Die ding waaroor ek sukkel om te skryf, gebeur in November 2010. Ek lees Ek leef van vrugte – vandag, ’n heruitgawe van Essie Honiball se gewilde boek wat in 1979 vir die eerste maal verskyn het. Die lees is op sigself nie té traumaties nie, ten spyte van die irriterende spasiëring en setwerk.1 Dis dit wat daarop volg wat my steeds sommige nagte laat wakker skrik, halfdood van die honger, aan die kerm en kwyl: die vrugtedieet.
Ek was reeds vir 11 maande ’n relatief gedissiplineerde vegan toe ek op 1 Desember 2010 my vrugtedieet begin. Die plan is om vir ’n week van vrugte te leef. Vandag en vandag en vandag en so voort vir sewe dae en sewe nagte. ’n Selfopgelegde reis deur ’n koswoestyn,2 nie om heiligmaking of reiniging of enige goeie rede nie. Net sodat ek kan sê “I did it.” Ek ignoreer tannie Essie se raad (’n drie dae lange watervas en ’n oorgangsdieet vooraf) en loop die bul sommer koue kalkoen by die horings.
Die uitgewers het ook briewe ingesluit van vrugte-eters van regoor die wêreld wat hulle via die Benedic-webwerf gekontak het. In baie van hierdie briewe word kwessies aangeraak waaroor mens graag in meer besonderhede sou wou lees. Van die briewe verwys na organiese vrugte, ander na “plaaslike diëte” en monodiëte, ’n ander weer na etiese kwessies rondom die gebruik van diere-produkte. Indiepte-bespreking van hierdie sake en ander (soos genetiese manipulasie van vrugte, invoer en uitvoer, kapitalisme, armoede) sou bygedra het om die boek ’n meer kontemporêre gevoel te gee, en om aan die verwagtinge wat die titel, Ek leef van vrugte – vandag, skep te voldoen? Op die oomblik is die kort insetsels waarin Essie terugkyk op haar vroeë dae op die dieet en die eerste uitgawes van die boek, nie genoeg om die kontemporêre leser van die relevansie van die dieet te oortuig nie.3
’n Mens moet aan Johan Nel alle krediet gee dat hy in die sewentigerjare die kans gevat het om ’n baanbrekerboek te publiseer. Maar noudat die idees wat destyds volksvreemd en byna ondenkbaar was, al redelik algemeen geraak het, moet die heruitgawe beslis beter besin word. Hierdie boek moet kan kompeteer met bronne op die internet en met ander glansboeke wat dieselfde beginsels op ’n meer kreatiewe en duidelike manier verpak.4
Dit is die derde dag. Ek wil nie opstaan nie. My tande pyn.5 Ek dink nog steeds aan niks anders as kos nie. Warm kos. Gaar kos. Olierige kos. Vetterige kos. Ek wil huil. My tande pyn. Ek is honger en ek voel alleen. My ma het nie simpatie nie – sy is op een of ander intense dieet waar mens byna niks eet nie en inspuitings kry om jou eetlus te demp. My geliefde is besig om sy geduld met my projek te verloor. Dit is die aand van die derde dag en hy eet pizza. Ek verloor dit. Heeltemal. Ek is nie meer kwaad of geïrriteerd nie. Ek is honger. My tande pyn. Ek eet van sy pizza. Met kaas. Never mind die vrugtedieet, ek vergeet sommer my vegan-beginsels ook. Ek eet kaas asof ek nooit weer die kans sal kry nie. Ek eet pizza en pudding en tjips ook net vir ingeval. Ek drink Coke. Ek is gelukkig. Ek is vetgevreet. Ek is ’n vark. ’n Uitgehongerde vark in ’n vrugteboord. Ek droom die nag van ’n kaasfabriek.
Die boek laat sekere vrae by die leser, veral die honger leser wat ’n poging aanwend om die dieet te volg. ’n Mens wonder oor die dieptes van desperaatheid wat Essie en ander na die dieet dryf, en oor die aard van die selfdissipline (obsessie?) van diegene wat dit vir jare (Essie is al sedert 1958 op die vrugtedieet6) volg. ’n Mens wonder oor jouself en jou eie vermoëns om die remme aan te draai. En ’n mens wonder menslikheid en oor wetenskap, oor begeerte, oor swaarkry en oor ons ingeboude verlange na ’n paradys.
1 Daar is, om die waarheid te sê, ’n paar irriterende vlieë in die vrugtedrankie. Ek wil nie onnodig aangaan nie, maar daar is heelwat spel – en taalfoute in die teks. Daar is ook inkonsekwentheid in die teks – op een bladsy word die woord vitamien byvoorbeeld op sekere plekke uitgeskryf en op ander afgekort as Vit. Daar word ook heeltemal te veel uitroeptekens na my sin gebruik. In kort: daar skort met die taalversorging, en dit gaan kieskeurige lesers verseker afsit.
2 In die boek word dit paradyskos genoem na aanleiding van Adam en Eva se dieet.
3 Ek het die “Essie vandag-” blokkies wat in die teks ingevoeg is as leesversperring ervaar, en reken dit sou meer sinvol wees om hierdie opmerkings uit te bou en as ’n aparte hoofstuk aan te bied , eerder as hierdie kort insetsels wat net begin om belangrike kwessies aan te spreek, maar hulle niks verder voer of ondersoek nie.
4 Die boek se beskrywing van die verskillende maniere waarop ’n lemoen geëet kan word (afgeskil in skyfies, met ’n lepel uit die skil, uitgesuig of uitgedruk as sap), lyk maar half saai in vergelyking met resepte vir vrugtegeregte wat ek in van my kookboeke opgespoor het.
5 Tandpyn is een van die newe-effekte van die dieet wat blykbaar na ’n rukkie verdwyn. Ek was nie bereid om vir verligting te wag nie.
6 Volgens die boek word dit na die eerste paar maande makliker. Maar dis nou dieselfde boek wat die vrugtedieet “jou kortpad na gesond leef” noem.