1 Recce by Alexander Strachan - Read Online
1 Recce: Die nag behoort aan ons
by Alexander Strachan
1 Recce. Een van die skerpste, veelsydigste en dodelikste spesialiseenhede in die Suid-Afrikaanse Weermag. Dié manne - superfiks en bomenslik taai - het vir niks gestuit nie. Hulle het telkens hul lewe op die spel geplaas in geheime operasies, wat meestal in die nag, ver agter vyandelike linies uitgevoer is. Dekades lank is oor dié geheime sendings geswyg. Nou, vir die eerste keer, openbaar die Recces se legendariese bevelvoerders besonderhede oor verskeie polities sensitiewe operasies. Alexander Strachan, bekroonde skrywer en self 'n gewese Recce, vertel die volle verhaal van 1 Recce se ontstaan, geskiedenis en rol in die Bosoorlog. Ná jare van mites en geheimhouding gee dié boek 'n binneblik op die Recces en die werk wat hulle onsigbaar agter die skerms gedoen het.
Publisher: TafelbergReleased: Oct 17, 2018ISBN: 9780624081500Format: book
Read More From Alexander Strachan
Die SAW in die Grensoorlog: 1966-1989
DF Malan en die opkoms van Afrikaner-nasionalisme: Stories van gister en vandag
1 Recce - Alexander Strachan
DIE NAG BEHOORT AAN ONS
Kol Jan Dirk Breytenbach VRD SD SM MMM
Hierdie boek gaan oor 1 Verkenningskommando (1 VK), die moedereenheid van die spesialemagte in Suid-Afrika. 1 VK (algemeen bekend as 1 Recce) het van 1972 tot 1981 as 'n onafhanklike operasionele eenheid bestaan. Tog het die vorming en opbou daarvan reeds in 1966 begin.
Mettertyd sou ander gespesialiseerde eenhede hieruit ontstaan, elkeen met sy eiesoortige aanwendingskriteria. Saam vorm die operasionele lede van hierdie eenhede Suid-Afrika se Recces – 'n benaming wat afgelei is van die Engelse woord reconnaissance.
1 VK sou sy eie karakter en stempel afdruk, wat geeneen van die ander eenhede hom kon nadoen nie. Sy eie ontstaan was in 'n era waarin die idee van 'n spesialemagte-eenheid heeltemal ondenkbaar was binne die Suid-Afrikaanse militêre opset. Die dryfkrag agter die vorming van hierdie unieke eenheid was die legendariese kol Jan Breytenbach. Hy is hierin ondersteun deur genls Fritz Loots en WP Louw.
Die Recces is die sambreelterm vir wat later ook 'n burgermageenheid, 'n seewaartse eenheid en 'n pseudo-/swart eenheid sou insluit. Dit was baie dekades 'n sensitiewe en verbode woord wat slegs in klein, uitgesoekte groepies gebruik is. Diegene wat openlik daaroor gepraat het, was waarskynlik nie deel van die organisasie nie.
Dit moet egter nie die indruk van groot getalle skep nie. Niks is verder van die werklikheid nie. In enige gegewe stadium van 1 VK se bestaan was daar nooit meer as 67 operateurs nie.
In die beginjare het 1 VK nie streng militêre strukture gehandhaaf nie; dit het op instink eerder as regulasie floreer. Die manne was onopsigtelik en wat voorkoms en kleredrag betref, heeltemal anders as die res van die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW). Hulle was uit verskillende agtergronde en het elkeen 'n eie spesialisasierigting gehad.
Met hul eiesoortige ingesteldheid het hierdie vroeë vormingsgroep van die Recces as die Dirty Dozen bekend gestaan (n.a.v. die 1967-rolprent The Dirty Dozen oor 'n groep dapper valskermsoldate in die Tweede Wêreldoorlog). Dit was nog voordat die eenheid 'n amptelike naam gehad het. Met hul opleiding en operasies het hulle verder as die normale militêre strukture gekyk: Die man wat die beste vir die taak toegerus was, was die spanleier, ongeag of daar hoër range in die groep was. Selfs as dit 'n junior lid was, het hy seggenskap oor die oefening gehad.
Mettertyd het die groep meer gestruktureerd geraak. Dit was steeds 'n moeilike groep manne om te beheer omdat elkeen 'n individu en 'n leier uit eie reg was. Hierdie individualisme en terselfdertyd samehorigheid onder die manskappe het veroorsaak dat hulle nie goed oor die weg gekom het met lede van ander eenhede nie. Daarom het hulle meestal verkies om hulle eenkant te hou en is onafwendbare botsings op dié manier vermy.
Dié isolasie het daartoe gelei dat allerhande stories en mites oor die eenheid die ronde begin doen het. Baie min hiervan was waar. Dit was wel waar dat dit – volgens baie kenners – die skerpste, veelsydigste en dodelikste spesialiseenheid in die ganse SAW was; vir sommige kenners in die hele wêreld.
Tydens keuring en latere oefeninge is die Recces gekondisioneer om honger, dors, vrees, pyn, uitputting en 'n gebrek aan slaap te deurstaan. Die manne was superfiks, bomenslik taai, hoogs opgelei en het vir absoluut niks gestuit nie. Hulle het aan lang en uitmergelende operasies deelgeneem. Hul sukses is toegeskryf aan die intense beplanning, voorbereiding en toewyding wat elke sending voorafgegaan het. Min tyd is op die teiken deurgebring in vergelyking met die weke of maande wat vooraf aan die beplanning en inoefening bestee is.
'n Seewaartse operasie waaraan maande lank beplan en voorberei is, kon byvoorbeeld in 'n enkele nag uitgevoer word. In die geval van stedelike operasies sou daar ná die lang voorbereidingsfase dikwels net enkele minute op die teiken deurgebring word, waarna hulle teruggetrek het.
Die individualiteit van die eenheid was ook duidelik merkbaar in sy leierskapstruktuur. 1 VK kon onderskeidelik met drie kleurryke bevelvoerders spog: kmdtt Jan Breytenbach (Oudtshoorn-fase), Jakes Swart (Durban-fase) en André Bestbier (oorgang van kommando- na regimentstatus). Elkeen het sy eie stempel en karakter op die eenheid afgedruk – elke keer 'n nuwe, innoverende leier vir 'n nuwe tydvak. Die onderoffisiersbevelstruktuur het legendes soos AO1 Trevor Floyd, Koos Moorcroft en Pep van Zyl ingesluit. Onder hierdie sterk leierskap is probleme en oortredings in die eenheid gewoonlik op onkonvensionele wyse opgelos.
So was daar die berugte dirty. Die oortreder moes 'n vol AK47-ammunisiekis van 30 kg dra van Fort Doppies, die Recce-basis in die Caprivi (vandag die Zambezistreek), na die Botswana-grens (of andersom) – 'n afstand van 25 km deur los, sanderige grond. Die ammunisiekis was loodswaar en boonop het sy ongemaklike, skerp hoeke verder tot die pyniging bygedra. Die straf het altyd in die nag plaasgevind onder omstandighede wat gewissel het van uiters warm met muskietplae tot snerpend koud en soms in deurdringende reën.
Dan was daar ook die moontlikheid dat die skuldige leeus, buffels, olifante en selfs mambas op sy eensame staptog kon teëkom. Dit was nie vreemd dat 'n alleenlopende stapper deur 'n leeu gevolg sou word nie. Daar was gevalle waar die kêrel die volgende oggend in 'n boom gekry is met leeus wat hom van onder af dophou. So is kwessies sonder formele aanklagte of papierwerk geskik en kon die daaglikse program sonder verdere gevolge normaal voortgaan.
In die vroeë dae was die manne woes en rof en het sommer op die ingewing van die oomblik in hul woonplekke op die Bluff in Durban begin teiken skiet. Spanning ná operasies is op verskillende maniere ontlaai. Die Durbanse naglewe was 'n gewilde uitlaatklep. Die bevelstruktuur moes dikwels die volgende oggend vure doodslaan nadat die Recces die nag in die strand- en hawegebied was.
1 VK was bevoorreg om oor baie wye aanwendingsmoontlikhede te beskik. Al die operateurs was gekwalifiseerde valskermspringers en kenners van springstof, boskuns, wapenhantering, seinverbindings, rotsklim, ontsnap-en-ontwyking, oorlewing, kamoeflering en mediese noodbehandeling. Hierdie wye spektrum kundighede is tydens operasies ingespan om die vyand te fnuik en te uitoorlê. Elke lid in die span het eie inisiatief en leierskap aan die dag gelê. Hulle was min in getalle en het altyd teen 'n veel groter mag te staan gekom.
Daar het 'n hegte kameraadskap tussen die manne geheers wat vandag nog voortgesit word, lank nadat hulle die eenheid verlaat het. Die beginsel van een vir almal en almal vir een het deurgaans gegeld. Dit is hierdie broederskap wat hulle deur moeilike tye gedra het en hulle het mekaar in toekomstige tye op alle vlakke bly ondersteun. Tydens operasionele tye is groot klem op sekerheid (geheimhouding) geplaas en lede sou nooit probeer uitvind waarheen hul makkers ontplooi is nie. Hoe minder jy weet, hoe beter, want dit skakel die moontlikheid van 'n sekerheidsbreuk uit.
In die boek word eers 'n kort oorsig gegee van die Recces se aanwending in sowel 1 VK as die latere 1 Verkenningsregiment, wat in 1981 uit 1 VK ontstaan het. Die leser kry insae in hoe hulle ontplooi en aangewend is, onder meer in bosoorlog- en stedelike oorlogvoering, pseudo- en voertuigoperasies, tweeman-verkenningsmissies en ontplooiings met valskerms en op riviere en ter see.
Die Recces het in die nag in klein groepies ver agter vyandelike linies geopereer. Weens hul geringe getalle kon hulle nie op swaar vuurkrag steun nie en het eerder op steelsgewyse optrede en verrassing staatgemaak. Die moedereenheid, 1 VK, het slegs 'n hand vol operateurs gehad, ongeag verskeie werwingspogings. Die leser kry 'n kykie agter die skerms op aspekte soos die stigting, keuring en volledige opleidingsiklus en gaan saam op verskeie deurslaggewende operasies diep in vyandelike gebiede.
Daar word na die byna bomenslike keuringsproses (met 'n slaagsyfer van 8-10% en in sommige gevalle zero) gekyk, sowel as die operateurs se operasionele ontplooiing. Saam met die Recces besoek die leser onverwagte en vreemde bestemmings soos Biafra (Nigerië) en Dar-es-Salaam (Tanzanië).
Die Bosoorlog in Angola staan deurentyd sentraal in die konflik en die leser kry 'n unieke en intieme blik op geheime sendings en sabotasietake waarvan die sukses deur magte soos Unita opgeëis is. Die Recces het nooit bekend gemaak dat hulle die taak uitgevoer het nie omdat dit van strategiese belang was dat geen vinger na Suid-Afrika se betrokkenheid gewys kon word nie.
Oorlewing (vir die Recces eerder meelewing) in die Afrika-bos is nog 'n sentrale tema. Daar word vertel van die veelgeroemde leeumannetjie Teddy, wat saam met die Recces in hul geheime en versteekte basis, Fort Doppies geleef het. Namate Teddy groter geword het, het die operateurs hom Terry (vir terroris) begin noem. Sy uiteinde het baie bespiegelings ontlok en sy hanteerder, die bobaasspoorsnyer en boskenner Dewald de Beer, vertel wat werklik gebeur het. Die leeu se bestaan saam met die Recces op die oewer van die Kwando-rivier was in noue samehang met hul affiniteit en toegeneentheid jeens die Afrika-bos waaruit hulle geleef, gefloreer en geveg het.
Gedurende die Grensoorlog was 1 VK gedurig in vuurgevegte in onder meer Angola betrokke. Mettertyd sou hulle ook al hoe dieper by die oorlog in Rhodesië (vandag Zimbabwe) ingetrek word. Tydens hierdie fase sou hulle soos altyd onder die strengste geheimhouding aangewend word. Dit was immers in die wese van die Recces om onsigbaar agter die skerms te opereer.
Hannes Venter se groep nader die Shatotwa 1-basis behoedsaam. In die helder maanlig is alles rondom hulle duidelik sigbaar. Hul wapens is gespan en die veiligheidsknippe op vuur gestel. Namate hulle naderkom sien hulle die hutte se grasdakke in die maanlig blink. Dis onheilspellend stil en nie eens 'n hond blaf nie. Dit verontrus hulle – die gedagte dat daar nêrens 'n hond blaf nie. Elke kamp het immers 'n hond of twee, waarom ruik die honde hulle nie?
Met alles in totale stilte gehul wag die groep angstig vir eerste lig, daardie grys tydjie tussen dagbreek en sonsopkoms. Dis 'n heerlike wintersnag en soos te wagte wel effens koelerig. Soos die oggend naderkom, raak dit al hoe kouer. Maar toe die Recces hul rugsakke afhaal, is hul rûe papnat gesweet. In die koel luggie begin hulle nou koud kry.
Voor hulle begin die slapende basis van Swapo (Suidwes-Afrikaanse Volksorganisasie) nou wakker word. In die stilte is daar meteens roeringe, manne wat hoes en steun as hulle opstaan en hul lywe ná die nag se slaap uitrek. 'n Onderlangse gemompel en kuggies is oral hoorbaar. Die wagte by die basis se ingang – skaars 40 m weg van die aanvalsmag – steek sigarette op en begin niksvermoedend gesels. Maar daar is altyd die risiko dat iets hulle kan waarsku dat die Recces op hul voorstoep is.
Sowat 300 m daarvandaan lê Charl Naudé se groep en wag. Hulle is sowat 20 m van die Shatotwa 2-basis opgestel en wag dat Hannes die aanval met eerste lig by Shatotwa 1 spring . Sodra Hannes-hulle begin skiet, sal Charl se groep onmiddellik aanval. Volgens hul inligting is daar 120 soldate in elkeen van die twee Swapo-basisse.
Terwyl hulle vir Hannes wag om die aanval te begin, stap iemand uit 'n hut reg voor hulle. Dis 'n Swapo-vegter sonder sy geweer wat reguit na die Recces toe aankom. Hy stap op LC Odendal af wat langs 'n meter hoë bossie posisie ingeneem het. Die res van die span verskuif effens en toe is hulle weer doodstil. Maar elke AK47 is nou roerloos op die man gerig wat aangestap kom. Adrenalien jaag deur die operateurs se are. Hulle hou asem op terwyl hul harte hard in hul ore klop.
Die man gaan reg voor LC staan. Hy was duidelik nog erg deur die slaap want die volgende oomblik urineer hy bo-op LC sonder om hom te sien. Dit was een te veel vir LC en hy skiet die man net daar in sy spore dood.
Toe die skoot klap, brand almal gelyktydig met AK47's en RPG7's op die basis los. Terselfdertyd breek alle hel 300 m verder los, waar Hannes se span Shatotwa 1 met AK47's, RPG7's en mortiere bestook.
Hul eerste teiken is die wagte by die beheerpunt en wagpos. Hulle is óf dadelik doodgeskiet óf het op die vlug geslaan, want ná 'n paar oomblikke het hulle nie meer teruggevuur nie. Van die Recces se RPG7-vuurpyle tref die hutte. Minstens drie reg voor hulle slaan aan die brand en veroorsaak 'n muur van vlamme 15 m voor die aanvalsmag. Dit verlig die Recces se eie posisies helder. Bokant hul koppe breek ligspoor- en gewone koeëls die lug met skerp knalgeluide.
Vanuit die hoofbasis word daar nou ook in die rigting van Charl se groep geskiet. Dié vuur is nie juis noemenswaardig nie omdat die hele kamp duidelik aan die slaap gevang is. By Shatotwa 1 staan Hannes se mag nou almal uit hul stellings op en beweeg vorentoe. Hulle word onmiddellik met ligte masjiengewere (LMG's) onder die koeëls gesteek. Die LMG-stellings was in die noordwestelike deel van die basis en taamlik naby aan die Recces.
Hannes se mag sit hul aanval met vuur-en-bewegingstegniek voort. Hulle hardloop egter nie soos gewoonlik nie, maar voer die aanval met 'n baie vinnige stap-pas uit. Stap en skiet, stap en skiet sonder ophou sodat die groep sy momentum behou. RPG7-vuurpyle en mortierbomme ontplof oral in die basis en ruk dit uitmekaar. Die Recces skiet met baie ligspoorkoeëls in hul magasyne, wat die droë gras aan die brand laat slaan. Mettertyd is die hele kamp in ligte laaie. In die skynsel van die vlamme sien hulle hoe die Swapo's hardloop en rondswenk om die koeëls te ontduik.
Die basis is so onverhoeds betrap dat die meeste Swapo-soldate se gewere nog in hul hutte is. Die Recces maai onder hulle met PKM-masjiengewere, AK47's en RPG7's, terwyl die mortiere op 'n kort afstand oorhoofse vuur lewer. In die vroegoggendstilte van die bos is die ontploffings en masjiengeweersarsies oorverdowend.
Ligspoorkoeëls trek in helder ligstrepe 'n meter bo die grond en mense knak soos grashalms voor die aanslag. Die Recces beweeg steeds vorentoe.
Die geveg kon dalk net enkele minute geduur het. Agterna was dit onmoontlik om die tydsduur te herroep. Vir sommige Recces kon dit soos ure gevoel het, maar ná 'n paar minute het hulle reeds deur die doelwit beweeg.
Toe tree die doodse stilte in wat so eie aan vuurgevegte is. Met ore wat tuit het die Recces nie eens geweet of Swapo heeltyd teruggevuur het of nie, hulle was te gefokus op hul eie taak. Met die oorlogslawaai sou hulle buitendien nie die vyandelike vuur kon hoor nie. Maar nou, in die stilte, word hulle vir die eerste keer bewus van die steungeluide van die gewonde Swapo-vegters.
So moes 1 Recce se manne menigmaal die nag as dekking gebruik om die verrassingselement teen 'n oormag te behou. (Die volle verhaal van die aanval op die Shatotwa-basisse word in hoofstuk 12 vertel.) Hul motto was dan ook Die nag behoort aan 1.1 Kommando . Vir die Recces is die nag die ideale tyd om hul operasies uit te voer – dan was hulle onsigbaar vir vyandelike en ander nuuskierige oë wat moontlik hul teenwoordigheid kan verraai. Gedurende die dag verkies hulle om roerloos in hul skuilplek te lê. Van daar bespied hulle die omgewing met arendsoë om inligting in te win oor wat rondom hulle gebeur.
Onopsigtelikheid is die wagwoord en die span sal nie hul teenwoordigheid deur geluid, rook, beweging, reuk of spore verklap nie. Dit is belangrik om die verrassingselement te behou. Die operateurs pas gevorderde tegnieke soos teenspoorsny toe om te verhinder dat hul aanwesigheid ontdek word – hulle wis hul eie spore agter hulle uit sodat die vyand nie eens weet hulle het die gebied binnegekom nie.
Die Recces doen vooraf verkenningsoperasies om hul teiken te identifiseer en in sommige gevalle inisieer hoër gesag (bv. Militêre Inligting [MI]) die ontplooiing. Afhangende van die sensitiwiteit daarvan sal die operasie deur die Hoof van die Weermag of deur die minister van verdediging gemagtig word – in sommige gevalle deur die staatspresident self.
Die Recce-span se leiers beplan 'n operasie in die grootste geheimhouding met so min moontlik mense betrokke. Op eenheidsvlak is die Recce-bevelvoerder verantwoordelik vir die beplanning. Eers nadat die plan oor weke of maande in die fynste besonderhede ingeoefen is, sal die Recce-spanne onder hulle eenheidsbevelvoerder op die missie ontplooi word.
In die vyandelike gebied sal die span deur die dag op een plek skuil en dan, net ná laaste lig (die tyd tussen sononder en donker), onder dekking van die nag uit hul skuilplek beweeg. Die doel is nou om die teiken te infiltreer wat hulle teen 'n geskikte tyd (byvoorbeeld middernag) gaan aanval. Hul onttrekkingsplan word baie fyn uitgewerk en alle moontlikhede word oorweeg: te voet, uit die lug of per see.
Afhangende van die omstandighede sal hulle ná die operasie deur 'n helikopter opgepik word. Andersins sal die span eers heelwat afstand tussen hulle en die teiken aflê en voor eerste lig weer in 'n dagskuilplek inbeweeg. Daar wag hulle tot dit weer donker word voordat hulle na 'n vooraf beplande landingstrook gaan waar die helikopter hulle oppik. Met elke operasie sal die teiken, terrein en vyandelike beweging noodwendig bepaal watter prosedure gevolg word.
Wanneer 1 Recce-operateurs in die buiteland ontplooi word, weet hulle dat hulle ongewens en onwettig daar is en meedoënloos gejag gaan word as hulle ontdek word. Om dit te verhinder word hulle verkieslik op klandestiene wyse in kleiner spanne ontplooi. Maar hulle kan ook aangewend word as deel van 'n groter aanvalsmag soos Unita, wat oor baie vuurkrag beskik. Groter groepe is meer uitdagend en die taak word kragdadig uitgevoer waarna die mag weer na veiligheid sal terugkeer. In sulke gevalle (waar daar 'n sterk offensiewe vermoë is) sal daar met verkenners wel gedurende die dag beweeg kan word.
Nagwerk en -operasies is tweede natuur vir 1 Recce se lede omdat hulle van meet af hierin geskool word. Hul opleiding gedurende die inoefeningsfase se nagwerkprogram word op presies dieselfde tyd gedoen as wat die operasie uitgevoer gaan word. As die teiken byvoorbeeld om 02:00 aangeval moet word, sal die inoefening ook om 02:00 plaasvind sodat die operateurs gewoond raak aan die toestande waaronder hulle gaan werk.
Byna alle operasies word snags uitgevoer, verkieslik tydens donkermaanperiodes. Die nag en gure weersomstandighede is juis die 1 Recce-operateur se grootste vriend en bondgenoot. Jare se aanwending onder dié omstandighede het van hom 'n meester in nagoorlogvoering gemaak.
'n Goed opgeleide soldaat beweeg makliker in die nag met die sterre as rigtingwysers. Dit is boonop koeler en daar is minder oë wat jou kan sien; jy kan meer ontspan en beter fokus. Hulpmiddels soos nagsigtoerusting kan gebruik word om beter in die donker te sien. Maar op die mees basiese vlak sien die Recce-operateur snags met sy ore en neus en laat hom daardeur lei.
Die persoon wat snags uit die donker na lig kyk, het 'n voordeel – sy oë is aangepas en die teiken vertoon baie helder. Hierteenoor is dit baie moeiliker om vanuit die lig na 'n voorwerp in die donker te kyk.
Jy kan ook in die nag heelwat nader aan die teiken kom sonder om gesien te word; dis veral belangrik met verkenningswerk en die insameling van inligting. In teenstelling daarmee is die speelveld in die dag gelyk: albei kante kan ewe goed sien en ewe goed reageer, des te meer as die vyand in 'n basis of gebou ingegrawe is.
Die Recces het dikwels black is beautiful-kamoefleerroom gebruik om hul identiteit te verdoesel, maar dit was slegs op 'n afstand doeltreffend; van nader sou die vyand hul ware gelaatstrekke deur die kamoefleerroom sien. Die swartsmeerdery het wel 'n voordeel gebied as hulle en die vyand onverwags in die bos in mekaar vasloop. Dit het gewoonlik verwarring by die vyand veroorsaak wat hulle 'n oomblik laat huiwer het voordat hulle begin vuur. Die Suid-Afrikaanse span kon dan vinniger met hul kleingewere en RPG7's in aksie kom.
Op dieselfde wyse waarop die Recce-operateur die nag as sy vertroueling beskou, koester hy die Afrika-bos as 'n kosbare bondgenoot. Waar buitestanders die bos met sy wilde diere, reptiele en ondeurdringbaarheid as vyandig ervaar, sien die Recces dit as 'n vriendelike en ondersteunende omgewing waarvan hulle vir hul oorlewing afhanklik is. Hulle bestaan in totale harmonie met die bos en gebruik die watergate, skadu's, skuiling, voedsel en plantegroei om van dag tot dag in 'n oorlogsituasie te oorleef.
Die jong Recce leer dus baie vroeg om nie teen die bos in opstand te kom of dit te probeer beveg nie. Dit is neutraal, nie vyandig teenoor jou nie en jul verhouding word uitsluitlik deur jou eie ingesteldheid bepaal. Eers wanneer jy geleer het om die spinnerakke en haak-en-steek vanuit jou onderbewussyn raak te sien, weet jy dat jy finaal saamgesmelt het met die bos – julle is voortaan één. Nou word elke stokkie 'n tandeborsel, elke bessie 'n suiglekker, elke oënskynlik droë rivierbedding 'n onuitputlike waterbron.
Jy weet nou reeds dat die warm son op jou wang jou rigting kan laat hou sodat jy op koers bly sonder om jou kompas te raadpleeg; ook dat die rigting waarin 'n miershoop bo oorhel, jou wys waar noord is.
Die sweet aan jou lyf het droog geword en jy ruik nou soos die veld, soos die stof, die bome, die blare en die rankplante. As jy hierdie vlak van gerief in die bos ervaar, oorleef jy nie in die bos nie, jy floreer daarin, soos 'n gesoute Recce-operateur tereg opgemerk het.
Elke spoor stuur dan 'n sein uit, elke geluid help om die groter prentjie vollediger in te kleur. Jou aksies is onbewustelik berekend, jou voete gaan moeiteloos oor die droë takke sonder om een raak te trap. Jy gly geruisloos deur die skaduwees en raak weg in die donker kolle. Jy ruik die gras, jy ruik die dou, die grond is sag en tegemoetkomend. Jou ore is heeltyd gespits en jy hoor die krieke, en dan, as hulle skielik stil raak, dan wéét jy …
1 Recce was primêr 'n lugwaartse eenheid, wat beteken dat valskermvermoëns 'n integrale rol gespeel het. Die drie dolke op 1 Recce se skouerflits dui op land, see en lug, terwyl die kompasroos beteken dat operasies in alle windrigtings dag en nag (vandaar die swart-en-wit skouerflits) uitgevoer kan word. Toekomstige operateurs is gedurende hul opleiding aan al die tegnieke blootgestel.
Vir 'n tipiese aanval uit die lug word die Recces in 'n gekamoefleerde C-130/C-160-vliegtuig na die teikenarea geneem. Dit vlieg baie laag, net-net bokant die boomtoppe, om vyandelike radaropsporingstelsels te fnuik. In die donker is dit nie met die blote oog sigbaar nie. Die swaar gewapende 1 Recce-operateurs aan boord is met black is beautiful gesmeer; hul statieselynvalskerms is aan die oorhoofse kabels gehaak en die valskerms en uitrusting reeds nagegaan. Net enkele rooi ligte brand in die vliegtuig. Eers baie na aan die teiken sal dit na die springhoogte van sowat 183 m bo grondvlak opwip. Wanneer die afstuurders die springdeure oopmaak, vul die wind onmiddellik die romp met 'n groot lawaai en ruk aan hul klere en uitrusting.
Dan wip die vliegtuig op na springhoogte. Die skielike opwaartse krag druk die springers af vloer toe totdat die vliegtuig op die nuwe hoogte stabiliseer. Die rooi lig bokant die oop deur gaan aan en die afstuurders roep: Staan in die deur! Sodra die groen lig aangaan, spring die Recces een ná die ander uit. Hul valskerms ontplooi en meteens hang hulle in absolute stilte. In die beskikbare maanlig sien hulle die ander valskerms en die vliegtuig wat wegvlieg.
Die lae springhoogte maak dat die aarde baie vinnig naderkom. Dan land hulle een ná die ander op die ongemerkte afgooistrook. Hier en daar kraak takke soos van die springers deur die bome val. Heel eerste word die vuurwapens losgemaak en gespan. Nou is dit heeltemal stil en die groep is reg vir aksie.
Die aanvalsmag lê 'n kort rukkie roerloos en luister of daar vyandelike beweging is. Dan word die valskerms vinnig opgerol en beweeg hulle na 'n voorafgekose bymekaarkompunt, waar die valskerms gewoonlik eers vernietig en dan versteek word. Dan beweeg hulle steeds onder dekking van die nag na die teiken. Nadat die nagaanval uitgevoer is, beweeg die span na 'n oppikpunt van waar hulle, indien moontlik, voor eerste lig deur 'n helikopter uitgelig sal word. Hoe langer hulle op die grond bly, hoe hoër word die risiko.
In die geval van verkenning- en kleiner sabotasiespanne kan hulle die teiken op 'n alternatiewe wyse bereik, naamlik met hoë-hoogte-infiltrasiemetodes. In sulke gevalle vlieg die C-130/C-160-vliegtuig op dieselfde roete en hoogte as burgerlike vliegtuie (gewoonlik 10 668 m) om nie aandag te trek nie en radaropsporing te ontduik. Dit is gewoonlik ook op dieselfde tye as die lugrederye se vlugte.
In sulke gevalle is dit net 'n baie klein groepie Recce-operateurs in die groot vliegtuig. Hulle dra spesiaal ontwerpte springhelms en suurstofmaskers wat aan 'n suurstofstelsel gekoppel is. Hulle is met black is beautiful gekamoefleer en hul rugsakke is swaar gelaai met rantsoene, water, ammunisie, springstof en ander items vir die taak diep agter vyandelike linies wat 'n paar weke kan duur.
Tien minute voor springtyd word die valskerms en uitrusting deur die afstuurders nagegaan. Alle ligte is verdoof; net enkele rooi ligte brand. Drie minute voor springtyd maak die boordtegnikus die laaibrug heel agter in die vliegtuig oop. Die hewige windlawaai veroorsaak dat almal nou net met handseine kan kommunikeer. Een minuut voor springtyd aktiveer die springers hul suurstof-uitspringbottels en ontkoppel dit van die vliegtuig se stelsel.
Die span beweeg na die laaibrug en maak gereed vir die High Altitude High Opening- (HAHO)-sprong. Dis bitter koud. Op 10 668 m is die temperatuur sowat -54 grade Celsius, afhangende van die atmosferiese toestande. Al wat die operateurs kan sien, is die donker gat waarin selfs vure op die grond nie sigbaar is nie. Ondanks die vriesende koue is die manne van al die adrenalien natgesweet onder hul spesiaal ontwerpte klere.
Dan is dit P-uur, die oomblik wanneer die eerste valskermspringer moet spring. Die groen lig gaan aan en die Recces duik uit die vliegtuig die donker onbekende in. Ná sowat drie sekondes word die valskerms oopgemaak en die span groepeer in die lug. Dis stil, elkeen hoor net die geluid van sy valskerm se stabiliseerders wat in die wind wapper. Die ander valskerms is dofweg sigbaar. Die lang daling na die landingsgebied het begin.
Dit is altyd onuithoudbaar koud tydens 'n HAHO-sprong en dit voel kompleet of jou hande en voete wil afvries. Die spanleier navigeer die span met sy globaleposisioneringstelsel (GPS) na 'n landingstrook wat tot 20 km van die uitspringplek kan wees.