Die hoeveelheid reën wat die volgende week gaan val in die omgewing van die Tham Loeang Nang Non-grotnetwerk in die noorde van Thailand kan dus ’n bepalende faktor wees in die internasionale reddingspoging wat die wêreld se aandag aangegryp het.
Peter Dennis, voorsitter van die Britse grotreddingsvereniging waarvan ’n ander lid die seuns eerste bereik het, het aan Rapport gesê die reënvalsyfer en suurstofvlak in die grot is bepalend.
Dié vereniging se wêreldbekende lid Rick Stanton (55), ’n brandweerman van Coventry in Brittanje, het die seuns eerste bereik.
Een van die Thaise vrywilligers, Saman Kunan, is die afgelope week dood toe sy suurstof vermoedelik opgeraak het in ’n poging om die seuns te bereik.
“Die verhoogte aktiwiteite en die modder wat dit in die water veroorsaak, maak dat die sig tans vir duikers bitter beperk is. Ons weet nog nie of Saman se suurstof bloot te min was, of hy dalk sy kop gestamp het en of hy nie op sy duikhorlosie kon sien om tred te hou met die suurstof in sy silinder nie,” sê Dennis.
’n Reddingswerker op pad na die grot waar 12 lede van ’n sokkerspan en hul afrigter vasgekeer is. Foto: AP
“Ons het reeds ’n plan om die seuns uit te bring. Sowat die helfte van die tonnel is gevul met water, maar daar is gedeeltes waar jy deur die water kan loop.
“As die redding begin, sal ons met een duiker voor, ’n seun in die middel en nog ’n duiker agter op ’n stoot-en-trek-wyse werk. Die voorste duiker sal die weg baan en die agterste een sal seker maak die seun volg hom.
“Daar is reeds begin om die roete so skoon as moontlik te maak om die deurgang te vergemaklik. Ons sal net een seun op ’n slag na die oppervlak neem om te keer dat opeenhopings gebeur.”
“Die probleem is dat niemand enige geografiese besonderhede het wat dit vir die ingenieurs moontlik maak om te bepaal presies waar hulle moet begin boor nie. Die grotnetwerk is nog nêrens gekarteer en opgemeet nie.
“As jy dus net ’n paar millimeters uit is met jou berekenings, kan jy die grot of die tonnel na die grot heeltemal mis,” sê Dennis.
In April vanjaar was die tema van die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) se jaarlikse Wêreldgesondheidsdag “Depressie: laat ons praat”.
Dis die grootste enkele oorsaak van ongeskiktheid – maar steeds praat niemand daaroor nie. Dis makliker om die siekte sonder ’n gesig te ignoreer met ’n “ag wat, dit raak my nie”.
Depressie is iets wat Kirwan maar te goed ken, hoewel hy eers in 1999, nadat hy opgehou speel het, vir die eerste keer openlik oor sy stryd met dié siekte gepraat het.
In 2012 het hy ’n ridderskap gekry vir sy bydrae tot rugby én sy rol as psigiese gesondheidsaktivis.
Hoe gouer ’n mens hulp kry, hoe gouer kan jy jou siekte leer bestuur – soos iemand anders sy hoë bloeddruk, diabetes of asma beheer. Depressie is ’n behandelbare siekte en selfdood ’n voorkombare tragedie.
Psigiese siektes – anders as liggaamlike beserings – is nie sigbaar nie. Maar net omdat hulle bokant die nek is, mag hulle nie onsigbaar bly en daaroor geswyg word nie.
Wat het Kirwan gehelp om sy siekte suksesvol te bestuur? In sy woorde: “Ek het depressie oorleef deur aan hoop vas te klou.” En: “Ek is hel toe en terug.” En: “Dis soos ’n swart gat. Dit sal die lewe uit jou suig as jy nie hulp kry nie.”
Waar begin ’n mens se pad na herstel? Jy moet eers erken dat jy siek is, sê Kirwan. “As jy erken jy is siek, dat jy depressie het, kan jy daarmee begin werk.”
Kirwan het deur sy depressie gewerk deur dit soos ’n sportbesering te behandel. Hy het uiteindelik ’n psigiater gaan sien wat hom gevra het wat hy sou doen as sy probleem ’n stywe spier was.
Hy het geantwoord hy sou stop en eers strekoefeninge doen. En as dit steeds ’n probleem was? Dan sou hy ’n fisioterapeut gaan sien, het hy gesê. Die psigiater se antwoord was dat hy dit moet toepas op sy brein: “Jy het ’n stywe spier in jou kop.”
Hy beklemtoon dat sportlui moet onthou depressie is ’n siekte, nie ’n swakheid nie. Mense moet openlik daaroor praat “want daar is baie hoop – jy moet net uitreik en op die uitkyk wees daarvoor”.
Die Suid-Afrikaanse Depressie-en-angsgroep (Sadag) se krisishulplyn is 0800 567 567; of stuur ’n SMS na 31393.