GROENHEIDE BOEKE :: Donkieman :: Hoofstuk 1
'Terwyl julle laasweek plaas toe was het hier een of ander rondloper met 'n spul donkies op die meent kom uitspan. Nou is daar omtrent 'n hele bladsy in die koerant oor hom en hoe hy die hele land deurreis met sy donkiekar. Weer net een of ander geldbedelary, as jy my vra.'
Vrolik hygend stem Tjello saam en wag opgewonde dat Ruan die bal weer gooi.
'n Troppie donkies wat in die groen gras van die rivieroewer gewei het, tel hul koppe op en betrag die indringers nuuskierig toe hulle deur die bosse naderkom. Die lang ore wikkel vorentoe en staan penregop.
'Ons moenie te naby gaan nie,' waarsku Anneke, 'onthou ons weet nie of hulle nie dalk gevaarlik is nie!'
Die ponies is maar te gewillig om tot stilstand te kom en bekyk op hulle beurt wantrouig na hierdie verre neefs. Een van die donkies, 'n groot vaal een, kom nadergestap en skud sy kop dat die ore eintlik klepper.
Dommie draai Boontjies om.
'Hy gaan byt!' sê sy angstig.
Die res van die donkies het nou ook moed geskep en kom agter die vale aan. Ruan wil nog keer, maar die ander het klaar hul ponies in die rigting vanwaar hulle gekom het gedraai en retireer met meer haas as waardigheid. Ruan druk Kuifkop in die sye en gaan die vaal donkie tegemoet.
Kop aan kop hou ponie en donkie stil en blaas in mekaar se gesigte. Van 'n veilige afstand hou die vier ander Poniehoewers dop wat gaan gebeur.
'Dit sal ook net Kuifkop wees,' sê Dommie en giggel senuagtig. 'Hy's self so 'n donkie!'
'Ek hoop nie hulle gaan begin skop nie,' sê Tessa en Anneke sê resoluut, 'Kom, hulle sal niks maak as ons almal daar is nie.'
'Hoe weet jy?' vra Dommie bekommerd, maar Roy is al klaar op pad en die meisies kan nie anders as om hom te volg nie. Hulle is darem mos nie bangbroeke nie!
Ruan het van Kuifkop afgeklim en staan en vryf die vaal donkie se ore terwyl Kuifkop jaloers toekyk. Roy klim ook uit die saal en kort daarop is al vyf tussen die donkies en stel die ponies aan hulle voor.
Een jongetjie hap astrant na Sneeuvoet, maar dié trek sy ore plat en die donkie staan vinnig terug.
Tessa tel agt volwasse donkies. Twee is merries met vullens, die res is reuns.
'Waar sou die ou man wees?' wonder Anneke hardop en wip soos sy skrik toe 'n bars stem van agter die bome opklink.
'Praat jy van my?'
'n Maer man, baie langer as wat hy in die koerantfoto gelyk het, kom nader. Skerp swart oë beskou hulle vanuit 'n bruingebrande gesig wat kennelik gewoond is aan wind en weer. 'n Skerp haakneus troon bo 'n digte grys baard, en die slierte hare wat by 'n heldergekleurde kopdoek uitsteek, is wit. Hy het 'n bloedrooi hemp aan met wye moue en 'n blinkleer onderbaadjie, by 'n bruin nousluitende rybroek. Daarby dra hy uitgetrapte velskoene, waarmee hy hulle met 'n paar lang treë bereik.
'Wat soek julle hier? Ek het gehoop die nuuskierigheid het darem teen hierdie tyd al opgedroog.'
'Ons het maar net kom ry, Oom, en toe sien ons die donkies,' verskoon Tessa hulle met 'n halwe waarheid.
'Ja, en toe wonder ons wie s'n is dit,' vererger Roy sake.
'Dit was in die koerant. Het jy dit nie gelees nie?'
Roy skud sy kop.
'Nee, Oom,' jok hy, en dis duidelik dat Grysbaard hom nie glo nie.
'Jy lyk vir my soos iemand wat die koerant van hoek tot kant lees,' sê hy en Roy begin verbaas, 'Hoe – ' voordat hy sy mond toeklap en die man met ontsag aankyk. Almal wat hom ken weet dat hy selfs die advertensies lees in elke koerant wat hy in die hande kry.
Anneke probeer salf smeer.
'Sien, Oom, ons kom altyd hier ry maar ons het gelees Oom is hier, toe dog ons ons wil sommer kom kennis maak,' en sy las aan, 'Ons hou baie van donkies.'
'Jy's die slim een, nè?' sê Grysbaard.
'Nee, Oom, ons is almal ewe slim. Ek bedoel, dom. Ek bedoel – ' Haperend bly sy stil toe hy haar stip aankyk en dan sy blik op Dommie rig.
'Is sy?' vra hy. 'Slim?'
'Ja,' antwoord Dommie bot.
'En jý laat nie op jou kop sit nie,' som die ou man haar op.
Maar Ruan het nou genoeg van die donkieman se slimstories. Hy wip vinnig in die saal en sê, 'Dan groet ons maar, kom julle? Totsiens, Oom.'
Voordat hy egter kan omdraai, sit die man sy hand op die geelperd se kop. Tot Ruan se verbasing staan Kuifkop nie soos gewoonlik onmiddellik verskrik tru nie, maar laat die man toe om sy ore te vryf.
Ruan trek aan die teuels, maar Kuifkop staan asof ingeplant.
'Ek wil ry,' sê Ruan taamlik onbeskof en die ou man lag saggies.
'Haantjie, nè?' spot hy. Hy trek sy hand terug. 'Toemaar, vat jou perdjie, ek sal hom nie keer nie.'
'Asof!' brom Ruan ontevrede, en skop Kuifkop onnodig hard in die lieste. Hy is nie daaraan gewoond dat sy poon sommer toelaat dat vreemdelinge aan hom vat nie en dit hinder hom. Hoekom, weet hy self nie.
Sonder om eers te kyk of die ander hom volg, stuur hy Kuifkop op 'n kortgalop terug na die paadjie waarlangs hulle gekom het.
Al gou ry hulle die bekende pad deur die veld en spring amper lusteloos oor die paar hindernisse wat daar gebou is, laag genoeg sodat ook Kuifkop en Rollie daaroor kan kom. Na die derde een hou Ruan stil.
'Dis óns plek,' sê hy. 'Ons kan maak wat ons wil hier.'
'Ons maak mos,' antwoord Tessa. 'Niemand keer ons nie.'
'Minste van alles daardie lelike ou man met sy lang baard,' beaam Dommie.
'Ja, maar nie een van ons voel lekker nie,' sê Anneke nadenkend. 'Dis al asof ons nie meer welkom is nie.'
'Dis natuurlik onsin,' sê Ruan beslis. Hy bly 'n oomblik stil en luister aandagtig. 'Hoor julle iets?'
'Nee, wat?' wil Roy weet.
'Dis wat ek bedoel,' antwoord Ruan. 'Dis glad te stil, mens hoor nie eers 'n voël nie.'
'Kom ons gaan liewer terug,' stel Anneke ongemaklik voor en Tessa knik haar kop en begin Sneeuvoet omdraai.
Niemand gesels op pad terug nie. Hulle ry in 'n wye draai om die plek waar hulle die donkies gesien het en hou by die hek stil. Die seun hou nog steeds wag en beweeg nie.
'Toe Gawerjal of Awerjaam of wat ook al jou naam is, maak oop,' sê Ruan.
Die seun trek sy een winkbrou op.
'Hoe sê mens?'
'Asseblief. Maak asseblief die hek oop,' sê Anneke, maar Ruan het klaar van sy perd gespring.
'Los, ek sal.'
Die seun beweeg egter blitsvinnig tot by die haak wat die hek toemaak en gaan staan daarvoor. Sy vuiste is gebal.
'Dis mý werk.'
Ruan stop Kuifkop se teuels in Roy se hand en kom dreigend nader. Vir 'n oomblik lyk dit asof die twee aanmekaar gaan spring, dan draai die seun om en maak die hek oop. Terwyl Ruan weer op Kuifkop klim, vra die seun leedvermakerig, 'Het Oupa Git julle weggejaag?'
Ruan gee hom 'n vuil kyk en die vyf ry in stilte deur die hek. Eers toe hulle 'n ent weg is, sê Anneke, 'Dis snaaks, het julle dit ook opgelet?'
'Wat?' vra Dommie.
'Daardie seun praat elke keer van sy oupa Git, maar in die koerantjie het gestaan sy naam is Johan of soiets.'
'Nou dat jy dit sê, ja, dis waar,' stem Tessa saam. 'Jan die Donkieman.'
'En as daardie maer voëlverskrikker by die hek se naam Koos is, dan is my naam Piet,' las Ruan aan.
'Miskien is Git hulle van,' opper Dommie, en Anneke sê dat dit kan wees, die ou oom het vir haar nogal taamlik uitheems gelyk. Ruan skud egter sy kop want, uitheems ofte nie, hy het nog nooit van so 'n van gehoor nie,
'Nee,' sê hy, 'hulle lieg asof dit gedruk staan. Ek wonder hoekom.'
'En van gedruk gepraat, in die koerantberig was ook niks oor die danige Koos nie,' voeg Anneke peinsend by.
Roy sug hoorbaar.
'Ek hoop tog net nie daar is weer 'n geheim wat ek sal moet oplos nie,' sê hy kamma mismoedig, en val amper van Rollie af toe Dommie, wat langs om ry, hom 'n harde stamp gee omdat hy so voorbarig is.