Godsdienstige eksklusiwisme - World Encyclopedia - Ek wil alles weet - 2020
Godsdienstige eksklusiwisme is die leer dat die aanhangers van 'n bepaalde geloof, of groep gelowe, verlossing sal bewerkstellig, terwyl groepe wat nie hierdie geloof deel nie die seëninge wat met so 'n toestand geassosieer word, sal behaal. In sy meer ekstreme vorm, leer godsdienstige eksklusiwisme dat slegs die lede van een godsdiens of sekte die hemel sal bereik, terwyl ander tot 'n ewige verdoemenis gedoem sal word. Die teenoorgestelde van godsdienstige eksklusiwisme is universalisme, die leer wat almal uiteindelik sal deel in die ewige seëninge van God of die hemelse ryk.
Eksklusivisme kom die meeste voor in Abrahamitiese godsdienste. In die Joodse tradisie kom dit tot uiting in sekere interpretasies van die konsepte van die Uitverkore volk, waarin elkeen wat nie die leringe van die Joodse monoteïsme aanvaar nie, uitgesluit word van die messiaanse 'toekomstige wêreld'. In die Christendom word godsdienstige eksklusiwisme gesien in die vroeëre leringe van die Katolieke Kerk en die huidige leringe van verskeie denominasies dat slegs diegene wat die ware geloof aanhang, die hemel sal bereik, terwyl diegene buite die ware kerk hel toe sal gaan. Eksklusiwisme word in Islam gesien in die aanvaarding van opregte Jode en Christene as mense "van die boek" saam met Moslems, maar die verwerping van ander godsdienstige tradisies - sowel as onheilige Jode en Christene - as "ongelowiges" wat geen deel aan Allah het nie. of die paradys.
Histories lei godsdienstige eksklusiwiteit soms tot die regverdiging van godsdienstige oorloë, gedwonge bekerings van buite die geloof, verbied teen inter-godsdienstige gemeenskap en huwelik, en die vervolging van godsdienstige minderhede. Dit is egter ook moontlik om 'n eksklusivistiese geloof te beoefen, terwyl die regte van ongelowiges in die algemeen respekteer word, en dit is vandag dikwels die geval. Baie godsdienste beoefen 'n gewysigde vorm van eksklusiwisme, waarin ander gelowe tot 'n sekere mate as wettig erken word, maar nie so heilig soos die ware geloof nie.
Die Moabitiese klip, ook genoem die Mesha Stele, toon dat die koning van Moab geglo het dat sy land deur Israel verower is omdat die Moabiete nie opgetree het in ooreenstemming met die wil van hul god, Chemosh nie.
Histories hou godsdienstige eksklusiwisme verband met die neiging van stamgroepe en stamgenootskappe om buitestaanders en minderwaardiges te beskou, as vyande en selfs as minder as menslik. Stamme wat oorlog voer teen ander stamme moet hul vyande doodmaak. Mededinging oor grond en hulpbronne kan die oorsaak van sulke konflikte wees, maar stampriesters en sjamane sal waarskynlik sulke gevegte ondersteun deur die god van die een stam teen die ander aan te roep.
In so 'n situasie sal die god van een stam- of nasionale groep in die stryd superieur wees. Dikwels word 'n militêre nederlaag deur die oorwinnaar beskou as 'n bewys van die meerderwaardigheid van hul god, terwyl die verslaan kant die resultaat sou sien as 'n bewys van die misnoeë van die god met sy mense. In die Bybel word 'n voorbeeld hiervan gesien in die vloek van die Filistynse kampioen Goliat deur Dawid, wat die naam van sy godheid, Yahweh, teen sy liggaamlik meerderwaardige vyand aangeroep het (1 Samuel 17). Die Israeliete het die oorwinning van Dawid oor Goliat gevier as 'n triomf van Yahweh; maar 'n paar jaar tevore, toe die Israeliete van die Verbondsark deur die Filistyne gevange geneem is en in die tempel van hul god Dagon geplaas is (1 Samuel 4), is dit gesien as gevolg van die Israeliete se eie sonde (1 Samuel 2) : 12-17). Net so, in die inskripsie bekend as die Moabitiese klip, erken koning Mesha van Moab dat die Moabitiese god Chemosh kwaad geword het vir sy volk en toegelaat het dat die koning van Israel, Omri, Moab verower totdat Mesha die Moabitiese soewereiniteit herstel het deur offers te bring aan die Chemos .
Israelitiese en Joodse monoteïsme
Ware godsdienstige eksklusiwisme het egter ontstaan ​​met die konsep van die uitverkore volk, gekombineer met die evolusie van monoteïsme in die Israelitiese samelewing. Vroeg in die geskiedenis van Israel is Yahweh gesien as die God van die Israeliete, maar ander gode word erken as bestaande vir hul spesifieke volke. Die profeet Michah (4: 5) sê byvoorbeeld: "Al die nasies kan wandel in die naam van hulle gode; ons sal wandel in die Naam van die Here onse God tot in alle ewigheid." Die Israeliete is deur Yahweh gekies om Kanaän te beset en 'n spesiale tradisie te vestig as ''n koninkryk van priesters en heilige nasie'. Ander gode het aan ander volke behoort, maar die Israeliete moes Yahweh alleen aanbid. Yahweh was nie net die enigste god vir die Israeliete nie, Hy was ook die grootste van al die gode:
Wie onder die gode is soos U, Here? Wie is soos u, majestueus in heiligheid, ontsagwekkend in heerlikheid, wonders doen? '(Eksodus 15:11)
Die profeet Jeremia: "U kinders het my verlaat en gesweer by gode wat nie gode is nie."
Hierdie gevoel van meerderwaardigheid en eksklusiwiteit van 'n mens se nasionale godheid is moontlik die houding van die meeste Kanaänitiese mense teenoor hul gode. In Israel se geval was Yahweh egter uniek, omdat Hy nie deur enige beeld, ikoon of afgod voorgestel kon word nie. Die profetiese veldtog teen afgodediens het ook vertaal in die gedagte dat die gode van ander volke glad nie ware gode was nie; dus is Yahweh alleen God. Teen die tyd van die profeet Jeremia in die laat sewende eeu vC vind ons: "U kinders het my verlaat en gesweer by gode wat nie gode is nie" (Jeremia 5) en, "maak die mense hul eie gode? Ja, maar hulle is nie gode nie! ' (Jeremia 16:20).
Die samesmelting van monoteïsme met die konsep van die uitverkore volk het die ontwikkeling van godsdienstige eksklusiwisme tot 'n logiese gevolgtrekking gebring. Nie net was die een volk se god beter as die van die ander nie; hierdie god was nie net beter as alle ander gode nie; maar Hy was in werklikheid die enige God wat werklik bestaan. Alhoewel hy die skepper van alle mense is, word diegene wat Hom nie op 'n sekere manier herken en gehoorsaam nie, nie van sy seëninge uitgesluit nie.
Hierdie eksklusiwistiese neiging is in die latere Joodse tradisie versag deur leerstellings soos in die boek Jesaja, waarin Israel 'n 'lig vir die nasies' sal word, sodat nie net Jode nie, maar ook heidene aan die toekomstige messiaanse koninkryk sou deelneem. Hierdie universaliserende neiging impliseer egter 'n leerstelling wat met eksklusivisme, naamlik triomfisme, verband hou. In hierdie lering word diegene wat normaalweg uitgesluit word, 'n mate van insluiting verleen deur hul aanvaarding van die ware geloof, of die aanvaarding van minimale voorwaardes wat met die geloof verband hou.
Petrus preek vir die heidene: daar is geen ander naam onder die hemel wat onder die mense gegee is waardeur ons gered moet word nie. '
Of Jesus self dit ooit beplan het al dan nie, die Christelike kerk het sedert die vroegste geskrifte geleer dat Jesus die enigste weg na God is. Sint Paulus, die eerste Christelike skrywer, het geleer dat 'almal gesondig het en die heerlikheid van God nie kortkom nie' (Romeine 6:23) en "daar is niemand regverdig nie, ook nie een nie" (Romeine 3:10). Vir Paulus lê die verlossing in die geloof in Jesus se dood en opstanding alleen; en nie eens ywerige gehoorsaamheid aan die wet van Moses of ander goeie werke van liefdadigheid en moraliteit sou redding kon bewerkstellig nie. In 2 Tessalonisense 1: 8-9 het Paulus geleer dat wanneer Christus weer kom, hy sal vergaan "vergelding aan diegene wat God nie ken nie, en aan diegene wat nie die evangelie van ons Here Jesus gehoorsaam nie. En hulle sal die ewige boete betaal. vernietiging, weg van die teenwoordigheid van die Here en van die heerlikheid van sy krag. '
In Handelinge 4:12 word die Heilige Petrus, die hoofdissipel van Jesus, aangehaal en verklaar: "Daar is niemand anders nie; want daar is geen ander naam onder die hemel wat onder die mense gegee is waardeur ons gered moet word nie." Jesus self word in die Evangelie van Johannes aangehaal deur te sê: "Ek is die weg en die waarheid en die lewe. Niemand kom na die Vader behalwe deur my nie" (Johannes 14: 6).
Alhoewel ander Bybelse aanhalings aangehaal kan word, gee 'n meer universalistiese perspektief op verlossing, bly die feit dat die Ortodokse Kerk en die Katolieke Kerk dwarsdeur die grootste deel van die Christelike geskiedenis geleer het dat slegs deur geloof in Jesus en die sakramente van die ware kerk deel te neem. gered word. Kerkvaders soos Origen was in die minderheid in die onderrig van 'n universele verlossing waarin almal uiteindelik tot God sou kom. Die meerderheidsopvatting was dat ortodokse Christene alleen gered sou word, en elkeen wat versuim het om tot die ware geloof te kom terwyl hulle op aarde gelewe het, sou tot 'n ewige verdoemenis gedoem word.
John Locke het die beginsel van godsdienstige verdraagsaamheid geleer.
Sulke leringe het daartoe gelei dat die Kerk soms geweld teen ketters, heidene en selfs Jode geregtig het om hulle na God te bring of die verspreiding van valse leringe onder Christene te voorkom. Selfs die Protestantse Hervorming het die basiese houding van Christelike eksklusiwisme nie stopgesit nie, aangesien Protestante verklaar het dat Katolieke op pad is na die hel en omgekeerd. Selfs teenoor mede-Protestante is daar gereeld 'n eksklusiewe houding aangeneem, en spesifieke Protestantse leerstellings is deur sommige en ketters deur ander beskou.
Na meer as 'n eeu van godsdienstige oorlog, teen die laat sewentiende eeu, het 'n houding van politieke verdraagsaamheid begin opduik, veral deur die geskrifte van John Locke, wat geleer het dat die burgerlike owerhede nie in sake van godsdienstige gewete moes inmeng nie. Hierdie politieke houding het ook na sommige versprei - hoewel geensins alle godsdienstige instellings nie. Teen die negentiende eeu verslap verskeie denominasies hul houdings van eksklusiwisme en sommige begin 'n meer universalistiese teologie van verlossing uitdruk. In die twintigste eeu het die ekumeniese beweging samewerking en wedersydse begrip binne die Christendom bevorder, gebaseer op die ideaal van wedersydse aanvaarding en intergemeenskap. Verskeie groot denominasies het hindernisse verlaag en lede van ander Christelike gelowe verwelkom om die sakramente met hulle te deel. Sommige het hierdie universalisme selfs uitgebrei om aanhangers van nie-Christelike godsdienste in die geledere van diegene wat deur God aanvaar kon word, in te sluit.
Islam het sy geskiedenis begin met 'n eksklusiewe houding jeens heidense godsdienste, maar 'n inklusiewe houding teenoor Christene en Jode. As mense van die boek, word gelowiges aan die God van Abraham die status van dimmien hulle sekere regte verleen, insluitend die reg om hul godsdienste openlik te beoefen en om nie onder druk te staan ​​om Islam te aanvaar nie. Diegene buite die Judeo-Christelike sfeer, word egter as ongelowiges beskou. Hulle kan gedwing word om hulself te bekeer weens pyn van die dood.
In die praktyk is daar egter nog nooit die insluiting van Jode en Christene of militante eksklusiwiteit teenoor 'heidene' beoefen nie. Christene word van afgodery beskuldig vanweë hul eerbied vir ikone en is ook as politeïste behandel weens die leerstellings van die Drie-eenheid en die Inkarnasie. As streng monoteïste het Jode oor die algemeen beter gevaar as Christene onder Islamitiese bewind, maar het hulle ook soms vervolging ondervind. Aan die ander kant het Islamitiese heersers dit as verstandig beskou om nie-Judeo-Christelike godsdienste soos 'n Hindoeïsme en Boeddhisme te verdra, veral in gebiede waar hierdie gelowe 'n aansienlike minderheidsbevolking onder Islamitiese soewereiniteit uitmaak.
Die basiese houding van Islam teenoor ander godsdienste bly vandag onveranderd, maar daar moet op gelet word dat sekere Islamitiese lande, soos Saoedi-Arabië en Iran, meer eksklusief teenoor ander godsdienste is as ander, soos Indonesië en Egipte. Boonop is Islamitiese fundamentalistiese groepe ten sterkste gekant teen die verslapping van Islamitiese eksklusiwisme, en soek eerder 'n terugkeer na die streng standaarde wat volgens hulle volgens die Islamitiese tradisie geleer word.
Ander vorme van godsdienstige eksklusiwisme
Eksklusivisme is nie beperk tot die Abrahamitiese gelowe nie. Alhoewel sowel Hindoeïsme as Boeddhisme minder geneig is daaraan, kan voorbeelde ook in hierdie tradisies gevind word. Die Hindutva- en Arya Samaj Hindu-sektes is twee voorbeelde van eksklusivistiese Hindoeïsme. Die Hindutva-beweging benadruk Hindoe-nasionalisme en teenkanting teen Moslem-invloed in Indië, terwyl die Arya Samaj die onfeilbare gesag van die Vedas beaam, wat die minderwaardigheid van ander godsdienstige tradisies impliseer. Baie Hindoes is van mening dat diegene wat sondes pleeg soos die doodmaak van diere of die eet van vleis uitgesluit word om nirvana te bereik.
Boeddhistiese godsdienstige eksklusiwisme kan gesien word in die implikasie dat diegene wat nie die leringe van die Boeddha aanvaar nie, soos die Agtvoudige Pad, bestem is om die kringloop van lyding deur eindelose reïnkarnasies te herhaal; terwyl diegene wat die regte manier beoefen, verligting kan bereik. Neo-Boeddhistiese groepe beskou hul tradisie soms as die regte pad na verligting en neem sterk evangeliese pogings aan om diegene wat hulle in die duisternis beskou, te beïnvloed. Verskeie sektes wat met Nicheren Boeddhisme geassosieer word, kan in hierdie kategorie opgeneem word.
Eksklusivisme en die toekoms
Namate die wêreld kleiner word deur ontwikkelinge in massakommunikasie, vinniger reismiddele, rekenaartegnologie, internasionale organisasies, kulturele uitruilprogramme en ander innovasies, word godsdienstige eksklusiwiteit 'n al hoe belangriker saak. Aan die een kant verstaan ​​en aanvaar godsdienste mekaar toenemend, maar aan die ander kant bly eksklusiwisme en triomfisme die kern van baie godsdienstige teologieë. Outentieke dialoog en samewerking tussen godsdiensgroepe is noodsaaklik in hierdie era van internasionale spanning, veral in die konteks van godsdienstig geïnspireerde terrorisme en massavernietigingswapens. Sulke dialoog en samewerking kan egter slegs bereik word met die bewustheid van en sensitiwiteit vir sowel die eksklusivistiese as die universalistiese neigings in godsdienstige gemeenskappe.
Corney, Peter, en Kevin Giles. Eksklusivisme en die Evangelie. Kew, Vic: St. Hilary's Anglikaanse Kerk, 1997. OCLC 38819137
Dickson, Kwesi A. Onvoltooide missie: Christendom en eksklusiwisme. Orbis Books, 1991. ISBN 9780883447512
Griffiths, Paul. Probleme met godsdienstige diversiteit. Verkenning van die godsdiensfilosofie. Blackwell Uitgewers, 2001. ISBN 0631211500
Küng, Hans. Christendom en die wêreldgodsdienste: paaie van dialoog met Islam, Hindoeïsme en Boeddhisme. Doubleday, 1986. ISBN 9780385194716
Quinn, Philip, en Kevin Meeker. Die filosofiese uitdaging van godsdienstige diversiteit. Oxford University Press, 1999. ISBN 9780195121551