Toe die ses en twintig stigterslede van die Boeremusiekgilde op 9 Oktober 1989 te Pioniershuis in Silverton, Pretoria, hulle handtekeninge op papier plaas, was dit nie net 'n aanduiding van die aantal belangstellendes by dié vergadering nie. Hierdie mense en ander wat die groot fees bygewoon en geniet het, het die behoefte aan die bevordering van Boeremusiek in al sy vorme en onder alle omstandighede vertolk.
9 Oktober 1989 was dus 'n groot dag in die geskiedenis van Boeremusiek. Naas die program van die gevestigde Tradisionele Boeremusiekklub het die Boeremusiekgilde met sy eie program, toegespits op 'n wyer belangstel-lingswêreld, begin. Dit was dan ook die oorwoë mening dat daar ruimte vir almal is, ook vir twee Boeremusiekorganisasies, elkeen met sy eie aksent.
Die Gilde is van die begin af gestruktureer met die oog op die mees doelmatige bevordering van Boeremusiek. Vir sy eie gerief, en die nodige kontrole en ander meganismes wat nodig is vir die bereiking van doelstellinge, maak die Gilde se grondwet voorsiening vir 'n hoofbestuur, dagbestuur, administratiewe bestuur en streeksbesture.
Die streke, soos dit by stigting aangedui, respekteer hoofsaaklik die geografiese samestelling van die land se provinsies in dié tyd en die populêre onderverdeling soos dit byvoorbeeld in die destydse sportwêreld voorgekom het. Die eerste Gildestreke is gevolglik: Westelike-Provinsie, Oostelike-Provinsie, Natal, Oranje-Vrystaat, Wes-Transvaal, Witwatersrand, Noord-Transvaal, Verre Noord-Transvaal én Vaalharts.
Die voorsitter van hierdie klubs het toe reeds "outomaties" in die hoof-bestuur van die te stigte Gilde gedien, soos die omsendbrief dit stel. Dit is maar die embriostadium van die Boeremusiekgilde en tog lê die pad vorentoe vir hom redelik duidelik. Hy weet in 1989 reeds wat hy beoog.
Die administratiewe masjinerie was in 1989 reeds aan die werk. Daar is ook werkskomitees aangestel om die verskillende werksterreine te verken en natuurlik ook uitgesien na borge vir die nuusbrief uit die hoofkantoor én die groot fees van Oktober 1989. Borge is maar altyd 'n toevlug ook vir die Boeremusiekgilde, hoewel ledegeld 'n groot deel van dié begroting uitmaak.
Die groot dag in 1989 is, afgesien van die stigtingsvergadering, natuurlik 10 Oktober, 'n openbare vakansiedag in Suid-Afrika bekend as Heldedag. Vroeër het die dag bekend gestaan as Krugerdag. Dit gaan om die verering van een van die groot Suid-Afrikaanse helde, naamlik President Paul Kruger, die laaste president van die Transvaalse Republiek.
Hierdie dag word 'n besondere kultuurdag vir die Afrikanervolk en daarom benut die Gilde dit van die begin af vir sy nasionale Boeremusiekfees. Nico van Rensburg stel met die oog op dié dag 'n pakkende nuusberig vir die media vry. Boereorkeste skerp hulleself op vir dié dag; talle werkers woel vir dié dag se verskillende stalletjies; en belangstellendes staan eintlik tou by die Pioniershuis se hekke. Weldra was die terrein gevul met die lekkerste Boeremusiek.
Briefhoofde dra die eerste embleem van die Gilde, hoewel informeel, maar die simboliek is duidelik: musiek voer die botoon! Die kompetisiereëls vir die orkeste is ook duidelik. Waaraan die beoordelaars op dié dag aandag gegee het, is die musikale vaardigheid, konstruksie van 'n komposisie en sy aanbieding, intonasie, samespel en algemene voorkoms. Die afdelings vir die kompetisie is bloot junior en senior en die pryse vir die juniorafdeling R1 000 vir die wenner en R500 vir die naaswenner. Die wenorkes ontvang die Nico van Rensburgwisseltrofee.
Formele Gildevergaderinge word van die begin af met gebed geopen en gesluit. Daarin is nog altyd gebid om die seën van die Here én om die behoud ook van die Afrikaner se kultuurskatte. Bowenal dank die bidder die Here vir sovele genade op die pad van die Christelike Kerk in Suider-Afrika ook in sy doodgewone pligte en ontspanning.
Daarbenewens geniet die bemarking van Boeremusiek deur die media ook intensiewe aandag én natuurlik 'n gepaste embleem wat die Gilde en sy doelstellinge moet beklemtoon. Dit moet veral as 'n simbool prominent in kleredrag en korrespondensie vertoon.
Die eerste formele nuusbrief uit die Gilde se hoofkantoor, gedateer 1 7 Januarie 1990, dra die hoofletter B as 'n embleem, hoewel dit toe nog nie amptelik goedgekeur is nie. Die B het as onderskrif die woord: BOEREMUSIEKGILDE. Dié nuusbrief, opgestel deur Ollie Viljoen, benadruk die eerste duidelike tekens van ontwikkeling binne die Boeremusiekgilde landwyd. Streke se programme word bekend gemaak én die prestasies!
Die Gilde betrek 'n verskeidenheid van goeie musikante wat in die eerste vyf jaar van dié organisasie se bestaan op verskeie vlakke — ook nasionaal — presteer. Daar kan slegs maar na enkele gevalle verwys word. So is manne vir die OKTV-platetoekennings genomineer en Ollie Viljoen in 1990 vir die vyfde keer vir 'n Artestoekenning a.g.v. sy TV-programme genomineer. Hy is twee keer vir die TV-toekenning, "Star Tonight", genomineer. In die loop van 1990 — die eerste Gildejaar — is ernstig gewerk aan 'n goeie fondament vir die Gilde. Daarom word meneer Hendrik Sloet, hoofleier van die FAK, uiteindelik genooi om die beskermheer te wees. Die Gilde is by die FAK geaffilieer en hét nouer bande met die FAK as met regeringsinstansies. Trouens, as nie-politieke organisasie was die Gilde se oorweging van 'n Kabinetsminister nie in lyn met sy beleid nie.
Verder was die betrokkenheid van die Gilde by Leeupoort Bosveldvakansies ook ter bevordering van Boeremusiek. Dié vakansieoord reël byvoorbeeld vir 31 Mei 1990 'n Boeremusiekkompetisie waaraan verskeie orkeste deelneem. Ook die S.A. Lugmagbasis hou in daardie jaar so 'n kompetisie en begeer om die Gilde te betrek. In dié jaar skenk die Gilde R750 vir 'n toekenning tydens die SAUK se tradisionele Boereorkeskompetisie. As sodanig is dit reeds 'n vroeë bewys van die Gilde se ideaal om ook tradisionele Boeremusiek te bevorder.
Boeremusiek in al sy vorme is op die Gilde se program en oral word gesoek na die geleentheid om dit te bevorder. Die geleenthede word duidelik geïdentifiseer en goed benut. Hy doen dit in waardigheid as 'n trotse Boeremusiekorganisasie wat in 1990 besluit op 'n goudkleurige embleem, 'n musieknoot, op voorstel van Annetjie van Rensburg. Dit beteken dat die amptelike kleur goud is. Dit word dus 'n opvallende goud teen die swart agtergrond van die mansbaadjie byvoorbeeld.
"Boeremusiek in al sy vorme". Dit is die leuse, daarom slaag die Gilde in 1991 daarin om 'n gleuf op Radio Suid-Afrika te bekom vir die program Boeremusiek 2000. Dit was vir Saterdagoggende om 11:30 en het 'n meer moderne klank aan Boeremusiek gegee.
Ook vir Donderdagoggende is daar 'n radioprogram beding — alles in die Boeremusiekidioom. Ook dié onderhandelinge vir 1991 slaag al is dit net vir 'n kort programmetjie. Boeremusiek is op die lug.
Dit gebeur in die eerste plek met die lewenslange lede d.w.s. ondersteuners wat R500 of meer vir die Gilde bydra, maar ook met ander. In 1990 byvoorbeeld word Johan Botha van die Noord-Transvaalstreek vir sy besondere bydrae vereer.
Op daardie stadium was Suid-Afrika in agt Boeremusiekstreke verdeel, te wete Verre Noord-Transvaal, Noord-Transvaal, Witwatersrand, Wes-TransvaaL Vrystaat, Natal, Oostelike-Provinsie en Westelike-Provinsie. Suid-Kaap, 'n te stigte streek, het toe dertien lede gehad, terwyl Namibië een lid gehad het. In die jonger tyd word toenemend gedink aan die stigting van 'n streek in Namibië.
Die verhouding met die Suid-Afrikaanse Akkordeon Assosiasie (SAAA) geniet ook aandag en die Gilde is bereid om dit uit te bou solank die eindproduk Boeremusiek is. Verder lewer ds. Lourens Aucamp 'n pleidooi vir skakeling met AKPOL, die Afrikaanse Kultuurorganisasie in die Suid-Afrikaanse Polisie.
'n Saak wat egter in die vroeë stadium van die Gilde se geskiedenis nog 'n swaar emosionele lading het, is die verhouding met die Tradisionele Boeremusiekklub. Dit is begryplik teen die agtergrond van die emosionaliteit in die debat in die laat tagtigerjare oor Boeremusiek, 'n definisie daarvoor én die bevordering van Boeremusiek in al sy vorme. Die gloed van dié debat, soms 'n twisdebat, is nog in die lug en hoëvlakvergaderinge met 'n oop gemoed aan weerskante van die spektrum nog 'n ideaal vir die toekoms.
'n Sprekende voorbeeld is Piet Bester van Pietersburg se optrede toe hy by die stigting van die Verre Noord-Transvaalstreek op 2 Maart 1990 op versoek van Willie Fourie die vergadering met 'n gebed open. Die twee here is onderskeidelik leiers in die TBK én die Gilde. 'n Ander voorbeeld is die Vrystaat. TBK- en Gildelede ondersteun mekaar se Boeredanse en leiers in die streek werk bv. in die sogenaamde Boeremusiekfeeskomitee in Bloemfontein saam ter bevordering van Boeremusiek.
Dit is bekende feite. Abie Koch, sekretaris van die Gildebestuur in die Vrystaat dien in 1995 o.m. 'n voorstel by die Gilde se Hoofbestuur in oor 'n oorkoepelende liggaam wat die TBK sowel as die Gilde akkommodeer. 'n Debat oor dieselfde tema word voor die stigting van die Gilde binne TBK-geledere gevoer. Oor dié saak kon die twee organisasies mekaar egter nog nie vind nie, vandaar nog die formele skeiding en emosionele uitlatings aan beide kante.
Die Gilde se Dagbestuur is egter bewus van sy verantwoordelikheid en probeer getrou bly aan sy grondwet.
Gildenuusblaaie in die tyd wemel van inligting oor dié organisasie se pro-gram op nasionale- sowel as streekvlak. Dit handel oor kursusse in Boeremu-siek, die optrede van Boereorkeste, donasies en ander Boereorkeskom-petisies in die land, oor alles. Die laaste dekade van die twintigste eeu se boodskap is duidelik: Boeremusiek het opgestaan en wil sy regmatige plek in die Suid-Afrikaanse kultuurakker inneem. Dit moet wéér dien tot die versterking van die optimisme en die vestiging van 'n gesonde gees in die land.
Wat 10 Oktober 1991 betref, dui die nasionale fees op die progressiewe ontwikkeling van Boeremusiek deur die Gilde. Op dié dag is daar vir die eerste keer in die kort geskiedenis van die Gilde ook 'n afdeling vir orkeste wat in die tradisionele styl met mekaar meeding. Die drie afdelings staan bekend as Junior, Tradisioneel en Ope. Dit alles geniet ook die seën van die Gilde se beskermheer, Paul Roos van SAMRO.
Op nasionale vlak gaan die groot feeste van die Gilde egter doelgerig voort. Boeremusiek word onder alle ouderdomme en in alle streke bevorder, en veral die Oktoberfees dien as 'n sterk motivering vir die streke. Opleiding en kompetisies onder skoliere veral kry toenemende aandag. Die Westelike-Provinsie het so 'n kompetisie in 1992. Die Vrystaat weer een in 1993. Dit is op nasionale vlak en vir leerlinge onder dertien.
Van hierdie borge het al meermale aan die Boeremusiekgilde hulp verleen. En daarvoor was daar net waardering, want so 'n groot fees kos die Gilde baie geld en sy finansies word hoofsaaklik uit ledegeld, hekgeld en die bemarking van musiek en die embleem aangevul.
Op hierdie stadium is die Gilde se embleem, naamlik die musieknoot soos deur Annetjie van Rensburg in 1990 voorgestel — en formeel aanvaar — al 'n bekende simbool van dié organisasie. Landwyd pryk dié goue en netjies afgewerkte embleem op die swart sportbaadjies van Gildelede. Dit is inderdaad die trots van die Boeremusiekgilde en beklemtoon sy ideaal om as 'n goed gestruktureerde musiekorganisasie die beste belangstelling te trek en Boeremusiek op te gradeer.
Die bogenoemde vergadering besluit ook op 'n nuwe afdeling in die nasionale orkeskompetisie, naamlik vir laerskoolorkeste. Dit betrek skoliere onder veertien jaar en is 'n groot stap vorentoe in die bevordering van Boeremusiek onder skoliere.
Laasgenoemde het toe die meeste lede gehad, terwyl Suid-Kaap met sy vyftien lede, 'n saak van kommer was. Dieselfde geld Verre Noord-Transvaal.
Dit is reeds bekend dat die Suid-Kaap daarna by die Oostelike-Provinsie in-geskakel is en dat die Verre-Noordstreek, Noord-Transvaal geword het en Pretoria deel van die Witwatersrand. In die lig van die kleinerige ledetal in sommige streke én die geografiese uitgestrektheid daarvan is die bepaling vir 'n kworum by jaarvergaderinge ook in 1993 aangepas. By die jaarvergadering van 'n streek is tien lede of 'n derde van die ledetal, 'n kworum, afhangende van watter die kleinste is. By 'n algemene jaarvergadering is dit twintig lede. Om die organisasie nog meer vaartbelyn te maak, word met "lede" enige lid van die Boere-musiekgilde wie se ledegeld tot op datum betaal is, bedoel.
1993 staan in ieder geval die teken van herstrukturering op administratiewe vlak. Streke ontvang gevolglik 'n redelik lywige dokument oor administratiewe aanpassings in die Gilde, waarby die streke uiteraard moes inval. 'n Jaarblad vir elke lid na die nasionale fees in Oktober word ook beplan.
Ook die feesjaar — 1994 — staan in die teken van groei en ontwikkeling en getuig van 'n organisasie wat toenemend rigting in die musiekwêreld vind. Dit geld nie soseer die doel van die Gilde nie, eerder die praktyk soos dit ook in die streke blyk te wees. Ongelukkig het die land se verswakkende ekonomie ook sy effek. Daarteenoor vind die Gilde dit ook belangrik om voortdurend introspeksie te hou, met 'n oop gemoed strategies te beplan en 'n sterker kultuurbewussyn te kweek.
Dit was weer eens 'n besondere feesnaweek met Corrie Nortjé se orkes weer op die wenpad in die moderne afdeling. By die geleentheid is nog 'n kasset vrygestel met die Gilde se wenorkeste van 1992 en 1993 daarop en met die titel "Boeremusiekgilde Vyf Goue Gildejare".
Dit is duidelik dat die aspirasies van die Gilde al hoe hoër klim want na die algemene jaarvergadering in 1994 word toenemend oor 'n eie uitsaailisensie gepraat. Weens die hoë koste daaraan verbonde, word die saak vir eers daar gelaat. Met strategiese beplanning op die program, die morele steun van streke, 'n Feesblad oor die eerste vyf jaar, die bemarking van Gildeorkeste se musiekproduksies én die bemarking van Boeremusiek deur radio en TV, is die Dagbestuur van 1994 en 1 995 goed onder die indruk van sy verantwoordelikheid.
Die stroom van musiekproduksies uit die Boereorkeste betrokke by die Boeremusiekgilde is nimmereindigend — inderdaad 'n saak vir dankbaarheid en blydskap.