Oor oorlog | SARIE
FOTO: verskaf	31 Oktober 2014
Oor oorlog	deur Phyllis Green
Boeke oor oorlog is daar volop, van nie-fiksie tot fiksie. Van die vroegste tye af word daar al oor die groot veldslae geskryf. Selfs in die Bybel. Dis asof mense nabetragting wil hou in nie-fiksie: waarom het die veldslae plaasgevind, hoe is dit geveg en wat was die afloop daarvan. Dan is daar die derduisende verhale waarin oorlog figureer. Dis asof die mensdom nie uitgeskryf kan raak aan die onderwerp nie, en dis te verstane. As jy dink hoeveel lewens geraak word deur oorlog en die nalatenskap daarvan, dan wil mens sin probeer maak daarvan. Dit bly ’n emosionele onderwerp en een wat in baie gevalle ’n blywende letsel op die mensdom laat. Meeste van ons in Suid-Afrika het familielede wat deur die Anglo-Boereoorlog geraak is en selfs tot vandag is die konsentrasiekampe en wat daar gebeur het onder bespreking. Ek dink elke nasie hou nabetragting oor die oorlog waarby hulle betrokke was. In die afgelope paar jaar het daar ook baie skrywes oor oorlog deur Suid-Afrikaanse skrywers die lig gesien. Hierdie week fokus ek op boeke met oorlog as tema.
Dis die ware verhaal van Susan Nell wat gedurende die Anglo-Boereoorlog wreedaardig deur twee Britse offisiere en ’n joiner in ŉ konsentrasiekamp by Winburg verkrag is. Hier is sy dan ook vir dood agtergelaat. Met die hulp van Tiisetso, wat ’n bestaan maak uit die afvalhope van die konsentrasiekamp, oorleef sy egter. Sy beland in Kaapstad en met die hulp van o.a. Marie Koopmans-de Wet ontvang sy opleiding in psigiatrie in Nederland. Tydens die Eerste Wêreldoorlog bevind sy haar in ŉ Britse Militêrehospitaal en haar pad kruis met een die van die offisiere wat haar vir dood agtergelaat het. Die bordjies is nou verhang. Sielkundige wonde wat sy gedink genees het, word weer oopgekrap. Susan se verhaal is al in Engels deur Nico Moolman vertel. Die boek is egter nie ŉ vertaling van Moolman se The Boer Whore nie, maar ’n heel nuwe roman wat die verhaal nuut en spanningvol oordra. Die invloed van trauma op die menslike siel word meesterlik uitgebeeld in die sielkundige riller wat jou enduit sal boei. – Gert Venter
Die titel is die argelose naam wat die Britte gegee het aan vroue en kinders van die plaaslike rebelle wat geweier het om oor te gee. Die skrywer van hierdie hartroerende vertelling bied ’n persoonlike uitbeelding van die Tweede Vryheidsoorlog, waar familie, vriendskap en liefde teen die agtergrond van die oorlog vertel word. Aletta Venter, of Lettie word gevange geneem saam met duisende ander boerefamilies en saam met haar ma en sibbe in ’n konsentrasiekamp aangehou. Ten spyte van die beknoptheid in die tent en die uitdagings wat aan hulle gestel is om higiëne te handhaaf sonder enige geriewe, poog Lettie om die verlies aan privaatheid te oorkom. Die gesin het ook hul afgebrande plaashuis moes agterlaat en al die meegaande verliese probeer verwerk in die kamp waar kos feitlik onverkrygbaar is. Onblusbare hoop lei die jong meisie om te soek na volwasse geselskap, en moontlik verbode romanse op die koop toe. Boling toon hoe beide partye, Boer en Brit, helde en veragtelike mense ingesluit het. ’n Juweel van ’n boek. – Mariette Postma
Dis die donker verhaal van die stryd tussen twee jong broers, William en Samuel, wat in ’n werkersklasomgewing tydens die Eerste Wêreldoorlog grootword. William is ’n skrander student en is bestem vir groter dinge, maar sy toekomsplanne word in die wiele gery wanneer hy opgeroep word vir oorlogsdiens. Op die vooraand van William se vertrek oorlog toe, slaan Samuel hom uit die bloute met ’n klip oor die kop en laat hom dan vir dood agter as hy wegvlug. Al uitweg wat sy ouers kan sien, is om vir Samuel in William se plek oorlog toe te stuur, deels om hom te straf en deels om hom te beskerm. Toe William wakker word in die hospitaal en uitvind waar sy broer is, besluit hy, ten spyte van sy beserings, om sy broer te gaan vind sodat hy hom kan red en vergewe. Die res van die verhaal speel af op die chaotiese oorlogsvelde van Vlaandere. – Rheta Burger
Die hele verhaal speel af oor vyf dae in November 1920 en word grotendeels vertel deur drie vroue van verskillende ouderdomme wat op die een of ander manier ’n verbintenis met die oorlog het. Wat die gebeure afskop is die oorskot van die “Unknown Warrior” wat van Frankryk (waar hy opgegrawe is) vervoer word na die Westminster Abbey waar hy begrawe sal word op Wapenstilstandsdag. Eerstens is daar Ada, ’n ma wie se seun dood is in die oorlog. Dan is daar Evelyn, wat ’n kêrel verloor het, maar wat nou as ’n klerk werk met oorlogsveterane ten spyte van haar gegoede agtergrond. Laastens is daar die 19-jarige Hettie wat as ’n dans-instrukteur werk en so ’n geldjie per dans verdien. Hulle uiteenlopende verhale word kundig saamgesnoer vir ’n boeiende vertelling oor hoe oorlog in elkeen van hulle se lewe, direk of indirek, ’n rol speel. Jy kan nie anders as om meegesleur te raak deur die tedere wyse waarop met hierdie vroue se emosionele baggasie omgegaan word nie. Aan die einde van die verhaal is daar een oorkoepelende gedagte wat in my kop bly maal en maal, dat daar in oorlog geen wenners is nie, of jy fisies daar was en of jy net op ’n ander manier ’n verbintenis daarmee gehad het. En of jy bloot net daaroor gelees het nie. – Phyllis Green