Vermindering van provinsies ‘sal onwettig wees’Die Vryemark Stigting het Donderdag gewaarsku enige poging om die getal provinsies in die land van nege tot ses te verminder, soos deur die ANC voorgestel, sal teen die wet wees en afbreuk doen aan die demokrasie. Die ANC het vir die eerste keer in 2007 voorgestel dat die getal provinsies verminder moet word. Tydens die party se beleidskonferensie verlede maand is die voorneme om die provinsies te verminder weereens herhaal. Daar is ŉ beroep gedoen dat ŉ presidensiële kommissie op die been gebring moet word om die nodige werk uit te voer voor die ANC se verkiesingskonferensie in Desember. Die Vryemark Stigting het in reaksie hierop gesê “gelukkig maak die Grondwet en die oppergesag van die gereg dit nie so maklik om die hefbome van mag te misbruik nie”. Martin van Staden, regsnavorser by die Vryemark Stigting, het gesê: “Dit sal onregverdig teenoor die ANC wees om te impliseer dat hierdie plan eenvoudig korrupsie en goedkoop afbakeningsknoeitaktiek is om te verhoed dat hulle Gauteng in 2019 verloor, aangesien die beleid reeds in 2007 aanvaar is voordat die Wes-Kaap in die DA se hande beland het. “Maar die ANC, die oudste en sekerlik die mees ervare demokratiese politieke party op die Afrika-kontinent, moet tog sekerlik bewus wees daarvan dat om die getal provinsies te verminder en dus die amptelike opposisie van sy demokratiese mandaat in die Wes-Kaap te beroof, beskou sal word as ŉ openlike aanval op ons grondwetlike demokrasie,” het Van Staden gesê. Die Vryemark Stigting het gesê in die lig van die verkiesings- en politieke onsekerheid in Suid-Afrika, sal dit roekeloos wees om met die samestelling van die provinsies of munisipaliteite te peuter. “Hierdie optrede nooi onsekerheid en onvoorspelbaarheid uit en is dus waarskynlik ŉ oortreding van die wet en dus die Grondwet.” Van Staden het daarop gewys indien die regering die getal provinsies wil verminder, sal die Grondwet aangepas moet word. “Artikel 74(3)(ii) stel dit dat tweederdes van die Nasionale Vergadering en ses provinsies in die Nasionale Raad van Provinsies veranderings aan provinsiale grense, magte, funksies of instansies moet goedkeur. Artikel 74(8) stel dit dat die betrokke provinsiale wetgewers ook sulke veranderinge moet goedkeur.” Hy het ook gesê indien die ANC werklik besorg is oor die konsentrasie van hulpbronne op provinsiale vlak terwyl dienslewering gewoonlik op plaaslike regeringsvlak moet gebeur, sal dit meer gepaste optrede wees om doeltreffendheid te verbeter. “Die werklik lastige ‘middelman’ in hierdie verhouding is nie die provinsies nie, maar die nasionale regering wat die verste verwyder is van die mense. Om die magte in ŉ paar plekke te sentraliseer, selfs op nasionale vlak, sal niks doen behalwe om afbreuk te doen aan die regte demokrasie nie. “Dit maak die aanname dat alle Suid-Afrikaners dieselfde is, in dieselfde omstandighede leef en dus op presies dieselfde wyse regeer moet word. Hoewel die wet ook gelyke toepassing van die gereg vereis, beteken dit nie dat wetgewing oral dieselfde moet wees nie. “Watter wette die beste werk in watter omstandighede kan slegs bepaal word as Suid-Afrika die samewerkende federale model soos deur die Grondwet beoog, omhels. Dit sal inderdaad radikale transformasie wees.”