Giovanni Lanfranco's Norandino en Lucina Ontdek deur die Ogre (1624): Reuse in baie samelewings was lank deel van die verstand. Wikimedia Commons
Dit kan die kloof tussen Wallis en Ierland wees, of wat Frankryk uit Engeland skei. Sou ek jou vertel dat iemand eenkeer oor die gaping geloop het, kan jy my op my afwyk, dalk vrees vir my gesonde verstand. Maar as ek daarop aangedring het, sou die enigste manier waarop jy dit (of ek vir jou) kan rasionaliseer, wees om te oorweeg dat die betrokke persoon 'n reus was.
Mense het een keer oor al hierdie gapings geloop, maar in 'n tyd toe die seevlak laer was en hierdie gapings meestal droë grond was. Gedurende die laaste groot ystyd was die seevlak in die meeste dele van die wêreld rondom 120-meter onder vandag se. Grondmassas was groter as gevolg daarvan en baie wat vandag geskei is, is aangesluit.
Namate die seevlak op die einde van die laaste ystydperk gestyg het, het die gapings al hoe moeiliker geword. Die roetes wat geneem is, sou meer rondloop, miskien slegs moontlik deur 'n kombinasie van wading en loop. Aangesien seevlak voortgegaan het, het die gapings uiteindelik onbegaanbaar geword vir mense te voet - en miskien uiteindelik te lank om maklik met waterboot te steek - maar die herinneringe van wanneer dinge anders was, het in die verhale van die mense aan weerskante van die watergaping geleer .
Aangesien hierdie herinneringe eerste jaar rondom 6,000 in die meeste dele van die wêreld gevorm is, is die verhale slegs mondeling vertel. Eers sou niemand die egtheid van hierdie stories bevraagteken het nie - daar was baie mense wat hul waarheid bevestig het. Nogtans het die luisteraars onvermydelik al hoe meer skepties gegroei. Op een of ander tyd het vertellers besluit om sulke skeptisisme te oorkom. Die mense wat hierdie gapings oorgesteek het, sal postuum word, met langdurige reuse.
Teen die jaar 1664 toe Athanasius Kircher Mundus Subterraneus gepubliseer het, was reuse reeds 'n aanvaarde kenmerk van die geskiedenis. Wikimedia Commons.
In baie samelewings het reuse deel geword van die wysheid. Van die kus van Wallis wes na Ierland, dit is nou minstens 73 kilometers en minstens 50 meter diep - 'n afstand wat minstens 9,600 jaar gelede onbegaanbaar sou wees. Tog praat die Walliese stories van Bran die Salige (Bendigaidfran) wat een keer oor hierdie gaping loop om sy verdrietige suster van haar mishandelde man te red. Hoe sal enigeen wat nie op seevlakverandering weet nie, van so 'n verhaal verwag word - belangrik vir Walliese kulturele identiteit - tensy Brân 'n reus was? So is die storie van Brân 'n verre geheue van iets wat meer as 9,600 jaar gelede gebeur het? Miskien.
In Suid-Australië het daar eens 'n familie van reuse gewoon wat hul huis in 'n opeenvolging van vulkaniese kraters gemaak het. Hulle het hul kos gekook in hierdie kraters wat bekend geword het as "die oonde van Craitbul", na een van die reuse. As die kraters kleiner was, het die familie dalk nie nodig gehad om reuse te wees om die storie geloofwaardig te maak nie.
Die Stille Oseaan-eilande is die legendariese huise van baie reuse. In sommige stories was Maui, die groot visser van eilande, 'n reus, maar 'n ander minder goedaardige was Uoke, wat gereis het om heeltemal eilande met sy reuse kraai te ontwortel.
Hy het langs die kus gevoer Groot stukke af Paas-eiland ('n waarskynlike herinnering van eiland-flank grondverskuiwing) totdat sy kraai op die harde rotse by Puko Puhipuhi gebreek het. Mense het 'n millennium gelede op Paas-eiland bereik. Die storie, wat waarskynlik saam met hulle van ander eilande gekom het, het ten minste so lank oorleef.
'N 1874 foto van Gulliver. Wikimedia Commons
Daar is verbeelde reuse wêrelde soos Swift's Brobdingnag en dié uit die gedagte van Roald Dahl, maar dit was nooit bedoel om letterlik geglo te word nie. Tog was daar in pre-geletterde tye sommige. Reuse het die aarde gevorm, hulle het mense gemaak. Reuse het die oseane gedrink, hulle het in die lug en binne die aarde geveg, dit geskud of bloedrooi rots uit sy binneste laat mors.
Die halitotiese asem van Enceladus, 'n reus begrawe in die Etna (Italië), ontsnap as dampe, terwyl sy periodieke skakings een keer geneem is om hom te laat druk om die druk op die wond van Athena te verlig toe sy hom onder Sicilië begrawe het. Sulke stories was oorspronklik bedoel om letterlik geneem te word, om landskapsveranderinge (veral katastrofale) te rasionaliseer, om menslike geheue te saai en om gepaste reaksies in te lig.
Ons lees vandag stories oor reuse in ontelbare kontekste - wêreld-skeppend en wêreldvernietigend, goed en kwaad, onhandig en versigtig - maar ons het selde onderbreek om te oorweeg waarom en wanneer mense eers hulle moes uitvind.
Patrick D. Nunn, Professor in Geografie, Volhoubaarheidsnavorsingsentrum, Universiteit van die Sunshine Coast