Odusseus na Ithaka: Die filosofiese teenhanger van Verwoerdburg | LitNet
Odusseus na Ithaka: Die filosofiese teenhanger van Verwoerdburg
Johann Rossouw 2014-03-10
So het die blink Hektor gepraat en sy hand na sy kind toe uitgestrek; maar die kind het teruggedeins op die bors van die mooigegordelde voedster en gehuil, verstom oor die voorkoms van sy dierbare vader: hy het geskrik vir die koper en die maanhaarpluim, toe hy dit vreeslik hoog bo-op die helm sien wuif. En sy dierbare vader en eerwaardige moeder het hard gelag. En die blink Hektor het dadelik die helm van sy kop afgehaal en dit alblink op die grond neergesit. En hy het tog sy dierbare seun gesoen en op sy hande opgegooi ... (Homeros 1952:99)
Ons kan hierdie vertolking nog effens anders formuleer. Ons weet dat die Griekse grondwoord van etiek, nl etos, nie slegs dui op die korrekte optrede nie, maar ook op wat die korrekte optrede volgens die mense van 'n bepaalde plek behoort te wees. "In Rome maak jy soos die Romeine," lui die spreekwoord. En eweneens in Ithaka, des te meer as jy die koning en voorste kryger is. Daarom kan ons sê dat die etos van Ithaka sou bepaal dat diegene wat na die model van Ithaka gevorm is, byvoorbeeld Odusseus na die beeld van Ithaka, Odusseus na Ithaka, geen keuse had as om Ithaka vir die oorlog van Troje te verlaat nie. Ons kan dit nog noukeuriger formuleer: volgens hoe Ithaka Odusseus gevorm het, moes hy die vrede en liefde van Ithaka vir die oorlog teen Troje verlaat. Ook: volgens hoe Ithaka Odusseus gevorm het, moes hy sy geliefde gesin vir sy wapenbroers agterlaat. Met ander woorde, in die oë van ons verbeelding lyk dit asof sy verbondenheid met sy gemeenskap van hom vereis het om hulle te verlaat.
Maar wat dan van Odusseus ná sy terugkeer, Odusseus ná Ithaka? Die Odussee beantwoord nie hierdie vraag nie. Trouens, dit laat ons slegs by die aanvanklike blydskap van terugkoms en herkenning. Soos Die Odussee dit stel ná Penelopeia Odusseus oorstelp eien: "En toe het hulle met vreugde by die staanplek van hulle ou-ou bed aangekom ... En toe dié twee nou hulle lieflike liefdesomhelsing geniet het, het hulle genot gevind in die woorde wat hulle met mekaar gepraat het ..." (Homeros 1963:287)