Afrikaans | minderheidsverslag - Part 2
Lig jou glas vir die vertaler
Ek weet nie van jou nie, maar ek het grootgeword met die lees van talle klassieke verhale. Jy weet Die Avonture Van Sherlock Holmes deur Arthur Conan Doyle, Die Swart Tulp deur Alexander Dumas, Die Kon-Tiki Ekspedisie deur Thor Heyerdahl, 20 000 Myl Onder Die See deur Jules Verne, Die Skarlaken Pipernel deur Barones Orczy, Die Gevangene van Zenda deur Anthony Hope en nog baie meer. In Afrikaans.
Nie net hierdie boeke nie, daar is talle meer. Die Tarzan boeke was ook in Afrikaans vertaal. Die boeke van skrywers soos Heinz G. Konzalik, Wilbur Smith, Ian Fleming en nog ander was ook in Afrikaans beskikbaar. Vandag is dit natuurlik nog steeds beskikbaar in biblioteke en tweedehandse boekwinkels. Daar is blykbaar sprake dat daar heruitgawes van sommige van hierdie boeke beplan word.
In daardie dae was daar nie Google Translate nie. Iemand het ‘n boek in ‘n vreemde taal woord vir woord en sin vir sin op ‘n tikmasjien oorgeskryf in Afrikaans. Uit al wat ‘n vreemde taal is. Dit moes ‘n groot werk gewees het. Om te vertaal, moes die vertaler sekerlik meer as net ‘n gangbare kennis van die vreemde taal en ook van Afrikaans gehad het. Wat van woorde in die vreemde taal wat nie in Afrikaans voorkom nie? Wat van vreemde woorde se spelling?
Dit is moontlik gemaak deur uitgewers. Maar wie was hierdie vertalers? Dit staan nie op die voorblad nie. Jy moet soek om die naam te kry, klein gedruk aan die binnekant. Dan as jy die naam het, wat dan? Jy het heel moontlik nog nooit van daardie persoon gehoor nie. Onbekend en onbemind.
Wie is of was A. Crafford? Hierdie persoon het uit Duits vertaal. Ek weet van boeke deur Heinz G. Konzalik en Herbert Kranz wat deur A. Crafford vertaal is. Frans van Zyl het Jan de Hartog se Hollands Glorie in Afrikaans vertaal as Stuurman van die Furie. Ek weet ook nie wie hy is of was nie. A.M. van Schoor onthou ek. Hy was redakteur van Die Vaderland en het ‘n program op die radio aangebied. Hy het die Tarzan boeke vertaal. Dr H.A. Steyn het Ben Hur vertaal. Ek vermoed hy was betrokke by die Skoolwoordeboek. H.J. Pama was blykbaar van Nederlandse afkoms en ‘n entoesiastiese leser van die Duitse skrywer Karl May. Hy het dan ook May se Winnetou in Afrikaans vertaal. S.G. Meiring het Die Kinders van die Groot Sneeuveld deur Laura Fitinghoff vertaal. Die Avonture van Sherlock Holmes en Die Gevangene van Zenda is deur iemand met die naam Jacques van Zijl vertaal. Ek vermoed die woordeboekmaker J. Kromhout was die vertaler van Paddeltjie (oorspronklik Paddeltje – De Scheepsjongen van Michiel de Ruyter), uit Nederlands. Frank S. Stuart se boek City of Bees is uit Engels vertaal deur ene H. v.d. Merwe Scholtz as Byestad. Is dit die bekende H. v.d. Merwe Scholtz wat ook as Merwe Scholtz bekend is?
Die bekende digter, dokter, kok en plantkenner C. Louis Leipoldt was ‘n besige man. Behalwe sy gedigte, toneelstukke, romans, kinderverhale en kookboeke het hy ook speurverhale geskryf. Sy speurder was ‘n afgetrede predikant en fynproewer wat deur navorsing die skuldige vastrek. Hy het ook onder verskeie skuilname geskryf soos Africanus, C.L.L., F.W. Bancombe, F.W. Baxter ensomeer. Leipoldt het ook Alexandre Dumas se Die Swart Tulp en Carl Ewald se Natuursprokies vertaal.
W.O. Kühne was van Duitse afkoms en het gewerk as onderwyser en joernalis. As joernalis was hy ondermeer betrokke by Die Jongspan. Hy is bekend as skrywer van kinderboeke, veral die Huppel boeke. Die karakter Huppel woon by sy Oupa en hy reis gereeld na die fantasiewêreld van Lekkerland. Kühne vertaal onder meer Die wonderbaarlike avonture van Baron von Münchhausen uit Duits. Hy vertaal ook Die Ou Huis deur Hans Christian Andersen en verhale oor persone in die Bybel.
Ray Knox het heelwat boeke vertaal uit Engels, boeke geskryf deur Desmond Bagley, Evelyn Anthony en Wilbur Smith. Onder die naam Johan Strydom het sy Westerns vertaal. Sy het ook haar eie boeke geskryf. Sy is getroud met die skrywer Derick Jacobs.
Derick Jacobs het al op skool begin skryf. Hy het van standerd 9 af sakgeld gemaak deur die skryf van opstelle. Hy sal drie tot vier opstelle skryf, die beste een vir homself hou en die ander aan klasmaats verkoop. Derick Jacobs het by verskillende tydskrifte en koerante gewerk. Die name waaronder hy boeke skryf is Stefan Radlof, Len Anthony, Rena de Kock, Henriette Fouché en Susan Maree. Van sy leermeesters was skrywers soos Dewald Brink, Gerrie Radlof, Adriaan Roodt, Basil Stoltz en Johan van der Post. Benewens sy eie werk, vertaal hy ook boeke van Ian Fleming, Louis L’Amour en nog ander.
Leon Rosseau het seker meer boeke in Afrikaans vertaal as enige iemand anders. Hy was van beroep ‘n skrywer en uitgewer. As skrywer is hy bekend vir sy biografie oor Eugene N Marais, Die Groot Verlange, so ook sy boek oor ‘n eie volkstaat, ‘n Toevlug in die Weste en die wetenskapfiksie reeks Fritz Deelman. As uitgewer was hy ‘n medestigter van Human & Rosseau in 1959. Hy en Gerrit van Zyl (Gerrie Radlof) het Uniale Persdiens saam begin. In 1979 begin hy Ibis-pers en in 1982 Rubicon Pers. Hy het ook in 1983 die Storieman reeks begin, kinderverhale met ‘n kasset (later ‘n CD) wat in die boek ingesluit was. As vertaler vertaal hy meer as ‘n honderd boeke in Afrikaans. Van dit was klassieke verhale soos “’n Reis na die middelpunt van die aarde” deur Jules Verne, “White Fang die wolfhond” van Jack London en “Die muitery op die Bounty” deur Charles Hall Nordhoff en James Norman. Hy het ook kinderverhale en jeugboeke vertaal.
Hierdie is maar enkele van die vertalers. Daar is nog vele ander. Die vertalers het aan ons van die beste en bekendste boeke uit die wêreld gebring in ons eie taal. Daarmee het die aantal Afrikaanse boeke op ons boekrakke vermeerder. Ek glo ook dat die hoë kwaliteit van die oorspronklike verhale aan ons ‘n standaard gestel het om na te volg – wat ons eie skrywers gedoen het.
Author Wilco LabuschagnePosted on 30 Mei 2017 Categories BoekeTags Afrikaans, Boeke, Boerevolk, Geskiedenis, Nuwe Woorde, Storieboeke, Taal, VolkskundeLeave a comment on Lig jou glas vir die vertaler
Skape, wolwe in skaapsklere en die skaapwagter
Christelike boeke is ‘n groot bedryf. Sekerlik is daar kwantiteit, die bekommernis is oor kwaliteit. Want sien, ons christene is goedgelowig en is geneig om te goeder trou na verkeerde stemme te luister.
Een van die gevaarligte wat flikker, is dat baie christene nie die Bybel goed ken nie, ook nie basiese kennis van geloofsake het nie en verder nie veel verskillend van nie-christene leef nie. Verder bly hulle, na bekering, onvolwasse in geestelike sake. Dit maak dat hierdie christene ‘n maklike prooi is van valse leringe en valse leraars.
Daar is volop valse leraars wie se boeke soos soetkoek verkoop. Hierdie boeke handel oor populêre onderwerpe wat die belangstelling prikkel. Die hoofdoel met hierdie boeke is om geld te maak en is nie gerig op die opbou en versterking van gelowiges nie.
Die christelike boekwinkel se probleem is dat hulle nie iedere boek wat publiseer word, kan lees nie. Die boekwinkel kan nie instaan vir die kwaliteit van elke boek op sy rakke nie. Die boekwinkel het natuurlik ‘n winsmotief en wil graag net boeke aanhou wat verkoopbaar is. Die verantwoordelike handelaar sal dus moeite doen om kwaliteit boeke, wat verkoopbaar is, aan te hou, maar kan geen waarborge oor inhoud gee nie. Die onus rus op die koper om sulke boeke te kies wat aan sy behoeftes sal voldoen.
Die koper van die christelike boek moet dus riglyne hê om tussen boeke – en leringe – te kan onderskei. Die Heilige Skrif, die Bybel, is die beste maatstaf waarteen ander boeke gemeet kan word. Alle ander christelike boeke is, gemeet aan die Skrif, onvolmaak en het gebreke en foute. Ons moet dus die boeke wat ons lees, deurgaans toets aan ons waterpas, die Skrif.
Een van die dinge wat die boekkoper kan doen, is om meer uit te vind van die skrywer. Daar is gewoonlik ‘n kort beskrywing van die skrywer in die boek. Indien dit onvoldoende is, doen ‘n soektog op die internet. Lees die voorwoord tot die boek. Daarin word meer vertel oor die boek, die doel daarmee, die tema, die gedagtes daaragter. Kyk binne die boek, en ook op die buiteblad, vir enige verdere inligting.
Vra jouself af of die boek getrou is aan die boodskap van die Bybel. Is dit nuttig om die boek te lees? Is die boek bevorderlik vir jou geestelike lewe? Hierdie, en ander, vrae gee aan jou ‘n maatstaf wat jy kan gebruik terwyl jy lees, en ook wanneer jy die boek klaar gelees het.
Bespreek die boek met ander mense. Deur daaroor te praat, verbeter jy jou begrip en insig oor die boek. Die kommentaar en kritiek van ander mense sal jou help om te sien of jy die sterk en swak punte van die boek kon raaksien.
Bespreek die boek met jou Vader in die hemel in jou gebede. Hy sal weet of die boek hom vereer of nie. Vra Hom om leiding nog voordat jy die boek gekoop het, en weer daarna wanneer jy die boek klaar gelees het.
Lees nog boeke oor dieselfde onderwerp. Dit is ‘n manier hoe jy jou kennis en insig oor die onderwerp kan vermeerder. Kerkgenootskappe sal verkies dat jy boeke lees wat ooreenstem met hulle leerstellings. Vir die beginner is dit ‘n veilige weg. Die meer ervare leser mag daarby baat om ook ander leerstellige sienings te ondersoek en te vergelyk. Die doel van die lees van christelike boeke is die soeke na onpartydige waarheid.
Ons verstaan dat skrywers, uitgewers en handelaars geregtig is om kostes te verhaal en ‘n wins te maak. Wanneer alles net oor geldmaak gaan, het ons ‘n probleem. Die leser van christelike boeke moet oplet of geldmaak ‘n prioriteit by die rolspelers is.
Groei in getalle en suksesverhale van groter en luukser kerke, is duidelik van die wêreld en nie van Christus nie. Daar is godsdiensgroepe wat ‘n boodskap verkondig wat nie met die christelike leer ooreenstem nie, maar hulleself nogtans as christene beskryf. Hulle slaag ook daarin om hulle werklike identiteit te verbloem. Daar is ook skrywers en boeke wat godslasterlik is. Boeke en skrywers wat die sogenaamde “New Age” bevorder, moet vermy word. Vandag is daar ‘n verwoede aanslag op die christelike kultuurbeskouing oor seksualiteit en die huwelik. Daar is ook die poging om “politieke korrektheid” af te dwing op christene. Boeke en skrywers wat dit ondersteun moet liefs vermy word.
Die woord “ekumenies” is grootliks ‘n kodewoord vir ‘n eenwêreld godsdiens. Dit is waar die christelike geloof, die Judaïsme en Islam (en ook ander godsdienste) gelyk gestel word. Christene behoort te weet dat Christus geen kompromie met die wêreld maak nie.
Onder teoloë en predikante, ook in die Afrikaanse kerke, is daar deesdae ‘n liefdesverhouding met die sogenaamde Hoër Kritiek. Hierdie benadering tot die Bybel poog om aan te dui dat die Bybel ‘n mensgemaakte geskrif is. Bly weg van boeke en skrywers wat sulke sienings verkondig.
Die lees van kwaliteit christelike boeke het groot waarde. Daar is uitstaande boeke geskryf, boeke wat van onskatbare belang is vir elke christen. Daar is boeke wat as klassieke christelike lektuur beskryf word, boeke wat die toets van tyd deurstaan het en wat bokant alle leerstellige verskille uittroon. Sulke boeke kan aanbeveel word en christene kan aangemoedig word om dit te lees.
Author Wilco LabuschagnePosted on 27 Januarie 2017 Categories BoekeTags Afrikaans, Boeke, Bybel, Christen, LewenswyseLeave a comment on Skape, wolwe in skaapsklere en die skaapwagter
Toe ek op skool was, was krieket nie een van die sportsoorte wat aangebied is nie. Krieket was wel gespeel by die groot Afrikaanse skole en by Engelse skole. Dit was toe nog hoofsaaklik ‘n Engelse sport.
Teen omtrent 1965, het Peter van der Merwe die kapteinskap van die Suid-Afrikaanse span oorgeneem en het hy en sy span (wat die Pollocks, Eddie Barlow en Dennis Lindsay ingesluit het), groot helde geword. Ewe skielik het die Boertjies begin belangstel. Nie lank nie, toe word krieket op die Afrikaanse Diens van die SAUK uitgesaai. Daar was net een klein probleemtjie: daar was geen krieketterminologie in Afrikaans nie.
Die Nederlanders het sommer die Engelse terminologie gebruik. Nie ons nie. Ons het ‘n volledige Afrikaanse krieketterminologie geskep. Persone soos Edwill van Aarde het gehelp om hierdie groot werk te doen. Ek kan onthou hoe die omroepers die luisteraars gevra het om voorstelle in te stuur. Die gevolg was dat krieket se gewildheid by Afrikaanssprekendes ontplof het.
Dit was nie net die geval met krieket nie. Ons het ons eie terminologie ontwikkel vir elke ding onder die son. Vandag het ons vaktaalwoordeboeke vir alles en nog wat. Jy kan blomme rangskik, sweiswerk doen, die sterre bestudeer, springstof gebruik, veesiektes behandel – alles in Afrikaans. Hierdie groot taak is gedoen deur toegewyde mense. Dit was nie maklik nie en dit het ‘n lang tyd geneem.
Danksy dit alles, kan Afrikaans op gelyke voet met die wêreldtaal Engels meeding. Daar is niks wat in Engels gesê kan word, wat ons nie ook in Afrikaans kan sê nie. Dikwels is Afrikaans ook meer beskrywend as Engels.
Mens kry die indruk dat Afrikaanssprekendes daarvan hou om nuwe woorde te skep en met woorde te speel. As iemand daarin slaag om ‘n nuwe woord daar te stel, voel hulle trots daarop.
Baie nuwe woorde is nie blywend nie, hulle word nie algemeen gebruik nie en dan verdwyn hulle in die vergetelheid. Dit is eers wanneer ‘n nuwe woord inslag vind by taalgebruikers dat dit in woordeboeke opgeneem word.
Van die bekendste woorde in Afrikaans, wat oorspronklik ‘n nuwe woord was, is onder andere kitskoffie, hysbak en slypskool. ‘n Negejarige dogter is trots daarop dat sy woorde ken wat haar maatjies nie ken nie, byvoorbeeld blaasroertjie en kolwyntjie (danksy ‘n paar ou Afrikaanse storieboeke).
Soos ons almal weet, is daar nou weer ‘n veldtog teen Afrikaans. Afrikaans word oral afgeskaf, selfs in tradisionele Afrikaanse skole en universiteite. Ook in die sakewêreld en werkplek. Hoewel Afrikaans gelyk aan Engels is, word Afrikaans verhinder om tot sy volle vermoë gebruik te word.
Dat die erwe van ons vadere vir ons kinders ook erwe bly (Die Stem)
Author Wilco LabuschagnePosted on 5 Oktober 2016 15 November 2016 Categories AfrikaansTags Afrikaans, Neologismes, Nuwe WoordeLeave a comment on Nuwe woorde vir nuwe dinge