LESSE UIT DIE VLOED VAN 1974
S Jacobz & CR Baard
Die vloed van 1974 bet groot skades meegebring aan landerye en privaat Bowel as gesubsidieerde grondbewaringswerke. Om 'n aanduiding te gee van die omvang van die skades aan landerye, werke en veeverliese wat gely is word daar in die bygaande tabel enkele syfers verstrek wat tydens 'n ondersoek na vloedskades dwarsdeur die Karoostreek ingewin is.
Afgesien van die feit dat 'n baie groter persentasie privaatwerke beskadig is as wat die geval met gesubsidieerde werke was, is dit uiters insiggewend om te let op die oorsake van die skade aan werke. Beamptes van die Afdeling Landbou-ingenieurswese van die Karoostreek beskou die volgende as die vernaamste redes:
Verskeie werke het gebreek omdat daar nie gereeld toesig oor die werke gehou is nie. Gate in walle wat door rysmiere, erdvarke en ander knaagdiere veroorsaak word, is dikwels die oorsaak van groot skades aan grondwalle.
Onverantwoordelike en ook ongemagtigde veranderings aan werke het in talle gevalle direk aanleiding tot die breek van werke gegee. So is talle werke aangetref waar die vloeispasie van uitlope en oorvalle met muurtjies verklein is wat die veiligheid van hierdie werke nadelig beïnvloed.
Die foutiewe plasing van werke is 'n volgende belangrike rede. Verskeie oorvalstrukture wat bv. nie reghoekig met die stroomrigting geplaas was nie, het gebreek.
Swak konstruksiemetodes en versakking het ook hul tol geëis. Grondwalle wat met stootskrapers gebou is, het nie dieselfde kompaksie en duursaamheid as walle wat met wieltrekkers of 'n skaappootroller vasgetrap is nie.
Waaraan moet daar dan spesiale aandag geskenk word wanneer grondbewaringswerke ontwerp en gebou word?
Grondvlerkwalle moet gereeld geïnspekteer word vir gate wat deur miere en knaagdiere veroorsaak word. Enige vorm van verwering moet ook onmiddellik aandag aan geskenk word.
Aandag moet geskenk word aan versakking en/of aftrapping van grondwalle. 'n Paar kruiwavragte grond op die regte plek en tyd kan groot skades voorkom.
Daar word 'n beroep op boere gedoen om, voordat bulle privaat werke onderneem, by die naaste voorligtingskantoor om raad en advies aan te klop. Inligting waarmee die kantoor veral behulpsaam kan wees, is die verwagte afloopintensiteit vir die bepaalde opvanggebied deur middel waarvan die hoeveelheid boord en die uitloopwydte min of meer bepaal kan word. Tydens die ondersoek na die vloedskade is talle stuwalle teengekom wat eenvoudig opgerig is sonder dat die ontwerp by die afloop intensiteit aangepas is.
Soos verwag kon word. is 'n groot persentasie van hierdie swak-ontwerpte strukture daarmee heen.
Selfs ingenieurs en opgeleide tegnici het in die verlede in hierdie opsig gesondig en die grootte van opvanggebiede of verwagte afloopintensiteite totaal onderskat. Vandag beskik ons gelukkig oor baie akkurate topografiese kaarte en behoort hierdie foute nie weer voor te kom nie.
Tydens die vloed is daar talle gevalle teengekom waar die struktuur pragtig gewerk het maar waar die vloedwater by die punte van die walle oorgeklim of omgevloei het en gevolglik baie groot skades aangerig het. 'n Gedagte wat redelik onlangs ontstaan het is ook hierdeur bevestig. naamlik dat waar lang grondwalle gebou word (langer as 100 meter). dit wenslik sou wees om die walle met 'n helling te bou wat van die oorvalstruktuur styg tot by die punt van die wal. Die helling waarteen die walle gebou word, moet verband hou met die slikhelling stroomop van die werk asook die verwagte vloeipatroon na opslikking. 'n Helling van 'n anderhalf tot twee keer die verwagte slikhelling blyk ideaal te wees.
Om vir versakking en aftrapping te kompenseer word daarvoor in die ontwerp gewoonlik voorsiening gemaak deur 'n addisionele 10 persent van die walhoogte by te voeg. In die praktyk word hierdie aanbeveling egter baie seIde deurgevoer.
In die jare wat kom sal grondbewaringswerke seker weer breek. Deur die lesse uit die onlangse vloed egter ter harte te neem en deur foute so ver moontlik uit te skakel, kan die omvang van skades beperk word.
Karoo Streeknuusbrief Junie
Article source: Grootfontein Agricultural Development Institute - http://gadi.agric.za/articles/Agric/lesse.php