WOORDE WAT WEEG: Reisjoernaal: Chili 2015 (Deel IX)
Die ou Kersaand-ete in die hotel was skaflik. Calamari, soesji en toe kalkoen in 'n Thai-sous. Met 'n kelnerin wat letterlik geen Engels magtig is nie. Maar kos bestel per menu werk mos maar met gebaretaal!
Hierna is dit gesels in die sitkamer met die reisgenote. 'n Jong klomp lawaai erg, en toe hulle gevra word vir stilte, wys 'n Chileense vrou, woonagtig in Chicago, ons daarop dat ons nou gesien gaan word as pretbederwers. Ek sien wat sy bedoel, met al die ou gelade, vuil blikke wat na ons toe gegooi word. Chilene mag plesierig wees, al is dit ten koste van ander mense.
Laatnag waai die wind stormsterk en my serp is amper vort toe ek 'n sigaret buite rook. 'n Jong kelner vang dit behendig.
Ons besoek die nasionale park op Kersdag.
Ek land eers op die verkeerde bus (na 'n uur se wag); uiteindelik kom ons bus aan. Geduld o geduld wat so baie kan verdra.
Eers besoek ons die Mylodón-grotte en ek stap die steil pad flink uit. Ek neem foto's van die mooi struike en voëls.
'n Groot oerdier (en hier is 'n beeld van hom so reg uit Jurassic park) is hier in 1895 ontdek saam met ander uitgestorwe diere. Dit het ongeveer 10 200 - 13 560 jare gelede gelewe, en dit relativeer nogal alles wat ons nou beleef. Hierdie grot geleë in die Chileense Patagonië bly vir geoloë van besondere belang.
Nou beweeg die bus na die Torres del Paine wat asemsnakkend mooi is. Tussendeur stop ons vir foto's en bano-gebruik.
Die toilette is silwerskoon. Die middagete – my kersete – is sop, groenslaai, hoender (gebraai in 'n pizza-oond) en water.
Meer as flikkerende ligte
aan 'n denneboom
die viering van Kersfees
in Torres de Paine:
denkend aan voete deurboor
met staal nes die hoender
en aartappels nou in die oond.
My kersete eenvoudig,
herinner aan die dualiteit
tussen sienlike en onversadigbare.
Proe genade in hierdie maaltyd.
Neem, eet en drink totdat
wyn in water verander.
Op die brosjure word jy gewaarsku om nie te rook nie (omdat dit 'n brand kan veroorsaak) en as jy 'n Puma op die lyf loop, kyk hom stip in die oë en maak jouself groter...
Dit reën in die Torres del Paine, en maak alle fotosessies en staptogte moeilik. 'n Paar jong mans stap egter in die gietende reën en keer kletsnat terug met wasige foto's. Op 'n helder dag sou 'n mens egter die volledige ervaring anders karteer. Nou is die ervaring dus gedeeltelik ...
'n Amerikaanse vrou uit San Francisco voel hulle moes eerder eerlik gewees het dat die uitstappie in die reën beteken ons sou nie die beroemde bergtorings sien nie. My gevoel is: ten minste het ons die pragtige natuurskoon meegemaak; niemand kan die weer beheer nie.
Daar is altyd maar die voortvarende reisiger (eerder toeris) wat altyd ongelukkig is as alles nie perfek is nie. Reis is 'n waagstuk, en as die elemente nie saamspeel nie, kan 'n mens nie altyd kry wat jy begeer nie. Of wat die biljet verkoop nie.
Ek lees tussendeur Neruda in Afrikaans deur Uys Krige vertaal (Spaanse dans. Perskor, 1990). In die voorwoord word beweer hy het aan 'n gebroke hart gesterf na die sluipmoord op Allende. In die vele huise word beweer dit was kanker. 'n Paar jaar terug is sy oorskot opgediep en ondersoek vir vergiftiging.
Terwyl ek sy gedigte lees, val 'n beriggie uit hierdie bloemlesing. Die dood van Rika Cilliers, waaroor eweneens vraagtekens hang ... Daar word in die berig vermeld dat sy depressie-medikasie geneem het en in haar slaap oorlede is. Die digter van die bundel Spirakel, wat soveel gedigte oor luister geskrywe het en 'n bundel Mammoet oor olifante en oerdiere. Ook die spekulasie oor die rede vir haar vertrek, is opvallend. Ons sal nooit finaal weet nie.
My reissak sit vol biljette en notisies – wonderlike materiaal waaruit 'n mens later kan put vir gedigte.
En terwyl ek hier reis, is dit of ek méér begryp van Neruda se beskrywing van plante, bome, die see ... Hoe populierbome se takke gebreek is en jy nie daardeur kan sien nie ...
Neruda se hantering van die treurvers is ongelooflik behendig. By die dood van Silvestre Revueltas word die aarde sy huis sonder deure.
Dis vroegopstaan, uittjekkereer en die boot betyds haal na die gletser. Ek voel lodderoog en beneuk van te min slaap. Boonop sak die son laat in hierdie geweste.
Die reis na die gletsers, Navegacion a los Glaciares, vind plaas op 'n windstil dag. Ons eerste stop is 'n besoek aan 'n eilandjie met kormorante wat met die eerste oogopslag lyk na pikkewyne. Hier vertoef hulle vir drie maande totdat die jongelinge hulleself kan loods van Pared de Cormoranes, oftewel die Muur van Kormorante.
Ons seil voort op die Fiordo Ultima Esperanza.
Ek vra vir die Chileense vrou langs my wat vir 'n ding 'n coigues is. Glo 'n soort boom. Wens Johann de Lange was nou hier; hy sou vir my alles kon verduidelik van hoe die fjords tot die gletsers beweeg het en presies hoe dit ontstaan het. En waarom en hoekom.
Dit is 'n windstil dag, maar snerpend koud.
Die boot vaar verby ruimtes waar jy condors kan afneem. Ek dink aan Van Wyk Louw se "Dood in die berge" met die tartende slot. So is dit ook met die dood van bogenoemde digters gesteld: ons sal nooit finaal weet nie.
Die majestueuse Monte Balmaceda is 2035 meter hoog. Aardverwarming eis sy tol, want in 1981 was hierdie gletser waterpas met die see.
Ons moet stap tot by die gletser in Tom Chetwynd se A dictionary of symbols verwys hy na stap as 'n manier wat 'n mens emosioneel in beheer kom. Dus stap ek na grotte en gletsers, rugsak op die rug.
Die reis is goed, maar soos dit nou maar eenmaal met reis gesteld is, emosioneel veeleisend. Die verwerking van indrukke, die spanninge rondom op plekke wees (of nie wees nie); vlugkansellasies; wisselkoerse; vreemdslaap en aankom telkens na vier dae in 'n nuwe blyplek met 'n nuwe hotelbestuur en hoteluitleg. En natuurlik: wanneer 'n mens alleen reis, op jou eentjie, is jy uitgelewer aan ander mense wat dikwels saam-saam reis. Klein gesprekke, klein konneksies, met hoë energie en adresse wat uitgeruil word, met die wete dat dit 'n eenmalige ontmoeting sal bly. Selfs al word jy genooi na 'n huis in Santiago na nuwejaar.
Die Serrano gletser, in die Bernardo O'Higgins nasionale park, is aanskoulik. Dit lyk blou en iemand verduidelik dat dié ys digter is as gewone ys en alle kleure van die spektrum van sonlig absorbeer behálwe blou, en dit is waarom die ys blou is.
Daar is 'n boom wat geel vruggies dra.
"Wat is dit?", vra 'n vrou.
"Maroela!", skerts ek, gedagtig aan die feit dat jy selfs hier in hotelle Amurala-likeur kan kry.
"O amper glo ek jou. Ek was al in Suid-Afrika." Maar die vruggies het kolletjies op, anders as ons maroelas.
Hoe lyk dit dan of die gletser 'n papier-mâché-gedoente is soos by 'n skoolkonsert? Maar nee, twee manne van ons boot is besig om met yspikke die ys in stukke te breek vir die beloofde whiskie met ysblokkies.
En daardie whizza is spiekeries. Met millennium-ysblokkies. Van Puerto Toro nou voorwaarts na die Eberhard ranch.
Vanmiddag se lunch is 'n braai-ete. Die beste skaapvleis van my lewe. Glo Magellaanse skaapvleis hier op die Eberhard ranch.
'n Skaaptjoppie met bietjie vetjies en 'n skaapribbetjie murgsag. Ek gesels lekker met die Italjaners aan my tafel en 'n Spanjaard wat alleen reis soos ek. Die kos vergelyk goed met die Argentynse ranch waar ons eweneens van die beste vleis genuttig het.
Buite tel ek twee plat ronde klippe op so in die Andes se skadu. Een vir my; een vir my beste vriend.
Op die terugvaart dommel almal so 'n bietjie na die lekker ete en rooiwyn. Dan word hulle wakker, effe verleë, oor die slaap wat hulle so onkant betrap het.