Big Mac-indeks: Dis die ‘regte’ waarde van die rand(Foto: Oliver Sjöström/Unsplash.) The Economist het ŉ interessante manier om geldeenhede se prysvlak te bepaal, en volgens dié indeks is die Suid-Afrikaanse rand tans die mees onderwaardeerde geldeenheid ter wêreld. Volgens die Big Mac-indeks moet die Suid-Afrikaanse rand iewers tussen R5,43 en R9,32 teen die Amerikaanse dollar verhandel as ŉ mens dit met die gewilde Big Mac-burger se pryse vergelyk. Die Big Mac-indeks is geskoei op die teorie van koopkragpariteit (purchasing power parity, PPP): Die idee dat wisselkoerse op die lang duur moet beweeg na ŉ koers wat die pryse van ŉ identiese mandjie goedere of dienste – in hierdie geval ŉ Big Mac-burger – in enige twee lande sou gelyk stel. ŉ Big Mac word in die indeks verkies omdat die gewilde kitskosmaaltyd wêreldwyd beskikbaar is, en die prys daarvan redelik konstant bly, maar dit is nie ŉ presiese wetenskap nie. Volgens The Economist was Burgernomics van 1986 nooit bedoel as ŉ presiese maatstaf vir die waardasie van geldeenhede nie, maar is slegs as ŉ instrument gebruik om die wisselkoersteorie meer “verteerbaar”, of dan nou verstaanbaar, vir Jan en San Publiek te maak. Die indeks het egter ŉ wêreldstandaard, wat selfs in verskillende ekonomie-handboeke opgeneem is, terwyl dit ook die onderwerp van minstens 20 akademiese studies geword. ŉ Big Mac kos tans R31,00 in Suid-Afrika en $5,71 in die VSA. Die geïmpliseerde wisselkoers is eintlik teen R5,43 tenoor die Amerikaanse dollar. Die verskil tussen hierdie en die werklike wisselkoers – sowat R16,71 teenoor die dollar – dui daarop dat die Suid-Afrikaanse rand onderwaardeer word met sowat 67,4% wat die mees onderwaardeerde geldeenheid is wat die indeks in Julie gemeet het. Die Big Mac-indeks meet die reële waarde van geldeenhede volgens twee metodes: ŉ direkte maatstaf van PPP met behulp van rou pryse, en ŉ aangepaste indeks wat die plaaslike BBP-data in ag neem. (Argieffoto) Die rou indeks vertel natuurlik nie die volle verhaal van die waardasie van ŉ geldeenheid nie. Talle ekonome voer aan dat die koste daarvan om ŉ Big Mac te produseer goedkoper is in armer lande as in ryker lande weens PPP. The Economist het juis daarom in ŉ ander belangrike aanwyser, die BBP per capita, ingesluit om ŉ meer akkurate gevolgtrekking te maak. In hierdie aangepaste indeks bly die Suid-Afrikaanse rand steeds erg onderwaardeer, maar minder as by die direkte omskakeling van die data. Dan word die rand die derde mees onderwaardeerde geldeenheid. Met behulp van hierdie maatstaf is die Hongkong-dollar die mees onderwaardeerde geldeenheid ter wêreld relatief tot die dollar (47,7% onder waardeer), gevolg deur Rusland se roebel (43,6% onderwaardeer). Die Big Mac-indeks beskou Thailand se geldeenheid as die mees oorwaardeerde geldeenheid op meer as 26,7%. ŉ Geldeenheid word as onderwaardeer beskou as die waarde daarvan in buitelands valuta minder is as wat dit op ekonomiese toestande “behoort” te wees. Valuta-waarde word egter ook nie objektief bepaal nie, en dit kan onderwaardeer word oor ŉ gebrek aan aanvraag, selfs al is die ekonomie van ŉ spesifieke land sterk. Ander faktore word ook in ag geneem, soos beleggers se aptyt vir risiko, aangesien daar ŉ magdom voorwaardes is, plaaslik sowel as wêreldwyd, wat ŉ rol in die stabiliteit van ŉ mark speel. Die Suid-Afrikaanse ekonomie is tans in ŉ resessie, terwyl talle politieke en beleidsaangeleenthede dit ŉ minder aanloklike bestemming vir buitelandse beleggings maak. Infrastruktuurfoute soos beurtkrag belemmer ook verder die ekonomiese groei van die land.