Al die groot mylpale
JY LEES NOU Al die groot mylpale
Deur Meg Faure, arbeidsterapeut & medeskrywer van Koester jou baba-reeks
Jou baba ontwikkel in sy eerste drie jaar teen 'n dolle vaart. Hier is wat jy kan verwag.
Die eerste drie lewensjare word as die heel belangrikste in kinders se ontwikkeling beskou. In hierdie tyd ontluik jou baba teen 'n geweldige pas: van 'n hulpelose pasgeborene wie se bewegings hoofsaaklik deur reflekse gereguleer word tot 'n interaktiewe kleuter wat in sy eie wêreldjie koning kraai. Tydens swangerskap word 'n verbysterende 100 biljoen breinselle in jou baba se brein gevorm. Hierdie selle is met geboorte meestal nie verbind nie, maar oor die volgende 18 maande vorm verbindings teen 'n verbysterende spoed. Hoekom is dit belangrik? Want dit is dié verbindings tussen die breinselle in die vroeë lewensjare wat die grondslag vorm van jou baba se volle latere ontwikkeling. Een van jou sleutelrolle as ma is om sy ontwikkeling te verstaan, jou baba te help om sy mylpale te haal en te leer hoe om sy wêreld baas te raak.
Sosiale & emosionele vaardighede
Jou baba se sosiale en emosionele ontwikkeling is belangriker as enige ander ontwikkelingsgebied. Dis noodsaaklik vir sy latere skoolprestasie, lewensgeluk en 'n suksesvolle loopbaan en verhoudings. Sukses word hoofsaaklik gebou op die vermoë om met ander kontak te maak, betekenisvolle verhoudings te vorm en ander in ag te neem. Hoewel jou baba gebore word met die inherente behoefte om te sosialiseer, is hy te emosioneel onvolwasse om dit te doen. Dit beteken dat hy nog nie in staat is om sy emosies te bestuur nie en by geboorte nog nie eens verstaan dat hy los van jou bestaan nie. In die eerste paar maande sal jou baba 'n band met jou ontwikkel wat die grondslag van alle ander verhoudings in sy lewe sal vorm. Hy sal leer dat hy 'n mens apart van jou is en sal begin om sy emosies te beheer deur hom self te leer kalmeer. In die kleuterjare sal hy vriendskappe ontwikkel en leer om met ander saam te werk om 'n gesamentlike doelwit te bereik. Dis aangrypend om te kyk hoe hierdie vaardigheid ontvou en jy kan help deur 'n grondslag daarvoor te lê.
Van die eerste dag af en dwarsdeur die eerste maande sal jou baba baie sterk op jou gesig fokus. As jy hom kans gee, sal hy jou gesigsuitdrukkings naboots en selfs probeer om met jou te kommunikeer. Ondersteun hierdie vroeë sosiale kontak deur genoeg tyd opsy te sit om met jou baba te gesels terwyl jy hom sowat 20 cm van jou gesig af vashou en oogkontak maak. Dit is die afstand waarop jou baba ordentlik op jou gesig kan fokus. Wanneer hy 'n gesig trek, boots dit na sodat hy kan weet hy het ook 'n invloed op jou. Probeer sy boodskappe verstaan en gebruik woorde om te beskryf hoe hy voel, selfs al is hy nog so klein. Dit gee erkenning aan hom as unieke mens en help intelligensie, gedrag en binding aan.
Teen omtrent ses weke sal jou baba begin glimlag. Hy kan dit selfs vroeër begin doen, maar 'n gereelde glimlaggie in reaksie op 'n versorger behoort teen ses weke gevestig te wees. Hou jou baba vas en gebruik jou stem, aanraking en uitdrukkings om 'n glimlaggie te ontlok en beloon sy pogings deur terug te glimlag. Sê hardop hoe gelukkig die glimlaggie jou maak en moedig dit aan.
Die vermoë om hom self te troos en te kalmeer is 'n vaardigheid wat jou baba mettertyd aanleer. Die eerste pogings is al daar, maar teen nege weke behoort jy definitief te sien hoe jou baba rustiger word wanneer hy jou stem hoor. Help hom deur hom te wys hoe hy sy handjies na sy middellyn en mondjie toe kan bring om hom te kalmeer. Dit is belangrike mylpale wat knieserigheid baasraak, jou baba kalm hou en hom help om later deur te slaap.
Wanneer om bekommerd te word
Dit kos party babas 'n rukkie om hul armpies na die wêreld uit te steek en almal kan nie dadelik voluit met die mense om hulle kontak maak nie. As jou baba teen ses weke steeds nie oogkontak maak of vir jou glimlag nie, is dit 'n goeie plan om by die pediater of 'n arbeidsterapeut met 'n spesiale belangstelling in babas aan te klop. 'n Gebrek aan belangstelling in die wêreld en die afwesigheid van enige inisiatief om kontak met mense te maak, kan selfs in hierdie vroeë weke rede tot kommer wees. Daarby behoort die meeste babas hulle teen 12 weke al self genoeg te kan troos om hul buie in 'n mate te beheer. As jou baba dus tot in sy vierde maand sonder enige ooglopende rede nog aanhoudend ongedurig is, moet jy die pediater vir 'n verwysing na 'n terapeut vra.
Wat van my vroeggebore baba?
Prembabas is baie spesiale mensies omdat hul ontwikkeling nie die gewone paadjie volg nie. Daarby sal jy waarskynlik die hele tyd op moontlike agterstande ingestel wees. Maar probeer ontspan. Pas altyd jou baba se mylpale aan tot hy minstens twee jaar oud is en kans gehad het om in te haal. Dit doen jy deur die aantal weke wat hy vroeg gebore is, van sy ouderdom af te trek. So kom jy by sy aangepaste ouderdom uit, waaraan jy sy mylpale kan meet. Met ander woorde: 'n baba van 12 weke oud wat vier weke vroeg gebore is, se aangepaste (en ontwikkelings-) ouderdom is agt weke oud. As jou baba bloeding op sy brein gehad het, baie siek was of baie lank in die intensiewesorgeenheid was, moet jy sy mylpale ekstra fyn dophou en met jou pediater oor moontlike probleme praat. Dis in elk geval 'n goeie plan om babas met 'n hoë risiko vir ontwikkelingsprobleme (soos mikropremmies) van vroeg af vir vroeë-ingrypingsterapie te neem sodat enige probleme so vroeg moontlik ondervang kan word. Hoe vroeër ingegryp word, hoe beter is die uitkoms gewoonlik.
Childs Farm se babaprodukte vir sensitiewe velle en babas wat geneig is tot ekseem, is by Clicks te koop. Baby Bedtime Bubbles R99,99, Baby Shampoo R99,99, Baby Wash R99,99, Baby Moisturiser R109,99 en Nappy Cream R99,99.
Met geboorte is jou baba 'n opgekrulde bondeltjie sonder die vermoë om te werk of teen swaartekrag te beweeg, terwyl hy net op ingebore reflekse staatmaak om te beweeg. Oor die volgende 18 maande sal hy egter leer om sy lyfie te beheer namate hy met die wêreld in aanraking kom. Sy motoriese vaardighede ontwikkel meestal instinktief (dus sonder dat jy hoef te help) en almal kan die mylpale duidelik sien. Tog is daar sekere dinge wat jy kan doen om hierdie motoriese vaardighede te help versterk.
Nadat jou baba so lank in die baarmoeder opgekrul was, sal hy die eerste drie maande van sy lewe gebruik om sy maag- en rugspiere te versterk. Teen maand vier, wanneer hierdie spiertjies sterk genoeg is, sal jou baba begin rol: eers van sy magie tot op sy rug en dan van sy rug tot op sy maag. Aangesien die eerste stap na omrol die versterking van die rugspiere is, moet jy seker maak dat jy jou baba in die eerste paar maande gereeld op sy magie laat lê, al lyk dit of hy nie baie daarvan hou nie. Namate hy ouer word moet jy hom ook hope vloertyd gee sodat sy buig- sowel as sy strekspiere oefening kan kry. Sit speelgoed naby sy kop neer, maar net-net buite sy bereik, sodat hy moet rol om dit by te kom wanneer hy op sy rug is, of sy bors moet oplig as hy op sy magie lê.
Die vermoë om te sit is eintlik die eenvoudigste mylpaal omdat dit net goeie kopbeheer en genoeg spiertonus verg – koördinasie is nog nie regtig daarvoor nodig nie. Byna alle babas sit teen ses of sewe maande sonder ondersteuning. Hoe nader jou baba aan die sesmaande-mylpaal kom, hoe meer kan jy hom kans gee om met ondersteuning te sit, soos met die hulp van kussings of opgerolde kombersies. Neem die ondersteuning dan geleidelik weg tot jy hom later net sagkens aan die agterkant van sy klere vashou. So oefen hy om binnekort sonder enige ondersteuning te sit.
Babas behoort tussen sewe en 10 maande oud te begin kruip en behoort dit te doen met gekoördineerde, afwisselende bewegings van die arms en bene. Die tradisionele manier van kruip is met die linkerarm en regterbeen, en andersom. Kruip is een van die mees omstrede mylpale omdat party babas dié stadium heeltemal oorslaan, terwyl ander op hul agterstewe seil of sitvlak omhoog kruip. Hoewel dit belangrik is dat jou baba aan die beweeg kom, bly die afwisselende kruipstyl ideaal. Dit help jou baba om in, uit, oor en onder voorwerpe te beweeg, en dit gee die skouers en hande oefening op 'n manier wat hom later baie met fyn motoriese takies sal help. Die grondslag vir kruip word gelê met dieselfde magietyd wat so belangrik is vir omrol – gun jou baba dus van die begin af soveel tyd moontlik op sy maag op die vloer. As hy teen nege maande nog nie kruip nie, kan jy help deur hom in 'n handeviervoet-posisie te ondersteun. Jy kan ook jou hande agter sy voetjies plaas sodat hy iets het om teen te druk as sy maagspiere nog nie sterk genoeg is om sy knieë onder sy heupe te hou nie. Deur speelgoed net buite sy bereik te plaas, moedig jy hom ook aan om daarheen te probeer kruip.
Dit is 'n mylpaal wat oor 'n hele paar maande kan strek, maar die meeste babas kom tussen 10 en 14 maande daarby uit. Sommige babas begin egter al op nege maande loop, terwyl ander hul voete eers teen 18 maande vind.
Vashou en loop
Tot jou baba se balans goed genoeg is dat hy alleen kan loop, begin hy met die meubels en mure langs loop terwyl hy daaraan vashou. Dit is die stadium voor loop en goeie voorbereiding vir sy eerste onafhanklike treetjies.
Daar is min dinge so skatlik soos 'n peutertjie wat leer spring! Dit is 'n moeilike vaardigheid en die meeste kinders kan eers teen sowat drie jaar oud met albei voete gelyk spring.
Wanneer jou kleinding een groot motoriese mylpaal effens laat haal, is dit gewoonlik nie rede tot kommer nie. Jy moet in ag neem dat elke baba 'n individu is en teen sy eie pas ontwikkel. Wanneer jou baba egter 'n hele paar van sy groot motoriese mylpale laat haal, behoort jy dit met jou pediater te bespreek of 'n pediatriese fisioterapeut te raadpleeg. Ander moontlike redes vir kommer is die volgende:
Jou baba het nooit leer omrol nie en kan teen 11 maande nog nie kruip nie.
Teen agt maande sit hy nog nie onafhanklik nie en maak ook nie kontak met sy wêreld nie.
Jou baba het laat begin glimlag, nooit omgerol nie en sit nie alleen nie.
Hy hou nie van enige beweging nie, ook nie daarvan om in 'n motor te ry nie en het nooit omgerol of begin sit nie.
Hy loop teen 16 maande nog nie.
Jou baba het ná ses maande leer sit, nooit gekruip nie en loop teen 14 maande oud nog nie.
Jou baba is teen agt maande oud nog daarmee tevrede om die meeste van die tyd op sy rug te lê en het laat begin sit.
Sommige babahulpmiddels is baie nuttig as dit vir kort rukkies ingespan word, maar dit word soms oorgebruik en kan so eintlik baba se ontwikkeling kortwiek omdat dit sy beweging en verkenning van sy wêreld belemmer. Beperk dus liefs die gebruik van dié soort toerusting behalwe wanneer jy nie 'n keuse het nie, soos wanneer julle reis of jy jou baba voed. Dié hulpmiddels sluit in:
Wip- en wiegstoeltjies
Beproef Clicks se Nappy Pants, R99 per pak of R129 vir reuse-pak.
Clicks Made 4 Baby pants
Daar is so baie mylpale vir kognitiewe of verstandelike ontwikkeling dat ons nie almal hier kan bespreek nie, maar daar is geen twyfel dat taalontwikkeling een van die belangrikstes is nie. Taal maak die wêreld vir jou baba oop en is die grondslag van verbale intelligensie. Die heel beste manier om kommunikasie (ook nieverbaal) en taalontwikkeling te verbeter, is deur heeltyd met jou baba te kommunikeer. Navorsing het gewys dat geselserige ma's slimmer kinders het bloot omdat hulle heeldag die taaldele van die brein stimuleer. Dit is goeie nuus as jy 'n babbelbek is! Jy kan daarom gerus moeite doen om alles wat jou baba sien en aanraak, te benoem en om vir jou baba en peuter boekies te lees.
Wys en kyk
Net ná nege maande sal jou baba leer hoe om met gebare te kommunikeer soos om na iets te wys. Wanneer jy self na iets wys, sal jou baba nie meer net na jou vinger kyk nie, maar die rigting van jou blik volg na dit waarna jy kyk.
Teen agt tot 10 maande oud sal jou baba begin om betekenis te koppel aan eenvoudige woordjies soos "nee", "mamma" of die name van gesinslede.
Teen een jaar oud sal jou baba al tot 70 woorde verstaan, maar die meeste babas sal net sowat ses woorde kan sê. Die verskil tussen jou kleinding se woordbegrip en dit wat hy kan sê, is sowat vyf maande.
Pasop vir skermtyd
Vertraagde taalontwikkeling is al regstreeks verbind met die hoeveelheid skermtyd waaraan kinders blootgestel word. Die aanbeveling is dus dat babas jonger as een jaar geen televisie-, rekenaar-, selfoon- of tablettyd moet kry nie.
Jy hoef net bekommerd te word as jou baba 'n hele paar taalontwikkelingsmylpale misloop. As hy onbewus lyk van geluide of van jongs af stadig reageer, is die eerste stap om gehoorprobleme of gomoor uit te skakel. 'n Besoek aan jou pediater of 'n oudioloog sal dié vraag beantwoord. As jou baba taal goed verstaan en jou opdragte uitvoer, maar teen 18 maande nog nie praat nie, moet jy hom baie fyn dophou. Sommige babas se praatvaardigheid ontplof en hulle vorder byna oornag van woordloosheid tot in sinne praat. Dit is egter nie die norm nie – as jy dus bekommerd is, kan jy gerus die pediater raadpleeg.
Jou baba se band met jou is 'n kernaspek van sy eerste lewensjaar. Daar is gevind dat 'n baba wat goed gebind het, 'n makliker kleuter is en minder gedragsprobleme het.
Wat is die kern van hierdie artikel? Die ontwikkeling van elke baba is uniek. Jy hoef gewoonlik nie bekommerd te wees oor 'n enkele vertraging of effense agterstand nie, want dit dui gewoonlik nie op langtermynprobleme nie. Maar as daar 'n hele paar kwessies is, veral as die agterstande in meer as een van die kategorieë is (sosiaal, emosioneel, grootmotories of taal), moet jy verdere ondersoek instel.