‘n Oorlog kan uitbreek!Foto: pixabay.com Op die keper beskou is die wêreld tans in ’n onstabiele en gevaarlike fase van sy geskiedenis. ’n Oorlog kan as gevolg van ’n enkele, onbedoelde insident uitbreek. Oordrewe? Moontlik. Maar kyk na die volgende oorwegings: Om mee te begin het die wêreld op 28 Junie 1914 al meer as 43 jaar se vrede en ekonomiese groei ondervind. Maar één insident – die moord op die Oostenryks-Hongaarse troonopvolger, aartshertog Franz Ferdinand – het onbedoeld ’n kettingreaksie aan die gang gesit wat tot die vernietigende Eerste Wêreldoorlog gelei het. Die moord was egter net die vonk in ’n kruitvat wat reeds bestaan het. Daardie kruitvat was die toenemend aggressiewe nasionalisme in Europa, gepaard met die netwerk van bondgenootskappe in twee kampe. Kan iets dergeliks weer gebeur? Wel, niks staan in die sterre geskryf nie, maar die situasie lyk, om dit gematig te verwoord, gevaarlik. Om mee te begin is dit duidelik dat Navo en Rusland hulself in opponerende loopgrawe verskans. Daar is aan albei kante veels te min bereidheid om die ander kant se posisie behoorlik te verstaan. Enersyds het Navo hom boeglam geskrik vir die Russiese inval en anneksering van die Krim, en die wyse waarop pres. Wladimir Poetin ’n burgeroorlog in die Oos-Oekraïne met geld, wapens en selfs troepe aangestook het. Ná meer as twee dekades se steeds krimpende verdedigingsbegrotings, styg die Navo-lidlande se militêre uitgawes weer. En op hul pas afgelope spitsberaad in Warschau het die Navo-regeringsleiers besluit om 4 000 troepe op roterende grondslag in Pole en die Baltiese state te stasioneer. Niemand dink regtig dat dit genoeg is om ’n eventuele Russiese inval terug te slaan nie, maar die idee is om die Russe twee keer te laat dink voordat hulle die grens oorsteek. As Navo-troepe immers in só ’n operasie sterf, sal Rusland hom in ’n oorlog met die ganse Navo bevind. Hopelik, so word gemeen, sal dit Poetin afskrik. Intussen loop die vrees in Pole en die Baltiese state, by wie die geheue van die wrede Russiese verdrukking van voor 1989-’91 nog rou is, hoog vir hul groot oostelike buurman. Of die vrees, objektief gesien, korrek is of nie, maak nie saak nie – die vrees is wel eg. Rusland se antwoord was immers om drie divisies – 30 000 man – na die Poolse en Baltiese grense te stuur. Dís nou hoe eskalasie lyk. Andersyds sien Rusland hoe Navo sedert die einde van die Koue Oorlog die nie-amptelike, mondelinge versekerings van die destydse minister van buitelandse sake, Hans-Dietrich Genscher, dat Navo nie ooswaarts sou uitbrei nie, verbreek. ’n Groot deel van die gebied wat voor 1991 onder Russiese beheer was, is nou deel van Navo. Afgesien van die vraag of Poetin die Baltiese state sal binneval of nie (niemand buite die Kremlinmure kan regtig weet nie), sy buitelandse beleid is duidelik in die breë ’n voortsetting van dié onder die tsare en Josef Stalin. Met ander woorde, domineer die gebiede oorkant jou grense so ver voorwaarts as wat jy kan om ’n yslike verdedigingsgordel te skep. Die twee sterkste Russiese tradisionele wapens hang immers saam – die ongelooflike afstande, en Vader Herfs en Winter. Dit het sowel Napoleon as Hitler se einde beteken. Dit beteken natuurlik dat die soewereiniteit van Rusland se onmiddellike bure aangetas word. Maar die Kremlin het hom nog nooit aan sulke formaliteite gesteur nie. Mag is reg, is ’n leuse wat trouens die Russiese en Amerikaanse buitelandse beleid verbind. Maar daar is meer gevaarlike ontwikkelings. Suid van Europa is die bevolkings van twee ganse wêrelddele – die Midde-Ooste en groot dele van Afrika – massaal aan die beweeg. In die Midde-Ooste is dit weens oorlog; in Afrika veral weens wanbestuur, korrupsie en armoede. In hul miljoene probeer dié mense wanhopig by die vleispotte van Europa uitkom. Verlede jaar het sowat 1,3 miljoen mense Europa binnegestroom en die Europese maatskaplike vermoëns tot op die uiterste beproef. Sedertdien het slim staatsmanskap van veral die Duitse bondskanselier, Angela Merkel, en die Nederlandse premier, Mark Rutte (hy was die eerste ses maande van vanjaar roterende voorsitter van die Europese Unie), daarvoor gesorg dat Turkye die tsunami vlugtelinge opvang. Peilings wys dat dié groter rustigheid die gewildheid van die hoofstroom-leiers en partye weer laat toeneem en dié van die regs-populiste laat daal het. Maar die probleem is nie opgelos nie. ’n Damwal is weliswaar gebou, maar die druk van die watermassa groei steeds. ’n Mens sien al klaar hoe die aantal vlugtelinge wat uit Libië oor die Middellandse See na Italië probeer kom, weer toeneem. En tussendeur beroer die Islamitiese Staat en sy terreurdreiging in Europese hoofstede die gemoedere. Mense is bang. Albei bogenoemde probleme – Rusland en die vlugtelinge – verg ’n sterk en eensgesinde Europa. Soos Brexit egter gewys het, is die Europese eenheid maar baie broos. Die vrees was dat regse populiste ook elders op die vasteland hul ding kan doen, wat tot ’n totale verbrokkeling van die EU kan lei. Dié moontlikheid, lyk dit, het die laaste week of twee afgeneem, maar bestaan steeds. Die een man wat waarskynlik die breedste oor die Brexit-uitslag geglimlag het, was Poetin. ’n Swak, verdeelde Europa is in sy belang. Bowendien kan ’n verdeelde Europa nie die vlugteling-probleem doeltreffend die hoof bied nie. Daar is ook nog ’n vierde kruitvat met ’n vonk wat wag om te gebeur. In Oos-Asië begin China sy skouers steeds aggressiewer gebruik. Verlede week het die Chinese vloot uitdagend met ’n groot oefening in die omgewing van die Spratly-eilande in die Suid-Chinese See begin. China eien vir homself 90% van die Suid-Chinese See toe, ver van sy eie kus en tot vlak voor die kuste van Viëtnam, die Filippyne, Borneo en Indonesië. Die Spratly- en Paracel-eilande – tot onlangs slegs sandbanke en rotse in die see – word met baggerwerk tot behoorlike eilande opgebou waar selfs landingstroke en militêre basisse opgerig word. Dat dit teen die protes van Amerika en die ander lande in die omgewing gebeur, maak vir Beijing nie saak nie. Ook hier is die leuse: Mag is reg. Teen die agtergrond van dit alles lyk dié gevolgtrekking geregverdig: Nog nooit sedert 1945 was die internasionale situasie só onstabiel soos nou nie. Die Koue Oorlog was weens die wedersydse kerndreiging ook gevaarlik, maar tewens stabiel. Die twee magsblokke het mekaar in ’n ewewig vasgehou. Daardie ewewig is weg. Die kruit- en oliedampe word vermeng met religieuse ekstremisme en etniese haatgevoelens. Dis nie te sê dat ’n oorlog sál uitbreek nie. Maar die wêreld staan nader aan die afgrond as in ’n baie lang tyd.