Ek was net 13 toe my oupa in Desember 1959 in die ouderdom van 84 in ’n motorongeluk oorlede is, maar hy het ’n groot indruk op my lewe gelaat. Hy het ’n magdom geskrifte nagelaat wat by die Universiteit van die Vrystaat bewaar word.
Een van sy treffendste aantekeninge gaan oor sy ontberinge tydens genl. Christiaan de Wet se tweede poging om die Kaapkolonie in te val, in die sogenaamde guerrilla-fase van die oorlog ná Maart 1900. Hy beskryf die 17 dae lange tog van De Wet met sy 1400 burgers en twee kanonne in die Kaapkolonie as “een van die hardste wat ek in die hele oorlog ondervind het”.
Die Engelse magte het De Wet meedoënloos agtervolg, maar hy was ’n uitgeslape militaris wat hulle telkens ontduik het. Oupa Seef skryf dat op die derde dag nadat hulle die Grootrivier deur is, die Engelse soldate onder bevel van genl. Charles Knox so dig op hul hakke was dat hulle “byna in ons laer kon skiet”.
Toe hulle die Brakrivier bereik, vind hulle dat die rivier buite sy walle loop ná die baie reën. Die volgende oggend het hulle genl. Hertzog, wat met sy kommando van ongeveer 100 man van Lambertsbaai af op pad terug was, teëgekom. Saam is hulle verder agter De Wet aan.
De Wet het gevra of daar nog iemand was wat dit wou waag om deur te swem. Daar was nie ’n drif nie, maar hy wou vasstel of dit dalk tóg moontlik was vir ’n klompie burgers om deur te kom.
Oupa Seef spring toe in op sy wit perd, Mameluk. Dit was omtrent agtuur die oggend. Hy het tot op ’n groot eiland geswem en vandaar vir De Wet geskree dat die water te sterk is en dat die burgers nie kon waag om in te kom nie. De Wet het toe vir hom gewink om terug te kom. Hulle is dadelik weg, want die Engelse het hier en daar op die burgers begin skiet. Sy plan was dat ’n klompie van hulle moes deurswem en dan aan die Vrystaatse kant verken of daar ook Engelse magte is.
Die rivier was baie vol en het hoog in die wilgertakke geloop. Met die terugswem het die stroom Oupa Seef meegesleur – “tussen 500 en 1000 treë” stroomaf. Gelukkig was hy ’n sterk swemmer, maar hy moes veg om sy bewussyn te behou. Waar die rivier ’n kort draai gemaak het, het die stroom hom na die oewer gedruk. Deur ’n sterk wilgertak vas te gryp, het hy daarin geslaag om uit die water na veiligheid te klim – teen dié tyd gestroop van al sy klere.
Ná ’n rukkie se rus het hy sy pad teruggevind na waar hy ingegaan het. Die groepie burgers wat nog daar was, was verbaas om hom te sien omdat hulle geglo het hy het verdrink.
Dit was vyfuur toe hulle al worstelend deur ’n modderbank by die wal uitkom waar hulle kon uitklim. Kolbe en Oupa Seef het nie ’n draad klere gehad nie. Die ander het darem elkeen ’n hemp of ’n broek gehad wat in hul saalsakkies was.
Al klere wat hulle by ’n plaasvrou in die omgewing kon kry, was ’n groot tjalie met klosse en ’n paar haakspelde, en ’n blouerige nagrok. Haar man was op kommando, maar sy en haar dogter het vir die twee afgematte burgers met hul koddige monderings kos gaargemaak. Teen daardie tyd was hulle reeds drie dae sonder kos.
Dié nag het dit steeds gereën. Op Mameluk, met net die naghemp aan, het hy begin velaf gaan en die materiaal het op die rou vel begin vassit. Die volgende middag het hy ’n groot gelapte dikkoord-ferweelbroek op ’n plaas in die hande gekry. Hy het van die naghemp ’n soort hemp gemaak en seker nog ’n week so klaargekom voordat hy ’n behoorlike hemp raakgeloop het.