Leina la semmušo la saense la bolwetši bjo ke leuba la mpshikela wa A (H1N1) 2009. Bo thomile go la Mexico le Dinagakopano tša Amerika ka Moranang ngwaga o. Mathomong bo be bo tsebega ka mpshikela wa dikolobe ka lebaka la gore go be go gopolwa gore bo tšwa go dikolobe. Ga bjale, go dumelwa gore ke motswako wa ditho tša motho le tša dinonyana. Ke ka moo, bolwetši bo sa tsenelanego le go ja nama ya kolobe goba ditšweletšwa tša kolobe. Ga bjale bo tsebega bonolo ka leuba la mpshikela (go tla ratega gore leina la semmušo le šomišwe.
Go tšwa ka Moranang, twatši eile ya phatlalala ka lebelo go dinaga tše 166 lefase ka kakaretšo. Ka Afrika, go fihla ga bjale bo phatlaletše go dinaga tše 16 fela. Ka ye nako ge ke go ngwalela, ka mo nageng ya rena re na le ditshwaetšo tše di fetago 3 000.
Ka morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tšhoganetšo yeo e swerwego ka la 11 Phupu 2009, Mokgatlo wa Maphelo wa Lefase (WHO) o phethile ka gore selekanyo sa leuba la lefase ka kakaretšo se fihleletšwe le gore Molaodikakaretšo, Ngaka Margaret Chan, o goeleditše leuba le (kgato ya 6). Se ka mantšu a bonolo se ra gore bolwetši bo be bo sepelela go dinaga tše dingwe le gore bo phatlalala ka lebelo le legolo kudu. Le ge go le bjalo, ke rata go gatelela gore kgoeletšo ya leuba le ga e re gore bolwetši bo kotsi. Ka mantšu a bonolo go ra gore bo phatlalala naga ka bophara.
Ka la 6 Mosegamanye, WHO e hlalošitše phatlalalo ya leuba le, mo dinageng tšeo di amegilego fela le go dinaga tše dimpsha tšeo di ka se bo širogego le go bo thibela. Ka mahlatse le ge go le bjalo, mola e le gore se se ka no ba bjalo, ba ile ba elelwa gore twatši ye e dutše ka bontši e le bonolo e bile e sa dutše e le yeo e sego kotsi ka tsela efe goba efe. Le ge go le bjalo, bjalo ka bašomi ba maphelo, lefaseng ka bophara le ka mo nageng, re sa tshwentše ke mahu ao a hlagilego go fihla ga bjale (lefaseng ka bophara 0,8% le 0,1% ya batho bao ba swaetšegilego ka mo Afrika Borwa). Twatši e ama gagolo batho ba mengwaga ya magareng ga ye 10 go fihla go ye 29 - bontši bja batho ba, ba ka dikolong goba diinstithušeneng tša thuto ya ka godimo.
WHO e eleditše gore dinaga di swanetše go hlokomedišiša go fokotša khuetšo ya bolwetši mo ditšhabeng. Go dira se, poledišano ya mohola e bohlokwa.
Bolwetši bo phatlalala ka phetelo ya lerothinyana mohlang ge motho yo a fetetšwego a gohlola goba a ethimola, wa goga moya wo o tšwelego ge ba gohlola goba ba ethimola; le ge e le gore ba gohlolela bogodimo, wa goga moya kgauswi le lefelo leo, o ka fetetšwa.
go ikwa ka kakaretšo o se wa phela gabotse.
Batho ba bantši kudu lefaseng ka kakaretšo ba na le dika tše bonolo e bile ba ka se nyake kalafo efe goba efe yeo ikgethilego. Le ge e le gore batho ba dika tše bonolo ba swanetše go alafiwa go no swana le ba dika tša tlwaelo tša mpshikela. Le ge gole bjalo, batho bao ba latelago ba nago le dika tše bonolo ba swanetše gape go bona ngaka ya bona ka bjako.
batho bao ba nago le bolwetši bja swikiri.
letšhollo le dišupo tša go hloka meetse mmeleng.
go potuma mo go tseneletšego kudu le tahlegelo ya mogopolo.
Mang le mang yo a nago le dika tše di lekanetšego goba tše dišoro o swanetše go nyaka le go hwetšwa tlhokomelo ya bjako ya kalafo.
Teko ya semmušo e dirwa ke Mokgatlo wa Setšhaba wa Malwetši a go Fetela, wo olego go la Gauteng eupša ga bjale o ile wa phatlalatšwa go ya go la Kapa Bodikela. Diteko di dirwa ka tigelo ya ngaka. Balwetse ba ba nyakang tlhokomelo ya maphelo ya lefapha la mmušo. Balwetše ba ba nyakago thušo kwa tshepedišong ya tsa kalafo ga ba swanela go kgopela teko ya ka laboratoring ka bobona - ke ngaka ya bona ye e swanetšego go tšea sephetho.
Kalafo yeo e kgethilwego ke Tamiflu.
nago le dika tše šoro.
Kalafo ka bontši ka Tamiflu e tla tliša twantšho ka bontši go seokobatši, gomme ya e dira gore e se be le mohola le go batho bao e ka phološago maphelo a bona.
Maitemogelo lefaseng ka bophara a bontšhitše gore go tswalelwa ga diinstithušene tša go ithuta le mafelo a mangwe bjalo ka Mabenkele a kgoparara ga se a šoma ka go emiša phatlalalo ya bolwetši. Eupša, go ile gwa hlola ditšhitišo tše dikgolo tša leago.
Re eletša gore morutwana goba morutiši ofe goba ofe yo a nago le dika tše bonolo o swanetše go dula ka gae. Ge go e na le barutwana le/goba barutiši ba bantši bao ba dulago gae, ka gona institušene yeo e amegilego e swanetše go boledišana le Kgoro ya Thuto, yeo e lego gore mmogo le mafapha a maphelo di tla eletša ka tsela yeo e swanetšego go latelwa.
ge o ekwa o ka re o na le dika tše di bonolo, dula ka gae o be o široge go kopana le batho ba bangwe.
Ke rata go le tiišetša gore sengwe le sengwe se dirwa ke ditsebi tša saense lefaseng ka bophara, ba šoma le WHO go leka go ka tšweletša moento. Ge dilo di ka sepela gabotse, moento o bjalo o ka ba gona mo dikgweding tše mmalwa tse di latelago..
Ditšhimollo tše bjalo tša moeto di šetše di thomile ka go la Europa le Amerika; ka go hloka mahlatse naga ya rena ga e na theknolotši goba bokgoni bja go dira seo.
Ke rata go go leboga ge o tšere nako go bala molaetša wo gomme re rata go go leboga gape re lebeletše go kgata tema ga gago ka mafolofolo mo go gokagana le fokotša diabe tša bolwetši bjo.