Nuuskommentaar: Jan van Riebeeck, kolonialisme en plaasmoordeHelen Zille het haar pas in die moeilikheid in getwiet deur nie aspekte van kolonialisme te veroordeel nie. In ŉ heterogene land is so iets ingewikkeld, soos wat AfriForum in ŉ navorsingsverslag uitwys oor die toenames in plaasmoorde na onverantwoordelike uitsprake deur prominente politici. Presies hoe ingewikkeld dit kan wees as twee kulture met verskillende agtergronde in noue kontak met mekaar kom, blyk uit die tameletjie waarin die Wes-Kaapse premier en oud-leier van die DA, Helen Zille, haar nou bevind. Terwyl sy vanuit talle oorde veroordeel word en onvoorwaardelik om verskoning gevra het, is daar baie wat wonder wat presies sy nou eintlik verkeerd gesê het. ŉ Mens sou verwag dat Zille, synde haar agtergrond in onder meer die Black Sash, beter as jong studentemeisies sal weet wat “aan die ander kant krap” en nie iets aanvang soortgelyk aan blackfacing nie. Of dan iets wat net so ernstig of selfs ernstiger opgeneem word. ŉ Historiese blik op blackfacing bring dikwels kennis en selfs begrip vir die sensitiwiteit hieragter. Om kolonialisme se negatiwiteit te verstaan, is breër kennis nodig. Hoe gebeur dit byvoorbeeld dat presies dieselfde mense, wat so bitter oor kolonialisme is, dan juis die koloniale taal as taal van voorkeur – ŉ soort prestige taal – ophemel? En wat van die luukse huise en deftige pakke klere? Die paaie waarop gery word? Of is dit deels iets soortgelyks waar die beleid van afsonderlike ontwikkeling die karakter van ŉ strooipop, apartheid, aangeneem het en die goedbedoelde kernelemente verswelg geraak het? En natuurlik was daar vir baie pyne. Kolonialisme het ook groot pyne teweeg gebring. In die Kaap en elders is die plaaslike inheemse bevolking weens duisende jare se isolasie van die nedersetters erg deur pokke-epidemies getref. Die Australiese aborigenes is na 50 000 jaar se isolasie ook hard getref. In die Amerikas is hele bevolkings byna uitgewis. Die jongste navorsing toon dat die Asteke en omringende bevolking van ongeveer 20 miljoen tot 1 miljoen gekrimp het nadat hulle aan ŉ westerse stam van salmonella blootgestel is. Harde en onhigiëniese werk in myne het ook nie gehelp nie. Vandag is slegs ongeveer tien geskrifte van die Mayas oor, nadat hulle sowat 500 jaar gelede in isolasie hul eie skrif ontwikkel het – ŉ skrif bestaande uit karakters, simbole en kleur om die betekenis duidelik te maak. Die Mayas se kalender was akkurater as die destydse westerse kalender. Die Spanjaarde het byna alle geskrifte waarop hulle hul hande kon lê, ook van die Asteke wie se skrifstelsel nog nie behoorlik ontwikkel was nie, vernietig omdat dit heidens was. Die Spanjaarde se wreedheid met die verowering van Suid- en Sentraal-Amerika het nie ver teruggestaan vir die wreedheid van die Asteke, wat tydens religieuse seremonies hul piramides rooi gekleur het van die bloed van vyande wie se harte lewend uitgesny is nie. Op baie plekke het die inheemse volke wat gekoloniseer is, (nog) nie die tegnologiese en beskawingsvlak van die koloniste bereik nie. In weerwil van die invloed van die konsep “die edele barbaar” wat destyds wyd inslag gevind het en huwelike tussen koloniste en inboorlinge, het groot standeverskille ontwikkel, wat diep historiese letsels gelaat het. Die werklikheid laat natuurlik nie ruimte vir twak soos pres. Jacob Zuma se stelling dat die inheemse swart bevolkings in vrede geleef “en baie pret gehad het” voordat Jan van Riebeeck hier aangekom het en al die land se probleme begin het nie. Vandag nog stroom baie mense uit die Oos-Kaap en elders na die Wes-Kaap, wat eerste en die langste gekoloniseer was. Die ANC raak woedend as dié mense ekonomiese vlugtelinge genoem word. En hoewel dit strate beter in die Wes-Kaap met sy beperkte middele gaan as in die Oos-Kaap, wil die ANC die Wes-Kaap “bevry.” So asof die feit dat ŉ heterogene regering in die Wes-Kaap regeer en nie ŉ swart regering nie, die provinsie aan kolonialisme onderwerp. Oor wat die swart volke, nadat hulle betreklik onlangs binne die grense van die huidige Suid-Afrika ingetrek het, aan die inheemse KoiSan-bevolking gedoen het, is die ANC betreklik stil. Terwyl taamlike vlakke van assimilasie plaasgevind het, was daar tog ook bloedige gevegte en moes die Koisan reeds na meer onherbergsame dele uitwyk voordat Jan van Riebeeck voet aan wal gesit het. Na “veel pret” vir almal klink dit nie juis nie. Met ander historiese idees sou wittes dan ook hul grond bekom het deur dit van swart mense te steel. Dat dit grootliks historiese bog is, verhinder nie dat Zuma die EFF se beleid kon kaap en hom ten gunste van grondonteiening sonder vergoeding uitspreek nie. En sal Zuma dit nog so voorstaan as die San-nasate, wat oorspronklik op Nkandla gewoon het, aanspraak maak op die gebied – en sonder vergoeding? Kwetsende woorde, bedoeld of nie, lei gewoon tot spanning. So is daar ontsteltenis oor ŉ ANC-LP wat tydens die debat oor plaasaanvalle uitgeroep het die boere moet lewend begrawe word. En dit is juis op die terrein van plaasaanvalle, waar AfriForum nou met insiggewende nagevorste syfers vorendag gekom het oor die verband tussen opruiende politieke uitsprake van prominente politici en ŉ toename in plaasmoorde: Om na die Zille-dilemma terug te keer. Is dit nie maar wys om ter wille van die vrede van kolonialisme volledig ŉ strooipop te maak nie? Diegene wat nie die aptyt het om op hierdie strooipop te skiet nie, kan dit bloot ignoreer. Heeltemal so eenvoudig is dit nie. Dit is in die aard van ŉ volk om trots te wees op die prestasies wat sy voorouers vermag het. En dit raak ingewikkeld as dié prestasies weer vir ander juis aanstoot gee. Dit word graag gesê dat Ethiopië nooit gekoloniseer is nie. Volgens die afkeur aan kolonialisme, sou Ethiopië dus besonder welvarend moes wees, maar min Afrikalande is deur die loop van sy geskiedenis so deur hongersnood geteister. Vir baie jare het omtrent al die paaie en brûe in die land uit die kort tydjie van Italiaanse besetting gedateer. In ŉ heterogene land is dit noodsaaklik dat mense moet kennis neem van onnodighede wat ander kan ontstel – ongeag die meriete.