’n Rapsie meer as vierhonderd jaar het reeds verloop sedert Rem­brandt
Harmenszoon van Rijn in ’n gegoede
middelklas-gesin in die Nederlandse universiteitstad Leiden gebore is.
Maar die lig wat hy met sy fabelagtige skilderye geskep het, is
lank nie uitgedoof nie. Trouens,
status as ’n onbetwiste
meester het nog nooit getaan nie
sy artistieke nalatenskap word vandag meer waardeer as ooit...
BO: Een van Rembrandt se beroemde werke, Christus in die storm op die See van Galilea, 1633. Die skildery word sedert 1990 vermis toe dit saam met twaalf ander kunswerke uit die Isabella Stewart Gardner Museum in Boston, Massa­chusetts, in die VSA, gesteel is. Die diewe was as polisie­manne vermom toe hulle by die museum ingebreek het. Dit word as die grootste kunsdiefstal in die Amerikaanse geskiedenis beskou en die saak is steeds onopgelos. Aan die einde van 2008 was daar nog geen aan­duiding wat van die Rembrandt-werk geword het nie. H
Y is vier eeue gelede
beroemdste skilder van die befaamde Goue Eeu van Nederland en
die absolute meester van lig- en skaduwee-effekte in die
Harmenszoon van Rijn (1606-1669) het hom nie net as ’n
formidabele skilder van godsdienstige tonele en portrette onderskei nie.
Hy was ook ’n tekenaar en etser van formaat, terwyl baie van sy
leerlinge later self beroemd geword het.
hoewel Rembrandt in een stadium van sy lewe ’n welgestelde,
suksesvolle Amsterdamse burger was, moes hy later veel meer
beskeie lewe en is hy uiteindelik in ’n onbekende graf begrawe. Die
ontberings wat hy in sy skemerjare ervaar het, is soms oordryf, maar ten
tyde van sy dood kon hy dit bepaald nie te breed gehad het nie.
opgawe van sy besittings het immers weinig meer omvat as sy
skildergereedskap, ’n bed met komberse, ’n paar stukkies klere en
is die artistieke nalatenskap van hierdie groot kunstenaar onberekenbaar
waardevol: volgens een berekening sowat 400 skilderye, 300 etse
en 1200 tekeninge, waarvan baie vandag met omtrent geen geld gekoop kan
warm debatte is weliswaar al gevoer oor die outentisiteit van baie
skilderye wat lank aan hom toegeskryf is. Daar is steeds onsekerheid
hoeveel daarvan werklik die werk van Rembrandt self, van een sy
leerlinge of dalk van hom en ’n leerling saam is.
ook al, Rembrandt se status as
meester het nog nooit getaan nie. Hy word die meeste bewonder vir die warmte en menslikheid
in sy werke. Sy groot belangstelling was die mens. Elke individu wat hy
geskilder het, is met meelewing uitgebeeld, en vir hom was bedelaars en
hooggeplaastes ewe belangrik. Sy gebruik van dramatiese ruimtes van lig
wat met onreëlmatige donker ruimtes afgewissel word, is iets besonders.
hy as belangrik beskou het, het hy geskilder sodat dit lyk of lig daarop
skyn. Mindere besonderhede wat die aandag kan aflei, is in skadu gehul.
hoewel Rembrandt nooit sy lewensverhaal in ’n boek opgeteken het nie,
vertel sy 62 selfportrette ons meer van sy lewe as duisende woorde. In
hierdie meesterwerke sien ons hoe hy ontwikkel het van ’n
selfversekerde jong lewensgenieter tot ’n ou man met skerp,
deurdringende oë en ’n gesig waaruit die ervaring van ’n veelbewoë
word op 15 Julie 1606 as een van nege kinders in ’n gegoede
middelklas-gesin in die Nederlandse universiteitstad Leiden gebore.
pa, ’n welgestelde meulenaar, wil graag hê dat sy seun goed geleerd
moet kom om ’n geëerde beroep te beoefen. In 1620, toe die jong
Rembrandt slegs veertien jaar oud is, word hy dus na die Latynse
Skool van die Universiteit van Leiden gestuur om klassieke tale en
geskiedenis te studeer. Die gebruiklike leeftyd vir ’n
eerstejaarstudent is 17, 18 jaar.
die eiewyse jong Rembrandt wil net een ding doen en dit is skilder, en
hy verlaat die universiteit ná minder as ’n jaar.
studeer daarna kuns, eers in Leiden onder Jacob van Swanenburch en toe
in Amsterdam onder Pieter Lastman, waarna hy na Leiden terugkeer. Mense
in sy tuisstad het so ’n hoë dunk van sy vermoëns dat hy op
22-jarige leeftyd reeds sy eerste leerlinge kan inneem.
1631 verhuis Rembrandt na Amsterdam,
waar hy die res van sy lewe deurbring. Hier verwerf hy weldra roem as
portretskilder, en trou hy in 1634 met die welgestelde Saskia van
, die niggie van ’n suksesvolle kunshandelaar. Rembrandt sal
haar dikwels skilder.
BO: Rembrandt en Saskia poseer in sy “Die Verlore Seun in die Herberg” van 1635. In Lukas 15 in die Bybel vertel Jesus die gelykenis van die verlore seun wat sy erfenis verkwis en daarna na sy vader terugkeer. Hier is te sien hoe Rembrandt hom die verkwisting voorgestel het: dit gaan alte jolig in die herberg met ’n vrou op die skoot van die rinkinkende verlore seun.
Rembrandt en Saskia se
huwelik is besonder gelukkig. Danksy haar rykdom en Rembrandt se
aansienlike inkomste as portretskilder kan hulle dit bekostig om goed te
lewe. Rembrandt koop ’n groot huis in Jodenbreestraat, in die Joodse
wijk (die huis is vandag 'n museum en staan bekend as Het
vul die huis met kosbare voorwerpe. Daar is juwele vir Saskia (hy
skilder haar graag terwyl sy dié juwele dra), skilderye en etse deur
beroemde kunstenaars, pragtige klere en selfs ou wapenrustings, wat hy
dikwels gebruik om sy modelle te klee.
het baie leerlinge en is ’n gevierde portretskilder. Hy kan trouens
kwalik byhou om al die opdragte uit te voer wat uit alle oorde instroom.
agt jaar nadat hulle getroud is, sterf Saskia in
’n jeugdige dertig jaar, skaars ’n jaar ná die geboorte van hul
seun Titus, die enigste van hul vier kinders wat nie jonk dood is nie.
Vir Rembrandt is Saskia se sterfte ’n geweldige slag, en hy treur só
oor haar dat hy ’n jaar ná haar dood nog ’n laaste portret van haar
werk hou hom ook steeds besig en in dieselfde jaar van Saskia se dood
skilder hy miskien sy beroemdste werk, die groot "Nagwag"—’n lewendige beeld van ’n groep wagte wat skielik op straat uit
’n huis storm LINKS. Ene kaptein
Cocq en sy manne vra Rembrandt om ’n groepportret van hulle te skilder
en dit word
’n dramatiese skildery van ’n toneel wat ’n mindere kunstenaar
maklik leweloos en geposeerd sou uitgebeeld het.
Nagwag" is eintlik ’n verkeerde benaming, weens die baie donker
vernis wat die skildery tot die 1940’s bedek het. Dit behoort in der
waarheid "Die Kompanie van Kaptein Frans Cocq" genoem te word.
Dit is ’n groepportret van ’n kompanie van burgerlike wagte onder
en sy luitenant, Willem van Ruytenburch (in ligte klere). Dié
skildery is vandag in die Rijksmuseum in Amsterdam.]
juis in die jare veertig van sy eeu dat daar ’n verandering in
Rembrandt se werk begin plaasvind. Uiterlike drama en opwinding maak
plek vir ’n besorgdheid om ’n innerlike geesteslewe en die dieptes
van die siel vas te lê, nie net van sy modelle nie, maar in sy
merkwaardige latere selfportrette. Toe
hy jonk was, was sy skilderye hoofsaaklik groen-grys en kouerig van
kleur, maar die kleure word ál warmer, pragtige goudbruin en bruin. Hy
soek nie net mooi gesigte om te skilder nie, maar gesigte wat iets
uitdruk: gesigte van mense wat swaargekry het, wat pyn geken het. In
elke gesig kan ’n mens feitlik ’n hele lewe sien.
se dood is ook vir hom die begin van die pyn wat hy self in sy latere
lewe sal belewe. Algaande versleg Rembrandt se geldsake tot die punt
waar hy in 1656 bankrot verklaar word. Sy huis en al sy kosbare
besittings word verkoop en hy moet ’n beskeie woning aan die
Ingevolge Saskia se testament ontvang wel nog ’n klein inkomste uit
haar boedel, maar slegs as hy nie weer trou nie.
omstreeks 1645 het Rembrandt ’n arm Amsterdamse meisie, Hendrikje
REGS, in sy huis geneem, wat tot met haar dood trou en offervaardig
na hom en sy seun Titus sal
omsien. Hierdeur kry Rembrandt se lewe weer ’n mate van vastigheid. Hy
hou dus onvermoeid aan met skilder—dikwels portrette van Hendrikje en
in 1662 ontval Hendrikje hom, en ’n paar jaar later sterf Titus ook.
Rembrandt met sy dogter Cornelia, wat in 1654 gebore is, en ’n ou
huishulp bly in sy stil, leë huis agter.
skilder hy steeds, en in hierdie laaste jare van sy lewe ontstaan party
van sy grootste en aangrypendste werke. Maar op 4 Oktober 1669 sterf hy
en word sonder enige ophef vanuit die Westerkerk begrawe. Niemand weet
selfs eens meer waar sy graf is nie.
se artistieke nalatenskap is ongelooflik groot. Ongelukkig heers daar,
soos ons vroeër in hierdie artikel gesien het, onsekerheid oor baie van
die skilderye wat vandag as sy werk beskou word. Daar kan nie gesê word
dat hy dit eiehandig geskilder het nie, want soms is sy naam op die
werke van sy leerlinge geteken. Onder die baie leerlinge van
Rembrandt wat self beroemd geword het, was Gerard Dou (1613-1675),
Ferdinand Bol (1616-1680), Govert Flinck (1615-1660), Carel Fabritius,
(1622-1654), Samuel van Hoogstraten (1627?-1678) en Nicolaes Maes
later, toe Rembrandt se naam beroemd was, het handelaars soms self sy
naam op die werk van ander aangebring om ’n beter prys daarvoor te
tog meen die meeste mense wat sy werk bestudeer het dat daar nog
honderde prente bestaan wat deur die meester self gemaak is. Hulle is in
die groot kunsversamelings oor die hele wêreld versprei, in Amsterdam,
Berlyn, Leningrad en ander plekke. En baie word as so kosbaar beskou dat
ek en jy ’n hele leeftyd kan werk en nie eens een van hulle sal kan
was Nederlands en miskien is dit gepas om opsommend af te sluit met ’n
Nederlandse aanhaling—een van die baie loftuitinge vir Rembrandt wat
vandag op die wêreldwye web te vind is:
beheersing van licht en donker, waarbij hij vaak scherpe kontrasten
neerzette, om zo de toeschouwer in het schilderij
binnen te leiden,
waardoor de hoofdzaak direct duidelijk werd, zijn levendige scenes vol
dramatiek, en geheel zonder de strakke formaliteit die andere
kunstenaars in die tijd vaak hanteerden, zijn zichtbare betrokkenheid en
compassie voor de medemens, ongeacht rijkdom, leeftijd of afkomst, dit
zijn zo een aantal kenmerken die maken dat Rembrandt over ter wereld
begrepen en gewaardeerd wordt."
BO: In "Die Terugkeer van die Verlore Seun", wat Rem­brandt omstreeks 1662 geskilder het, is ’n heeltemal ander benadering te bespeur as die losbandigheid en uitgela­ten­heid wat “Die Verlore Seun in die Herberg” van 1635 kenmerk. Klik