Versindaba » Andries Bezuidenhout
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik | 6 Kommentare »
Andries Bezuidenhout. Dis my geheim
Selfportret van Lucian Freud
"Dis my geheim" was 'n program op Suid-Afrikaanse televisie in die 1980s. Die aanbieder was Cobus Robinson, 'n radio omroeper, TV-aanbieder en stemkunstenaar. Hy was ook die eerste aanbieder van die radio aktualiteitsprogram "Monitor". Die ander deelnemers was Carel Trichardt, Sybil Coetzee een Alewyn Lee. Trichardt en Coetzee is bekende akteurs. Lee was 'n kultuurman en was legendaries by die SAUK vir sy pogings om goeie Afrikaans te bevorder. Hy was 'n lid van die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK), asook die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Hy was 'n taaladviseur aan die SAUK en het die program "Skrywers en boeke" vir jare aangebied. Hy het Anton Tsjekof se dramas Die seemeeu, Die kersieboord, Drie susters, Oom Wanja, Die buffel en Die groot vraag in Afrikaans vertaal en is ook hiervoor bekroon.
Ek het die web gefynkam vir video-uittreksels uit "Dis my geheim". Helaas, daar is niks te vinde nie. Ek maak dus hier op my geheue staat. Met elke episode van "Dis my geheim" is 'n gas aan die kykers voorgestel. 'n Vreemde spookstem het die gas se beroep aangekondig. Carel Trichardt, Sybil Coetzee en Alewyn Lee moes dan uitvis oor die persoon se beroep en kon na 'n aantal vrae raai wat die beroep was.
Uitnodiging na verlede jaar se voorlesing
Loftus Marais reël 'n poësievoorlesing in The Whippet in Linden, Johannesburg. Hy vra Bibi Slippers, Melt Myburg en my om saam met hom te werk aan gedigte oor Lucian Freud se windhond (volg skakels op hul name na hul gedigte). Ek het nog altyd 'n fassinasie met Freud se werk. Hy was 'n tipe kultusfiguur en na sy dood is daar vele stories oor sy legendariese veelwywery en misogenie gepubliseer. Sommige mense ervaar sy portretstudies as wreed en beweer dat hy meer simpatie vir sy honde as vir sy menslike modelle gehad het. Julian Barnes is besonder krities op Freud in 'n bundel opstelle oor kuns wat onder die titel Keeping an Eye Open gepubliseer is: "Freud's men, on the whole, keep their clothes on, and lead with their faces; Freud's women, on the whole, (are made to) take their clothes off, and lead with their pudenda. His animals, which are allowed to keep their genitalia hidden, come out best of all…" Miskien kan dit 'n onderwerp vir 'n gedig wees. Ek werk aan een met Barnes se aanhaling as motto. Ek sukkel om met oortuiging te skryf. In my navorsing kom ek onder die indruk van hoe koud Freud se hantering van beide mans en vroue in sy naakstudies is. Wat Barnes oor die windhonde skryf is ook nie heeltemal waar nie, alhoewel die dubbele gebruik van "on the whole" seker die gat in sy argument toestop.
Dan is daar liefdesbriewe tussen 'n jong Freud en Stephen Spender wat eers na Freud se dood gepubliseer is. Freud is nog altyd as heteroseksueel gesien, dalk omdat hy na bewering ten minste veertien kinders gehad het. Die briewe veroorsaak 'n mediasensasie. Hieroor skryf Jonathan Jones in die Guardian: "The Freud/Spender letters are not just another bit of tittle-tattle. They are a caution that we should not crudely interpret art by biographical assumptions. Freud clearly liked sex, of that we can be sure. But as a painter, he achieves something stranger and more universal than lust. He sees people beyond the constraints not merely of clothes, but of gender." 'n Ander moontlike onderwerp vir 'n gedig. Probeer weer. Onsuksesvol, maar 'n idee bly iewers hang.
Skildery met David Dawson as model
As mens onderhoude met Freud se modelle lees, is daar meestal net deernis en waardering vir die ervaring. Van sy vele kinders kon deur vir hom te poseer 'n tipe gespreksverhouding met hom opbou. Veel ander tyd vir kuier het hy nooit gehad nie, omdat hy dag en nag gewerk het. Dit kan ook 'n onderwerp vir 'n gedig wees. Freud as vader en sy oupagrootjie se psigoanalise. Flake white was een van Lucian Freud se gunstelingkleure, maar verskaffers het opgehou om dit te vervaardig omdat dit giftige lood bevat. Freud het egter 'n massiewe voorraad van Winsor & Newton aangekoop. Ek probeer om 'n gedig hieroor te skryf en kom die verste. Dis egter flou, te "obvious".
Sondagmiddag, voorstedelike motorwasroetine –
trek die tuig in, vensters toe, sitplek teruggeslaan.
Maak my oë toe, hoor hoe kompressor
bakwerk blaas, dan, seepskuim teen vensters en die wieg,
wieg van die afsponsproses. Vrye-assosiasie.
Flake white, olieverfkleur vol lood.
Baie, baie giftig, maar die witste wit onder die wittes,
só wit dat Lucian Freud honderd buisies
by Winsor & Newton bestel het vir ingeval
titanium lood finaal sou vervang.
Flake white, lankal in Suid-Afrika onbekombaar.
Hier meng jy loodvrye witte by jou flesh tint
as jy jou ma of minnaar moet skilder.
Freud aan die werk
Danksy David Dawson, Freud se assistent, kan mens die skilder se werksprosesse op 'n dokumentêre film bestudeer. Dawson was ook die onderwerp van 'n hele aantal naakstudies waarin een van die windhonde figureer. Die ateljee was vol lakens wat deur hotelle weggegooi is. Van die modelle het op hierdie lakens gesit of gelê. Repe is afgeskeur en voor by Freud se broek ingedruk om kwasse en paletmesse mee af te vee. Hy het altyd sy blou serp gedra en stadig gewerk. Kwaspunte is korter geknip en hy het nooit sy verfbuisies se proppies teruggedraai nie, bloot die droë verf teen 'n muur in sy ateljee afgekrap. Hy het kleure op sy palet gemeng, dan een streep op die doek getrek. Eers weer verder gemeng. Kyk, talm. Gesels met die model. Dan nog 'n kwashaal. 'n Portretstudie kon maande duur en sy modelle moes maande aan hom afstaan vir die proses.
Freud het sy huis aan David Dawson nagelaat. Dawson het die ateljees – een met 'n glasplafon, vir dagwerk en een met helder ligte teen die plafon, vir nagwerk – net so gelos soos Freud dit gelaat het toe hy een middag moeg word, gaan lê en toe sterf. Die laaste kleurbuisie wat hy gebruik het, was terra verte.
Hoekom onthou mens sulke onbenullige detail? En wat het my aan Dis my geheim laat dink? Dalk die feit dat dit bitter moeilik is om iemand wat so kontroversieel, maar tog so kompleks soos Lucian Freud is, in 'n gedig op te som. Ek is steeds nie tevrede met die gedig nie, maar dis gangbaar. Dit kan in 'n koffiewinkel voorgelees word.
DIS MY GEHEIM
Eliot said that art is the escape from personality.
Linden woonkamer, 1980s. Ferweelgordyne,
diefweringskaduwee op parketvloer.
TV-stelbuis pruttel aan. In 'n snoekertafelhoeksak
verskyn 'n ligroos bal. O, dis Cobus Robinson:
"Welkom by, Dis my geheim!"
Naderskoot van 'n maer man met 'n blou serp.
Dan die gebruiklike spookstem:
"Lucian Freud is 'n skilder."
Hm, anders as die gewone vertikale-gebou-vervoeroperateur,
varksemenkoerier of akwatiele veearts.
Alewyn Lee, Sybil Coetzee en Carel Trichardt
moet nou uitvis, die gas se nering raai.
(Natuurlik sien ons deur die skerm. Dis volksberoepsleiding
as game show gemaskeer. Nietemin, ongeloof opgeskort.)
Alewyn eerste aan die word:
"Is dit binnenshuis of buitenshuis?"
Freud mompel iets oor beide,
interieure landskappe, dagskof met Londen-lig.
Sybil se beurt:
"Werk u met mense of met diere?"
stillewe as natuurtoneel, kind, windhond, moeder.
Nou Carel Trichardt:
"Werk u ekspressionisties of realisties?"
dat sy subjekte meer soos sy portrette lyk
soos hulle ouer word en of dít nou
ekspressionisties of realisties is
of selfs konseptueel en anyway,
wat het dit met júlle uit te waai?
Dis Suid-Afrika in die tagtigs en julle is gefok,
kyk net die Bettie Cilliers Barnard bo die kaggel.
"Veelwywer, afwesige vader!"
"Pervert – daai wydsbeenvroue!"
"Wat van die Spender-briewe, Luscious Fruit?"
"Meneer Freud, u reaksie?"
[Vertaalde transkripsie van Freud se antwoord]:
"Julle meld van 'n ander tyd, 'n ander land, 'n ander taal aan
en op daardie noot is dit lood wat my witte
witter as julle maak, my linne is met terra verte besmeer
so gaan blaas my halfleë buisieproppies
as ek droë verf teen kosyne afskraap en met varkhaar
merke op my sitters laat, hulle oor weggooilakens
drapeer en interrogeer, maar wat maak dit saak?
Lucian Freud was skilder van beroep
en die res is sy geheim."
Alewyn Lee is in 1993 op die ouderdom van 66 in Johannesburg aan lewerkanker oorlede. Cobus Robinson het na sy aftrede by die SAUK saam met sy lewensmaat Albert Venter in Bedford in die Oos-Kaap gaan woon, waar hulle 'n gastehuis bedryf het. Robinson is in 1996 met terminale longkanker gediagnoseer, maar het nogtans oorleef. In Januarie 2005 is Robinson weens 'n abses in sy maag geopereer en is kort na die operasie in Port Elizabeth oorlede. Kort na sy dood het Albert Venter selfmoord gepleeg. 'n Vriend van Robinson en Venter is in die media aangehaal: "Cobus het al die jare sy oorlede ouers se as saam met hom rondgekarwei. Hy het altyd gesê sy as moet ná sy afsterwe saam met dié van sy ouers oor die see gestrooi word. Ek vermoed Albert se as sal nou ook bygevoeg word." (Rapport, 13.02.2005)
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik | 1 Kommentaar »
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik | 2 Kommentare »
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik | 5 Kommentare »
Posted in Andries Bezuidenhout, Binneblik | 3 Kommentare »
Posted in Andries Bezuidenhout | 2 Kommentare »
Andries Bezuidenhout. Binnekonflik in Vredehoek
Ek woon tydelik in 'n woonstel in Vredehoek. My ateljee het 'n uitsig oor Duiwelspiek, Tafelberg en Leeukop. Soms vergeet ek om te skryf of om te skilder en ek kyk na hoe wolke oor Tafelberg se kranse neertuimel en dan verdwyn (min mense kry dit reg om oor Tafelberg te skryf sonder om in geykthede vas te val – Antjie Krog is 'n uitsondering). In die oggend gaan stap ek en neem foto's, gebruik van die foto's vir skilderye. Ek gebruik klein doeke (20x25cm) en werk met 'n beperkte olieverfpalet. Ek noem dit die Disa-reeks, vernoem na die kompleks waar my tydelike huis en werksplek is.
Ek lees op oor Vredehoek se geskiedenis. Abraham Jonker en sy eerste vrou Beatrice Cilliers het in die 1930s hier gewoon. Bure het vertel van huishoudelike rusies. Ray Alexander, die veteraan kommunis en vakbondaktivis, het ook hier gewoon. Sy het die beroemde Food and Canning Workers' Union gestig en het saam met haar man Jack Simons die klassieke werk "Class and Colour in South Africa" geskryf.
Vredehoek is een van Kaapstad se nuwer voorstede. Die meeste van die geboue is na die Tweede Wêreldoorlog as blyplek vir Europese immigrante opgerig, meestal in die Art Deco styl van die tyd. Die voorstad het 'n groot Joodse gemeenskap en van die Herzlia skool se geboue is in die woonbuurt. Van die strate is na belangrike Joodse figure vernoem.
Die berugte "Tampon Towers", soos Kapenaars die drie silindervormige geboue noem, is ook hier. Die kompleks se amptelike naam is Disa Park (seker Disapark in Afrikaans). Die sewentienverdiepingtorings is in die laat-1960s deur die konstruksiemaatskappy Murray en Roberts gebou. Destyds het die bouwerk R2.5 miljoen gekos (die huidige prys van 'n tweeslaapkamerwoonstel in die kompleks). Die stadsraad het die bouplanne afgekeur ná grootskaalse teenstand van groepe wat Tafelberg wou bewaar. Die ontwikkelaars het egter 'n skuiwergat in die regulasies gevind en planne deur 'n tweemankomitee in die kantoor van die Administrateur van die Kaapprovinsie laat goedkeur. Die kompleks se fondamente was onder die toegelate boulyn teen Tafelberg se hange, maar die boonste verdiepings van die torings was ver bo die lyn.
Ten spyte van die wind wat verwoed deur die skeur tussen Duiwelspiek en Tafelberg waai, woon ek lekker in een van die drie torings. Hier is plek om te parkeer – 'n rariteit in Kaapstad – en ek hou van die swembad se uitsig oor die stad. As ek in die aand by die huis kom, gaan staan ek eers in die parkeerterrein en kyk na die geboue met hul ligvensters rondom die tuin waar my oervader Wynand Leendertz Bezuidenhout in 1666 as tuinier begin werk het. Mens kan Robbeneiland se liggies ook sien.
Soos ek oplees kom ek op 'n insident, wat in Vredehoek afgespeel het, af. Op 22 April 2012 is daar by die kunsfotograaf Zanele Muholi se woonstel hier ingebreek. Haar rekenaar en 'n aantal eksterne hardeskywe met foto- en videomateriaal van meer as vyf jaar is gesteel. Muholi het in hierdie tydperk deur Suid-Afrika, Malawi, Uganda en Zimbabwe gereis om die lewens van lesbiërs te dokumenteer, onder ander die begrafnisse van drie Suid-Afrikaanse lesbiërs wat slagoffers van haatmisdade was.
Kort na die inbraak is Muholi daaroor in die media aangehaal: "It's so painful. Five years of my life are gone… I've dedicated my entire life to documenting queer lives. I wanted to make sure I document [LGBTI] (lesbian, gay, bisexual, transgender and intersex) lives. All my major projects are gone."
'n Televisie, kameratoerusting, 'n dataprojektor en drukker is nie gesteel nie. 'n Aantal hardeskywe wat nie foto- en videomateriaal bevat het nie, is ook nie gesteel nie. Die diewe het klaarblyklik 'n gesteelde skootrekenaar gebruik om deur die materiaal te sif en om dan te besluit wat om te steel. Muholi was in die buiteland en Theron was nie by die huis toe die inbraak plaasgevind het nie.
In Augustus 2009 het die nou eertydse Minister van Kuns en Kultuur, Lulu Xingwana, by 'n uitstalling van die fotografiese werk van Muholi uitgestorm. Xingwana het die werk as immoreel en afstootlik beskryf en aangevoer dat dit teen die land se projek van nasiebou ingedruis het.
Kuns kan soms so "gevaarlik" wees dat ministers by uitstallings uitstorm of dat professionele misdadigers by 'n woonstel inbreek om dit te steel. Ek dink oor my eie skilderye na en hoeveel daar in Vredehoek gebeur waarna die skilderye nie eers verwys nie. As ek sinies daaroor sou wees, sou die Disa-reeks die volgende onderskrif moes kry:
Wit man se nostalgiese oggendwandelings waartydens hy nadink oor Art Deco, modernisme, en die kleur van oggendlig.
Natasha Bissonauth (2014), "Zanele Muholi's Affective Appeal to Act," Photography and Culture, 7(3): 239-251
Michelle Jones, "Burglar loots city photographer's work," Cape Times, 7 Mei 2012: http://www.iol.co.za/capetimes/burglar-loots-city-photographers-work-1290650
Zanele Muholi & Gabrielle Le Roux (2014), "queer & trans Art-iculations: Collaborative Art for Social Change," Agenda, 28(4): 9-19
Louise Viljoen (2012), Ingrid Jonker: A Jacana Pocket Biography. Auckland Park: Jacana, p. 16.
Barry Washkansky, "Cape Town's ugliest buildings [a]nd the history behind them," Moneyweb, 17 Maart 2010: http://www.moneyweb.co.za/archive/cape-towns-ugliest-buildings/