Suid-Afrika se ekonomie het vasgeval en die vooruitsigte op ’n vinnige herstel uit die resessie is sleg, aangesien die land se nuwe leierskorps worstel met die koste van ’n dekade se wanbestuur.
Boonop kry ontluikende markte tans ’n loesing en die globale omstandighede is aan die versleg weens ’n groeiende handelsoorlog. Nuus dat die ekonomie in die tweede kwartaal van vanjaar gekrimp het, was nie heeltemal uit die bloute nie. Finansiële markte is egter geskok oor die omvang van die afwaartse draai, en het die rand swaar gestraf.
Dis moeilik om te sien hoe die regering vanjaar die geld gaan kry vir ’n groot oorskryding van sy loonrekening vir die openbare sektor, ’n nuwe reddingspakket vir ondernemings in staatsbesit en stappe om die ekonomie te stimuleer, veral omdat die onverwagte groeiverlangsaming tot minder belastinginkomste sal lei.
Die paradoks is dat die baie openbare proses om korrupsie in staatsgeledere uit te roei en dié uit te skop wat daarvoor verantwoordelik is, die pessimisme in die land vererger het toe dit duidelik geword het dat daar nie ná die uitskop van oudpresident Jacob Zuma in Februarie ’n kitsoplossings vir die probleme sal wees nie.
Maar ’n skuldafgradering deur Moody’s Investors Service bly nietemin onwaarskynlik. Dit is die enigste internasionale graderingsagentskap wat Suid-Afrikaanse skuld tans op beleggingsgraad het. Moody’s het middel Augustus in ’n aantekening gesê al sal “fiskale agteruitgang” waarskynlik vanjaar in Suid-Afrika voorkom, verwag hy steeds dat die mediumtermyn-teikens binne bereik sal bly vanweë die regering se prestasiegeskiedenis met die hantering van bestedingsperke.
Die geldeenheid behoort oor die korttermyn gedeeltelik te herstel, aangesien die onlangse afverkoop hoofsaaklik ’n aanduiding is van “vinnige geld” wat Suid-Afrikaanse bates afgeskud het. Baie hang egter af van gebeure in ander ontwikkelende lande, sê John Cairns, wisselkoersstrateeg by Rand Merchant Bank.
“Die volgende twee kwartale sal baie moeilik wees, maar as ons eers deur die verkiesing is, kan die lewe beter lyk. ’n Sterk herstel is moontlik as Cyril ’n ware mandaat kry.”
Die vervaardigingsektor is die kwaaiste getref. Die Suid-Afrikaanse Reserwebank se jongste kwartaalblad toon dat die tekort op die lopende rekening – sy wydste maatstaf van handel in goedere en dienste – in die eerste kwartaal van die jaar tot 4,8% van die bruto binnelandse produk (BBP) toegeneem het – die grootste tekort in amper vier jaar. Dit is hoofsaaklik omdat die handelsbalans vir die eerste keer in amper twee jaar ’n tekort getoon het.
Die amptelike syfers toon ook dat meer as die helfte van mense tussen 15 en 24 nie werk het nie – ’n tikkende tydbom vir die samelewing. Kredietafgradering is beslis ’n moontlikheid in 2019, met dié dat die tesourie vanjaar waarskynlik ’n bykomende R8 miljard tot R10 miljard vir lone in die openbare sektor sal moet opdok, wat 35% van sy besteding absorbeer, asook ’n bykomende R59 miljard om sukkelende staatsondernemings te red – wat die grootste gevaar vir die land se ekonomie inhou. Die regering het ook ’n stimuleringspakket van R43 miljard belowe.
Gobodo is positief oor die land se langtermyn-vooruitsigte. Die grootste toekomstige gevaar is egter dat die internasionale ekonomie sal tuimel net sodra Suid-Afrika sy sake regkry – ’n siening wat ander ontleders deel. “Suid-Afrika kan binne twee jaar in ’n veel desperater posisie wees as ’n wêreldwye afswaai voorkom,” sê George Glynos, besturende direkteur van Econometrix Treasury Management.
“Die gebrek aan fiskale beweegruimte is ’n brandende kwessie – ons moet genoeg beskerming hê om die ekonomie teen ’n moontlike wêreldwye afswaai te beskerm.”
Finansiële beplanners versoek angstige Suid-Afrikaners om te wag en nie paniekerig oor hul beleggings te raak nie. Dít, ondanks die geraas en bespiegeling oor hoe die regering se nuwe grondhervormingsbeleid sal verloop, die jongste skerp daling in die rand en kommer oor die ekonomie in ’n resessie is.
Daar was ’n taamlike vloei van geld uit die land sedert die ANC einde verlede jaar op sy verkiesingskonferensie besluit het om ’n beleid van grondonteiening sonder vergoeding na te streef.
“Dit mag voel soos die mees riskante plek, maar dit is ’n baie interessante plek om te bekyk.” Kleiner maatskappye wat ondanks trae ekonomiese groei en politieke onsekerheid floreer, het ’n “oortuigende veelvoud, sterk bestuur, goeie sakemodel en sterk balansstaat,” sê hy.
Saville beveel ook Hudaco Industries aan – ’n Suid-Afrikaanse groep wat in die invoer en verspreiding van handelsmerkverbruiksprodukte van hoë gehalte in die motor-, nywerheid- en elektriese sektor, veral in Suid-Afrika, spesialiseer.