Jou paspoort is ’n dokument wat op ’n saaklike wyse allerhande reisplesiere tussen sy stywe groen voor- en agterblad boekstaaf.
’n Paspoort – soos ’n identiteitsdokument – is ’n gelykmaker. Met ’n paspoort in die hand is ’n arm man en ’n ryk man kortstondig gelyk voor die glasvenster waaragter iemand met ’n rubberstempel die mag het om jou binne te laat tot ’n land: jy’s ’n Suid-Afrikaner, en dis dit. Dit maak nie regtig saak of jy te voet daar aankom, en of jy in ’n Cessna daar naby geland het nie.
In die administratiewe oë van regerings ís jy jou paspoort. Die Verenigde Koninkryk, Australië of Kanada gee nie om of jy ’n nice ou is nie – as jy daar wil besoek aflê, moet jy as Suid-Afrikaner deur allerhande hoepels spring voordat jy ’n visum kry.
Maar daar is makliker lande om te besoek. Lande wat nader is – jy kan sommer soontoe ry! Lande waar jy jou tent onder ’n doringboom kan opslaan en wraggies dalk later ’n leeu kan hoor brul. ’n Wílde leeu. Lande met tweespoorpaaie, woestynvlaktes, en strande wat stil in die vertewaas verdwyn.
By die grensposte van dié lande kan jy maar net met jou Suid-Afrikaanse paspoort opdaag. Jy is welkom. Jy hoef nie vooraf aansoek te doen nie. Jy hoef niemand te bel om iets te reël nie. Jy kan net jou hare kam, netjies aantrek, jou tentsak op die bakkie gooi en opdaag. Met jou groen boekie in die hand.
Só het ek – as ek so vinnig deur my paspoort blaai – ten minste agt keer die afgelope agt jaar by Vioolsdrif-Noordoewer opgedaag om Namibië van die suide af binne te ry. (As ek ooit ’n tatoeëermerk moet kry, dan is dié grens se stempels dalk nie ’n vrot idee nie.)
My paspoort getuig ook van my gunsteling-oorglipplekke, soos Stockpoort op die Limpoporivier noord van Lephalale. Hier is jy gewoonlik alleen en die lug is vars – geen luierende vragmotors nie. Jy groet die amptenare in Tswana, aan die Suid-Afrikaanse én die Botswana-kant en jy besef: ons is eintlik een en dieselfde.
Jy sal ook nie baie mense hoor wat mooi goed te sê het oor Beitbrug nie. Ek is die afgelope agt jaar twee keer daar deur. Beitbrug is skynbaar permanent in aanbou. Ek het al hier tougestaan in ’n tydelike tent én voor container-kantore. Soms staan jy in ’n binnehof wat jou laat dink aan toe jy op skool in die moeilikheid was en voor die hoof se kantoor moes wag.
Die teenoorgestelde kry jy net stroomaf met die Zambesirivier, waar die chaotiese Kazungula-grenspos staan. Die Botswana-kant is dooddollies, maar Zambië se kant is ’n republiek van sy eie. Betaal iemand maar R200 om jou deur die moeras van ongemerkte kantoortjies te kry – dis nie ’n slegte belegging nie.
By Kazungula is dinge egter aan die verander, met nuwe kantore in aanbou op die Botswana- én Zambië-oewer van die rivier – en ponte gaan vervang word met ’n brug waaraan ’n span (onder andere) Koreane tans vervaard bou.
’n Pont soos dié by Kazungula is wel een van die avontuurlikste maniere om ’n grens oor te steek. Jy staan daar soos ’n wafferse ontdekkingsreisiger en sien ’n ander land naderkom. Jy dryf op ’n rivier vol tiervis, krokodil en seekoei. Jy kom terug van – of jy is op pad na – die Afrika waarvan jou hart bruis wanneer die kampvuur se laaste kole laag brand.
Selfs by Sendelingsdrift kan jy nog pont ry, oor die bruin waters van die Oranjerivier, met net ’n paar blouape wat jou dophou. Dit sou hartseer wees om eendag die laaste pont vaarwel te wuif.
Daar is plekke waar my ou paspoort was wat ek graag ook my nuwe paspoort wil gaan wys, soos Namibië se piepklein grenspos genaamd Kasika, geleë op die Chobevloedvlakte net oorkant die rivier van Kasane (aan die Botswana-kant). Jy moet deur Kasika (en die ewe obskure Impalila-grenspos, geleë op die eiland van dieselfde naam) as jy op van die Chobe se huisbote wil kom oornag, omdat hulle almal in Namibië geregistreer is. Waarvan ek hou van Kasika – waar daar nie eens ’n rekenaar in die kantoor is nie en dit lyk asof die amptenaar met sy Orlando Pirates-T-hemp bloot besig is om ’n blaaskans te vat van sy visvangskedule om jou gou ’n stempel te gee – is dat my paspoort hier net so geldig (en waardig) is as by Heathrow.
Dan is daar die Kasesya-grenspos tussen Zambië en Tanzanië, naby die suidpunt van die Tanganjikameer. Veral aan die Zambiese kant moet jy gewoonlik ’n kind stuur om die amptenaar in ’n huis iewers te gaan wek uit sy middagslapie (en wie sal hom blameer?). Dis ’n buitepos hierdie.
Ek onthou ook een slag, aan die Tanzaniese kant, hoe ek in ’n winkeltjie net anderkant die grenspos aan die gesels geraak het met ’n Somaliër wat uit Suid-Afrika gevlug het vir xenofobiese aanvalle. Jy vlug ook nie noodwendig terug Somalië toe in so ’n geval nie, daarom is hy terug tot hier by Kasesya. Tussen herwaarts en derwaarts.
Navorsers aan die Korea-universiteit in Seoel het ontdek ’n probiotika wat in gaterige Switserse kase voorkom, hou met langlewendheid verband. En die bakterieë wat in die fermentasieproses van emmental-kaas gebruik word, verminder inflammasie en gee die immuunstelsel ’n hupstoot.
Dis nie die eerste keer dat ’n nie-tradisionele gesondheidskos vir sy gesondheidsvoordele geloof is nie: Bloedwors is as superkos aangewys omdat dit so baie proteïen, kalium, kalsium en magnesium bevat. Dit het ook byna geen koolhidrate nie, wat dit die ideale keuse maak vir dié wat minder koolhidrate probeer inneem.
Rys is ook al as wonderkos voorgehou; kenners sê die graan kan jou dalk help om die ekstra rolletjies weg te hou en ’n gesonde leefstyl te handhaaf.
Wat vrugte betref, is ’n heerlike bakkie aarbeie of ’n paar snye sappige mango-skywe ook baie goed vir jou.