag moet miskien eerste beantwoord word, voordat ons van naderby met hierdie held kennis maak en meer verneem omtrent die heroïese dag toe hy sy naam in die Suid-Afrikaanse annale verewig het.
Die golwe slaan verwoed teen die skip. Die einde is in sig. Paniekbevange matrose staar ’n waterdood in die gesig.
Baie van die 191 siele—of, volgens ’n ander bron, 207—sterf dan ook terwyl die skip begin opbreek. Tog is daar ’n aanmerklike aantal oorlewendes wat aan die romp van die skip bly vasklou. Omdat die skip nie te ver van die land is nie, probeer sekeres nietemin om land toe te swem, net om deur die onstuimige koue water gestuit en deur die stroom van die Soutrivier dieper die see ingesleur te word en te verdrink. Net die heel sterkste swemmers bereik die strand.
Om die orde te bewaar, stuur goeweneur Joachim van Plettenberg dus ’n dertigtal soldate soontoe. Onder hulle is daar ook ’n korporaal, ene Christian Ludwig Woltemade, wat ná dagbreek verras word toe sy bejaarde pa te perd daar aankom en vir hom kos bring. Dis ’n bottel wyn en ’n brood.
Is daar dan niks wat iemand kan doen nie? Is daar geen mens wat hulle kan help nie? Woltemade se meegevoel oorheers sy sin vir selfbehoud en hy kap sy hakke in ou Vonk se lieste. Oor die sandhelling pyl ou man en perd tot in die branding, dan beur hulle ylings voort in die rigting van die gestrande skip.
Of daar geen tou op die strand is nie en of Woltemade in sy ywer nie dink om dit te gebruik nie, is onbeantwoorde vrae. Die feit is dat hy die golwe sonder ’n verbinding met die land aandurf. Die perd is in elk geval ’n goeie swemmer wat sy baas slaafs gehoorsaam en moedig sy pad deur die onrustige waters baan.
Reddingspoging aan te durf.
Bronne verskil oor hoeveel van die 191—of 207—manne op De Jonge Thomas die skipbreuk oorleef het en stel dit wisselend op altesaam 67 of slegs 53. Oor die 14 van die totaal wat deur Woltemade gered is, is daar egter eenstemmigheid. Dit lyk of daar ’n verwarring bestaan of die 14 reeds by die totaal gevoeg was of nie.
Só het dit dan gebeur dat ’n Kaapse melkman en dieretuinopsigter met sy eie lewe betaal het om die lewens te red van ’n hele klompie mense wat hy nie eens geken het nie. Wanneer ons ons dapperstes vereer vir dade van selfopofferende moed, is dit gepas ons die naam van Wolraad Woltemade en sy gewillige perd sal onthou.