In mekaar se hare!Die hek van die Pretoria Girls High School. Foto: Twitter Deur dr. Jaco Deacon ŉ Perspektief op die Pretoria High School for Girls-sage. ’n Obsessie met reëls en ’n onderskatting van leerders stemme. Dít is waaroor dit eintlik gaan, skryf dr. Jaco Deacon, adjunkhoof van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), oor vandeesweek se protesoptrede wat by die Pretoria High School for Girls begin en nou ook na ander skole uitgebrei het. Nadat die hare vandeesweek letterlik in ’n protes by die Pretoria High School for Girls gewaai het oor haarstyle, beweerde diskriminasie en rassisme, blyk dit dat die groot kopseer skoolreëls is. Baie van ons sal nog die lang rye met saalopening by die skool onthou – haarinspeksie! Behoede jou as daardie kuif net te regop, die middelpaadjie net te skeef of die nekhare net-net aan die kraag geraak het. Dan was daar duidelike omskrywings oor die lengte van kuiwe, boksterte, die kleur van hare en linte en hoe dit gevleg moes word. Daar is behoorlik hare gekloof oor die fyner interpretasie van die skoolreëls en gewoonlik het die leerders aan die kortste end getrek. Dit lyk nou of daar oor die jare bitter min verandering aan die gewraakte reëls was. Voor wie se deur moet hierdie fiasko gelê word? Die skoolhoof? Onderwysers? Ouers? Leerders? Die eerste Skolewet in ons nuwe politieke bedeling is vanjaar 20 jaar oud en die verantwoordelikheid vir die opstel van ŉ gedragskode (die nuwe term vir die ou skoolreëls) vir elke skool word aan die skool se eie beheerliggaam opgedra. Artikel 8 is baie duidelik dat die opstel van die kode in oorleg met die leerders, ouers en opvoeders van die skool moet wees. In kort beteken dit dat daar met al die partye gepraat moet word, menings verkry moet word en dat die beheerliggaam daarna in beste belang van die skool ŉ gedragskode opstel. Opvoeders gee bloot uitvoering aan die kode (en ek het begrip daarvoor dat hulle soms maar hare op die tande moet hê!). Wat vandeesweek week gebeur het, het twee belangrike leemtes blootgelê, naamlik ’n obsessie met reëls en ŉ onderskatting van ons leerders se stemme. Die probleem is dat die meeste skole gefokus is op reëls en straf as die algemene norm om dissipline te handhaaf. Leerders word die hele tyd vertel wat hulle nie moet doen nie (die negatiewe), terwyl daar heeltemal te min tyd bestee word om hulle te leer wat hulle wel moet doen (die positiewe). Die groot uitdaging is om van ŉ reëlgedrewe skool na ŉ waardegedrewe skool te beweeg. Beteken ’n waardegedrewe benadering dat daar nie meer reëls is nie? Nee, glad nie! Die ideaal is goeie optrede omdat etiek uit die hart of innerlike oortuiging kom waar hierdie waardegedrewe gedrag geslyp word deur ouers, opvoeders en vriende. Dit is egter die minderheid kinders (en volwassenes) wat in hierdie kategorie val. As etiek uit die hart nie die gewenste optrede tot gevolg het nie, val ons terug na etiek uit vrees waar kinders reg optree (by die “reëls” hou) uit vrees vir sanksies en straf. Waardes gee juis betekenis aan reëls, maar die klem verskuif eenvoudig na hoekom ons dinge doen. Omdat ons respek vir mekaar het, gaan ons mekaar se eiendom oppas of omdat ons respek vir mekaar het, raak ons nie handgemeen nie. Die fokus val eerder op ’n leefwyse. Reëls speel steeds ’n rol, maar bou op die grondslag van waardes. As die beheerliggaam dus oor hare moet besin, sou die vertrekpunt die skool se waardes wees. Dieselfde Skolewet maak ook voorsiening dat leerders lede van die beheerliggaam van hoërskole is. Hulle het volwaardige stemme en moet as volwaardige lede van die beheerliggaam hanteer word. Volwassenes (dalk eerder “grootmense”) onderskat dikwels die vermoë van leerders en vergeet dat ons met ŉ nuwe generasie jongmense werk wat nie bang is om hul mening te lug en hulself te laat geld nie. As skole en beheerliggame nie kanale skep waar kinders gehoor word en kans kry om hul bekommernisse, idees en ideale op die tafel te sit nie, sal hierdie leerders dit eenvoudig self skep! Sosiale media word vinnig ŉ nagmerrie vir ŉ skoolhoof en ŉ protes voor die skoolhek word ŉ werklikheid vir ŉ beheerliggaam. Moet ook nie vergeet van die LUR wat dan die kop gaan was nie! Hierdie week se gebeure behoort elke beheerliggaamlid se hare penorent te laat staan – gaan hersien jou skool se gedragskode. Maak seker dat jou skool se gedragskode op sterk waardes gegrond is, dat elke reël geregverdig kan word en dat die hele skoolgemeenskap aan boord is deur die oorlegplegingsproses wat gevolg is. Ek is nie oortuig dat hierdie protes net oor hare-reëls gegaan het nie. Daar is veel meer agter die haredos en die hele manier waarop ons skole bestuur word, word bevraagteken. Staan ons op reëls of staan ons op waardes? As daar nou iemand is wat aan die kort hare beetgekry moet word, is dit juis die leierskap in skole. Hier moet ek myself nou kortknip – oor hierdie onderwerp moet ons nie in mekaar se hare wees nie, maar na mekaar se harte luister.