Die Nar: Universele argetipe van wysheid, deernis, saligheid en transendensie - Dr. Deon van Zyl
Die Nar: Universele argetipe van wysheid, deernis, saligheid en transendensie
Deur Dr. Deon van Zyl op 1 Februarie 2013
Soos aangebied by die NHN in November 2012.
Luister bietjie na die musiek wat gekomponeer is deur Richard Strauss wat bekend staan as Till Eulenspiegel, Opus 28. (Kry gerus die musiek hier − Strauss, Symphonic Poems Vol. 2, Royal Scottish National Orchestra, CHANDOS (text in CD by Michael Kennedy).
Dit is die eerste keer in Cologne/Keulen in 1895 uitgevoer. Die musiek weerspieël die eksentrieke loopbaan van die Duitse grapmaker en volksnar Till Eulenspiegel. Hy het in die 14de eeu geleef en die temas in Strauss se werk is tipies van die lewe van Eulenspiegel. Hy het in verskeie situasies die snaaksste streke uitgehaal en poetse gebak. So ry hy deur die markplek wat netjies georden is. Tot die ontsteltenis van die vroue word hulle goedere oor die hele plek verstrooi. Dan hoor ons die opgeblase en flikflooiende temas waar hy die priesters naboots, afgewissel met die delikate stukkies deur die viole, klarinette en fluite wat vertel van sy liefdesepisodes. Kenmerkende motiewe beeld sy skertsery met die universiteitsprofessore uit, en ten laaste volg die onheilspellende toonstemming van die trombone en horingfluite wat sy naderende teregstelling aan die galg voorstel. Die basuine, horingfluite, trombone en tubas vertel van sy dood, maar sy siel ontvlug op die gekwetter van die fluite. 'n Nar kan nie in een patroon vasgepen word nie. 'n Egte nar is 'n gedaanteverwisselaar by uitnemendheid. 'n Kort episode sluit die musiekstuk af met opgewekte akkoorde, net so komies as die nar se eie streke en poetse.
Till Eulenspiegel sterf ongeveer in die jaar 1350 en sy graf is in die dorpie Mölln waar daar ook 'n standbeeld van hom is. Kyk na die wonderlike satiriese glimlag van die beeld (foto). As mens die toon van sy skoen vryf, is dit veronderstel om geluk te bring. Dit is hoekom dit so glad en glinsterend is in vergelyking met die res van hom! Daar is talle stories oor sy kordaatstukke, oorspronklik in Laagduits geskryf, om en by 1460. Hy was 'n kulturele ikoon, wat veral daarvan gehou het om met die rykes, die adellikes en die grootmoedige skynheiliges die spot te dryf. Een van my gunsteling stories is die een wat vertel hoe hy die universiteitsprofessore oorreed het om na sy donkie te kom luister. Hy het die donkie geleer om die Psalms te lees en te sing. Vooraf het hy die donkie gekondisioneer om vir hawerkorreltjies tussen die bladsye met sy tong te soek. En natuurlik het hy die donkie voor die dag van die demonstrasie uitgehonger. Met die rektor en professore op hul plekke, plaas hy die Psalmboek voor die donkie, maar sonder die hawerkorrels tussen die bladsye. Die donkie het die bladsye met sy tong geblaai en toe hy geen korreltjies vind nie, balk hy "Eeh aah! Eeh aah!"
Eulenspiegel se reaksie: "Sien u, hooggeagte here, hy kan nog net twee klinkers uitspreek, maar ek is vol hoop dat hy sal verbeter!" Die demonstrasie was natuurlik 'n grap van die eerste water! Hierin lê die groot wysheid van die nar, om met die kontrastering van teenoorgesteldes ('n donkie en die Psalmboek, wysgeleerdes en onnoselheid) en humor nuwe perspektief en balans te bring. Hy hef die laagstes op en bring die opgeblase grootpraters en pretensieuses aarde toe.
Die letterlike vertaling van Eulenspiegel in Hoogduits is "Owl Mirror", of "Uil Spieël", wat die refleksie van wysheid verteenwoordig. Maar in Laagduits is dit ul'n Spegel, wat beteken "wipe the arse" – "vee die agterstewe af." Die kontras van teenoorgesteldes vind selfs samesmelting of eenheid in sy naam – die essensie van die narre wat ons hier eksploreer: dat hulle deur hul streke, toertjies en humor bereid is om na ekstreme te gaan, gatte of dwase van hulself te maak (en soms ook van ons), maar daardeur 'n spieël van wyse refleksie ophou waaruit almal kan leer en baat vind. 'n Goeie nar se taak is nie om vertonerig te wees of te spog nie, maar om iets uit te wys; om die insig wat alreeds in die toeskouers se lewenservaring bestaan, deur oor- of onderbeklemtoning uit te lig of op te helder (terug te kaats). Hy wil nie die aandag op homself vestig nie, maar op die ontdekking van die boodskap.
William Willeford, in sy klassieke werk The Fool and His Scepter noem twee benaderings in ons alledaagse houding teenoor die nar: (1) 'n naïewe siening dat die nar net verspot of laf is, en (2) die meer verhewe siening dat die nar 'n tipe wysheid openbaar. Op die oppervlakte lyk die streke en spraak van die nar verspot, maar soos Willeford sê: "The surface of folly sometimes breaks open to reveal surprising depths..."
Willeford wys ook daarop dat gruwel of aakligheid en humor dikwels hand aan hand loop. In die aangesig van gruwelikheid en afgryse skep ons soms humor as 'n outomatiese terugkeer na balans in die lewe. Humor help ons gemoed om vir 'n oomblik die wanbalans beter te verwerk. Dit word gedoen deur die eensydigheid te vergroot of die teenoorgestelde kant te beklemtoon.
Die oomblik wat ons aan iets vasklou ('n idee, teorie, geloof, dogma, ervaring, patroon, ens), verloor ons ons sin vir humor. Verknogtheid aan iets laat nie beweegruimte of ander gesigspunte toe nie. Die Boeddhisme sien gehegtheid of verkleefdheid as dié oorsaak van pyn en lyding. Dit is presies die dinamika van diktators en diktatorskap – rigiede en eensydige gehegtheid aan mag en dogma. Hulle lyk soms soos narre en tree so op, maar hulle effek is verbysterend en glad nie snaaks nie. Maar dit is ook jou en my dinamika as ons eng en eensydig raak. Die wysheid van hansworstery is om weer proporsie te bring en balans te herstel, want 'n goeie nar en vanpaste humor bring altyd 'n tweesydige of multisydige gesigspunt. 'n Satirikus, humoris, komediant, nar of grapmaker is die teenmiddel vir ondubbelsinnigheid en eensydige verknogtheid en dit is een van die nar se grootste bydraes tot lewenswysheid.
Die nar is bereid om die hele spanwydte van teenoorgestelde kwaliteite te eksploreer, maar ook te integreer. Hy help ons om 'n breër siening te ontwikkel: dat die lewe nie "die een OF die ander" / "dit OF dat" is nie, maar beide – "die een EN die ander" / "dit EN dat."
DVD – Cirque du Soleil (Nar as Olimpiese Atleet) – Hoeveel teenoorgesteldes of polariteite kan jy identifiseer wat deur die nar in een storie uitgebeeld word?
Ego-inflasie – Ego-afblasing
Trots – Vernedering ("hoogmoed kom voor die val")
Links – Regs
Lewelose objek – lewende/geanimeerde objek
Verhewe – Aards
Nonchalant – Aggressief
Vasklou – Laat gaan
Lomp – Vaardig
Voor – Agter
Abstrak – Konkreet
Cervantes het op 'n keer gesê: "The fool is indeed no simpleton." Lompheid vra baie vaardigheid. Jy moet slim en bedrewe wees om dom te kan speel.
As ons 'n goeie narvertoning van nader bekyk, sien ons dat dit propvol polariteite is. As gehoor ervaar ons hierdie polariteite in onsself en kan ons selfs vir 'n oomblik soortgelyke ervarings uit ons lewe oproep en herbeleef. Van nader beskou, is meeste van hierdie temas ernstige sake in die lewe. Maar dan maak die nar ons lag, en deur die loslating en ontspanning wat lag bring, neutraliseer ons die pyn en verander ons die negatiwiteit. Die nar help ons om oënskynlike onversoenlike verskille in onsself en in ander te aanvaar of te omarm. Uiteindelik eindig ons met 'n uitgebreide begrip van onsself en ander. Deur die nar se integrasie van teenoorgesteldes help hy ons om die polariteit te integreer en uiteindelik te transendeer. Humor bring perspektief en herstel balans. Die nar is 'n towenaar, 'n omvormer van die innerlike wêreld, 'n opheffer van die menslike gemoed.
Maar wie is hierdie persoon wat, meestal vir ander se onthalwe, teenoorgesteldes in en deur homself kan integreer? Vra dit nie baie wysheid en deernis van die nar nie?
'n Goeie nar omarm uiterstes op so 'n manier dat hy hulle saambind of 'n eenheid laat vorm. 'n Nar verstaan die komplimentariteit van teenoorgesteldes: dat orde nie kan bestaan sonder chaos nie; dat hoog en laag help om mekaar te definieer; dat egte selfvertroue nie sonder nederigheid kan bestaan nie. Sy humor se boodskap is dat die lewe uit kontraste of teenoorgestelde pole bestaan en as ons aan een pool vasklou ten koste van die ander, verloor ons nie net ons sin vir humor nie, maar ook ons perspektief op die essensie van die lewe. Die nar leer ons dat daar 'n tyd en 'n bepaalde uur vir al die teenoorgesteldes is (Pred. 3): "...'n tyd om gebore te word en 'n tyd om te sterwe; 'n tyd om te plant en 'n tyd om uit te roei; 'n tyd om af te breek en 'n tyd om op te bou; 'n tyd om te bewaar en 'n tyd om weg te gooi..." Tydsberekening en balans in die lewe is een van die nar se belangrikste boodskappe, maar daarmee saam die buigbaarheid wat dit vereis om kontraste te kan akkommodeer. Indien ons die moed, voorneme, sielskrag en geduld kan vind om die teenoorgesteldes in die gesig te staar, te omhels en (in volle bewustheid) te aanvaar sal ons ontlading of verligting vind, soms deur humor en deur te glimlag of te lag, maar definitief altyd omdat ons 'n "hoër" of breër perspektief ontwikkel het. En hierdie perspektief is een van die kernkenmerke van psigiese ryping, beskaafdheid en volwassenheid. Die kinderagtige nar kan ons help om meer volwasse te word. Die onbeskaafde hanswors kan ons help om meer beskaafd mens te wees.
Kyk 'n bietjie na die volgende kennisgewings wat in 'n kerkbulletin verskyn het:
This afternoon there will be meetings in the north and south ends of the church. Children will be baptised on both ends.
Thursday at 8 pm there will be a meeting of the Little Mothers Club. All those wishing to become Little Mothers will please meet the Minister in his study.
Humor laat ons die "ander kant" van die baba sien tydens 'n heilige seremonie, asook die "ander kant" van die dominee in sy verhewe studeerkamer. In humor verskuif ons blik na 'n ander uitkykpunt, en moet ons vir 'n oomblik ons vasgestelde idees omtrent doop en dominees laat vaar. In 'n humoristiese oomblik is ons onverknog, vry en oop. Ons ervaar die gelyktydige aanwesigheid van kontraste (die heilige en die onheilige, die morele en onsedelike). Interessant dat die Latynse wortel van die woord "heilig"/"sacred" sacer is en dit beteken gelyktydig "accursed" of "vervloek"/"onheilig". In oerwoorde vind mense baie keer 'n vereniging van teenoorgestelde betekenisse. In ons denke en visualisering tydens humor omarm ons die dubbelsinnigheid en laat ons toe dat die onverenigbare saam in een geïntegreerde beeld of prentjie bestaan. Die hoëre word afgebring aarde toe terwyl die aardse tegelykertyd opgehef word en 'n hoër status verkry. Vir 'n oomblik voordat ons glimlag of lag, word ons bewus van die kontras. Die teenoorgestelde pole hoort ooglopend nie saam nie, maar hulle word in een beeld verenig, onafskeibaar en in interaksie met mekaar.
Hierdie non-dualistiese perspektief, met die gepaardgaande openheid en buigbaarheid van denke, word allerweë as wys en selfs geestelik geag. Daarom word die nar ook in baie kulture regoor die wêreld as 'n sentrale deel van hulle heilige tradisies beskou ("The Holy Fool"). Die heiligheid van die nar kom deur in sy/haar spel met polariteite wat ruimte laat vir "gedaanteverwisseling" ("shape-shifting") weg van vaste patrone en 'n eng ego-identiteit. Dit skep gevolglik vloei, kreatiwiteit, nuutheid en transformasie, en 'n baie meer uitgebreide "self" – sonder 'n verkrampte ego. In 'n oomblik van spontane humor is ons persepsieel oop, geabsorbeer in die huidige oomblik en ontvanklik vir die onverwagte. Ons gesindheid is buigbaar, vloeibaar en nie vasgepen aan 'n gevestigde uitgangspunt nie. Selfs die etimologie van die woord "humor" is nou gekoppel aan vloeistof en vloeibaarheid, en die heilige nar openbaar al hierdie eienskappe.
Beide Hermes uit die Griekse mitologie en Mercurius uit die Romeinse mitologie (Jung beskou hulle as argetipiese "tricksters") besit hierdie veelsydige, veranderbare en vorm-verskuiwende kwaliteite, baie soos die vloeibaarheid van kwiksilwer (Mercury). Kwiksilwer is metaal en vloeistof. Dit vloei en pas in die vorms of konteks waarin dit gegiet word. Hermes/Mercurius bestaan uit alle denkbare teenoorgesteldes: 'n slinkse bedrieër en 'n god van openbaring met aardse en bonatuurlike magte. Hy is dualiteit, veelsydig en veranderlik, die een in die baie; die paradoks by uitnemendheid.
Die Heyoka, 'n heilige narfiguur in die Sioux Rooi Indiaanse tradisie, word juis 'n "Contrary" ('n Teenstrydige) genoem. Hy is 'n duidelike voorbeeld van 'n nar wat met paradokse speel. Soos Lame Deer sê: "A clown in our language is called a Heyoka. He is upside-down, backward-forward, a yes-and-no man, a contrary-wise."
Deur alles omgekeerd te doen wys die Heyoka ons dat ons nie die lewe op 'n gevestigde manier moet leef nie. Hy sal byvoorbeeld sy tepee-tentjie opslaan met die rookflappe aan die verkeerde kant, die deuropening na die weste in plaas van na die ooste, en in sy tent inkruip deur die dekking aan die agterkant op te lig in plaas van deur die deuropening in te gaan. Die Heyoka se boodskap is dat, indien ons ten volle wil leef, ons soms vaste patrone moet breek, ander en nuwe wyses moet vind en die presiese teenoorgestelde moet eksploreer of uitprobeer as dit waaraan ons gewoond is. Om nader aan die essensie van die lewe te kom, moet ons strukture en hiërargieë wat te vas is, losser maak, maar ook sistematiseer waar dinge te ongestruktureerd is. Wanneer ons patrone verander en losmaak wat te hardnekkig geword het, maak ons ruimte vir 'n groter vloei, 'n vernuwing en 'n besef dat die kern van die lewe juis verandering en verganklikheid is.
Die heilige nar wil niks in permanensie vestig nie, veral nie ons ego-identiteit nie. Die sogenaamde "Fool" in die Tarot kaarte het nie 'n nommer nie. Hy is van nul en gener waarde, terwyl al die ander kaarte van 1 tot 21 genommer is. Die "Joker" (Boer) in 'n standaard pak kaarte kan die identiteit van enige van die ander kaarte aanneem. Met hierdie zero-identiteit of "geen self" kan die grapmaker in enigiets verander – van gedaante verwissel. Deur dit te doen, weerspieël die Fool/Joker die Skepper wat sonder vorm is en daarom enige vorm of formaat kan aanneem. "God is niksheid wat 'n roos skep om hom-/haarself te sien – en dan 'n neus skep om hom-/haarself te ruik."
Carl Jung (1875-1961) het baie daarvan gehou om Arthur Schopenhauer (1788-1860) se bekende stelling oor humor te gebruik: "A sense of humour is the only divine quality of man."
In die Zen Boeddhiste tradisie vind ons die bekende karakter Pu-tai (Hotei, d. AD 916), die sogenaamde boepens Laggende Boeddha ("Laughing Buddha"). Pu-tai is 'n vriendelike, ooglopend oorvloedige figuur met 'n laggende en gelukkige ingesteldheid. Sy blye gesig, boepens, oorgrote oorbelle en vrygewige offerhandes toon weelderigheid. Maar Pu-tai is ook 'n arm swerwer met sy linnesakkie op sy rug. Hy leef van aalmoese en het geen vaste tuiste nie. Hy is 'n bedelaar, maar 'n gelukkige en 'n vrygewige een. Soos ander heilige narre, verwerp hy die hiërargie en vaste sekuriteite van kloosters – enigiets wat permanensie suggereer. Hy tree dus op soos heilige narre van ander kulture.
'n Hindoe vers sê:
"Sometimes naked, sometimes mad,
Now as a scholar, now as a fool,
Thus they appear on earth –
The free men!"
Jesus sê: "Die Jakkalse het gate en die voëls van die hemel neste, maar die seun van die mens het geen plek waar Hy sy hoof kan neerlê nie" (Luk. 9:58). Lao-tzu voeg by: "Other people seem to have everything, and I alone am lacking, for I have the mind of a fool ... careless as the sea, drifting without aim." As ons waardevolle ou ego'tjie hom-/haarself so af en toe net kan toelaat om aan dieselfde verganklike reise as Pu-tai, Jesus of Lao-tzu deel te neem, mag ons dalk net een van die nar se slimste lesse ontdek – dat niks en niemand in die lewe permanent is nie en dat ons identiteit eintlik nie 'n vaste tuiste het nie, en ook nie van onveranderbare stof gemaak is nie.
In die Japannese tradisie van Sóto Zen vind ons die sogenaamde "Great Fool", Ryókwan (1757-1831). Hy vind plesier deur met kinders te speel en volksdanse in die dorpie uit te voer. Blykbaar in een wegkruipertjie het hy homself so goed versteek dat hy eers die volgende oggend deur 'n boer onder 'n hooimied ontdek is! Wegkruipertjie speel met die dialektiek tussen aanwesigheid en afwesigheid, maar op die ou einde seëvier aanwesigheid altyd. Dit neem 'n wyse nar om die spel vir 'n verandering in afwesigheid te laat eindig. Toe sy huis beroof is, het Ryókwan gesê: "Hulle het die beste ding gelos, die maan in die venster". Die heilige nar is nie bang vir leegheid nie en kan sy verlies aanvul met die volheid van die waardevolle maar soms vergete geskenk aan ons almal, die mooie maan. Daar word gesê dat hy sagkens na die een kant toe gerol het en gemaak het of hy slaap, toe die dief nog sy slaapmat ook onder hom wou uitsteel! Hy het ook spesiale aandag aan vlooie gegee, nie net in sy bekende gedigte nie, maar deur hulle ook in sy nagjurk te beskerm. Die heilige nar hef die laagstes op en bring die hoëres af grond toe. Deur dit te doen, wys hy ons weereens dat die essensie van die lewe nie hoog of laag, klein of groot, is nie, maar beide, en uiteindelik dalk nie een van die twee nie.
Die nar hef ook ander op deur homself te verneder. Hy neem ons vrese, lompheid, rebellie, gevoelens van domheid en onbelangrikheid op homself en in die proses laat hy ons lag. Dit help ons om onsself te aanvaar. Kinders kan na 'n goeie narvertoning kyk waar al hierdie ervarings uitgebeeld word, en byvoorbeeld sê: "Kyk hoe dom en lomp is hy, selfs ek kan dit doen." Of: "Kyk hoe bang is hy en hoe snaaks is dit. Ek is nie só bang nie!" Die kind word bemagtig, omdat die nar sy eie mag weggee.
Narre is soos die selle in ons liggaam – hulle offer hulleself op en "sterf" ter wille van vernuwing en voortsetting van die lewe. Dit is dalk die simboliek agter die rooi lippe en wit gesig van die nar – "Ek het gesterf (wit) en lewe (rooi). Ek is nie bang om myself te verloor nie. Ek lewe om te sterf sodat nuwe lewe geskep kan word". Slegs wanneer jy jouself verloor en "sterf" (gedaante verwissel), kan jy jouself vind en weer nuwe lewe ervaar. Geen wonder nie dat baie mitologieë die nar met die verlosser, heiland of saligmaker vergelyk. Dit is interessant dat die woord "verspot" of "dwaas" ("silly") sy oorsprong in antieke Engels het: "Saelig" met die betekenis van "salig" of "heilig". So, die lompe idioot kan dalk net 'n verhewe mistikus of geestelike wees!
In die Laat-Middeleeue vind ons om en by Kersfeestyd in die kerke van Frankryk die sogenaamde "Feast of Fools" (Fees van die Dwase). Dit was 'n baie nodige wegbreek van die ernstigheid en gewigtigheid van die Christelike kerk en was groot pret en plesier gevul met baie humor en lag. Dit was 'n fees waar die junior predikers rolle omgeruil het met die biskoppe en die spot met hulle gedryf het. Teenoorgesteldes is verder uitgebeeld met mens- en dieremaskers en die normale eerbiedwekkende nagmaal is afgewissel met 'n karnaval en toneelopvoerings van ernstigheid tot ligsinnigheid (saelig en silly – salig en verspot). Tradisionele simbole is omgeruil soos die donkie wat die sentrale fokuspunt gemaak is en die hoofrol gegee is, in plaas van Christus. Die priesters van die Teologiese Fakulteit in Parys het dit goedgekeur en soos volg aan die outoriteite verduidelik: "Foolishness, which is our second nature and seems to be inherent in man, might freely spend itself at least once a year. Wine barrels burst if from time to time we do not open them and let in some air."
So, of ons nou bietjie lug inlaat of stoom afblaas, gekskeerdery is 'n broodnodige buitensporigheid; 'n ontlading van spanning wat proporsies herstel. Godsdienste kan maklik vorms van eensydigheid word; 'n kollektiewe eng "ego-patroon" met 'n onbuigbare identiteit. Godsdiens het ontwikkel van verwondering, misterie en vereniging van mense tot sekerheid en afsondering: "Ek is reg en jy is verkeerd!" Die Fees van die Dwase deur die karnaval narre sê eintlik: "Kom ons breek hierdie starheid. Kom ons gaan na presies die teenoorgestelde van die bestaande patrone. Kom ons balanseer dinge bietjie uit en herstel die eensydigheid."
Narre verteenwoordig teenposisies vir wanbalans. Indien die bestaande orde een van hiërargie, erns en "holier than thou" is, sal die nar wanorde, ligsinnigheid en lighartigheid bring. In 'n kultuur waar daar wanorde en ligsinnigheid heers, sal die nar 'n beeld van beheerstheid en erns aanneem. Soms kan die nar die bestaande patroon presies naboots (bv. deur 'n toonbeeld van reëlgebondenheid en plegtigheid te wees), maar sal dit dan oordrewe voorstel. Hierdeur wil hy ons wakker skud en met humor en lag die patroon breek. Dit sal hopelik 'n terugstuiting of weeromslag van die teenoorgestelde bring.
Die storie van Jesus se lewe is vol paradoks en kontras. Dalk kan hy ook in die ware sin van die woord as 'n heilige nar gesien word. Aan die begin van sy lewe is sy geboorte gesien in die teken van 'n hemelse ster, maar hy word gevind in 'n baie eenvoudige en aardse krip en in 'n stal. Aan die einde van sy lewe word hy in 'n grot toegekluister, maar hy styg omhoog die hemele in. Hy was die koning op 'n donkie. Die kruis waaraan hy sterf, versimboliseer die komplimentêre omarming van teenoorgesteldes – op/af, links/regs, vasgepen in transendering. Hy het altyd met deernis gereageer op mense wat bereid was om gekke van hulleself te maak. Saggeus klim onbeholpe in 'n boom in en Jesus sien hom raak; 'n siek persoon word deur die dak van 'n huis laat sak en Jesus reageer; 'n vrou wil net die soom van sy kledingstuk aanraak en Jesus draai na haar; 'n man skree uit die menigte, maak nie saak hoe dwaas hy vir ander lyk nie, en Maria Magdalena maak sy geoliede voete met haar hare droog. Mense wat bereid was om hulleself te verloor, word gesien as dié wat hulleself sal vind: "Want elkeen wat sy lewe wil red (vasklou /vaskleef in Boeddhistiese terme) sal dit verloor; maar elkeen wat sy lewe om My ontwil verloor, sal dit vind" (Matt. 16:25).
Aspekte van Jesus se lewenstyl toon baie ooreenkomste met die sogenaamde heilige narre van ander kulture:
Hef die laeres op en bring die opgeblase hoëres aarde toe
Selfopoffering ter wille van ander – deernis
Wandelaar – klou nie vas aan een lokaliteit nie
Gedaanteverwisselaar – nie ego-gebonde nie
Paulus het blykbaar ook geweet wat dit was om 'n "dwaas vir Christus" te wees (1 Kor. 4:10) en om ter wille van 'n groter doel 'n gedaanteverwisseling te ondergaan: "Vir die Jode het ek soos 'n Jood geword. Vir dié wat onder die wet is, soos een wat onder die wet is. Vir dié wat sonder die wet is, soos een sonder die wet. Vir die swakkes het ek soos 'n swakke geword ... Vir almal het ek alles geword om in alle gevalle sommige te red" (1 Kor. 9:20-22).
Paulus het die dinamika van 'n dwaas of nar baie goed verstaan, maar dalk nie altyd met 'n eie sin vir humor nie: "Laat niemand homself mislei nie: as iemand meen dat hy wys is onder julle in hierdie wêreld, laat hom dwaas word, sodat hy wys kan word" (1 Kor. 3:18).
"If the fool would persist in his folly he would become wise." – William Blake
Die argetipiese nar se kernboodskap is:
Wees bewus van die teenoorgesteldes – van die ander kant van 'n saak.
Moenie bang wees om beide kante te omarm nie. Respekteer diversiteit.
Speel met die dialektiek; die interaksie tussen kontrasterende uiterstes. Teenoorgesteldes komplimenteer mekaar.
Vind 'n goeie tydsberekening in die alternering tussen die pole. Daar is 'n tyd en 'n bepaalde uur vir elke ekstreem.
Bowenal, laat jouself so nou en dan 'n gedaanteverwisseling of twee toe; 'n transformasie uit vasgelegde patrone. Laat gaan bietjie die ego-masker en speel of vloei binne en tussen die spanwydte van teenoorgesteldes.
Verloor jouself so af en toe ter wille van ander, of vir 'n groter saak.
En dan, natuurlik, so af en toe, in 'n oomblik van beheerste fokus en oorgawe, sal die pole nie net alterneer nie, maar ook verenig. Daar sal opbou in afbreek wees, vloei in vorm/struktuur, wandelaarskap in gevestigdheid, heiligheid in onheiligheid (en andersom) – 'n Wyse op 'n donkie – en ons sal die leë volheid wat al die polariteite bevat vlietend herken. So, laat ons dwaasheid of ons nar vir ons die pad wys. Laat die "elf" in jouself bietjie los in hierdie altyd swerwende sirkus wat ons die lewe noem.
Voltaire: "God is 'n komediant wat 'n opvoering lewer vir 'n gehoor wat te bang is om te lag."
Dr. Deon van Zyl, voorheen mede-professor in sielkunde, is 'n kliniese sielkundige en bestuurskonsultant in 'n privaat praktyk.