In die eerste plek het die Goeie Skepper ’n goeie skeut suurstof vir ons op hierdie planeet uitgegiet. In Sy alsiende voorsienigheid het Hy egter ook vir heelwat méér stikstof as suurstof in ons lug gesorg. Dit sou die “byt” van die hiperaktiewe suurstof só temper dat die suurstof nie gevaarlik vir lewe is nie.
Stikstof word voorts gefikseer deur die vorming van oksiede van stikstof sodat plante dit kan benut.
30 000 °C bereik, is dat stikstof en suurstof wel verbind om ’n gas te vorm wat op sy beurt met die water in die lug verbind ten einde as ’n ligte vorm van suurreën uit te sak. Hierdie natuurlike suurreën reageer met bestanddele op die grondoppervlak om stikhoudende stowwe te vorm wat deur plante opgeneem kan word.
Nader omskryf: die hitte in weerlig is hoog genoeg om die uiters sterk band tussen die atome in ’n stikstofmolekule (N2) te verbreek, waardeur vrye stikstof-radikale geskep word:
Dit bring is ’n mens egter by nog ’n moontlikheid vir die vorming van salpetersuur in die atmosfeer (in ’n reaksie waar water wel in die spel is, maar nie suurstof nie):
MAAR terwyl stikstoffiksasie deur weerligblitse van ’n sekere belang is, is dit nie naastenby so belangrik as die reeds genoemde fiksasie wat deur vrylewende of simbiotiese bakterieë behartig word nie. Stikstof-fikserende bakterieë beskik oor die ensiem wat stikstof as ’n gas met waterstof (in water) laat verbind om ammoniak te vorm. Dié ammoniak word dan verder deur die nitrifiserende bakterieë omgeskakel in nitriete en nitrate wat deur plante opgeneem word.
REGS: Plante het stikstof nodig om proteïene te vorm en kry in die reël hul stikstof van nitrate in die grond. By die wortels van peulgewasse soos ertjies en boontjies vind ons egter ’n uiters belangrike simbiotiese wisselwerking tussen die plante en sekere bakterieë wat in die grond aanwesig is. Die piepklein (2 mm groot) ronde orgaantjies op hierdie foto is wortelknoppies of wortelknolletjies vol gespesialiseerde bakterieë wat stikstof uit die lug vasvang (“bind”) en dit met die peulplant ruil vir koolhidrate wat die plant produseer.
Soos ook reeds vertel is, lewe sekere stikstoffikserende bakterieë in die wortelknolletjies van peulgewasse, soos ertjies en boontjies, waar hulle ’n wedersyds voordelige vennootskap met die plant aanknoop. Hulle produseer ammoniak in ruil vir koolhidrate.
Aansluitend daarby is dit egter noodsaaklik dat ’n mens ’n rukkie moet stilstaan by een van die nadele waar die mens in die gang van die natuur inmeng—in hierdie geval letterlik deur die vervaardiging van kunsmatige “mis” of bemesting.
Hoewel watermolekules ’n suurstofatoom bevat, is dit nie hierdie suurstof wat deur waterorganismes in natuurlike waters benodig word nie. ’n Klein hoeveelheid suurstof (tot omtrent tien molekules suurstof in ’n miljoen molekules water) is inderdaad in die water opgelos. Dit is hierdie opgeloste suurstof wat deur visse en ander waterdiere benut word om te oorleef.
Die formules van die stikstofbevattende ione wat hoofsaaklik vir die verskynsel van eutrofikasie verantwoordelik is, is:
Die reaksie in die kommersiële vervaardiging van ammoniumnitraat is ’n suur-basis-reaksie, te wete die chemiese binding van salpetersuur en die alkaliese ammonium om ’n sout te vorm:
(ii) Menslike aktiwiteite pomp ernorme hoeveelhede skadelike stikstofverbindings in die lug, wat as suurreën eweneens die aarde besoedel: ’n Mens hoef maar net te kyk na die onheilspellende rooibruin wolk van stikstof(IV)oksied—wat veroorsaak word deur ’n beheerde ontploffing by ’n oop myn waar daar vlak by die oppervlak na steenkool gedelf word—om met ’n skok te besef wat sulke bedrywighede aan die omgewing doen. Stikstof(IV)oksied is een van die berugste besoedelende gasse. Die matige hoeveelhede wat deur weerlig veroorsaak word, is hoogs voordelig vir plante in natuur, maar die gekonsentreerde suurreën wat weens die oormaat daarvan uitsak, veroorsaak skade om van te duisel. Boonop kan sulke gasse honderde kilometers ver deur lugstrome in die atmosfeer meegevoer word voordat dit in suur omgeskakel word en op die aarde val. ’n Mens jou kwalik voorstel hoe erg dit die natuurlewe moet benadeel, die natuurlike ewewig moet versteur en uiteindelik dus ook volhoubare ontwikkeling moet strem.
(iv) Menslike aktiwiteite besoedel ons oseane en dood die seelewe wat eweseer deel het aan die natuurlike stikstofsiklus: Net soos die plante op land, het plante van die see ook stikstof nodig. Trouens, stikstofverbindings speel ’n ewe noodsaaklike rol in die mariene plantaardige, dierelike en bakteriële lewe. Om organiese stikstof te produseer, gebruik mariene fitoplankton (plantaardige plankton) stikstof hoofsaaklik in twee vorms: in ’n gereduseerde staat as ammonium en in sy mees geoksideerde staat as nitraat. Die benutte stikstof word van die fitoplankton af regdeur die voedselweb in die see versprei. Sekere bakterieë sorg uiteindelik dat die gebonde stikstof weer aan die atmosfeer vrygestel word. Maar dan kom die mens met sy kolossale olietenkskepe! Daar is ’n ramp ter see wanneer ’n tenkskip vergaan en sy versmorende vrag oor ’n wye gebied op die seeoppervlak uitlek. Só beskerm ons beslis nie die aarde vir die opkomende geslagte nie.
BO: Die verskrikking van oliebesoedeling. Nagenoeg 40 miljoen liter ruolie is in die see gestort nadat hierdie tenkskip, die Exxon Valdez, in Maart 1989 by Alaska op ’n rif gestrand het. ’n Mens het kwalik die woorde om die vernietigende uitwerking te beskryf wat só ’n ramp op die brose ewewig in die natuur het.
DIT het ’n geweldige uitwerking op die gehalte van die water sodat dit baie kos om dit weer skoon te kry.
Die invloed wat die verskynsel van ’n opwellende algeskuim op die mens en omgewing het, kan seker eers ten volle besef word as ’n mens self langs ’n besmette en stinkende dam woon en boonop afhanklik is van daardie dam vir jou drink- en waswater. Verby is die dae toe jy en jou gesin in die somermaande oor naweke langs die helder waters gaan uitspan en daar geswem en gehengel het. Boonop voel jou hele gesin die knyp weens die ekstra geld wat Pa en Ma moet opdok omdat jul munisipaliteit kort-kort die dorp of stad se watersuiweringsmasjiene moet vervang of noodgedwonge dalk totaal nuwe, duur suiweraars moes laat installeer. En dan verander die omgewing om die dam ook nog in ’n bosgasie, omdat niemand dit meer in stand wil hou nie. Wie is in elk geval lus vir ’n dam waar jy oorweldig word deur ’n onooglike moeras, om nie eens te praat van die walm in die lug weens duisende visse wat op die oewers doodlê nie!