Nuuskommentaar: Liberalisme en die Suid-Afrikaanse werklikheidSkermskoot uit Dookoom se musiekvideo, “Larney jou p***” AfriForum (en sommer Solidariteit) word in ’n nuwe artikel bygedam oor die klag wat teen Dookoom se lied, “Larney jou p***” gelê is. Is dit “liberaal” om so ŉ lied in vrede te laat? Twee onlangse rubrieke plaas die vraag op die ontleedtafel of daar nog staanplek vir liberalisme is, en in die besonder in die Suid-Afrikaanse konteks. Eers het die bekende liberale ontleder, dr. Piet Croucamp in Media24 se publikasies geskryf onder die titel, Gee liberalisme staanplek in SA, en vandag bespreek dr. Christi van der Westhuizen die kwessie onder die opskrif, Regstappe sal nie woede stuit. In ’n sekere sin, moontlik onbedoeld, lewer Van der Westhuizen repliek op Croucamp se artikel. Croucamp, in breë trekke, het dit daarteen dat politieke korrektheid dikwels liberale verhinder om suiwer liberale waardes uit te druk. Kortom, as wittes iets aanvang wat as primitief sou kwalifiseer, is kritiek in orde, maar as swart mense ’n “primitiewe” ding doen, soos die inisiasiepraktyke wat jaarliks talle lewens eis, is dit politiek inkorrek om kritiek te lewer. (Dit sou uiters selektief teenoor Croucamp se artikel wees om te sinspeel dat die verwysde deel verteenwoordigend van die hele artikel is). Van der Westhuizen draai nie doekies om nie. Sy dam AfriForum by oor die klag wat teen Dookoom gelê is oor die lied “Larney jou p***”. Terwyl sy AfriForum op die oog af loof vir die inspan van grondwetlike beginsels, is sy tog krities oor “ons” en “hulle” wat AfriForum sou skep. “Regstappe sal miskien dié spesifieke (Dookoom-) stem momenteel stilmaak, maar dit verwyder nie die materiële werklikheid wat in die hedendaagse Dookoom se kreet van woede tot uiting kom nie.” Van der Westhuizen se argument sou suiwer wees, mits die “materiële werklikheid” waarna sy verwys, inderdaad die “materiële werklikheid” sou wees, naamlik dat plaastoestande in die Wes-Kaap vir werkers haglik is, dat werkers uitgebuit word, en dat – in die konteks van die huidige debat – werkers op groot skaal onwettig van plase afgesit sou wees. Agri Wes-Kaap soek bewyse, wat Cosatu en die ANC erken hulle nie het nie, en die afsettings waarvan Agri Wes-Kaap weet, is deur die howe as wettig bevind. Talle ondersoeke is al gedoen, wat geblyk het almal vals te wees. Die enigste beduidende uitsondering was ’n verslag deur Human Rights Watch, waar dit geblyk het die opsteller het ’n enkele geval ondersoek en haar ganse verslag daaruit veralgemeen. Dit is onder meer deur die Wes-Kaapse premier, Helen Zille, verwerp, wat as ’n liberalis met ’n geskiedenis deur die Black Sash bekend staan. Weliswaar is Dookoom se omstrede stuk eerder gebaseer op die situasie rondom die destydse Bolandse plaasstakings wat ook as die plaasopstand bekend staan, en word die wortels daarvan na die tyd van slawerny en die dopstelsel teruggevoer. Baie van die opstandelinge het egter nié via hul voorouers deel aan die historiese praktyke gehad nie, maar later vanuit die Oos-Kaap, Lesotho, Zimbabwe en elders daar aangekom. Een van die hoofkwelpunte van hierdie “inkommers” is die praktyk van dubbelgesinne – ’n volledige gesin in die Boland, en ’n volledige gesin tuis, wat enorme druk op die inkomste plaas. Dit is ook as belangrike faktor by Marikana uitgewys. Dat Van der Westhuizen haar mes vir AfriForum en Solidariteit se optrede in het, blyk daaruit dat sy Solidariteit se Mynwerkersunie-verlede oprakel, en dan verklaar: “Hierdie boodskappe het genoeg speling sodat Solidariteit tussendeur die bevordering van Afrikanerbelange ook bruin Afrikaanssprekendes in ’n hofgeding kan verteenwoordig. Só word ’n meer inklusiewe kulturele vorm paradoksaal gebruik om ’n wit agenda te legitimiseer. AfriForum-boodskappe het ’n breë gebelgdheid oor Afrikaner-magsverlies in ’n politieke projek omgeskakel. Die projek se interpretasies van gebeure laat dele van hul teikenmark selftevrede voel, maar die ander kant van die muntstuk is die vervreemdende uitwerking op die ‘hulle’. Byvoorbeeld, die saak oor ‘Kill the Boer’ het rassepolarisasie aangeblaas.” Croucamp “antwoord” hierop soos volg: “Die implikasie is dat wit en swart teenstellende of selfs onversoenbare waardestelsels het. Die normatiewe veronderstellings van wat eties, goed of reg is, is dus relatief of subjektief, en kritiek word getrivialiseer of selfs gestigmatiseer.” Is dit wat Van der Westhuizen bepleit inderdaad liberalisme, of adem dit nie eerder die gees van die sendelinge Reid, Phillips en Van der Kemp in nie? ’n Tipe ras-paternalistiese beskouing waar gemeen word gelykheid is reg, solank die een meer gelyk as die ander is, en wat as “ideologie” ’n bepaalde, politiek inkorrekte naam het. Dit dra skynbaar nog die wortel van “die edel barbaar”. Ons het dit onlangs beleef met die gevalle van “black face” deur studente, waar mense wat lankal by daardie punt verbybeweeg het, met ’n skok moes besef historiese opvattings tref steeds ’n groot onderskeid tussen wittes wat hul gesigte swart smeer om hulself as swart (karikature) voor te stel (ongeag die selfs onskuldige motiewe) terwyl daar niks mee verkeerd is as swart mense hul gesigte wit maak nie (al was die “play for white” eens ŉ sensitiewe kwessie in sekere bruin gemeenskappe). Croucamp kon uiteraard nie voorsien het dat Van der Westhuizen se artikel die lig sou sien nie. Sy artikel is meer waarskynlik ’n generiese antwoord op ’n stelling enkele jare gelede deur die menseregteaktivis, Rhoda Kadalie, waarin sy geskryf het politieke korrektheid is die diktatuur van die liberalis, of meer bekend,dat politieke korrektheid ’n nuwe soort diktatuur skep. Van der Westhuizen trap vierkantig met haar voet in die slagyster wat Kadalie gestel het. Van der Westhuizen, ook as kampvegter vir vroueregte bekend, het ’n reputasie dat sy selfs onder moeilike omstandighede die regte ding kan sê. Op RSG se program, Kommentaar, het sy jare gelede ŉ senior deelnemer oor ’n stelling aangevat. Sy skroom selfs nie om bekende liberale reg te help nie. In ’n onlangse deelname aan dieselfde program het sy Max du Preez en Jan-Jan Joubert aangevat en byvoorbeeld Max se stelling, dat Suid-Afrika se grondwet nie vir selfbeskikkingsregte voorsiening maak nie, van die tafel gevee deur na die bestaan van artikel 235 van die grondwet te verwys. Die opskrif van daardie artikel is “Selfbeskikking”. Haar persepsie oor AfriForum is geskoei op slegs ’n klein fraksie van die werk wat dié burgerregte-organisasie doen. Daar is al gereeld oor gevalle gerapporteer waar AfriForum hande vat met munisipaliteite om probleme op te los. Waar munisipaliteite rug styfmaak, volg gereeld regsprosesse. ’n Mens kan maar net dink hoeveel gemeenskappe, wit, swart en bruin, sou reeds sonder skoon drinkwater, elektrisiteit, en werkende rioolplase gesit het as AfriForum nie met regsaksies ingespring het nie. Dit laat die vraag ontstaan of daar inderdaad nog iets soos werklike liberalisme in Suid-Afrika is? Croucamp lys ’n onafhanklike regbank, vrye media, individuele regte en die vryemark-ekonomie as klassieke liberale waardes. In die moderne era is hierdie waardes egter reeds ook deeglik ingebed in ander waardestelsels soos die Christen-demokrasie, hoewel die punt waar regte teen ander regte opweeg, soos die reg op vryheid van uitdrukking teen ’n ander se reg op waardigheid en sy reg op godsdiensvryheid, nie op dieselfde plek op die ideologiese lyn is nie. ŉ Goeie voorbeeld oor die vraag of “suiwer” liberalisme nog in Suid-Afrika neerslag vind, is die diskoers oor of die DA nog ’n liberale party is (soos in sy Helen Suzman-dae), en of dit nie reeds sterk beïnvloed is deur elemente van swart nasionalisme en soortgelyk nie? Sommige liberale analiste verwyt ook gereeld die behoudende sleureffek van veral Afrikaanssprekendes in die DA en bepleit openlik hul verwydering uit die party. Croukamp sluit af: “Indien liberalisme nie vinnig in Suid-Afrika ’n dominante staanplek kry nie, sal ons kinders na mekaar vingers wys oor ’n ashoop van destruktiewe ideologieë, primitiewe gelowe en fascistiese kulture. Dit is tyd dat liberalisme die politieke korrektheid besweer.” Nie alle koerantlesers het doktorsgrade in die politieke wetenskap nie, en dit is dus verstaanbaar dat dit uit die lesersreaksies en die voortgesette diskoers in die sosiale media baie onsekerhede sou ontlok oor wat Croukamp nou eintlik gesê het. Hierdie ontleder is selfs tot ’n groot mate met onsekerheid geslaan. Wanneer só iets gebeur, maak lesers hul eie gevolgtrekkings. Liberaal of andersins, haatspraak kan nie geduld word nie, en word deur die grondwet verbied. As “politieke inkorrektheid” ingespan word om haatspraak selektief “aanvaarbaar” te maak, neem dit niks weg daarvan dat polarisasie plaasvind nie. So ’n selektiewe regstoepassing bevorder nie liberale waardes nie, dit bevorder rassisme en rassehaat. En as liberalisme so uitgelê sou word dat die klem te swaar op die reg op vrye menings (en die uitspreek daarvan – hetsy as deel van ŉ opgesweepte skare wat ’n “vryheidslied” met ŉ haatspraak-inhoud, aanhef, of as gesuipte op die pawiljoen wat gekoester in ’n groep rassistiese opmerkings uitbasuin, stuur ons op anargie af. Dit slaan Van der Westhuizen se argument dat die hofsaak oor “Kill the Boer” die rassepolarisasie aangeblaas het, vir ’n ses. Dit was die sing daarvan wat polarisasie aangeblaas het. En selfs al was Van der Westhuizen reg, is dit nie wat daai skaal van geregtigheid op die afbeelding van justisie uitbeeld nie. Juis daarom so skokkend dat pres. Jacob Zuma se regspan in vertoë sou aanvoer dat korrupsie ’n Westerse konsep sou wees, en die aanklagte teen hom teruggetrek moet word. As die land nie na ’n alkantigheid beweeg nie, gaan ŉ vreemde waardestelsel nes skop – een waar rassisme deur rassistiese optredes en wette “bekamp” word, soos “affirmative action” en dit dan nog ironies “regstellende optrede” genoem word. ŉ Land waar almal gelyk en ongelyk tegelyk is. Dis anargie.