politiek | die ander kant
… want dis nou eers 18 jaar later
Die gedagte dat ons opgeroep word om 'n rasionele verdediging van ons geloof te gee. 'n Apologie. Ek steur myself al hoe minder aan hierdie tipe publieke versoeke wat in predikante se rigting gestuur word, omdat die gesprek gewoonlik geen nuwe roetes vir ons gesprekke oopmaak nie.
Die laaste versoek het egter 'n ietwat ander karakter aangeneem, en daarom reageer ek wel. Ek wil dus wel 'n apologie vir my oortuiginge gee, alhoewel van 'n ander soort. Hier het dit min met die rasionele verdediging van God uit te maak, maar wel met die uiters aktuele vraag oor hoe wit Suid Afrikaners oor ons verlede en hede praat.
Die rede waarom ek opgeroep is tot 'n verdediging, was omdat ek sonder verdediging bloot net my geloof verklaar het. My geloof dat 'n stelling soos "Ja, ons het n tragiese verlede, maar dis nou darem 20 jaar later", totaal verwerp moet word. Soos dit met enige geloof dalk maar gaan, is daar sekeres vir wie so 'n standpunt geen verdediging nodig het nie, die totale onaanvaarbaarheid hiervan blyk vir hulle voor-die-hand-liggend te wees. In geloofstaal sou ons egter sê dat ander "blind" is vir hierdie geloof, en dat hulle dus begelei moet word om 'n ander realiteit te sien.
Dis natuurlik uiters arrogante taal. Maar wanneer ons oor ons diep oortuiginge praat, dan klink ons taal met tye uiters arrogant. En nou wil ek die eerste wees wat myself moet herriner dat ons bekering-ervarings selde die gevolg van 'n apologie, 'n rasionele verdediging van die geloof, is. Dis immers die oortuiging van massas moderne apologete, maar die waarheid is dat hulle eintlik maar net vir die "ingewydes" preek, net hulle eie posisie verskans teen kritiek. So hopelik kan ek my eie apologie binne 'n ander tradisie plaas, een waar ek verwoord sodat dit duidelik kan word waar ek staan, met die doel dat ons gesprek net dalk verder kan beweeg.
Hier is die agtergrond van my apologie. Ek is vir 'n paar dae by 'n konferensie waar daar geworstel word met die vraag hoe ons siklusse van gewels wat oor generasies heen herhaal word kan breek. Israel-Palestina, Joodse vervolging in Duitsland, die onderdrukking van die Roma in Europa, massas stemme uit verskillende dele van Afrika, afstammelinge van slawe in Noord-Amerika, en natuurlik baie wit en swart Suid Afrikaners neem aan die gesprek deel. Vroeg in die konferensie het ek op facebook verwys na die opmerking van 'n Amerikaanse sosioloog wat wys daarop dat Suid Afrika inderdaad beter met 'n traumatiese verlede en die bou van 'n nuwe samelewing omgegaan het as meeste ander voorbeelde in die wêreld. Ek dink dis belangrik dat ons partymaal goeie nuus moet hoor, en het dit dus op facebook gedeel.
'n Groep wit predikante (ek dink tog dis belangrik om dit te noem) het hierop begin reageer. Daar was basies drie tipes reaksies. Een groep voel dat die WVK se werk veel verder en dieper moet gaan, en dat ons nog baie van ons trauma uit die verlede moet verwerk. 'n Ander opinie is dat die ANC darem regtig baie droogmaak vandag. Dis 'n ander debat as waarop ek nou wil reageer, maar dis 'n algemene strategie dat wanneer wit Suid Afrikaners met die brutaliteit van ons verlede gekonfronteer word, ons begin praat oor die foute van die ANC. Jy weet, dis amper soos toe ons kinders was en ma met een van ons raas oor ons stout was, en ons dan dadelik aan ma verduidelik hoe stout boetie was. So asof dit 'n verskil moet maak. So asof as ons boetie net in 'n sleg genoeg lig kan skets, ma sal dink ekself is eintlik 'n engeltjie.
Dit is die derde tipe reaksie wat my egter werklik ontstel het. Dalk moes ek nie ontsteld gewees het nie, mens hoor hierdie tipe stem immers gereeld in Suid Afrika, maar gegewe die omgewing waarin ek die afgelope dae was, gegewe die massas oë van mense wat trauma ervaar het, ook van die kinders wat uit families kom wat in vroeër generasies trauma beleef het, het dit my hard getref hierdie keer. Dit is die houding van wit Suid Afrikaners dat Apartheid in 'n verre verlede lê, en dat daar nou al so baie tyd verbygegaan het dat ons darem nou bietjie kan ophou hiermee. Jy weet, dit is die Klopjag benadering. Dit was vasgevang in hierdie gesprek met die woorde "Ja, ons het n tragiese verlede, maar dis nou darem 20 jaar later", en ek is gevra om 'n apologie te gee vir my verwerping van so 'n benadering. So kom ek probeer.
Eerstens, ek dink die poging om Apartheid as iets ver in die verlede te beskryf, waaroor ons dalk bietjie kan praat, maar wat nie wesenlik belangrik is vir hoe ons optrede in die hede, insluitend die besluite van die ANC, verstaan nie, is bloot swak sosiala analise. Kom ek stel dit brutaal. Ek dink nie ons kan my pa se generasie se daaglikse optrede, ook hulle kritiek op die ANC, verstaan sonder om te onthou dat hulle deur Apartheid, in die vorm van diensplig, gevorm is nie. Ek dink ook nie julle kan my generasie verstaan sonder om te onthou dat ons almal deur soldate grootgemaak is nie. Residensieële patrone, onderwysstelsel, ekonomiese ongelykheid, die taal wat ons gebruik in publieke diskoers, die politieke partye waarvoor ons stem, niks hiervan kan losgemaak word van 'n geskiedenis van kolonialisme en Apartheid nie. So om 'n roete te soek wat kritiek in die hede wil lewer sonder om konstant met die kompleksiteit van die verlede te worstel is bloot 'n wenresep vir 'n swak sosiale analise.
Tweedens, ek dink nie ons verwerk geskiedenis in 20 jaar se tyd nie. In elkgeval nie die werklike traumatiese geskiedenis nie. Die rule of thumb is immers dat geskiedenis boeke eers 20 jaar na 'n gebeurtenis geskryf kan word. Orals oor die wêreld sien ons hoe daar generasies later nog geworstel word met die kollektiewe trauma in 'n gemeenskap of land. Trauma wat oor honderde jare deel van ons samelewings geword het, neem heelwat meer as 20 jaar om te verwerk. En dit sal ons as wit Suid Afrikaners dalk goed doen as ons dit ook vir onsself onthou. As jou kinders so oud soos ek of jonger is, hulle is nie "born free" nie. Hulle is vasgevang in 'n verlede, en gaan nie daaruit breek as ons dit stilmaak nie. Ons moet ons verlede weer en weer op verskillende maniere besoek, daaroor huil, daaroor lag, en oor tyd ons hede rekonstrueer in verhouding met ons pogings om anders met ons verlede om te gaan. So alhoewel dit half na common sense klink om te maak of trauma wat meer as 20 jaar in die verlede lê darem nou al iets is wat ons nou maar bietjie van kan vergeet, is dit bloot nie in lyn met enige soortgelyke voorbeeld in die wêreld nie.
Derdens, ek dink dit is bloot pastoraal brutaal. In geen gesprek met 'n individu wat trauma beleef het maak ons so tipe opmerking oor die traume nie. Natuurlik is daar goed wat met tyd gesond word, en natuurlik verander die manier waarmee ons met ons trauma omgaan. Maar enige een wat ekstreme traume beleef het weet ook dat dit ook na 20 jaar weer skielik kan kop uitsteek op 'n nuwe manier, en dat dit vir die res van jou lewe 'n impak het op hoe jy dinge aanpak. Om egter vir iemand te sê dat die blote hoeveelheid tyd wat verloop het rede genoeg is dat ons kan verwag dat ons nou maar kan "aanbeweeg, meneer", verstaan bloot nie hoe genesing werk nie. In ons kollektiewe traume wil ek iets soortgelyk sê, behalwe dat kollektiewe traume oor veel meer as een generasie ontstaan het. Waaroor ons kan praat is tot watter mate ons genesing gevind het, tot watter mate ons herstel gevind het, maar die blote hoeveelheid tyd wat al verloop het sedert 1994, of 1990, kies jou datum, kan opsigself nooit 'n argument wees nie.
So daarom is ek uiters ongemaklik, en verwerp ek dit volledig, as ons goed sê soos "Ja, ons het n tragiese verlede, maar dis nou darem 20 jaar later."
So hoe kan ons dan praat? Hier is my voorstel:
Eerstens, ek kies om vanuit 'n posisie van hoop te praat. Daarom wil ek sê dat ons nou maar eers 18 jaar in 'n demokratiese Suid Afrika is, en dit ongelooflik is hoeveel ons reggekry het! As 'n Swart vrou wat 'n politieke gevangene was onder Apartheid hierdie wit man (dis nou ek) vanaand 'n druk kan gee, dan sê ek wow. As ek luister na die twee hoërskool kinders van een van die UFS personeel wat vanmiddag my interrogate oor hoe Kaukasiërs se hare versorg moet word, hoe gereeld dit gesny en gewas moet word, en hierdie ongelooflike meisies van 14 en 17 kyk hierdie wit man in die oë, en praat met 'n selfversekerheid, en 'n gemak, wat my laat jubel, dan het ek hoop (alhoewel ons tog sou kon vra hoekom hulle eers vanmiddag hierdie vrae kon vra).
Tweedens, ek dink ek wil met verbintenis werk. Dit beteken dat ek erken dat ons nog 'n lang pad het om te gaan, dat ons nog vir dekades of meer deur die brutaliteit van die verlede gaan moet werk, gaan moet werk deur wat die aan almal van ons gedoen het, en dat ek myself verbind daartoe. Ek doen dit nie as 'n tipe van 'n keuse vir "my issue" nie. Ek dink nie dat ons 'n keuse het watter issue nou vir ons belangrik is, en dat rassisme en ons geskiedenis van kolonialisme en Apartheid een pet topic is waarop ek kan fokus nie. Ek dink dat as 'n samelewing het ons nodig om onsself te verbind daartoe om hierdie goed aan te hou deurwerk, en ek verbind myself om dit te doen.
So aan my gespreksgenoot, hier is my apologie. Dit is my antwoord vir my sterk woorde. Hier staan ek, ek kan nie anders nie. Ek dink ons sal verder kom, nie net in terme van versoening nie, maar ook in terme van die verskeie probleme, ook polities, wat die land vandag in die gesig staar, as wit Suid Afrikaners leer om ons verlede eerder te ernstig op te neem as om dit te onderspeel, om alle analises wat ons maak ook binne die konteks van osn geskiedenis te maak, en om veral konstant bewus te wees hoe ons self steeds bevoorreg word deur hierdie verlede, en uiters sensitief te bly vir hoe ons standpunte steeds gekleur word deur die plekke waar ons kom. My ervaring is dat as ons dit regkry, dan is daar 'n lewendige publieke debat waarvan ons deel word, nie as die "wit stem" in die samelewing nie, maar as mede-burgers.
4 Kommentaar	| apartheid, politiek, Publieke Teologie, rassisme	| Permalink
6 Kommentaar	| Ekonomie, politiek, Publieke Teologie, teologie	| Sleutelwoorde: De Doorns, plaasarbeid, stakings	| Permalink
Was #blacktuesday dalk te maklik?
'n Groot deel van my dag is in ongemak spandeer. Ek vermoed ek skryf dalk nou meer vir myself as iets anders, maar hier is wat in my ongemaklike gedagtes omgaan.
Eerstens is ek ongemaklik met 'n samelewing wat te maklik in twee groepe opgedeel kan word. As 'n regering oor 'n stuk wetgewing stem, en vir alle praktiese doeleindes is die uiteinde dat alle ANC MP's een ding stem, en alle opposisie MP's iets anders stem, dan gaan daar rooi ligte aan! Dis immers 'n illusie dat MP's se eie opinie 100% met hul party s'n ooreenstem, en in 'n gesonde debat sal daar altyd momente wees waar individue na alle kante toe verskil van die dominante idee in hul party. As sulke verskille toegesmeer word vir 'n eenvoudige argument waar partye teenoor mekaar staan, dan moet ons besef ons het nie meer met 'n intellektuele debat te doen nie. Maar vandag was dit nie net die regering wat in twee gedeel was nie. Die publiek het gedeel in die ANC anti-ANC verdeling, met geen grys gebied nie. Vandag moet jy standpunt inneem. Vandag is #blacktuesday. Dit is judgement day. 'n IOL News tweet vat dit saam: "Are you For or Against the #POIB? Tweet only "Yes" or "No" #IOLpoll". Geen "abstain (soos in die parliment) nie, geen "ek weet nie", geen "ek stem grotendeels saam, maar het 'n probleem met sekere punte", geen "dankie dat 1982 se wetgewing uiteindelik aangespreek word, maar ons kan beter doen as wat op die tafel is". Vandag was dit "ja" of "nee", en enigeen wat nie duidelik en volledig "nee" gesê het nie, is onder verdenking.
Maar ek is ook ongemaklik met die Protection of Information Bill. Pierre de Vos verduidelik van die probleme daarmee. Maar daar is vir my meer daaraan. Die hele idee dat lande geheime het ter wille van "nasionale sekuriteit" pla my. Die stand van "nasionale sekuriteit" in Amerika is maar net die mees algemene voorbeeld. Die idee is gebou op 'n wêreld waarin lande en hul regerings absolute gesag het, en waar die omgang met mekaar wesenlik geweldadig is. Die model sal altyd sy slagoffers hê, en moet in geheel ondergrawe word. Die beste alternatief blyk vir my te wees dat inligting (alle inligting) ge-open-source word.
Maar ek is ook ongemaklik daarmee dat die middel-klas publiek die vergrootglas vandag alleen op die regering (en per implikasie op die ANC) geplaas het. Alhoewel party dalk met een of ander ideaal werk dat die plaaslike nasie 'n tipe absolute sowereiniteit het, is dit 'n illusie. Daar is ekonomiese magte wat vandag in my nederige opinie meer die septer swaai as 'n regering. Ek vermoed meeste van ons ongemak met die betroubaarheid van hoë profiel politieke leiers (beide in Suid Afrika, asook in ander lande) tot 'n groot mate daarmee gepaard gaan dat dit wil voorkom of hulle optrede eintlik maar ekonomiese magte dien, eerder as die politiek wat die burgers van 'n bepaalde land moet ondersteun. Ek dink dit is ook hoekom ons bang is vir hierdie POIB, want die vrees bestaan dat politieke leiers hulle persoonlike belange in 'n ekonomiese sisteem nog verder sal versteek. In kort: ek dink die kritiek op die wetgewing is te min, ons het vandag 'n stem nodig wat eis dat rolspelers in die ekonomiese magspel nie langer inligting mag versteek nie. Ons het nodig om te weet wie waar belange het en hoe groot die belange is, daar lê moontlik ernstiger struikelblokke vir 'n oop en vrye samelewing as in die kantore van regeringsamptenare (tot 'n groot mate soek ons vandag 'n regering wat instaat is om die nog groter magte ter wille van die land se burgers in toom te kan hou).
Die publieke reaksie, waarvan die media onlosmaaklik deel was het my ongemaklik gelaat. Uitsprake soos dat hierdie die "einde van demokrasie" is, of dat dit "dieselfde as apartheid" is, is uiters problematies. Alhoewel die vryheid van die media nie die alfa en die omega is nie (die media praat immers ook maar hoofsaaklik vir 'n middel-klas groep, en selfs al voel die media hulle is vry om te sê wat hulle wil, kan die meerderheid se stemme steeds doodgedruk word), vaar Suid Afrika relatief goed in terme van media vryheid (en ons moet werk om dit nog beter te laat gaan). Soos reeds genoem, ek dink nie vandag se besluit is 'n positiewe skuif nie, maar die keuse om die vergrootglad hierop te plaas as 'n tipe nekslag vir demokrasie in Suid Afrika los my baie ongemaklik. Die skokkend hoë werkloosheid syfer onder jongmense, en die massas armes wat nie kan "saamspeel" binne die reëls van hoe 'n moderne samelewing werk nie, is 'n veel ernstiger probleem! Ek wil nie ontken dat ons nie elke dag aan die ernstigste vrae kan aandag gee nie, en dat daar dae kom wat ons ook aan die fyner detail moet aandag gee nie, maar ons mag nooit toegelaat word om ons eie agenda onkrities te aanvaar nie. Die grootste gevaar is natuurlik dat ons swart dra vandag ons 'n valse gerusstelling gegee het dat ons besig is om te veg vir demokrasie, terwyl ons more voortgaan met wat Zizek noem die "catastrophic consequences of the smooth functioning of our economic and political systems" juis omdat ons gewete gesus is dat ons vandag ons deel gedoen het vir vryheid. Ons moet vir 'n oomblik stop en raaksien dat die vraag hoekom die POIB so hoog op ons agenda is en ander sake so laag belangriker is as ons "ja" of "nee" vandag (sonder om ons stem vandag totaal te relativeer).
Die media het my ongemaklik gelaat. Die media laat my gereeld ongemaklik. Ek dink nie ons koerante doen buitensporig sleg nie. Die Afrikaanse koerante stel my wel nogals gereeld teleur, maar dalk is dit maar net omdat dit "myse mense" is jy weet. Wat my ongemaklik laat met die media (en vandag weer gepla het) is die indruk wat geskep word dat die media 'n tipe "objektiewe stem van die mense" is. Wat te min gehoor word is dat die media erken dat dieselfde magte wat selfs hoë profiel politici met tye na marionette laat lyk, ook in spel is in die joernalistiek. Die vraag is ook maar "wat verkoop", en die stemme wat verkope laat val word uitgesny, die stories wat verkope laat styg word ingesit. Ons het nodig dat beide regering en media (en ook akademie en kerk) eerlik raak oor die feit dat ons in die moeilikheid is, omdat ons almal in rigtings gedruk word deur magte wat sekere stemme stilmaak, en die agenda verdraai om sekeres te bevoorbeeld. Om die regering as die vark in die verhaal te skets en onsself op die morele hoë grond te plaas is 'n oorvereenvoudiging wat ons op die lang termyn duur gaan kos.
En laastens (vir die oomblik) het my eie kerk my ongemaklik gelaat. Want wat het ons as kerk nou eintlik gesê wat anders is as die breë populêre middel-klas diskoers wat vandag afgespeel het? Ons het nie eens gepoog om dit in kerklike taal te omskryf nie (wat ek baie waardeer het), maar het meer belangrik die persepsie gelaat dat die konstitutionele demokrasie ons "hoogste goed" is, en onsself verbind om 'n spesifieke politieke vorm te verdedig. Alhoewel ek dink die kerk in sekere tye 'n stem moet wees wat 'n "beter" politieke bedeling te ondersteun (om byvoorbeeld te pleit vir 'n demokrasie i.p.v 'n Nasionalistiese regering), en met ander tye haar stem kan byvoeg om te sê dat 'n sekere rigting beter as 'n ander is, is daar 'n stuk geweld aan die verbintenis tot die verdediging van 'n konstitusionele demokrasie wat nie by die kerk hoort nie. Ek is bly dat my eie kerk binne die konteks van wit afro-pessimisme probeer om mense positief te stem oor ons land, maar ek dink die kerk het 'n ander tipe kritiese stem nodig as om bloot soos die FW de Klerk stigting onsself te verbind tot die beskerming van 'n vorm van regering wat op 'n spesifieke moment in ons geskiedenis seëvier het. As kerk kan ons so 'n politieke beleid slegs voorlopig ondersteun solank as wat ons oortuig is dat dit bydra tot geregtigheid. Dalk is dit wat ons bedoel, dat ons oortuig 'n dat 'n konstitusionele demokrasie (eerder as een van die ander vorme van demokrasie) "God se wil" is, maar ek word ongemaklik gelaat, en wonder of ons nie maar bloot hierdeur dieselfde politieke stemme wat ons nog altyd ondersteun het net verder ondersteun nie… maar dit is 'n gesprek wat ons hier onder mekaar ernstig sal moet voer.
Ek voel nou beter. Die skryf was vir my goed. So kom ek sê wat ek dink nou kan gebeur.
Ek dink dis sleg dat daar vandag "ja" gestem is vir die POIB. Ek dink egter 'n "nee" stem sou bloot 'n troosprys gewees het, want dan sou ons maar net teruggeval het op ouer wetgewing wat ook nog te veel beskerming vir hulle wat reeds in posisies van mag is gee. Ons moet wegkom van ons 1982 wetgewing lyk dit my (ten spyte van die pogings wat al gemaak is om dit te verbeter). Ons gesprek moet dus eerder val op die proses waarin daar oor wetgewing gekonsulteer word (IDASA se versoek gister), en om vir konkrete voorstelle rondom spesifieke veranderinge te argumenteer (byvoorbeeld die Nelson Mandela Centre of Memory se voorstelle). Dit gaan ons nie by 'n ideale samelewing uitbring nie. Dis waarskynlik onmoontlik vir Suid Afrika om in die konteks van ander lande se wetgewing wette te maak wat 'n radikaal oop samelewing in die korttermyn sal help vorm (alhoewel dit nogals nice sou gewees het). Die toets vir die publieke stemme wat vandag geveg het vir vryheid, is of hulle more gaan voortgaan om 'n konstruktiewe bydra te maak, en of #blacktuesday maar net gegaan het daaroor om vingers na die regering te wys. As die kerk praat, dan beteken dit ons herinner dat die toets van 'n konstruktiewe bydra lê in die lewens van die armstes, gemarginaliseerdes en uitgeworpenes in die samelewing, nie bloot in liberale waardes soos "media vryheid" ter wille van media vryheid nie. As ons as kerk praat, dan weet ons ook dat ons voorstelle vir beter wetgewing voorlopig is, en binnekort weer bevraagteken moet word, want hierdie is nie die Koninkryk nie.
4 Kommentaar	| kerk, politiek, Publieke Teologie	| Sleutelwoorde: Black Tuesday, media vryheid, NG Kerk, POIB, Protection of Information Bill	| Permalink