Ngaso sonke isikhathi sebenzisa irubhrikhi uma umaka umbhalo wokuziqambela ( Iphepha lesi- 3, ISIQEPHU A). Isabelo sezimali saseGauteng/ S. 2 Uzulu uthi uMugabe sokumele ahambe.
Nxa uthakazalela lokhu, ungathakazalela lokhu njalo Ukufundwa KweBhayibheli: (4 imiz. noma ngaphansi) Hez 48:13-22
Esifundweni SeBhayibheli: (6 imiz. noma ngaphansi) bh 34 ¶17—Memela umuntu emhlanganweni webandla. UMA ungafa, umama wakho ubengazizwa kanjani uma uvuselwa ekuphileni futhi? Angajabula kakhulu! Kodwa umuntu ofile angavuka yini futhi? Kwake kwenzeka ngaphambili? I- agency ye- risk rating ethi uMoody' s namuhla ibonise ukuthi isimo esiphezulu sezo zonke izilinganiso zebhange lase- Unión de Bolivia futhi siqinisekisile ukuthi ukuhlukumezeka kwahlupheka futhi ukwehluleka kwembulwe bahlehliswa ukuthuthukiswa okunjengezimali ezinkulu. UMoody ubona umbono ozinzile ebhange lase- Bolivia elimnyama. Ubaba umMzizi ukhuluma ngezimo zabantu ukuthi kuze kufike lapho umuntu akhona ingoba umona bese umuntu aqhale ukuthakatha. Umuntu unomona ngoba unento anganayo noma akakuthandi bese aqhale ukukuthakatha kube into embi kabi. Abantu bafika nezimo ezahlukahlukene njengokuthi umuntu athandana naye, imali, umsebenzi noma kungaba ukuthi unemoya emibi, uyaba siza bonke ukuze labantu bathole usizo kulezi zikinga zabo. Hhayi lokho kuphela kodwa futhi usiza umphakathi waseNanda, izingane ezinganako ukuhla futhi nabazali manje badinga usizo.
Khayelihle: ligama lami ngingu Khayelihle Mnqayi, ngatalelwa Kwamaphumulo, ngakhulela khona, emabanga laphansi ngiwentele e Mbitane primary, ngasuka lapho ngaya eQopho high school lapho ngentele khona mabanga lasetulu. Ngitsite nangisuka lapho ngaya e Ohlange lapho ngente khona matikuletjeni.
Tebenguni: kukhona yini lowakufundzisa?
Khayelihle: ngumsombuluko. Lesine kanye nemgcibelo, ngesabatha lapho khona basuke bakhona bangakayi nasesikolweni.
Khayelihle: yebo bakhona, ikakhulu ngulabo labadlala umculo wamaskandi kanye nalabo labawuculako.
Impendulo: Uma wenza ihawu abanye babuye balibize ngokuthi isihlangu, uma silenza, ngidinga isikhumba senkomo esisemanzi ngisiqondise kahle bese ngiyasishuka bese ngiyasisika ngifake intonga.
Impendulo: Amahawu la amancane asetshenzizwa abantu besimame kakhulu uma kuzoba nemigidi la amakhulu asetshenziswa abantu besilisa uma babeya empini, kodwa ngoba esikhathini samanje azisekho izimpi bawasebenzisa uma benza imigidi.
Umbuzo: Manje lokho khona kwiyini, kwenziwa ngesikhumba sani?
Umbuzo: Kuba ngemuva noma ngaphambili?
Impendulo: Isidwaba kuyinto egqokwa abantu besimame yona yenziwa ngesikhumba senkomo esisemanzi siqale sishukwe kakhulu sifakwe insipho i-sunlight e-yellow bese sisigcoba amafutha noma i-Rama bese siyasithunga-ke.
Impendulp: Sithatha isihlahla somsilinga esikhulu bese siyazibaza kahle sisenze sibesihle bese siyasishisa ngemuva kube sengathi into enemibala emibili.
Impendulo: Ngesilungu bathi ama-sandals kodwa thina sizibiza ngezimbadada. Uma sizenza siye sithathe ithayi lemoto elidala silisike kahle ukuze kuvele lento emhlophe kulona bese silenza kahle libukeke njengesicathulo esihle.
Impendulo: Nazi izikhumba zenyamazane kodwa ezensimbi lezi izona esikwazi ukuthi sizithole ngoba kuyabiza ukuthola lezi ezempala.
Impendulo: Izinduku zona siyahamba siyozigawula kude ehlathini bese siyazigcwegwa kahle zibe ubhoko oluhle zihlukile zona kunesizibiza ngokuthi isagila lesi esiba nekhanda, bese kuba khona lezinduku ezinhle nje esizigawula bese siyazicwecwa zona ezinye zizihlobiza ngowaya sizithunge kahle, besekuba khona le okuthiwa isinswebhu sona senziwa ngesikhumba senkomo sisithunga kahle sesiphothe, kushwangaso izinkomo uma umuntu elusa nengane uma ziganga iyaqonda njengothi lomkhonto.
Umbuzo: Manje kukhona izinto enizenzayo, njengo mata nje wokundlala phansi?
Umbuzo: Umuntu uyakwazi ukuthi afike nesikhumba sakhe?
Impendulo: Izigqoko lezi zigqokwa abantu besimame, zonake sizibiza ngeqoma sithatha, ubutshani ne-wool siziluke kahle bese kuthi ngaphansi sifaka indwangu eyinethi bese sithungela phezu kwayo. Zenziwa ngabantu besimame isikathi esiningi.
Impendulo: lokhu sikubiza ngesala, kusebenza uma kugaywe utshwala kusetshenziswa khona ukugovuza utshwala, bese lokhu okungathi ispuni khona sikubiza ngegula khona kukha utshwala uma buzofakwa okhambini, bese kuba imiqhele le eminye kube nezinsimbi lezi ezilengayo lana.
Umbuzo: Manje sikhona isigege la?
Impendulo: Imikhonto, sithenga izinsimbi bese siyazi grayinda kahle nazo zicije kahle besesiyazithunga kahle la ngemuva ukuze zikwazi ukubambeka.
Umbuzo: Abantu besimame nabo bavumelekile ukuthi bazenze lezimvunulo noma abantu besilisa kuphela?
Impendulo: Yebo, bavumelekile ukuthi bazenze ngoba nakudala ibona vele abantu besimame ababesala emakhaya benze lezinto ukuqhuba usuku uma abantu besilisa besemsebenzini.
Impendulo: Mina ngizalelwe eRichmond kanti futhi bekwiyinto ebiyenziwa kanti bekuyinto engikhuliswe ngayo futhi bekuyinto engaphakathi kimi ngathi umangifika lapha eNanda ngabona abantu abadala benza izinto ezimbi, ngibona nezingane ezincane zihamba nabafana emgwaqeni ngase ngibona kuncono ngivule isikhungo sokuhlolwa kwezingane. No mntwana wami ngiyamhlola ngisho namanje ngoba esemdala. Manje wenza unyaka wesibili eUNISA. Bese kuba khona nesifo se ngculazi kwaba isona futhi esangigqugquzela ukuthi ngivule lesi sikhungo, kwenziwa nezinto eziningi okunjenge misebenzi yezandla noma futhi kukhona okhuliswayo, izintombi ziyahlolwa ukuthi zikulungele yini ukuthi zingene esigcawini. Futhi ngiyafisa ukuthi leli siko lingapheli ngoba lingaphakathi kimi. Ngoba ngize ngikhiphe nase phaketheni lami ukusiza ngithenge ubuhlalu ngenzele ukubajabulisa.
Umbuzo :Ngabe lukhona yini uxhaso oluthola kuhulumeni?
Impendulu : Kulisiko ngoba uma umntwana esethola umshado kumele kube khona inkomo yomqhoyiso manje kumele ahlolwe ukuze kwazeke ukuthi wayishiyaphi.
Umbuzo : Ngabe izivakashi zivumelekile yini ukuthi zize ukuzobuka uma uhlola?
Impendulo: Cha akuvumelekile ukuthi kuze abanye abantu uma ngihlola ngoba nabezempilo abavumi ngoba manje kuyimfihlo kumele kube yimi engibhalise igama lami emnyangweni wezamisiko phecelezi(kwa Arts and Culture)
Impendulo : Chabo abekho abangikhombayo mhlampe uma bekhona abangikhombi bengibona mhlampe bayangihleba kuphela. Igama leqembu lethu ‘Izintombi zamasiko esintu’. Uma umuntu ezojoyina ngiyamutshela imithetho yalapha bese umuntu eyaziqhubekela futhi uma umuntu engasezi angimubuzi ukuthi kungani engasezi. Mhlampe angaze axoshwe umama wakhe ukuthi eze.
Umbuzo : Ngabe uhulumeni kukhona yini akwenzayo ukuxhasa lelisiko?
Impendulo: Ay mina angiboni ukuthi khona uhhulumeni akwenzayo ukuxhasa leli siko ngoba uma befuna ukuhamba beye emhlangeni abangenayo imali ngiyazama ukuthi ngibakhokhele behambe ngoba umntwana engaba nokudikibala kokuthi siyahlolwa kodwa uma sekufanele sihambe siyo jabula emhlangeni asiyi. Ngoba ngisho uzama ibhasi alitholakali.
Impendulo : Ukuhlola mina ngikuqala ku muntu oneminyaka eyisi shiyagalombili (8) ngoba uma ingane uyiyeka ngeke wazi ukuthi ubani ogange ngayo mhla usufica ushukela wayo ungasekho. Uma ngimgeza bese ngimginqa embhedeni ngimbheke ukuthi ngabe akekho yini odle ushukela ngoba ingane ingesaba ukusho umuntu ayithembise mhlampe ukuyidubula.
Umbuzo :Kulesi sikhathi esiphila kuso siyashintsha futhi namasiko aseyaphela wena uthini ngalokhu.
Impendulo :Mina angiliboni isiko liphela kunalokho ngilibona liya phambili kakhulu ngisho isikhathi singashintsha kodwa abantu bayaqhubeka nesiko.
Impendulo : Ayikho inking engiba nayo ekuhloleni izintombi, inkinga ekhona ilena yezi mali ngoba uma sekuyiwa emhlangeni kumelle ngizizamele mina ukuthiizintombi zihambe.
Impendulo : Bayanda kakhulu ngoba inyanga nenyanga bakhona abajoyinayo noma abanye basuka kwamanye amasiko befike baqhubeke nokuhlolwa lapha.
Umbuzo :Uma esenzelwe umemulo ngabe kusuke sekumele yini ukuthi azithathele izinqumo zakhe ngempilo yakhe?
Umbuzo : Ngabe bagqokani abantwana uma sebehlolwa. Umehluko kulolusiko kusukela kudala kuze kube imanje?
Umbuzo : Ngabe bayelulekwa yini ukuthi kungani kumele bazigcine futhi bahlolwe?
Impendulo : Akhona amakilasi lapha sibaluleka khona ukuthi kumele baziphathe kanjani futhi sibatshele ukuthi bakhona abafana bazoshelwa ngoba bahle kodwa kumele babatshele abafana ukuthi siyeza isikhathi esifanele.
Impendulo :Chabo, mina ngihlola wonke umuntu othandayo angikhethi ibala lomuntu. Ngiyafisa ukuthi wonke umuntu abone ukuthi lolusiko luwusizo ezimpilweni zabantu.
Umbuzo: Ngabe nginephutha uma ngithi kumele ube nesineke uma uzophatha abantwana?
Impendulo: Umangizwa, abanye ezikhungweni zabo bathi kujoyinwa ngo pondo abahlanu bephinde babakhiphe uma behlolwa. Cha mina ngihlola ngo pondo owodwa nakhona ngenzela ukuthenga ama gilavu okufaka ezandleni.
Impendulo: Mina umzali ngyamtshela ukuthi uma esebonile ukuthi ingane yakhe isiyonakele, ngizobe sengibiza amaqhikiza ne gosa bese beyahamba beye lapho intombi yonakale khona. Kodwa ngebhadi angikaze ngibone muntu obenaleyo nkinga. Selizobuya lisitshele iqhikiza ukuthi lihambe kanjani.
Impendulo : Mina izitifiketi ngiyazenzela mina ngokwami. Sizithola ngokuthi kumele uzimisele ngokuhlolwa izinyanga zize zibe isithupha, emvaka 6 months uyasithola noma uma sekuvalwa unyaka ngiphinde ngibanike. Kuphinde uma ngabe kukhona intombi enomemulo bese siyayinikeza isitifiketi.
Impendulo: U-Anele, “Siyajabula kakhulu ngokuhlolwa ngoba thina siyavikeleka ekwenzeni ucansi sibancane kanti futhi no anti uyasiyala ngokuthi thina siyizimbali zesizwe useze wasinika amabhangele abhalwe ukuthi izazi ngoba esivezela ukuthi kumele sizazi”. U-Sinethemba, “Ngathola ibhande emhlangeni kuyimanje lisekhona ngoba ngiyaziqhenya ngalo ngisho bebuza ukuthi ingani ngingalikhiphi”. U-Ayanda uthi naye uyakuthanda ukuhlolwa.
Impendulo :Libalulekile ngoba ngisho sinezinkinga ezincane uAnti uyasiyala. Nanokuthi uyahlonipheka ngakini futhi siphathene kahle nabanye bengeza sizofika sibaphathe kahle. Ukuhlolwa kugqugquzela ukuziphatha ingakho sikuthanda.
I-Masisizane Service Centre yinkulisa (day care) yabantu abadala kanye nabantwana abayizintandane (pensioners and orphans). Leliziko lasungulwa nguNkosikazi Bophela eminyakeni engama-58 eyedlule, elisunguliswa usizi ayelubona lubhekene nabantu abadala bangalesasikhathi uma beyohola impesheli lapho babebhuqwa ngamakhaza asekuseni behleli esidlangalaleni. Ngaphandle kokunakekela abantu abadala kanye nabantwana abayimitshingo ubethwa ngubani, iMasisizane Service Centre iphinde ifundise, yeluleke, futhi icijise izaguga kanye namakhehla ngamakhono anhlobonhlobo, kuwona esingabala ukuzivocavoca, ukwenza imisebenzi yezandla, ukuzisebenza, ukubhala njalo njalo. Leliziko elizinze eNanda lizishintshe kakhulu izimpilo zabantu, kusukela kwabancane kuya kwabadala. Lapha kusizwa wonke umuntu, akukhothwe phela emasini.
Njalo ekuseni i-Quantum liyabalanda libalethe lapha, bafike basebenze. Bayajima futhi, bakhahlele amabhola futhi. Sibenzisa konke okwenziwa ngabantu.
MB: Abantwana bayeza lapha bazosiza, ikakhulu uma kuvalwe izikole. Siphinde sibafundise nokuningi nje okumayelana nempilo. Siyabatshela nge-drug abuse, nange teenage pregnancy siyabatshela ngayo.
MB: Bonke ogogo, ngisho nabangeyona ingxenye yeMasisizane siyabavakashela emakhaya siyobaona izimo abahlala phansi kwazo. Uma sithola ukuthi uhlukumezekile, sibe sesimfunela uncedo ukuqinisekisa ukuphepha kwakhe. Ngalapho asikhethi phela emasini. IMasisizane ngeyawo wonke umuntu ophila emiphakathini esiyakhele.
Umabo wenzelwa ekhaya lika mkhwenyana, umakoti uletha impahla yasendlini yakhe bese elethela abasemzini izipho. Umakoti ufaka imvunulo; isidwaba, isicholo bese embhoza amahlombe. Umakoti uhlala ocansini, akabuki futhi akakhulumisi muntu, ukhombisa inhlonipho. Ubabezala uyamamukela kokuba umcimbi uqale nobaba wakhe abeke amazwi amubalwa ukukhombisa ukuthi ubanikile imvumo yakhe. Umakoti uhlala ocansini, izimpelesi zakhe nodade wakhe balethe izimphahla, kube ibona abazilungisayo. Uletha ikhisti , umbhede ohamba nezinto zokuwumbathisa nemicamelo, bese elethela abasemzini amacansi, imicamelo nezingubo zokulala (abasemzini basuke bemunikile amagama abantu abazombhathiswa ngaphambi kokuba kufike lolusuku). Umuntu ngamunye uthola ucansi, umcamelo nengubo bese abesilisa benezelwe ngokhamba oluhamba nembengo. Uletha nemishanelo.