Tšhupatsela ya go go thuša go ja ka boitekanelo, o šomiša dijo tšeoo nago le tšona.
Ge o ena le bolwetse bja go se fole (bja go swana le TB, Kankere goba Eitse) go botlhokwa kudu gore o je ka boitekanelo. Go kgetha mokgwa wa go ja ka boitekanelo go ka go thuša go lwantšha diphetetšo le go go thuša go ikw a bokaone ge o lwala. Go ja ka boitekanelo ga se go reka dijo tše kgethegilego tša go tura! Go ja ka boitekanelo ke go dira dikgetho tša dijo tše bohlale tšeo di tla go fago difepi kamoka tšeommele wa ago o di tlhokago. Pukwana ye e tla go thuša go dira dikgetho tša dijo tša go itekanela go tšwa go dijo tšeo o nago le tšona.
Leka go ja dijo tše dintši tša go fapana kudu go ya ka moo o kgonago. Go tla go thuša go humana difepi kamoka tšeo mmele wa gago o di tlhokago. Difepi ke dilo tšeo di humanwago ka dijong. Go na le difepi tša go fapana tšeo e lego proteine, khapohaetrete, makhura, dibithamine le dimenerale. Ga go le sejo se tee sa go ba ledifepikamoka tšeo mmele wa gago o di tlhokago, kamoo, o tlhoka gore o je dijo tša go fapana. Ke gabotse go ja kgafetša kgafetša. Leka go ja bonyane ga raro ka letšatši. Ge o ka kgona, o lekegape go ja gare ga dijo, kudukudu ge e le gore o kgona go ja dijo tše nyenyane fela ka nako.
Sejokgolo ya gago seswanetše go ba karoloye kgolo ya dijo tša gago. Sejokgolo e ka no ba bogobe, borotho, reisi, ditapole goba sejo sefe goba sefe sago ba le setatšhe seo o ka no bago o ena lesona. Bontši bja dijotše ga di ture. Go dira dijo tša go itekanela, tlatša setatšhe ka dijodife goba difetšeo o ka no bago o ena le tšona, tša go swana le merogo, dinawa, mae goba dienywa.
Merogo le dikenywa di fa dibitamine le dilo tše dingwe tšeo mmele o di tlhokago go dira gore tshepetšo ya go souta e dule e le maatla. Leka go ja merogo le dikenyw a tše dintši tša go fapana tšatši ka tšatši. Merogo le dikenywatša go ba serolane sa go tsenelela, tša mmala wanamune goba tala ya go tsenelela go sw ana le sepenatšhe, morogo, lephutse, dikherotse le diphopho di na le bitamine ya A ye ntši. Bitamine ya Ae thuša go boloka tshepetšoya go souta e le maatla. Leka go ja bonyane morogo goba kenywa ye tee ya go ba le bitamine ya A ya godimo tšatšika tšatši.
Dibitamine tše dingwe le dikenywa le tšona ke methopo ye mebotse ya bitamine C, yeo e thušago go lw antšha diphetetšo. Mehlala ke dikenyw a tša sitrase tša go swana le dinamune, dinariki, dinamunetša bodilana le diswirigape le ditamati, manko, dikutšafa, khabetšhe le ditapole. Leka go ja merogo le dikenywa tša go ba lebitamine C ye ntši tšatšika tšatši.
Leka go ja bonyane merogo le dikenywa tše tlhano ka letšatši. Go dira gore o sekewaturelwa ke go reka, thoma go bjala disata tša merogo le sehlare se tee goba tše pedi tša dikenyw a. Ga o tlhoke sekgala se se golo kudu go dira se, le diswari di ka no šomišwa go bjala merogo ye mebotse. Ge go sena sekgala ka gae, ke eng o sa be karolo ya protšeke ya dirapana, goba o thuše go thoma protšeke ya serapana sa setšhaba kliniking ya kgauswi le lena. O ka thoma gape serapana se se nyenyane le bakgotseba gago. Reka merogo ye mentši go feta dikenywa, ge e le gore dikenywa di a tura. Lephutse, ditapole, dipotata, dikherotse, sepinatšhe le ditamati di fa mohola wa tšhelete ka baka la gore di fa dibitamine tše dintši le dimenerale empa di sa ture kudu.
Apea merogo ka meetse a manyenyane fela. Morago ga moo meetse ao a ka no šomišetšwa go apea disopo goba ditšhu - goba o a nwe go netefatša gore difepi tšeo di lego ka gare ga meetse ga di lahlw e. Dibjalo tša tlhago tša naga tša go swana le thepe goba sepatlapatla tša go humanwa lešokeng le tšona ke mokgwawomobotsewa go netefatša gore o ja merogo ye lekanego. Batho ba bantši ba reka merogo le dikenywa go barekiši bamebileng. Ka nako ye nngwe di fasenyana ka theko go phala ka mabenkeleng gape di humanega bonolo.
Eja merogo le dikenywa tša go bewa moritingka ge letšatši le bolaya difepi tše botlhokwa.
Dijo tša go tšwa diphoofolong tša go sw ana le kgogo, tlhapi, nama, lebese goba mae di ka no jew a tšatši le lengwe le le lengwe. Empa, tše dingwe tša dino tše, kudukudu kgogo, tlhapile nama di a tura.
Go rua dikgogo ka gae, mebutla, dinku, dipudi goba diphoofolo dife goba dife tšeo di tla go thušago ka mae, nama le lebese.
O ka no ipshina ka methopo ya go se ture ya diphoofolo, ya go swana le sebete, dipshio, pelo, bjoko, mateng, maotwana, mogodu, tlhapi ya bolekana, mašotša, madombolo le mae.
Reka lebese la nnete e sego leo le kopantšwego, maswi a go tšhweufatša kofi goba kontanse. Dia tura ka baka la gore ga di na mohola wo montši wa difepi.
O ka no oketšaka dinawa tša go omišwa, diphisi, dilenthele le ditšweletšwa tša soy ka gare ga ditšhu goba disopo, goba o ka no di šomiša di le tee go dira dijo tša go itekanela. Dijo tše di fa proteine gomme di ka šomišwa di le tee. Ke eng o sa bjale disata tša sonepolomo ka ga gago - Di botse, gomme sata ya tšona ga e na tatso fela, empa e fa mmele wa gago proteine le enetši?
Ge o lwala gomme o katanela go ja ka go lekana, tšhela makhuranyana a ma yenyane, oli le/goba swikiri ka dijong tša gago. Ditla dira gore dijo di be bosana le go go thuša gore o humane enetši ye ntši empa o sa je dijo tše dintši.
Leka go tšhela letsw ai le le nyenyane fela ka dijong tša gago, le go no ipshina ka tatso ya tlhago ya dijo. Letswai le le ntši le ka no oketša madia magolo, gomme a kotsi kudu. Oketša letswaifela go e swerwe ke letšhologo goba lehlatšo tšeo di bakago gore mmele o lahlegelwe ke letswai le le ntši.
Iphsine kameetse a go hlweka, a go bolokega - gaa ture ebile a fa maphelo a mabotse go feta tee le kofi. Ge o se na bonnete bja gore meetse a hlw ekile ebile a bolokegile, a bediše o a fodiše pele o a nw a.
Tagi e senya tšhelete gape e tšeela mmele wa gago difepi. Go kaone ge o ka šomiša tšhelete ya gago go reka dijo tša go ba le difepi. Go botlhokwa kudu gore o sekewa nwa tagi ge e le gore o nwa ditlhare.
E ba mahlagahlaga ka moo o kgonago ge e le gore o ikwa gabotse. Se se tla thuša gore mešifa ya gago e dule e tiile. Ditiragalo tša go swana le go sepela, go šoma ka serapaneng goba go hlwekiša ntlo dika se gomaatlafatše fela, empa di tla kaonafatša gape go ikwa o le gabotse.
Akanya ka go fa nako ya gago le ditirelo gore o lebogiweka dijo. O ka no thuša sekolong, kerekeng, khitšhing goba kgwebong gore o lebogiwe ka dijo tša go itekanela goba hampha ya dijo.
Kgetha dijo tšeo o ipshinago ka tšona tša go humanega bonolo. Mehlala yeo e latelago e ka go thuša ka megopolo ya dijo tšeo di sa tšeego nako go apewa gape di efa difepi tše dintši ka theko ya fase.
Apea motswakowa setampo le dinawa gomme o di tšhele tamati ya go kopanywa le eie. O ka no tšhela gape diphisi ka gare setampa ge o nyaka go dira sengwe sa go fapana.
Ge o ekwa okare ga o nyake go ja, apea motogo wa go ba le enetši ye ntši. Eka dirwa ka moo go latelago: Apea komikiye tee ya motepa. Tšhela dithisipunitše tharo tša lebse la lerole, thisipuniye tee ya oli gobamatšarine le dithisipuni tše pedi tša swikiri ka gare ga motepa gomme o di kopanye gabotse.
Gadika dieie tša go tšwa ka serapaneng sa gago sa merogo ka oli ye nyenyane, tšhela minse wa soy ge o fetša o tšhele bolekana bja dinawa tša go ba ka gare ga tamati sousu. Ipshine ka tšona ka borotho, reisi goba bogobe.
Go direla ba lapa lagago kamoka dikuku tša tlhapi o ka no šila boleke bjo tee bjatlhapi (o gopole go šomiša le marapo) o kopanye gape le ½ ya komikiya folouru ya go dira dikuku goba borotho. Tšhela mae amararo ao a thubilwego gomme o dikopanye gabotse. Bopa dikukunyana ka motswako o di gadikeka makhura goba oli ye nyenyane. Di tshole ka bogobe, ditapole tše šitšwego goba borotho lemorogo ofe goba ofe wo motala wa go tšwa ka serapaneng sa gago.
Gadika dieie, tamatile khabetšhe ya go tšwa ka serapaneng sa gago sa merogo, tšhela kgogo gomme o e bediše go fihla e eba boleta. Tšhela disepaese go e fa tatso o e tshole ka sejo sa go ba le setatšhe seo o se ratago.
Eja dijo tša go itekanela tša go fapana go dira gore tshepetšo yagago ya go souta e tie le go thibela diphetetšo.
Eja le dijo tše dingwe go netefatša gore ga o ote kudu. Ge o ota go boima go dira goretshepetšo ya gago yago souta e dule e tiile go lwantšha diphetetšo.
Netefatša gore o humana meetse a mangwe le matswai legatong la ao a lahlegilego ka baka la letšhologo le lehlatšo.
Ipshine ka dijotšeo o kgonago go di ja - kgetha dijo tšeo o kgonago go di kgotlelela, go thibela phepompe.
Eja dijo tše nyenyane kgafetšakgafetša ge e le gore ga o kgone go di ja kamoka ka nako ye tee.