Mohuta wa Bobedi wa Bolwetši bja Swikiri​—Thušo ya go Phema go ba Kotsing
BOLWETŠI bja swikiri bo oketšega ka lebelo moo bo fetogilego bothata bja lefase ka bophara. Go na le mehuta e mebedi e megolo ya bolwetši bja swikiri. Mohuta wa pele gantši o thoma ge motho e sa le yo monyenyane, gomme ga bjale dingaka ga di tsebe gore o ka thibelwa bjang. Sehlogo se se bolela ka mohuta wa bobedi, woo o swerego mo e ka bago 90 lekgolong ya batho ka moka bao ba nago le bolwetši bja swikiri.
Le ge peleng go be go naganwa gore mohuta wo wa bobedi wa bolwetši bja swikiri o swara batho ba bagolo, go sa tšwa go lemogwa gore o swara le bana. Lega go le bjalo, ditsebi di re kotsi ya go swarwa ke mohuta wa bobedi wa bolwetši bja swikiri e ka phengwa. Go tseba ganyenyane ka bolwetši bjo bjoo bo sa lemogegego go ka go thuša. *
Bolwetši bja Swikiri ke Eng?
Bolwetši bja swikiri ke boemo bjoo bo dirago gore swikiri ya motho yeo e lego mading e phagame ka mo go feteletšego. Bolwetši bjo bo šitiša tshepedišo e tlwaelegilego ya mmele ya go fetišetša swikiri go tšwa mading go ya diseleng tšeo di e hlokago gore di be le matla. Se se feleletša ka go senyega ga ditho tše bohlokwa tša mmele le go šitišega ga tshepedišo ya madi, gomme ka dinako tše dingwe motho o feleletša ka go kgaolwa monwana goba leoto, go foufala le go ba le bolwetši bja dipshio. Batho ba bantši bao ba nago le bolwetši bja swikiri ba hwa ka baka la bolwetši bja pelo goba bja go hwa lehlakore.
Makhura a mantši mmeleng e ka ba sebaki se segolo sa mohuta wa bobedi wa bolwetši bja swikiri. Ditsebi di dumela gore makhura ao a kgobokanago ka mpeng le lethekeng a ka bea motho kotsing e kgolo ya go ba le bolwetši bja swikiri. Makhura ao a kgobokanago go pancreas le sebeteng, ke ona a šitišago tshepedišo ya mmele ya swikiri yeo e lego mading. O ka dira’ng gore o pheme go ba kotsing?
Megato e Meraro Yeo e ka go Thušago go Phema Bolwetši bja Swikiri
1. Dira diteko tša madi ge e ba go na le kgonagalo e kgolo ya gore o swarwe ke bolwetši bja swikiri. Mohuta wa bobedi wa bolwetši bja swikiri o bakwa ke seo se tsebjago kudu e le prediabetes—boemo bja ge swikiri yeo e lego mading e phagame go feta ka mo go tlwaelegilego—yeo gantši e go swarago pele ga mohuta wa bobedi wa bolwetši bja swikiri. Maemo a ka bobedi a kotsi, eupša a a fapana: Le ge bolwetši bja swikiri bo ka laolega, ga bo alafege. Ka lehlakoreng le lengwe, batho ba bangwe bao ba bego ba swerwe ke prediabetes ba kgonne go bušetša swikiri ya bona sekeng. Ga go bonolo go lemoga maswao a prediabetes. Ka baka leo, e ka go swara o sa lemoge. Go ya ka dipego, mo e ka bago batho ba dimilione tše 316 lefaseng ka bophara ba na le prediabetes; eupša bontši bja bona ga bo tsebe. Ka mohlala, kua United States feela, mo e ka bago 90 lekgolong ya bao ba tlaišwago ke prediabetes ga ba tsebe.
Lega go le bjalo prediabetes e kotsi. Ntle le gore e baka mohuta wa bobedi wa bolwetši bja swikiri, go sa tšwa go lemogwa gore e ka dira gore motho a swarwe ke bolwetši bja go fokola ga monagano (dementia). Ge e ba o nonne kudu, o se mafolofolo, goba ba leloko la geno ba swerwe ke bolwetši bja swikiri, o ka ba o šetše o na le prediabetes. O ka tseba seo ka go dira diteko tša madi.
2. Eja dijo tše di nago le phepo. O ka holwa ke go dira dilo tše di latelago ge go kgonega le gona go nyakega: Sola dijo tše dinyenyane. Go e na le go nwa jusi ya swikiri e ntši le dino tša go ba le carbon, e nwa meetse, teye goba kofi. Eja borotho bjo bo dirilwego ka folouru ya dithoro tša korong, reise le pasta—ka go lekanela—go e na le go ja dijo tšeo di ntšhitšwego di fepa mmele. Eja nama ya go se be le makhura a mantši, hlapi, makwapi le dinawa.
3. Dula o le mafolofolo. Go itšhidulla go ka theoša swikiri yeo e lego mading gomme gwa go thuša gore o be le mmele o lekanetšego. Setsebi se sengwe se eletša gore: Go e na le go diriša nako e itšego go bogela thelebišene e dirišetše go itšhidulla.
O ka se kgone go fetoša dikarolwana tša gago tša leabela, eupša o ka kgona go fetoša tsela ya gago ya bophelo. Go bohlokwa gore re dire seo re ka se kgonago go kaonefatša bophelo bja rena.
^ ser. 3 Phafoga! ga e bolelele mehuta e itšego ya dijo goba mokgwa o itšego wa go itšhidulla. Motho yo mongwe le yo mongwe o swanetše go hlahloba dikgetho tša gagwe gomme ge e ba go nyakega a botšiše ngaka pele a dira diphetho tše itšego ka tša maphelo.
‘Ke Ile ka Tšea Kgato!’—Poledišano
O tsebile bjang gore o kotsing ya go ba le bolwetši bja swikiri?
Ge ke be ke dira tlhahlobo ya tša kalafo gore ke hwetše mošomo o mofsa, ngaka e ile ya mpotša gore ke kgauswi le go swarwa ke bolwetši bja swikiri ge e ba ke sa tšee kgato ka pela. Go be go na le dilo tše nne tšeo di mpeago kotsing: Ke be ke etšwa morafong wo o lego kotsing ya go swarwa ke bolwetši bjo, leloko lešo le be le na le bjona, ke be ke nonne kudu gomme ke be ke sa itšhidulle. Ka ge ke be nka se kgone go fetoša maemo a mabedi a mathomo, ke ile ka phetha ka gore ke fetoše maemo a mabedi a mafelelo.
Ke ile ka ya go moeletši wa bolwetši bja swikiri gomme a ntlhalosetša kamoo bolwetši bja swikiri bo tswalanago le mokgwa o itšego wa dijo, go itšhidulla le boima bja mmele. Ke ile ka ikemišetša go fetoša bophelo bja ka. Ke ile ka thoma go ja merogo e itšego pele ke eja dijo tše tlwaelegilego. Seo se dirile gore ke se je dijo tše dingwe tšeo di se nago phepo. Le gona ke ile ka thoma go itšhidulla, e lego selo seo ke bego ke sa se dire ka nywaga e mentši.
O atlegile gakaaka’ng?
Ke ile ka fokotša 10 lekgolong ya boima bja mmele wa ka ka dikgwedi tše 18, gomme ke ikwa ke phetše gabotse. Ke ikemišeditše gore le ka mohla ke se boele mekgweng ya ka ya go se itlhokomele mmeleng. Ruri bolwetši bja swikiri ga se bja swanela go tšewa gabohwefo!