‘Lig aan die einde van beurtkrag-tonnel’ – RamaphosaPres. Cyril Ramaphosa tydens die Staatsrede 2022 (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Pres. Cyril Ramaphosa het Suid-Afrikaners in sy jongste nuusbrief die versekering gegee dat die regering alles in sy vermoë doen om die land se energielandskap te transformeer en dat nuwe energieopwekkingskapasiteit ontwikkel word om sodoende beurtkrag te beëindig. Die regering wil met sy verkrygingsprogram vir onafhanklike produsente van hernubare energie bykomende krag deur middel van hernubare energiebronne opwek om die elektrisiteitstelsel meer doeltreffend en meer mededingend te maak. Dit sal gevolglik minder druk op Eskom se kragstelsel plaas, wat moontlik die einde van beurtkrag kan beteken. Die regering het in 2018 die verkrygingsprogram laat herleef wat ná 2015 tot stilstand gekom het. “Dit het verskaffers van hernubare energie, wie se botte reeds aanvaar is vir die opwek van 2 205 MW, in staat gestel om voort te gaan met konstruksie, waarvan die meeste nou aan die kragnetwerk gekoppel is,” sê Ramaphosa. “ŉ Verdere 5 200 MW opwekkingskapasiteit, wat verkry sal word van son- en windkrag, sal van laat 2023 aan die netwerk gekoppel word.” Volgens Ramaphosa maak die geïntegreerde hulpbronplan ook voorsiening vir ŉ verdere 3 000 MW van gas en 500 MW van batteryberging wat van onafhanklike kragprodusente verkry moet word. In Junie 2021 het Ramaphosa aangekondig dat die lisensiëringsdrempel vir nuwegenerasieprojekte van 1 MW tot 100 MW verhoog sal word. Dit beteken dat private beleggers nie ŉ lisensie benodig om opwekkingsfasiliteite van hierdie grootte te bou nie en hul eie krag kan produseer of dit oor die netwerk aan ander kopers kan verkoop. “’n Gesamentlike taakspan wat uit alle relevante staatsdepartemente en die private sektor bestaan, werk daaraan om beleggings in nuwegenerasieprojekte minder as 100 MW te versnel. Daar is 58 projekte in ontwikkeling in die pyplyn met ŉ gesamentlike kapasiteit van 4 500 MW, waarvan baie vanjaar met konstruksie sal begin. Die taakspan werk daaraan om omgewingsmagtiging en ander goedkeurings te bespoedig.” Ramaphosa sê Suid-Afrika se energiesekuriteit kan slegs verseker word as sy afhanklikheid van ŉ enkele kragbron verminder en private beleggings opwekkingskapasiteit ontsluit. Dit is een van die belangrikste hervormings vervat in die konsepwysigingswetsontwerp op elektrisiteitsregulering wat in Februarie vir openbare kommentaar in die Staatskoerant gepubliseer is. Die wetsontwerp maak voorsiening vir die vestiging van ŉ onafhanklike transmissie- en stelseloperateur. Dit beteken terwyl die nasionale netwerk in die staat se besit en beheer bly, daar mededinging sal wees tussen veelvuldige kragopwekkers wat krag aan verspreiders en kliënte verkoop. “Die bekendstelling van ŉ mededingende elektrisiteitmark sal nuwe beleggings in opwekkingskapasiteit ontketen en sal ŉ sleutelaandrywer van ekonomiese groei wees.” Volgens Ramaphosa het hierdie hervormingsproses reeds begin met die stigting van ŉ aparte transmissiefiliaal deur Eskom in Desember 2021, wat Eskom teen Desember vanjaar wil voltooi. Ramaphosa wys daarop dat Eskom intussen voortgaan met sy instandhoudingsprogram en met die regstelling van ontwerpdefekte in sy aanlegte by Medupi en Kusile. Die kragvoorsiener is ook besig om ou kragstasies wat die einde van hul lewe bereik het, uit diens te stel en ander weer te omskep om skoner energiebronne te gebruik. Eskom bring ook bykomende vaardighede in om met instandhouding te help, insluitend voormalige werknemers en ervare aanlegbestuurders. Ramaphosa erken egter dit is moeilik om te verwag dat die miljoene Suid-Afrikaners wat worstel met die ongerief en swaarkry wat deur periodieke kragonderbrekings veroorsaak word, geduldig sal bly terwyl die regering aandag gee aan voortslepende uitdagings. “Dit is moeilik om hulle, terwyl hulle in die donker sit, te oortuig dat ons vordering maak in die rigting van veilige en betroubare elektrisiteitsvoorsiening.”