COVID 19: My werkgewer stuur my huis toe! Wat nou? - Corona Krisissentrum
Tuis / COVID-19 / COVID 19: My werkgewer stuur my huis toe! Wat nou?
COVID 19: My werkgewer stuur my huis toe! Wat nou?
Die uitbreek van Covid-19 is 'n wêreldwye ramp en die realiteit is dat dit 'n enorme impak op ons ekonomie gaan hê, en uiteindelik ook 'n kettingreaksie in die werksplek sal ontketen. Ons word oorval met navrae van werknemers wat net bloot huis toe gestuur word sonder betaling of bloot meegedeel word dat hulle nie meer 'n werk het nie. Let wel: In hierdie artikel probeer ek die regsaspekte uitlig sodat lede met groter sekerheid op hierdie moeilike vraag kan reageer.
Neem kennis dat alle arbeidswetgewing van Suid-Afrika bv. die Wet op Arbeidsverhoudinge (WAV) (No. 66 van 1995), die Wet op Basiese Diensvoorwaardes ("BCEA") (No. 75 van 1997), die Wet op Vergoeding vir Beroepsbeserings en -siektes (No. 130 van 1993), die Wet op Gelyke Indiensneming (No. 55 van 1998), die Wet op Beroepsgesondheid en -veiligheid ("OHSA") (No. 85 van 1993), die Wet op Werkloosheidsversekering (No. 63 van 2001) steeds van krag bly tesame met direktiewe wat deur die regering uitgereik word om Covid-19 te probeer bekamp.
Ingevolge artikel 23(1) van die Grondwet van Suid-Afrika (1996) het elkeen die reg op billike arbeidspraktyke. Dit sluit ook billike arbeidspraktyke tydens 'n nasionale noodtoestand in. Artikel 185 van die WAV bepaal dat elke werknemer het die reg op billike arbeidspraktyke en om nie onbillik ontslaan te word nie.
Volgens het artikel 8(1) van die OHSA het elke werkgewer 'n verpligting om sover as wat dit prakties moontlik is 'n werksomgewing te verskaf wat veilig en sonder gesondheidsrisiko vir werknemers is. Volgens die algemene Veiligheidsregulasies 6(2) sal 'n werkgewer nie van 'n werknemer vereis of die werknemer toelaat om te werk tensy die werkgewer die nodige veiligheidstoerusting verskaf het wat die werknemer moet gebruik nie.
Enige werkgewer is verplig om voorkomingsmaatreëls in plek te stel om die risiko vir infeksie met Covid-19 te beperk, wat die volgende mag insluit:
Om werknemers huis toe te stuur in gehoorsaamheid aan die uitgevaardigde noodregulasie om COVID19 te bekamp;
Indien die besigheid oop bly, moet werkgewers seker maak dat hulle behoorlik ingelig bly aangaande die virus en dat hulle voldoende voorbereiding tref om aan werknemers 'n veilige werksomgewing te bied. Dit sal verg dat 'n deeglike risiko-assessering gedoen moet word sodat prosesse, maatreëls, riglyne en beleid in plek gesit kan word om risiko van infeksie te beperk;
Verskaffing van veiligheidstoerusting soos maskers, handskoene, sanitasiemiddels, handwasgeriewe en seep;
Effektiewe kommunikasie, opleiding en verskaffing van belangrike inligting aan werknemers;
Vroegtydige identifisering van kwesbare werknemers met onderliggende mediese kondisies en/of werknemers met simptome van Covid-19 om alle werknemers te beskerm en by te staan met mediese ondersoeke en behandeling, voldoening aan kwarantynvoorskrifte en rehabilitasie;
Werkgewers moet ook werknemers bystaan met bystand om insidente te rapporteer en eise ingevolge COIDA in te dien en om te help met die nodige verlofaspekte wat van toepassing mag wees.
Twee van die belangrikste aanstellings in die werksplek is die sogenaamde artikel 16(1)- en 16(2)-aanstellings wat getaak is om te verseker dat die verpligtinge ingevolge die OHSA nagekom word. Hierdie rol word gewoonlik vervul deur die hoof- uitvoerende beampte van die besigheid wat op sy beurt, sonder om van sy verantwoordelikheid afstand te doen, die verpligting kan delegeer na 'n bestuurder in die werkplek. Die OHSA-verteenwoordigers is ook baie belangrike skakels tussen werknemers en bestuur oor veiligheid en risiko's in die werksplek.
Covid-19 is nie 'n troefkaart vir werkgewers om wetteloos of bandeloos teenoor werknemers op te tree nie en enige werkgewer wat werknemers voor die voet aflê sonder dat enige behoorlike proses gevolg is, sal definitief hulle rieme styfloop.
Covid-19 is as nasionale ramp wel 'n baie werklike operasionele vereiste wat wel tot wesenlike aanpassings in die werkplek kan lei. Die werkgewer moet egter steeds die werknemers ingevolge artikel 189(3) van die WAV skriftelik uitnooi om oor die impak van Covid-19 in die werkplek te konsulteer en te poog om 'n ooreenkoms te bereik.
Die konsultasieproses sal verkieslik nie in groot groepe kan plaasvind nie, maar die partye moet in sulke gevalle bereid wees om tegnologie in te span om die konsultasieproses te behartig bv. Skype, WhatsApp-video-oproep, konferensieoproepe of e-poskorrespondensie. Die normale vereistes van artikel 189 geld ten opsigte van substantiewe en prosedurele billikheid. Aspekte waaroor gekonsulteer moet word, is die besigheidsrasionaal, vergoeding, maniere om die negatiewe impak te beperk, tydperk van implementering, seleksiekriteria en moontlike alternatiewe.
Van die alternatiewe sluit in:
Beveiliging van die werkplek met die regte inligting, streng veiligheidsmaatreëls en stelsels en voorkomende veiligheidstoerusting;
Beperking van vergaderings in persoon en reisaktiwiteite;
Oorspronklike maniere om tegnologie aan te wend wat by die operasionele vereistes van die besigheid pas;
Om werknemers toe te laat om van die huis af te werk waar tegnologie en die aard van die besigheid dit wel toelaat. Dis egter belangrik dat hierdie alternatief konsekwent oor afdelings in die werksplek toegepas word;
Oorweging om ooreen te kom om opgehoopte betaalde jaarlikse verlof teen noodsaaklike afwesigheid te verreken;
Werknemers wat siek word en met Covid-19 gediagnoseer word, is geregtig op gewone betaalde siekteverlof volgens die BCEA of kontrak;
Tydelike aflegging as laaste uitweg.
Hierdie proses bly 'n geen-fout-proses en partye moet daarteen waak om mekaar te blameer. Beide werknemers en werkgewers moet weet hoe belangrik dit is om in hierdie uitdagende tye kompromieë aan te gaan om mekaar te help. Vakbonde moet nie sodanige prosesse uitrek nie en eerder soek na werkbare, konstruktiewe oplossings. Werkgewers moet ook besef dat elke werknemer meestal 'n huishouding met afhanklikes verteenwoordig.
Wat werkloosheidsversekering betref, het die Departement van Arbeid voordele beskikbaar gestel in die vorm van tydelike werkloosheidsvoordele vanuit die Werkloosheidsversekeringsfonds (WVF") waar werknemers hul inkomste verloor omdat hulle tydelik sonder betaling afgelê word, of waar hulle vir 14 dae of soms langer in kwarantyn moet gaan weens Covid-19. Indien die werkgewer tydelik sluit, moet die departement van arbeid dienooreenkomstig ingelig word sodat die departement se noodreaksiespan die werksplek kan besoek om die werkgewer behulpsaam te wees met die eis van voordele. Die volgende vorms moet deur die werkgewer voltooi word: UI 2.1, UI19 en UI2.7. Die bank moet die vorm UI 2.8 voltooi, en werknemers se identiteitsdokumente moet saam ingedien word. In geval van sluiting of tydelike aflegging moet die werkgewer 'n brief skryf wat die tydelike sluit van besigheid en/of tydelike aflegging weens Covid-19 bevestig. In geval van kwarantyn moet beide die werkgewer en werknemer 'n brief skryf wat by ooreenkoms die rede vir kwarantyn weens Covid-19 bevestig. 'n Werknemer kan 'n eis vir die siektevoordeel aanlyn indien by www.ufiling.co.za ("Illness benefit") en alle nodige vorms kan elektronies afgelaai word by www.labour.gov.za.
In gevalle waar 'n werknemer sou sterf weens Covid-19 sal die voordele aan begunstigdes van die oorledene betaal word, bv. die langslewende gade, lewensmaat en/of minderjarige kinders. Die eiseproses bly dieselfde tot verdere kennisgewing, buiten dat die doodsertifikaat ook ingehandig moet word.
Die werkgewers het ook via die departement van arbeid toegang tot die Nasionale Rampvoordeel waar die Covid-19 pandemie hulle forseer om hulle besighede tydelik te sluit of om werknemers tydelik af te lê. Werkgewers sal ongeveer R3 633 per werknemer kan eis vir 'n periode van die sluiting of tydelike aflegging of 3 maande, welke periode ook al die kortste is. Dieselfde vorms as hierbo moet voltooi word tesame met 'n brief van die werkgewer dat die sluiting of aflegging deur Covid-19 veroorsaak is.
Let wel: 'n Werkgewer en werknemer kan nie gelyktydig vir Werkloosheidsversekering en Nasionale Rampvoordele eis nie.
Waar werkgewers by die Werkloosheidsversekeringsfonds (WVF) geregistreer is, kan werknemers kan ook kwalifiseer vir voordele ingevolge die sogenaamde tydelike verligtingskema C19-TERS (TERS COVID19 – aangekondig op 26 Maart 2020), of vir korttyd.
In geval van korttyd is dieselfde vorms as hierbo van toepassing, tesame met 'n brief van die werkgewer dat korttyd weens Covid-19 ingestel is.
Wat normale TERS (11 Desember 2019) betref waar 'n geregistreerde werkgewer sluit of personeel vir 3 maande of minder weens Covid aflê, word die salarisse van werknemers betaal tot 'n maksimum van R17 712 op 'n glyskaal tussen 38%-60%, en ten minste teen die minimum loon. Let wel: Die normale TERS is ook steeds tot beskikking van geregistreerde, sukkelende werkgewers wat toegewyd is om permanente afleggings te vermy en die besigheid te probeer red. Die voordeel behels 'n aansoek by die KVBA of geregistreerde bedingingsraad vir sogenaamde SETA-goedgekeurde opleiding met spesifieke vereistes. Die werkgewers sal steeds 'n basiese loon aan die werknemers moet bly betaal en die res van die vergoeding sal deur die skema aangevul word. Navrae kan gerig word aan TERS@labour.gov.za en by 012 337 1997. Die vorms wat vereis word, behels 'n magtigingsbrief op 'n amptelike briefhoof van die sakeonderneming wat 'n spesifieke persoon magtig om namens die onderneming die aansoek te bring; 'n behoorlik ondertekende Memorandum van Ooreenkoms tussen die WVF, KVBA/Bedingingsraad en die Werkgewer; voorgeskrewe vorm met werkgewerinligting, bewyse van laaste drie maande se salarisse, bewys van bankbesonderhede en die nuutste bankstate.
Uit bogemelde is dit duidelik dat werkgewers veral spesifieke verantwoordelikhede teenoor werknemers het ten opsigte Covid-19 vir die volgende:
Behoorlike konsultasie om te poog om 'n ooreenkoms te bereik aangaande veranderde operasionele vereistes ingevolge artikel 189(3) van die WAV en die wenslike impak op werknemers se diensvoorwaardes insluitende verlof, alternatiewe, werksekuriteit en inkomste;
Verskaffing van 'n veilige werkplek met gepaardgaande risiko-analise en die instel van veiligheidsmaatreëls, verskaffing van veiligheidstoerusting, proaktiewe bekamping van Covid-19 risiko's in die werkplek en veiligheid van alle werknemers; en
Ondersteuning van werknemers met inligting, aansoekprosesse vir hulp ten opsigte van Werkloosheidsversekering, Nasionale Ramp- en Tydelike Verligtingsvoordele (Covid-19 en 11 Desember 2019).
Solidariteit poog deurlopend om lede ingelig te hou en om hulle by te staan in hierdie tyd. Ons heg hierby 'n konsepskrywe aan (Aanhangsel A) wat gerig kan word aan werkgewers om werknemers te help om op 'n proaktiewe manier met hulle werkgewers te konsulteer. Onthou, Solidariteit is "Hier vir Jou!" en enige navrae is welkom.