Betaal ons ŉ te hoë prys vir wêreldklas skole-aktiwiteite?Foto: Homeyesterday.com Hierdie artikel is oorspronklik op Helpende Hand se webwerf gepubliseer en word met vergunning op Maroela Media geplaas. – Red Dr. Pierre Edwards Hoof, Afrikaanse Hoër Seunskool Dit is geen geheim dat onderwys nou al vir meer as ŉ dekade knaend in die nuus is en, veral wat die departement van onderwys betref, is die nuus meestal nie goed nie. Ek verskuif die klem na goeie nuus: Ons funksionele skole met hul besondere buitemuurse aanbod het – tussen wêreldklasskole – nie hul gelyke nie. Dat ons in Suid-Afrika blind is vir die wêreldklasopvoeding wat ons ons leerlinge bied, is by my tuisgebring tydens die konferensie van die International Boys’ Schools Coalition in 2011 in Londen. Die samekoms is by een van dié stad se voorste privaatseunskole aangebied. Een van die sessies het op skolesport gefokus. Die aanbieders was afgevaardigdes van ŉ vooraanstaande seunskool in Sydney. Met die Australiërs wat bekend is vir die standaard van hulle sport en die feit dat ek kort tevore twee hoogaangeskrewe seunskole in Sydney besoek het, maar nie genoeg tyd gehad het om ŉ volledige beeld te kry nie, was ek gretig om meer oor hul skolesport te wete te kom. Groot was my verbasing toe die aanbieding bloot oor ŉ doodgewone Saterdagbyeenkoms tussen twee skole gehandel het. Uit hulle aanbieding het die volgende geblyk: Wat die aantal spanne betref, is daar nie veel wat dit van ŉ tradisionele winter-Saterdag in Pretoria onderskei nie, behalwe dat die klein pawiljoen feitlik dolleeg was – van toeskouers was daar eintlik nie veel sprake nie. Die afgevaardigdes was in vervoering. Dít het my aan die dink gesit oor wat daar deur die jare in hierdie verband in Suid-Afrika tot stand gebring is. Ongelukkig het niemand my oor die stand van ons skolesport uitgevra nie. Ons Suid-Afrikaners sou sóveel kon vertel. Hoe omvangryk ons buitemuurse program is, is verder onderstreep deur ŉ musikale item of twee. Die (redelik beskeie) optrede van ŉ klein ensemble en ŉ sanggroep van die gasheerskool het die gehoor in vervoering gehad. Dawerende applous! Onwillekeurig het ek gedink aan die hoë vlak van koorafrigting wat in Suid-Afrika, veral by Afrikaanse skole, aangebied word. Na die optrede van die gasheer se kunstenaars is ek gelukkig nie in ŉ hoek gedruk om komplimente uit te deel of om oor die stand van kulturele aktiwiteite by skole in my vaderland uit te wei nie. Laat ons op eie bodem bestek neem. Wat bied ons op buitemuurse terrein vir ons kinders? Onder die ou TOD het ŉ bestel beslag gevind waaruit ons steeds groot voordeel trek – ŉ bestel waarin die volgende geld: Kultuur Ter plaatse is dit nie ongewoon om ŉ skoolkoor met soveel as 80 tot 100 lede en ŉ voltydse dirigent te hê nie. Koorfeeste trek sale vol betrokke ouers. Enige persoon wat al die finaal van ATKV se jaarlikse nasionale koorkompetisie bygewoon het, sal weet op watter professionele vlak koorsang by ons bedryf word en hoe betrokke die skoolgemeenskappe is. Aan vanjaar se Pretoria Eisteddfod het daar nie minder nie as sewe skoolorkeste en –ensembles deelgeneem. Groot skouspelagtige, afgeronde verhoogproduksies (revues, blyspele en operettes) is ook nie vreemd by funksionele skole nie. Vanaf 2015 kan Gauteng se skole ook revue-groepe en a cappella-sanggroepe vir ATKV-kompetisies inskryf. In 2015 het daar 185 skooltoneelgroepe, elkeen met ŉ kundige regisseur en tegniese span, aan die ATKV Tienertoneel deelgeneem. Vanjaar het daar landswyd ongeveer 4 000 leerlinge vir die ATKV se redenaarskompetisie ingeskryf en 540 spanne (dit is 1299 leerlinge) neem aan die nasionale debatskompetisie deel. Ou nuus! Elke funksionele skool het sy eie koerantjie met ŉ leerlingredaksie en ŉ fotograaf of drie. Sport Voor u geestesoog is die volgende tonele bekend: ŉ Skooljaar wat ingelui word met knap georganiseerde weeklikse atletiekbyeenkomste en volgepakte pawiljoene. Uiteindelik loop die atletiekseisoen ten einde met die interhoërs waar duisende kinders en ouers vasgenael sit. In dieselfde seisoen is daar swemgalas en waterpolowedstryde en swaai die manne die wilgerlatte op die krieketveld. Woensdagmiddae ry die skoolbussies met gholfspelers om aan die plaaslike ligas deel te neem. Die tennisspelers en tafeltennisspelers is ook bedrywig. Skaakspelers sit met groot konsentrasie teenoor hul opponente. En jukskei is vir baie jongelinge nie uit die oude doos nie. In die winter speel die laer spannetjies soggens die ryp van die rugby- en hokkievelde af. Skole-derbies – dikwels selfs met TV-dekking – lok tussen 10 000 en 15 000 toeskouers. En daar is netbal en korfbal. Die fietsrykultuur het ook na skole oorgewaai en die gewildheid van stap en draf het nuwe lewe in skole se landloop- en maratonklubs geblaas. Ons kyk hier na ŉ baie gesofistikeerde sisteem: toere, toernooie, professionele afrigting, gimnasiums met biokinetici en spesiale diëte – selfs sportsielkundiges is nie vreemd nie. Al hierdie aktiwiteite het strukture wat interskole reël en ligabepalings ens. bestuur. Waar kry jy dít alles – op skolevlak – elders in die wêreld? Vakverwant Benewens die talle geleenthede wat seuns en meisies op kulturele gebied en op die sportveld gebied word, kan leerlinge verder verryk word deur deelname aan ŉ hele aantal vakverwante buitemuurse aktiwiteite. Byna elke skoolvak het ŉ olimpiade waaraan hoërskoolleerlinge kan deelneem. Daar is ook vasvrakompetisies, skryfkursusse en –kompetisies. Van laasgenoemde is die SA Akademie se Poort-projek ŉ goeie voorbeeld. Duisende jong wetenskaplike neem jaarliks aan Ekspo deel en die bestes kan selfs oorsee met hul projekte gaan spog. Saamgevat: ŉ Mens is opnuut beïndruk met dit wat die funksionele skole, benewens baie goeie onderrig, bied om hulle leerlinge op te voed, verder te ontwikkel en te verryk. Sentraal in hierdie suksesverhaal staan natuurlik, in hierdie volgorde, kundige en geroepe onderwysers en meelewende ouers. Geen ander eerstewêreldland is ons in hierdie opsig voor nie. Maar ons blink munt het ŉ dowwe agterkant … Ek neem u terug in tyd. Onder ŉ nuwe onderwysbedeling en ŉ nuwe tydsgees twintig jaar gelede het gerugte knaend die ronde gedoen dat die doodsklok vir buitemuurse aktiwiteite, soos dit vroeër onder die Transvaalse Onderwysdepartement (TOD) ontwikkel het, gelui het. Tien jaar gelede het ŉ dosent aan ŉ vooraanstaande Afrikaanse universiteit op die SAOU-konferensie oor die skool van die toekoms gepraat en onder groot gejuig uit sekere oorde voorspel dat skolesport binne tien jaar sou verdwyn. Van hierdie voorspelling het daar niks gekom nie. Om die waarheid te sê, die destydse model C-skole het hulle buitemuurse aanbod na vlakke gelig waar dit nie vantevore was nie. Vra jy egter laer- en hoërskoolhoofde na hulle mening oor die huidige stand van buitemuurse aktiwiteite, is die algemene gevoel dat daar tans daarmee oorboord gegaan word. Een hoof verwoord die klemverskuiwing soos volg: Die primêre opvoedingsdoel met sport en kultuur (om gebalanseerde volwassewording te verseker) het in prestasiegedrewe deelname ter wille van die skool se naam en die ouer se prestige verander. Voorbeelde: Kinders word dikwels deur ouers wat absoluut in hulle diens staan, van een aktiwiteit na die ander gejaag. Hierdie kinders het weinig tyd om net kind te wees en leef onder groot prestasiedruk – tuis en by die skool. Daar is laerskole wat reeds so vroeg soos September rugby begin oefen – vir die volgende jaar se seisoen wat in April open. Seuns twaalf jaar oud en selfs jonger, doen reeds gimnasiumwerk. By sommige laerskole speel spannetjies 50 rugbywedstryde. Ironies: slegs 2% van laerskoolseuns wat Cravenweek speel, draf uiteindelik vir ŉ provinsiale span uit. Iets is fout. Publisiteit dra tot die probleem by. Dit is per slot van rekening wenne en prestasies wat nuuswaardig geag word en publikasies haal. Geen prestasie … geen publikasie. Ter wille van prestasie koop ouers byvoorbeeld toesprake vir hul kinders vir soveel as R1 000 per toespraak in ŉ poging om hulle na ŉ volgende ronde van ŉ kompetisie deur te kry. Wat het die kind hierby gebaat? Onderwysers word uitgebuit. Hulle kurrikulêre verpligtinge is meer as genoeg om ŉ normale werksdag te vul, maar hulle word soms onder onmenslike druk geplaas om veel verder as die spreekwoordelike ekstra myl te loop met kursusse, toere, klinieke, afrigtingsessies, skeidsregterskursusse, ens. En, ten spyte daarvan dat hulle hulle beste onder die omstandighede gegee het, gaan felle kritiek dikwels daarmee gepaard as die gewaande uitkoms nie bereik is nie. Ouers en selfs beheerliggame wat nie altyd opvoedende onderwys in fokus hou nie, bepaal soms skole se buitemuurse aanbod sonder inagneming van onderwysers se primêre belading as leerkrag en is soms voorskriftelik oor prestasievlakke wat bereik moet word. Om sake te vererger, skuil sommige hoofde met eie agendas agter hul beheerliggame en beskerm nie hul personeel teen misbruik nie. Die wyse waarop die hantering van buitemuurse aktiwiteite skeefgetrek het, lei verder tot spanning tussen skole – juis in ŉ tyd waarin wedersydse ondersteuning so nodig is. In die woorde van een van my gespreksgenote: Ons lê in die loopgrawe en skiet op mekaar, terwyl daar ŉ groter stryd is om te stry – ŉ stryd wat werklik die heil van ons kinders raak … ons taal, ons kultuur en opvoedende onderwys. Aanbeveling Ek wil die geleentheid gebruik om in die bres te tree vir hoofde en personeel, veral met die oog op die aanslag van owerheidsweë teen Afrikaanse skole. Ouers sal moet besin oor prioriteite. Die omvang van buitemuurse aktiwiteite en ouers se toenemende aandrang op onderwysergedrewe spesialisasie (veral op sportgebied) is myns insiens nie volhoubaar nie. Een skool het in hierdie verband die lig begin sien: Hulle het ŉ kinderontwikkelingsprogram in sport (in skooltyd?) van stapel gestuur wat kinders twee keer per week fisies help ontwikkel. Dit het tot gevolg dat afrigters minder tyd hoef te spandeer aan fiksheid, soepelheid, ens. Indien ŉ skool se buitemuurse aanbod meer tyd en geld as sy akademiese program in beslag neem, is dit vir daardie instansie belangrik om ŉ waardeherbesinning te doen. Die hoofsaak moet die hoofsaak gehou word. Wat buitemuurse aktiwiteite betref, swaai die stert waarskynlik, soos dit dikwels op ander terreine ook gebeur, die hond rond. Waarskynlik word die oordrywing van buitemuurse aktiwiteite deur slegs 10% van die betrokkenes gedryf. Goeie nuus: Uit ervaring weet ons dat 90% van die betrokkenes (ouers, hoofde, beheerliggaamlede, ens.) hulle ten doel stel om te sorg dat kinders gelukkig is en ŉ gebalanseerde opvoeding kry. Mag hierdie 90% se stem toenemend hoorbaar word.