Fest vertel in sy boek dat sy pa in die jare 30 as onderwyser geskors is omdat hy geweier het om lid van die Nazi-party te word. Toe die jong Joachim hom vra hoekom, was sy antwoord ’n aanhaling uit die Vulgaat, die Latynse vertaling van die Nuwe Testament: Etiam si omnes, ego non! (“Ook as almal dit doen, ek nie!”)
Dit was inderdaad die rigsnoer vir Fest regdeur sy lewe (hy is in 2006 oorlede). As gematig-konserwatiewe joernalis (redakteur van die kwaliteitsdagblad Frankfurter Allgemeine Zeitung) en skrywer van verskeie boeke oor die Derde Ryk het hy sonder uitsondering geweier om te buig voor die wispelturige tydsgees – dan links, dan weer regs.
Giliomee het sy openbare lewe begin met ’n bedaarde, rasionele verset teen apartheid. In sy geskrifte het hy nie alleen op die morele verwerplikheid van die beleid gewys nie, maar veral ook op die praktiese onhaalbaarheid daarvan.
Ook is die lewe aan die Universiteit Stellenbosch, waar hy dosent was, vir hom só onplesierig gemaak dat hy na Kaapstad moes uitwyk.
Die taak van die historikus, soos ek dit sien, is drieërlei: Jy moet die verlede so eerlik moontlik rekonstrueer; jy moet dit ontleed om vas te stel wáárom dinge gebeur het soos dit gebeur het en om moontlike patrone te ontdek; en jy moet verstaan wat dit alles beteken, wat die gevolge was.
Tagtig is ’n mooi leeftyd, en hopelik is daar nog baie kreatiewe werk in sy gees oor. Ek hoop om binnekort ’n broodjie saam met hom te breek wanneer ek in Stellenbosch kom.