"ALLES SAL REGKOM, AS ELKEEN SY PLIG DOEN" - Dr. Danie Langner - N. P. van Wyk Louw-sentrum
Categories: Gemeenskap, Geskiedkundig, Uncategorized
Johannes Henricus Brand was die oudste seun van die Kaapse politikus Sir Christoffel Brand en Lady Catharina Brand. Die Vrystaatse dorp Lady Brand is later jare na haar vernoem. Jan Brand voltooi sy regsopleiding in Kaapstad, waarna hy sy doktorsgraad in Regte aan die Universiteit van Leiden verwerf. Met sy terugkeer na Kaapstad praktiseer hy as advokaat, doseer Regte aan die Universiteit van Kaapstad en word as regter aangestel. In 1854 word hy lid van die Kaapse wetgewende vergadering en tot eerste speaker van die Kaapse parlement verkies. Na President MW Pretorius se bedanking versoek die Vrystaatse regering vir Brand om hom as president beskikbaar te stel. Op 2 Februarie 1864 word JH Brand op die ouderdom van 39 in die Tweetoringkerk as vierde Staatspresident van die Republiek van Oranje Vrystaat ingehuldig. Hy sou vir ses termyne oor 'n tydperk van 25 jaar as president dien tot sy dood op 14 Julie 1888.
In sy epiese werk oor Bloemfontein, die ontstaan van 'n stad 1846-1946 skets Karel Schoeman 'n kleurryke prentjie van President Brand. Enersyds word hy deur die destydse inwoners beskryf as "a resolute stubborn looking man with a frank but not over-conciliatory, expression of face." In die strate van Bloemfontein het hy geloop "as a man with a purpose, straight ahead, looking neither to one side nor the other. He looked stately and serene, as he always did; his only decoration was the orange scarf across his chest and as always he had on his black silk Belltopper hat." Andersyds was hy 'n gesinsman. Die Ou Presidensie met sy stewige sandsteenmure het in die tyd van die Brand-gesin met elf kinders gelewe. Vir burgers en amptenare het daar altyd koffie op die koolstoof gereed gestaan en baie musiekaande is aangebied. In die lang gange van die Presidensie het President Brand met sy kinders albaster gespeel. Selfs die Saterdagaand van sy onverwagse dood met sy seun 'n potjie skaak.
Sy grootste nalatenskap is inderdaad die ontwikkeling van die Vrystaat in 'n modelstaat, wat volgens Sir Theophilus Shepstone die beste in Suid-Afrika geadministreer was en gefunksioneer het. Volgens professor Giliomee het president Brand aan die republiek "groter samehorigheid en selfvertroue gegee. Teen die vroeë tagtigs was 'n staat gevestig. Hoewel nie ryk of ontwikkel nie, tog stewig en vooruitstrewend."
Alhoewel president Brand die langsdienende staatshoof in die Suid-Afrikaanse geskiedenis is, het hy teen 2018 in die vergetelheid verdwyn. Daar is baie redes om in eietydse konteks sy nalatenskap weer af te stof en raakpunte met vandag se vraagstukke te soek. President Brand se ampstermyn gee waardevolle leidrade soos:
Die diplomatieke vaardighede en wysheid waarmee hy nie net die Basoetoe-vraagstuk opgelos het nie, maar ook die Britse grondonteiening van die diamantvelde in Kimberley in 'n wins vir die Republiek omskep het.
Die vestiging van 'n staatsbank wat finansiële selfstandigheid van die jong Republiek sou verseker.
Die uitwissing van korrupsie en 'n skoon staatsadministrasie.
Die vestiging van 'n hoëgehalte-onderwysstelsel wat tot in die verste uithoeke van die Vrystaat geleenthede vir goeie onderwys verseker het.
Die vestiging van 'n sterk regstelsel met die totstandkoming van die Hooggeregshof in 1867 en die Appèlhof in 1875. Vandag is Bloemfontein steeds die regshoofstad van Suid-Afrika.
Die uitbou van infrastruktuur om handel te stimuleer. Ten tye van sy dood was die planne vir 'n uitgebreide spoorwegstelsel reeds goedgekeur.
Die dieper antwoord op die vraag na die betekenis van president Brand in 2018 lê miskien eerder opgesluit in een woord, naamlik etos.
Etos is die karakter en integriteit wat 'n gemeenskap, groep of volk kenmerk. President Brand se etos word die beste opgesom in sy eie motto: "Alles sal regkom, as elkeen sy plig doen." As oortuigde Christen en diep gelowige het hy met dié etos die karakter van die Vrystaat gevorm en lewensbeskoulike inhoud aan die republiek gegee.
Onderliggend aan sy etos is die geloofsoortuiging van arbeid adel; dat plig ook 'n plesier is; aanvaarding van eie verantwoordelikheid om vir jou deeltjie te sorg en dit uit te bou en die gemeenskaplike strewe na 'n taak wat groter is as eiebelang. Geen wonder sy ampstermyne getuig van eienaarskap, trots, selfsorg, selfrespek en 'n lewenshouding van diensbaarheid nie.