Alzheimers en Covid-19: tuisversorgingsraad vir geliefdesElise Nel, skrywer van Ons raaiselpad met Alzheimersiekte, het haar eens briljante man tot sy dood in April 2015 bygestaan. Nel se man is in 2010 met Alzheimer se siekte gediagnoseer waarna sy besluit het om voltyds die rol van sy tuisversorger in te neem. Nel skryf in haar boek dat die siekte onverwags sy verskyning in hul lewe gemaak het en dat sy geensins daarop voorbereid was nie. Nadat sy die eerste keer ŉ definisie van demensie gelees het, was dit vir haar “ŉ mondvol skrikdinge” (bl. 11) wat sy nie heeltemal begryp het nie. Al was hy bogemiddeld intelligent, ŉ man met ŉ breë algemene kennis en intellektueel my meerdere, was verstrooidheid een van sy kenmerkendste eienskappe (bl. 5). Selfs haar “verstrooide professor”, soos wat sy liefdevol na haar man verwys, se toenemende agtelosigheid was ŉ kenmerk van Alzheimer se siekte. Maar een van die grootste wanbegrippe is dat vergeetagtigheid nie die grootste simptoom van dié siekte is nie. “Die meeste mense dink dit is ŉ vergeetsiekte,” sê Nel. “As dit maar net so eenvoudig was, sou dit baie makliker gewees het om dit te hanteer.” Nel kon ongeveer twee jaar ná haar man se dood nie met pasiënte wat aan Alzheimer se siekte ly, werk nie en die skryf van ŉ boek het ook soos ŉ berg voor haar gelê. Sy het vroeër in ŉ onderhoud met Maroela Media vertel dat dit nie ŉ maklike besluit was om die boek te skryf nie, maar dat die dagboek wat sy sedert die aanvang van haar man se siekte gehou het, haar gehelp het om feitelik te kon skryf en ook weer te gee wat sy op dié moeisame reis geleer het. Ons raaiselpad met Alzheimersiekte is ŉ ware verhaal vol deernis: vir Elise se man, vir elkeen met die siekte, en vir dié wat hulle liefhet. Sy gee in die boek ook praktiese raad aan versorgers en stippel die tekens uit waarna ŉ mens moet oplet. Nel het mettertyd weer by ondersteuningsgroepe ingeskakel en só die pad saam met ander pasiënte en geliefdes gestap. Sy was gedurende die Covid-19-pandemie deurgaans by die tuisversorging van pasiënte betrokke. Elise Nel (Foto: Verskaf) “Die inperking het ŉ geweldige invloed op pasiënte gehad wat byvoorbeeld nie in versorgingseenhede is nie. Hulle verstaan nie waarom dit skielik nodig is om ŉ masker te dra of vir ŉ ding [die virus] bang te wees wat nie gesien kan word nie,” sê Nel. Sy beklemtoon dat ŉ verandering in die pasiënt se roetine ongelooflike spanning vir die persoon veroorsaak. Om dus te moet verduidelik dat pasiënte nie hul daagliks middagstappie kan neem of oor en weer by vriende in die straat mag kuier nie, het groot ontwrigting en verwarring veroorsaak. Dit was ook hartseer om te moes toekyk hoe die mense se gesondheid hierdeur gekelder word. “Twee pasiënte met wie ek gewerk het, het depressie gekry weens ŉ gebrek aan oefening,” vertel Nel. “Hul weeklikse oefensessies wat spesiaal geskeduleer is, moes uiteraard gekanselleer word.” Nel deel ŉ paar wenke en raad met geliefdes wat nie altyd weet hoe om hul geliefdes by te staan nie. Sy sê dit is uiters belangrik om geduldig te wees, ongeag hoe moeilik die pasiënt of situasie is. Nel sluit ook die volgende wenke in: Die uitdagings kom dikwels ook by gesprekspunte en doendinge. Nel se voorstelle is: Bowenal is ŉ onwrikbare geloof in God die sleutel wat daagliks sy krag en genade ontsluit, vertel sy. Nel onthou dat sy doelbewus besluit het om elke dag op sy eie te hanteer. Sy het ook nie toegelaat dat die siekte haar lewe of huis oorneem nie en sy het gereeld tyd vir haarself ingeruim. “Ek het elke dag gebid vir krag vir daardie een dag. En ek het besef dat ek die vreemde, vreesaanjaende môres wat wag in God se hande moet los. Hy sal daarvoor sorg.”