Kyk hoe ry só sonkragtreinDie prototipe gebruik sonkrag, pleks van elektrisiteit. (Foto: Phill Magakoe/AFP) Leerders in ŉ Gautengse township het jare lank gesien hoe hul ouers spook om treine te gebruik wat gereeld lamgelê word deur kragonderbrekings en kabeldiefstal. Om iets hieraan te help doen, het ŉ groep van 20 tieners Suid-Afrika se eerste sonkragaangedrewe trein gebou. Met die fotovoltaïese panele staangemaak op die dak, ry die bonkige blou-en-wit-toetstrein op ŉ 18 m lange toetsspoor by die skool in Soshanguve. Treine is die goedkoopste manier van vervoer in Suid-Afrika en word meestal deur die laerinkomste-werkersklas gebruik. “Weens kabeldiefstal en beurtkrag gebruik ons ouers nie meer treine nie,” sê die 18-jarige Ronnie Masindi. Die sukkelende Eskom gebruik die beurtkragstelsel om die tekort aan energie te bestuur, maar dit het verreikende gevolge – ook vir pendelaars wat op treine probeer staatmaak om van een plek by die volgende te kom. Transnet sukkel op sy beurt ook nadat die ekonomiese probleme wat deur die Covid-19-pandemie veroorsaak is, tot ŉ skerp styging in kabeldiefstal gelei het. Teen 2020 was spoorvervoer onder gebruikers van openbare vervoer ŉ derde minder as in 2013 en talle mense maak deesdae eerder van duurder minibustaxi’s gebruik. Ronnie sê hulle het dus besluit om ŉ sonkragaangedrewe trein te bou wat nie elektrisiteit benodig nie. Die trein op sy toetsspoor by ‘n skool in Soshanguve. (Foto: Phill Magakoe/AFP) Die reis was egter nie sonder heelparty uitdagings nie. ŉ Gebrek aan finansiering het die produksie van die prototipe-lokomotief vertraag en die regering het ingespring om te help. Die trein ry teen 30 km/h en is onlangs vir die eerste keer ten toon gestel nadat dit die studente twee jaar geneem het om te bou. In hierdie stadium kan die prototipe 10 retoerreise op die skoolterrein doen. Dit gaan vir verdere navorsing gebruik word en sal hopelik uiteindelik as ŉ model dien wat die regering kan gebruik. Motorsitplekke is in die trein ingebou en ŉ platskerm-TV moet vermaak aan kamma-pendelaars verskaf. “Ons het besef as ons townshipleerders die nodige ruimte, hulpbronne en ŉ bietjie mentorskap gee, kan hulle doen presies wat enige ander leerder in die res van die wêreld kan doen,” sê Kgomotso Maimane, die onderwyser wat oor die projek toesig hou.