Kaapse taalakker lewer soet vrugte | Die Son
Kaapse taalakker lewer soet vrugte
Deur Dr. Michael le CordeurMaandag, Desember 14, 2015 03:50
VRYDAG het die akademikus, digter en dramaturg prof. Adam Small ’n eredoktorsgraad van die Universiteit Stellenbosch (US) ontvang.
Ek is verheug. Ek is trots daarop dat ek my US-studente kon bekendstel aan die werk van Small, my mentor en inspirasie.
Die verskille tussen Standaardafrikaans en Kaaps het daartoe gelei dat Kaapssprekende leerders op skool agtergekom het hulle moes ’n ander “taal” aanleer.
Gevolglik het baie Kaapssprekende ouers hulle sterk uitlaat oor hul kinders wat met Kaaps grootgeword het, in die klas na Standaardafrikaans moes oorskakel.
Nie almal kon dié oorskakeling ewe suksesvol doen nie. Voorgeskrewe boeke het onder meer ’n ander leefwêreld uitgebeeld as dit waarmee hulle opgegroei het. Dít terwyl meer mense Kaaps praat as minstens drie ander ampstale.
Die struggle in die algemeen en 1976 se opstande in die besonder sou die sprekers van Kaaps ’n nuwe stem gee. Bruin Afrikaanssprekendes op die uitgestrekte Kaapse Vlakte het hul stem by die groter swartbewussynsprotes gevoeg.
Dis hier waar Adam Small begin het om namens sy mense te praat oor liberale waardes van vryheid van denke en spraak. Met sy poësie en dramas kon hy op sy manier teen bruin mense, veral Kaapssprekendes, se uitsluiting uit die hoofstroom van Afrikaans rebelleer.
Hy het daarin geslaag om Kaaps as ’n effektiewe taal van verset teen politieke onreg te posisioneer.
Die bekroonde skrywer André P. Brink het gemeen Kanna hy kô Hystoe (1977) is die beste Afrikaanse drama en een van wêreldgehalte.
Small (en andere) pluk eindelik die vrugte van harde werk.
Kaaps begin toenemend sigbaar word in die klaskamer. Small se gedigte, maar ook dié van Marius Titus, Peter Snyders, Patrick Petersen, Nathan Trantaal en Ronelda Kamfer word op skool bestudeer.
Romans soos Diekie vannie Bo-Kaap deur Sulfa Otto-Allies gee die leerder ’n kykie in die lewe van ’n Moslemgesin.
Bettina Wyngaard se bekroonde Troos vir die Gebrokenes handel oor die lewe van ’n arm maar trotse enkelma van Pineview en haar stryd om vir haar gesin te sorg.
Gerook, ’n verhaal deur die joernalis Eldridge Jason oor die lewe van ’n bendelid, is ook ’n voorgeskrewe werk.
Dan is daar Small se dramas soos Krismis van Map Jacobs.
Dié werke maak deesdae op universiteit en in die skole deel uit van die letterkunde-kurrikulum.
Op die gebied van taalleer kry Kaapse woorde vir die eerste keer wyer erkenning.
In die jongste Afrikaanse woordelys en Spelreëls (AWS) is 80 Moslemwoorde opgeneem.
’n Halfeeu ná die eerste verskyning van die Verklarende handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) is baie Kaapse variante daarin opgeneem.
Kaapse idiome en uitdrukkings is deur my in die nuwe Platinum-handboekreeks opgeneem.
Die kantelpunt vir Kaaps het in 2012 gekom toe die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns die onreg teen Adam Small reggestel het deur die Hertzogprys aan hom toe te ken.
Dit was byna 50 jaar nadat hy dit volgens die skrywer Abraham H. de Vries moes ontvang het.
Deur sy werk het Small die SA letterkundeskat verruim en vernuwe, die Afrikaanse taal verryk, eens versweë onderwerpe gevoelig dog gesaghebbend verwoord, en ’n stem vir menige stemlose geword.