Om te laat inent of nié – Kenners gee raadTalle Suid-Afrikaners is steeds huiwerig om die entstof te ontvang. (Foto: Dr. Zweli Mkhize/Twitter) Ondanks ŉ golf Covid-19-infeksies wat oor die wêreld én Suid-Afrika spoel – en inentings wat nou meer geredelik beskikbaar is vir gesondheidswerkers en diegene ouer as 60, is talle Suid-Afrikaners steeds huiwerig om die entstof te ontvang. Berigte oor newe-effekte soos bloedklonte en nou ook hartinflammasie is boonop die afgelope week in ander lande aangemeld, wat mense verder afskrik. Navorsing onder die breër Suid-Afrikaanse bevolking dui daarop dat amper die helfte (42%) van Afrikaanssprekendes huiwerig is om die Covid-19-entstof te ontvang. Dié syfer is veel hoër as in ander taalgroepe wat ook teen die inenting gekant is. Dít ondanks enorme veldtogte wêreldwyd om mense aan te moedig om die entstof te ontvang. Dié mense is nie noodwendig heeltemal verkeerd in hul versigtige benadering nie, meen dr. Nathi Mdladla, medeprofessor en hoof van die intensiewesorgeenheid by die Dr. George Mukhari- akademiese hospitaal én die Sefako Makgatho-universiteit. Mdladla sê normaalweg sou pasiënte individueel ingelig word oor die voordele of nadele van enige ingryping – en dié mediese aanbeveling sou gedoen word op grond van ŉ individu se persoonlike omstandighede en behoeftes. “Mense moet die voor- en nadele van die entstof teen mekaar opweeg en dan besluit of [die ontvang van die entstof] die regte keuse vir hulle is. Daar is groot sosiale druk op mense om die entstof te ontvang – of hulle nou gemaklik is daarmee of nie. Uiteindelik berus die besluit by jóú.” Kommer oor newe-effekte Mense staan vandeesweek tou om die entstof by ‘n kliniek in Pretoria te ontvang. (Foto: Maroela Media) Mdladla sê ondanks oënskynlike pogings om moontlike newe-effekte van die entstof gering te skat, moet dit nie buite berekening gelaat word nie. “Medici sien beslis berigte van komplikasies en selfs al is dit skaars, gaan die komplikasie nie die ‘breër gemeenskap’ raak nie, maar die individu.” Probleme met bloedklonte nadat iemand die entstof ontvang het, is een van die newe-effekte waaroor tot dusver heelwat berig is. Amerikaanse gesondheidsowerhede het vandeesweek ook gesê hulle kyk na ŉ klein aantal berigte van hartinflammasie in sommige jonger mense wat die Covid-19-entstof ontvang het, maar dat daar in hierdie stadium geen duidelike verband tussen die twee getrek kan word nie. Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) sê soos enige ander entstof, kan die Covid-19-entstof ook “matige” newe-effekte soos koors, moegheid, kopseer, spierpyn, rillings, diarree en pyn waar die inenting toegedien is, veroorsaak. Volgens die organisasie verdwyn die meeste newe-effekte binne ŉ paar dae. “Meer ernstige of langdurige newe-effekte is moontlik, maar uiters skaars.” Die WGO sê ook entstowwe word deurlopend gemonitor. Dr. Angelique Coetzee, voorsitter van die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging (Sama), sê newe-effekte is ŉ werklikheid van enige entstof, maar dat vreemde probleme beslis nie eers jare later gaan kop uitsteek nie. Talle mense is besorg omdat Covid-19 ongekende terrein is. Die entstof is nuut en word nie so maklik vertrou soos entstowwe wat al jare lank sonder twyfel gebruik word nie. Sy sê egter indien anafilakse intree, dus ŉ dodelike newe-effek, gebeur dit binne die eerste halfuur van toediening. Mense wat moontlik ander newe-effekte opmerk, sal dit binne twee weke sien, maar niemand gaan weke of selfs jare later vreemde newe-effekte opmerk nie, sê sy. Voordele van die entstof Coetzee stem saam dat die ontvang van ŉ entstof by die individu berus, maar waarsku ook dat die voordele verbonde aan die gebruik van die entstof veel groter is as enige moontlike negatiewe uitwerking. “Jy moet oortuig wees dat dit die regte keuse is. As jy dit nie wil ontvang nie, moenie. Jy moet egter jou risiko’s teenoor die voordele opweeg,” sê sy. “As jy byvoorbeeld ouer as 60 is, met geen chroniese siektes nie, nie oorgewig is nie, ŉ baie goeie mediese fonds het en jou polis en testament op datum is, kan jy dalk die kans waag om nie die entstof te ontvang nie.” Sy sê omdat Covid-19 ŉ nuwe verskynsel vir mense is, is hulle onseker. Sommige mense glo boonop steeds nie dat die koronavirus werklik bestaan nie en benader die kwessie vanuit ŉ oogpunt van “indien dit nie daar is nie, hoef ek dit nie te hanteer nie”. Coetzee sê dit is ook só dat jy steeds Covid-19 kan opdoen, selfs al is jy daarteen geïmmuniseer. Sonder die entstof is jou kans 100 uit 250 000 om siek te word. Indien die entstof toegedien word, daal dié syfer tot 15 voorvalle uit 250 000 waar mense ernstig siek kan word of sterf. “Dít is hoekom ons wil hê mense moet immuniseer. Jy kan by ŉ hospitaal instap en weer uitstap, of jy kan in ŉ houtkis uitgedra word.” Lee Callakoppen, hoofbeampte van die mediese fonds Bonitas, sê dit is belangrik dat soveel moontlik mense so gou moontlik ingeënt word. “Diegene wat ingeënt is, het ŉ verminderde kans op infeksies en behoort beskerm te wees teen ernstige komplikasies. Dit beteken minder hospitaalopnames en minder sterftes.” Hy sê daar is nog nie bepaal of die entstof kan verhoed dat ander die infeksie opdoen nie, dus is dit belangrik om steeds maskers te dra, sosiale afstand te handhaaf en hande te was. Coetzee sê as mense steeds huiwerig is om die entstof te kry, moet hulle hul maskers dra en van mekaar wegbly. “Neem ŉ besluit en berus daarby, maar neem ook self aanspreeklikheid vir daardie besluit.” Ivermektien as alternatief AfriForum en ’n doktersgroep sê dat Ivermektien duidelik voordelig in die behandeling van Covid-19 is. (Foto: Luis Robayo/AFP) Talle mense vertrou ook eerder die gebruik van ŉ middel soos ivermektien, terwyl hulle die Covid-19-entstowwe met agterdog bejeën . Die middel het volgens sommige bronne wel al sukses behaal. Die burgerregteorganisasie AfriForum en die doktersgroep I can make a difference het vroeër ’n dringende brief aan verskeie gesondheidsowerhede gestuur waarin gevra word dat ivermektien vir die behandeling van Covid-19 aanbeveel word. Die twee organisasies sê hulle is genoop om die aksie te neem nadat Indië, die tweede mees digbevolkte land in die wêreld, ivermektien as behandeling vir Covid-19 goedgekeur het en ’n afname in Covid-19-verwante sterftes beleef. Hulle wys ook daarop dat Zimbabwe ivermektien as behandeling vir Covid-19 goedgekeur het en sukses in die bestryding van die pandemie ervaar. Luidens die verklaring word daar ook in ’n artikel in The American Journal of Therapeutics aanbeveel dat ivermektien “wêreldwyd en stelselmatig” ontplooi moet word om Covid-19 te voorkom en te behandel. Coetzee sê veral jonger mense gebruik ivermektien en gee dit dan soms ook aan hul ouers om te gebruik. Sy sê diegene jonger as 40 wat Covid-19 opdoen, kry dit gewoonlik in ŉ matige vorm en die simptome wyk binne twee of drie dae. Dié herstel word gereeld toegeskryf aan die gebruik van ivermektien, maar Coetzee sê die simptome sou met of sonder die gebruik van die middel in dié tyd opgeklaar het. Sy sê die Noord-Kaap het ŉ verhoogde voorkoms van Covid-19 en bestaan grootliks uit ŉ boeregemeenskap waar ŉ middel soos ivermektien betreklik bekend is. “Hoekom is daar so ŉ groot voorkoms van die siekte waar die middel so geredelik beskikbaar is?” Coetzee sê ook ouer mense gaan siek word, of hulle ŉ middel soos ivermektien gebruik al dan nie. Sy sê indien iemand die entstof ontvang, is daar boonop geen rede om ŉ middel soos ivermektien te gebruik nie. “Moenie verwag jy gaan nie siek word [as jy ivermektien gebruik] nie. As jy siek voel, gaan spreek jou dokter. Moenie met die vals vertroue – en dit ís vals vertroue – rondloop dat jy veilig is nie.”