By die aanhoor van die sowat 15 referate oor die tema sou 'n mens maklik die indruk kon kry van 'n sinistere, georkestreerde taalaksie jeens Afrikaans aan universiteite. Ten einde nie 'n slagoffer te word van so 'n samesweringsdiskoers nie, sou dit sin maak om die hele kwessie van taalbeleidshersiening aan voormalige Afrikaanse universiteite dalk eerder as 'n instrument van taalontplanning te probeer beskou. Dit sou die ondersoeker in staat kon stel om die verloop van taalbeleidshersiening aan sulke universiteite prosesmatig te bestudeer.
Gebaseer op Kaplan en Baldauf (1997:3 e.v.) se benadering kan taalbeplanning heel eenvoudig omskryf word as 'n doelbewuste poging (ingryping) om die funksie (of status), korpus, verwerwing en prestige van 'n taal (of taalvariëteit) binne 'n spraakgemeenskap te beïnvloed. Só 'n definisie impliseer meestal 'n beleidgedrewe vorm van ingryping.
Onbeplande taalbeplanning hou verband met 'n taalverandering (in funksie of status, korpus, verwerwing, prestige) wat 'per ongeluk' voorkom, of wat voortspruit uit 'n laissez-faire-benadering tot taal. Dit impliseer dat onbeplande taalbeplanning meestal nie beleidgedrewe voorkom nie. Nietemin voorsien die outeurs dat gegewe bepaalde omstandighede die waarneembare taalverandering planmatig kan voorkom. Dit sou byvoorbeeld kon gebeur as 'n resultaat van krisisbestuur in 'n geval waar taalverandering dringend noodsaaklik is.
Die vraag is nou of die UV met die taalbeleidshersiening wat gedurende 2015 aangepak en tot 'n nuwe taalbeleid gelei het as 'n geval van taalontplanning beskou kan word.
Ook die andersoortige taalsentiment van 'n nuwe bestuur, ingevolge waarvan Engels toenemend as alleroplossing (met akademiese geletterdheid, sosiale gelykheid, politieke eenheid, ensovoorts) voorgehou word, speel mee. Liebenberg en Du Plessis (2013) voer aan dat die nuwe rektor (Jonathan Jansen) op daardie tydstip hierin 'n toonaangewende rol moes gespeel het deur sy karikaturisering van die tolke en die tolkdiens en sy openlike verheerliking van Engels as aangewese hoëronderwystaal in Suid-Afrika; ook sy kontroversiële uitlating tydens 'n lesing van die English Academy of South Africa (SAPA 2013) gedurende Oktober 2013 dat Afrikaans transformasie in die onderwys teëhou. Só het hy wetend of onwetend help skep aan 'n ongunstige denkklimaat (sien Steyn 1980:49) aan die UV waarin 'n parallelmediummodel toenemend bevraagteken is en sodoende ook die rol van Afrikaans onder die soeklig gekom het. Bewyse is geïdentifiseer van besluite wat sedert die totstandkoming van 'n nuwe universiteitsbestuur na 2009 groter prominensie aan Engels verleen.
Die HEQC-ouditverslag volg op 'n roetinematige institusionele oudit wat in 2006 aan die UV onderneem is en identifiseer ten minste 10 spesifieke probleme omtrent parallelmediumonderrig, onder meer dat die afsonderlike taalbane studente op 'n rassebasis verdeel, ongelyke assessering tot gevolg het, gelyke indiensneming belemmer en in elk geval op die lang duur nie volhoubaar is nie. Inligting vir hierdie verslag is hoofsaaklik op kwalitatiewe basis bekom en berus grootliks op die persepsies van respondente. Ofskoon die HEQC die instelling waarsku dat die beleid ernstige institusionele risiko's inhou, word 'n grootskaalse beleidswysiging nietemin nie vereis nie.
Ooreenkomstig die UV se metabeleid word derhalwe baie pertinent voorsiening gemaak vir taalbeleidsevaluering, ofskoon binne 'n konteks van taalverskansing. Wat agterweë bly, is 'n duidelike verbintenis tot periodieke hersiening as onderdeel van die institusionele beleidsiklus.
Bewyse omtrent taalbeleidshersiening aan die UV tussen 2008 en 2015 val uiteen in twee periodes: 'n relatief behoudende periode, gekoppel aan die UV se reaksie op (vernaamlik) die HEQC- en Soudien-verslae, teenoor 'n hervormende periode hierna tot en met 'n universiteitsvergadering van April 2015. Inisiatiewe gedurende die eerste periode, wat 'n formele hersiening van die kerntaalbeleid gedurende 2010 insluit, was minder ingrypend van aard. Gedurende die tweede periode, wat 'n tweede oorhoofse hersiening gedurende 2012 insluit, is die parallelmediumbeleid grondig hervorm.
Getuienis tussen Oktober 2008 en November 2010 omtrent die meer behoudende benadering tot taalbeleidshersiening word aangetref in die UV se sogenaamde Institutional Improvement Plan wat in Oktober 2008 aan die HEQC beskikbaar gestel is, asook in die UV se strategiese planne vir onderskeidelik 2006-2008 en 2008-2012, die transformasieplan vir 2007-2010 en die onderrig- en leerplan vir 2009-2012. Die verbeteringsplan reageer konstruktief op die bevindinge en aanbevelings van die twee eksterne 2008-verslae en stel 'n aantal maatreëls in werking wat spesifiek op implementeringsaspekte konsentreer. Dit sluit in die beter monitering van die taalbeleid, 'n studiehulpklasstelsel, modules om taalvaardighede te verbeter (van studente sowel as dosente), strenger assesseringsreëls, en 'n taalombudfunksie gekoppel aan die Taalkomitee. Hierdie maatreëls word uiteindelik geïntegreer by die gemelde beleide en planne. Volgens die UV se 2010-jaarverslag het die HEQC 'n vorderingsverslag omtrent die verbeteringsplan gedurende Junie 2010 positief ontvang (UFS 2010b:65). Verdere jaarverslae vermeld nie weer die plan nie.
In 2013 kom 'n hersiening van die billike-indiensnemingsplan vir 2013-2016 (UV 2013) met 'n nogal kontroversiële 'nuwe' taalreëling vorendag: dit is wenslik dat Engels voortaan aangewend sal word binne situasies waar taal 'n struikelblok raak. Die vorige twee planne, vir 2007-2010 (UFS 2007b:33) en vir 2010-2013 (UFS 2010a), bevat nie so 'n bepaling nie. Eersgenoemde voorsien nog vir taalreëlings by frontlinie-steundienste en vir taalbemagtiging -iets wat die jongste twee planne verswyg. Al drie weergawes beklemtoon nietemin die uitdagings omtrent die tweetaligheidsvereiste by indiensneming.