Onafhanklike owerheid gaan SA se sukkelende hawens regrukDie Kaapstadse hawe. (Foto: Jean van der Meulen/pixabay) Pres. Cyril Ramaphosa het Dinsdag aangekondig dat die haweowerheid nou ŉ onafhanklike filiaal van Transnet sal wees, met ŉ raad wat deur die minister van openbare ondernemings aangestel gaan word. Ramaphosa sê ŉ belangrike stap om probleme by hawens uit die weg te ruim, is ŉ duidelike skeiding tussen die rol van die infrastruktuur-eienaar – die Transnet- nasionale haweowerheid – en die operateur van terminale, wat Transnet-haweterminale is. “Die funksionele en wettige skeiding van die rolle, wat tans bedryf word as afdelings van dieselfde maatskappy, gaan elkeen toelaat om meer onafhanklik en doeltreffender te werk,” sê Ramaphosa. Die president sê in besonder beteken dit dat die opbrengs wat die hawens genereer in hawe-infrastruktuur belê kan word vir die vervanging van ou toerusting, sowel as vir die opgradering en uitbreiding van hawens. “Die skep van ŉ afsonderlike filiaal gaan die haweowerheid toelaat om sy eie beleggingsbesluite te neem en gaan verseker dat hy al sy terminaaloperateurs billik en gelyk in die belang van hawegebruikers behandel.” Transnet bly die enkele aandeelhouer van die filiaal om enige negatiewe uitwerking op die groep se balansstaat teen te werk en om te verseker die haweowerheid bly ŉ belangrike deel van die Transnet-groep. Ramaphosa sê tesame met die herstrukturering van Eskom, is die stap deel van voortgesette pogings om staatsbeheerde ondernemings te herposisioneer en te transformeer tot winsgewende, volhoubare en mededingende ondernemings wat ŉ belangrike ontwikkelingsrol in die ekonomie kan speel. “Die hervorming gaan ŉ regstreekse uitwerking op hawegebruikers en uitvoerbedrywe hê. Hulle gaan baat by verhoogde doeltreffendheid, laer koste en nuwe belegging in hawe-infrastruktuur.” Ramaphosa sê die stap gaan ŉ uitwerking op elke Suid-Afrikaner hê wat gaan baat by laer pryse van goedere en meer werkskepping deur die waardeketting. “Dit is dalk nie ooglopend nie, maar byna elke produk wat ons koop word op een of ander manier deur ons hawens geraak.” Hy het benadruk dat die hawens die eiendom van die staat bly. Ramaphosa sê hawens is noodsaaklik vir Suid-Afrika se handel met die res van die wêreld en speel ŉ noodsaaklike rol nie net in die land se ekonomie nie, maar ook dié van die breër streek. “Die Kaapstad-hawe is strategies geleë op een van die besigste internasionale skeepsroetes en is ons tweede grootste vraghouerhawe per volume. Dit is veral belangrik vir die uitvoer van ons vars vrugte en wyn. As die hawe doeltreffend werk, baat die ekonomie van die Wes-Kaap en die hele land. “As hawedienste ondoeltreffend en duur is, of as in- en uitvoere vertraag word, ly die ekonomie daaronder.” Ramaphosa sê die prestasie van Suid-Afrika se hawens het die afgelope jaar teruggesak in vergelyking met ander hawens op die vasteland en wêreldwyd. Maroela Media het vroeër vanjaar berig Suid-Afrika se hawens is van die swakste ter wêreld. “Dit het ŉ beduidende uitwerking op ons uitvoere en maak Suid-Afrikaanse produkte minder mededingend en verhoog die koste van goedere vir elke Suid-Afrikaner. Ons gaan die afname omkeer en ons hawens posisioneer as fasiliteite van wêreldgehalte wat ekonomiese groei kan moontlik maak.” Pravin Gordhan, minister van openbare ondernemings, sal volgens Ramaphosa teen die einde van die maand ŉ tussentydse raad aanstel om die vestiging van die nuwe filiaal te hanteer en te verseker die proses word so gou moontlik afgehandel.