Versindaba » Blog Archive » Clinton V. du Plessis. Vrypas
Clinton V. du Plessis. Vrypas
Pa, onthou jy ons in derde klas
of soms in die oop rywa, bombela,
op die heel boonste sitplek
eerste vir ons aangebied het, my eerste les
daar was baie stasies
knus klein plekkies met nostalgiese name
Poupan, Kraankuil, Beskuitfontein, Bletterman,
jy't hulle almal geken,
elke stasie het sy eie storie gehad,
sommige met kafees,
gebakte vis en stomende moerkoffie
vir die leë fles op koue winternagte
daar was groot kruisings, Noupoort noorde toe
en Touwsrivier na die Kaapse kant,
netjiese groen akkers gras
by die ingange,
bont blombeddings wat gepas
het, by rooi-gepoleerde stoepe,
drywers met blinkgepoetste kostrommels,
trotse manne met werk en vername beroepe
lampman, sinjaalbeampte, rangeerder en stoker,
die stasiemeesters, gesiene menere,
manne wat elke jaar of twee die nuutste model kon ry
Opels, Fords, en, voor die koms van 4×4's
Ranchero-bakkies en El Camino's met die netjies toegeritste
leerbedeksel oor die laairuim.
De Aar het vertak na alle plekke
'n polsende aorta van voortsnellende treine,
vol jong troepe om iemand anders
se heilige oorlog in 'n onbekende land
te gaan veg, trollies gelaai
geskiet deur ministers en hulle gevolg
vername manne wat braai,
biltong kerf by kampvure en bosberade
net hoe wyd was die Heer se genade?
Pa, ek reis nog, enige klas wat ek wil,
met 'n skerm en 'n muis,
saans sit ek met boeke
lees nuwe wêrelde oop,
en nou maak ek vir jou 'n boek
probeer met woorde op jou spoor loop
soms sien ek jou in die nou gang
staan, die venster oop en die roet
wat teen jou wang
ek hoor weer die wiele rol,
sien die kole voor gloei, 'n vlamrooi gesig,
sien weer 'n windpomp in die maanlig
draai en die helder sterre wat soos oë
van die dooies stol, die hemelruim vol.
Pa, die dood is 'n boemeltrein wat niemand kan verpas nie.
© Clinton V. du Plessis, 2012
Tags: Clinton V. du Plessis, Vrypas
Friday, November 30th, 2012 | Gedigte.
29 Kommentare op "Clinton V. du Plessis. Vrypas"
Aangrypend hierdie gesprek met die vader. Opvallend hoeveel gedigte tans op hierdie webruimte met die ouers in gesprek tree.
Joan ek waardeer die lees en kommentaar, dankie
Clinton, jy het ver gereis van daai heel eerste slanke grys boekie wat jy vir my aangestuur het iewers in die jaar toet. Nou het jy my ook op die treinrit meegeneem – ons deel soveel herinneringe – en tog soveel waens uitmekaar. Dankie
Engemi, lekker om weer spore te kruis…groete
Miskien moet ons ook hieroor praat? Hoe kan daar iets soos 100 beste gedigte wees, eerder 'n 1000! Danie Marais het 'n belangrike gesprek begin.
AL wat daardie steekproef bewys het, is dat Afrikaners nie poësie lees nie, & niks op eie stoom ná skool bygewerk het nie. Die gemiddelde ouderdom van die gedigte is 30-40 jaar! Skoolgedigte gekies deur wit ooms van die Nasionale Party. 'n Sinnelose opname met 'n voorspelbare uitkoms. Wanneer digters soos Blum, Rousseau, Stockenström & Cloete ontbreek, om maar net 'n paar te noem, is daar ernstig fout. En dan praat ek nie eens van die moeite wat die nuwe generasie digters gedoen het om meer toeganklike, plat op die aarde verse te skryf nie.
En as leeskring/RSG sotlik genoeg is om dit in boekvorm uit te gee, sal hulle sien dat hulle steekproef ook nie Afrikaanse poësie koop nie.
My opmerkings hierbo het nié betrekking op die klein korps poësieliehebbers & -lesers nie. Hulle hou eiehandig 'n genre aan die lewe.
Ek stem met Johann saam. Dit is duidelik dat die lesers hoofsaaklik na reeds gekanoniseerde verse gekyk het. Dit wat hulle onthou as gedigte en enigiets wat hiervan afwyk, het hulle waarskynlik nie eens van kennis geneem nie. Wie gaan hierdie boek koop? Die dosent wat probeer om nuwe tendense te verduidelik? Waar is die onlangs (bekroonde) name? Die werklik opwindende digters? Nie dat ek die klassieke bydraes wil verminder nie, maar dit klink of die keuse gemaak is deur 'n Rip van Winkel-leser.
Metodologies is hierdie 'opname' in elk geval betekenisloos. As hulle 'n bietjie moeite gedoen het (aan betekenisvolle navorsingsvrae gedink het; die steekproeftrekking enigsins beplan het, ens.) het hulle dalk met iets interessant vorendag gekom. Maar nee.
December 3rd, 2012 at 7:01 am
Ek onthou toe hierdie versoek deurgekom het, wou ek 'n gedig van gilbert gibson instuur, maar het gou besef dat die massa hier gaan besluit wat gekies word en wat nie en dat dit onwaarskynlik is dat nog 50 mense of so dieselfde gedig gaan aanvra as ek. My verwagting was dat dit wel die reeds oorbekende en gekanoniseerde verse gaan wees. Miskien moet hulle dink aan 'n opvolgbloemlesing waarin slegs verse gekies moet word wat die afgelope dekade verskyn het…
December 3rd, 2012 at 7:15 am
Dit is ook 'n tipiese voorbeeld van die vals demokrasie van sg. 'user generated content'. Hier is dit net erger: hulle het nie die eintlike 'users' (poësielesers) gevra nie. Dis natuurlik nuttig vir die Afrikaanse Media- en Uitgewersmagnate: as ons nou weer kla oor boekeblaaie, publikasies, borgskappe en so meer, kan hulle net s^e: volgens ons opname BESTAAN jy nie eers nie, so sjarrap! 🙂
December 3rd, 2012 at 7:27 am
Die verksil tussen DJ Opperman se 'Groot Verseboek' en Koos Bekker se 'Groot Verseboek' is dat laasgenoemde s'n demokraties is. Uiteindelik! Ook die Letterkunde word bevry van outoritere heerskappy! Deur dit direk te koppel aan die mark, word die filosofiese kwessies rondom smaak, kwaliteit en kanonisering ook uiteindelik uit die weg geruim. Ons moet die bevrydende modernisering van ons kultuur nie teenstaan nie. Dit is kontra-revolusioner. Afrikaans is amptelike (kapi-)taal.
Desmond, die ironie bly dat die mense wat (dalk, uit lojaliteit) hierdie demokratiese bundel sal koop júis dié is wat uitgesluit is uit die proses. Dié wat verantwoordelik is vir die inhoud deur hulle antikwariese keuses sal nié die boek koop nie. Mark-gerig & demokraties kan nie in dieselfde sin gebruik word nie.
Johann, ek stem absoluut met jou saam. My kommentare is wrang en sarkasties bedoel: 'bevryding' beteken deesdae 'vrye keuse tussen produkte in die supermark' en 'demokraties' is verskraal tot 'almal het die reg om onbemiddeld kommentaar te lewer oor alles'. Alle waarde word deur die mark bepaal; die gedig wat die meeste stemme kry is die beste gedig; die boek wat die meeste verkoop die enigste een wat bestaansreg het. Die hele kultuur is Pop Idol. Hoe lank voor Afrikaans as sodanig nie meer winsgewend is nie? Voor dit te veel begin opvreet van Naspers se Sjinese wins? As hulle eerlikwaar die digkuns wil bevorder, is daar tog heelwat ander projekte wat geloods kan word?
December 5th, 2012 at 3:35 pm
Desmond, daar is gestem vir die "gewildste" gedigte, nie vir die "beste" nie.
Daniel, ek weet. Dit is in 'n sekere sin ook 'n heel onskuldige oefening, en ek oordryf polemies (nie dat dit enige effek het nie!). Nogtans: ek verwys na 'n kulturele logika, en waarvolgens daar nie eintlik meer 'n wesenlike verskil aan te dui is tussen "gewildste" en "beste" nie. Die bemarkbaarheid en winsgewendheid van dinge word op die ou end die enigste waardeoordeel wat saak maak. Enigiets anders kan afgelag word. Dit is waarom die boekresensies korter word; waarom die bladsye in die BY minder word; waarom simfonieorkeste moet opbreek en museums toemaak; waarom letterkunde op universitet die knie sal buig voor 'kommunikasiekunde' en filosofie voor 'toegepaste etiek'. Soos Freud geweet het, die superego is die sielkundige uitdrukking van 'n kulturele dinamiek, en ons s'n is: maak soveel wins as moontlik, ongeag die natuurlike en kulturele ekologiee wat jy in die proses verwoes. (Daar oorreageer ek alweer…)
Doen dit, Desmond! (As ek so mag stafrym.) Lê die roede in en moenie ophou oorreageer nie. Hierdie goed moet aanmekaar gesê word al luister niemand werklik nie. En natuurlik het Daniël gelyk en kan ons nou nie juis 'n peeroes verwag aan die doringbome nie al wil die samestellers nou ook voorgee dis kruithorings wat daar hang. Persoonlik dink ek dit is 'n lawwa reklamefoefie wat niks aan niks gaan verander nie; Ook, en dis tog belangrik, dit sal goed wees om te onthou dat die digters wie se werk op hierdie manier verteer (en verrinneweer) is nie enige sê in die proses gehad het nie. (Wel, dié wat maak asof hulle nog lewe is darem om toestemming genader.)
Daniel, hulle moes eerder gestem het vir die oudste gedigte. Ek sweer die gemiddelde ouderdom lê by 30-40 jaar rond. En een vers per digter sou hulle 'n groter verskeidenheid toegelaat het.
December 6th, 2012 at 10:09 am
Ek het 'n paar ander voorstelle vir die bemarkers. Wat van: "Lekker stoutgat gedigte"? Of "Sokkiegedigte"! Dit sal SO verkoop! (Lees met Paris Hilton-aksent, as sy Afrikaans kon praat.) "Gedigte wat stamp (vir die braai)" is ook 'n moontlikheid. Dan sou mens nostalgie vir die verlede se onskuld kon uitbuit: "Gedigte oor Boeregeneraals wat moerse lekker rym".
Hel, Andries, hoe laat jy my nóú lag! Dan's daar nog die erotiese bundel "Springbok Treffers – Van toeka tot tokka" of so iets. Selfs "Kafoefelverse tussen lakens" kan werk. Maar – in alle billikheid teenoor die samestellers van die 100 gewildste gedigte: Blykbaar was daar glo heelwat genomineerde gedigte uit resente tye, maar vanweë die seleksieproses het hulle natuurlik nie genoeg stemme verwerf om die "goue treffers" te lig nie.
Louis, as die volgende gedig dit nie gemaak het nie, is die boek se papier nie die ink werd nie:
Mevrou Viljee, skarumba
loop langs die see, skarumba
met haar twee, skarumba
piepie joi joi honde.
Ek het aan nog 'n moontlikheid gedink: "Skud jou gedig." Of dalk eerder: "Skud jou digter."
December 6th, 2012 at 12:57 pm
Andries en Louis, het Hennie Aucamp dan nie alreeds 'n bundel getitel "Teen lakenstyd" op sy naam nie?!
Ek wil net nou reeds bekend maak dat ek hoop om binnekort 'n klip uit te stal met die titel: "Steen des aandstoots".
Daniel, Hennie se boektitel is TEEN LATENSTYD, maar ek hou van jou TEEN LAKENSTYD – dalk kan ek my koshuisjare onder daardie hofie bespreek…;-)
December 6th, 2012 at 7:42 pm
Aaaaaaa! Studentejare, toe mens nog die stamina gehad het om meer as een steen des aandstoots teen lakenstyd rond te rol! Laat my nou aan Kundera dink, oor humor as laaste verweer.
Andries, Hardt en Negri skryf in Commonwealth: "In the face of this arrogance of power, the most adequate response, rather than lamenting our poor lot and wallowing in melancholy, is laughter. Laughing, mind you, is a very serious matter. It is not the consolation for our weakness but an expression of joy, a sign of our power." (p. 382)
December 7th, 2012 at 8:09 am
Andries! JY is net die regte persoon om Breytenbach se eenklipuitstalling te open! Desmond kan die rondleiding (met slegs 'n laken om die lyf) aan besoekers deur die saal doen. Die moontlikhede is legio. Vir 'n bietjie kleur uit 'n vroulike perspektief sal ek dan met graagte die volgende gediggie van Jenny Joseph wil voordra:
December 7th, 2012 at 9:11 am
Marlise, hier's iets van The National om saam met die gedig te gaan, al gaan dit oor jeug: "We're the heirs to the glimmering world." Die ganse in Beverlylaan waarna verwys word is blykbaar motoralarms wat skree as 'n bende jeugdiges (in SA bekend as "joefs") die straat af hardloop en met hulle hande op karneuse slaan. Benewens lag is dit seker ook verweer – die sinnelose gansgeraas van "ons was hier, ons was hier".
(Clinton, ek bied verskoning aan vir die afdwaal van die onderwerp van jou lieflike gedig. Ek het al 'n skramse idee gekry van die tipe musiek waarna jy luister & ek dink jy sal van The National hou – dis nou as jy hulle nie reeds goed ken nie.)
Clinton – ek beaam Andries se kopknip in die rigting van jou gedig. Maar dit het darem ook baie klippe aan die rol gesit, selfs al het die joef oënskynlik die nut van klippe verleer. (Die Chinese sal wel die gaping sien.) Ek hou van Desmond se Toni Negri & al aanhaling en natuurlik ook van Marlise se voorstel dat jy, Desmond, eintlik mooi sal lyk in 'n purper toga.
Tja, laat ons in alle erns lag. Dit herinner my aan die soldate in Uys Krige se gedig wat by die graf van 'n makker nie meer die begrafnisformulier kon onthou nie en toe Sarie Marais by ontstentenis gesing het – maar dan "dêm sêd".