'n Oog vir 'n oog - Die Hervormer
Julle het gehoor dat daar gesê is: "'n Oog vir 'n oog en 'n tand vir 'n tand." Maar Ek sê vir julle: Julle moet julle nie teen 'n kwaadwillige mens verset nie. (Matteus 5: 38-39)
Lees Matteus 5: 38-42
Jesus haal Eksodus 21: 24 aan: ...'n oog vir 'n oog, 'n tand vir 'n tand… Dieselfde aanhaling wat al deur vele oor tyd heen aangehaal is. Eksodus 21: 24 is egter nie bedoel as toestemming om aan ander te doen soos wat aan jou gedoen is nie. Eksodus 21 het ten doel om 'n riglyn te gee aan die regbank oor regspraak. Dit sê aan die regsprekers dat oortreders nie swaarder gestraf mag word as die oortreding wat gepleeg is nie. Die doel is om onbeperkte vergeldingsaksies te begrens.
Agter Eksodus 21 lê die bedoeling om die armes te beskerm. Want daar was nog altyd diegene wat ander dubbel en dwars wil terugbetaal.
Die mense van die Nuwe-Testamentiese tyd het – soos vandag – ook maar die teks in Eksodus 21: 24 verkeerd aangehaal. Hulle het ook maar die gedeelte nie verstaan as 'n beperking op hoeveel straf 'n beskuldigde opgelê mag word nie, maar die teks gebruik as 'n reg om 'n ander in eie munt terug te betaal – om te vergeld.
'n Hedendaagse gebruik wat toe reeds bestaan het, was om in plaas van dieselfde straf te hef as wat gepleeg is, 'n geldwaarde daaraan toe te ken. Pleks van die skuldige terug te slaan, word hy beboet in geldwaarde. En dit is waar uitbuiting ingesluip het. Op hierdie uitbuiting reageer die Here in Matteus 5: 38-42 deur drie voorbeelde te gebruik wat almal dieselfde strekking het.
In elkeen van die drie voorbeelde, sê Jesus, moet die mens anders optree as wat mense normaalweg sou doen. Hulle word aangesê om teen die algemene menslike gebruik te handel. Die Here leer hulle: Moenie doen soos mense doen nie. Die Here het juis self die voorbeeld kom stel deur nie te doen soos mense doen nie. Die Here het nie sonde kom toereken met 'n oog vir 'n oog nie. Hy het nie vir elke mens gegee wat elkeen verdien nie. Hy het aan die kruis ons straf op Hom geneem.
In die drie voorbeelde handel dit nie daaroor of ek mag wraak neem of nie. Dit gaan daaroor dat Jesus vir mense sê, moenie altyd doen soos mense doen nie. Doen soos God doen. Die Kerk het dit die afgelope jare verwoord met: In Christus se voetspore.
Dit het nog verdere implikasies. Wanneer ons besef dat die Here die vyandskap tussen God en mens aan die kruis kom herstel het, leer ons uit die Here se optrede dat ander se optrede nie ons optrede behoort te bepaal nie. Doen eerder soos God doen. Doen wat nodig is om die verhouding te herstel. Die vraag is nie of ek iemand mag terugslaan nie. Die vraag is eerder: Watter optrede is in hierdie omstandigheid nodig om 'n gebroke verhouding te heel? En dit geld veral ook my verhouding met God.