Johan Combrink-lesing 2020: 'n oorsig en foto's van die geleentheid - LitNet
Die Johan Combrink-lesing het onlangs in Stellenbosch plaasgevind. Jean Oosthuizen skryf oor die geleenheid en Izak de Vries deel sy foto's.
In 'n land waar slegs 14% van die bevolking boeke lees en daar in 50% van die huishoudings nie 'n enkele boek in sig is nie, is dit 'n enorme uitdaging om 'n leeskultuur te skep.
Voeg daarby die feit dat 80% van die land se graad 4-kinders nie met begrip kan lees nie, dan besef mens waarom opvoeders met reg bekommerd is oor die toekoms van die jeug in Suid-Afrika en hulle geletterdheid.
Met dit in gedagte was Gillian Arendse vanjaar die Vriende van Afrikaans (VVA) se gasspreker tydens die jaarlikse Johan Combrink-gedenklesing in Stellenbosch. Die VVA is 'n afdeling van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) wat vanjaar hulle 90-jarige bestaan vier.
Een van die VVA se doelstellings is om kinders van jongs af lief te maak vir lees en waar moontlik te sorg dat elke kind 'n boek of meer besit. Die vraag is hoe daardie liefde vir lees by die jeug gekweek kan word.
Met 'n PhD in eksperimentele kernfisika klink iemand soos dr Arendse na 'n ongewone gas om te gesels oor Afrikaans en die belangrikheid van 'n leeskultuur. As daar egter iemand is wat die land aan die lees en luister kan kry, dan is dit hy. Hy het sy loopbaan begin as dosent by die Departement Fisika aan die Universiteit van Stellenbosch en is daarna aangestel as bestuurder van die Community Interaction and Training Division by iTemba LABS.
Van 2014 tot 2015 dien hierdie boorling van die Paarl as die hoof van die Sentrum vir Mentorskap, Leer en Leierskapontwikkeling by die Universiteit Stellenbosch. Tans is hy die adjunkdirekteur van die Sentrum vir Studentewerwing en Loopbaanadvies by die Universiteit Stellenbosch. Hy het 'n besondere liefde vir mense en gebruik sy talente en gawes om 'n positiewe invloed op ander mense se lewe uit te oefen.
Met die vreemde tema, naamlik "Lees na Fees: 'n omkeer en 'n streep!", het hy die gaste behoorlik aan die raai gehad waaroor hy nou eintlik wil praat. Draai mens die L in Lees op sy kop en voeg 'n streep by die omgekeerde L raak dit gou duidelik waarheen Anderse mik as mens buite die boks dink. Skielik word die omgekeerde L 'n F as mens die streep byvoeg en word Lees met die omkeer en die streep Fees.
Met hierdie omkeergedagte keer Arendse sy gehoor se idees oor lees behoorlik om. Hy trek nie net 'n streep deur uitgediende idees oor lees nie, maar skep nuwe moontlikhede om van lees 'n fees te maak. Gou besef mens hoe 'n saak 'n splinternuwe perspektief kry wanneer jy vanuit 'n ander hoek daarna kyk. Skielik besef mens jóú waarheid is nie noodwendig die énigste waarheid nie.
Hy verduidelik dit aan die hand van 'n som met Romeinse letters. Neem byvoorbeeld die vergelyking I + XI = X. Op die oog af is X 'n totaal verkeerde antwoord. Hoe kan 1 plus 11 gelyk aan 10 wees? Styg mens egter bietjie uit bo die gewone en kyk vanuit 'n ander hoek daarna, verander alles. Kyk mens van bo na dieselfde som en lees dit van regs na links, word dit X = IX + I, wat 100% korrek is.
Soms is dit nodig om anders na dinge kyk, sê Arendse. "Baie keer baklei ons oor Afrikaans, maar deur anders op te tree pleks van baklei, bereik mens dikwels meer."
Onderwysers en ouers bewys ook nie 'n guns aan kinders deur alles makliker te maak vir hulle nie. Hy vertel van 'n voorgeskrewe boek van FA Venter wat hy op skool gehad het. Hoewel hy die boek nooit klaar gelees het nie, het hy geslaag. Dit was omdat sy onderwyser al die vrae en die antwoorde aan die leerders gegee het. Gevolglik het die meeste kinders die maklike opsie gekies en slegs die vrae en antwoorde gelees sonder om ooit die boek te lees.
Mense kies altyd die makliker opsie as daar 'n keuse is, sê hy. As daar anders gedink word oor lees, sal minder mense die maklike opsie kies en sal meer mense 'n leeskultuur ontwikkel.
Wat Afrikaans betref, sê hy dit is belangriker om in Afrikaans te praat as om oor Afrikaans te praat en oor Afrikaans te baklei.
"Praat liewer in Afrikaans as oor Afrikaans. Moenie energie mors op goed wat nie belangrik is en waaraan mens niks kan doen nie. As iemand vir jou vra of jy 'n probleem het en die antwoord is ja, vra jouself dan af of jy iets kan doen om die probleem op te los. As die antwoord ja is, dóén dit. As die antwoord nee is en jy kan niks daaraan doen nie, aanvaar dit en beweeg aan."
Dit help nie om jou te sit en verknies oor hoe dinge in die verlede was nie. Spandeer liewer jou energie aan hoe die land behoort te lyk, is sy raad aan diegene wat so behep is met die verlede dat hulle vergeet van die toekoms.
Dan herinner hy sy gehoor met 'n glimlag aan die stokou gebedjie: "Ag Here, as jy die deur toemaak, maak tog net 'n venster oop."
Een van die probleme wat hy met vandag se onderwysstelsel het, is dat leerders byna nie meer mag druip nie. Dit skep 'n valse verwagting by baie dat niks kan verkeerd loop nie. Wanneer so 'n persoon op universiteit of in die volwasse lewe kom, weet hulle nie hoe om 'n terugslag te hanteer nie, want hulle het nooit geleer mens kan druip nie.
Hy sê jongmense moet aangemoedig word om uit hulle gemaksone te klim en anders te dink. "Moenie dala [doen] wat mense wil hê jy moet dala nie. Doen dit wat jy móét doen."