Boekgesprek: Opgestopte man leer skrywer baie oor ras | Netwerk24
Daniel Hugo en Frank Westerman. Foto: Marlene Malan
As student het die opgestopte swart man in die glaskas in 'n museum in die dorpie Banyoles in Spanje hom gefassineer – "De Bosjesman", die Boesman uit die Kalahari.
Van daardie dag in 1983, tot in 2004, toe sy boek El Negro en ik verskyn het, het die Nederlander Frank Westerman oor dié man gewonder. Die boek het pas in Afrikaans verskyn as El Negro en ek, vertaal deur Daniel Hugo.
Hugo was ook die gespreksleier toe Westerman vertel het van sy lewensreis met dié beeld in sy gedagtes.
"Hoewel ek jare lank vergeet het wat ek gesien het. Maar toe gaan ek op 'n keer na Jamaika, waar Jamaikane my met my witheid gekonfronteer het. Terwyl ek daar met goeie bedoelings gekom het, het 'n groepie in 'n no-go zone vir my geskree: 'Whitey, go home!' Ek is dus veroordeel op grond van my velkleur.
"Dit het my aan die dink gesit. Waarom doen ons dit aan mekaar? Waarom kwes ons mekaar weens die kleur van ons velle?
"Dis toe dat ek weer oor El Negro begin wonder het.
"Ek het speurwerk begin doen om die pad van hierdie man uit Afrika tot in die glaskas van Banyoles te vind. Wat het hy vir my te vertel, het ek gedink. Geleidelik het my verhaal oor die man verskuif van 'wie was hy?' na 'wat het hy vir my te sê?'
Dié man het 'n diepe besef by my laat posvat oor die bewustheid van my eie huidskleur.
Westerman het ontdek dat El Negro in 1831 iewers in Suid-Afrika gesterf het en dat sy lyk deur twee Franse wat hier op besoek was, opgegrawe is. Hulle het hom in 'n sak verpak sodat hy in Europa aan mense vertoon kon word. Sy graf is dus geskend, sy liggaam is gesteel en verskeep, en soos 'n dier s'n opgestop. Dit gaan hier oor Afrika, maar dit sê iets oor Europa. Oor wat die Europeërs met die naamlose seun uit Afrika gedoen het.
In Spanje het daar druk ontstaan op owerhede om, nadat die verhaal van De Bosjesman bekend geword het, hom na Afrika te laat terugkeer. Daar was ook groepe wat sterk gekant was daarteen en wou hê die vertoonstuk moes bly.
Maar een nag is hy in die geheim uitgesmokkel om vir oulaas in 'n graf in Botswana te ruste gelê te word.
"Dié man het 'n diepe besef by my laat posvat oor die bewustheid van my eie huidskleur. Ek wou nooit met my boek net iets aan die wêreld gee nie. Ek wou vir myself ook iets uit hierdie hele gebeurtenis haal."