PressReader - Beeld: 2018-10-13 - ‘Toets va­n­af 45 j. vir ko­lon­kan­ker’
‘Toets va­n­af 45 j. vir ko­lon­kan­ker’
Beeld - 2018-10-13 - NUUS - Ro­chel­le Hu­man
Kan­ker in die ko­lon en rek­tum kom toe­ne­mend in jon­ger men­se voor. Daar­om moet ’n mens reeds op 45 jaar daar­voor be­gin toets – vyf jaar vroe­ër as wat ken­ners voor­heen aan­be­veel het.
Ko­lo­rek­ta­le kan­ker is die vier­de al­ge­meen­ste en ses­de do­de­lik­ste kan­ker in Suid-A­fri­ka, lui ’n on­lang­se ar­ti­kel in die Suid-A­fri­kaan­se Me­die­se Joer­naal (SAMJ). Maar dr. Da­vid Ee­des, ’n kli­nie­se on­ko­loog van die plaas­li­ke on­af­hank­li­ke kli­nie­se on­ko­lo­gie­net­werk (O­kon), sê dit is eint­lik groot­liks voor­kom­baar.
“Op­spo­rings­toet­se vind ver­an­de­rin­ge in die ko­lon soos po­lie­pe (nie­kwaad­aar­di­ge groei­sels wat in kan­ker kan ont­aard) vroeg­ty­dig. Só kan die po­lie­pe ver­wy­der en die ont­wik­ke­ling van ko­lo­rek­ta­le kan­ker ver­hoed word.”
Die vyf­jaar-oor­le­wings­koers na­dat ’n po­liep ver­wy­der is, is by­na 100%, sê hy. As die kan­ker wel al ver­sprei het (fa­se 4), is die kans op oor­le­wing net 11%.
’n S­tu­die deur die A­me­ri­kaan­se Kan­ker­ver­e­ni­ging (ACS) het in 2017 ge­wys ge­vor­der­de ko­lo­rek­ta­le kan­ker is 58% meer ge­neig om by men­se jon­ger as 55 jaar ge­di­ag­no­seer te word as ou­er men­se, waar­skyn­lik om­dat dit ti­pies nie ver­moed word nie en eers la­ter op­ge­spoor word.
Men­se met ’n fa­mi­lie­ge­skie­de­nis van ko­lo­rek­ta­le kan­ker, se­ke­re soor­te po­lie­pe in die ko­lon of ’n oor­erf­li­ke ko­lo­rek­ta­le kan­ker­sin­droom, wat al aan in­flam­ma­to­rie­se in­ge­wand­siek­tes ge­ly het of in die buik of bek­ken­a­rea be­stra­ling ge­kry het, het ’n ho­ër risiko en moet vroe­ër en meer ge­reeld op­spo­rings­toet­se laat doen.
Vol­gens nu­we rig­ly­ne van die ACS be­hoort ’n mens nou reeds van 45-ja­ri­ge ou­der­dom met ge­reel­de toet­se te be­gin.
Die siek­te is waar­skyn­lik te wy­te aan die on­ge­son­de We­ster­se leef­styl. “Die We­ster­se di­eet, met sy groot hoe­veel­he­de dier­vet­te en ka­lo­rieë, en min ve­sel is ’n be­ken­de ri­si­ko­fak­tor,” sê Ee­des. “Daar­teen­oor lyk dit as­of di­ë­te met baie groen­te en ve­sel, soos dié in ont­wik­ke­len­de lan­de, die risiko ver­min­der. Vet­sug, hard­ly­wig­heid, al­ko­hol­ge­bruik en si­ga­ret­rook kan ook by­dra tot die toe­na­me.”
Om­dat ko­lo­rek­ta­le kan­ker tus­sen vyf en 15 jaar neem om te ont­wik­kel, is toet­se ná die ou­der­dom van 85 nie meer no­dig nie.
Dié te­kens is moont­li­ke simp­to­me van ko­lo­rek­ta­le kan­ker: skie­li­ke ont­wik­ke­ling van hard­ly­wig­heid of di­ar­ree; dun, lo­pe­ri­ge stoel­gang; on­ver­klaar­ba­re ge­wig­ver­lies; en bloe­ding in die stoel­gang. Bron: Rap­port