Die wysheid in "waarskynlik" en "moontlik" - Willie Booyens
Die wysheid in “waarskynlik” en “moontlik”
Deur Willie Booyens op 1 Desember 2016
Sowat vyftien jaar gelede met my besoek aan Brittanje om vir die laaste tien dae die gas te wees van my seun voordat hy sou terugkeer na Suid-Afrika. Daar ervaar ek toe Richard Dawkins en kie se veldtog met die slagspreuk, wat as ek reg onthou, iets was soos "God bestaan nie."
Maar die stadsraad van London weier toe die versoek om die slagspreuk op die openbare busse aan te bring sonder die invoeging van die woord "moontlik." Daarmee was die leiers van die veldtog egter nie gediend nie.
Dit het my belangstelling sodanig geprikkel dat ek moeite gemaak het om agter die kap van die byl te kom. Waarom was hierdie klein woordjie so belangrik en waarom het dit so 'n groot invloed op die argument? Die slagspreuk, moes ek uitvind, het gepoog om enige argument te neutraliseer in die "Kosmologiese Argument."
(In natural theology a cosmological argument is an argument in which the existence of a unique being, generally identified with or referred to as God, is deduced or inferred from facts or alleged facts concerning causation, change, motion, contingency, or finitude in respect of the universe as a whole or processes within it. It is traditionally known as an argument from universal causation, an argument from first cause, or the causal argument. – Wikipedia.)
Edward Feser (filosoof) argumenteer dat die gebruik van woorde soos "met sekerheid en bo enige twyfel," in wetenskaplike terme, 'n aanduiding van óf oningeligtheid óf bloot intellektuele oneerlikheid is.
In argumente om die bestaan van God te bevestig is die gebruik van die woord "waarskynlik" en "moontlik" net so paslik soos die gebruik daarvan in die ontkennende argumente deur ateïste.
Dan moet mens ook nie vergeet van die paslikheid van die gebruik van die woord "misterie" in enige kommentaar oor die heelal.
Voordat enigeen met sekerheid verklaar "God bestaan nie," is dit gepas om eers te vergewis van enkele aspekte soos wat verder in hierdie artikel uitgelig word. Wat hierin bespreek word is maar net 'n klein gedeelte van wat ter sprake is in argumente oor hierdie groot onderwerp.
Die studie van die heelal se ontstaan en sy inhoud bring mens gou by die misterie van die ontstaan van die heelal. Dit lyk of die studie van die begin van die heelal en die Kosmologiese Argument raakpunte het, selfs inmekaar gestrengel raak op hierdie punt. Talle kundiges is oortuig dat dit altyd 'n misterie sal bly omdat dit 'n filosofie van metafisika-argumente behels. Deel van daardie metafisiese filosofie laat toe dat die hipotese van die bestaan van God 'n verklaring vir die ontstaan en bestaan van die heelal bied. En, argumenteer teïste, 'n aanvaarbare verklaring daarby, maar natuurlik nie sonder die ontstaan van kontroversie nie.
Alle getuienis dui daarop dat die heelal 'n begin gehad het. Die teorie dat die heelal nooit 'n begin gehad het nie en daarom as "bedrock reality" beskou kan word het sowat 60 jaar gelede gesneuwel en geniet bitter min ondersteuning vandag. Die soektog om wel "bedrock reality" te vind, duur egter onverpoosd voort. Vele teorieë het al die lig gesien waarvan die God-hipotese een is.
Die studie van die begin van die heelal lewer gereeld opspraakwekkende kommentaar. Maar die wetenskaplike getuienis oor die ontstaan van alles laat mens, om die minste te sê, verslae oor die omvang daarvan.
1. Die ongelooflike mespunt-sensitiwiteit waarop die proses gebalanseerd was behoort enigeen te beïndruk. Die geringste verandering in die waardes van die spesifikasies van die heelal sou tot gevolg gehad het dat geen heelal gevorm het nie of 'n heelal wat nie lewe sou toelaat nie. Met die besef van die aard, omvang en sensitiwiteit gepaardgaande met die ontstaan van die heelal kan mens nie anders as om verbaas en in verwondering te staan nie.
2. Die dilemma van die oënskynlike uniekheid van ons bekende bestel genoem "die heelal."
Ons heelal is uniek in sy geboorte en bestaan – sou dit natuurlik die enigste heelal wees.
Die dilemma bestaan daarin dat daar variasies op die "spesifikasies" van die heelal kan bestaan. Die voorstel is al gemaak van 10 tot die mag 500 moontlike heelal-variasies op die huidige spesifikasies. Dit is 'n verskriklike groot getal. Die aanduiding van uniekheid laat talle kundiges tot die afleiding kom wat dui op die moontlikheid van 'n spesiale ontwerp. Daarom opper talle teïste die moontlikheid van 'n "ontwerper."
Wetenskaplikes wat die dilemma van 'n enkele unieke heelal wil omseil is geneig om die teorie van veelvuldige bestelle aan te hang. Dit is dan die teorie van die sg. Multiverse wat postuleer dat waarskynlik 'n eindelose aantal heelalle bestaan. Meer nog, so word gepostuleer, in die Meer Wêrelde Interpretasie (MWI), ontstaan voortdurend nuwe heelalle om die behoefte te vervul van "elke moontlike moontlikheid van wees moet en sal bevredig word." Dit beteken dat daar moontlik veelvuldige bestelle bestaan waarin elk van jou lewenskeuses bevredig is in een of ander bestel en dat veelvoudige "jy's" bestaan.
Teenstanders van die idee van die Multiverse wys daarop dat hierdie teorie, huidig, kenmerke het van "geloof." D.w.s. dit gee 'n verklaring, 'n idee, wat nie wetenskaplik geverivieer kan word nie en ook nie verkeerd bewys kan word nie. Dit is presies die argument wat ateïsme gebruik teen supernaturalisme en die bestaan van God.
3. Die idee van verfynde instelling / "fine tuning" wat die uniekheid van een heelal kenmerk, ons heelal, verdien tans groot belangstelling en bespreking.
Twee Australiese kundiges, Geraint Lewis and Luke Barnes het sopas 'n boek gepubliseer naamlik A Fortunate Universe – Life in a Finely Tuned Cosmos. Die skrywers kom tot die slotsom dat die kosmos "fine tuned" is vir lewe.
In sy kommentaar oor hierdie boek skryf Brian Schmidt as volg: "Geraint and Luke take you on a tour of the Cosmos in all of its glory, and all of its mystery. You will see that humanity appears to be part of a remarkable set of circumstances involving a special time around a special planet, which orbits a special star, all within a specially constructed Universe. It is these sets of conditions that have allowed humans to ponder our place in space and time. I have no idea why we are here, but I do know the Universe is beautiful. A Fortunate Universe captures the mysterious beauty of the Cosmos in a way that all can share." – Brian Schmidt, Nobel Laureate in Physics.
Is die heelal spesifiek "ontwerp" vir die ontstaan van materie wat tot lewe kom op gunstige planete?
4. Die uniekheid van die "Begin" van alles: Die begin, of beter bekend as die pre-oerknal bestel moet nie verwar word met die Oerknal nie.
Die begin van alles, wat opgevolg is deur die gebeurtenis wat genoem word Die Oerknal, is nie sonder kontroversie en misterie nie. Die beste beskrywing van die pre-oerknal bestel met bestaande taal en kennis is dié van 'n oneindigheid in dimensieloosheid. Dit is eenvoudig so dat met huidige taal, die pre-oerknal bestel eintlik onbeskryfbaar is, selfs nie eers wiskundig nie. Die manier om die pre-oerknal bestel te probeer beskryf met woorde soos voor en voorafgaande, bleik ook onsinnig te wees. Die rede hiervoor is die feit dat gepoog word 'n uiters vreemde tydlose ruimtelose bestel te beskryf.
Tyd het klaarblyklik te voorskyn gekom met die gebeurtenis genoem die oerknal.
Verder bestaan die wetenskaplike waarneming dat die pre-oerknal bestel verskriklik, uiters hoogs georden was. So hoog was dit georden dat die heelal steeds put uit ordening om steeds na sowat 14 duisend miljoen jaar af te rem na wanorde. Die misterie van hoogs geordende begin staan steeds vierkantig onverklaarbaar as deel van die misterie van "die begin" en deel van wetenskaplike waarneming.
Veel meer kan geskryf word oor 'n onderwerp waaroor talle en talle boeke geskryf is. Maar hierdie artikel eindig met die kosmologiese argument. Dit, in wese, argumenteer die bestaan van God in 'n Pre-Oerknal bestel.
5. Kosmologiese Argument – die wortels van die Kosmologiese Argument strek terug na die antieke Griekse wysgeërs. Edward Feser het twee boeke gepubliseer, Aquinas en The Last Superstition – waarin hy onder andere oor die Kosmologiese Argument argumenteer.
Feser se moderne aanslag kan nie maklik in Afrikaans verwoord word nie. Om die volle betekenis te behou haal ek enkele van Feser se gedagtes aan rondom die Kosmologiese Argument:
"Everything that comes into existence has a cause. The cosmological argument in its historically most influential versions is not concerned to show that there is a cause of things which just happens not to have a cause. It is not interested in "brute facts" – if it were, then yes, positing the world as the ultimate brute fact might arguably be as defensible as taking God to be. On the contrary, the cosmological argument – again, at least as its most prominent defenders (Aristotle, Aquinas, Leibniz, et al.) present it – is concerned with trying to show that not everything can be a "brute fact." What it seeks to show is that if there is to be an ultimate explanation of things, then there must be a cause of everything else which not only happens to exist, but which could not even in principle have failed to exist. And that is why it is said to be uncaused – not because it is an arbitrary exception to a general rule, not because it merely happens to be uncaused, but rather because it is not the sort of thing that can even in principle be said to have had a cause, precisely because it could not even in principle have failed to exist in the first place. And the argument doesn't merely assume or stipulate that the first cause is like this; on the contrary, the whole point of the argument is to try to show that there must be something like this.
What defenders of the cosmological argument do say is that what comes into existence has a cause, or that what is contingent has a cause. These claims are as different from "Everything has a cause" as "Whatever has color is extended" is different from "Everything is extended." Defenders of the cosmological argument also provide arguments for these claims about causation. You may disagree with the claims – though if you think they are falsified by modern physics, you are sorely mistaken – but you cannot justly accuse the defender of the cosmological argument either of saying something manifestly silly or of contradicting himself when he goes on to say that God is uncaused."