Vliegskole klop Tshwane-metro in hofDie Wonderboom-lughawe in Pretoria. (Foto: Facebook) ŉ Groep vliegskole by die Wonderboom-lughawe in Pretoria het minstens tydelik ŉ stokkie gesteek voor ŉ plan van die Tshwane-metroraad om sogenaamde bewegingsgeld met duisende rande per maand te verhoog. Dié geld word gehef wanneer ŉ vlieënier byvoorbeeld opstyg of land, of met die toring in radioverbinding is. Die vliegskole het die metroraad uit desperaatheid hof toe gesleep nadat dié in sy mediumtermynbegrotingsraamwerk aangekondig het dat die opleidingstarief – ŉ verminderde tarief wat vliegskole tydens opleiding van vlieëniers betaal – geskrap gaan word. Die besluit sou op 1 Julie in werking tree. Die opleidingstarief is volgens hofstukke ŉ standaard bedryfspraktyk wat nie uitsonderlik aan Wonderboom is nie en by lughawens landwyd geld. Vliegskole by Wonderboom betaal die afgelope 40 jaar dus 20% van die bewegingsgeld wat gewoonlik gehef word. Ingevolge die nuwe reëling sou die naderingskoste per enkele landing byvoorbeeld met 139% verhoog word, terwyl landingsgeld met ŉ allemintige 321% opgestoot sou word. Die vliegskole het aangevoer dit sou ŉ katastrofiese uitwerking op hulle ondernemings gehad het en sommige skole sou moontlik selfs hul deure moes sluit. Die vliegskole het aangevoer die besluit is irrasioneel – en die hof het saamgestem. Regter Brenda Neukircher het die metroraad Dinsdag met ŉ tussentydse bevel verbied om die resolusie oor die verwydering van opleidingsgeld in werking te stel in soverre dit die opleidingsgeld betref. Selby Bokaba, woordvoerder van die Tshwane-metroraad, sê die tussentydse bevel is toegestaan nadat die metroraad sy beantwoordende verklaring laat ingedien het. Volgens hom het die regter dit gevolglik nie in ag geneem nie. “Wat die hof wesenlik beveel het, is die opskorting van die inwerkingstelling van die verhoogde tariewe, hangende die finale bepaling van ŉ interne appèl.” Dié appèl is ingevolge die Wet op Munisipale Stelsels aanhangig gemaak, sê Bokaba. Teenkanting teen die begroting Die vliegskole het voordat die begroting goedgekeur is ten sterkste beswaar aangeteken teen die voorgestelde plan om die spesiale tarief te skrap. Die metroraad het die besware oënskynlik geïgnoreer en glo aangevoer belastingbetalers het die vliegskole lank genoeg gesubsidieer – ŉ stelling wat die vliegskole as irrasioneel bestempel het. Die metroraad het in sy begroting deurgedruk met die besluit om die opleidingstarief te laat vaar, waarna die vliegskole hulle op ŉ dringende basis tot die hooggeregshof gewend het. In hofstukke het die vliegskole aangevoer daar word oor die algemeen ŉ “opleidingstarief” vir vliegskole gehef en dat dit nie ŉ sogenaamde “afslagtarief” is soos Wonderboom-lughawe se bestuurder beweer het nie. “Erger selfs, is dít: Die lughawebestuurder sê aan die applikante dat die opleidingstarief gebruik is om voornemende vliegskole na die lughawe te lok sodat hulle ondernemings hulle daar kan vestig met die geloof dat hulle winsgewend kan sake doen weens die bestaan van die opleidingstarief,” lui die hofstukke. “Tog het die eerste respondent [die Tshwane-metroraad] nie aan die skole gesê hy het ŉ slim plan om hulle te mislei nie. Die eerste respondent se plan was uit die staanspoor om, nadat die ondernemings gevestig is en hulle ŉ goeie naam en ander soort intellektuele eiendomsreg opgebou het, om te swaai en sonder behoorlike kennisgewing of openbare deelname die opleidingstariewe te verwyder.” Bokaba sê egter die vliegskole het die afgelope 40 jaar afslag gekry en is die afgelope vier dekades basies deur die stad gesubsidieer. Die 80%-afslag is opgeskort omdat dit nie ŉ finansieel volhoubare situasie is nie. Opleidingsfooi maak beroep meer toeganklik Die hofstukke lui voorts dat ŉ vlieënier in opleiding sowat vyf landings per uur doen. Waar die koste hieraan verbonde voorheen R2 200 per uur was, sou dit ingevolge die metro se nuwe plan tot sowat R3 000 verhoog word. Gewone kommersiële vlugte of private vlieëniers betaal die standaardtarief omdat ŉ landing of opstyging byvoorbeeld soveel keer minder gedoen word as wat ŉ vlieënier in opleiding tydens ŉ vlug sou doen. “Die opleidingsgeld maak vaardigheidsoordrag by vliegskole bekostigbaar en maak die vlieëniersberoep meer toeganklik. Dit bevorder ook die doelwitte van breedgebaseerde swart bemagtiging, deurdat voorheen benadeelde mense vlieëniersopleiding makliker kan bekostig.” Die hof se bevinding Die vliegskole voer aan goedkoper gelde help om die beroep meer toeganklik te maak. (Foto: Unsplash) Neukircher het die metroraad opdrag gegee om die vliegskole wat die aansoek aanhangig gemaak het – maar ook alle ander vliegskole – se heffing onveranderd te laat en het die Tshwane-metroraad se munisipale bestuurder opdrag gegee om te verseker daar word aan die bevel voldoen. Die metroraad moet boonop die koste van die vliegskole se aansoek dra. Die Wonderboom-lughawe is geen vreemdeling vir probleme nie en steier weens swak bestuur al jare lank van een krisis na die volgende. Vliegskole wat van daar bedryf word, was volgens sommige kenners waarskynlik die lughawe se groot behoud, probleme ten spyt. Dit was dié einste skole wat nou deur die metroraad geteiken is. Sommige kenners sê maniere om geld vir die lughawe te genereer, deur byvoorbeeld weer van ŉ betaalstelsel vir parkering gebruik te maak, kan ŉ inkomste help verdien. Geen brandstof word in hierdie stadium boonop (wettig) by die lughawe verkoop nie, al is ŉ resolusie vroeër aanvaar wat dit sal moontlik maak. Agterstallige huurgeld by die lughawe beloop glo ook miljoene rande. Bokaba sê die stad doen alles moontlik om infrastruktuur by die lughawe te verbeter om dit meer aantreklik vir beleggers te maak. “Dit beteken egter nie dat huurders as’t ware huurvry kan leef en belastingbetalers moet die finansiële las van private sakeondernemings betaal nie. “Gaan ook die tariefstandaard met Acsa [die Suid-Afrikaanse Lughawensmaatskappy] na en jy sal besef dat ons oor die afgelope dekades liefdadig was.”