Ghwarriebos,ghallaghielies, goenghoentjie | Netwerk24
Deur Jana Luther 24 Augustus 2018 00:00
"Laat jou verhemelte die woorde proe.”
Wie was dit nou weer? T.T. Cloete? In “Verhemelte”. En Job 12:11: “Moet die oor nie woorde toets soos die verhemelte kos proe nie?”
Daaraan dink ek vandag. Die Elektroniese WAT voor my oop. Die letter G van die CD-ROM-uitgawe. Gelok deur die WAT se woorde van die week: “ghoef”, “ghoeliegoen”, “ghoema”.
Ek laat my dikwels deur die WAT verlei. Woorde van allerlei soorte het ek nodig soos kos. Vandag rol ek my tong om die suigklapklanke van Namakwaland.
Ek luister na Coenie; “proe hoe soet ’n ghoukom smaak”; vind van Kamieskroon tot Kommagas, tussen ghwarriebos, g(h)narrabos en ghneitjies, ghabessies, ghommabos en ghaap, die rielende vygies van die Khoi-Khoin se Nama-gu-a-land, ’n karnaval van diere: Die ghabera – suigklank op die eerste lettergreep. Die geelvaal akkedis wat ook ghaberietjie heet.
Ghallaghielies is paddavissies. Die heel kleintjies, ghallaghielietjies, of ghallaghoetjies.
Die ghaip, of gheip. In Standaardafrikaans die maanhaarjakkals, wat in streektaal ook verskeie ander name het: aardwolf, erdwolf, nadroe, neip, ghie, ghob . . .
Die ghamtap met sy waaierstert se ander naam is grootgemsbokmuis. Die ghannaghoetjie, ook ghallaghoetjie, is die blinkswart toktokkie wat met sy agterlyf teen die grond klop-klop. Die padlopertjie met die wit kolletjie, die “briefie”, onder sy maag, wat hom nog ’n naam – briewedraertjie – besorg.
Oor die ghartjie, of gharretjie, die stokstertmeerkat of graatjie, en die kleingrysmuishond, het Gerhard verlede week geskryf. Die dghikghei, kortweg ghei, of dikdei, is ’n vet, geelbruin akkedis.
Ghoenghoentjie is ’n klipsalmander. Die ghongghoep, of ghorghorra, ’n duisendpoot.
Die WAT is enig in sy soort. Die enigste omvattende woordeboek van Afrikaans – van die Kaap, Namakwaland, tot by die Gariep; deur al nege provinsies, tot in Namibië. Sonder hulp kan hy nie voortbestaan nie. Elke boekdeel, CD-ROM of subskripsie wat verkoop word, elke skenking is vir sy voltooiing deurslaggewend.
Die sukses van die WAT se Borg ’n Woord-kompetisie, waarin ’n mens vir R100 enige Afrikaanse woord kan “koop”, behoort ’n mens dus bly te maak.
Ek het ook by die WAT ’n woord gekoop. Ek soek die sertifikaat, die stuk papier met die enkele woord daarop. Ek kry dit nie. Dit skeel my min. Want sien: Vir die skamele prys van vyf woorde het ek vir my die hele WAT gekoop.
Op een CD-ROM, en in VivA se aanlyn app, op ’n slimfoon wat pas in die palm van my hand, dra ek oral al 13 boekdele, meer as 8 300 bladsye, meer as 200 000 trefwoorde saam, en nog baie meer. Van Afrikaans. My soetste taal. In al haar geure. Wat ek na willekeur op my tong kan proe.
Jana Luther werk vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans.
Meer oor: Jana Luther | Taal | Afrikaans
Hé? Ligte mistykies, ook by punteneriges
Arm man se kers, koningin van die nag
‘Praat’ jy of is dit die ‘tôl’ wat jy ‘prôt’?
Tot wanneer is verandering nog ’n fout?