Elsa Joubert: merkwaardige mymeringe oor 'n vol lewe
Om 95 jaar oud te word, is nie baie mense beskore nie, en nog minder mense kan daarmee spog dat hulle so 'n mylpaal-verjaarsdag kon vier met die publikasie van 'n nuwe boek. Dis presies wat die bekende Sestiger, Elsa Joubert, vanjaar gedoen het. Ilse Salzwedel vertel meer.
Spertyd is die derde boek in Elsa Joubert se outobiografie-drieluik, en is voorafgegaan deur 'n Wonderlike geweld (2005) en Reisiger (2009). Die boek fokus op haar lewe nou in 'n Kaapstadse aftreeoord, maar kyk ook terug op haar nege dekades. Daar is mymeringe oor haar kinderjare, vriendskap, skrywersloopbaan, gesin en mede-afgetredenes. Maar soos 'n mens kan verwag van iemand van Elsa se kaliber, takel sy ook aktuele onderwerpe, soos die toekoms van Afrikaans en boeke – sy is nie baie beïndruk met elektroniese boeke nie – en die situasie in Suid-Afrika. Maar belangriker as die stories, is Elsa se perspektief, lewenswysheid en verwondering oor die lewe. Haar gestroopte, eerlike manier van skryf bly 'n mens by lank nadat jy die boek neergesit het.
Die titel is 'n sinspeling op die joernalistieke term, maar ook op die naderende dood, en spruit uit 'n gesprek tussen Elsa en haar seun, Nico, oor werk wat hy moes doen. Elsa vertel hoe hulle uitgebars het van die lag toe sy opmerk dat sy waarskynlik die dringendste spertyd van hulle twee het, want sy moet haar boek klaar skryf voor sy dalk doodgaan.
Die boek het my nuuskierig gemaak oor Elsa Joubert se vroeëre skryfwerk. Sy is waarskynlik die bekendste vir Die swerfjare van Poppie Nongena, wat in 13 tale vertaal is en met die WA Hofmeyr-, CNA- en Louis Luyt-prys bekroon is. Maar haar roman, Die reise van Isobelle, is in 1995 met die Hertzogprys bekroon, en voor dit was daar verskeie reisjoernale en ander romans. Die jong Elsa Murray (haar nooiensvan) was haar jare ver vooruit, en het as jong vrou Afrika op haar eie deurkruis. (Haar eerste reis was al met die Nyl langs, van die oorsprong tot by die see.) Hoeveel ander vroue van haar tyd was dapper genoeg om die onbekende op hul eie aan te durf?
Spertyd is 'n merkwaardige slothoofstuk in 'n dik, indrukwekkende skrywersboek. Baie geluk, Elsa Joubert, en baie dankie vir wat jy vir Afrikaans gedoen het.
Lees 'n uittreksel uit Spertyd.
Skrywers en Boeke van 12 Desember is aan Elsa Joubert gewy. Suzette Kotze-Myburgh het met haar gesels. Luister hier na die potgooi.