CONRADIE familie / family (in ZA): STAMVADER se Duitse voorouers
skrywer: Pieter Conradie
eerste opgestel 31 Augustus 1999 - laaste wysiging: 7 November 1999
Ek ontvang graag kommentaar, kritiek, insette en nuwe inligting wat op hierdie onderwerp betrekking het. Ek verneem ook graag van die gevolgtrekkings wat ander Conradies uit eie navorsing oor hierdie onderwerp (ons Duitse voorvaders) gemaak het.
Dit is bloot natuurlik dat enige afstammeling van die Suider-Afrikaanse Conradie stamvader Fried(e)rich Conradie, graag sal wil weet hoe die familielyn terug loop in Europa voordat ons stamvader hier aangekom het.
Hierdie saak is egter nie so eenvoudig nie! Kom ons kyk watter inligting is beskikbaar as ons so 'n soektog sou wou begin:
In die eerste plaas beskik ons tans nie oor enige plaaslike inligting wat die stamvader se geboortedatum aandui nie. Ons weet dat hy sy naam aan die Kaap as "Friederich Conradÿ" geteken het. Dit bewys egter nie dat dit die korrekte spelling vir sy doopnaam is nie, nog minder dat dit sy volledige doopnaam is.
Vir baie jare - tot in die laat 1970's - is allerweë aanvaar ons stamvader in 1688 na die Kaap gekom het. Toe het nuwe inligting (bron was skynbaar dr. Hoge) aan die lig gekom, wat aangedui het dat sy immigrasie-datum 1685 was, en dus is die Conradie DRIE EEUE fees op grond daarvan in 1985 op Stellenbosch gehou. [Hierdie inligting was egter nie korrek nie - eers in Des 2011 kon, via VOC-skeepsoldyboeke, vasgestel word dat Frederick Coenradi uit Maerburgh op 21 Januarie 1689 as VOC-soldaat vanaf die Wapen van Alkmaar by die Kaap aan wal gestap het.]
Hierbo sien ons die eerste CONRADIE stamboom wat ooit opgestel was. Dit het gebeur gedurende die jare 1881-1887 en is gedoen deur Cristoffel Coetzee de Villiers wat al die ou Kaapse families se stambome tot ongeveer 1830 voltooi het - hy het kerkregisters en ander inligting uit die koloniale argiewe as bronne gebruik. Hy is 1887 oorlede - sy werk is in 1895 gepubliseer. BRON: "Geslacht-register der oude Kaapsche familien. Deel 1, A-J"
Dit was altyd bekend dat Friedrich Conradie uit Marburg in Duitsland gekom het. Dit word reeds so in 1932 in die Koelfontein afstammelinge boekie aangedui. Ek vermoed dat die bron van hierdie inliging moontlik die Geslacht-register der oude Kaapsche Familiën van C.C.de Villiers (nadoods gepubliseer in 1893). kon wees, en op sy beurt moet die oorspronklike dokument in die Argiewe wees.
Die slotsom waartoe hierdie feite ons dwing, is dat, afgesien van die Marburg konneksie, ons nie veel het om ons Conradie voorvader in Duitsland konkreet te gaan identifiseer nie! Tog, in die genealogie, wil en mag jy nooit ophou probeer nie.
Hans-Georg Bleibaum se hulp ingeroep
("Mnr Bleibaum se navorsing en werk in talle argiewe is bo verdenking. Ek was in 1983 by hom tuis as DAAD Navorser in Duitsland" - bron: Andre Conradie - c3d6e7f2g2h3i1).
Die Marburger Sippenbuch
Vir sommige Duitse dorpe bestaan daar 'n soort plaaslike genealogieboek, wat bekend staan as 'n "Ortssippenbuch" of "Dorfsippenbuch" (Sippen = bloedverwantskap of familie, buch = boek). Hierdie plaaslike geskiedenisse bevat omvattende genealogiese informasie aangaande byna al die dorp se vorige inwoners. So 'n boek begin gewoonlik met die eerste dorprekords, wat gewoonlik dateer uit die 1500's of 1600's, en hou aan tot by die 20ste eeu. Tipies lys hulle families rofweg in alfabetiese volgorde, met 'n van-indeks en 'n pleknaam-indeks. Indien 'n voorvader se dorp die onderwerp van so'n boek is, sal jy waarskynlik met min moeite die voorvader se voorgeslagte 'n paar generasies kan terugspoor. Hierdie boeke lys gewoonlik slegs families wie se lede in die betrokke dorp gebore, getroud of dood is.
Die bron waaruit meneer Bleibaum sy inligting oor die Duitse voorgeslagte gekry het, is die Marburger Sippenbuch. Die Marburger Sippenbuch is 'n monumentale werk wat uit 23 dele, plus 'n aanvulling bestaan. Die werk is alfabeties georden. Dit bevat gegewens oor alle persone en families wat in die Marburg omgewing geleef het gedurende die periode 1500-1850, en vir wie daar argiefinligting bestaan. Dit is 'n getikte manuskrip, waarvan daar slegs 4 kopië bestaan. Een kopie word gehou in die Marburgse Argief, 'n tweede in die Hessiese Staatsargief, 'n derde in die Universiteitsmuseum van Marburg, en die vierde kopie staan op die rakke van die Hessischen Familienkundlichen Vereinigung in Kassel. Die totale werk is gedoen deur Kurt Stahr oor 'n periode van 16 jaar (1950-1966). Hy het 'n omvattende samestelling gemaak van argiefstukke wat in die Marburgse stadsargief, sowel as by die Hessiese Staatsargief beskikbaar was. Sy werk word as so ongewoon volledig beoordeel, dat die standaard reël, naamlik om inligting op die oorspronklike argiefstukke te gaan kontroleer, as oorbodig beskou word.
Gegee die leidraad dat die Conradie stamvader afkomstig uit Marburg was, is dit nie verrassend dat 'n ingeligte genealoog soos mnr. Bleibaum hom onmiddellik na Kurt Stahr se Marburger Sippenbuch vir verdere inligting gewend het nie. Hier volg nou in Duits die inligting soos wat mnr. Bleibaum dit uit die Sippenbuch onttrek het:
Mnr Bleibaum se resultaat (in Duits)
SENTRALSTELLE FÜR PERSONEN- UND FAMILIENGESCHICHTE
D 6 FRANKFURT AM MAIN, DENHARDTSTRASSE 32
LEITER : HANS-GE0RG BLEIBAUM.
Stammreihe D 2262 LECK
CUNTZ / CONRADI. Telefon (04662)2526
Zeichen : * geboren, ~ getauft.
∞ getraut, † gestorben.
I. Cuntz, Andreas.
wohnhaft in Allendorf an der Lumda in Hessen um 1600
*......... †.......... ∞..........
II. Cuntz, Heinrich, luth.
Bäcker, kam vor 1627 von Allendorf nach Marburg / Lahn,
Bürgerbrief 20.7.1627 - 1643 Vormund der Kinder des
Adolf Mei - 1643 Eigenkapitalbesitz : 950 Reichsthaler -
6.8.1645 : lehnt Vormundschaft ab - 1652 Stadtleutnant -
wird in Marburg ausdrüklich als Sohn des verstorbenen
Andreas C. in Allendorf erwähnt -
wohnt Ledergasse in Marburg.
* Allendorf .... um 1605.
† Marburg ...... 1653/4.
∞ Marburg ...... 27.9.1627.
mit Catharina Braun, Tochter des Jacob Braun, u.d. ....
(I. ∞ Marburg 9.12.1622 mit Johann Wildner).
1. Jacob, ~ Marburg 20.6.1628, konf. 1640.
2. Marie Catharina, ~ Marburg 1.11.1629.
3. Johann Henrich, ~ Marburg 7.8.163l = III.
4. Anna Elisabeth, ~ Marburg 15.9.1633, konf. 1643.
∞ Marburg 1.12.1651 mit Johannes Bauer.
5. Anna Catharina, ~ Marburg 16.2.1636, konf 1646.
∞ Marburg 17.11.1664 mit Ruppert Eckel.
6. Marie Catharina, ~ Marburg 29.9.1639.
7. Elizabeth, ~ Marburg 9.5.1639.
III. Cuntz / Conradi, Johann Henrich, luth.
von 1669 bis 1688 Pastor / Pfarrer zu Cölbe und Wehrda -
(beide Dorfer liegen unmittelbar vor der Stadt Marburg)
wird ausdrücklich als Sohn des verstorbenen Henrich C.
der als Cuntz nach Marburg kam, erwähnt -
Wohnung in Marburg / Haus der Eltern
Immatrikulation Marburg 1657 - Universität -
~ Marburg 7.8.1631 - † Marburg oder Cölbe/Wehrda 4.5.1690
∞ .... (Aufgebot in Marburg 22.9.1667) mit
Anna Elizabeth Schneider, Tochter des Friedrich Schneider,
aus Kirchhain bei Marburg.
1. Friedrich Henrich, * ca. 1668 - 16.10.1682 Aufnahme auf
das Gymnasium in Marburg /
1688 Auswanderung nach Südafrika -
2. Catharina Christina, ~ Marburg 14.11.1669.
3. Johann Ludwig, - 1732 Subdiakon, 1734 Archidiakon Marburg
4. Johann Engelhard, - Pfarrer in Weitershausen.
5. Johannes, ~ Marburg 7.3.l675.
6. Reinhard Henrich, ~ 20.2.1678.
7. Johann Georg, ~ 11.3.1680 Pfarrer in Bacharach, Osthofen.
Quelle : Marburger Sippenbuch.
In die Marburger Sippenbuch word vir die Conradie voorgeslagte na hierdie plekname verwys - sien inligting voor hierdie kaart
Mr Bleibaum se resultaat in verwerkte formaat
Kom ons omskrywe nou in Afrikaans mnr. Bleibaum se inligting na die formaat van die Suid-Afrikaanse Conradiegeslagregister:
Andreas CUNTZ gebore voor 1600
Hy was rondom die jaar 1600 woonagtig in die Duitse staat Hessen in die dorp Allendorf aan die Lumdarivier.
Heinrich CUNTZ geb. ongeveer 1605 in Allendorf.
Hy het voor 1627 van Allendorf na Marburg aan die Lahnrivier gekom volgens 'n burgerbrief van 20.07.1627. Hy het in Ledergasse in Marburg gewoon. Hy was lid van die Lutherse kerk en 'n bakker van beroep. In 1643 word hy voog vir die kinders van Adolf Mei. Sy kapitaal toe was toe 950 Reichsdaalders. Op 06.08.1645 is die voogskap afgegee (beëindig). In 1652 word hy stadluitenant. Hy word in Marburg rekords uitdruklik vermeld as die seun van die gestorwe Andreas CUNTZ van Allendorf. Hy is tussen die jare 1653/4 in Marburg oorlede.
Hy is op 27.09.1627 in Marburg getroud met Catharina Braun (Dogter van Jacob Braun) (sy was voorheen in Marburg op 09.12.1622 met Johann Wildner getroud). Sewe kinders word vir hulle aangegee:
Jacob CUNTZ, geb. 20.6.1628 in Marburg, kerkaanneming 1640.
Marie Catharina CUNTZ, geb. 01.11.1629 in Marburg.
Johann Henrich CUNTZ / CONRADI, geb. 07.08.1631 in Marburg.
Hy was ook lid van die Lutherse kerk en was van 1669 tot 1688 'n predikant vir Cölbe en Wehrda - beide dorpe is teenaan die stad Marburg geleë.
Johann Henrich word uitdruklik vermeld as die seun van die afgestorwene Henrich wat as CUNTZ na Marburg gekom het. Hy het in Marburg in die huis van sy ouers gewoon. Hy het in 1657 as student aan die Marburgse Universiteit geregistreer.
Hy het sy van Cuntz na Conradi verander het tydens sy graadverkryging in Teologie aan die Universiteit van Marburg. (Vir rede sien die bespreking hier onder)
Hy is op 04.05.1690 in Marburg of Cölbe/Wehrda oorlede. (Andre Conradie [c3d6e7f2g2h3i1] kon in 1983 steeds die kerkie vind waar hierdie Conradie voorvader gepreek het, maar kon nie sy begraafplaas opspoor nie.)
Johann Henrich was getroud met Anna Elizabeth Schneider, dogter van Friedrich Schneider - Die Schneiders het in Kirchhain naby Marburg gewoon. Die twee se huweliksgebooie is op 22.09.1667 in Marburg opgegee. Hulle het 7 kinders gehad:
Friedrich Henrich CONRADI gebore ongeveer 1668 in Marburg
Hy is op 16.10.1682 in geskryf in die Gimnasium (skool) in Marburg. (Emmigreer in 1688) na die Kaap. Hierdie nota moet mnr. Bleibaum se eie wees - dit is te betwyfel dat dit so in die Sippenbuch sou verskyn?)
Catharina Christina CONRADI gebore 14.11.1669 in Marburg.
Hy word in 1732 'n onderdiaken en in 1734 'n hoofdiaken in Marburg
Johann Engelhard CONRADI
Hy word predikant Weitershausen. [Nota: Op 'n webblad vir Weitershausen word 'n sekere "Engelhard Conradi" gelys as die "Pfarrer" in die periode 1701-1721.
Hier is 'n gedeelte van Johann Engelhard Conradi se geskiedenis:
Anthon Wilhelm HÜPEDEN, * 15.9.1618, 1721 berlepsch. Verwalter des Gutes Bonaforth, Brauer in Münden oo 22.7.1721, Anna Maria NAGEL, T d Andreas Gottfried N., Kaufmann, Münden
Anna Maria HÜPEDEN, * (1723) Münden oo 16.8.1753 Münden-Aegidien, Friedrich Arnhold Christian MANCKE; Sergeant, S d Joh., Capitain, u d Heinrich Christoph HÜPEDEN, * 9.5.1685, + 12.1.1705
Agatha Juliana HÜPEDEN, * 1.6.1690 Münden, + 27.2.1716 (26 J) Weitershausen
ooI 25.1.1706 Jühnde, Johann Engelhard CONRADI, Pfarrer * (1672), +# S d + Joh. Heinrich C. Pastor Cölbe bei Marburg, 1631 - 1690 und der Anna Elisabeth SCHNEIDER, aus Kirchhain 1701 Pfarrer in Weitershausen, mit Diephausen, 1721 in Josbach er ooII 18.1.1720 Anna Juliane STUMM, T d darmstädt. Rentmeisters Joh. Daniel S., * (1673), +# 4.2.1743 (70) Josbach
Ludwig Wilhelm CONRADI, ~ 13.10.1707 Weitershausen, imm. 1725 Marburg,
Justus Barthold CONRADI, ~ 7.6.1710 Weitershausen, + 24.2.1795 (85) Josbach imm. 1725 Marburg, 1743 Pfarrer in Josbach, oo FEDER, + 1796 Josbach
Dorothea Elisabeth CONRADI, ~ 6.1.1713 Weitershausen
Henriette Maria CONRADI, ~ 21.1.1721 Weitershausen
Johannes CONRADI, gebore 07.03.1675 in Marburg.
Reinhard Henrich CONRADI, gebore 20.02.1678.
Johann Georg CONRADI, gebore 11.3.1680
Hy word predikant in Bacharach, Osthofen.
Anna Elisabeth CUNTZ, geb. 15.9.1633 in Marburg, konf. 1643, en getroud in Marburg op 1.12.1651 met Johannes Bauer.
Anna Catharina CUNTZ, geb. 16.2.1636 in Marburg, konf 1646, en getroud in Marburg op 17.11.1664 met Ruppert Eckel.
Marie Catharina CUNTZ, geb. 29.9.1637 in Marburg.
Elizabeth CUNTZ, geb. 9.5.1639 in Marburg.
Argumente voor en teen
Ons kom nou by die punt waar ons hierdie feite moet weeg om die waarskynlike korrektheid daarvan te bepaal - onthou, ons kan nie absoluut seker wees nie, want ons het behalwe sy naam Friedrich en Marburg nie veel om op te gaan nie!
Ons kan aanvaar, veral aangesien die Marburger Sippenbuch alfabeties georden is, dat meneer Bleibaum vir ons die enigste moontlike Marburgse stamvader kandidaat uitgewys het. Dit is nou aan ons oorgelaat om hom te aanvaar of verwerp! As ons hom verwerp, sal ons die man wat ons soek nie by Marburg vind nie, maar elders - in 'n ander gebied se "Sippenbuch". Maar dan verwerp ons ons belangrikste leidraad, naamlik "Marburg"!
CONRADI versus CUNTZ
Ons vind die teenwoordigheid van die van CUNTZ vreemd. Waarom sou die Conradie van dan van Cuntz afstam? Blykbaar was hierdie verskynsel nie vir mnr. Bleibaum vreemd nie - en waarskynlik vir hierdie rede, het hy dit ongelukkig nie vir ons toegelig nie. Iemand met kennis mag dit asseblief vir ons opklaar. Intussen bied ek die volgende verklaring gegrond op my eie ondersoeke:
In die eerste plaas is dit 'n feit, dat die grootste massa van Duitse familiename (dus die van), eers gedurende die jare 1400 tot 1600 ontstaan het. Hierdie familie naamgewing het eerste in die stede begin, en die landelike gebiede het eers later die voorbeeld gevolg.
Daar was 'n tyd toe iemand net geken is aan sy naam, en om hom beter te kwalifiseer is sy vader se naam gebruik. Dus is gesê:
"hy is Johannes, kind van Conrad (of Konrad)".
Nou moet u daarop let dat Duitse woordeboeke vermeld dat Kuntz die verkortingsvorm vir Konrad is, dws Cuntz is die verkorting van Conrad. Dit is amper soos om ipv "Konrad se" te sê "Kon se". Gevolglik beteken
"hy is Johannes, kind van Cuntz (of Kuntz)".
Later is die "seun van" weggelaat, en is net die tweede naam as "van" geskryf, dus
Saam hiermee het 'n alternatiewe vorm ontstaan, naamlik om 'n "i" agter aan Konrad (Conrad) te heg om die "kind van" verwantskap aan te dui, dws Johannes Conradi het dus aangedui Johannes, seun van Conrad. Hierdie vorm het ontstaan gedurende die Humanisme* periode, toe Latyn die taal van opgevoede persone geword het - hier is Latyn se tweede naamval (die "-i" vorm) van die noemnaam vir die van of familienaam gebruik - voorbeelde is Jacobi, Nicolai, en natuurlik Conradi. (Humanisme = "Geestestroming in die 14de tot 16de eeu, wat hom gekenmerk het deur 'n hernieude belangstelling in die wetenskap en kuns" - Bron=HAT)
[Nota: Hierdie Latynse kennis is al lank bekend aan die Conradies - die volgende verskyn op die eerste blad van die 1932 publikasie: STAMLYS van die NAGESLAGTE van DANIEL JACOBUS CONRADIE (Koelfontein re-unie eeufees): "Die (noem)naam was oorspronklik Coenraad -- Conrad of Konrad. In die middeleeue is daar 'n Latynse uitgang aangevoeg, dus Conradus, waarvan die patronymium (familienaam) die genitief Conradi is, dus Jan Conradi (filius) beteken Jan die seun van Conrad. Die uitgang -e is in Suid-Afrika aangevoeg."
Let nou asb op dat A1B1C3.
Johann Henrich CUNTZ / CONRADI, geb. 07.08.163l in Marburg.
in 1657 as student aan die Marburgse Universiteit registreer. Hy word dus nou 'n geleerde man, en sou gou bewus geword het dat hy nou sy van (CUNTZ wat 'n afkorting van CONRAD is) op die Latynse manier (CONRADI) behoort te skrywe, en bewerk so sy familienaamwysiging! Hy het dus sy naam van Cuntz na Conradi verander het tydens sy graadverkryging in Teologie aan die Universiteit van Marburg.
Wat ek dus probeer sê, is dat die Conradie van afstam vanaf 'n voorvader met die eienaam Konrad, en dat gedurende die tydperk waarmee die Marburger Sippenbuch begin, die vaste gebruik van vanne se spelling nog nie 100% gevestig was nie, sodat sy afstammelinge wat hulle vanne as Konrad, Conrad, Kuntz, Cuntz, Konradi of Conradi op 'n bepaalde oorgangstadium bloedverwante kan wees, soos dit blykbaar in mnr. Bleibaum se uittreksel wel voorkom.
Spellings wêreldwyd van vanne wat afstam van die eienaam Konrad, is ondermeer Conraad, Conrad, Conraed, Conräd, Cunrads, Cunrath, Conradi, Conradie, Conrads, Conradson, Conradt, Conrade, Conrath, Conratt, Conratty, Conred, Conrod, Conrat, Cunrad, Konraad, Konräd, en nog baie meer.
Toets teen geslagregister se Doopname
Gedagtig aan die reël, dat die ou voorvaders byna sonder uitsondering, altyd hulle eerste seun na die kind se oupa aan vaderskant vernoem het, is die volgende toets wat ons kan doen, om die doopname wat in ons aspirant Duitse voorvader se geslagregister voorkom, te vergelyk teen die doopname wat eerste in die Suid-Afrikaanse geslagregister voorkom:
b1. Johannes Hendrik (1710), die eerste seun van ons stamvader heet inderdaad na sy vermeende oupa A1B1C3.
Johannes Hendrik gaan inderdaad voort om een van die gewildste doopname onder Conradies te word! Hierdie b1. se eerste seun c1. Frederik Hendrik (geb ongeveer 1738-1743) heet weer na sy vermeede oupa A1B1C3D1(ons aspirant stamvader!) hierbo.
Ook Frederik Hendrik gaan voort om een van die mees gewilde Conradie doopname te word. Dat dit alles klop, lyk nou na geen toevalligheid nie! Ook mr. Bleibaum sou hierdie toets gedoen het. As ons die inligting aanvaar, moet ons stamvader, wat sy naam as "Friederich Conradÿ" op Kaapse argiefstukke geteken het, se werklike doopname inderdaad Friedrich Henrich wees. Die "e" wat hy in sy naam in die handtekening invoeg, is waarskynlik reeds 'n ver-Hollandsing van sy naam. (Nota: Conradÿ word dieselfde uitgespreek soos by Conradie.)
Lees ook meer hier oor by: