WOORDE WAT WEEG: October 2015
Joan Hambidge - Die Afrikaanse leser
Hoe lyk die Afrikaanse leser? Ons praat alte dikwels van die leser asof ons weet hoe hy/sy daar uitsien.
Kan ons empiries bepaal of ‘n boek deur ‘n leser gelees word? Is dit biblioteekstempels voorin ‘n boek of verkope wat ‘n boek se sukses bepaal? Leeskringe koop boeke aan wat deur meer lesers gelees word as die aankope getuig, omdat dit onder mekaar gesirkuleer word.
Soos skrywers verdwyn, verdwyn lesers ook. Skep die mark die leser of werk dit andersom? Met ander woorde, word die leser se behoeftes "geskep" deur die mark en die bemarkingstrategieë rondom 'n boek?
Die Afrikaanse mark het die suksesverhaal van ‘n Deon Meyer. En Deon Meyer het al vele avatare en afskynsels opgelewer soos Chris Karsten en Rudi van Rensburg.
En Komplot (H&R) van André Krüger staan beslis nie terug vir die ander in hierdie sub-genre nie. Die twee lewens van Dieter Ondracek (bekroon met die UJ-debuutprys) het hom gevestig as 'n skrywer wat die sowel die historiese dimensie as speurkodes goed kan saamsnoer. Hierdie jongste roman getuig weer eens van nougesette navorsing.
En verder is dit opvallend hoe die tendens ook oorgeskuif het na ernstige romans waarin skrywers die gegewe van die speurverhaal gebruik soos in Etienne van Heerden se Klimtol en in Ingrid Winterbach se pas verskene Vlakwater.
Op sy beste in Deon Meyer in sy kortverhale besig met misdaad. In die slotverhaal met die gelyknamige titel van die bundel Die ballade van Robbie de Wee en ander verhale (H&R) klim hy in die DNS van die reeksmoordenaar in. Hy word bemark as die gewildste skrywer in Afrikaans; en dit is hy bepaald, want gewone en ernstige lesers, lees Deon Meyer. Hy word geresenseer deur 'n afgetrede regter en literatore. En selfs pogings om sy gewildheid af te maak as populisme, stuit nie die gewildheid nie. Sukses nie net op ander speur- en misdaadskrywers nie, want die invloed is alreeds besig om geregistreer te word op ernstige skrywers se werk wat (on)bewustelik reageer op hierdie ongekende suksesverhaal.
Is daar iets soos Die Afrikaanse Leser? As gereelde en aktiewe boekeresensent is die bemarking van boeke uiters opvallend. Anchien Troskie word as ‘n blakerstem gebruik op sowel Paula Marais se Skaduself (H&R) as op Debbie Loots se Split (Queillerie). Soos wat Deon Meyer internasionale verkope en aansien simboliseer, dui die naam van Anchien Troskie (die skrywer van Dis ek, Anna) op die oopskryf van die ongenoemde, die transgressiewe – en: die gedagte dat jou verhaal dalk ‘n suksesvolle film kan word.
Stanley Fish het die konsep “community of readers” geskep, wat ek vrylik vertaal as ‘n gemeenskap van lesers wat sekere norme en standaarde impliseer.
Donker stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog wat sopas by Tafelberg verskyn het, is vir hierdie leser 'n besonderse studie oor aspekte van Marais se lewe wat nog nie voorheen onder die loep geneem is nie. Die fokus val op die komplekse persoon van Marais.
Teenoor hierdie boek met sy voetnote en fokus op vele aspekte van Marais se lewe soos sy kritiek op Oom Paul, regstudent in Londen en lid van die geheime ekspedisie wat tydens die ABO probeer het om wapens en geneesmiddels te smokkel na die Boeremagte, ofskoon hy terselfdertyd ook kritiek gelewer het op die Boere se futiele stryd teen die Britte.
Van der Merwe wys ook op die besondere vriendskap met Milner en die gedig - in Engels - wat hy oor hom geskryf het (360). 'n Imposante studie gewis - en ironies genoeg, 'n akademiese speurverhaal! Albert Grundlingh verwys tereg op die buiteblad na "nougesette historiese speurwerk".
Hartstories: Huis toe met 'n ligter tred (Tafelberg) is 'n versameling van beste saamrystories van die gewilde Amore Bekker se radioprogram. Dana Snyman, 'n ander volksfiguur en gewilde skrywer, skryf die blakerteks: "Eg menslik ... laat jou met genadige oë kyk na die mense rondom jou". Nou onlangs het Jens Friis berig in BY oor die troostelose monument vir die Helderberg op Mauritius: sonder blomme ...(24 Oktober).
Hierdie leser lees toe die verhaal oor die Helderberg raak van Ronel Eckhard Venter, 'n lugwaardin op bystand, wat die vlug na die ramp moes neem, 'n vlug vol persmense, belanghebbendes, familielede ... Hoe lees jy die veiligheidsmaatreëls voor as dit op die vorige vlug niks gebaat het nie?
Sy skryf in hierdie aangrypende verslag die volgende:"Ek het gesorg dat ek met niemand oogkontak maak nie."
So klink "Droogte", 145:
(Gedurende die erge droogte einde 2013 in Noordwes ontvang ek die volgende SMS:)
'n Plaaswerker van jare gelede bel gisteraand om te sê hy het van die droogte op die plaas gehoor en het intussen bietjie lusern byemkaargemaak - wanneer kan hy dit bring?
Mariaan - Kuruman
Hierdie bestes uit Bekker se Tjailatyd is nie groot verhale nie. Dit is eerder skerwe of vinjette, maar boeiende stories wat bevestig dat ons almal 'n storie het om te vertel. En waarskynlik sal van hierdie mense met aanmoediging skrywers kan word. En dit wys hoe wyd ons gemeenskap van lesers strek.
Hoe lyk my interpretasie-model? In Reader-response criticism (Jane B. Tompkins, red. Johns Hopkins University Press, 1980) verwys Wolfgang Iser in sy artikel ("The reading process") na die skrywer wat die leser se gemoed beset: "Text and reader no longer confront each other as object and subject, but instead the 'division' takes place within the reader himself" (67).
Twee lesers lees: die "alien me" en "the real, virtual me". En hierdie twee lesers is in kommunikasie met mekaar en kan dus sodoende die onbekende begryp. En Iser wys tereg daarop dat die leesaksie ons toelaat om ons self te herformuleer en iets te begryp wat voorheen ons bewussyn ontglip het. "To formulate the unformulated".
So gesien, was hierdie leser op 'n speurtog. En vermoedelik is haar liefde vir speurverhale hoogs gepas om hierdie tekste te waardeer.
Posted by Johann de Lange at 9:27 AM
Labels: 2015, Deon Meyer, Die Afrikaanse leser, Joan Hambidge, Stanley Fish, Wolfgang Iser
Carel van der Merwe – Donker Stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog (2015)
Carel van der Merwe – Donker Stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog. Tafelberg Uitgewers, 2015. ISBN 978 0 624 07342 0
Op die skutblad word Joseph Chamberlain (1901), die Britse minister van kolonies tydens die Anglo-Boereoorlog se siening van Marais aangehaal: “Since I wrote last I have seen Mr Marais. He is a very intelligent man & made a considerable impression upon me”. Hierdie mitiese figuur het al etlike reaksies ontlok, onder andere van digters binne die Afrikaanse letterkunde.  Leon Rousseau se Die groot verlange bly ‘n baken waarop ander skrywers oor Marais kon bly werk; ook Van der Merwe wat verwys na die “aangrypende verhaal” wat in 1974 verskyn het en die saad geplant het vir sy studie.
Die soektog na leidrade in Londen in 1964 het vir Rousseau niks opgelewer nie; dit was asof iemand al die spore doodgevee het, of anders was die leidrade vals. 
Wat egter in daardie vyf jare gebeur het, word Carel van der Merwe se verslag.
Dit is ‘n uitstekende genuanseerde blik op die komplekse figuur Marais. Hy skroom nie op dubbelpratery uit te wys nie en veral verminder hy nie die bydrae van Leon Rousseau se eerste biografie. Trouens, alle studies daarna bou voort op hierdie baanbrekende werk en dit is jammer dat sommige navorsers nalaat om in te sien in watter tyd die eerste biografie geskryf en gepubliseer is: ‘n tyd lank voor gesofistikeerde elektronika.
Carel van der Merwe wys ook na die impak van die morfienverslawing.
In hierdie uitgebreide studie vol endnote word die leser veel wys oor die komplekse verhouding met Paul Kruger en Milner. Op bladsy 384 word die volgende brokkie meegedeel, wat vir hierdie leser belangrik is. Leserskring, RSG en BY het in 2011 en 2012 ‘n landswye kompetisie uitgeloof om die gewildste Afrikaanse gedigte uit te soek. Ofskoon die meeste digters gevoel het dat dit outydse refleksie was van die Afrikaanse digkuns en beslis nie verteenwoordigend van die jongste strominge nie, maak Van der Merwe ons attent op die volgende belangrike aspek van hierdie versameling. Uit die byna 1300 gedigte wat genomineer is, het “Winternag” die eerste plek behaal. En, beklemtoon Van der Merwe, vyf van sy gedigte is opgeneem in hierdie seleksie, merkwaardig veral as ‘n mens in gedagte hou hoe “relatief karig” sy oeuvre is. In die endnoot 306 noem hy die ander gedigte:
“Die dans van die reën”, “Mabalêl”, “Skoppensboer” en “Diep rivier”.
Met die 100-jarige viering het Johann Lodewyk Marais ‘n bloemlesing saamgestel met reaksies en palinodes op “Winternag”. Dit het by Praag verskyn in 2006. (HONDERD JAAR LATER – Ter viering van die publikasie van Eugène N. Marais se “Winternag” op 23 Junie 1905. Besoek 19 Oktober 2015)
Vir my bly “Skoppensboer” en “Diep rivier” twee gedigte wat my inspireer.
0, Diep Rivier, 0 Donker Stroom,
Blus uit, 0 Diep Rivier, die vlam van haat,
Ek sien van ver die glans van staal en goud,
Ek hoor die sag’ gedruis van waters diep en koud;
Ek hoor jou stem as fluistering in ‘n droom,
Kom snel, 0 Diep Rivier, 0 Donker Stroom.
En albei belangrike studies vind hul titels in hierdie gedig. Jeanne Els se studie oor selfmoord noem sy As die stroom jou vat: Die raaisel van selfmoord (Tafelberg, 2011).
 Johann de Lange uit Wat sag is vergaan (Human & Rousseau, 1995).
Eugène N. Marais (1871-1936)
Creeps in this petty pace from day to day . . .
Skraal man met die spierwit pak & skoene,
met jou grys
oë, effens geboë
wasbleek neus, ek dink aan jou
in die reën & nat
suurgras met jou honger soos ‘n pyn
waar jy die raar
twaalfboor rig op jou bors, & jou hart skrams
tref, nóg dieper kwes.
loop diep in jou mond
trek jy sonder aarseling
af, & die eggo
sprei deur die triestige bosveldreën,
blare van die karee bokant jou lyk.
Alle bewussyn is pyn, wis jy seer
bewus, swewend aan
punt van ‘n spuitnaald,
jou panasee teen die syn;
na ‘n blyplek sewe hemels bo
Van Tierra del Fuego tot aan die ys-
vlaktes van Groenland,
van die Kaap
hoor pelgrim & Bedoeïen
die smeekkreet wat jou
dag ná dag in geil nagmerries lok:
 My gedig is ‘n palinode op die skitterende vers van De Lange. Joan Hambidge uit Lykdigte (Human & Rousseau, 2000):
Eugène N. Marais (1871 - 1936)
Daar is niks wat jy liefhet wat nie van jou weggeneem sal word nie.
Hoe durf ek skryf oor jou: ‘n onbekende?
Gereduseer tot ‘geval’, morfinis, afwykende...
Boonop in ‘n onbekende tyd...
Hoe kan ons ooit in ‘n gedig regstel
dit wat jou ontneem is (soos ‘n ongeskryfde gedig)
en aan jou toegedig word: ‘n lewe in ‘n verkeerde tyd,
ruimte, dimensie - jou tyd vér vooruit?
Die vers broei wekelank in my.
Jy is meer as ‘n ‘groot verlange’;
gestol in die agterruimte van ‘n kleinlike tyd
sien jy alreeds die onbewuste in ‘n miernes;
weet die enkeling is ontersaaklik
vir die groter geheel.
Iets onsigbaars, onsêbaars (noodlot het geen dekorum)
bly talm: hesperiese flitse van verdriet.
Daar word beweer die jongste van dertien
‘n Vervloekte met ‘n Kaïnsmerk:
Onsigbare, tastende Derdeoog.
Doodsbalju, kroonprins van die hel
besef as klein kind die wonderwerk van vooraf
weet: ‘n kooltjie vuur stig ‘n bosbrand aan.
(N)iemand kon die lyne in jou palm lees:
die selfmoordenaar, ‘n swart forel, beur stroomop.
Wis van jongs af sy verdoemende lot:
stuur af op ‘n swak gerepeteerde slot.
Iewers vertel die heldersiendes kan ons vervloektes red:
bevry al die visse in die see...
Alles begin oënskynlik met ‘n spel: die smokkel
met sinne eers ‘n heling teen insomnia;
later ‘n nuttelose panacee teen senu-uitputting,
Die dobbelsteen bly verkeerd val;
die kaarte wys ‘n ómgekeerde Skoppensboer.
Dit staan geskryf teen die tempels
in moeilik-ontsyferbare hiërogliewe
teen die graf van Ramses II
dat vrede vir die vervloekte wél bestaan.
“Daar sou ek vrede weer besef
waar Tebes in die stil woestyn”...
Die gedig skryf sigself; vang die boodskappe
uit die ander oord onbevange op.
Laasnag droom ek van jou - met jou panamahoed
en dandy-pak in Egipte:
“O Diep Rivier, O Donker Stroom,
Hoé lank het ek gewag, hoe lank gedroom
Die lem van liefde wroegend in my hart?”
Vir jare sou die koors van berou, verwyt
om jou hang en elke geliefde of flirtasie
weer daardie eerste verlies uitspeel:
‘n droewe deuntjie op ‘n outydse pianola..
En toe jou moeder sterf, in in teen die Groot Niet
kon sy jou ook nie vertroos; net verder ontstig
met haar doodswoorde: “Daar’s niks.”
Ses dekades later in die wagkamer
tussen hier en die on-sienlike Daar
wonder ek: hoe kan ‘n mens jou verlos?
Spiritiste meen mens bly gevange:
herhaal die skoot oor en oor
soos ‘n teisterende droom
sonder logiese begin of einde
maar met die flitsende boodskap:
“O, Diep Rivier, O Donker Stroom...”
Met drif het jy jou somberheid uitgeleef:
jou pennehouer ‘n skedel...
Die verlies van die verswygde liefde:
soos die pik van ‘n slang.
‘n Wond wat sweer word kouevuur.
Verswelg in koorsdrome ont-
glip jy tydelik: ‘n kobra in deurskynende glas.
Was dit swak-geskommelde kaarte?
‘n Kruis en munt?
Opsluit moes jy dobbel, die dobbelstene skud
in teen die donker dieptes van die stroom:
‘n Walvis sluk jou heelhuids in.
Van gesoignéerde, strydvaardige joernalis
gedemoveer tot bedremmelde, behoeftige boemelaar.
Is daar nog trane vir poësie?
Of leef jy nog in die selfgeskepte hel
van sinsbedrog, ‘n noodlotsroep?
Vanaand swem al die visse
van die Tierra del Fuego tot Groenland,
van die Kaap tot Wladiwostok
en roep: “Hy’s bevry, hy’s bevry!”
Posted by Johann de Lange at 12:46 PM
Labels: 2015, Carel van der Merwe, Die Groot Verlange, Donker Stroom. Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog, Joan Hambidge, Leon Rousseau
D.J. Opperman - Versamelde poësie (2015)
D.J. Opperman - Versamelde poësie. Tafelberg Uitgewers, 2015. ISBN 9780624075868
Nou onlangs is daar by die Tuin van digters in Wellington gepraat oor Opperman se letterkundige laboratorium en die invloed wat hy op digters gehad het as mentor.
Vir elke bydraer was die inwerking van Opperman uniek en bepalend. Oor sy omstrede siening (wat dikwels buite konteks aangehaal word) dat digters nie filosofie moet bestudeer nie, terwyl hy sélf filosofiese vraagstukke aangeroer het (soos in die gedig “Vuurbees” uit Dolosse, 1963), is weer eens bespreek.
Vir Opperman is die sintuie “werktuie” en die soeke na die konkrete beeld dit wat die (jong) digter eerder moet nastreef as ’n vae, filosofiese beeld. Met ander woorde, dit is ’n tegniese uitspraak eerder as tematiese voorskrif.
Sy digkuns resoneer steeds in vele gemoedere en jong studente vind sy werk interessant.
Die pas verskene Versamelde poësie – met ’n foto van ’n jong Opperman op die buiteblad – en met ’n 1987-inleiding van A.P. Grové is ’n belangrike publikasie. Opperman, NP van Wyk Louw, Sheila Cussons en Elisabeth Eybers bly belangrike klassieke bakens in ons digkuns.
Die enorme invloed van Opperman as kanoniseerder met sy verseboeke en die groot getal studies oor sy werk – waarvan die mees beduidende A.P. Grové, T.T. Cloete, Merwe Scholtz, J.C. Kannemeyer, H.J. Snyman, Lina Spies, Helize van Vuu­ren en Daniel Hugo is – bevestig sy posisie binne die kanon. Die vele gesprekke en antwoorde op sy digkuns deur ’n jonger generasie is ’n verdere bewys van sy groot aanwesigheid vanaf sy debuut Heilige beeste (1945) tot en met Komas uit ’n bamboesstok (1979).
’n Gemeenskap van lesers (soos Stanley Fish dit tereg noem) het Opperman se werk deur die jare deeglik en besinnend deurskou. Hierom is daar tereg ’n Opperman-gedenklesing aan die Universiteit Stellenbosch met stewige lesings oor sy werk.
Hoe hy in sy laaste bundel homself herskryf in ’n “woord en wederwoord”, bly een van die kragtigste selfbeskouings in enige digkuns. Met sy verstommende vermoë om ’n gedig uit ’n koerantberig te skep (“Klara Majola” uit Engel uit die klip, 1950) of skerp metafories te dig, is sy kenteken. Sy heerlike parodieë van ander digters se stylhebbelikhede waar die Weduwee Viljee al stappend met haar kolliehonde tart en terg, bly ’n postmodernistiese baken. Antwoorde hierop, soos Ernst van Heerden en Johann Johl se pastiches, bewys net hoe goed Opperman s’n was. Daniel Hugo roep ’n bundel Takelwerk, met erkenning aan DJO. Johann de Lange herskryf ’n ars poetica in gay terme.
Trouens, Opperman was die eerste postmodernis in Afrikaans met Kuns-mis (1964) en in sy Komas werk hy met intertekste soos Marco Polo en Italo Calvino op oortuigende wyse.
Sy streng selfkritiek kom duidelik oor in hierdie bloemlesing waar die leser onder die indruk kom van sy digterlike tug. Hy het die landskap van die digkuns verander met sy debuut en elke bundel daarna gee sy ontwikkeling weer.
Kannemeyer karteer ook sy lewe in ’n biografie (Kroniek van klip en ster) waar die leser onder die indruk kom van sy enorme werkvermoë en belesenheid. Dit word geregistreer in sy ryk oeuvre, in “ ’n duisend spikkelvlinders”.
Die ars poetica, die gebruik van die raaisel, die speurverhaal, lykdigte, transfigurasies (soos in “Kroniek van Kristien”), ingebedde Middeleeuse tekste, die teodoliet, satires, parodieë, optelverse, speelse verse, beeldverse en so meer, bly alles deel van ’n indrukwekkende Edms. Bpk.
Hy was ’n Dirk der Duisende.
Hy hou van heilige herhalings,
hy wat van drie mense tril,
hy raak begoël,
bedryf die hiperbool,
’n wisseling van lywe,
van deugde en van euwels . . . (p. 384)
Inderdaad voed sy woord duisende lesers, soos dit hoort.
“By die dood van Roy Campbell” , “Dennebol”, waaroor Henning Snyman die mees oortuigende analise geskryf het, “Vuurbees”, “Klara Majola”, “Sondag van ’n kind”, “Gereedskapgesels lei tot omhels”, “Te klip om te boom” is gedigte wat ek in my psige saamdra. Oor “Blom van die baaierd” kan ’n mens lank en besinnend nadink.
In hierdie tyd van digterlike angstigheid en onsekerheid – soos Harold Bloom dit tipeer in The Western Canon van 1994 – is dit goed om daaraan herinner te word dat ons ’n digter van hierdie formaat kon beleef. Sy opstelle oor die digkuns moet eweneens weer gebundel word.
Die klip of “disseldons” van die vorige weergawe word vervang met ’n foto van ’n jong Opperman. Agterop is daar ’n ouer, beleë man. Hierdie twee foto’s praat weer op hul beurt met die foto van die vernielde man op Komas uit ’n bamboesstok.
’n Bloemlesing wat hoort op almal se rakke.
Posted by Johann de Lange at 12:04 PM
Labels: 2015, D. J. Opperman, Joan Hambidge, Rapport, Tafelberg Uitgewers, Versamelde Poësie
Jacqueline Rose en Marilyn Monroe: 'n voetnoot
‘Fame is not where I live.' Marilyn Monroe
Op sy blog Kaapse Paragrawe (Marilyn Monroe: met ‘n omweg kan bysake die aandag trek op hoofsake. Besoek 12 Oktober 2015) het die digter Johann de Lange die groot aantal verse oor Marilyn Monroe bewaar met die foto's wat elke gedig geïnspireer het of karteer.
Hy het ook van die mooiste gedigte oor haar geskryf. Sy herdigting van Ernesto Cardenal – opgeneem in Nagsweet – bly steeds roerend:
sender haar agent,
sender haar foto's of om iets te onderteken,
Heer, in hierdie wereld
die van ons eie lewens,
vir hierdie 6ns 20th-century
Haar romanses was scene met toe oë
Die film het geeindig sender die laaste soen.
net om ‘n bandmasjien "Verkeerde nommer" te hoor sê;
Nou onlangs skryf ek weer ‘n gedig oor MM en lees die Britse psigoanalis Jacqueline Rose se boeiende artikel (Besoek 12 Oktober 2015) oor hierdie argetipiese figuur waarin sy beweer:
Monroe herself knew the difference between seeing and looking. ‘Men do not see me,’ she said, ‘they just lay their eyes on me.’
Monroe moes telkemale die dom blondine vertolk, 'n rol waarin sy uitermate ontuis gevoel het soos Rose tereg opmerk:
The manufacturer of dreams has turned into the ugly wicked witch. More simply, Hollywood trashes its stars – especially its women (Marilyn, Betty Grable and the rest). Monroe more or less consistently hated the roles she was assigned, most of all Some Like It Hot, her best-loved film. No woman on earth, she complained, would be so dumb as not to see that the two drag artists, Tony Curtis and Jack Lemmon, were men (the director, Billy Wilder, clearly agreed with her, filming in black and white: colour would have been a giveaway). Monroe was a would-be breakout artist. ‘If I hadn’t become popular,’ she said to Weatherby, ‘I’d still be a Hollywood slave.’
Monroe was intelligent. En belese. Sy was bekend met die biografie van Ernest Jones oor Freud en sy het ook psigoanalise ondergaan, onder meer by Ralph Greenson in Los Angeles. En van die stellings wat Rose aanhaal, is uiters betekenisvol:
‘When you’re famous you kind of run into human nature in a raw kind of way,’ she said in that same interview. ‘You’re always running into people’s unconscious.’
Waarom spreek sy ons steeds aan? En waarom het die eerste gedig van T. T. Cloete soveel reaksies ontlok? Is die volgende dalk relevant?, soos Rose opmerk:
It is something of a truism for psychoanalysis that one member of a family can carry the unconscious secrets of a whole family, can fall sick, as it were, on their behalf. My question is: for whom or what in 1950s and early 1960s America was Marilyn Monroe carrying the can? This is not, I should stress, the same as asking: what or even who killed her? Or: did she commit suicide?
In die politieke onrustige tye was digters die verwyt gemaak dat hulle ontvlug het van die realiteit deur oor Monroe en ander popikone te dig. Maar Monroe simboliseer meer, soos Jacqueline Rose tereg uitwys.
Ongelukkigheid, misverstand, ‘n ewige soeke na geluk en liefde. Sy aktiveer steeds genderanalises. Waarskynlik ook na simbole wat nie vergaan nie.
Inderdaad "a rumbling of things unknown".
‘Men do not see me,’ she said, ‘they just lay their eyes on me.’
met elke afbeelding,
foto of skinderrubriek.
In Chicago staan sy groter
as lewensgroot afgebeeld
in sement, op heterdaad betrap
met 'n wapperende rok
en bloederige mond.
Daar sal nooit weer iemand soos sy
wees nie, die arme weeskind
met haar moeder in 'n gestig,
flap die pers uit in oneindige aflewerings.
Op soek na liefde stal sy haarself uit
vir die betroubare minnaar, die kamera.
Kliek-kliek kom sy glo tot lewe
en al haar fotograwe beweer
sy was meer as net 'n sekssimbool:
altyd lesend aan Dostojefski
of geselsend oor 'n nuwe boek
soos Sister Carrie wat sy sopas begin het.
'n voleindige plesier in die gluipe
van die terugspelende bedryf.
tussen kyk, bekyk en terugstaar.
Toe sy geroskam word oor 'n naakfoto korswel
sy: “It's not true I had nothing on, I had the radio on”.
haar soos 'n kwinkslag
tref, bloot en oop.
Posted by Johann de Lange at 12:16 PM
Labels: 2015, Ernesto Cardenal, Jacqueline Rose, Joan Hambidge, Marilyn Monroe
Carel van der Merwe – Donker Stroom: Eugène Marais...
Joan Hambidge - Die ekstase tot kriptiek [Gedig]
Emma Bekker – Skryn (2015)