Force majeure: Wat is dit en beteken dit in konteks van inperking - Corona Krisissentrum
Tuis / COVID-19 / Force majeure: Wat is dit en beteken dit in konteks van inperking
Force majeure: Wat is dit en beteken dit in konteks van inperking
Die Covid-19 pandemie het baie onsekerhede geskep en gebeure laat ontstaan – die meeste daarvan was buite jou beheer.
Force majeure (Frans) of vis major (Latyn) en ook bekend as cas fortuit (Frans) en casus fortuitus (Latyn), wat letterlik 'n "hoër mag" beteken, word omskryf as 'n toevallige gebeurtenis of 'n onvermydelike ongeluk wat aan daardie mag toegeskryf kan word. As 'n term wat in die reg gebruik word, word 'n force majeure-klousule normaalweg in 'n kontrak ingesluit wat albei partye van aanspreeklikheid of verpligtinge ingevolge die kontrak vryspreek as 'n buitengewone gebeurtenis of omstandighede buite die beheer van die betrokke partye plaasvind. Dit kan gebeure soos die Covid-19-pandemie insluit en word ook beskryf deur die term "oormag van God" of "Act of God".
Voorbeelde van tipiese gevalle wat as force majeure geag word, sluit natuurrampe en 'n staat van oorlog of onluste in.
Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) het Covid-19 as 'n wêreldwye pandemie geklassifiseer en die president het die virussiekte tot 'n ramptoestand in Suid-Afrika verklaar. Weens die pandemie en die gevolge wat die pandemie veroorsaak het, kan die Covid-19-pandemie as 'n force majeure geag word.
Force majeure word in kontrakte en in die gemenereg erken. Onder gemenereg geld die beginsel van later intredende onmoontlikheid van prestasie (supervening impossibility of performance).
In die lig hiervan is die meeste Suid-Afrikaanse ondernemings in staat om force majeure te ondersoek, waarvan die meriete uiteindelik deur die hofstelsel bepaal sal word indien dit deur die verdedigende party betwis word.
Alhoewel die konsep van force majeure binne die konteks van Covid-19 en die inperking van Suid-Afrikaners van toepassing mag wees, moet ondernemings wat die regsbeginsels wil gebruik om kontraktuele verpligtinge te vermy, die saak met omsigtigheid benader en liefs eerder regsadvies in die verband inwin.
Hoe word force majeure bepaal?
As die betrokke kontrak nie 'n duidelike en uitdruklike force majeure-klousule bevat nie, is dit belangrik dat partye wat met force majeure te doen het die hof se beslissings en oorwegings deeglik verstaan.
Die hof sal moontlik na die volgende aspekte kyk:
Die aard van die kontrak
Die verhouding van die partye
Die omstandighede van die saak
Die aard van die intredende onmoontlikheid van prestasie wat die verweerder aanvoer.
Die regsfirma Webber Wentzel wys voorts op ses voorwaardes wat nagekom moet word om force majeure te bewerkstellig om kontraktuele beëindigings of opskortings toe te laat:
Die onmoontlikheid moet objektief onmoontlik wees.
Dit moet absoluut wees in teenstelling met die waarskynlike.
Dit moet absoluut wees in teenstelling met relatief. Met ander woorde as dit verband hou met iets wat in die algemeen gedoen kan word, maar die een party wat aanspreeklikheid wil vryspring en dit nie persoonlik kan uitvoer nie, bly steeds kontraktueel aanspreeklik.
Die onmoontlikheid moet onvermydelik deur 'n redelike persoon wees.
Dit mag nie een van die partye se skuld wees nie.
Die feit dat 'n ramp of gebeurtenis voorsienbaar was, beteken nie noodwendig dat dit voorsienbaar moes gewees het of dat dit deur 'n redelike persoon vermy kon word nie.
Impossibilium nulla obligato est maxim – niemand is verplig om die onmoontlike te doen nie – is die wettige bepaling wat partye verskoon om op te tree weens die onmoontlikheid van prestasie as gevolg van 'n onvoorsiene, onbeheerde gebeurtenis.
In kontraktereg kan daar aan partye die reg gegee word om die kontrak op te skort – in teenstelling met 'n blatante beëindiging – wat dit moontlik maak om vir 'n tydperk aan die force majeure-klousule verbind te word. Nadat die tydperk tot 'n einde gekom het, kan partye die situasie herevalueer en indien die onmoontlikheid van prestasie nog bestaan, het die partye die reg om die kontrak in die geheel te beëindig.