Dit is ’n onderwerp waaroor ons ook al in die verlede menings gewissel het. Maar hierdie keer het hy iets gesê wat aan ons gesprek ’n nuwe dimensie verleen het: “Ek sal graag ’n samewerkingsooreenkoms met ’n Afrikaanse taalunie wil sluit en dan kan ons nouer samewerking tussen die twee taalunies hê.” En dit sou dan ruimte laat vir die sluit van ’n ooreenkoms met bepaalde uitkomste waarby beide tale sal kan baat, sê hy.
Voordat ek uiteensit wat ek dink so ’n Afrikaanse Taalunie kan behels, net kortliks agtergrond oor die samestelling en take van die NTU (http://taalunie.org).
Op hierdie wyse word (en is) Nederlands ’n lewendige taal, ’n taal wat vir sy sprekersgemeenskap intrinsieke waarde het omdat dit hulle in staat stel om optimaal in hulle gemeenskap(pe) met mekaar om te gaan en hulle volle lewe in die taal te leef. Om dit in stand te hou en uit te bou is die NTU in 1980 as beleidsliggaam gestig. Die NTU is dus, breedweg beskou, ’n liggaam wat die belange van die Nederlandse taal wêreldwyd bevorder.
Die NTU dien derhalwe as ’n soort dinkskrum oor die Nederlandse taal aan die hand van die versamelde inligting, die uitwerk en saamstel van strukture en dan die implementeer daarvan. En dit werk reeds bykans 40 jaar heel goed, want Nederlands het heelwat om oor te spog: een van die mees gebruikte tale in Europa, die 40ste grootste taal in die wêreld. Dit het ’n taalinfrastruktuur wat deur ander tale beny word, dit het ’n lojale gebruikerskorps, ’n indrukwekkende rekord van vertaalde boeke, ’n groot uitgewersbedryf, en ook mense wat graag hulle eie taal gebruik. Daar is ook nog heelwat ander sake waaroor gespog kan word.
Ek noem slegs enkeles: die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (akademie, bekroning, onderwys), die Afrikaanse Taalraad (koördineer die aktiwiteite van 41 Afrikaanse organisasies, bevorder versoening), die ATKV (kuns en kultuur), die FAK (kultuur, geskiedenis), die Rapportryerskorps (kultuur), die SBA (bemagtiging), AfriForum (geskiedenis, burgerregte), die Vereniging vir Regslui in Afrikaans (Afrikaans in die regswêreld), die Erfenisstigting en ook die Afrikaanse Taalmuseum (bewaar geskiedenis en erfenis), die Virtuele Instituut vir Afrikaans (tegnologie), NALN (bewaar Afrikaanse letterkunde), die Buro van die WAT (Afrikaanse se grootste woordeboek).
Afrikaans hét derhalwe die liggame, instansies en belangegroepe wat ook die basiese take van die NTU verrig, maar dit is juis hier waar die probleem lê: die liggame is so baie en elkeen sit op ’n eie hopie met ’n groepie lede, ondersteuners en befondsers. En elke liggaam fokus so dikwels net op sy eie belange, en in hierdie proses word die groter (Afrikaanse) prentjie uit die oog verloor.
Dit dra daartoe by dat die ware bevordering van die taal nie plaasvind nie, maar eintlik net die bevordering van die onderskeie liggame self. Die taal word dan die middel tot die doel: die totstandkoming en instandhouding van ’n vereniging, instansie. Hierdie benadering lei tot versplintering, duplisering, en ongelukkig ook gebiedsbeskerming. In hierdie proses gaan die uiters belangrike fokus en koördinering wat die NTU as instelling so suksesvol maak, verlore. Geleenthede vir Afrikaans as taal gaan dan ook verlore.
Baie van die werk hiermee is al gedoen met die totstandkoming van die Afrikaanse Taalraad in 2008, maar moet ons nie dalk nou ’n stappie verder gaan nie? Moet ons nie gaan sit en praat oor die voor- en nadele van ’n Afrikaanse Taalunie nie? Sal ons nie met ’n geïntegreerde Afrikaanse Taalunie verder kom as tans nie?
Ek moet erken ek weet nie wat die antwoord hierop is nie. Maar ek dink tog dit is ’n kwessie om gedagtes oor te wissel en die voor- en nadele daarvan teen mekaar op te weeg. Moontlik lê daar vir Afrikaans meer winste daarin om so ’n struktuur te hê as om die huidige versplintering te laat voortduur.
* Wannie Carstens, afgetrede professor aan die NWU, Potchefstroom; oudvoorsitter van die Afrikaanse Taalraad, die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, die Raad van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument, en die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans.
Ek sien egter (ongelukkig!) 'n allamintige kuttel innnie drinkwater ... Hoe kom mens verby die (onvermydelike) vingerwysing van 'bevoorregting'?
'n Afrikaanse Taalunie klink vir my nie net na 'n goeie moontlikheid nie, maar na 'n noodsaaklikheid.
Dis egter noodsaaklik dat Afrikaans se ontwikkeling, waarvoor so hard gewerk is en merkwaardig ver gevorder is in 'n baie kort tyd, voortgesit moet word. En dit kan tog net gebeur as Afrikaans sy plek in laer en hoër onderwys behou. Daartoe behoort 'n Afrikaanse Taalunie 'n groot en samesnoerende bydrae te kan lewer.