Versindaba Robert Pearce Archives : Versindaba
Posts Tagged 'Robert Pearce'
'n Kwerekwere in die Townships van die Taal?
Robert J Pearce (RJP) in gesprek met Clinton V du Plessis (CVdP) – 25 Mei 2012
Clinton V. du Plessis – Biografiese Skets
Gebore op die destydse spoorwegdorpie, Cookhouse. Kom uit 'n werkersklas-agtergrond, min aanvanklike blootstelling aan boeke, behalwe vir Republikeinse Pers se foto-verhale! Toe ek later in dorpe kom met biblioteke het ek my voorliefde vir boeke, en dan veral die Afrikaanse letterkunde, ontdek. Ek het reeds ses dig- en twee kortverhaalbundels gepubliseer. Na die einde van die jaar verskyn Spoorloos – ek noem dit "Essays, mymeringe en kantaantekeninge." As ek my nie met woorde besig hou nie, maak ek 'n lewe uit syfers, as rekenmeester.
(RJP): Jou nuwe bundel – self uitgegee, getiteld: "Flitse"- hoekom juis die Titel? Vertel bietjie meer van die inhoud van Flitse
(CVdP): Flitse is ontleen aan D J Opperman se gedig, Man met flits. Die gaan oor die digter as Woordgod. Die skepper wat vergeefs probeer sin soek in 'n samelewing waarin die aanbod van onbruikbare informasie en menings so oorweldigend is. Die gedigte is kort, in die trant van twitter-boodskappe. Die nuwe sosiale netwerkgenerasie se briewe in bottels wat miljoene per dag die kuber-oseaan ingestuur word.
(RJP): Self uitgee vs. die Gevestigde Uitgewers: Jy het al uitgegee onder "Gatsakgedigte", en tans "Ama-Coloured Slowguns". Is dit 'n aanduiding van Clinton se eie rebelsheid en 'n teken van: ek sal nie die Gevestigde Uitgewers soebat nie – ek is trots en sal hand in eie sak steek en my eie werk uitgee? Of is ek verkeerd, want jou werke is al uitgegee deur: Perskor (geloofsbelydenis van 'n kluisenaar;1984) en saam met Peter Snyders: Brunch met Twee (2001)-Contentlot Uitgewers.
(CVdP): Perskor was my debuut, dus was dit op daardie tydstip goed om my debuutwerk deur 'n gevestigde uitgewer gepubliseer te kry. Ek kan nie meer lekker onthou hoe ek en Peter by Contentlot uitgekom het nie, maar dit was iets nuuts om, veral Peter se fiksie in die Kaapse dialek , deur 'n hoofstroom-uitgewer aanvaar te kry. Daarna het die "vervreemding" ingetree, dit was die tyd toe ek besef het dat daar 'n meesternarratief in Afrikaans bestaan en dat daardie narratief wit is, dié letterkunde van "uitnemendheid" het (nog steeds) 'n "reg van toegang streng voorbehou kennisgewing" by die deur. Die houding waarna Jensma verwys, in 'n opset: "Where white is the colour/where black is the number." Later raak jy net eenvoudig gatvol, en dan loop jy jou eie paadjie. Kyk veral na die manier waarop Floris Brown, en andere, net eenvoudig hul ding, in Afrikaans, doen. Dit bemoedig my.
(RJP): Nou terug na die verlede: Ons ken mekaar al seker 20 jaar en het al deelgeneem aan die Swart Afrikaanse Skrywersimposia. Dink jy dit is nog nodig vir Swart/Bruin Skrywerssimposia, of het almal al aanbeweeg en dat ons in 2012 net kan praat van 'n Afrikaanse Skrywerssimposium?
Clinton, Peter Snyders, Robert & Steward van Wyk
(CVdP): Die Paternosterberaad was opwindend en daar is vele verwagtinge geskep, die UWK een wat daarop gevolg het, het die "bindingsmateriaal" en energie van die vorige een gekort. Ek hoop ons kom eendag by die Afrikaanse Skrywerssimposium uit, maar skrywers is maar en sal altyd 'n klomp dwarstrekkers en skeefneukers wees.
(RJP): Suid Afrikaners is behep met Rasseklassifikasie. Wat is jou gevoel rondom dit? Peter Snyders sê byvoorbeeld dat hy 'n Kleurling is met 'n Hoofletter "K"; Danny Titus sê hy is 'n Bruinman, ensomeer. Hein Willemse sê hy is Swart. Wil jy na verwys word as Clinton V. du Plessis, Afrikaanse Skrywer, of moet daar "ras" en "kleur" aangeheg word. Ek weet ook dat Adam Small heftig gereageer het toe daar na hom verwys was as Bruin Sestiger, maar na Andrè P. Brink en Kie nie as Wit Sestigers nie, net Sestigers…?
(CVdP): Die kleurkwessie sit so diepgewortel in die samelewing. Daar was 'n tyd toe ons almal wou glo dat ons verby die klassifikasies van die verlede sou kon beweeg, maar dit was helaas, 'n pypdroom. Nie-rassigheid is iewers in 'n donker hoekie ingerangeer. Dus is ek Bruin, in die amptelike dokumente van die land, staan die term Coloured nog steeds.
(RJP): In jou skrywes let ek op dat jy gedurig in gesprek is met musikante (bv Leonard Cohen), ander skrywers (ek sien in Flitse dat jy gedigte geskryf het oor Adam Small, Ronelda Kamfer en Peter Snyders) vorm dit deel van jou kollektiewe geheue?
(CVdP): Musiek het 'n groot rol gespeel in my lewensbeskouing en -uitkyk. Die Bruce Springsteen-sentiment van: "We learned more from a three-minute record than we ever learned in school." Ek het kleintyd Springsteen vir die eerste keer op kortgolfradio (Capital Radio) gehoor sy liedjie, Hungry Heart sing, en heimlik gewens ek kon ook net wegbreek uit 'n beklemmende kleindorpse bestaan, vasgevang op die flip-side van die apartheidsmunt: " I went out for a ride and I never went back." Maar jy kon nie uitkom nie, jy was vasgeverf 'n hoek, met die verkeerde kleur.
(CVdP): My gedigte in Flitse (opgedra aan dié spesifieke skrywers) is 'n kopknik en 'n knie-buiging in hulle rigting – 'n erkenning aan 'n bestaan binne die Afrikaanse literêre dampkring, al word hul bydraes geringskat. Skrywers en tekste is gedurig onderling, oor tyds- en ander grense, heen, onwillekeurig, in gesprek met mekaar.
(RJP): Jy het al gepubliseer: geloofsbelydenis van 'n kluisenaar (1984) , Curriculum Vitae (1988) Kort van Draad (1997), Brunch met Twee, met Peter Snyders: (2001), gedigte, talk show, hosts & reality shows (2009) assook bydraes tot ander bundels, kongressreferate ensomeer-hoe het jy gegroei vanaf 'n "angry young man" en "rebel with or without a cause" na Clinton V. du Plessis, die Skrywer op 50 jaar oud? Kortom, daar was 'n era gedurende Apartheid toe jy geskryf het, en na die verlossing van 1994 van die Apartheidsjuk skryf jy nog steeds – wat het verander in jou skryfwerk?
(CVdP): Die gedigte in Flitse slaan 'n total nuwe rigting in, as jy dit byvoorbeeld sou vergelyk met die vorige, gedigte, talk show hosts & reality shows of die pamfletaanslag van in god's country:no 2-21. Ek wil graag glo jy beweeg vanaf 'n stadium van kinderlike goedgelowigheid, na rebelse tiener idealisme, na twenty-something sinisme en verwerping tot by miskien berusting en 'n krapperige aanvaarding.Ek word nog steeds kwaad vir vergrype, ek wil nooit my kapasiteit om outraged te wees oor dinge, verloor nie. Kyk die snert wat nog steeds in byvoorbeeld Die Burger aangevang word met hulle Boekmerk-gleuf, As ek reg onthou was daar nog net een of twee skrywers van kleur wat óók boeke lees en deur ander skrywers beinvloed is. Hoekom moet ons altyd eers oor dié ooglopende dinge moerig raak, voordat iemand dit opmerk. Jy sit met 'n generasie wat nie altyd mooi die konteks van dinge en aksies kan verstaan nie.
(RJP): Is daar enige iets wat so privaat is aan jouself wat jy nooit sal deel nie? Is jy baie privaat of is jy 'n openbare figuur?
(CVdP): Ek is 'n privaat persoon en aanvaar byvoorbeeld glad nie meer uitnodigings na feeste nie. Tog is daar iets wat ek van die skrywer, Jonathan Franzen in 'n onderhoud oor sy boek, Freedom, gelees het:
To construct a story that will be sufficiently compelling, it is imperative, to draw from 'the parts of yourself you least want to look at, the things that makes you the most anxious, the worst things you've done in your life, the most shameful parts of yourself'. That is where the living material is.
Of ek vir dié uitdaging opgewasse is, weet ek regtig nie.
(RJP): Die vraag wat ek die hele tyd probeer ontduik: hunker jy na die luukse om by 'n gevestigde uitgewer soos Protea Boekehuis of Human & Rousseau uit te gee en al die bemarkingsmasjienerie tot jou beskikking te hê, of nie?
(CVdP): Glad nie. Oor die algemeen het die Afrikaanse media sy eie agenda, sy eie marknagevorste behoeftes wat hy moet bevredig. En tot 'n groot mate is daardie agenda nie noodwendig vriendelik teenoor die anderskleurige Afrikaansprekende komponent nie. Toe ek en Peter Snyders byvoorbeeld by Contentlot uitgegee is, is die bekendstelling op die laaste nippertjie gekanselleer en ons het 'n ete (in baie goeie geselskap, moet ek toegee) in 'n restaurant gehad waar die boek aan ons oorhandig is. Daarteenoor is 'n formele bekendstelling vir 'n ander skryfster van die uitgewery by die KKNK gehou. Ons bly maar die minor people in die major taal.
(RJP): Boesman Buitekamer – een van jou aliasse en persoonlikhede; jy is ook 'n ywerige rubriekskrywer en Litnet-Blogger – hoeveel persoonlikhede het jy, en is hulle in harmonie of in botsing met mekaar?
(CVdP): Net waar pas ek in? Ek het onlangs, in respons tot 'n rubriek deur Dana Snyman (oor die konsep Afrikaner), 'n tot nou toe, ongepubliseerde artikel met die titel, Geloofsbriewe : the true confessions of a reluctant Afrikaner, geskryf. In die skrywe probeer ek vir myself uitwerk net hoe en tot watter mate ek (en moontlik ander Afrikaansprekendes van kleur van my ouderdom) met hierdie inherente skisofreniese Wopko Jensma-verskeurdheid vrede moet maak. Ek haal net kortliks daaruit aan:
Ek het die kultuur met groot eetlepels ingekry – Trompie in die Sondagkoerant, die Uile en Keurboslaan, Sonja Heroldt, Gé Korsten en Groep Twee, Cobus Robinson en later het Anneline Kriel met haar republikeinse puriteinse wit vel gewys 'n boeremeisie kan met die beste ter wêreld meeding. Mej. Suid-Afrika vir die volk, vir ons Mej. Afrika-Suid. Soms was dit neustoedruk en sluk, onsmaaklik soos kasterolie, maar ondanks Apartheid en eie sake was daar vir ons, veral in die platteland, geen aparte Bruin kultuur (behalwe 'n Ekstra-Rapport) om te verorber nie…Ons was die ander Afrikaners, agter die lanings bome, verkeerde treinspoorkant, buffer- en wegsteekmense, die grysgebied tussen die twee groot kleure van die land. Sulke mini-me's van die opregte, Nasionalistiese Afrikaners met die korrekte uitspraak, die regte velkleur en haarstruktuur. Ek kyk die ander dag na foto's van die bruin leiers uit daardie era, Mev. Alethea Jansen met haar hoed en Mnr. Tom Swartz en as ek die Belgiese digter, Willem Roggeman effe aangepas kan aanhaal, was hulle eintlik shaded mirror images of the masters in the sad riddle of Apartheid.
Dit is teen die agtergrond, wat die persoonlikhede "gebore" is. Robert, ek dink jy, wat ook uit daardie era kom, sal dié versplinterdheid begryp.
(RJP): Boesman Buitekamer "'n Kulturele Aktivis" en die Genootskap vir Verontregte Afrikaanses wou in 2010 'n Boekebraai gehou het by die Fees op Richmond. Sou dit regtig plaasgevind het? Of was die verontwaardige reaksies van geswore konserwatiewe Afrikaners genoeg om jou van plan te laat verander?
(CVdP): Die Afrikaanse toneel was vir my so saai en dit was as 'n grap bedoel, maar baie mense het vreeslik op loop gegaan daarmee. Ek het lekker in my mou gelag….
(RJP): Het Brink jou al vergewe oor jou weiering dat jou gedigte in Groot Verseboek opgeneem word?
Ek dink nie Brink het die weiering so ernstig opgeneem nie, hy is in elk geval nie 'n kleinlike persoon nie.
(RJP): 'n Persoonlike vraag: Is jy 'n geswore Alleenloper?
(CVdP): Dankie vir daardie vraag…
(RJP): Wil jy 'n gekanoniseerde Afrikaanse Skrywer in die toekoms wees wie se werke op Skool en Universiteite voorgeskryf word?
(CVdP): Ek is al op skool voorgeskryf, maar die ironie is dat dit gebeur hier op 'n tydstip wanneer Afrikaans besig is om 'n al kleiner impak te hê, waar leerlinge nie noodwendig dit meer as vak hoef te neem nie, waar dit op universiteit afgeskaal word. My tantièmestaat uit die werke is om van te lag!
(RJP): Kluisenaarskap: Adam Small en nou Peter Snyders het kluisenaars geword en hulle penne is droog en hul stemme is stil. Sal jy ooit so mismoedig raak dat jy ook hierdie pad sal volg?
(CVdP): Ek was al byna dáár – na my vorige bundel en my skrywe, Fokofafrikaans – 'n swanesang, was 'n eerste tree op pad na die groot stilte. Niemand het 'n enkele resensie oor die bundel gedoen nie. Soos alreeds vermeld, vermy ek deesdae so ver moontlik openbare optredes by feeste. Ek hou van die outsiderskap, die buitestaander. Iemand in Nederland het na my verwys as "een buitenbeentje." Maar, soms wil jy tog net "geweet van wees." Dit is egter ontsettend moeilik om stil te bly in Afrikaans, want dit is so 'n opwindende, aanloklike hoer van 'n taal.
(RJP): Dankie Clinton vir 'n eerlike onderhoud
Hieronder volg twee verse uit Flitse:
Ek gerf vir jou verse om in jou hand te pas
ek pak warm woorde in jou reistas
sodat jy my kan onthou
as jy alleen aan die strooihalms van ons liefde klou.
Die splinters van hierdie droewe land
se kruis, sit nog vas in die palm van my hand,
iewers anderkant kleur
moet ons weer die gedeelde taal van menswees leer.
© Clinton V. du Plessis (Uit: Flitse, 2012: Ama-Coloured Slowguns)
Tags: Clinton V. du Plessis, Flitse, Robert Pearce
Peter Snyders. Praatjie gelewer by Woordfees 2010 deur Robert Pearce
– nie 'n Ordinary vriend-terugblik op 30 jaar van vriendskap
deur Robert J Pearce
Praatjie gelewer ter viering van Peter Snyders se 70ste verjaarsdag,
Stellenbosch Woordfees 5 Maart 2010
Ek praat met U as vriend wat vir Peter al vir 30 Jaar ken. Van sy tyd as Christen tot nou as Boedhis. Ek sal probeer om chronolgies te wees, maar indien nie, vergewe maar.
Daar is die staaljie van die Blindes wat die Olifant bevoel het en elkeen het gedink dit is 'n ander soort gedierte; net so met Peter. Wie ook na Peter verwys sal dit uit hul eie invalshoek doen. Francis, die Kinders en die Kleinkinders sal hom anders onthou as ons uit die Skrywers, Musiek en Teater wêreld sien hom anders-en so hoort dit. Hoe ons ookal vir Peter ervaar is subjektief en is onderhewe aan ons eie oordeel, maar niemand wat hier vanaand teenwoordig is kan nie sê dat Peter nie ons lewens geraak het nie. Vanuit Suid Afrika, tot in Nederland het Peter sy invloed laat geld. Baie van die mense wat vandag groot sterre is kan terug kyk en sê: ons het by Peter begin: Vinette Ebrahim, Solly Philander en Denise Newman om maar net 'n paar te noem.
Peter en sy Filosofie/Godsdiens
In 2002 in 'n onderhoud met Anastacia de Vries van Rapport sê Peter oor sy Filosofie en Godsdiens en sy ewige Jeug:
Ekkit op 17 Februarie 1971 'n expansion of consciousness beleef. My spiritual age is 31. Ek verdiep my in Islam en Boeddhisme. Ek loeppie kêkkie. My geestesbelewing is 'n versoening tussen Christenskap, Islam en Boeddhisme.
1979 – Ek ontmoet Peter Snyders by die Belvillese Onderwys Kollege in 1979. Gerry Tertiens van Kleurlingsake het destyds Drama Akteur en Regie-kursusse georganiseer en mense vanuit alle wyke van die land het in die Kaap bymekaar gekom. Tertiens en Kie het ook die Streek Toneelfeeste en die Hooffees in die Joseph Stone, Athlone aangebied-Peter en Unison het nog nooit een gewennie, maar wel die Kellerprinz Fees kompetisie. Wat my bybly van die Dramakursus, wat deur Bill Curry aangebied is, is dat Peter die mees "challenging" vrae aan Bill Curry gevra het. Bill Curry kry swaar as hy probeer om ons te leer hoe om Regie te doen, want sien meeste van ons het al gevestigde drama groepe ne weet hoe om regie te doen. Peter het destyds al deur diep waters gegaan by die Space saam met Pieter Dirk-Uys (Tannie Evita) ensomeer. Peter se groep die Unison Players het hom ook harde bene laat kou en vergewe die pun, hulle het "Min Genade" vir hom gehad.
Ek en Peter ruil telefoonnommers en adresse uit en skryf aan mekaar en ruil tekste uit.
Peter leer my om Dagboek te hou en op elke moontlike ding te skryf waarop jy kan-soos Paul McCarthney van die Beatles wat "Yesterday" se lirieke op 'n vuurhoutjie dosie geskryf het. Peter vertel my ook van al die liedjies wat hy al geskryf het en die pryse wat hy daarmee gewen het. Kaapse Bands soos Bloodshed het van sy liedjies opgeneem.
Peter wys my ook sy Gibson Semi-accoustic Jazz kitaar, en vir enige kitaarspeler is 'n Gibson en 'n Fender Stratocaster diè kitare wat jy eendag moet besit!
Fastforward na 1981- Brekfis met 4 ('n voorloper vir 'n Ordinary Mens) word gepubliseer en Peter laat weet my per brief. Nou ek soek nog iemand wat 20 bladsy briewe kan skryf op een slag-dit is 'n gawe van Peter, selfs in hierdie dae van e-posse, sms en mixit, sal Peter nog vir jou 'n brief skryf-hierdie briewe bewaar ek in my versamelings in die Unisa Argief en by NALN in Bloemfontein.
1982-Peter besoek vir Sylvia en myself in Eersterus om Chemie Prakties by Unisa te kom doen.
Ek skryf die volgende gedig vir Peter:
(Vir Peter Snyders tydens sy besoek aan Eersterust gedurende 1982)
Verlore kom hy in Pretoria aan
"Hallo", 'n skrywershandruk en die vriendskap is herbeklink.
"Wees my Gids vir 'n week of wat, wys my Pretoria want my mission
Anker my vir die tyd in Pretoria
Wie anker jou in die Kaap?
My vrou, my skryfwerk, my studies, my plek.
Dis Pretoria Stasie
Daar is die Museum, die Voortrekker Monument, en Oom Paul se Square.
So klop Eersterust se hart.
Die rigting van die lewe,
praat kultuur, politiek, filosofie
praat oor lewe in die hiernamaals…
Waar is Unisa?
Waar is die hel?
Wat is predestination?
Is jy uitgepraat?
Nee…maar het jy nie eie antwoorde, directions en landmarks?
Pretoria middestad in 1982 is nog lelie-blank. Peter reis per trein vanaf ons huis in Eersterust na Unisa, want die busse is net vir wittes. Saans as Peter tuiskom na aandete vra hy dat ons hom net gou sal verskoon, dan verwdyn hy in die Gastekamer. Na twee dae van die patroon vra ek waarom? Nee, sê Peter, hy bring sy Dagboek op datum deur die dag se gebeure op te skryf. Ek leer ook hierdie gewoonte aan en tot vandag toe skryf ek of soggens of saans.
Ek en Peter se eie Deafiance Campaign: Ek neem Peter een dag na Kerklpein (waar oom Paul se Standbeeld is), die Voortrekker Monument en die Pretoriase Stadsaal waar Marthinus en Andries se Standbeelde is. By Kerkplein is daar die groot Bushalte. Op die busbankies staan geskrywe: slegs vir "blankes/europeans only". Ek en Peter besluit om die wette te defy en gaan sit daarop. Onthou, destyds kon hulle jou opsluit onder enige van die "Acts" wat Peter in Political Joke noem: Terrorisme ensomeer en die straf was "detention without trial". Daar was geen repurkussies nie en ek en Peter se protes aksie val plat. Maar dit was, dink ek, die voorloper vir Allan Hendrickse en sy Arbeiders se latere swemmery by Kings Beach, Port Elizabeth. Dan wil die comrades nou nog na liberation vra: wat het julle Bruines in die struggle gedoen? Ons het die wette deliberately oortree.
Gedurende die tyd stel ek vir Peter voor aan Anthony "Speedo" Wilson, Neville Nash en andere. Speedo doen toe 'n poësie program "'n dag innie lewe van Peter Snyders" wat in die destydse Staatsteater opgevoer is. Later neem Speedo ook 'n Televisie program op "Skakerings" met Peter en Neville as gaste. Die boere by die SAUK hou nie van Skakerings as naam en Peter stel voor die titel: "Met ander woorde" wat aanvaar word. Dit was 'n beter gesêls program as Dali Tambo s'n of die van Felecia Mabuza-Shuttle.
Terwyl Peter by ons kuier nooi ek hom na verskillende Drama aande, en die een naweek wil ek Pap-wors-tamatiesous en Atchaar naweek doop. Die Vrydag by ons huis (soos in enige ander Eersterust huis) eet ons Pap-wors-tamatiesous en Atchaar; Peter eet saam. Dieselfde aan gaan kyk ons na 'n Drama in die Eersterust gemeenskap saal en soos gewoonlik is daar 'n onthaal na die tyd en raai wat is oppie menu: Pap-wors-tamatiesous en Atchaar. Die Saterdag het 'n vriend van ons 'n verjaarsdag partytjie en ek en Peter woon by, die menu? Pap-wors-tamatiesous en Atchaar. Die vriend het darem 'n Skaaptjoppie en 'n stukkie steak ook bygevoeg. Teen Sondag kon Peter dit nie meer hou nie en skreeu dat hy darem nou lus het vir 'n stukkie snoek! Tot vandag toe, as ek in die Kaap kom, koop ek snoek en chips-maar Peter is nou 'n vegetariëer en eet net groente en soya.
1983- 22 jaar gelede besoek ek Sylvia en die Kinders vir Peter en Francis in Greenhaven vir 'n week. Peter is elke aan by UWK en spook om sy BA graad in Afrikaans en Linguistiek klaar te maak. Elke aand moet ek luister hoe Peter gestry het met UWK se dosente oor Afrikaans (standaard?) en Kaaps-sien die saak staan so UWK se Taalpuriste kyk neer op Kaaps en Peter is Kaaps en bevorder dit-goeie spanning vir lekker drama-'n ander storie wat ek na moes luister was die teorieë van Chomsky en Piaget oor die aanleer van twee verskillende Tale tegelyk (byvoorbeeld Engels en Afrikaans) en dat daar gaan "mixing of registers" wees. Peter besluit toe hy gaan Chomsky en Piaget verkeerd bewys. Peter praat met Angie net Engels en Francis met haar Kaaps/Afrikaans. Chomsky en Piaget sê dat Angie gaan verwaard groot work met die "mixing of registers" en Peter hou vol, hy sal die teendeel bewys. Angie is nie verwaard as jong dame, ook nie gemix nie-sy is Engels met Daddy en Afrikaans/Kaaps met Mammie!-Dankie Peter.
Endorphins-ons deel ons kennis daarmee oor "the runners high"-natuurlike opkikkers in jou eie brein.
1992 -'n Waarskynlike Mens. Ek en Sylvia en die Kinders woon in Vendaland en Peter stuur die Bundel aan ons-self uitgegee. Tafelberg sit 10 jaar met 'n Waarskynlike Mens, na die uitgee van 'n Ordinary Mens. Toe Peter dit self uitgee vra Tafelberg: nou hoekom so haastig?
Ek skryf die volgende reëls vir Peter as troos:
Seën die angstige skrywer wat wil publiseer, maar seën meer vir geduldige Peter wat tien jaar moes wag vir tweede bundel publikasie.
Saam met Peter Snyders seën dan meer vir:
Con Januarie O' Shea
Oorlede Roger Wastijn en sy vrou Suzanne
Oorlede Patrick Petersen, Elize, Amos, Renate, Antie Sarah en die Sondagdigters
laat ons nie vergeet van die Maandagdigters.
Peter en Kaaps
Peter se Referaat: Die Skrywer as waghond – 2de Swart Afrikaanse simposium Paternoster 1995.
My kultuur het sy eie taal ontwikkel: Kaaps
3rde Swart Afrikaanse simposium 2005-UWK:
My moedertaal is Kaaps. Maar my taal word nie deur hierdie regering erken nie al praat min of meer vier miljoen mense hom op een of ander manier.
Kaaps is nie 'n variant of dialek van Afrikaans nie. Kaaps was ook nog nooit Afrikaans nie.
Kaaps is 'n taal uit eie reg.
OF HOE ?
Moetie daai Gammataal gerykie
dit issie mooi nie
dit degrade die Coloured mense
Wat try djy ?
Om 'n Coloured culture te create
Of dink jy di's snaaks om soe te skryf
Try om ôs liewerste op te lig
Ons praat mossie soe nie
Van Kaaps gepraat. Peter het my persoonlik meegedeel dat Adam Small skryf meer Bo-Kaaps… die Distrik Ses Taal, terwyl hy (Snyders) meer die Kaapse Vlakte Kaaps skryf.
Peter as Kleurling
Peter lewer die referaat: Die Skrywer as waghond
Daarin sê hy onder andere: Ek aanvaar ek is Kleurling, Bruin, Hotnot of wat ookal…die Khoi-khoi, die swart deel van my geskiedenis is 'n groep op wie ek trots kan wees….
Uit Political Joke II (1999)
Spieëltjie , Spieëltjie aan die wand, is ek 'n Swarte in die land?
Die Spieëltjie antwoord: Hy fokkòf Coloured
By die derde Swart Afrikaanse Skrywersverening in 2005 by UWK verklaar Peter ruiterlik:
Ek is 'n Kleurling met 'n capital "K"
Belangrik vir my op Paternoster, is dat ek die kans gekry het om 'n foto wat ek al vir 30jaar gesmag het om te neem: een saam met Peter Snyders en Adam Small-drome word waar.
Peter se Selfportret
Petersê in "Deur 'n bril" Ek is klein, dra bril en my hare verdun op 'n
nie te mooi voorkop. Wat sal sy dink as sy my sien? Dat ek klein is, bril
dra en nie te sleg lyk nie.
Peter en die Kritici
Behalwe vir Jakes Gerwel, Vernon February, Hein Willemse, Richard Rive en Steward van Wyk. Petersen, Philander, en Small was hoofsaaklik, maar nie uitsluitlik gekritiseer deur Die Dertigers, Veertigers en Sestigers en Snyders deur meer jonger kritici.Sinspeel jy daarop dat Wittes nie Bruines se skryfwerk kan kritiseer nie? Dat Wit kritici hul Digters soos Totius en Opperman en van Wyk Louw en I D Du Plessis as nie norm en standaard beskou waaraan die Bruin skrywers gemeet moet word?Die Wittes se ervaringswêreld is anders. Hulle meet gewoonlik Bruin Skrywers aan skrywers wat vir hulle bekend is soos Totius, DJ Opperman, of N.P. van wyk Louw. Hulle vergelyk nooit byvoorbeeld Small met 'n Township digter soos Mzwake Mbuli of ander Swart Afrika Digters. As die Wit kritici net 'n slag minder negatief wil wees en ophou om Bruin Digters paternalisties volgens Europese kriteria beoordeel .
Peter Snyders het ook al lekker deurgeloop onder die kritici. Ja, in 1981 het ene Elhaivo die volgende te sê gehad oor Snyders en sy gedigte nadat Snyders in Brekfis met Vier gedebuteer het: "Waar die mannetjie [Peter Snyders] aan die absurde gemors kom, sal net hy weet. 'n Mens kan sy taal nie eens 'n dialek noem nie. Dan het hy nog die vermetelheid om dit Kaapse Afrikaans te noem….Geen opgevoede mens praat so nie-'n mens kry dit net by leke en skollie-elemente…Aan Snyders wil ek net sê: gaan studeer eers poësie woor jy weer gedigte skryf. Volgens my weet jy maar min van poësie."
Daai is nog niks, hoor wat het die Gay digter/kritikus Johan De Lange te sê gehad na die verskyning van Peter se "'n Ordinary Mens": "Hierdie gedigte mis die integrasie en skryende ironie van Adam Small […] Die Kleurlingpoësie is simptomaties van 'n geestelike armoede en stagnasie:in Maslow se hiërargie van behoeftes het hulle vasgesteek by die mees
elementêre behoeftes naamlik voedsel en sekuriteit, en dit lyk nie of hulle enige aspirasies of inisiatief het om verder te ontwikkel nie…."
'n Growe veralgemening van 'n Gay laaitie. As sy argument waarde oor die Kleurlinge, dan kan daar ook veralgemeen word en gesê word: Johan De Lange is 'n Gay man, dus is alle mans Gay…!
'n Mens moenie kwaad met kwaad vergeld nie. De Lange ken vandag ten dele maar hy sal eendag ten volle verstaan.
In die De Vries onderhoud 2002, nadat hy gevra is of die kritici nie dalk genoeg waardering vir sy werk het nie sê ,Peter: "Newwer, ek skryffie ien vi' hulle nie, soe ek liessie die goete wat hulle oo' my wêk skryffie. Miskien loep lies ekkit in my toilet!"
Titel klink vir my soos die Jehova Getuienes se traktaatjie. Ek dink die Bundel was oorspronklik getiteld: Gemiddelde Mens, maar Protea uitgewers het dit verander. Fanie Olivier sê daar is niks nuuts nie en Snyders speel maar op sy ou Raamkietjie voort…Fanie moes nog net bygevoeg het "Ou Ryperd"-dan was dit 'n regte Dozi-boere resensie.
Toe Peter my vra om te help keur uit al die gedigte, het ek so gedoen, maar ek vra ook vir Peter om ek "Tighten your belt-revisited" kan publiseer in Nederland in die bundel Concept-uit vrees dat die gedig in sy oorspronklike vorm nooit gepubliseer gaan word nie. Peter gee toestemming en so verskyn die glorieryke oorsponklike woorde in die slot (soos wat Peter dit al in 1982 wou gehad het in 'n Ordinary Mens): …en hier staan ek met geen kak in my mag en hulle vra my aanhoudend om te tighten, maar daar is niks meer om te tighten!
Brunch met twee
Peter en Clinton Du Plessis se bundel….
Political Joke II, [daais nou politics (1999)]
Peter woon gedurende die tyd in Kempton Park en hy nader vir my en Speedo om daarin te speel. Speedo speel Ralph, die rol wat Ivan Abrahams oorspronklik gespeel het en ek speel Sammy, die rol wat Solly Philander oorspronklik gespeel het. Daarin definieer Peter meeste van die Swartes (dit skemer ook deur in Tekens van die tye): tricameral blacks, aangenaaide swartes, pseudo-intellektuele swartes ensomeer. Al die swartes het Speedo so verwaar dat hy een aand by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees swetend van die verhoog gestorm het. Peter praat ook van Jakes Gewel se Literatuur en Apartheid, van Desmond Tutu, Advokaat Bizos ensomeer. Na een van die vertonings storm die joernalis Heinrich Wyngaard na my toe en sê: "Ek dink dit is tyd dat Peter Snyders reguit vir Jakes Gerwel in sy gesig sê wat hy van hom dink!" Ja-nee dink ek: die teater is die spieëlbeeld van die samelewing-does art imitate life or does life imitate art? Ek sê toe vir Heinrich dat Peter maar net teen UWK se Akademici was wat closset struggle politicians was-volgens wat Peter my meegedeel het het daai Akademici net ge-march as daar TV Kameras was en nooit traangas of persreën ervaar nie.Nevvermind om te sê, Heinrich het 'n negatiewe resensie oor die play geskryf.
Fastforward Unisa 1999-2008
Elke jaar toe ek nog by Unisa gewerk het, het ek Takbesoek aan die Parow Takbiblioteek van Unisa gebring-dan surprise ek Peter met 'n visit. Merkwaardig is, dat nadat ek en Peter gegroet het, hy ons gesprek van 'n jaar tevore hervat oor Politiek, Kaaps, die Families ensomeer, asof ek net gou toilet toe gegaan het. Laas jaar (2008), weer 'n surprise, maar Francis sê, Peter mediteer. Ek het maar gewag…daarna het ek en Peter lekker geargumenteer oor Katolisisme (my geloof) en Buddisme (Peter s'n). Uit ons gesprekke oorreed ek ook vir Peter om van sy oorspronklike geskrifte en dokumente aan Unisa se Argief te skenk ter bewaring vir die nageslag. Dit doen hy en Unisa stel 'n Inventaris op wat beskikbaar is.
Ek en my vrou verhuis na Port Elizabeth. Een Saterdag is ons oppad na George. Toe ons op Plettenbergbaai stop, sê my Muse vir my: bel vir Peter, gee hom jou nuwe kontaknommers. Raai wat, Francis antwoord weer en sê: Peter mediteer. Gee maar alle kontaknommers vir Francis en hoor niks van Peter tot September vanjaar by die Gala Aand van die Northern Arts festival van Billy Paulsen: Hier is Willem Fransman, Peter, Francis, Monty en andere-sommer net so!-iemand daar bo sorg vir ons!
Nog belangriker, is toe David Ernest, 'n vriend van Peter en myself sy MA verhandeling in Engels gedurende 2004 voltooi met die titel: Meaning in Small, Snyders and Pearce: an application of Lotman's Semiotics to "coloured" literature. Hierin dui hy aan hoe die kollektiewe geheue en bewussyn regdeur die drama loop. Al drie dramas handel oor verskuiwings van mense onder die Groepsgebiedewet en sluit plekke in soos die Kaap en Pretoria. Die dramas is: Joanie Galant-hulle (Adam Small), Political Joke (Peter Snyders) en die Laaste Supper in Marabastad (Robert Pearce). David se vergelykende studie het my beker laat oorloop dat een van my dramas, die Laaste Supper in Marabastad vergelyk word met twee van my Gurus se dramas.
Peter het my en ander hier teenwoordig (of nie) geïnspireer, of soos Jimmy Swaggart sê: She…sorry He touched me…Nadat Peter jou ge-touch het, sal jy nooit weer dieselfde wees nie. Peter het regtig die hele spektrum van temas aangeduf vanaf satire, godsdiens, politiek, sosiale euwels, kleurkwessie, sondes van Apartheid, die Kaapse Vlakte ensomeer….
Is die temas nie 'n bietjie verouderd nie? Van hulle is, maar mens moet onthou Peter het begin skryf nog voor die eerste maanlanding, of voor die Internet, voor Soweto '76, voor die rekenaar uitgevind is, voor ons liberation van 1994, voor PAGAD…… en selfs voor Viagra…
Ek weet dat Peter lekker nuwe temas iewers in 'n laai of op 'n Rekenaar se hardeskyf het. Hy gaan ons nog suprise in die tweede fase van sy lewe.
Peter Snyders het my help vorm en geleer om alles obstinaat (lees hardegat) te bevraagteken. Wees altyd jou eie mens, al is jy die odd-person-out. Daarom is Peter Snyders nie vir my 'n Ordinary Vriend vir my en andere nie.
Hêppie 70th Birthday en mag jou Gode jou vir nog baie jare spaar vir Francis, die Kinders, Kleinkinders en vir ons-Jou Pêl, Robert-namens Sylvie, myself enons Kinders en Kleinkinders.
De Lange, Johan. 1982. Geen vordering ná Merim-en-die-kaalgat-perskes. Die Vaderland,p.36.
De Vries, Anastacia. 2002. Snyders toon ook tekens van tye. Die Burger, p.5.
Elhaivo. 1981. Gedigte is absurd. Rapport, 12 Maart
Olivier, Fanie. 2002. Op vertroude ramkietjie voortgespeel? Beeld,.
Snyders, Peter. 1982. 'n Ordinary Mens. Kaapstad: Tafelberg
Snyders, Peter. 1985. Swart Afrikaanse digters en hul ambag: in Smith, J et al. Swart Afrikaanse Skrywers, verslag van 'n simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 26-27 April 1985.
Snyders, Peter. 1992. 'n Waarskynlike. Greenhaven: Unison
Snyders, Peter. 1995. Die Skrywer as waghond. in Willemse, Hein et al. Swart Afrikaanse Skrywers, verslag van 'n simposium gehou op Paternoster 29 September tot 1 Oktober 1995.
Snyders, Peter. 2000. Political Joke 2: daais nou Politieks. Greenhaven: Unison
Snyders, Peter. Tekens van die tye. 2002. Pretoria. Protea Boekehuis
Snyders, Peter. 2005..Kaaps. Referaat gelewer by die Swart Afrikaanse simposium gehou by die Universiteit van Wes-Kaapland, Bellville op 22 Oktober 2005.
Director: Library & Information Services
biografiese inligting 29 Junie 2005
PETER JAMES SNYDERS is gebore in WYNBERG, Kaap op 14 November 1939. Hy het grootgeword in WYNBERG (6-7 jaar), HAZENDAL (so 2 jaar) en die res van sy jeugjare in SILVERTOWN
Peter het skool begin in Wynberg by Palmerston Primer (1945), tot standerd een by Bokmakierie Primêr (1948), primêre skool voltooi by Silverlea (1952) en daarna is hy HOëRSKOOl – ATHLONE toe waar hy GEMATRIKULEER het in 1957.
Peter het eers B.Sc (Chem.) sowel as B.A. by UNISA studeer. Hy het egter sy B.A. by DIE UNIVERSITEIT VAN WES-KAAP voltooi in 1989. Van beroep was Snyders meestal 'n LABORATORIUM TEGNIKUS. Tans is hy 'n afgetrede voltydse SKRYWER van professie. Hy het 'n magister in skeppende kunste o.l.v. professor Etienne van Heerden by U.K. 2001 tot 2003 geloop maar moes die studies staak weens 'n gebrek aan geld.
Hy was gemotiveer om te skryf omdat sy familie baie arm was en hy kon as kind geld kry as hy vir 'n Junior Times skryf. Uiteindelik is 'n mens seker maar gebore met die talent want wie ander as 'n malmens wil hom met die harde werk van skryfwerk bemoei?
Snyders is veral bekend vir die MENS in sy gedigte, daarom is daar ook 'n sterk SOSIALE element in sy werk. Sy gedigte is uniek want hy skryf weg van homself. Hy gebruik die mense om hulself te verwoord. Andersyds is hy 'n stem vir die stemlose mens in die straat. Hy skep karakters daarom is sy gedigte al getipeer as STRAATGEDIGTE en PRAATPOëSIE. Met 'n drama agtergrond het ene Coetzee gou opgelet dat hy skryf 'PERFORMANCE GEDIGTE'.
Snyders is gedurig besig om aan 'n verskeidenheid projekte te werk. Daar is nie 'n tyd wanneer iets gaan verskyn nie; hy herskryf en herskryf tot die skrifstuk reg is vir die volgende stap. Andersyds is hy 'superstitious' en glo nie dat 'n skrywer moet hom uitlaat oor waarmee hy besig is nie.
Die treffendste bundel van Snyders is 'n ORDINARY MENS. Hy beskou die ordinary mense as sy grootste kritici want net hulle weet waaroor sy gedigte rêrig gaan. Kritiek uit ander oorde is vir hom interessanthede maar dis nie altyd relevant nie want die wereld van die skrywer is heeltemal anders as die van die kritikus. Hy koop weinig koerant of tydskrifte dus, tensy iemand hom vertel dat daar iets oor hom iewers verskyn het, is hy gewoonlik blissfully onbewus van ander mense se opinies en kommentaar oor hom of sy werk.
Snyders skryf meestal in sy moedertaal, KAAPS. Hy ken al die reëls van sy eie taal en, al het hy gemajor in Afrikaans en Linguistiek (ook in Afrikaans geloop), is Afrikaans steeds vir hom 'n taal wat dikwels met sy eie taal bots. As hy in Kaaps skryf is hy nie onseker van homself nie. Onder die tale wat hy studeer het val Afrikaans, Engels, Kaaps, Nederlands, Duits, Xhosa, Zoeloe en Khoitaal.
Al wat Snyders graag wil bereik met sy gedigte is dat mense wat hom lees moet weet dat daar iemand is wat hulle lot verstaan en al kan hy nie veel help nie probeer hy tog troos.
Daar is geen behoeftes aan Snyders om enigiets meer te doen nie maar dit sal nogal nice wees as hy 'n novelle of 'n roman die lig kan laat sien. As sy gepubliseerde gedigte uit 'n Ordinary mens en 'n Waarskynlike mens in South African English kan verskyn en as hy 'n CD kan uitbring van sy gedigte, met musiek en verwerkings wat hy self skep, sou dit ook ghrând wees. 'n Geestelike boek is ook 'n opsie maar dit seker na meer kontak met die innerlike Meester.
Snyders weet nie of hy 'n goeie digter is nie. Hy weet immers nie wat 'n goeie digter is nie. Al wat hy weet is dat hy steek baie skatte weg in sy werk. Miskien maak sy vernuf om mense weg te lei van sy skatte (d.m.v. humor, 'n taal wat geleerde mense verag, gewone karakters en alledaagse stof) van hom 'n goeie digter. Maar dit sal seker eers na sy dood op die proef gestel word.
2005 Brekfis met vier (Human & Rousseau)
2002 Tekens van die tye (Protea Boekhuis)
1996 Verzachtende omstandigheden (Point)
1992 'n Waarskynlike mens (Unison)
1982 'n Ordinary mens (Tafelberg)
1980 Brekfis met vier (Skoppensboer)
2000 Political Joke II (Unison)
1983 Political Joke (Perskor)
2001 Brunch met Twee met Clinton du Plessis
Unisa Library Archives Manuscripts Collection 162
Peter Snyders Papers
1 Personal / Biographical
1.1 CV 2005
1.2 Correspondence 1978-2005
1.3 Copies of certificates 1976-1979
1.4 Finances: writer's & composer's expenses 1982-1995
1.5 Press cuttings 1974-1996
1.5.1 Printed poems & articles by Snyders
1.5.2 Reviews (theatre & literature)
1.6.1 Protea Boekhuis 2002
1.6.2 Derde Swart Afrikaanse Skrywersimposium 2005
2 Notebooks and notes 1976 -1980; 2003-2005 and undated
3 Manuscripts / drafts
3.1 Brunch met twee 2001
Peter Snyders en Clinton v du Plessis
3.2 Beach games
3.3 Beloved inside me
3.4 Bones and Mina
3.6 Dankie my Baas
3.7 Daughter of Eve
3.8 Dr Olraait
3.10 Ek is oek important
3.11 Geestelike gedigte
3.12 God with no limits
3.13 Jou baadjie hang hier
3.14 Mirrored prayers
3.17 Profile of so-called Aliens (ourselves)
3.18 Van alle kante Ektjoel-il diffrens betwien 6 en drie
3.19 Zen poems
3.20 – 3.21 Het ek "ons" gehoor; Count out love; Carrying a torch
4.1 The Birds and the Boys
4.2 Min genade
5 Songs: words, music, chords and arrangements by
5.1 Lists of submitted / published titles
5.2 Aching teenage heart
5.3 Adolessent / Adolescent
5.4 Alles & almal
5.5 All right Baby
5.6 Altijd herinneringen / Always remembering
5.7 Anything you want
5.8 Daai maakie saakie
5.10 Hulle't gesê
5.11 Jy in elke lyn
5.12 Kinderlike liefde
5.13 Komponeer jou lied
5.15 Neem jou toevlug na binne
5.16 Roep van my hart
5.17 Sy laaiks my
5.18 Without you
5.19 Woman is made
6 Press cuttings 1979-1992
6.1 Afrikaans language & literature
6.2 Theatre reviews
6.3 "Brown" TV programmes
6.4 Labour Party
6.5 Black Afrikaans authors
6.6 Shrinking birth rate of Whites
7 Pamphlets & Brochures 1979-2004
7.1 Theatre programmes etc
List compiled: Marié Coetzee, Unisa Archives & Special Collections, Pretoria
Tags: Peter Snyders, Robert Pearce
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Peter Snyders. Praatjie gelewer by Woordfees 2010 deur Robert Pearce