Vroeë Kersfees vir motoriste voorspel ná skok oor petrolprysArgieffoto Die meeste Suid-Afrikaners is waarskynlik onkant betrap deur die balansheffing op die prys van petrol wat vandeesmaand in werking tree, maar ekonome verwag minstens goeie nuus oor die brandstofprys voor Kersfees. “Ek dink die prys gaan definitief daal; daar is by my geen twyfel nie,” het ekonoom Mike Schüssler oor sy verwagting vir aanstaande maand se prys gesê. Schüssler sê die olieprys daal stadigaan, terwyl die rand verstewig het – alles belowende faktore vir ŉ moontlike daling. Daar was dié maand egter geen verligting vir motoriste nie. Die Sentrale Energiefonds het gister bekend gemaak die groothandelprys van diesel styg om middernag met 48c/ℓ en 51c/ℓ vir diesel met ŉ swaelinhoud van onderskeidelik 0,05% en 0,005%. Die prys van paraffien styg met 37c/ℓ en gas word 61c per kilogram goedkoper. Die prys van petrol bly onveranderd ten spyte van ŉ oorverhaling van 23c per liter vir November. Dít weens ŉ balansheffing van 21,92 sent per liter wat vandeesmaand in werking gestel is. Danksy die oorverhaling het alles daarop gedui dat die prys met tussen 10c en 20c sou daal. Talle ekonome het óók ŉ daling verwag. Die Departement van Energie sê egter weens die skerp stygings in brandstofpryse die afgelope paar maande, moes die balansheffing in November ingestel word om die balansrekening – wat R2,2 miljard in die rooi is – te laat klop. Gerrit van Rooyen, ŉ ekonoom by NKC African Economics in Kaapstad, sê die regering het in September vanjaar die ongewone stap gedoen om ŉ laer petrolprysverhoging aan te kondig as wat eintlik nodig was – die petrolprys is verhoog met net 5c/ℓ, in plaas van 26c/ℓ. Van Rooyen sê dit het verbruikers tydelike verligting gegee ná verskeie skerp prysverhogings in die maande voor September. “Dit het egter beteken dat die staat olieraffinaderye effektief geld geskuld het omdat die petrolprys te laag was. Dié skuld moes een of ander tyd gedelg word. “Die verligting was van korte duur, want ’n skerp styging in die olieprys en randverswakking in September het die regering gedwing om die petrolprys in Oktober met byna ’n R1/ℓ te verhoog,” het Van Rooyen gesê. Hy sê omdat motoriste reeds aan die hoër prys gewoond was, het die regering besluit om vandeesmaand nié die petrolprys te verlaag nie. Dít sodat olieraffinaderye vergoed kon word vir die te lae petrolprys in September. Van Rooyen stem saam dat brandstofpryse moontlik verlaag kan word as die neiging van laer oliepryse volgehou word. “Oliepryse het sedert die begin van Oktober skerp gedaal omdat dit blyk dat die VSA se sanksies teen Iran nie so ’n groot impak op Iran se olieproduksie gaan hê as wat voorheen gevrees is nie. Daar is ook kommer oor stadiger ekonomiese groei in die wêreld wat die vraag na olie kan verminder. Olieproduksie in Amerika, Rusland en Saoedi-Arabië hou ook aan styg,” het hy gesê. Hoekom was die balansheffing nodig? Van Rooyen sê ’n gedeelte van die petrolprys gaan aan plaaslike olieraffinaderye om hulle te vergoed vir die invoer en verwerking van brandstof. Dit word rofweg bereken volgens die rand-dollar-wisselkoers en ’n mandjie van internasionale brandstofpryse, geprys in dollar. Hy sê die verskil tussen die vergoeding wat raffinaderye in ’n maand gekry het en wat hulle móés kry, bepaal gewoonlik die verandering in die petrolprys vir die volgende maand. “Op grond van die prysbewegings van die rand en die olieprys in Augustus, was die petrolprys te laag vir raffinaderye in September. Hierdie geld wat die regering aan die raffinaderye geskuld het, het ’n negatiewe balans in die balansrekening (slate levy account) veroorsaak. Die balansheffing in Oktober was omtrent 21c/ℓ.