Mense wat Snyman se skryfwerk volg, in boeke, tydskrifte en soms in koerantbylaes, sal weet dat sy werk, oor watter onderwerp ookal, gaan oor die oopmaak van die hart. Of dit nou sy hart is, of dié van die mense rondom hom, maak nie saak nie. Iets gaan jy voel as jy Snyman lees.
Sy reaksie op Alberts se boek sê baie: Dis ‘n puik boek, dis ‘n boek wat mens wil hê en by jou hou, dis ‘n boek wat vir die kyker grepe uit ons land se lewe gee, wat oomblikke en plekke vasvang soos ons ons kan indink dit vir ewig moet lyk – maar uiteraard nie sal nie. Snyman besef dat Albert se hebbelikheid die verganklikheid en estetiese kern is van die doodgewone, van die alledaagse. Hy sê dit, maar nie met daardie woorde nie.
Die eenvoudige antwoord is eintlik vanselfsprekend. As jy by die uitgewer werk wat die boek gepubliseer het, resenseer jy nie daardie boek nie. Dit is maklik vir die redakteur van ‘n boekeblad om te bepaal of sy moontlike resensent deur só ‘n band uitgeskakel word. En die resensent behoort ‘n sterk etiese gevoel te hê wat hom/haar sigself laat verskoon. Mens kan nie altyd van die boekeredakteur verwag om sulke dinge uit te snuffel nie.
Met die ingewikkelde antwoord kom ‘n mens gou agter hoe ingewikkeld dit kán wees. Wie kwalifiseer vir indirekte belange? Goeie persoonlike vriende van die outeur? Persone wat ten tyde van die publikasie in ‘n “konflik” met die outeur gewikkel is? Resensente wie se mans of vrouens by ‘n uitgewer werk? Die eggenoot/neef/niggie van die outeur wie se boek bespreek moet word? Mense wat vryskutwerk vir die uitgewer doen? Die persone wat die boek oorspronklik vir die uitgewer gekeur het?
Ja, in al hierdie gevalle. Dit sou oneties van enige van hulle wees om ‘n resensie oor so ‘n boek te skryf. Ek meen die uitgewer sowel as die skrywer sou ten sterkste daarteen kan beswaar maak.
En dit het my weer laat kyk na wat die afgelope jaar op Afrikaanse boekeblaaie aan die gang is. Ek kan begryp dat iemand soos Kerneels Breytenbach ‘n artikel skryf oor Karin Brynard se Plaasmoord vir LitNet, maar hy behoort nie ‘n resensie daarvan vir ‘n koerant te skryf nie (wat hy darem nie gedoen het nie). Of oor enige ander boeke van NB-Uitgewers nie, omdat hy soos ek verneem lid is van hul raad. Daar’s niks fout met sy resensie van Evita Bezuidenhout se boek vir Rapport nie – dis ‘n uitgewer wat nie aan NB verbonde is nie.
Wanneer jy egter kyk na die artikel wat hy verlede Desember vir Rapport gedoen het oor kookboeke, betree mens ‘n grys gebied. Daar is kookboeke betrokke van Human & Rousseau uit die NB-kring en hoewel Breytenbach die boeke van ander uitgewers ewe veel goedgepraat het, kan die vraag tog gevra word of hy nie liewer die NB-boeke moes verswyg het nie.
Van Wyk het homself omtrent verskans. Hy laat dit deurskemer dat hy ‘n gelowige is wie se godsienstige en akademiese “grootword” vervleg was en dat hy “apartheid Bybels ingekry het”. Hy verwys na die leer van die erfsonde en die geloof in die drie-enige God.
Dan bly hy getrou by die argumentasie wat Sakkie Spangenberg in sy boek ontwikel, en gee die kern daarvan: “En meestal besef jy nie dat jy ’n meesterverhaal gevoer word nie – die verhaal van Adam en Eva se sondeval, van Jesus se koms soos in die Ou Testament voorspel, van sy dood aan die kruis sodat almal ewig kan leef en ewige hellestraf vir diegene wat sy offer verwerp.??Dis ’n verhaal wat Griekse en Latynse ‘vadere’ van die derde tot die vyfde eeu vir grootliks analfabete saamgestel het en wat sogenaamd die Bybelse waarhede verteenwoordig.”
– “Jesus was ’n Jood wat soos alle ander mense deur ’n man en ’n vrou verwek is, was tuis in die Judaïsme van die eerste eeu en het nie aan ’n Drie-eenheid geglo nie.”
– “Maar hierdie Joodse profeet en leermeester word in die vierde en vyfde eeu tot ’n god omvorm wat in die Griekse en Romeinse denkwêreld pas.”
En dan, ten slotte, het Van Wyk ook ‘n bietjie gekonkel. Hy sê nêrens vir die leser van die resensie dat Sakkie Spangenberg ‘n teoloog is en hoogleraar in die Ou Testament aan UNISA nie. Van Wyk het waarskynlik gemeen dat sulke inligting daardie ou Afrikaanse nuk om teologiese gesagsfigure blindelings te glo, sou aktiveer.