Christo van der Rheede, adjunk- uitvoerende direkteur van Agri SA, skryf Woensdag in ’n rubriek op Netwerk24 bruin mense in die Wes-Kaap is gefrustreerd en dat “die noodkreet wat die laaste tyd op veral die Kaapse Vlakte manifesteer” nie langer geïgnoreer kan word nie.
“Oor die jong mans wat op die hoeke sit want hulle kry nie werk nie. Oor die meisiekinders wat prostitute raak om te eet. Oor die behuising wat ons toekom en wat ons nie kry nie. Oor die feit dat ons eie grond waar ons afgesit is, deur ander mense beset is.
Hy sê die afgelope drie jaar “gaan my oë net wyer en wyer oop vir die verkeerde dinge wat deur die ANC en die DA teen my mense en my gemeenskap gepleeg word.
“As jy kyk na die R65 miljard per jaar wat in die City of Cape Town gespandeer word, sal jy sien die minimum word gespandeer op die meerderheid van die mense, wat mos nou kleurlinge is. Jy sal sien dat die housing opportunities gaan meestal vir mense van die Oos-Kaap terwyl ons sit met ’n backlog van 500 000 mense wat al 20 jaar plus op die waglys sit.
“Die bruin kind word eintlik gesê: ‘Gaan sit op ’n hoek. Ons wil nie vir jou werk gee nie.’ Vyftig persent van die kinders in die Wes-Kaap is bruin. Hoeveel van hulle kry die geleentheid om verder te studeer? Kry hulp om verder te studeer? Amper niks nie. Die higher learning intake is 90 % swárt.
“Ag, man, dit is ’n mixed bag. Gister se protes . . . As jy die Sunday Times gelees het en as jy die mediaberigte gelees het, het die mayor die Suid-Afrikaanse Polisiediens gevra om hierdie protes te squash voordat dit begin.
“Van my mense was gearresteer soos wat hulle uit hulle karre klim in Bonteheuwel. So, die staat het baie mooi saamgespeel – ál drie arms van die staat; die ANC én die DA – om ons monde toe te druk.
“Dáái is die hartseer part. Intelligence doen mos nie súlke dinge nie! Dit was op hulle letterhead, so deesdae doen hulle sulke dinge. Laat ek jou nog ’n ding vertel. Sondagoggend toe is kolonel Ontong van die Hawks by my deur om te kom vra dat ons hierdie protest kanselleer! Ek is toe nie by die huis nie. Ek sê toe vir hom toe hy my bel: ‘Kolonel Ontong, die Hawks is ’n priority crimes unit. Hierdie is ’n service delivery issue. Daar is géén misdaad gepleeg nie. Wát soek jy by my deur? Ek kan vir jou wys waar die misdadigers bly. Verstaan nou mooi wat ek vir jou sê.’
“Meneer, as jy kyk na ons Facebook page – ons het gesê ons gaan vréédsaam protest tot elfuur. Tiénuur toe stuur ek ’n video en ’n statement uit om te sê ons abort nou want ons word nou provoke deur die polisie, deur die law enforcement, en dié ding gaan nie mooi end nie.
“Die stáát moet daai kissie dra. Ek gaan u sê hoekom: Twaalf maande gelede met onse laaste protes het ons aan die mayor oorhandig ’n memorandum waarin ons gesê het: Dié is die dinge wat critical is. Dié is die dinge wat jy moet hanteer, meneer Plato.’
“In die memo het ons gesê ons is nie tevrede met die manier wat die huise uitgedeel word op die basis van ras nie. Dit gaan nie oor jou nood nie – dit gaan oor jou rás. Jong seuns en dogters kry huise net omdat hulle swart is; net omdat hulle van die Oos-Kaap is. Ons is nie tevrede daarmee nie. Ons is nie tevrede met die employment equity in die Kaap nie. Hóé kan dit wees dat die bruin mense, wat 50% van die populasie is, 10% van die werkgeleenthede kry? Hoe is dit reg?
“Daai man [Plato] het nie eers vir ons ’n acknowledgement gestuur van receipt van daai memo nie. So, as die mayor sy werk gedoen het en die memo geléés het en iets gedoen het daaroor, dan het ons nie ’n probleem nie.
“Hulle het nie respond nie want die City en die DA hét nie ’n response vir dit nie. Hulle response sal hulle nie kan vind nie want vir 16 jaar al kyk hulle die bruin mense aan as minder aan; minder as ’n nasie.”
“Dit is swaar om te stry met die waarheid. Wat dié man sê, is waar. Máár ek stem nie saam met die laaste part nie – oor die dreigemente van nog ’n shutdown nie – ons sal vóórtgaan, ons sal voortgaan tót hulle luister.”
“Jy weet, as jy die staat beveg, gaan die staat altyd wen. Maar ek was nou in ’n vergadering . . . Ek kán nou niks praat oor die vergadering nie. Ek kan jou net sê die staat gaan nie hierdie keer wen nie. Hierdie keer gaan ons nie vir hulle ’n datum gee nie . . . Hulle gaan net sien.”
“Hoe kan dit moontlik wees dat ek land grýp terwyl ék van die grond afgesit is? Ek steel jou selfoon en omdat jy dit terugvat, beskuldig ek jou van steel.
“Ek was ’n contractor vir ’n goeie paar jaar – omtrent 17 jaar – maar vir die laaste drie jaar het ek nie gewerk nie; ek doen nou voltyds activism.”
“Ék het die ding befonds met die geld wat ek opgespaar het oor die jare en met die rygoed wat ek verkoop het om dit aan die gang te hou. Ek het ’n Isuzu-bakkie gehad – my werksbakkie; ek het dít verkoop. En ek het ’n Hyundai i10-karretjie gehad, wat ek ook verkoop het om vir ons aan die gang te hou. En nou het ons niks meer geld oor nie – níks, nie ’n dooie sent nie. Ek ry eintlik op die oomblik met my petrolliggie aan . . . in ’n geleende Peugot.”