Leon Rousseau (1931–) - Erika Terblanche | LitNet
Leon Rousseau (1931–)
Sêgoed van Leon Rousseau
Het die Afrikaanse skrywer 'n spesifieke rol om te speel in die 1970's? (Pretoria News, 3 April 1975): "A nation can only be a nation if it is proud of itself. This can be achieved by powerful literature. It does not matter if the literature is Left-wing or Communistic. By way of example, take Breytenbach's poems; they stimulate a pride in the Afrikaans language, but are by no means pro-Nationalist. He has a way of saying things which others don't have, yet the content of his poetry is hardly traditional."
"Ek deel nie die voorbehoude oor die skryf van wetenskapfiksie in Afrikaans nie. Jan Rabie het tog al geslaagde wetenskapfiksie geskryf wat in 'n Suid-Afrikaanse ruimte afspeel."
"Iemand wat in die eerste plek 'n skrywer is, moet nie 'n uitgewery probeer bedryf sonder 'n vennoot met sy voete stewig op die aarde nie."
"Kinders het daardie geweldige leervermoë; ek dink dit word algemeen aanvaar dat 'n kind se taalleervermoë tussen 18 maande en vier jaar optimaal is. As hy dan sy moedertaal goed kan leer in daai tyd dan kan hy ander tale leer. Ek glo Afrikaans is werklik in gevaar, en een manier om dit te bewaar is om vir baie jong kinders Afrikaans te leer."
Oor die invloed wat hy op lewens het en gehad het deur sy skryfwerk: "Dit is vir my in 'n mate nogal 'n regverdiging vir 'n mens se eie bestaan. Waarop ek nogal trots is, is Die Groot Verlange, en Storieman en StorieMuis. Maar Fritz Deelman is nie onbelangrik nie. Dit het by kinders 'n liefde vir lees gewek omdat dit avontuurlik is. En ook: dit het vir hulle nuwe wêrelde, buite ons land, oopgemaak. Dit speel af in verskillende wêrelddele. Ek hét briewe ontvang van mense wat my bedank daarvoor dat hulle 'n bietjie oper begin dink het oor goed."
"Ek het nooit opgehou werk nie. Ek sit nie daar en televisie kyk nie. Dit is baie goed vir 'n mens se gees om iets te doen. 'n Mens kan sê we are all going through the motions, maar daar is verskillende motions wat jy kan deurgaan."
Oor sy tyd by Human & Rousseau: "Daardie twintig jaar saam met Koos Human was regtig die opwindendste en vervullendste tyd van my lewe. Koos is 'n baie besonderse mens. Ag, die hele ding was 'n avontuur. Jy weet ons het begin sonder kapitaal, staatgemaak op my persagentskap. Ons was maar jonk, ons was maar 27 of daar rond. Dit was baie verrykend om met iemand soos Koos saam te werk."
"Tradisionele stories is deel van 'n volk se kultuur. Dit gee die kind die gerusstellende gevoel dat hy êrens tuis hoort."
"Dit is belangrik om kinders van baie jongs af stories te laat hoor wat hulle trots op hul eie taal maak en wat die kind natuurlik ook sy eie taal goed leer praat. 'n Kind wat sy eie taal deeglik leer, kan ander tale makliker aanleer. Dis asof stewige taalfondamente gelê word."
"Ek beskou Storieman en StorieMuis, wat later gevolg het en nie meer verkrygbaar is nie, as van die belangrikste dinge wat ek in my lewe gedoen het."
In 1975, by die ontvangs van die CNA-prys: "Die onreg van meer as 'n kwarteeu teenoor die gekleurde mense van die land sal alleen ongedaan gemaak kan word as ons (die Afrikaners) met anderstaliges oorleg pleeg oor die toekoms van die land. Slegs dan sal Afrikaans en die Afrikaner 'n toekoms hier hê."
In 1975 by die ontvangs van die CNA-prys:"Aan die Afrikaners vra ek om nie so krampagtig oor Afrikaans te wees nie. Laat dit natuurlikerwys tot 'n ryper, groter en soepeler taal onwikkel. Verloor u angs vir neologismes, vir germanismes, veral vir anglisismes, vir baie ander paaiboelies – laat 'n duisend blomme bloei."
Leon Gerdener Rousseau is op 5 Maart 1931 in Kaapstad gebore, die jongste kind van Pierre Daniël en Elisabeth Anna Luise (gebore Gerdener). Hy is 21 jaar jonger as sy broer Pierre Etienne, die stigter van Sasol, en 13 jaar jonger as sy jongste suster. Leon is vernoem na 'n Jood, kommandant Lion Cachet, onder wie sy pa in die Boere-oorlog geveg het, en na sy grootvader aan moederskant, 'n Duitse eerwaarde Johann Gerdener, van die Rynse sendingstasie Wupperthal in die Sederberge.
Sy moeder se oupagrootjie was Michiel Christiaan Vos, die skrywer van Merkwaardig verhaal aangaande het leven en de lotgevallen van Michiel Christiaan Vos als predikant der Hervormde Christelijke gemeente, 'n outobiografie wat in 1824 verskyn het.
Sy pa was aanvanklik skoolinspekteur, en later direkteur van bekende maatskappye soos Sanlam. Sy grootvader aan vaderskant was ds PD Rossouw van Fraserburg, een van die Patriot-digters. Hy was, sover bekend, die eerste Rossouw wat die ou Franse spelling van die van weer ingevoer het: hy het al sy kinders "Rousseau" gedoop. Aan moederskant was daar meer as een voorsaat of verwant wat met hulle geskrifte naam gemaak het. Een was dr GBA Gerdener van Stellenbosch, 'n oom van Leon.
Leon het in Kaapstad grootgeword in 'n tydperk toe die verkeer in die stad só lig was dat "jy op 'n fiets sonder remme van heel bo in Oranjezicht tot in Dokweg kon ry".
Hy praat oor sy kinderjare met Murray la Vita: "Oranjezicht was my stomping ground; my kontrei. Ek was 'n laatlam; 13 jaar jonger as my jongste suster, so ek was maar eintlik 'n enkelkind. My herinneringe is grotendeels wonderlik. Ek onthou daar het elke kwartier 'n bus in Marmionweg, naby my ouerhuis, verbygekom waarop ek kon spring. En natuurlik, soos daardie gedig van Ina Rousseau: alles was standvastig, stabiel ... In die ou dae, in ons kinderdae, was alles so stabiel, rustig, vreedsaam, en nou het moord so alledaags geword soos brood."
Hy vertel verder: "Vroeg in 1937 was ek vyf, op pad na ses. Ek was 'n laatlam. My ouers het in Oranjezicht in Kaapstad gewoon, en in daardie buurt was Afrikaanssprekendes destyds yl gesaai.
"My sibbe was byna almal uit die huis en my ouers was te oud om vriende met kinders van my ouderdom te hê. Ek is verwen met 'n driewiel en 'n teddie en 'n ghollie en 'n treintjie met spore en ongeveer 30 Helena Lochner-boekies, maar ek was eensaam, teruggetrokke en stil.
"Enter dr C Louis Leipoldt, die Kaap se bekendste kinderarts. 'Niks fisiek verkeerd nie,' bevind hy vroeg in 1937 ná 'n ondersoek. 'Let him run free for a while.'
"'Dus nie nou al skool toe nie,' besluit my pa, 'ons gaan wys eers vir Leon die wildtuin.'
"So gesê, so gedaan. Ons gaan wildtuin toe, ons kom terug en in Junie word ek by die Laerskool Jan van Riebeeck in Kloofstraat afgelewer, waar ek in sub B, in dieselfde dubbelbank as Erni Grosskopf, beland. En hy lag my uit omdat ek huil.
"Van toe af was alles anders. Ons word goeie vriende; ons doen alles saam. Net een, enkele keer kry ek dit reg om eerste in die klas te staan – toe Erni vergeet om sy vraestel in te handig. (Later, in matriek, sou hy eerste in die Kaapprovinsie staan.) Ons stap van die skool na sy huis en soms na myne. Hoe veilig was alles in daardie dae! Erni se ma – vroeër Kotie Strauss van Calvinia, maar toe mev EB Grosskopf – word deur haar kinders Mutti genoem, en sy neem my feitlik aan. In die Grosskopfs se kombuis op klein Festchen word ek bekend gestel aan zervelat, mettwurst, leberwurst, Duitse brood en ander eksotiese lekkernye waarvan ek tevore nooit eens gehoor het nie. Dit is vir my ewe opwindend as 'n middernagfees vir koshuis-kinders. Later sou ons saam Scrabble speel, Monopoly, die kaartspel Vingt-un. Ek onthou dit soos gister.
"In die Kersvakansie van 1939, kort ná die begin van die oorlog, huur my ma La Gratitude, die Pickstones van appelfaam se groot vakansiehuis op die Riviera (vandag Grotto Beach by Voëlklip op Hermanus) in 'n poging om die hele familie tog eenmaal bymekaar te kry.
"Daar kon Erni en ek elke oggend ná ontbyt deur die spelonke van die melkhoutwoud na die heerlike strand nael – myle der myle oop, spierwit sand waar jy die ganse dag lank kon speel en swem sonder om meer as enkele ander mense te sien.
"Ons slaap, baie avontuurlik, in die solder met sy dakvensters en rietplafon. In hierdie plafon bêre ons geskrifte wat ons as lede van ons eie geheime klub vir die nageslag wil bewaar. Toe ek byna 70 jaar later na die geskrifte gaan soek, het die een of ander Filistyn 'n gemesselde plafon laat insit – die geheime dokumente was vir ewig verlore! In Mutti se oë was my grootste prestasie van daardie jare dat ek vir Erni se kapokkies 'n hoenderhok help bou het. My pa het 'n werkbank gehad, en daar het ek 'n bietjie met gereedskap leer werk. Dié groterige konstruksie, met deurtjie en al, het jare lank in die Grosskopfs se erf bly staan.
"Êrens in ons hoërskooljare het 'n derde musketier bygekom, Hugo Smuts. Tydens skoolvakansies het die drie van ons lang ente geryloop, gewoonlik na Port Elizabeth, en meermale op versoek in polisieselle oornag. In een tronk het ons nie net huisvesting gekry nie, maar ook 'n puik ontbyt.
"Die verskyning van fietse in ons lewe het 'n nuwe wêreld laat oopgaan, want nou kon ons die Skiereiland deurkruis en gaan swem net waar ons wil, van Houtbaai in die weste tot Vishoek in die ooste.
"In die bloktyd van ons matriekjaar, 1947, sit ons by my ouers se huis hoog bo in Oranjezicht. Ons al drie se fietse is daar. Waarheen nou? 'Aha, vandag gaan ons afdraand tot in Dokweg ry, maar op een fiets.' Blink gedagte!
"Erni voor, Hugo agter, ek in die saal, en daar gaat ons. Af in Glencoeweg, Strathcona, Marmion, Montrose – en daar word dit so steil dat die remme ingee. Teen 'n hoë spoed om die draai by Gibbert se kafee, af in Bo-Oranje, af in Oranje, af in Langstraat, af, af, af ... tot 'n reuse-lorrie op die hoek van Langstraat en Dokweg ons pad versper. 'n Desperate pluk aan die stuurstang, 'n swenk na links en daar seil ons deur 'n vulstasie en rol stadig in Dokweg tot stilstand.
"Ons mooi ou stadjie – so mooi soos dit nooit weer sou wees nie – het aan ons behoort.
"In dieselfde tyd moes ons katkiseer. Ek leer hard aan die taai belydenisskrifte en kerkleer, Erni nie. Maar as die slimste kind in die skool kry hy al die moeilike vrae. Gelukkig vang sy skerp oor my sagte gefluister op en dra hy die antwoorde foutloos aan ds Jac Conradie oor."
'n Ander geliefde plek uit sy Kaapse dae was Zeekoevlei. "Die lekkerste blyplek was nog Zeekoevlei. Óp die water."
Hy het hom vroeër só daaroor uitgelaat waar hy geskryf het oor sy lieflingboek, The Wind in the Willows van Kenneth Grahame: "Ek is self 'n watermens, gebore in die teken van die Vis. Die vakansiehuis wat ek in Zeekoevlei gekoop het, het ek mettertyd my vaste verblyf gemaak. Daar kon ek die vreugdes van Die Wind in die Wilgers herleef, met byna altyd twee of drie bote op die grasperk tussen die boothuis en die vleioewer.
"Ek kon eiehandig 'n L-vormige aanlegsteier bou, die kort beentjie van die L verborge agter papirus en spaansriet,van die huis af onsigbaar. 'n Getimmerde bankie op daardie kort beentjie was die plek waar ek en menige naweek-besoeker kon gaan sit om weg te kom. En oor die vlei uit te kyk. Te mediteer. Te droom. En soms 'n traan te stort.
"The Wind in the Willows het in 1908 verskyn. Dit verteenwoordig vir my die Eduardiaanse era, die onskuldige tyd voor die Europese amper-selfmoord van twee verskriklike wêreldoorloë. Dit was ook die tyd toe my ouers jonk, energiek en verlief was, die tyd van hul huwelik en eerste kinders. Ek is te laat gebore om daardie tyd te ken. Grahame se boek help my om iets daarvan terug te roep."
Drie vroue het die blaaie van kinderboeke vir Leon oopgeslaan: sy ma met haar kinder- en volksrympies, Helena JF Lochner en Enid Blyton met haar Sunny Stories. Hy het tot standerd 6 (vandag graad 8) aan die Laerskool Jan van Riebeeck in Kloofstraat, Kaapstad skoolgegaan en is daarna vir twee jaar na die koshuis van die Hoërskool Gimnasium in die Paarl. Hy keer terug na die Hoërskool Jan van Riebeeck vir standerd 9 en 10, waar hy die Senior Sertifikaat-eksamen in 1947 in die eerste klas slaag.
Ná skool is Leon na die Universiteit van Kaapstad, waar hy sy BA-graad aan die einde van 1950 behaal. "Op 'n foto van 1950 verskyn Erni en ek in togas saam met sy broer, Johannes, sy suster, Marie, en Mutti. Erni se pa was toe al oorlede en dit was vier jaar voor my pa se dood. Dit was vir my ouers seker moeilik om die gradedag by te woon. Tog is dié foto vir my simbolies van die mate waarin Mutti my aangeneem het."
Hy vertrek hierna na die Universiteit van die Witwatersrand om tandheelkunde te studeer, maar ná vier maande staak hy hierdie studie en sluit in Junie 1951 by die redaksie van Die Burger in Kaapstad aan, waar hy beurtelings verslaggewer, vertaler, subredakteur en skrywer van die rubriek "Van alle kante" was.
In Oktober 1956 verlaat hy die diens van Die Burger om onafhanklike joernalis, skrywer en uitgewersmedewerker te word. Die tyd toe hy vryskutwerk gedoen het, beskryf Leon as "die mees ontspanne jaar van my lewe. Ek het vir elke dag 'n kwota gestel en dit elke dag afgehandel. Dit is die beste resep vir gemoedsrus."
Leon is op 18 Desember 1954 getroud met Winifred Louise, die oudste kind van dr en mev CGW Schumann van Stellenbosch. Hulle het vier kinders gehad. In 1977 is Leon en Winifred geskei. Hy is later getroud met Narieka Strauss Pienaar en een kind is uit hierdie huwelik gebore.
In Kaapstad het Leon op 'n stadium in Leinster Hall gebly. Dit is 'n herehuis wat lank in die besit van die beroemde Hofmeyr-familie was en is in 1983 tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
Oor die ontstaan van Human & Rousseau het Leon met die uitgewery se vyftigste verjaarsdag vertel: "Ek was 'n redaksielid van Die Burger in Kaapstad, 'n jeugdige 25. Die ewe jeugdige Koos Human, wat weldra my vennoot sou word, het in dieselfde jaar uit die destydse Transvaal na die Kaap gekom om by Nasboek te werk. Dit was destyds die uitgewersafdeling van Naspers (vandag Media 24).
"Ek en Koos was nie onmiddellik van mekaar bewus nie, want daar was min kontak tussen Die Burger in Keeromstraat en die uitgewery in die Tygerberg.
"In daardie jaar het ek dit in my kop gekry om by Die Burger te bedank en vryskut te word. My kollegas het min hoop vir my planne gesien. Op my laaste werkdag het ons hoofsub, Willem Wepener, 'n spotprentjie geplaas waarin 'n netjies-geklede man aan 'n verflenterde bedelaar iets sê soos: 'Dag, ou Leon, en hoe gaan dit met jou nuwe boek?'
"Meer deur geluk as wysheid het ek toe al 'n huis en 'n vrou gehad. Die huis was Rugbyweg 7, heel bo teen die berg in Oranjezicht. Die dennebome van Tafelberg het trouens in ons agtertuin begin. Ek het £3 600 vir die baie eenvoudige en beknopte huisie betaal, maar die uitsig was na my skatting £3 000 werd. Dus somtotaal, soos Dirk Opperman graag gesê het, nie 'n slegte koop nie. Hier het ek ywerig met 'n nuwe Fritz Deelman-boek begin, elke dag op my ou Underwood 'n hoofstuk getik en die boek binne 'n maand voltooi. Dit was waarskynlik Fritz Deelman en die Swart Eiland.
"Enter Koos Human. Die eerste outeurskontrak is nog deur George Minnaar na Die Burger gebring vir my om te onderteken, maar hy is in 1956 deur die jeugdige Koos Human as hoof van Nasboek se afdeling algemene publikasies opgevolg. Alles het in daardie dae op presies die regte tyd gebeur. Ek het gou besef ek het nou met 'n professional te doen. Sy bynaam in uitgewerskringe, The Boy Wonder, was nie onvanpas nie. Koos het my belangrik laat voel deur in eie persoon kontrakte en pas-gepubliseerde boeke na my huis te bring. Hy het daardie jaar reeds twee Fritz Deelmans laat verskyn. Ons het dadelik gekliek en gou vriende geword. Van toe af het die lang skraal wit Ford met die lang, ekstra-skraal Koos Human agter die stuur, meer dikwels voor Rugbyweg 7 kom stilhou.
"As vryskut moes ek meer doen as skryf. Spoedig ontvang ek van JD Pretorius, hoof van Tafelberg-Uitgewers, wat toe hoofsaaklik boekklub- en slapbandboeke uitgegee het, 'n manuskrip deur ene Gerrie Radlof om te sub. Dit was die skuilnaam van Gerrit van Zyl, nou lankal dood, maar toe in Tamboerskloof woonagtig. Hy was die skrywer van die Buiter-boeke en baie ander. Na ek die manuskrip nagesien het, nooi ek die skrywer om my veranderings oor 'n drankie in die Café Royal te kom bespreek. My kasboek uit daardie dae wys van tyd tot tyd 'Drankies, 7/6'. [Nota vir moderne lesers: "7/6" beteken "7 sjielings en 6 pennies" in die "ou taal".]
"Gerrit was 'n fenomeen. Hy kon homself op 'n Vrydagaand in sy werkkamer toesluit, gewapen met 'n bandopnemer (dit was 'n Grundig), en iets vir die dors, en teen Sondagaand 'n boek klaar dikteer. Hy word hier genoem omdat hy die ontstaan van die firma Human & Rousseau help moontlik maak het.
"As jy 25 of 26 is, sien jy vir baie kans. Na 'n ruk besluit ek en Gerrit om saam 'n onderneming te begin. So gesê so gedaan. Gerrit bedank by African Homes Trust om voltyds te skryf, ek koop vir £100, as ek reg onthou, 'n bankrot persagentskap, Afritopics, by ene Nico van Rensburg. Ons verander die naam in die Uniale Persdiens en ek vestig dit in twee kantore in die Volkskas-gebou in Adderleystraat. Gerrit het tuis gewerk.
"Min kon ek toe droom dat dié kantore binne twee jaar deur 'n nuwe firma, Human & Rousseau, beset sou word. Na 'n ruk koop ek Gerrit van Zyl uit, en teen Koos Human se tweede jaar by Nasboek is ek die alleeneienaar van Uniale Persdiens. Die firma het sy geld gemaak deur buitelandse foto's en artikels aan plaaslike blaaie te verkoop, aangevul deur my vryskutwerk.
"Vroeg in 1958 word Koos Human deur 'n aantreklike aanbod na 'n ander uitgewery, die Afrikaanse Pers Bpk van Johannesburg, gelok, maar na nege maande kon hy dit skaars meer daar uithou.
"As gevolg hiervan kry ek op 'n dag uit die noorde 'n oproep van hom. Hoe lyk dit, vra hy, wil jy nie saam met my 'n uitgewery begin nie? Dit was die grootste kompliment wat ek ooit kon kry.
"Vroeg in 1959 trek hy toe by die twee kantore in Adderleystraat in. Hoe ons ingepas het, onthou ek nie mooi nie, want ons was vier: ek en Koos, my sekretaresse, Helena Thiart van Windhoek (sy het dadelik ons albei se sekretaresse geword), en Ebrahim Petersen van Distrik 6, ons bode. Ebrahim het 'n kleurryke Kaapse Afrikaans gepraat wat vir Koos Human seker nuut was. Hy het sy vrou, vir al wat ek weet 'n lankmoedige vrou, teenoor ons beskryf as 'die vrietende kanker'.
"Koos Human was 'n bietjie soos Odusseus van ouds. Hy het altyd 'n plan gehad. Gedagtig aan die nuwe firma se beperkte middele het hy idees saamgebring vir verskeie dun maar nogal elegante boekies waarvan klein oplae gedruk kon word. Van die heel eerste een, The Last Division deur Anthony Delius, byvoorbeeld, is 1 000 eksemplare deur Tulp van Zwolle in Nederland gedruk. Die toegespykerde kis met die hele oplaag is by Koos-hulle se huis in Kampsbaai afgelewer en oopgemaak in wat destyds die bediendekamer genoem is.
"Van kapitaal was daar geen sprake en geen sent nie. Alles moes uit Uniale Persdiens se inkomste kom. En terwyl die firma my, my vrou en ons eerste baba tevore 'n gerieflike inkomste besorg het, kon dit met moeite twee vennote en hul gesinne onderhou. Boonop moes ons nog boeke laat druk, voorskotte betaal, omslae laat ontwerp, manuskripte laat nasien. So is die Human & Rousseau-boompie 'n halwe eeu gelede geplant. Dit was swaar tye, broekskeurtye, maar onvergeetlik – en ja, ook heerlik."
En Human & Rousseau het later 'n huishoudelike naam in die Suid-Afrikaanse uitgewersbedryf geword en sou uiteindelik verantwoordelik wees vir 'n groot aantal belangrike publikasies, onder meer die werk van die Sestigers.
By Human & Rousseau het Leon veral uitgeblink as uitgewer van kinderboeke. Onder sy leiding was die uitgewery se kinderboekafdeling oor 'n lang tydperk die grootste in die land en hy het sowel plaaslik as in Europa hoë aansien as kinderboekuitgewer geniet.
Leon se eerste boek was Fritz Deelman en die Swart Eiland, die eerste titel van agt in die immergroen, gewilde Fritz Deelman-reeks. Verskeie van die Fritz Deelman-boeke is ook in Nederlands vertaal en het by Kluitman van Alkmaar verskyn. Die reeks is ook in 2004 en 2005 in sagteband heruitgegee.
Leon se Fritz Deelman en die Skepe van Mars is geskryf lank voordat Joeri Gagarin die eerste ruimtereis onderneem het. Dit was 'n bewys dat Leon sy vinger op die pols van tegnologiese ontwikkelings gehad het. En sy sin vir humor en waarnemings was só in die kol dat dit maklik verby 2004 kan weerklink, skryf Francois Smith.
Leon se "pedagogiese streep" wat in Storieman na vore kom, is ook in die Fritz Deelman-reeks te vinde. Saam met Fritz reis die jong lesers na verskillende wêrelddele, beleef avonture in Tibet, aan die Suidpool, in die Sahara en selfs diep onder die oppervlak van die see. Die Skepe van Mars het aanvanklik as 'n vervolgverhaal in die destydse Die Jongspan verskyn. Koos Human het hom aangepor om 'n boekreeks te skryf – "twintig boeke as jy wil". "Maar jy moet vir Fritz 'n nooi gee," het Koos aangeraai.
Leon se inspirasie vir die reeks het gekom van die jeugboeke wat hy as kind gelees het: Boy's Own, Gem en Magnet. "So het ek Engels geleer. En in dié boeke kom die helde nie naby die meisies nie."
Vir die skryf van wetenskapfiksie in Afrikaans is hy veral geïnspireer deur August van Oordt se Seuns van die wolke, en hy het 'n besondere liefde vir dié genre, vir Isaac Asimov, Arthur C Clark en Ray Bradbury.
Oor die oorsprong van die naam Fritz Deelman vertel Leon aan Francois Smith: "Miskien het die Duits avontuurlik en robuust geklink. Maar ek onthou dat Louis Hiemstra, destyds Die Burger se hoof-taaladviseur, beswaar gemaak het dat Fritz met 'n 'z' geskryf word. Dis onafrikaans, het hy gesê. Ek en Koos Human het groot genot daaruit geput."
Oor die kwessie dat Fritz nooit verder as luitenant bevorder is nie, verduidelik Leon dat daar 'n generaal Heyns moes wees wat bevele gee. Die res van die resep behels 'n magtige skurk en avonture in 'n vreemde en nuwe omgewing. "Nuwe lesers sal miskien meer van die latere boeke hou, maar as jy by die eerstes begin, is daar ten minste genoeg aksie."
En Leon het geen twyfel dat Fritz hom in die nuwe Suid-Afrika sou kon aanpas nie: "Fritz Deelman is altyd aanpasbaar."
Hy is ook nie bekommerd dat van die tegnologiese voorspellings en fantasievlugte deur die tyd ingehaal is nie. "Heelwat daarvan is nie te sleg voorspel nie. Eers onlangs is vasgestel dat Mars skeure het wat vier keer so diep soos die Grand Canyon is. Miskien is daar nie lewe in nie, maar wie weet ..."
Oor die heruitgawes van die agt Fritz Deelman-boeke in 2004 en 2005 is Leon baie bly. Hy was aanvanklik bang dat die stories uit die 1950's te dooierig sou wees vir die hedendaagse kind, maar party titels het reeds herdrukke beleef en is vir skoolgebruik goedgekeur. Die tydgees moes natuurlik 'n bietjie verander.
Hy het ook twee lewensromans vir die jeug geskryf, naamlik Die Florentyn, wat die verhaal van Leonardo da Vinci vertel, en Marco Polo van Venesië.
Leon was in sy loopbaan verantwoordelik vir 'n groot aantal vertalings en verwerkings van veral kinderboeke. Op hierdie gebied het hy oorspronklike en semi-oorspronklike werk gelewer, soos Ou Tante Koba, Die mens begeer maar altyd meer, Die Kaapse vlek en Die bruilof van die voëls. Die ryme in hierdie boeke en in 'n hele klomp ander is later versamel in Rympies vir kleuters en Rympies vir kinders, Leon se versameling tradisionele Afrikaanse volksryme en sy pogings om klassieke Duitse, Engelse en Nederlandse ryme in dieselfde styl te herskep.
Leon se bekendste werk is sekerlik Die groot verlange, die lewensverhaal van Eugène N Marais wat in 1974 gepubliseer is. Dit is in 1975 met die destydse CNA-prys bekroon. Volgens JC Kannemeyer in Die Afrikaanse literatuur het Leon hiermee 'n unieke bydrae op die gebied van die biografie in Afrikaans gelewer. Hy het die werk later in Engels vertaal onder die titel The dark stream.
Die idee om 'n boek oor Eugène Marais te skryf het reeds in sy standerd 9-jaar ontstaan. "In standerd nege het ek Lust for Life, die verhaal van Van Gogh deur Irving Stone, gelees. En ons het ook die gedigte van Marais gehad as 'n voorgeskrewe werk en daar was 'n baie prikkelende ... foutief, maar baie prikkelende, lewensketsie van Marais in die boek. En ek het toe die idee gekry: magtie, maar ek sal eendag graag so 'n boek soos Lust for Life oor Marais in Afrikaans wil maak."
Die idee was egter dormant totdat hy in 1961 Robert Ardrey se African Genesis, wat aan Marais opgedra was, gelees het.
Hierdie kennismaking was die begin van twaalf jaar van navorsing oor die lewe van Marais en die tyd waarin hy gelewe het. Met behulp van 'n subsidie wat hy van 'n petroleummaatskappy ontvang het, het Leon op Marais se spore teruggegaan na Londen, waar hy gedurende die Boere-oorlog gewoon het, en na Duitsland. Hy het ook 'n hele ruk in die Waterberge deurgebring en onderhoude met ongeveer honderd persone in Pretoria gevoer.
Dit het begin as 'n roman, maar Leon het later besluit dat die materiaal meer geskik is vir 'n biografie. In 'n onderhoud met Pretoria News het Leon gesê dit is wat hy graag noem 'n "imaginative biography".
Leon is destyds op soveel maniere gedwarsboom om Die groot verlange te skryf dat dit later na meer as toeval begin lyk het. "Een skemeraand in 1963 het ek tussen die bome op die plaas Rietfontein gestap. Dis waar Marais 'n groot deel van sy agt jaar in die Waterberg gebly het. Skielik kon ek 'n teenwoordigheid voel. Ek kon niks sien of hoor nie, maar die boodskap was duidelik: Bly weg! Hou op!"
Hy was skaars terug in die Kaap toe hy amper in 'n noodlottige motorongeluk was. 'n Senuwee in sy linkerarm is afgesny en hy kon nooit weer behoorlik tik nie. Die boek het eers twaalf jaar later verskyn. "Maar dit het my kans gegee om ryper te word. Ek het toe meer insig gehad."
Die groot verlange was die duisendste boek wat Human & Rousseau uitgegee het om die vyftiende bestaansjaar van die firma te vier. Leon het self die boek as sy "eerste voetstap in grootmensliteratuur" beskryf. En dit het 'n geweldige mate van spanning, energie en wilskrag gekos om dit klaar te maak.
André P Brink het in Rappport geskryf dat ons in ons taal op die terrein van lewensbeskrywing nog nie 'n werk van hierdie omvang, tegelyk in breedte en in diepte, opgelewer het nie. Die hoofindruk wat die boek by die leser laat, is juis sy meevoerende vloei, en 'n verbysterende hoeveelheid en verskeidenheid materiaal word op 'n merkwaardig vlotte manier hier geïntegreer om nie net die beeld van 'n individu te herskep nie, maar hom volledig binne die raamwerk van sy tyd, nasionaal en internasionaal, te "plaas".
Vir Brink is Rousseau se grootste prestasie waarskynlik hierdie vermoë om Marais in konteks te ontgin: teenoor die Europees-Engelse 19de-eeuse tradisie in kuns, lettere en wetenskap; teenoor die geskiedkundige prosesse en strominge van die Zuid-Afrikaanse Republiek en die jong Unie; teenoor die ontplooiende taalbewegings; teenoor wêreldontwikkelinge op die gebied van literatuur, psigologie en die eksakte wetenskappe. Nooit verslap Rousseau se greep op sy stof nie; nooit neem die intrinsieke spanning af nie.
En hoewel Brink sekere voorbehoude en kritiek het, beskryf hy Die groot verlange as 'n formidabele werk en op sy terrein en uit eie reg is die boek 'n mylpaal in ons literatuur.
Vir PM (Volksblad, 17 Desember 1974) is Die groot verlange in baie opsigte 'n model-biografie: omvattend, deeglik nagevors, genadeloos eerlik, boeiend, dikwels aangrypend, en bowenal vlot geskryf, met 'n besonder fyn aanvoeling vir die omgewing en die tydsgees van 'n bepaalde periode.
En die skrywer het nie alleen 'n deernis met en begrip vir die komplekse Marais verraai nie, maar dra dit aan die leser oor deur hom ook die tye, plekke en invloede te laat voel. Hoewel die biografie betreklik lywig is, lees dit so glad soos 'n besonder goedgeskrewe roman, omdat dit soos 'n klassieke tragedie onstuitbaar voortsnel na die onvermydelike einde.
In 1977 het Koos Human en Leon hul uitgewery aan Nasionale Pers verkoop. Twee jaar later het Leon as medehoofbestuurder van Human & Rousseau bedank. In 2009 het hy dit beskryf as sy grootste fout om weg te gaan by Human & Rousseau weens 'n "onenigheid tussen my en Koos". Hy is bitter spyt oor dié "breuk en verlies", veral die verlies van Koos Human se breë kennis en finansiële insig. Maar gelukkig is daardie vriendskap weer waterdig.
Leon begewe hom in 1992 met sy 'n Toevlug in die Weste op die gebied van die politiek. Hierin roer hy 'n onderwerp aan waaroor baie Suid-Afrikaners destyds gepraat het, veral met die 1994-verkiesing om die draai: dié van 'n "billike verdeling van die land". Leon is 'n onbeskaamde Afrikaner wat reeds vanaf die jare sestig in opstand gekom het teen die destydse apartheidsbeleid, en in 'n Toevlug in die Weste trek hy groot vraagtekens agter die wenslikheid van 'n eenheidstaat soos dit afgehandel is. Hy doen aan die hand dat almal met 'n Wes-Kaapse oorsprong, wat alle Afrikaanssprekendes insluit, hul heil eerder soek in een of twee outonome state in die weste van die land.
In Mei 1982 het Leon 'n nuwe uitgewery, Rubicon, op die been gebring. Die firma se bekendste publikasies is Storieman, StorieMuis en Storytime, elkeen 'n reeks wat bestaan uit 30 kassette en 30 boeke. In 2004 is die reeks aangepas en is Storieman ook op CD gepubliseer. Van die reeks is reeds 35 000 eksemplare verkoop en dit beleef sy sewende druk.
Hieroor vertel Leon: "Dit was die eerste keer dat 'n kind 'n boek kon lees en na die klank luister – eers bande en toe later CD's. En nou het Human & Rousseau, baie gepas eintlik, dit oorgeneem en hulle het 'n baie mooi uitgawe gemaak."
'n Storieman Omnibus wat 'n versameling bevat van die oorspronklike verhale, het in 2012 verskyn. Dit sluit in plaaslike verhale soos "Van Hunks en sy pyp", en "Wolraad Woltemade", asook die klassieke "Brolloks en Bittergal" en "Jakkals en Wolf"-stories, en sprokies soos "Die Drie Varkies" en "Gouelokkies". 'n Tweede omnibus verskyn in Oktober 2012 en nog een in April 2013.
"Ouers het vir my gesê hulle kinders kan nie hierdie vinnige tempo van die lees volg nie, want ek het beweer baie jong kinders kán dit volg. Toe het ek na hulle geluister en StorieMuis uitgegee so agt jaar later wat vir die heel jong kinders bedoel is."
Storieman Omnibus is op albei genders gemik en met hierdie reeks het Leon 'n geleentheid gesien om die kind baie vroeg, reeds van so twee af, in lees te interesseer en 'n liefde daarvoor by hom te kweek. "Hoewel dit ongetwyfeld waar is dat die oudiovisuele benadering die leeftyd waarop kinders 'n storie verstaan en waardeer, dramaties verlaag, was dit tog 'n bietjie vroeg. Vir daardie groep het ek later StorieMuis uitgegee. In die praktyk was die ouderdomsgroepe kleuters (drie tot ses) en voortieners (tot so 12), hoewel baie ouer kinders dit ook geniet het."
In 1980 het Leon 'n kwaai hartaanval oorleef en het sy huisarts aan een van sy kinders genoem dat hy dalk nog net vyf jaar het om te leef. Vandag is hy diep dankbaar vir daardie ekstra 20 plus jare wat hom gegun is, en nie net daarvoor nie, maar ook vir die lewe self met sy soet, suur, bitter en al.
Hy publiseer ook Per 80, 'n gedenkalbum vir sy broer Pierre. Eugène Marais and the Darwin syndrome en Die dowwe spoor van Eugène Marais is aanvanklik as twee boeke uitgegee, maar in 1998 verskyn dit in een boekdeel, met 'n hersiene uitgawe in 2000.
Leon vertaal in 2005 die eerste twee boeke in die baie gewilde A series of unfortunate events van Lemony Snicket in Afrikaans onder die titels Die bose begin en Die reptielkamer.
In April 2005 verhuis Leon na Jeffreysbaai in die Oos-Kaap. En tans bly hy vir die eerste keer in sy lewe ver van die see. Die liefde het hom Pretoria toe laat trek, na die digter Marié Blomerus. Sy wou nie Jeffreysbaai toe verhuis nie, dus is hy noorde toe.
Hulle het mekaar 30 jaar vantevore by die Skrywersgilde ontmoet, en ná haar man se dood het hulle paaie weer gekruis. In Oktober 2008 is hulle in 'n seremonie by haar huis in Mossiestraat getroud.
In 2006 verskyn Die groot avontuur oor die ontstaan en ontwikkeling van lewe op aarde, met 'n voorwoord deur Gideon Joubert, die skrywer van Die groot gedagte. In hierdie werk soek Leon onder meer gronde vir sy opvatting omtrent die "akwatiese aap", oftewel 'n teorie dat die mens deur 'n waterfase gegaan het. Op 'n onbewuste wyse was Fritz Deelman reeds 'n voorloper hiervan. "'n Hele paar van die agt Fritz Deelman-boeke speel onder water af," sê Leon aan Smith. "Miskien het dit ook daarmee te make dat my sterreteken die vis is."
Die Matie-argeoloë Hilary en Janette Deacon se boek Human beginnings in South Africa (1999) was vir Leon die belangrikste aansporing om Die groot avontuur te skryf, vertel Leon aan Fred Pheiffer. "Dit het my belangstelling in die oergeskiedenis opnuut laat opvlam. Maar dit is iets wat al van ver kom. In die sestigerjare ontmoet ek Raymond Dart, wat my aan die woeste wêreld van Australopithecus, die Suider-aap, bekendstel. As uitgewer van sy boek oor die Boesmans leer ek ook vir Philip Tobias ken, opvolger van Dart by Wits en eweneens wêreldberoemde Suider-aap-kenner. In 1971 skryf ek Professor Oer en sy diere vir kinders, en selfs Fritz Deelman het 'n draai gegooi by die mite van 'n versonke vasteland, Lemuria."
Die groot avontuur is in 2007 met die Recht Malan-prys bekroon.
Andries Lategan skryf dat Rousseau twee take in Die groot avontuur aanpak: eerstens wil hy die leke-lesers saamneem op sy eie geesdriftige leke-ontdekkingstog deur die oerwoud van teorieë en vertolkings oor hoe lewe op aarde ontstaan en ontwikkel het tot homo sapiens; tweedens wil hy die leser oortuig dat paleontologiese, biochemiese en neurologiese bevindings omtrent die ontwikkeling van die ondermaanse lewensvorme nie verklaar kan word sonder om soms die ingryp van 'n bonatuurlike intelligensie in die verloop van die natuurlike seleksie by te roep nie.
Lategan meen dat hy die eerste oor die algemeen helder en met insig uitvoer, maar hy is minder seker of dieselfde gesê kan word oor sy ander selfopgelegde sendingtaak.
In 'n artikel in Rapport van 12 April 2009 skryf George Claassen en Karel de Pauw dat Die groot avontuur 'n goeie voorbeeld is van 'n leek wat sy huiswerk nie goed genoeg gedoen het nie. Sy boek is ook, volgens Claassen en De Pauw, vol halfgebakte en onwetenskaplike idees wat hy aanhoudend in skryfsels en praatjies herhaal.
Daar is heelwat mense, soos De Pauw, Claassen, Lategan en ander, wat hulle uitspreek oor die openbarende toevlug wat Leon Rousseau gereeld in sy boek by 'n intelligente ontwerper soek sodra hy iets nie begryp of kan verklaar nie.
Die bekende Philip Tobias het ingestem om 'n voorwoord vir Die groot avontuur te skryf, maar nadat hy die finale gepubliseerde weergawe gelees het, het dit vir hom duidelik geword dat Leon Rousseau die pseudowetenskaplike konsep van Intelligente Ontwerp steun en in 'n brief aan Die Burger distansieer Tobias hom van daardie dele wat Intelligente Ontwerp ondersteun.
In 2009 skryf Leon in 'n artikel in Rapport dat nadat hy The language of God van Francis Collins gelees het, hy besluit het "om a) my openlik van IO te distansieer en b) om my eie onbewysbare, maar ook onweerlegbare indrukke dat daar 'n groot mag agter die werkinge van die heelal moet wees, voortaan sorgvuldiger te skei van wat ek oor die wetenskap skryf. Oor my foutiewe indruk van IO toe ek Die groot avontuur geskryf het, voel ek behoorlik verleë."
Oor waarmee hy tans besig is, vertel Leon: "Ek is besig om te werk aan Lalie se lekker liedjies saam met Lochner de Kock. Ons moet aan die einde van Maart 2012 die eerste CD voltooi, maar dis in drie luike met 20 liedjies elk – Lalie in Diereland, Lalie in Luilekkerland en Lalie in Kammaland. Dit sal in een pak verskyn wat ek 'n luisterkis noem. Van die lirieke is nuwe werk, maar baie daarvan is bestaande goed wat ek uit Engels of Duits neem en dan vertaal."
Leon is ook nog nie klaar met die stig van nuwe sake met hoë ideale nie. Ongeveer 53 jaar nadat hy Human & Rousseau saam met Koos Human gestig het, het hy vir die vervaardiging, verspreiding en bemarking van Lalie saam met Lochner, die boekhandelaar Eddington Esterhuizen en die musiekregisseur Jahn Beukes, 'n nuwe "onderneminkie" in die lewe geroep: Leida. Hul embleem is 'n seuntjie op 'n swaan en die naam staan vir die vennote se name en vir Beukes se "Ateljee". Dit sou dus logies Leda moes gewees het, maar daar was reeds verskeie ondernemings met die naam Leda, dus is 'n i vir intelligensie toe bygevoeg.
In 2011 blaas Leon ook nuwe lewe in die Jakkals en Wolf-verhale toe hy Die kaskenades van Jakkals en Wolf oorvertel en verwerk en die lig laat sien by LAPA-uitgewers. Die illustrasies is deur Johann Strauss gedoen. Human & Rousseau gee in dieselfde jaar Pieter W Grobbelaar se Jakkals en Wolf, met illustrasies deur Sean Verster, uit.
Hierdie twee boeke is elkeen op 'n verskillende teikenmark gemik. Vir Marlize Leyden is Die kaskenades van Jakkals en Wolf egter meer geskik om hierdie klassieke verhale aan 'n nuwe generasie lesers bekend te stel.
Net ná die première van die langverwagte Die wonderwerker, Katinka Heyns en die draaiboekskrywer Chris Barnard se fliek oor Eugène Marais, is 'n stel van vier CD's op 6 September 2012 bekend gestel waarin 'n verkorte weergawe van die biografie oor Marais, Die groot verlange, vertel en voorgelees word. Leon Rousseau sê dele van sy boek oor dié legendariese digter, skrywer, wetenskaplike, regsgeleerde, storieverteller en morfienverslaafde is deur die akteur Lochner de Kock voorgelees en word afgewissel met oorgange waarin vertel word hoe die storie verloop. 'n Klassieke simfonie is spesiaal vir die voorlesings deur Jahn Beukes gekomponeer. Die omslag bevat 'n pragfoto van Lettie, oftewel Aletta Beyers, Marais se vrou, wat op 21 – agt dae ná die geboorte van hul seuntjie – aan kraamkoors gesterf het.
Tydens die Woordfees van 2012 op Stellenbosch was daar 'n profielaanbieding van Leon Rousseau waartydens persone soos Dorothea van Zyl, Gerrit Brand en een van sy seuns, Chris, iets oor Leon en sy invloed gesê het. In die loop van die aanbieding is iets bevestig wat onveranderd gebly het aan Leon Rousseau se uiteenlopende bydraes tot Afrikaans en die letterkunde: hy dwing blywende respek af – of dit nou sy grootse biografie oor Eugène Marais is, Die groot verlange, die toekoms-aksie van die Fritz Deelman-reeks of die Storieman-boeke en -kassette en -CD's
Leon se nuwe boek, met die voorlopige titel Benjamin, Baäl en die bul van Basan, kyk na hoe die Bybel ons taal gevorm het. Oor sy nuwe boek sê Leon: "Ek het nou my deel gedoen. Nou moet die konsultante kyk, en hulle is verbaas, want ek het op baie plekke gesê die 1983-vertaling is minder poëties oftewel meer platvloers as die 1953-vertaling. 'n Mens kan mos nie eenvoudig 'n frase weggooi wat in die Lutherbybel, die Statenbijbel en selfs die King James voorkom nie. Neem nou, byvoorbeeld, 'In die begin was die Woord'. Die 1983-vertaling sê (en dit bots met al die vorige vertalings): 'In die begin was die Woord daar.' Dis byna heiligskennis!"
Leon het nog altyd ten diepste omgegee vir die instandhouding en die skep van poëtiese woorde. Toe hy gevra is oor die allemintige hoeveelheid alliterasie in sy nuwe boektitel, antwoord hy met 'n nuutskepping en 'n sjarmante glimlag: "Ek noem dit 'bryme' – beginryme met 'n 'b'."
Marais, Willemien: Niks om te lees nie? Lees hier! Smith, Francois: Gelukkig het ons vir Fritz Snyman, Maritha: Fritz … Fritz Deelman Publikasie
Marais, Willemien: Fritz Deelman …
Marco Polo van Venesië: sy merkwaardige reis na die Verre Ooste
Die Florentyn: die verhaal van Leonardo da Vinci
Engelse vertaling Oxford University Press 1962
Marais, Willemien: Koel goed
Die koue gevaar
Marais, Willemien: Koel goed Publikasie
Van Hunks en sy pyp: 'n oorvertelling van 'n ou sprokie
Kaapstad: Human Rousseau
Die rottevanger van Hamelin
Die historie van Dolle Daan: Afrikaanse beryming
Kaapstad: Human & Roussaeu
Die mens begeer maar altyd meer: 'n ou Afrikaanse volksrympie
Die bruilof van die voëls
Die groot verlange: die verhaal van Eugène N Marais
2006 (hersiene uitgawe)
Engelse vertaling The dark stream 1982
Kannemeyer, JC: Puik biografie lei tot herwaardering van Eugène Marais Publikasie
Die ondankbare slang: 'n ou Afrikaanse volksverhaal
Pinocchio in die pekel: nuwe verhale, met die karakters van die gewilde TV-reeks
Pinocchio loop weg: nuwe verhale, met die karakters van die gewilde TV-reeks
Pinocchio op see: : nuwe verhale, met die karakters van die gewilde TV-reeks
Pinocchio en sy vriende: nuwe verhale, met die karakters van die gewilde TV-reeks
Per 80 – gedenkalbum P Etienne Rousseau 1990–1990
'n Toevlug in die weste
Du Plessis, Tim: 'n Mens moet dalk nie aan Rousseau se woorde waarde heg Van der Westhuizen, Theuns: Die opsie van "billike partisie" onder die loep Publikasie
Hugo, Daniel: Nuwe feite oor Marais aan lig gebring Venter, LS: Enigma van Eugène Marais leef voort
Recht Malan-prys 2007
Avontuur strand op IO-rotse Buitengewone aansprake vra buitengewone bewyse Lategan, Andries: Wetenskap vir die leek Tobias, Philip: IO nie 'n wetenskap
Leon Rousseau as samesteller:
Nuwe verset. Saam met Daniel Hugo en Phil du Plessis. Pretoria: Protea Boekhuis, 2000 [ISBN 1919825282 (sb)]
Cloete, TT: Verse van verset en ontnugtering, en hoop
Odendaal, Bernard: Oor nuwe onregte en nuwe onheile
Wasserman, Herman: Dié nuwe verset dalk eintlik lojaliteit aan ideale van vroeër
Rympies vir kinders. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976 [ISBN 0798105550 (hb)]
Rympies vir kleuters. Kaapstad: Human & Rousseau, 1974 [ISBN 0798104813 (hb)]
Leon Rousseau as redakteur:
Die groot oerwoudboek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1967
Langenhoven in volkleur. Kaapstad: Tafelberg, 1983
Versamelde werke van Eugène N Marais. Pretoria: Van Schaik, 1984
Die beste van Eugène Marais. Kaapstad: Rubicon, 1986
Breytenbach, Kerneels: Kennerskeuse uit Marais-werk Storieman. Kaapstad: Rubicon, 1990, 1993, 2012
Le Roux, Marina: Oudiovisuele sukses
Le Roux, Marina: Waarborg geletterdheid
Rousseau, Leon: Nuwe geslag "Storieman"-kinders Die versamelde werke van Eugène N Marais. Deel I en II. Kaapstad: Human & Rousseau, 2006
Malan, Charles: Van natuurstudies tot kontreiverhale tot geliefde gedigte
Leon Rousseau as vertaler:
My sustertjie is twaalf voet hoog: lawwe stories, rympies en raaisels uit baie lande. Kaapstad: Human & Rousseau, 1973 [ISBN 0798101660 (hb)]
101 rympies. Saam met DJ Opperman, Elizabeth van der Merwe en Pieter W Grobbelaar. Kaapstad: Human & Rousseau,, 1982, 1988, 1995 [ISBN 0798106840 (hb)]
Anno, Mitsoemasa: Die koning se blom. Kaapstad: Human & Rousseau, 1979 [ISBN 0798109181 (hb)]
Apsley, Brenda: Die drie musketiers. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111542 (hb)]
Aubin, Michael: Karolus die luilekker koning. Kaapstad: Rubicon, 1990 [ISBN 0947006915 (hb)]
Bemelmans, Ludwig: Madeleine se redding. Kaapstad: Human & Rousseau, 1972
Berson, Harold: Josef en die slang. Kaapstad: Human & Rousseau, 1980 [ISBN 0798110589 (hb)]
Biro, Val: Vonkie: die avonture van 'n jaarkar. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976 [ISBN 0798105089 (hb)]
Bonsall, Crosby: Hoegenaamd niks. Kaapstad: Human & Rousseau, 1970
Bouman, PJ: Revolusie van die eensames: Spieëlbeeld van 'n tydperk. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1958
Bright, Robert: Kalie. Kaapstad: Human & Rousseau, 1967
Bruijn, Cor: Odusseus die groot swerwer. Kaapstad: Naweekpos, 1964
'n Beer op die foto. Kaapstad: Rubicon, 1988 [ISBN 0947006524 (hb)]
Een beer stokalleen. Kaapstad: Rubicon, 1988 [ISBN 0947006516 (hb)]
'n Beer in die hospitaal. Kaapstad: Rubicon, 1990 [ISBN 09547006877 (hb)]
Carnegie, Dale: Die kort en maklike pad na effektiewe redevoering. Roodepoort: Baanbreker, 19- Collins, Larry en Lapierre, Dominique: Die vyfde ruiter. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111097 (hb)]
Coran, Pierre: Die langtand bewer. Kaapstad: Rubicon, 1990 [ISBN 0947006893 (hb)]
Cornwall, IW: Die wording van die mens. Kaapstad: Human & Rousseau, 1964
Counhaye, Guy: Die koulike ysbeer. Kaapstad, Rubicon, 1990 [ISBN 0947006907 (sb)]
Kalie Emmer en die sjokoladefabriek. Kaapstad: Tafelberg, 1981 [ISBN 0624015580 (hb)]
Marius se merkwaardige medisyne. Kaapstad: Human & Rousseau, 1982, 2005 [ISBN 0798114517 (hb); 079814534X (sb)]
Dawson, AJ: Finn die wolfhond. Kaapstad: John Malherbe, 1964
Dickens, Charles: 'n Kerssang in prosa. Kaapstad: Human & Rousseau, 1964
Die kat kom kuier. Kaapstad: Human & Rousseau, 197-
Die kat kom weer. Kaapstad: Human & Rousseau, 1972 [0798103256 (hb)]
Die loraks. Kaapstad: Human & Rousseau, 197-
Duvoisin, Roger: Helde van die horison. Kaapstad: Human & Rousseau, 1964
Eastman, PD: Ry, hond, ry! Kaapstad: Human & Rousseau, 1975 [ISBN 0798102543 (hb)]
Falconer, Elizabeth: Die huis van Koos Delport: 'n Rebus-boek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1990 [ISBN 0798126671 (hb)]
Firmin, Peter: Karel Kwas kampeer. Kaapstad: Human & Rousseau, 1972
Flack, Marjorie: Die avonture van Ping. Kaapstad: Human & Rousseau, 1967
Frankel, Alona: Van kroontjie tot toontjie. Johannesburg: Perskor, 1982 [ISBN 062802245X (hb)]
Friskey, Margaret: Tweevoetjies en sy arendveer. Kaapstad: Human & Rousseau, 197- [ISBN 0798104236 (hb)]
Tom, Tom Pyperseun. Kaapstad: Human & Rousseau, 1973 [ISBN 0798105167 (hb)]
Die tafel, die esel en die stok. Kaapstad: Human & Rousseau, 1978 [ISBN 07981087789 (hb)]
Graves, Robert: Die groen boek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1975 [ISBN 0798105828 (hb)]
Greaves, AF: Tombi en die watergees. Kaapstad: Human & Rousseau, 1980 [ISBN 0798110226 (hb)]
Hall, Amanda: Katrina Losbek: 'n ou Russiese volksverhaal. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798112034 (hb)]
Hansen, Ole en Annette Bering Liisberg: Oom Gom se 1000 stories. Kaapstad: Rubicon/Voorsprong-Pers, 1993 [ISBN 1874869367 (hb)]
Harvey, Amanda: Brame in die winter. Kaapstad: Rubicon, 1991 [ISBN 1874869014 (hb)]
Hoff, Syd: Dirk en die dinosourus. Kaapstad: Human & Rousseau, 1972
Goudskepe op die Spaanse see. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111550 (hb)]
Davy Crockett. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111534 (hb)]
Hurd, Edith Thatcher: Jannie Leeu se boek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1969
Hurkos, Peter: Sesde sintuig. Pretoria: HAUM, 1962
Ek wil 'n skaap hê. Kaapstad: Rubicon, 1988 [ISBN 0947006532 (hb)]
Ek wil 'n vark hê. Kaapstad: Rubicon, 1988. [ISBN 0947006540 (hb)]
Ai, hoe mooi is dit in Panama. Kaapstad: Tafelberg, 1980 [ISBN 0624013839 (hb)]
Die grootste geluk op aarde. Kaapstad: Tafelberg, 1980 [ISBN 0624013847 (hb)]
Pos vir die tiertjie: hoe die beertjie en die tiertjie landpos, lugpos en die telefoon uitgevind het. Kaapstad: Tafelberg, 1981 [ISBN 0624016773 (hb)]
Jensen, Borge: Hoeveel eiers kan die reus eet? Kaapstad: Human & Rousseau, 1975 [ISBN 07981003078 (hb)]
Kaufmann, Herbert: Die verlore karavaanpad. Kaapstad: Human & Rousseau, 1962
Kennedy, Richard: Kom in die lente weer. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976 [ISBN 0798107618 (hb)]
Lasker, Joe: Lang jare saam: die verhaal van twee Middeleeuse huwelike. Kaapstad: Human & Rousseau, 1977 [ISBN 0798107340 (hb)]
Leitner, Irving A: 'n Koppie soos 'n peer. Kaapstad: Human & Rousseau, 1978 [ISBN 0798107995 (hb)]
London, Jack: White Fang die wolfhond. Pretoria: Van Schaik, 1959; Kaapstad: Human & Rousseau, 2005 [ISBN 0798145552 (sb)]
McNaughton, Colin: As kat en hond soos drake was. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111526 (hb)]
Monjo, FN: Uile in die woud. Kaapstad: Human & Rousseau, 1974 [ISBN 079810404X (hb)]
Mons, Martin: Moord op 'n minister. Kaapstad: Human & Rousseau, 1962
Myrick, Mildred: Die klub van drie. Kaapstad: Human & Rousseau, 1975 [ISBN 079810578X (hb)]
Nordhoff, Charles Hall en James Norman: Die muitery op die Bounty. Pretoria: Van Schaik, 1963
Ofek, Uriel: Rook oor die Golan-hoogland. Kaapstad: Human & Rousseau, 1980 [ISBN 0798110759 (hb)]
Pakenham, Thomas: Die Boere-oorlog. Johannesburg: Jonathan Ball, 1981 [ISBN 086850033X (hb)]
Pearce, Philippa: Die stryd om Huts en Pots. Kaapstad: Human & Rousseau, 1980 [ISBN 0798110996 (hb)]
Provensen, Alice: 'n Uil en drie snorre. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 079811116X (hb)]
Reader, Karin S: Meneer Ratel kom kuier. Kaapstad: Human & Rousseau, 1977 [ISBN 0798107324 (hb)]
Reit, S: Ek leer kleure ken. Kaapstad: Human & Rousseau, 1973 [ISBN 0798102713 (hb)]
Richardson, Anthony: 'n Man en sy hond. Kaapstad: HAUM, 1962
Ryan, Cornelius: Die langste dag. 6 Junie 1944. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1960
Rydberg, Viktor: Tomten. Kaapstad: Human & Rousseau, 1967
My eerste lekkerlag woordeboek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1974 [ISBN 0798103655 (hb)]
By die diere. Kaapstad: Human & Rousseau, 1976 [ISBN 0798106360 (hb)]
Seed, Jenny: Die jaar een. Kaapstad: Human & Rousseau, [ISBN 0798110163 (hb)]
Shapiro, Irwin: Andries en die draak. Kaapstad: Human & Rousseau, 1978 [ISBN 0798108002 (hb)]
Simons, Phillida Brooke: Suid-Afrikaanse avontuurverhale. Kaapstad: Struik, 1988 [ISBN 086977672X (hb)]
Die bose begin. Kaapstad: Human & Rousseau, 2004 [ISBN 0798143681 (sb)]
Die reptielkamer. Kaapstad: Human & Rousseau, 2004 [ISBN 079814369X (sb)]
Bester, Magdaleen: Ongelukkige gebeure in heerlike Afrikaans
Jacobs, Jaco: Dié boeke is "ongelukkig" groot pret
Loots, Sonja: Moenie hierdie mistroostige woorde lees nie
Rousseau, Leon: Sidder nou al oor Snickett-gruwels
Smith, Francois: Bittere boekreeks soos pap met gif Van Taak, Marlize: Die goeie sal uiteindelik oorwin
Stobbs, William: Ou Moeder Gans en die goue eier: 'n tradisioneel Engelse volksrympie. Kaapstad: Human & Rousseau, 1977 [ISBN 0798107677 (hb)]
Stone, Bernard: 'n Dag om te onthou. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0798111577 (hb)]
Van der Heide, Willy:
Drie seuns op 'n onbewoonde eiland. Johannesburg: Afrikaanse Pers Boekhandel, 1961
Avonture in die Stille Suidsee. Johannesburg: Afrikaanse Persboekhandel, 1961
Die stryd om die goudskip. Johannesburg: Afrikaanse Persboekhandel, 196-
Verne, Jules: 'n Reis na die middelpunt van die aarde. Kaapstad: Tafelberg, 1958
Walpole, Ellen Wales: My eerste tweetalige woordeboek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1987, 1993 [ISBN 0798116994 (hb); 0798131055 (sb)]
Young, Hilda: Robin Hood en sir Guy de Gisborne. Kaapstad: Human & Rousseau, 1981 [ISBN 0789111569 (hb)]
My kombers. Kaapstad: Rubicon, 1991 [ISBN 0947006516 (hb)]
My babawagter. Kaapstad: Rubicon, 1991 [ISBN 0947006915 (hb)]
Die nuwe baba. Kaapstad: Rubicon, 1991 [ISBN 0947006540 (hb)]
Zolotow, Charlotte: As die wind gaan lê. Kaapstad: Human & Rousseau, 1977 [ISBN 0798107588 (hb)]
Artikels oor Leon Rousseau beskikbaar op die internet:
Batt, Mariska: Taalpatriot Leon se pen is nog lank nie leeg nie
Botha, Maricelle: Woorde vloei geil in Leon Rousseau se are
Brand, Gerrit: Ook verbeelding kan insig bring
Fritz Deelman ontmoet Anna Atoom
Human, Koos: Boekgees wat sjampanje verdien
Joubert, Maureen:Fritz Deelman en die vergete kaaskoek
Dié kabouter deurstaan die toets van die tyd saam met (Human &) Rousseau La Vita, Murray: Leon en die groot verlange
'n Jong man in vermomming
Pheiffer, Fred: Op 75 kom Rousseau met nóg 'n grote
Professor Buys: Spanning uit boonste rakke [Fritz Deelman-reeks]
Retief, Hanlie: Vonkdanse tussen klip en ster Smith, Francois: Fritz altyd aanpasbaar Artikels deur Leon Rousseau beskikbaar op die internet:
12 uit 12 vir heerlike en billike kinderboeke
'83-vertaling is taalverskralend Afrikaans is 'n allestaal Afrikaans kán bondig wees
Afrikaans: Kombuis, paleis, kerkhof?
Afrikaans se mondfluitpenarie
Afrikaanse romans tel onder wêreld se bestes
Arme ou Wolf – of nie? Dit reën kinderboeke Drake en dwerge nie net 'n slaaptydstorie
Eet jou hart uit, Jackie Nagtegaal "Ek was naïef oor intelligente ontwerp"
Ek wil nie meer die dubbel-nie hê (nie) Feesbeeste geniet groetglase én sloopdoppe
Flio met brio was Schumi se moses
Fritz Deelman en die ware Jakob
Gautrein sou mos lekkerder ry as hy "Goutrein" sou heet Gee nuwe woorde 'n kans Gokpos kan jou die grens laat oorsteek
Die groot avontuur: Eugène Marais en die "dubbelagent"
'n Haan se koeterwaals in die naam van die RGN se mishoop
Haar gekrenkte skedonk neem toe eie lewe … [Reza de Wet] Haat-liefde tussen Marais en sy seun
Hiert, hier's hy weer!
Hoe gemaak met 'n verseweskop?
Hoe tuis voel Afrikaans op Mars?
Hoor hoe praat die APE!
Jeugverhaalskrywer Gerrie Radlof het ook in Hantam gewoon
Jubel, want jy is jy
Kabouters lewe en werk in Afrikaans
Ken jy dié Kaapstad?
Kinderboek se ma's
Kinderlesers geniet onaptytlikhede, maar is dit nodig? Kuifie ná 30 jaar weer in Afrikaans te kry Lê wortels van skeltaal in Amsterdam se gopse?
Lekker Afrikaans sal beter oorleef Met billike partisie sou Suid-Afrikaners "weer kon asemhaal"
Met dié boek gaan ek bed toe 'n Middeweg vir Afrikaans
Minas aan die Kaap
Obama verhef MacArthur se skuld
Om te blaai deur 'n tydmasjien
Ons kan beter vaar met familiename
Oortreffende trap van pespos is gospos
Ou geboue is goue geboue Die pad na Afrikaans se bevryding
Paradoks van fuif: hart gesond, lewer gaar
Pasop vir terf-skending, poormoedige taalgebruik
Prikkel groot en klein Profetiese woorde van Eugène Marais eggo nog
Ramp in Foekoesjima lewer "triomf" op
Seekoeivleis was gesog in Kaapse Vlek Sendak (83) een van die wêreld se grotes
Die skottelgoedwasser kan die yskas lelik in die skande steek
Swembad bou of plek vind vir 500 t steenkool? Taal se horlosies teruggedraai
Terugblik op Uys en oorlogtyd nie altyd ewewigtig Toespraak deur Leon Rousseau by Human & Rousseau se vyftigste verjaarsdag
Trompie en die Uile
Van broekskeur tot heerlike tye
Vertikaal, hoe ook al, is die wet van Transvaal Vir 1ste keer in 'n eeu leef almal in SA onder 'n "diktatuur"