ONDJALA: MoNamibia, omwaalu gwaakwashigwana mboka taya dhengwa unene kondjala ogwa londo sigo opaantu omiliyona yimwe momvula yo 2018, okuza paantu 500 000 momvula yo 2006. Ethano ndika olya nuninwa owala okuulika. ETHANO: LYA ZA MOOMPUNGULILO Kodwa, kunganjani ukuba endaweni yokujonga ukukwazi ukufunda nokubhala njengomsetyenzana wasesikolweni, singakuqonda njengesithethe esigqithiselwa luluntu nesitshintsha izinto kuquka nazo zonke iindlela zokukwazi ukufunda nokubhala kwaye kululutho kuzo zonke iilwimi? Ukuqonda ukufunda nokubhala kumxholo wezoluntu kuxhobisa abantu abadala nabantwana ekhayeni nasekuhlaleni ngokuphawula ukuba zininzi iindlela abantwana abanokufunda ngazo ukufunda nokubhala. 21 “lino njeeyi milawo njoyelede kubapa:+ 2 “ikuti naa waula muzike mu hebrayo,+ ooyo muzike weelede kubeleka myaka iili cisambomwe, pele mumwaka waciloba weelede kwaangununwa kakunyina kubbadela cili coonse.+ 3 ikuti naa wakaboola alikke, uyakuunka alikke. ikuti naa kakwete, weelede kuunka amukaintu wakwe. 4 ikuti naa simalelaakwe wamupa mukaintu, eelyo mukaintu ooyo wamuzyalila bana basankwa naa basimbi, imukaintu abana bakwe bayooba basimalelaakwe, pele walo alikke nguuyakuunka.+ 5 pele ikuti naa muzike ooyo wazumanana kwaamba kuti, ‘ndilamuyanda kapati simalelaangu, mukaintu wangu abana bangu; tandiyandi kwaangununwa pe,’+ 6 simalelaakwe weelede kumutola kumbele lya leza mwini--mwini. mpoonya uyoomuleta kumulyango naa kumunsende wamulyango, eelyo simalelaakwe uyoomudonkola kutwi akabulo kakudonkozya, mpoonya uyooba muzike wakwe buumi bwakwe boonse. 7 “ikuti muntu wauzya mwanaakwe musimbi mubuzike, takaangununwi mbuli mbobaangununwa bazike baalumi. 8 ikuti naa simalelaakwe tanaamukkomanina alimwi tanaamusala kuba mukaintu wakwe, pele wamuuzya kumuntu uumbi, takazumizyigwi kumuuzya kuli bamuzwakule, nkaambo wamucitila calweeno. 9 ikuti naa wamupa kumwanaakwe musankwa, nkokuti weelede kumulanganya mbuli mwanaakwe musimbi. 10 ikuti naa mwana musankwa ooyo waalika, mukaintu wakusaanguna weelede kuzumanana kumupa zyakulya, zyakusama alimwi azyeelede zyamulukwatano.*+ 11 ikuti katamucitili zintu eezyi zyotatwe, nkokuti weelede kwaangununwa kakunyina kubbadela mali aali woonse. 12 “kufwumbwa uuma mweenzinyina akumujaya, weelede kujaigwa awalo.+ 13 pele ikuti tanaacita acaali, alimwi leza mwini--mwini wazumizya kuti cicitike, ndiyookutondezya busena nkwayelede kutijila.+ 14 ikuti naa muntu wakalazyanya amweenzinyina eelyo wamujaya acaali,+ muntu ooyo weelede kujaigwa, nokuba kuti watijila kucipaililo cangu weelede kugwisyigwa ooko.+ 15 muntu uuma bausyi naa banyina weelede kujaigwa.+ 16 “ikuti muntu wabba muntunyina+ akumusambala, naa wajatwa kamujisi,+ weelede kujaigwa.+ 17 “muntu uuli woonse uusinganya bausyi naa banyina weelede kujaigwa.+ 18 “mboobu mbomweelede kucita ikuti naa baalumi bazwangana, eelyo umwi wapwaya mweenzinyina bbwe naa kumuuma mfwaindi* kumane tanaafwa, pele walala mubulo: 19 ikuti kacikonzya kubuka akweendeenda anze ankoli yakwe, nkokuti ooyo wakamupwaya takasubulwi pe. uyoobbadela buyo akaambo kakumusowela ciindi kumulimo wakwe ciindi naali kuciswa kusikila wapona. 20 “ikuti muntu wauma muzike wakwe musankwa naa musimbi amusako kumane muzike ooyo wafwida mumaanza aakwe, muntu ooyo weelede kusubulwa.+ 21 pele ikuti naa kwainda buzuba bomwe naa obilo katafwi, muntu ooyo tayelede kusubulwa pe, nkaambo muzike ooyo wakamuula amali aakwe. 22 “ikuti baalumi balwana akucisa mukaintu uulaada kumane watumbuka mazuba aakwe kaatanasika,+ pele kunyina ntenda yacitika, ooyo uulaamukaintu weelede kulungilwa kufwumbwa mbwaamba; alimwi ooyo wacisa mukaintu weelede kulunga kwiinda mubabetesi.+ 23 pele ikuti naa kwacitika ntenda, nkokuti uyoolunga buumi kubuumi,+ 24 liso kuliso, lino kulino, janza kujanza, cituta kucituta,+ 25 kuumpa mulilo kukuumpa mulilo, cilonda kucilonda, mibunda kumibunda. 26 “ikuti muntu wauma liso lyamuzike wakwe musankwa naa liso lyamuzike wakwe musimbi akulidonkola, weelede kumwaangununa ikubbadela liso lyakwe.+ 27 alimwi ikuti naa wagwisya lino lyamuzike wakwe musankwa naa muzike wakwe musimbi, weelede kumwaangununa ikubbadela lino lyakwe. 28 “ikuti naa ŋombe yayasa mwaalumi naa mukaintu akumujaya, ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa+ alimwi nyama yanjiyo tayeelede kuligwa pe; mukamwini ŋombe tayelede kusubulwa. 29 pele ikuti naa ŋombe eeyo ijisi cilengwa cakuyasa bantu alimwi mukamwini wakacenjezyegwa pele taibambi kabotu, alimwi yajaya mwaalumi naa mukaintu, ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa alimwi awalo mukamwini weelede kujaigwa. 30 ikuti naa waambilwa kubbadela cinunuzyo, weelede kubbadela kufwumbwa mbwaambilwa kutegwa anunune buumi bwakwe. 31 kufwumbwa naa yakayasa mwana musankwa naa musimbi, mukamwini ŋombe weelede kucitilwa kweelana amulawo ooyu. 32 ikuti naa ŋombe yayasa muzike musankwa naa muzike musimbi, mukamwini ŋombe uyoobbadela mukamwini muzike masyekeli* aali 30, alimwi ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa. 33 “ikuti naa muntu wasiya mulindi bukwazi naa wasya mulindi akutauvwumba, eelyo ŋombe naa mbongolo yawida mumo, 34 mukamwini mulindi weelede kubbadela.+ weelede kumubbadela mukamwini ŋombe, eelyo nyama eeyo iyooba yakwe. 35 ikuti naa ŋombe yamuntu yayasa ŋombe yeenzinyina akwiijaya, beelede kwiisambala ŋombe eeyo iipona akwaabana mali ngobaisambala; alimwi beelede kwaabana nyama yaŋombe eeyo yafwa. 36 ikuti naa ŋombe eeyo yakajisi cilengwa cakuyasa zyeenzinyina pele mukamwini tanaakali kwiibamba, weelede kubbadela ŋombe, eelyo ŋombe eeyo iyafwa ilaba yakwe.