Versindaba » Blog Archive » Johann Lodewyk Marais. Geskiedenis en literatuur in N.P. van Wyk Louw se Germanicus (1956)
Wednesday, June 22nd, 2011 | Artikels, essays, e.a..
11 Kommentare op “Johann Lodewyk Marais. Geskiedenis en literatuur in N.P. van Wyk Louw se Germanicus (1956)”
Pieter Joubert :
Baie dankie vir ‘n magdom inligting oor een van die interessantste werke deur my geliefkoosde woordkunstenaar in Afrikaans.
Ek het al baie gewonder oor N.P. Van Wyk Louw as fenomeen – was daar ‘n doelbewuste poging om ‘n skrywer te ontgin wat vir Afrikaans op dieselfde vlak kon wees as wat Shakespeare vir Engels is, of is dit bloot toevallig dat daar een so ‘n skrywer was.
Of het dit te doen met Afrikaans as fenomeen – sal elke nuwe taal wat oorleef, so ‘n skrywer koester in sy vestigingstydperk, om ‘n respektabele verwysingsraamwerk daar te stel ter wille van bestaansreg?
Ek het hierdie artikel terdeë geniet. My filosofiese vrae hieroor gaan sekerlik lewenslank interessant maar onopgelos bly staan.
Pieter, dankie vir hierdie kommentaar. Vir my is die toets van grootsheid (genialiteit) nog altyd om iets te kan skryf wat 50 jaar later nog steeds ter sake en relevant is. En “Germanicus” is vir my persoonlik nog altyd ‘n seminale werk.
Neem byvoorbeeld die volgende reëls wat net sowel vandag geskryf kon gewees het:
“Ek sterf aan hierdie tyd. / Dis beter dat ek sterwe want die wil / het in my stil gaan staan, sodat ek alles / sien agter glas … of in die glas / en mateloos en ver en nie om aan te raak / maar om te sien gebeur soos voor ‘n god.” (p.113)
En by die volgende reëls moet ek suutjies trap sodat Kannemeyer dit nie sien nie, want ek het dit al in vele reëls van my eie ge-eggo:
“Nou word dit sterftyd, liefste. Ek was lief / vir jou. Laat hul my dra, na binne. / En dalk gaan niks verlore nie.” (p.115)
Sug. Wat ‘n gedagte! Wat ‘n studie …
Toe N.P. van Wyk Louw in die 1930’s begin publiseer het, was Afrikaans darem al goed gevestig as skryftaal. Die soort fenomeen uit die vestigingstydperk waarna jy verwys, Pieter, sou eerder iemand soos C.Louis Leipoldt wees.
Of dalk selfs Totius, Daniel? Ek meen sy “Trekkerswee” kan seker as een van die eerste werklik klassieke werke in Afrikaans gesien word. Het ook geweldige invloed op latere tekste gehad. Opperman se “Ballade van die Grysland”, byvoorbeeld. (En Mikro se “Toiings”?)
Dis natuurlik net my mening, en dis maar al wat dit is:
Vir my is N.P. van Wyk Louw in ‘n ander klas, en was Afrikaans as taal wat ‘dieselfde kan doen as Engels, net so goed’ eers as sodanig gevestig nadat hy dit bewys het. Ek verwys graag na dit wat Louis hierbo uit Germanicus aanhaal, ter ondersteuning. Nie eens Shakespeare kan meer as dit doen nie, dit is die boonste sport van taal: ‘n Drama wat ‘n magdom van idiome/frases skep wat vir altyd relevant en treffend gebruik sal kan word. Iets wat soos Salomo se Spreuke gefynkam kan word vir lewenswysheid.
Afrikaans as skryftaal was vir my reeds gevestig met Eugene Marais, maar het eers met Engels skouers geskuur met NPVWL.
Maar dis net my mening…
Vergun my om by Pieter aan te sluit mbt NP van Wyk Louw. Die vraag wat ek nog altyd binne my dra, is of daar al ooit ‘n vergelykende studie gemaak is (binne die konteks van die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde), is of daar EEN ander gesin van oorsprong is wat soveel skrywers van naam opgelewer het as dié een waaruit NP gekom het? Ek noem maar ‘n paar: NP en WEG, Anna M Louw, Charles Fryer, Rona Rupert waarskynlik George Louw, en selfs Gert Vlok Nel..Daniël, jy het eenkeer die leeskring in Durban-Westville toegespreek (ek was bloot op besoek), en jy het die invloed bespreek van ‘oues’ op ‘nuwes’ en die gesprek het gehandel oor Henriëtte Grové, Philander, NP van Wyk Louw en Gert Vlok Nel. Ek wou toe al die klip in die bos gooi oor soiets soos ‘n ‘gedeelde geen’…wat ‘n soort duplisering van spesifieke aanleg in die kunste binne ‘n bloedlyn meebring. Vir my doeleindes, met twee kleinseuns in die Britse Ryk, is dit genoeg om te sê “Daaikant het hulle Shakespear, diékant het ons vir NP!”
Aangesien ek twee (wonderlike en persoonlik verreikende …!)weke in Bangui, die hoofstad van die Sentraal-Afrikaanse Republiek deurgebring het, neem ek nou eers kennis van hierdie boeiende gesprek. (Johann de Lange het my darem laat weet dat die artikel geplaas is.)
Afrikaans het ‘n aantal belangrike figure opgelewer, maar daar is iets, iets anders en méér in N.P. van Wyk Louw se werk (soos die reëls wat Louis aangehaal het). Louw is ‘n buitengewone verskynsel in die Suid-Afrikaanse literatuur. Dit is daarom belangrik dat ‘n nuwe generasie hulle ook akademies met sy werk sal bemoei. Na die swoel en tropiese Bangui torring ek weer aan my onvoltooide artikel oor “Raka” …
Louis ek wil saam met jou sug oor dele uit Germanicus…”Dis vreemd dat woorde so ‘n kors kan maak rondom die hart. Nooit raak ‘n mens aan die lewe wat fyn en bewerig soos ‘n kindjie sit nie. Miskien is dit ook goed; ons kan nie almal kaal loop nie”.
Oeg…”fyn en bewerig, soos ‘n kindjie”… die woorde kom so, so dikwels by my op. En soms, as ek sien hoe mense agter fasades wegkruip, kom die laaste reel uit bg. aanhaling altyd by my op.
Verstommend hoe ver vooruit sy skryfwerk was dat dit tot op hede mens nog na jou asem laat snak en jou vir eers die boek laat neersit sodat die heerlikheid van sy woorde oor en deur jou kan spoel.
Daar’s hy. DIT is Afrikaans, die prima-taal en nie maar net nog ‘n plaaslike vorm van kommunikasie nie.
Rudi Coetzer :
jammer ek doen dit hier,maar weet nie hoe of waar anders nie?
Ek sien die Artikels oor die grootste /meeste prysgeld digkompetsie is verwyder?
Ook die Mees geleesde digter in Afikaans artikel…
Kan Louis op iemand my dalk se waarom?
dit was sulke insiggewend Artikels..met baie waarde.
Rudi, omrede almal wat daarvan kennis wou/moes neem dit reeds gedoen het. Die afloop van die gesprek wat daarna ontstaan het, lewer geen wesenlike bydrae tot die webblad nie aangesien dit in sirkelredenasies en verwyte verval het.
Ek hoop jy verstaan en aanvaar dit as sulks.