Kotulo ya koro - O ka tshepa ho kotula eng?
Mohlahisi e mong le e mong wa koro o tla tshwenyeha haholo ka bokgoni ba kuno e kgonahalang ya sejothollo mehatong e fapaneng ya kgolo. Tekolo ya kuno e ka ba le molemo mabapi le qeto ya hore ho baballa ditjeo ho a tlameha kapa ha ho tlamehe ho sebedisa dibolayakokwanyana, dibolayalehola kapa manyolo mehatong e itseng ya ho tswela pele ha sejothollo.
Ho batla ho se na bohlale ba letho ho senya tjhelete le ho ikenya ditshenyehelong tse ngata ka ho reka disebediswa mabapi dijothollo tseo ho bonahalang hore kuno ya tsona ha e kgeme mmoho le ditheko tsa dimmaraka. Mehato e batsi ya tekolo e se e ntsheditswe pele ke ba shebaneng le inshorense, e leng ba lekolang kuno pele le ka mora tshenyo e ka bakwang ke sefako le serame. Ho bohlokwa ho kgona ho lekola bokgoni ba kuno ya sejothollo pele o saena dikonteraka tsa tshireletso ya inshorense mabapi le sejothollo.
Ho etsa tekanyetso ya kuno ho a kgonahala ka ho qala pele ka ho lekanya palo ya ditsejana hekthara ka nngwe, ebe ho latela palo ya (kernels) (dipeohare e leng dikarolo tse ka hare tsa peo) peo ka nngwe, ebe ho latela palohare ya bongata ba dipeo hloohong ka nngwe.
Palo ya dihlooho e ka lekanyetswa moo kutu e simollang ho atoloha teng ka ho baka dikutu kaofela tse nang le bonyane mahlaku a mararo boleleleng bo lekantsweng ba mela. Dikutu tse nang le mahlaku a ka tlasa a mararo nakong eo kutu ya sehlooho e qalang ho etsa makalana, hangata di a senyeha. Ke mokgwa o motle ka ho fetisisa ho arohanya dimela mohatong ona o simollang wa tswelopele e le hore o kgone ho bala ka nepo dituku tse nang le mahlaku a mararo kapa ho feta moo.
Ha dintlha tse holang di simolla ho hlahela ka hodima mobu, palo ya dikutu tse nang le dintlha tse holang mohatong o menahang habedi e ka balwa e le ho tswela pele ho ntlafatsa tekanyetso ya palo ya dihlooho tse tla fihlella kgolo e phethahetseng.
Tsejana e ya nako e tlang e ka hlwauwa haeba pokellano ya mahlaku e ka nna ya ebolwa ka bonngwe ka ntlha e bohale ya thipa. Palo ya dipeohare tsa tsejana ka nngwe di ka lekanyetswa ka ho bala palo ya metsunyana. Ke feela tseo tse nang le metsunyana tse ka kenang palong. Tlasa maemo a tlwaelehileng a kgolo dipara tse robedi/dipara tsa metsunyana hammoho le motsunyana wa qetellong, di a bopeha. Metsunyana kaofela e ka fapana pakeng tsa 20 le 22 tsejana ka nngwe. Motsunyana ka mong o na le bokgoni ba ho etsa dipalesa tse supileng ho ya ho tse robedi, empa hangata mona Afrika Borwa ke tse pedi feela, tlasa maemo a boima, ke palesa tse tharo, tse nne kapa tse hlano tse fihlellang boemo bo phethahetseng, tse imang ho bopa dikarolwana tse ka hare. Palohare e ntle ya dipeohare tse 50 hloohwana ka nngwe kutung ya sehlooho, le tse seng kae kutung tse nyane le tse nyenyane, ka tlwaelo e ka fihlellwa. Tsejana e sa tlwaelehang ya dipeohare tse fetang 100 le yona e ka nna ya eba teng.
Ka ho sebedisa papiso kapa kamano e boletsweng ka hodimo, ho a hlaka hore palo ya dipeohare tsejana ka nngwe e ka fapana pakeng tsa dipeohare tse 200 hloohwana ka nngwe mabapi le metsunyana e mehlano ya dipeohare ho isa ho dipeohare tse 20 kapa metsunyana e 20 ya tsejana ka nngwe mabapi le motsunyana o le mong wa tsejana. Ka tlwaelo tlasa maemo a komello Afrika Borwa, palohare ya dipewana tse 40 hloohwaneng ka nngwe e ka nkuwa e le ntle.
Dikarolwana tse ka hare (kernel) tsa koro di fapana ho ya ka boholo le mothamo. Le ha ho le jwalo, haeba ho tlala ha peo e le ho tlwaelehileng boholo ka koro bo hlahisa dipeohare tsa boima ba 25 - 30 mg. Katamelo ya sebele lebatoweng lefe kapa lefe leo re ka buang ka lona ke ho bala palo ya dipeo sampoleng e matahantsweng ya peo ho fumana hore palohare ya boima/bongata ke bofe peong ka nngwe.
Mona afrika Borwa, ho teteana ha komello ditsejaneng tse boemong ba ho kotulwa sekwere mithara ka nngwe ho tla fapana ka tlwaelo pakeng tsa 100 le 200 ya ditsejana sekwere mithara ka nngwe, ho itshetlehilwe feela ka dintlha tse ngatanyana tse kenyeletsang tokiso ya mobu, paballo ya mongobo mobung, pula e fumanweng nakong ya dijothollo, ho nona ha mobu, hammoho le ho teteana ha ho jalwa sekwere mithara ka nngwe, hara tse ding.
Dipeo tse 40 tsejaneng ka nngwe x 100 ditsejana sekwere mithara x 25 mg / 1 000 = 100 gram ya kuno sekwere mithara ka nngwe. 100 gram sekwere mithara x 10 000 sekwere mithara hekthara ka nngwe / 1 000 = 1 000 kilogramo hekthara ka nngwe. 1 000 kilogramo hekthara ka nngwe / 1 000 = 1 tone ya metriki hekthara ka nngwe. Tahlehelo e tlasa 8% kotulong e tla fana ka kuno e akantsweng ya 0,94 ditone hekthara ka nngwe.
Ho ka nna ha tsejwa he hore ho teteana ha ditsejana tse 200 hekthara ka nngwe, ho ya ka dintlha tse ka hodimo, kuno ya 1,88 ditone tsa metrike hekthara ka nngwe di ka fumanwa. Mohlala o bontshitsweng wa tone e le nngwe hekthara ka nngwe ho isa ho tse pedi hekthara ka nngwe ke pontsho e totobatswang ke kuno ya mobu o ommeng ho ya ka tlwaelo.
Ke ho fihla ditoneng tse nne tsa koro hekthara ka nngwe tse hlahisitsweng dilemong tse ikgethileng, tse sa tlwaelehang, lebatoweng la Bethlehem. Masimong ana, palo ya ditsejana tse lokelang ho kotulwa sekwere mithara ka nngwe mohlomong e ne e ka ba haufi le 300 sekwere mithara ka nngwe.