Versindaba » Andries Bezuidenhout
Posts Tagged ‘Andries Bezuidenhout’
Ewigdurende uit die vlietende
Andries Bezuidenhout, Boodskap ter herdenking van Breyten Breytenbach se tagtigste verjaarsdag, Tuin van Digters, Breytenbach-sentrum, Wellington
Ek sien so daarna uit om te hoor wat ander mense gaan sê en gaan sing dat ek hierdie inleiding kort en lig gaan hou – ŉ voorgereg, of ŉ aperitief. Dis egter nie so kort soos Breyten Breytenbach se gedig “Andries se besinning” nie.  Ek het my besinning neergeskryf om dit die sweem van gewigtigheid te gee, maar ook omdat ek die geleentheid om vanaand iets te sê so intens waardeer. Wat ek sê kom uit die hart, omdat dit is waar gedigte, skilderye en sketse uiteindelik kom lê.
Wat kom eerste: die beeld of die woord? Grotendeels lees ŉ brief van Breytenbach, per elektroniese pos of soms gebundel, eerder soos ŉ gedig. Soms is gedigte briewe, soms dra skilderye woorde saam. Gedigte word soms met etswerk, skildery of foto gebundel. Meestal, met ŉ kunstenaarsverbeelding soos dié van Breytenbach, sukkel jy met kanon, klassifikasie, of die netjiese verpakking van sy gedigte, opstelle, skilderye, briewe en klankopnames in kartondose met etikette. Met die kunstenaarsverbeelding gaan dit nie oor beeld of woord, hoender of eier, pampoen of pit nie, nee, dit gaan oor dít wat jy sukkel om vás te vát.
Vir Breytenbach kan jy dus nie vasvat nie. Hy’s die nomadiese kunstenaar, wat sy verbeelding in tussenin ruimtes vind. Hy’s die een met vele mombakkies en name, hy’s die reisiger, hy’s die nie-burger van die middelwêreld, soos hy self daaroor skryf – die drywende wêreld, “the floating world”, soos daarna in Japan verwys word, dalk die vlietende wêreld in Afrikaans. Die ewigdurende, die standhoudende, kom vir Breytenbach as kunstenaar juis uit die vlietende, uit die besef dat die niet solied is, dat die niks ook als behels.
Nee man, gee ŉ oorsig van sy lewe, sê Francois Lötter. Vir diegene wat jonger as tagtig is, of selfs veel jonger, dus ŉ kort oorsig, as onbeholpe poging om tóg iets vas te vat:
Gebore op Bonnievale op 16 September 1939, ouers Hans en Kitty Breytenbach (Oubaas en Ounooi), broers Jan, Cloete, Sebastiaan (Basjan), suster Rachel. Verhuis op ouderdom vyf na die plaas Kafferkuilsrivier, distrik Riversdale, en in 1948 na Wellington, waar die familie ŉ winkel en ŉ losieshuis – hierdie huis – tot en met 1970 bedryf.
Matrikuleer in 1957, studeer daarna Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Kaapstad (Boerneef en Opperman as dosente), asook beeldende kunste aan die Michaelis-kunsskool.
Werk in ŉ boekwinkel, by ŉ uitgewer, ontmoet mense soos Jan Rabie en Marjorie Wallace, Peter Clarke, Ingrid Jonker, Abraham de Vries en Marius Schoon.
Reis in 1960 per skip na Europa, rondom die Middellandse see, gee Engels by ŉ skool in Noorweë.
Begin in Junie 1961 om in Parys te skilder, hoe dan anders?
Ontmoet vir Huâng Liên Ngo, of Yolande, wat ook aan die Sorbonne studeer, hulle trou in 1962 in Londen. Hulle koop ŉ woonstelletjie in Parys, het dit maar skraps. Skilder, raak in die anti-Apartheidsbeweging betrokke.
Chris Barnard kom kuier in Parys, por Breyten oor skryfwerk, stuur twee manuskripte Suid-Afrika toe. Dit word in 1964 as Die ysterkoei moet sweet en Katastrofes gepubliseer, albei bekroon met broodnodige kontantpryse.
Nog bundels volg, groot drama rondom sensuur en komitees oor pryse, veral die ontwykende Hertzogprys.
Breyten en Yolande kan Suid-Afrika nie besoek nie weens die Wet op Gemengde Huwelike (1949). ŉ Visum word toegestaan in 1973. Lewer ŉ toespraak: “Ons is ŉ bastervolk met ŉ bastertaal. Ons aard is basterskap. Dis goed en mooi so. Ons moet kompos wees, ontbindend om weer in ander vorme te kan ontbind.” Pandemonium.
Stig terug in Frankryk Okhela, besoek Suid-Afrika in 1975 as Christian Galaska, word gevang en gevonnis, tronk toe, twee jaar in eensame aanhouding. Mag skryf, maar nie skilder nie.
Ounooi sterf in 1978, mag nie die begrafnis bywoon nie, hulle hou die sel se lig aan, kyk deur die loergat.
Publiseer gedigte, pryse oorsee, plaaslik verban.
Op 2 Desember 1982 verbygelaat, terug Frankryk toe, word Franse burger in 1983.
In 1984 kom die Hertzogprys uiteindelik, maar nee dankie. 
Besoek Suid-Afrika saam met Yolande in 1986 vir die Rapport-prys.
Speel in die laat-1980s ŉ belangrike rol om gesprekvoering tussen Suid-Afrikaanse opponente aan te help, geskiedkundige ontmoeting by Dakar.
In 1989 weer ŉ gestoei oor visums om Oubaas se begrafnis by te woon.
Belangrike toesprake vanaf 1990, bedank uit die openbare lewe.
Stal in 1993 vir die eerste keer in Suid-Afrika uit.
Kwessies oor taal: “Net omdat die Fascis in ons midde in die water gepis het, beteken nie julle mag nie meer die woord water in die mond neem nie.”
Poetry International in 1994 in Rotterdam, te veel pryse om op te noem volg.
Die toneelstuk Boklied in 1998 by die KKNK, pandemonium.
In die 2000s, klasgee in New York, Kaapstad, voortgesette betrokkenheid by die Goreé-instituut.
Word in die 2000s ŉ rockster, met klankopnames soos Mondmusiek en Lady One.
Wys in 2005 weer ŉ toekenning van die hand, dié keer aan die hand van Pallo Jordan.
In Februarie 2007 word die Breytenbach-sentrum in Wellington geopen, Yolande stal van haar werk uit.
Sedertdien nuwe digbundels, essays, versamelbundels, pryse, al gaan hy net sy gedigte aan ŉ paar vriende wys. 
Dat die Breytenbach-sentrum hier in Wellington ŉ kunsgalery het, is dus nie om dowe neute nie. Ek het twee jaar gelede by die Johannesburgse Kunsbeurs in Sandton ŉ plesierige oomblik beleef, toe ek William Kentridge stip na ŉ akrielskildery van Breyten Breytenbach sien staar het. Ek wou ŉ foto met my selfoon neem, maar ek is bly dat ek daarteen besluit het – jy respekteer ander mense se tweegesprekke met kunswerke. Is dit effe banaal om die oomblik dan in woorde te beskryf? Ek hoop so. As Kentridge na ŉ kunswerk kyk, kyk hy stip – hy staan terug, sit dan sy neus amper teenaan die werk, bestudeer die tegniek. Sy gesigsuitdrukking verraai nie wat hy dink of voel nie.
Met Breytenbach se eerste kunsuitstalling in Suid Afrika is ŉ pragtige bundel, Painting the Eye, met afdrukke van skilderye en opstelle oor Breytenbach se kuns gepubliseer. In sy opstel gebruik John Miles die beeld van ŉ blinde bergklimmer uit ŉ Breytenbach gedig om oor sy kuns te skryf. Hoe kan ŉ blinde mens dan ŉ landskap waardeer? Miles skryf oor hoe Breytenbach in sy kuns probeer wys wat ons nie kan sien nie – die wind, liefde, toeval, verhoudings. As die wind jou hoed van jou kop af waai, gryp jy die hoed, nie die wind nie. Hoe skilder jy dít wat ons nie kan sien nie? Hoe skryf jy oor dít wat ons nie kan sê nie. Jy skilder daaroor, jy skryf daaroor. John Miles kom tot die gevolgtrekking: “Dit alles word geldig gemaak op die utopie van die papier en die doek. Utopie: die nie-plek, die groot ontstellende leegte. Want daar is niks buiten die bewussyn nie en die bewussyn is niks.” 
In dieselfde bundel skryf Breytenbach oor die kunsmaakproses as anargie: “Only anarchy can save us from mayhem. Our innocence was to believe in the kindness of the human spirit and the perfectibility of the human intellect. The anarchy I’m proposing has to do with the unremitting questioning of all shapes and exercises of power. The human condition, as far as I’m concerned, ought to be that self-incendiary moment of uprising and derision in the no-time void. You have to work through the layering of painting to attain the nakedness of non-being. Along the way the I must be ceaselessly invented, if only to have a (disintegrating) observation post.”  Ek dink hierdie aanhaling praat oor kuns, maar ook oor ŉ politieke verbeelding. Is dit waaraan Kentridge staan en dink het? Jy vat Breytenbach se kuns nie maklik vas nie.
Tóg is hierdie ontwykende Breytenbach ook lyflik. Hy’s gebore en soos almal van ons het hy met sy geboorte reeds begin sterf. As hy skryf oor toe hy op 16 September 1939 op Bonnievale uit sy ma se skoot gebeur het, was die verderf reeds in sy pa se saad. Sy heel eerste gedigte gaan oor doodgaan – ons weet die dood begin by die voete – en sy heel laaste gedigte, oor so paar dekades, sal steeds oor die dood gaan. Hy moet sy vyandige voete paai, skryf Breyten, “want ek moet nog leer om te sterf/ want ek moet nog besluit omtrent die wyse waarop”. 
Telkens bewonder ek hierdie sterwende Breytenbach wat so met sy vyandige voete kan dans, wat so soepel beweeg. Ek onthou hoe Breyten en Bibi Slippers by die Dansende Digters-fees kon dans, Ko Un wat al Koreaans om hulle draai. Is daardie gedigte oor die dood ŉ tipe portret van Dorian Greyten Greytenbach? Nee, ek dink dit het meer met die dissipline van joga te doen. Om immers vir die dood reg te maak, is juis om te lewe.
As Breytenbach oor die middelwêreld skryf – daardie wêreld van nie-burgers, diegene sonder staat, vlugtelinge, kunstenaars wat deur hul eie mense onteien is – verwys hy na Hannah Arendt se beskrywing van Heimatlosen en Jacques Derrida wat beskryf hoe die wêreld se gasvryheid teenoor vreemdelinge taan.  Ontheemdes as kunstenaars, as reisigers, as mense wat aansukkel sonder visums en ander papiere. Juis uit daardie vlietende wêreld kom betekenis, nuwe vorme van bestaan en begrip – ŉ kunstenaarsverbeelding, maar ook ŉ politieke verbeelding.
Breytenbach is Parys, waar hy skilder, hy’s Vietnam, van waar hy liefde vind en voorvadergrafte besoek, hy’s New York, waar hy in kreatiewe skryfkuns klas gee, hy’s Goreé Eiland, waar hy help om kerkers en kettings in ontmoeting en verbeelding te omvorm, hy’s Spanje, waar, vermoed ek, hy werklik tuis voel as sy buurman hom uiteindelik nooi om uit sy eie vaatjie wyn te drink, maar ook ŉ plek is waar taal en identiteit so onverbiddelik aan die vorm van die nasiestaat beur soos hier ter plaatse, sodat mens daaraan herinner word dat ŉ tuiskoms altyd tentatief is.
Tog sukkel ek met die idee van Breyten Breytenbach as ŉ ligvoetige kosmopoliet, iemand wat van nêrens vandaan kom nie en daarom orals tuis kan wees. Ek beleef hom as ŉ Bolander – jy hoor dit in hoe hy praat, jy sien dit in hoe hy lyk – niemand kan die Boland in Breyten mis hoor of mis kyk nie. Dis in sy brei, dis in hoe hy beweeg, dis in sy wynglas. Telkens is ek jaloers op daardie tipe behoort aan ŉ plek met ŉ diep geskiedenis – ewenwel een van baasskap en slawerny, maar ook een van ŉ wedersydse verstaan en verstandhouding, gevorm deur berge en plase waar die sakrament van brood en wyn in die seisoenale ritme van winterreën verbou word. Dis ŉ stuk Mediterreense beskawing wat die noorde van Afrika, die suide van Europa en die weste van Asië hier in die suide van Afrika oorvertel. Daardie klimaat, daardie boustyl, daardie handelsroetige hibriditeit van menswees, is ég Boland. My indruk van Breytenbach is dat hy so nomadies kan wees júis omdat sy menswees so diep in die Boland lê.
Dis net dat die see hier rond so anders as die Middellandse See is, soos Breytenbach in “Septembersee”, ŉ gedig oor exile, skryf: “onthou jy hoe witmaan-hoë branders/ flink agtermekaar/ soos muilspanne op ŉ skou/ af kon donder op die Strand se sand …” Dit teenoor die exile see, die een aan die Italiaanse kus, “ŉ ander, platter see, ŉ see sonder tornyne, ŉ see sonder skop” waar ŉ vissersboot “oor die einder kraal […] ŉ druppel aan die wimper van ŉ groen oog”. 
Om een van die belangrikste digters uit die vlietende wêreld effe aan te pas: ŉ Mens sou seker kon sê dat die Boland aan Breyten ŉ wonderlike reis geskenk het, sonder die Boland se helder berge sou hy nooit vertrek het nie, ook dat die Boland nou niks meer oor het om aan Breyten terug te gee nie. Om te kan vertrek, moet jy behoort. Deur te vertrek, behoort jy egter aan baie plekke – elk met ooreenkomste, maar ook ŉ eiesoortigheid wat die verbeelding op hol neem – ŉ wêreld met losieshuise, of dit nou Wellington of Ithaka is.
Laat ek dan afsluit met ŉ verwysing na ŉ gedig oor jeug en oudword, daardie gedig as vorm van berou, die een oor die “babelaasoggende” waar Breytenbach skryf oor toe hy en sy vriend “uit kon stap met ge-oliede koppe en lywe met nuwe krake in iedere sit en lit.” Waar hy skryf oor ’n “bliksemse son” wat “naaldskerp ’n wit doek aan die aarde probeer stik”:
om ons dronk vás te kon vát! 
 Uit die bundel Huis van die dowe (1967)
 Breytenbach het die prys van die hand gewys, omdat hy nie ŉ prys van die Akademie wou ontvang terwyl Nelson Mandela in die tronk was nie. Toe die Hertzogprys vir poësie veel later weer aan hom toegeken is, het Mandela hom persoonlik gebel om hom te oortuig om die prys in ontvangs te neem. Sien ook Francis Galloway se hoofstuk hieroor in breyten breytenbach: woordenaar woordnar (2019, Protea), hoofstuk 9.
 Hierdie kort oorsig saamgestel uit LitNet se biografie van Breytenbach, asook Francis Galloway se Breyten Breytenbach as openbare figuur (1990, HAUM-Literêr) en haar meer onlangse hoofstuk in breyten breytenbach: woordenaar woordnar (2019, Protea), hoofstuk 8.
 John Miles, “Ons reis deur die landskap, die groot-groot nie-plek.” Painting the Eye (1993, David Philip), pp. 51-52.
 Breyten Breytenbach, “The first hand-story (working notes).” Painting the Eye (1993, David Philip), p. 70-72.
 “Die dood begin by die voete” en “geb. 16 Sept. 1939, Bonnievale” uit Die ysterkoei moet sweet (1964).
 Sien Breyten Breytenbach, Notes from the middle world (2009, Haymarket Books), pp. 138-139.
 Uit die bundel Kouevuur (1969).
 Uit nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde (1993).
Tags: Andries Bezuidenhout, Ewigdurende uit die vlietende Breyten Breytenbach
Posted in Binneblik | Comments Off on Andries Bezuidenhout. Ewigdurende uit die vlietende
Ook Andries Bezuidenhout bring hulde aan die slagoffers in ’n gedig op Versindaba. (http://versindaba.co.za/2009/08/04/stillewe-nuwe-gedig/). Ek voeg ’n nuwe hofie by die bestaandes in my dokument: Busrampe. Digkuns as maatskaplike bewussyn.
Wicus Luwes. Die Universele Tandeborsel
Ek verpes universele vrae. Ek verwys spesifiek na die vrae wat telkemale in my reis deur die kosmos om my brein wentel. Terug by my eie huis of kajuit in die kosmos (ter wille van die universele tema) konfronteer ek my vroulike en pragtige mede-loods met die volgende vraag:
“Waar is die skêr wat ek in my badkamersakkie hou?”
“Bedoel jy dalk die universele skêr wat in jou badkamersakkie gehou word?”
Ek besef op daardie stadium dat ons die oomblik van ‘Ja, ek weet waar dit is’ verbygesteek het en dat die universele speletjies tussen ‘n man en vrou nou van toepassing is.
Ek besef ook dat my nuuskierigheid my verhoed om die kajuit (ons kamer) te verlaat voordat ek antwoorde kry op watter gedeelde of universele items nog in my badkamersakkie te vinde is:
“Is daar ook ‘n universele tandeborsel in my badkamersakkie?”
“Nee, maar daar is wel universele sjampoe daarin.”
Daarmee het ek genoeg informasie gehad en kon ek die deur agter ons kajuit met gemoedsrus toetrek.
Ek lees dikwels van universele tema’s: die liefde, die soeke na sin. Boeiend, maar ook vasboeiend vir my as skrywer wat soek na vars stories en vars idees. Ek wonder telkemale hoe om iets nuuts en vars te sê en steeds pla my vriend se stelling my:
“Daar word nie nuwe boeke geskryf nie. Al die boeke is reeds geskryf.”
Hoe kan die vermetele stelling my so pla? Kyk almal maar net na dieselfde dinge uit verskillende hoeke en bespreek ons dalk die hoeke in plaas van die item waarna ons kyk?
Dwaas met bril
Die verslae vrou in my bril se raam
vra ek beleefd om uit te klim.
Sy doen dit nie. Daarop
bêre ek die nuttige toestel in sy huisie
Ek kis die vrou
telkens as sy met haar vinger
tekens trek oor my lense
Wandel ek dan deur gouddeurweefde strate
in akwamarynaande van mymering
wat my wasig omhul, wandel ek dan
in my eie wêreldjie
waarin kleure plets en biggel,
dis knus, dis goed, en ten minste my eie.
My medemens het sagte kontoere.
Ek gaan my bril vir spesiale geleenthede hou,
net wat welskape en vermaaklik is, beskou.
Maar knaend waar ek kyk, die vrou.
Sy sper haar kake oop,
wyer as God is Liefde en Waarheid.
Soos sprinkane haar wriemelende vingers. Sy stop
hulle in haar mond, en kners
Voor die blinkende kolle
wat my gesig tot perskeptief dwing,
voor my vensters reg rondom
wat sonwarmte binnelaat,
beduie die vrou met my gebare.
Die wolke dryf soos rôe verby
Die pienk kwal van die son betas
my glasverdieping met ‘n sleepsel garedrade,
en in rooskwarts versteen
staan my kake oopgesper
in ‘n skreeu:
glaslose diamant wat die glas
(Deur Wilma Stockenström, uit Vir die Bysiende Leser)
Die pad van die dood
Ek vind dit amusant en interessant dat elke plek waar ek nog gebly het, ‘n ‘pad van die dood’ gehad het. Dit het my die eerste keer opgeval in ‘n koerantberig waar die inwoners van ‘n dorp langs die pad gaan bid het, aangesien die pad ‘n ontstellende hoeveelheid slagoffers in ‘n kort tyd gehad het.
Ander kere hoor ‘n mens dit weer rondom braaivleisvure of in die verbyloop by ‘n sekretaresse wat in ‘n gedempte stem vir die persoon aan die ander kant van die telefoon fluister:
“Hulle noem dit al die pad van die dood.”
Die plek varieër en die redes waarom mense dit miskien so noem ook, maar die tema bly universeel.
Besoek aan Galpin se Camera Obscura, Grahamstad, Julie 1992
“How are we to read the African landscape? Is it readable at all? Is it readable through African eyes, writable only in An African language?” – J.M. Coetzee, White Writing
die horison soos ‘n insek op ‘n tafelblad laat spartel.
Jy hoef jou kop nie te draai nie. Jy’s ‘n krap, ‘n trapsuutjies,
dalk ‘n hottentotsgot, die periskoop ‘n spriet vir jou ronde oog.
Katedraaltorings en ‘n stadsaal proklameer: Hiér het Victoria
Galpin, horlosiemaker met ‘n sin vir orde, hou alles dop.
van ‘n koloniale pupil: ‘n dorpstraat vol kleur en tekstuur,
(Deur Andries Bezuidenhout, uit Veelvuldige gebruike vir huishoudelike toestelle)
Die lense wat ons visie bepaal is ongelooflik interessant. Die beeld wat ons sien word omgedraai deur die kamera en ons oog. In die 9de eeu het Alhazen ‘n eksperiment opgestel met drie kerse wat langs mekaar staan en hul beeld deur ‘n klein gaatjie projekteer. Dit het gewys dat die kers wat aan die linkerkant staan, sy beeld aan die regterkant projekteer en dat die regterkantste kers weer aan die linkerkant projekteer. Lig trek reguit, maar lense draai dit om.
Ons oë of lense is maar net die beginpunt van dit wat ons sien en die interpretasie is eintlik die belangrike gedeelte.
Ons universele interpretasies bind ons saam as gemeenskap en land, miskien ook as mensdom. Ons hou daarvan om mense te verstaan, om hulle dade te verstaan. Die een gemeenskap weet later hoe om ‘n ander gemeenskap te interpreteer sonder om eers na daardie gemeenskap te kyk.
Ek dink weer aan die mede-loods wat onlangs ‘n vliegtuig van ‘n Duitse lugredery laat neerstort het en die dood van al die pasasiers aan boord veroorsaak het. Hy het eenvoudig die kajuit se deur gesluit toe die loods toilet toe gegaan het en die vliegtuig laat val. Was dit die universele soeke na selfgelding, of die universele haat wat in elke mens voorkom. Miskien was dit die lens van een persoon wat gemaak het dat die beeld onderstebo of agterstevoor by sy brein uitgekom het.
Die antwoord wat die lugredery vir die ramp het, is om ten alle tye twee persone in ‘n vliegkajuit te kry. Een persoon is miskien net te gevaarlik. Twee invalshoeke is beter. Ons interpretasies van ons eie denke en ook die van ander is ‘n moeilike onderwerp en vloei soos die lugborrel in ‘n waterpas. Terwyl ek my tande borsel en vir myself in die spieël kyk, besef ek: Miskien verpes ek universele vrae omdat ek so baie daarvan hou. Hoe meer ek egter daaroor dink, besef ek dat dit eintlik universele antwoorde op universele vrae is wat ek verpes.
My woorde in jou mond
jy moet saamkom
as ek met die mense gaan praat
jy is beter met woorde
jy moet sê wat ek sê
maar sodat hulle verstaan
miskien moet ek self praat
maar soms verstaan ek nie
wat ek wil sê nie
miskien moet jy net luister of
ek reg praat
want wie weet in elkgeval
wat n ander mens vir jou sê
as jy self nie
wat jy wil hê nie
Die Orakel van Orkney
Die Orakel van Orkney is afkomstig van Benoni. Hy het op ‘n dag kaalvoet en met ‘n baard soos die van Moses oor die mynhope neergedaal. Die Brandende Braambos van Benoni was op daardie stadium nog nuut in die omgewing en het vir een of ander onverklaarbare rede onophoudelik gebrand. Die wetenskaplikes het destyds gedink dat die bos dalk naby ‘n ventilasie-tonnel van ‘n ou myn staan en dat vlambare gasse uit die ou skagte deur die wortels in die bos opstoot.
Mense van die Benoni-omgewing het nuuskierig kom kyk na die bos wat so aanhoudend brand. Koerante het geskryf en Braam, soos die Orakel voorheen bekendgestaan het, het begeleide toere gegee en vrae beantwoord met ‘n rustigheid kenmerkend aan ‘n boemelaar wat al ‘n paar jaar op die pad is. (Nie dat iemand ooit vermoed het dat Braam dalk eintlik ‘n boemelaar was nie.)
Party besoekers het Braam se fooi betaal en vir die wat nie geld gehad het nie, het hy skoene gevra.
“Dis onheilige grond hierdie en werk op ‘n man se voete,” sou hy sê en dan so wys na sy voete.
“Ek is geroep om die mense te waarsku oor hierdie vuur wat so onophoudelik brand. Dis nie natuurlik nie.”
Op ‘n dag het die koerante berig oor ‘n nuwe vuur in Orkney en Braam was natuurlik die aangewese persoon om, as kenner van onuitblusbare vure, die nuwe brandende bos te gaan ondersoek. Dit was waar die benaming, die Orakel van Orkney, die eerste keer opgeduik het. Die Orakel het wyshede begin inbring vir besoeker aan die brandende bos. (Nie dat iemand ooit getwyfel het of die Orakel oor groot wysheid beskik nie.) Van die wyshede het ingesluit:
“Elke vuur is uniek,” en “Die vuur brand ook in elkeen van ons,” of “Maak vrede met die vuur in jou.”
Tot vandag toe bewaak die Orakel die vuur by Orkney. Hy vra steeds ‘n paar sente by besoekers en vir die wat nie geld het nie, vra hy skoene.
Ook Orkney se grond is onheilig volgens die Orakel en alhoewel dit miskien nie so uniek is as wat wetenskaplikes eers gereken het nie, is dit definitief onnatuurlik.
2. Stockenström, W. Vir die Bysiende Leser. Kaapstad: Reijger Uitgewers, 1970
3. Internet: http://en.wikipedia.org/wiki/Camera_obscura
4. Internet: http://www.artscalendararticles.mysite.com/blank_19.html
Tags: Andries Bezuidenhout, Wilma Stockenström
Desmond Painter. Gaza: ‘n Jeugmanifes
Op 4 Januarie 2011 het ek hierdie vertaling van ŉ manifes, opgestel deur ŉ groep jeugaktiviste in Gaza, op my blog geplaas. Ek gebruik gewoonlik nie dieselfde materiaal vir meer as een bloginskrywing nie, maar vandag wil ek tog ŉ uitsondering maak – omdat die hernude aanvalle in Gaza so ontstellend is; en ook in reaksie op iets wat Breyten Breytenbach in sy onderhoud hier met Andries Bezuidenhout oor die Palestynse krisis gesê het, naamlik dat dit die ‘morele merker van ons tyd’ is.
Die manifes verwoord die woede en frustrasie van hierdie jong aktiviste met die rolspelers in daardie nimmereindigende konflik: Israel, Hamas, die VN, en ook ons, die internasionale gemeenskap. Dit bly, amper twee jaar later, ŉ hartstogtelike kuberkreet uit ŉ oorlogsgeteisterde gebied; ŉ soort ‘anthem for doomed youth’:
Fok Hamas. Fok Israel. Fok Fatah. Fok VN. Fok UNWRA. Fok VSA!
Ons, die jeug van Gaza, is gatvol van Israel, Hamas, die besetting, die vertrapping van ons menseregte, en die onverskilligheid van die internasionale gemeenskap!
Ons wil skree, deur hierdie muur van stilswye, ongeregtigheid en onverskilligheid breek soos Israel se F16s deur die klankgrens breek; met alle mag uit ons siele uit skree, sodat ons bevry kan word van ons oorweldigende, verterende frustrasie met hierdie fokken situasie waarin ons leef…
Ons is siek daarvan om vasgevang te wees in hierdie politieke stryd; siek van kooldonker nagte met vliegtuie wat bo-oor ons huise rondvlieg; siek daarvan dat onskuldige boere in die buffersone geskiet word, bloot omdat hulle na hulle landerye omsien; siek van bebaarde mans met gewere, wat hulle mag misbruik en jong mense opneuk of opsluit omdat hulle betoog vir dit waarin hulle glo; siek van die muur van skaamte wat ons skei van die res van ons land, wat ons gevange hou op ŉ stukkie aarde die grootte van ŉ posseël; siek daarvan om uitgebeeld te word as terroriste, tuisgemaakte fanatici met plofstof in ons broeksakke en boosheid in ons oë; siek van die onverskilligheid waarmee ons deur die internasionale gemeenskap bejeën word, sogenaamde deskundiges in die lug van opinies en opstel van resolusies, maar lafaards wanneer dit kom by die toepassing van enigiets waaroor hulle ooreengekom het; ons is siek en sat daarvan om hierdie kak lewe te lei, om in die tronk aangehou te word deur Israel, om opgefok te word deur Hamas, om totaal geïgnoreer te word deur die res van die wêreld.
Daar is ŉ revolusie aan die broei in ons, ŉ reusagtige ontevredenheid en frustrasie wat ons sal vernietig as ons nie ŉ manier kan vind om hierdie energie te kanaliseer in iets wat die status quo kan uitdaag en ons een of ander vorm van hoop kan gee nie.
Ons het Operasie Cast Lead, waartydens Israel met groot effektiwiteit die hel uit ons uit gebombardeer het, en duisende huise en selfs meer lewens en drome vernietig het, skaars oorleef. Gedurende die oorlog het ons onmiskenbaar die gevoel gekry dat Israel ons graag sal wil uitwis van hierdie Aarde. Gedurende die laaste paar jaar doen Hamas alles in hulle vermoë om ons gedagtes, gedrag en strewes te beheer. Hier in Gaza is ons bang om opgesluit, ondervra, geslaan, gemartel, gebombardeer en doodgemaak te word. Ons kan nie beweeg soos ons wil nie, sê wat ons wil nie, doen wat ons wil nie.
GENOEG! Genoeg pyn, genoeg trane, genoeg lyding, genoeg beheer, beperkinge, onregverdige regverdigings, terreur, marteling, verskonings, bombarderings, slapelose nagte, dooie burgerlikes, swart herinneringe, troostelose toekoms, hartverskeurende hede, versteurde politiek, fanatiese politici, godsdienstige stront, genoeg gevangehouding! ONS Sê STOP! Hierdie is nie die toekoms wat ons wil hê nie! Ons wil vry wees. Ons wil ŉ normale lewe kan lei. Ons wil vrede hê.
Tags: Andries Bezuidenhout, Breyten Breytenbach, Gaza, Palestynse krisis