porcelain veneer in 98368
tooth whitening gel Red Bank NJ
lumineers price San Diego 92130
Orthodox dental cosmetics Toms River 08753
find dentist 11365
lumineers dental Spokane Washington Portaal:Inhoudsopgawe/Indekse - Wikipedia
Wikipedia se Inhoudsopgawe: Indekse
Dit is 'n indeks van onderwerpe op Wikipedia. Elke inskrywing onderaan is 'n alfabetiese indeks van sy besonderse onderwerp. Vir gestruktureerde lyste oor hierdie onderwerpe sien hoofpunte van kennis. Vir 'n alfabetiese indeks oor alle artikels sien A-Z indeks.
Portaal:Inhoudsopgawe/Indekse/Natuurlike en Natuurwetenskappe
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Portaal:Inhoudsopgawe/Indekse&oldid=1029222" PressReader - Weg! Platteland: 2014-12-01 - My dorp Ge­skie­de­nis, le­moe­ne en Fer­rei­ras kraai ko­ning op Pa­ten­sie
My dorp Ge­skie­de­nis, le­moe­ne en Fer­rei­ras kraai ko­ning op Pa­ten­sie
As jy Pa­ten­sie van Port E­li­za­beth se kant af bin­ne­ry, kom jy gou ag­ter waar­oor dit hier gaan, want dié Oos-kaap­se dor­pie met sy 5 000 sie­le word ver­dwerg deur ’n lap­pies­kom­bers van lan­de­rye en si­trus­boor­de. Hier­die is boer­de­ry­wê­reld. VAN DIE
Weg! Platteland - 2014-12-01 - Voorblad - TEKS EN FO­TO’S JAC K­RIT­ZIN­GER
Op Pa­ten­sie, wat knus in die im­mer­groen Gam­toos­val­lei lê, kan jy maar daar­van ver­geet om ge­re­stou­reer­de Art No­veau-ar­gi­tek­tuur en bo­heem­se kuns­ga­le­ry­tjies raak te loop. Wel ’n bon­ki­ge, be­dry­wi­ge A­gri­mark. Die­sel­bak­kies ram­mel ge­diens­tig deur die stow­we­ri­ge stra­te, en so ver as wat die oog kan sien, troef ka­kieen-kort­broek lag-lag die nuut­ste mo­des uit Mark­ham.
Skop eg­ter jou skoe­ne vir ’n wy­le hier uit en jy kom ag­ter hier­die is nie ’n dorp wat jy op sy baad­jie moet tak­seer nie. Hier is die men­se plat op die aar­de.
Pa­ten­sie is vir d­rie din­ge be­kend: si­trus­boer­de­ry, die klip­gooi wat hy oos van die Ba­vi­aans­kloof af lê, en die oor­vloed Fer­rei­ras wat jy in die om­ge­wing kry. (Daar’s net vier teer­stra­te in die mid­de­dorp, en al­mal is ge­noem na ’n Fer­rei­ra.)
“Pa­ten­sie is nie ’n dorp nie,” ge­sels Da­nie Ma­lan een aand langs die le­moen­hout­vuur op sy plaas, Tier­hok, ter­wyl die skaap­nek­pot­jie op die ko­le prut. “Dis ’n fa­mi­lie, ’n ge­meen­skap.” >
Hy’s reg: Dit blyk gou die men­se hier leef na aan me­kaar. Maar ’n mens kan nie dié hegt­heid on­der die in­wo­ners ver­staan voor jy ’n do­sis ge­skie­de­nis ag­ter die blad het nie.
“Die mees­te van die boe­re in die dis­trik sit op grond wat al vier, vyf ge­slag­te in die fa­mi­lie is, en al is dit nou een van die voor­ste land­bou­dis­trik­te in die land, het dit nie al­tyd so voor die wind ge­gaan nie.”
Die sto­rie van die Gam­toos­val­lei (Gam­toos is ’n K­hoi-woord wat “brul­len­de leeu” be­te­ken) is een van wa­ter: Die brak Groot­ri­vier en die sui­wer Kou­ga­ri­vier vloei hier saam en vorm die Gam­toos­ri­vier. En dis nie e­ni­ge hier­jy wat dié vuil­baard kon aan­vat nie. Die eer­ste fa­mi­lies, on­der wie hoof­saak­lik, ja, Fer­rei­ra, maar ook Ma­lan, S­chee­pers en Du P­reez, het in die vroeë ne­gen­tien­de eeu met groot ge­suk­kel hier hak in­ge­slaan. Met­ter­tyd is die land eg­ter mak ge­maak en be­plant, met vloed­be­sproei­ing wat wa­ter uit die Gam­toos die lan­de in­ge­lei het. Hoe­wel die stel­sel van slui­se, slo­te en wa­ter­beur­te die boe­re tot so on­langs as die ja­re ses­tig nog aan die gang (en aan die ba­klei) ge­hou het, was die toe­voer on­be­trou­baar en die wa­ter van ’n swak ge­hal­te. Eers met die vol­tooi­ing van die Kou­ga­dam in 1970, wat die sui­wer Kou­ga­ri­vier so­wat 5 km bo die sa­me­vloei­ing op­ge­dam het, kon die boe­re staat­maak op wa­ter van goeie ge­hal­te en ’n be­trou­ba­re be­sproei­ing­ske­ma.
En van toe af was daar nie spra­ke van te­rug­kyk nie; van­dag gaan din­ge geil. Maar die band tus­sen die dis­trik se men­se is deur baie ja­re se swaar­kry ge­smee. Vir bot­ter of vir wors.
Die ko­ning is kaal
“Met 35 ha kan jy ’n Merc koop,” ge­sels Ra­die Fer­rei­ra ( Ons sien wat jy be­doel. – Reds.), oud­la­er­skool­hoof, in sy dorps­huis op ’n hoog­te­tjie wat oor die dis­trik uit­kyk. “Van­dag groei hier e­nig­iets: si­trus, aar­tap­pels, groen­te, kruie, slaai, noem maar op. Al be­te­ken Pa­ten­sie eint­lik in K­hoi ‘lê­plek van die bees­te’.”
Bui­ten vir die uit­ge­strek­te lan­de­rye is dié wê­reld wild en e­lek­tries groen; die val­lei se sub­tro­pie­se kli­maat on­der­steun ’n ryk en di­ver­se e­ko­stel­sel. Lui­perds is blyk­baar nog vol­op in die klo­we, en ’n steenbok kan jou nog mak­lik teen ske­mer op die dorps­rand verras. Hoep­hoeps en neus­ho­ring­vo­ëls is vol­op, en stre­lit­zi­as kom na­tuur­lik in die veld voor. ’n Vlei­loe­rie kok-kok-kok ie­wers in
‘ “Hier bly die grond in die fa­mi­lie; die nu­we bloed kom maar in soos die jong man­ne vir hul­le gaan vrou vang,” knip­oog hy.’
die tuin ter­wyl ons sluk aan ons kof­fie. “Ons is ’n klein, heg­te ge­meen­skap, maar hier is baie jong men­se. Die ge­luk van die voor­uit­gang is dat pa en seun nog saam kan boer. In an­der stre­ke gaan dit nie so mak­lik nie; die kin­ders moet el­ders hul­le eie pot­jie gaan krap. Hier bly die grond in die fa­mi­lie; die nu­we bloed kom maar in soos die jong man­ne vir hul­le gaan vrou vang,” knip­oog hy. Feit­lik al­les hier draai om die land­bou: Die­ge­ne wat nie self boer nie, is op een of an­der ma­nier be­trok­ke by die gro­ter prent­jie. Die ko­ö­pe­ra­sie, be­sproei­ings­raad, ver­pak­king, plaas­ad­mi­nis­tra­sie, k­we­ke­ry, in­ge­ni­eurs­wer­ke – al­mal is werks­ver­skaf­fers wat die ge­meen­skap aan die gang hou. Op die ou end is al­mal in hier­die ge­wes­te af­hank­lik van en ge­bind deur een ding: die aar­de.
Die dor­pie het toen­ter­ja­re saam met die land­bou op die been ge­kom, en die doel was om te vol­doen in die prak­tie­se, al­le­daag­se be­hoef­tes van die om­lig­gen­de boe­re. Van­dag nog is dit gro­ten­deels die ge­val. Dis eg­ter die men­se wat lyf gee aan die dorp, dit be­son­ders maak. “Kyk, ons kan lek­ker ba­klei en skin­der,” ver­tel Hil­die du P­reez op ’n be­dom­pi­ge Son­dag­mid­dag. “Maar laat hier net ’n kri­sis kom, ou mat­ta, dan staan ons saam soos een man.” Hil­die staan aan die hoof van S­poon Scrap­ping, ’n werks­win­kel wat hand­ge­maak­te eet­ge­rei ver­vaar­dig en ver­sprei. Haar tie­ner­dog­ter Ri­ke-ma­ri is die kre­a­tie­we dryf­veer ag­ter die on­der­ne­ming. Te­qui­la, die im­po­san­te Gre­at Da­ne op die werf, hou ook een blou en een bruin oog oor din­ge. “On­langs het ons ’n ou­tjie hier ge­had wat in ’n erns­ti­ge mo­tor­on­ge­luk was en nie ’n sie­ke­fonds ge­had het nie. Die ge­meen­skap het in­ge­spring en voor jy jou oë kon uit­vee, is daar by die R200 000 vir hom in­ge­sa­mel.”
Die plaas­li­ke La­er­skool Gam­toos­val­lei het dit ook maar swaar – daar is t­waalf per­so­neel­le­de, maar net vyf word deur die on­der­wys­de­par­te­ment be­taal. Daar­om hou die in­wo­ners el­ke jaar ’n kon­sert in die skool­saal om geld in te sa­mel. So t­wee jaar ge­le­de was die groot tref­fer van die aand die dorp se hu­ba­re mans wat van kop tot to­ne met bo­dy paint ge­ta­kel en toe per vei­ling aan die da­mes in die ge­hoor “ver­koop” is. “Om mee te maak wat hul­le wil,” spot Hil­die. “Die no­dig­ste is da­rem min of meer be­dek.” Maar dit het só jo­lig ge­gaan dat ’n on­ge­luk­ki­ge kê­rel in die pro­ses die spreek­woor­de­li­ke vy­e­blaar ver­loor het. “Ge­luk­kig het hy da­rem iets ge­had om te wys – hy’s im­mers ’n boer­klong!”
Pa­s­op vir die gham­pie
Dis eg­ter nie net ou bloed en ban­de wat die ge­meen­skap maak wat dit is nie. In­kom­mers dié kry jy ook. Jo­han Mos­tert het vyf jaar ge­le­de hier­heen ge­trek na­dat hy be­sluit het hy het ge­noeg van die stads­le­we ge­had. Nou k­week hy soet­ris­sies en le­wer dit aan mark­te en ket­ting­win­kels. “Kyk,” ver­dui­de­lik hy waar hy trots in een van sy groei­ton­nels in die bo­dorp staan, “hier is ou boe­re wat deur ge­slag­te hul­le reg ver­dien het om hier te wees. ’n Mens moet ver­staan hier’s ’n hi­ë­rar­gie; jy moet jou nie uit die staan­spoor kom slim hou nie. As jy dit kan snap, sal jy heel­te­mal or­raait wees.”
Van­dag kui­er hy en sy vrou lek­ker saam met die an­der jong boe­re, en sy kin­ders ge­niet dit ook ga­te uit hier. “Man, dis ’n lek­ker plek. Dis ’n boe­re­ge­meen­skap, en daar­om kan ons al­mal saam­praat oor die­self­de goed. En hier’s al­les wat jy no­dig het: dok­ters, ’n goeie skool, die lot.”
Dis A­fri­kaan­se wê­reld, kom jy gou ag­ter. “Hier praat ons En­gels ter self­ver­de­di­ging,” laat val Hil­die droog­weg toe ek haar la­ter weer raak­loop. Ie­wers het daar eg­ter ook ’n eie di­a­lek in­ge­sluip, bes moont­lik van­weë ou K­hoi­ver­bui­gings. Só word ’n spoed­wal hier ’n “gham­pie” ge­noem, en ’n meerkat ’n “ghar­kie”. ’n Gham­pie hoef dan ook nie net na ’n spoed­wal in ’n teer­straat te ver­wys nie, maar ook na ’n on­ge­skik­te hob­bel op ’n plaas­pad. Soos in: “Na­dat ek gis­ter­aand by die ho­tel weg is, moes ek op pad huis toe uit­swaai vir ’n ghar­kie. Toe tref ek ’n gham­pie en daar’s ek die boor­de in.”
En ’n rys­mier, wat vol­op is ná die swaar re­ëns wat ’n mens in die herfs en len­te in dié wê­reld kry, staan be­kend as ’n “vet­kan­ne­tjie”.
Rus en vre­de en ’ n bie­lie­ba­saar
Uit ’n toe­ris­me-oog­punt gaan hier dalk nie veel aan nie, maar dis juis dié stil­te wat al hoe meer men­se na die dis­trik be­gin lok. “Al hoe meer men­se van bui­te be­gin die rus­tig­heid van die plek­kie ag­ter­kom,” meen Hei­di M­ül­ler, ei­e­naar van die Pad­langs-pad­stal bui­te die dorp. “Port E­li­za­beth en Jef­freys­baai is mos na­by, en die men­se van daar­die kant kom al hoe meer oor na­we­ke hier leeg­lê. Grond en hui­se word ook nie meer net vir boer­de­ry op­ge­koop nie, maar vir men­se wat wil weg­kom en een­vou­dig net ’n deel van die mooi en rus­tig­heid van die om­ge­wing wil be­sit en ge­niet.” Die dorp se lig­ging is in­der­daad spe­si­aal: Jy’s net min­der as ’n half­uur se ry van die see af. Ver­al die dorp se jon­ger >
‘ ’n Mens moet ver­staan hier’s ’n hi­ë­rar­gie; jy moet jou nie uit die staan­spoor kom slim hou nie.’
gar­de glip ge­reeld oor na­we­ke Jef­freys­baai toe, al is ’n stow­we­ri­ge bak­kie met ’n bran­der­plank ag­ter­op ’n skaars ge­sig.
“Ons het ook be­gin trou­es aan­bied in een van die ou pak­hui­se, en dis baie ge­wild. Men­se sien nie meer kans om in die stad te trou nie, want dis te duur.”
Dis mak­lik om te ver­staan hoe­kom dié wê­reld al hoe ge­wil­der word on­der stads­ja­pies: Dis prent­jie­mooi, en die dorp is vei­lig, aards, rus­tig. Lig­dag hoor jy ha­ne kraai, en in die soel s­ke­mer­aan­de bal­jaar kin­ders op die gras­per­ke. “Die le­we hier is reg­tig sta­di­ger,” be­aam Tos­ka Jou­bert van die Tol­bos-pad­stal. “Maar dit voel vir my ’n mens kry so­veel meer ge­doen, om­dat jy nie tyd mors met din­ge soos ure se sit in die ver­keer nie. Jou tyd is meer jou eie.”
Daar is ook maar din­ge­tjies wat pla: Die plaas­li­ke stasie is ’n ver­waar­loos­de seer duim met leë wa­ens wat staan en op­roes – al wat nog hier deur­draf, is kwa­jon­gens en straat­kat­te. Po­gings is aan­ge­wend om die be­heer van die per­seel by Trans­net oor te neem, maar hier­van het tot dus­ver da­dels ge­kom. En die dorp se ri­ool­stel­sel be­staan uit on­der­grond­se tenks wat taam­lik ge­reeld deur ri­ool­lor­ries leeg­ge­pomp moet word, maar die mu­ni­si­pa­li­teit het nie ge­noeg van dié wa­ens nie. Die geur van le­moen­bloei­sels is dus nie al­tyd die e­nig­ste klan­kie op die wind nie…
Weens sy lig­ging teen­aan die Gam­toos­ri­vier is Pa­ten­sie dik­wels vroeg­og­gend in dig­te mis ge­hul, maar op ’n mooi dag kan ’n mens ver oor die dor­pie en die om­lig­gen­de val­lei uit­kyk.
Ra­die Fer­rei­ra, ’n boor­ling van Ficksburg, is al 30 jaar op Pa­ten­sie. “Die groot klomp Fer­rei­ras hier is eint­lik van die Lang­kloof. Baie het Vry­staat toe uit­ge­wyk, waar hul­le ’n groot rol in die Ang­lo-boe­re­oor­log ge­speel het.”
’n Ef­fe wee­moe­di­ge trein­wa her­in­ner aan ’n tyd toe Pa­ten­sie se spoor­weg­sta­sie nog ’n mier­nes van be­dry­wig­heid was.
BO LINKS Da­nie Ma­lan op sy ge­troue blou ys­ter­perd in een van Tier­hok se le­moen­boor­de. MID­DEL Die Har­vest Se­a­son is ’n prop­per­se ou kê­f­fie on­der in die hoof­straat waar jy om­trent e­nig­iets kan koop. Hul­le is dou­voor­dag al oop, ver­al in oes­tyd. REGS Die kerk
Jo­han Mos­tert, oor­spronk­lik ’n be­sproei­ings­kon­sul­tant, staan trots in een van sy groei­ton­nels waar hy soet­ris­sies k­week. Hy het eers grond ge­huur, maar be­sit nou saam met t­wee an­der boe­re ’n lap­pie aar­de op die dorp.
BO ’n Mens kan jou ver­kyk aan die kleu­re en vorms van Pa­ten­sie se boor­de. REGS ON­DER Die heu­wels wat jy kry as jy die dorp op die R331 van die Baai se kant af bin­ne­ry.
Tos­ka Jou­bert, oor­spronk­lik van Pon­go­la, be­stuur se­dert 1988 die Tol­bos-pad­stal saam met haar ven­noot, Het­sie S­chee­pers.
An­na­tjie Ma­lan is or­re­lis in die kerk én staan aan die hoof van Pa­ten­sie se al­le­min­ti­ge jaar­lik­se Plaas­ba­saar.