Gebruik Grondwet om korrupte aanslae af te weerPres. Zuma (foto: Flickr/GovernmentZA) en die drie Gupta-broers (foto’s: who’s Who). Die Guptas het blykbaar hul koffers gepak en landuit gevlug en die Konstitusionele Hof het harde woorde vir pres. Jacob Zuma en die (ANC-meerderheid in die) parlement gehad oor die korrupte manier waarop hy belastingbetalers se geld misbruik het om sy weelderige paleiskompleks by Nkandla te verfraai. Dit het gebeur nadat Zuma reeds ŉ aantal jare gelede by implikasie aan korrupsie skuldig bevind is, toe regter Hillary Squires bevind het Schabir Shaik het omkoopgeld aan die toekomstige staatshoof betaal. Daar gaan haas geen week verby sonder dat die media weer die een of ander korrupsieskandaal oopruk of onthul hoe prominente ANC-kaders hul mag op die een of ander manier misbruik het nie. Dit moet enige redelike mens, met ŉ ordentlike opvoeding, se asem skoon wegslaan as jy van die skaamteloosheid hoor waarmee dié mense hul stelery – want dit is immers wat dit is – verdedig. Die vraag is: Waar kom dié kultuur van korrupsie en diefstal vandaan? Dit kom nie uit die tradisionele Afrika-kultuur nie, want ook dáár was diefstal voor die koms van die Weste ŉ oortreding. Dis iets wat onlangs in die moderne tyd toegeslaan het. En almal wat iets van die geskiedenis van die ANC en Afrika in die 20ste eeu weet, hoef nie ver te soek na die oorsprong en ontwikkeling van die plunder-kultuur nie. Die ANC se politieke kultuur het hoofsaaklik drie wortels: Die Engelse liberalisme, die Marxisme-Leninisme en ŉ mengsel van die tradisionele Afrika-kultuur en sy moderne gedegenereerde vorm. Toe die ANC in 1912 gestig is, het sy denke berus op die Engelse liberalisme en die tradisionele Afrika-kultuur. Allengs het die invloed van albei bronne getaan ten gunste van die Marxisme-Leninisme en die moderne Afrika-politieke kultuur. Die kommunisme het veral in die loop van die jare vyftig en sestig stadigaan ŉ ystergreep op die ANC verkry. Dit het gebeur in die vorm van die SA Kommunistiese Party (SAKP), wat die ANC in opdrag van die Kremlin – die oorspronklike dokument met die opdrag dateer al van 1928 – geïnfiltreer en sy leiding oorgeneem het. Dit het in fases gebeur. Teen 1969 het die ANC die SAKP-ideologie reeds grotendeels oorgeneem en teen 1985 was die SAKP ook organisatories in beheer van die ANC. Luidens SAKP-dokumente het dit gebeur sónder medewete van die meeste gewone ANC-lede, wat onder die indruk was daar was slegs ŉ bondgenootskap tussen twee onafhanklike groepe met dieselfde korttermyn-doel, naamlik die beëindiging van apartheid. Terselfdertyd was talle uitgeweke ANC- en SAKP-leiers tydens die jare van ballingskap lank blootgestel aan die wyse waarop “sterk” Afrika-leiers in die ná-koloniale tyd opgestaan en vir alle praktiese doeleindes diktators geword het. ŉ Mens dink aan leiers soos press. Kenneth Kaunda, Daniel Arap Moi, Julius Nyerere, Thomas Sankara, Kwame Nkrumah, ensovoorts. Dié twee bronne het saam ŉ kultuur by die ANC/SAKP geskep waarvolgens die “kollektiewe wysheid” van die beweging álles was en die menings of wense van die individu niks beteken het nie. Dit kon duidelik gesien word in die wrede, Stalinistiese wyse waarop die ANC/SAKP alle sprake van afwykende menings in eie kring met growwe geweld papgeslaan het. Dergelike menseregte-vergrype is óf heeltemal óf grotendeels toegesmeer. Die probleem is dat só ŉ situasie, waar die leiers diktatoriaal optree, vergrype bedek en verantwoordbaarheid ontduik, byna outomaties tot korrupsie en magsmisbruik aanleiding gee. Dit is dan ook logies dat ANC-leiers hulle destyds al aan seksuele misbruik van vroue, smokkel van dwelms en juwele, ensovoorts, skuldig gemaak het. In dié klimaat is die ANC/SAKP-lede polities gesosialiseer om te aanvaar ŉ leier gebruik nie sy mag ten bate van die gewone mense nie, maar om sy eie mag te vergroot en sy eie beursie vol te maak. Dis met ander woorde ŉ kultuur van vat wat jy kan, solank as wat jy kan. En sulke mense het nooit genoeg nie; soos soveel rykes wil hulle altyd méér hê. Dis ŉ kultuur waar ŉ regering die staat onder sy beheer nie beskou as ŉ instrument om mense te ontwikkel nie, maar as ŉ koei wat gemelk moet word. Die ergste voorbeelde is press. Mobutu Sese Seko van Zaïre (DRK) en Robert Mugabe van Zimbabwe, maar hul voorbeelde is in effens minder mate ook deur ander gevolg. Pres. Jacob Zuma en sy ondersteuners in die ANC is ook dissipels van dié rigting. Daar is gelukkig ŉ paar verskille tussen die huidige Suid-Afrika enersyds en die ANC/SAKP van voor 1990 en ander Afrikastate andersyds in die sin dat ons ŉ onafhanklike en uiters lewendige burgerlike samelewing het, wat met oorgawe gebruik maak van die beweegruimte wat die Grondwet ons bied. Die Nkandla-uitspraak van die Grondwetlike Hof illustreer dié verskil en wys die Grondwet is nie so nutteloos as wat kritici voorgee nie. Bowendien, die oopvlek van die ANC se skandes in die media, is moontlik gemaak deur die verskansing van vryheid van spraak in die Grondwet. Is die Grondwet volmaak? Nee. Maar hy het wel die ruimte vir die Nkandla-uitspraak, die groeiende opstand in die ANC teen Zuma en die smadelike vlug van die familie Gupta geskep. Dis ŉ dokument waaroor ons in talle opsigte (met al sy leemtes) die sterre kan dank. Daar is egter natuurlik een ding wat selfs die mees fantastiese grondwet nié kan doen nie. Hy kan ŉ regering nie dwing om goed te regeer nie. Wat hy wel kan doen, is om ammunisie te verskaf vir u en my om die ergste vergrype aan die kaak te stel. Op dié manier kan ons sommige vergrype minstens versag of selfs keer. Dit gaan nie maklik nie. Dis moeilik, die pad is lank en swaar en ŉ mens kan nie eens seker wees of die koffie al daar wag nie. Jy sal nie altyd slaag nie. Soms sal jy gevoelige nederlae ly. Maar die demokrasie is nie vir sissies nie. Dit verg sterk senuwees, groot volharding en sommer baie genade. Tog is dit ŉ skild om die ergste aanslae teen ons af te keer en soms is dit ŉ behoorlike stok om mee terug te slaan. Moenie die demokrasie en die Grondwet minagtend afskryf omdat dit nie volmaak is nie. Dis al wat ons het. Gebrúík dit.