Spanje: Verkiesing sonder ’n duidelike mandaatPedro Sanchez, die leier van die Sosialiste (PSOE) in Spanje. Foto: Psoe Extremadura/Commons.wikimedia.org In Spanje het in die pas afgelope algemene verkiesing die Sosialiste (PSOE) met hul leier, Pedro Sanchez, as wenner na vore getree, met sowat 29% van die stemme en 123 setels. Dit is ’n verbetering teenoor die laaste verkiesing in 2016, waar hulle 23% en 85 setels gekry het. Sanchez was die eerste minister van ’n wankelrige en kortstondige koalisieregering uit ’n verskeidenheid linkse- en streekpartye, maar het sy meerderheid verloor nadat die Linkse Katalaanse Republikeine (ERC) hul steun onttrek het. Daarom was ’n vervroegde verkiesing nodig. Alhoewel 28% min is in vergelyking met die tye waar die Sosialiste alleen die volstrekte meerderheid gehad het, kon Sanchez wel die agteruitgang van die Sosialiste omkeer. Dit is in teenstelling met die hoofstroom-linkse partye orals in Europa, wat verkiesing ná verkiesing verloor. Die Sosialiste het ook stemme teruggewen van die verlinkse Podemos (Ons kan), wat net 14% en 42 setels kon wen (teenoor 21% en 71 setels met die vorige keer). Die konserwatiewe Volksparty (PP) het sterk teruggesak en net 17% en 66 setels gekry (teenoor 33% en 137 setels voorheen). Hulle is gestraf vir die korrupsieskandale uit die tyd van die PP-regering (2011-2018), alhoewel die nuwe en jong leier, Pablo Casado nie self daarvoor verantwoordelik was nie. Dit is ’n gevoelige hou vir die eens magtige party. Die liberale Burgerlikes (Ciudadanos) met hul leier, Albert Rivera, kon hul steun aansienlik verbeter en het 16% en 57 setels gekry (teenoor 16% en 32 setels in 2016). Die groot oorwinnaar was egter die verregse party Vox (die Stem), wat eers betreklik onlangs die politieke toneel betree het. Hulle kon 10% van die stemme en 24 setels kry. Dit is die eerste keer sedert die einde van die Franco-bewind in 1975 en die begin van die demokrasie dat ’n party regs van die PP verteenwoordiging in die Cortez (Spaanse parlement) het. Spanje is die laaste land in Europa waar nog nie ’n verregse party in die parlement verteenwoordig is nie. Die tye waar die toneel deur twee groot partye links en regs van die middel oorheers (Sosialiste en Volksparty), is ook in Spanje beslis verby. Podemos het al ’n paar jaar gelede die linkerkant deurmekaargekrap en stemme by die Sosialiste afgeneem, nou doen Vox dit aan die regterkant en met die Volksparty. Vox se opgang hang veral saam met die toenemende instroming van onwettige immigrante uit Afrika, veral sedert Sanchez se regering, asook met die afskeidingspoging van die Katalane. Vox is uitgesproke teen albei gekant en staan vir Spaanse nasionalisme. Streekpartye van die Katalane, Baske, Galisiërs en ander speel ook met elke verkiesing ’n rol. Veral in Katalonië was die stempersentasie hoog en was daar sterk steun vir die Linkse Katalaanse Republikeine (ERC). Hulle kan die nodige stemme vir ’n volstrekte meerderheid aan ’n linkse blok uit Sosialiste en Podemos besorg, maar sal wel hul pond vleis in die vorm van groter outonomie vir Katalonië eis en is boonop onbetroubare vennote. Die vorige koalisieregering onder Sanchez het juis weens die ERC uitmekaargebreek. Sanchez word reeds deur die regterkant beskuldig dat hy verantwoordelik is vir die moontlike opbreek van Spanje deur die separatiste te veel tegemoet te kom. Die amper-afskeiding van Katalonië in 2017 het gemoedere in Spanje hoog laat loop en die links-regsverdeling nóg versterk. In Spanje is (anders as in Suid-Afrika) die regse partye sentralisties ingesteld en die linkses meer toegewend teenoor etniese minderhede en streke.