Nuuskommentaar: Wie regeer die land?Argieffoto Die vraag oor wie die land regeer, word ’n taai toffie as die Grondwet en die realiteit nie dieselfde taal praat nie. Is dit die president? Is dit die kabinet? Is dit die parlement? Is dit die howe? Of is dit die ANC? Die blote feit dat ’n mens ’n bietjie kopkrap hieroor gee te kenne dat die Grondwet magte skei, soos om die wetgewende, uitvoerende en regterlike gesag te skei. So, idealisties beskou, sou die ANC bloot die regerende party wees, wat rigting aan die uitvoerende en wetgewende gesag moet gee. Maar nou, na berig word, het die ANC ’n beroep op die SAUK gedoen om gehoor te gee aan die hofbevel dat die “bedryfshoof”, Hlaudi Motsoeneng, se aanstelling ongrondwetlik was. Ook na berig word, beplan die SAUK-raad egter om die hofbevel te omseil deur Motsoeneng waarnemend aan te stel. Die minister skaar haar klaarblyklik by die SAUK-raad, en kan dit slegs doen as sy ’n soort sanksie van “bo” af het. Die vingers wys na pres. Jacob Zuma. In die VSA is (al weer) ’n soortgelyke situasie aan die ontwikkel. Pres. Barack Obama het in weerwil van peilings wat wys dat die meerderheid Amerikaners daarteen gekant is, besluit om 60 000 Siriese vlugtelinge in te neem. Hy het intussen, in weerwil van meerderheidsteenstand, die proses versnel, wat beteken dat die nagaan van die vlugtelinge se agtergrond afgewater moet word, en boonop dat die getalle uitgebrei word. Obama se op die oog af diktatoriale optrede benadeel nou klaarblyklik Hillary Clinton se kanse om as sy opvolger verkies te word omdat hulle as vennote gesien word. In die nasleep van die voorval in Charlotteville waar ’n swart man deur die polisie geskiet is, word Obama en Clinton as aan die kant van die protesterende gepeupel beskou, en Donald Trump as aan die kant van die polisie. Maar dat ’n Amerikaanse president oor meer uitvoerende magte sal beskik, is ’n gegewe. Hy word immers elke vier jaar regstreeks deur die publiek verkies, en ná agt jaar mag hy nie weer as president staan nie. Obama het dus min dae. Hy het eintlik ook taamlik baie wetgewende gesag deurdat hy wetgewing kan veto, wat dan deur ’n verhoogde meerderheid aanvaar moet word om die president die koue skouer te keer. Tydens die Zuma-bewind het dit duidelik geword dat die ANC die gesag in Luthuli-huis probeer sentreer, en dat die parlementslede klakkeloos na die president se wense en grille moes dans. Absoluutheid is selfs probeer verkry deur opposisiepartye te verhinder om wetsontwerpe in te dien – iets wat deur die howe omgekeer is. So is die parlement wesenlik van sy oorsigrol oor die president en kabinet gestroop. Die feit dat die howe die Grondwet kon afdwing, het verskeie kere onder Zuma en sy vernaamste kornuite se tong deurgeloop. Maar wat is nou aan die gang? ’n Mens kan dit nie ’n skaakspel noem nie, want skaak word volgens streng reëls gespeel. In die spel wat nou plaasvind om Zuma se mag te beperk word die “spelreëls” opgemaak so ver soos die spel vorder. Sy teenstanders se vernaamste wapen is die swaard wat graderingsagentskappe oor die land hou. Dit help dat Zuma klaarblyklik besef dat die graderingsagentskappe se streep in die sand belangrik is al verstaan hy klaarblyklik nie hoekom nie. Voorts het Zuma baie mense se steun nodig om ’n soort amnestie teen vervolging te kry as hy oor ’n paar jaar moet aftree. Dit wil al hoe meer lyk of die Guptas nie al welgestelde familie is wat van staatskaping verdink behoort te word nie. Presies waar eindig staatskaping en word dit gewoon korrupsie? Soos wanneer ’n maatskappy met verskeie Zumas in die direksie al die nodige permitte en lisensies kry om in ’n verklaarde vleiland te myn, in weerwil van skerp teenkanting van ’n nieregerings-omgewingsgroep? Op die oog af lyk dit of Zuma nou ’n laerprofiel-rol in die binnelandse politiek speel, en grootliks op buitelandse reise staatmaak om statuur te kry, en te baai in die respek wat buitelandse protokol meebring. Maar Zuma het ’n ou laai om, net soos dit lyk of die ANC-ringkoppe hom tot ’n meer seremoniële rol wil beperk, met mening terug te slaan en sy magte, en vermeende magte, ten volle te rek. En die land weer enorme skade te berokken.