Laslappie: Uile: Ons nonnetjiesuil en kie.
Die arme, beswadderde nonnetjiesuil en kie.
REGS: Die nonnetjiesuil, wat die hoogs onregverdige reputasie van die “doodsvoël” verwerf het. In der waarheid is hy ’n groot mensevriend, wat ons van verskillende skadelike diertjies soos muise en rotte vrywaar.
HOE-HOE-HOE verkeerd is die uile nie al deur bygelowige mense beoordeel nie! As een vannag op jou dak kom sit en skreeu, is eenmaal wyd geglo, gaan iemand naby aan jou sterf, so seker as wat die son môreoggend gaan opkom!
Alles natuurlik die grootste snert, net soos die Middeleeuse onsinnigheid dat ’n skunnige vlermuis se byt ’n mens in ’n wandelende lyk sou verander. Dis veral die nonnetjiesuil, ook kerkuil genoem, wat die onregverdige reputasie van die “doodsvoël” verwerf het.
Maar soos iemand al geskryf het: “Elkeen wat in die nag die hoë fluitgeluid van ’n kerkuil hoor, kan hom maar met gerustheid in sy bed omdraai, met die gedagte dat daar ’n vriend op die dak sit en nie ’n doodsbode vir die mens nie, maar wel vir die rotte en muise wat in die omgewing boer. Waar ons kan, moet ons dus die kerkuile aanmoedig om by ons te kom woon.”
Die nonnetjies- of kerkuil is maar net een van verskillende soorte uile wat in Suid-Afrika voorkom, uiters nuttige voëls wat saam met die katte keer dat ons deur verpestelike knaagdiere, vinke en ander kwaaddoeners uit huis en haard gevreet word. Ander plaaslike soorte uile is onder meer die grasuil, vlei-uil, bosuil, klein ooruil, witwang-ooruiltjie, dwerguiltjie, gebande uiltjie, Kaapse ooruil, gevlekte ooruil, reuse-ooruil en die visuil.
Alle uile (daar is meer as 120 sogenaamde tipiese uile en sowat twaalf kerkuil-spesies) is nagdiere en roofvoëls wat van knaagdiere, insekte, skerpioene, klein voëltjies en molle lewe. Die uil se kop is plat van voor en sy oë sit naby aan mekaar en kyk vorentoe, soos ons eie oë. Sy vere is baie sag, wat hom help om volkome geruisloos deur die lug te vlieg. Kerkuile verskil van die tipiese uile onder meer deurdat hulle ’n hartvormige gesig pleks van ’n ronde een het.
Op ’n jagvlug word die prooi gewoonlik met die kloue op die grond gegryp en, omdat die uil meestal snags jag, is uitstekende sig in die donker ’n voorvereiste. Hoewel party mense dink dat ’n uil glad nie in die dag kan sien nie, is dit onwaar, maar sy skerp nagsig is werklik iets verstommends.
Net soos ander roofvoëls het uile die hebbelikheid om die onverteerbare reste van hul kos—soos hare, vere en die kopbeentjies van hul prooi—in die vorm van klein bolletjies op te bring. Dit word uilballe genoem. Deur hierdie uilballe te ontleed, kan navorsers onder meer vasstel watter diertjies deur ’n bepaalde uilsoort gevreet word.
Ons nonnetjiesuil, dit wil sê die gewone ou kerkuil (Tyto alba), word wyd en syd oor die wêreld gevind, hoewel daar verskille aan onder meer die kleure van die vere in verskillende wêrelddele bestaan. Ons ken hom as ’n mooi voël met sy rare hartvormige, witterige gesig en geel vere op sy vlerke en rug. Hoekom word hy juis die nonnetjiesuil genoem? Lyk hy dan nie op sy manier sprekend na ’n klein non (kloostersuster) wie se wit gesig ook opmerklik deur haar donker gewaad omkring word nie? Boonop tref ’n mens tref die nonnetjiesuil, soos nonne, ook by ou tradisionele kerke aan.
Ons eie nonnetjiesuil (LINKS BO) en ’n sogenaamde “barn owl” in Amerika (REGS BO). Hulle is spreekwoordelik voëls van eenderse vere, maar die verskille is wel daar, al word albei as Tyto alba geklassifiseer.
Foto links bo: Hein von Hörsten, kopiereg © Suid-Afrikaanse Toerisme / South African Tourism
Foto regs bo: U.S. Fish & Wildlife Service
Bewens in kerktorings maak die nonnetjiesuil hom ook graag in ander ou geboue en skure tuis, asook in die kante van ou putte en selfs in ou hamerkop-neste. Die wyfie broei in die reël op vyf tot sewe kalkwit eiers.
Die nonnetjiesuil se kos is reeds dekades gelede op Onderstepoort, ons veeartsenykundige navorsings­instituut, ondersoek. Sowat ’n jaar lank is die uilballe van ’n sekere nonnetjiesuil-familie versamel en noukeurig ontleed. Die resultaat is steeds baie insiggewend. Hier volg die getalle van die geraamtetjies wat in die uilballe gekry is:
525 muise, 6 skeerbekmuise, 71 rotte en 2 vlermuise (altesame 604 soogdiere, waarvan die meeste skadelik is).
71 vinke en 4 ander voëls (dus 75 voëls, waarvan die meeste kwaaddoeners is);
10 kewers en 11 sprinkane (altesame 21 skadelike insekte).
Wat meer sê, dit kan nie eens ’n volledige opgawe van die nonnetjiesuil-familie se jaarlange spyskaart wees nie, want baie van die uilballe wat hulle uitgebraak het, is bes moontlik nie gevind nie!