Nuuskommentaar: Het ons helde nodig?Gaan ons voetafdrukke deur die lewe, die dag as ons nie meer daar is nie, as rolmodel vir ander dien, of onbeduidend wees? In Suid-Afrika is groot verdeeldheid of pres. Jacob Zuma se presidentskap positief is, of erg negatief. Rondom die pasverkose pres. Donald Trump van die VSA heers daar ewe-eens groot verskille van mening. Niemand se nalatenskap is onbeduidend nie Kort-kort lees ons in die sosiale media dat iemand skryf sy grootste vrees is dat hy die lewe sou inkom, daardeur gaan en weer die lewe sou verlaat sonder dat sy tydelike teenwoordigheid op aarde enigsins ’n verskil sou gemaak het. Dikwels dwing omstandighede buite die beheer van die persoon hom om aan ander ’n voorbeeld te stel. Dit gebeur nie altyd in die openbare oog nie, maar ander word tog geraak. Talente en gawes waarmee mense toegerus word, verskil. Joost van der Westhuizen Dit was Joost van der Westhuizen, oud-Springbokskrumskakel, beskore om sy lewensvoetafdrukke grootliks in die openbare oog af te druk. Joost was nie die enigste Springbok wat in die onlangse verlede aan hierdie vreeslike siekte gesterf het nie. Thinus Linee het ook so gesterf, maar sy stryd was veel minder in die openbare oog. Tog was sy invloed onder familie en vriende nie gering nie. Joost se afsterwe het saamgeval met die rypwording van hierdie nuuskommentaar wat handel oor die belangrikheid van helde, ook binne die Afrikaneromgewing. Die bedoeling was hoegenaamd nie om Joost se nalatenskap hiermee te kaap nie, en die leser sal merk dat die inhoud as onderwerp op sy eie bene staan. Dus ten slotte oor Joost: Rus sag, ou maat, vry van die bande waarmee die siekte jou geknel het. En dankie vir jou nalatenskap. Helde en rolmodelle Die woord, held, word dalk te maklik ingespan wanneer eintlik rolmodel bedoel word, hoewel elke rolmodel wat ’n positiewe impak op ander het, sekerlik kwalifiseer om ’n held te wees. Tog onthou die geskiedenisboeke net die helde wat in die openbare oog geleef het, al was dit net tydelik soos tydens ampstermyne. Die voete van klei haal selde daarmee saam die geskiedenisboeke, en dit is miskien goed so sodat die rolmodelbeeld nie geskaad word nie. Ook volke het helde nodig om die rolmodelle te vorm waarvolgens ’n volk se vernaamste kenmerke soos godsdienstigheid, dapperheid, lojaliteit teenoor die volk se kultuurgoedere, moraliteitsvlakke en veel meer gevorm word. Dink maar aan die impak wat figure soos Andries Pretorius, Piet Retief, eerwaarde Erasmus Smit, generaals De Wet en De la Rey, presidente Brand, Paul Kruger en Theunis Steyn op ons volkslewe gehad het. Onlangs is ’n rekenaarspeletjie ontwikkel waarin ’n land se helde van weleer herleef. In daardie wêreld is die blote bestaan van helde nie meer genoeg nie – hulle moet superhelde wees met spesiale magte wat hulle in staat stel om die bose te oorwin – waar die bose ook oor sulke buitengewone magte beskik. Die geskiedenis vertel egter ook dat sulke helde destyds teenstanders gehad het … mense wat nie saamgestem het dat Kruger en Steyn, om enkele voorbeelde te noem, die beste presidente sou wees nie. Hoe lyk die posisie vandag? Die VSA In die Amerikaanse politiek het ’n verskynsel ontstaan waar die tradisionele begrip van politieke opponente wees, in vyandskap omgesit het. Waar twee buurmanne, een ’n Demokraat en die ander ’n Republikein, nog gereeld saam gebraai het en vriende was, gluur hulle mekaar nou spreekwoordelik oor die heining aan. Volgens ’n onlangse peiling meen 40% van die Amerikaanse kiesers die verkiesing het die verhouding met ’n vriend of gesinslid geskaad. Voor die verkiesing was dit 26%. Uit nog ’n peiling blyk dit dat die meeste kiesers glo dat oudpresident Barack Obama se termyne se nalatenskap ’n meer verdeelde Amerika is. ’n Meer ekstreme voorbeeld is dat terwyl 53% van die Amerikaanse kiesers meen dat Trump in sy amp goeie werk doen, ’n petisie van Amerikaanse sielkundiges en psigiaters wat meen dat Trump te geestesongesteld is om president te wees, binne twee weke byna 200 000 handtekeninge gekry het. Slegs sielkundiges en psigiaters mag aan die peiling deelneem. Die Suid-Afrikaanse dilemma Die proses om helde in Suid-Afrika te skep is ewe-eens in ’n gemors. Selfs die skep van Nelson Mandela as held ontlok geen algemene eenstemmigheid nie, sterk mediapogings ten spyt. Op die een uiterste is daar Afrikaners wat in die konteks van die geskiedenis verkies om Mandela as terroris te onthou, en op die ander kant van die spektrum veral jong swart mense wat meen Mandela het swart mense met die onderhandelings in die steek gelaat. Terwyl baie Afrikaners Peter Mokaba sal onthou as die man wat die voorbok was met die sing van Kill the Boer, Kill the Farmer, en so polarisasie in die land aangeblaas het, het die ANC-regering die nuwe groot sokkerstadion in Polokwane na hom gaan vernoem en hom tot held verklaar. En Mokaba was lank nie die enigste voorbeeld nie. Die Zuma-bewind dryf sake ook tot die uiterstes. Terwyl die #ZumaMustFall-veldtog die versugting versinnebeeld van baie wat wil sien dat hierdie omstrede president die trekpas kry, is daar baie ander wat stadions volmaak om na hul held te luister. Die ANC self kan nie herwaarts of derwaarts nie weens die steun wat Zuma veral vanuit KwaZulu-Natal kry. Internasionale indekse dui hom as ramp aan, terwyl die land op die randjie van rommelstatus wankel. Die bekende Judith February skryf te midde van tekens dat die ANC met Donderdag se staatsrede met ’n ongeëwenaarde reklametruuk Zuma en die ANC se beeld wil poets op Netwerk 24 soos volg: “Pres. Jacob Zuma kom vandeesweek parlement toe met sy geloofwaardigheid aan flarde en te midde van gerugte van ’n kabinet­skommeling.” Maar waar is die eietydse Afrikanerhelde – diegene wat in die konteks van die Suid-Afrikaanse werklikheid eerder as ’n Afrikanerheld, as ’n Suid-Afrikaanse held onthou sal word? Wanneer AB de Villiers op die veld stap om te gaan kolf, gons dit om die veld en dis duidelik dat hy baie se held is. (Of is ikoon dalk ’n beter woord?) In die staatkundige konteks is dit nou veel moeiliker om onkrities as ’n Afrikanerheld beskou te word. In sekere kringe word FW de Klerk as ’n Suid-Afrikaanse held beskou wat boonop die Nobel-vredesprys verower het. In ander Afrikanergeledere word gevra dat hy weens hoogverraad aangekla moet word. Vir baie is Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit-beweging, ’n (onwillige) Afrikanerheld. Vir die Seunse Weenkoor is hy die gogga wat aan die spits staan om die Afrikaner met ’n staatskaping die verderf in te lei. Nou het ’n kandidaat-held, adv Gerrie Nel, boonop sy gewig by AfriForum ingewerp om te help om korrupsie te beveg, en raak die Seunse Weenkoor se aanwending van die falsetto-note al hoe meer histeries. Dalk ’n ander benadering? Miskien moet die saak heeltemal anders benader word. Beperk nou eers die heldestatus tot hulle wat fisieke heldedade verrig soos om ’n drenkeling te red, of daar waar die geskiedenis later ’n oordeel sal fel of iemand se lewe in pas is met die verwagtinge wat van ’n held gekoester word. Fokus nou op die rol wat elkeen kan speel, naamlik om ’n rolmodel te wees, al is dit “net” vir die eie kinders en gesin. Dink maar aan die Amerikaanse konsep waar die gewone pa deur die handhaaf van gesonde gesinswaardes tot die “real Amerian hero” verhef word. Terselfdertyd moet leierskap ontwikkel word, wat ook waardig is om as rolmodel te dien. Dit sluit nie net in wat die leiers self doen nie, maar die geleenthede wat hulle vir ander skep om as rolmodel, soos ’n meningsvormer vry van die druk van politiek-korrekte voorskrifte, te kan dien. Dan stagneer ’n volk nie in ’n put nie.