Dit is te betwyfel of die sportseges van 1995 aanleiding gegee het tot ware versoening. Die prosesse waardeur individue en ’n nasie moet gaan ten einde versoening te bereik, die nodige emosies wat gekanaliseer en verwerk moet word na ’n traumaties geskiedenis soos die van Suid-Afrika, en die oorgange wat na ’n volgende stadium gemaak moet word, kan nie deur ’n sportgebeurtenis alleen bereik word nie. Die saambinding en sosiale kohesie waarvoor hierdie sportgebeurtenisse verantwoordelik is, lê nog op die oppervlak en veel meer diepte is nodig indien daar nader aan werklike versoening beweeg kan word. Toegegee, hierdie sportgebeure is miskien een deeltjie van die legkaart wat nodig is vir die groter prentjie wat ons versoening noem, maar desnieteenstaande is meer nodig.
Opsommenderwys kan gesê word dat God die een is wat vrede gee. Dat die menslike lewe ’n eenheid vorm met en afhanklik is van die natuur. Soos water lewe in die natuur onderhou, só onderhou en vermeerder vrede ook menslike lewe. Met die afwesigheid van vrede is daar geen geluk in ’n gemeenskap nie en is mense se lus vir werk en selfs vir lewe afwesig. Vrede is altyd ’n gemeenskaplike gawe en is betekenisvol in verhoudings vanaf God, die lewende dooies, die gemeenskap tot by die natuur. Vrede reik dus ook na die spirituele, en die balans en vrede tussen die fisieke- en spirituele wêrelde moet ook gehandhaaf word. Hierdie vrede met die spirituele is een rede waarom begrafnisse byvoorbeeld so belangrik is, naamlik om vrede met die spirituele wêreld van onder andere die lewende dooies te bewaar, aldus Mbiti.
Mbiti se siening bring ons terug by die sportgebeurtenisse wat deur sommige navorsers ook al as rituele beskryf is. En die Wêreldbeker-toernooi sou ons selfs kon sê, het ’n nasionale erediens of liturgie in beweging gebring, soos dit vroeër al geinsinueer is. Nadat die liturgiese ruimtes voorberei is en baie voorbidding gedoen is met die oog op die samekoste, het die volk opgegaan na die tempels om te versamel. Die gemeente het vergader en die samekoms, die gemeenskap, was daar en is tot ’n mate steeds daar. Dis goed. Suid-Afrika as gemeente het vergader en die voorgangers het die votum uitgespreek: “Ke Nako, it is here”. Die gemeente het responsories geantwoord: “We can feel it”. Die seëngroet is uitgespreek: “Nkosi Sikilel’ iAfrika” en saam met Shakira en Freshly Ground het die vuvuzelas die pas vir die lof en aanbidding aangegee en die gemeente is meegevoer en het ingeval met die ritmes van die diski-dans en uitroepe van “ayoba”. En min sal stry dat op die kontinent van die Afrika, die grond waarop ons tydens hierdie toetrede-fase van die Wêreldbeker-liturgie gestaan het heilig was. Op die oomblik lees verskeie voorgangers vir die volk wat gebly het in Suid-Afrika nadat die besoeker weer huiswaarts moes keer die wet – soos dat die gees behou moet word en die samehorigheid moet oorvloei na ons daaglikse lewens. Maar plek-plek begin van die versamelde gemeente nog lank voordat hierdie liturgie verby is, uitglip by die sydeure. Hoekom sou dit die geval wees? Omdat ons weet dat die skuldbelydenis na hierdie soort ontmoeting noodwendig moet volg? Dalk vrees ons die verootmoediging en die toewyding van die gesamentlike belydenis? Weet ons dan nie dat die vryheid van die absolusie en die lewe van dankbaarheid volg op die belydenis nie? Of is ons moeg vir nog versoeningspreke terwyl daar net te veel dinge in die land ons te dwars in die krop steek dat ons dit enigsins sal waag om ons harte uit te ruil? Gaan ons maar eerder as gevolg van al die dinge in die land wat ons pla eerder net vir die Wêreldbeker-tyd ons harte vir mekaar leen? Of dalk is dit die offer na die Woorddiens wat ons vrees, die bloed van die onskuldige vir die skuldiges wat moet vloei? Het die offerbloed nie klaar gevloei wat die uitruiling juis moontlik maak nie? Miskien is dit eerder omdat ons die ritueel van die offergawes maar al te goed verstaan, dat ons weet ons moet wegkom alvorens die diens tot daar gevorder het. Ons weet geld is goedkoop en dat daardie offerhandeling veel meer van ons gaan vra soos daardie lastige 67 minute van diens? Of is dit die moontlikheid van liturgiese lament, ontontbeerlik vir ’n ware versoeningsliturgie, wat net die gevoel wat die lofprysing gevestig het, gaan bederf? Hoeveel van die versamelde gemeente is nog oor teen die einde van die Wêreldbeker-liturgie wat nog die seën kan ontvang en werklik na die liturgie na die liturgie gestuur kan word?
Kan sportgeleenthede katalisators wees vir ’n dieper proses van nasionale versoening? Miskien is die vergelyking in hierdie artikel te negatief, of dalk is dit nie negatief genoeg nie en is dit wat eintlik kort die uitspreek van een van die Afrika-vloeke waarvan Mibiti in sy artikel praat. Die Wêreldbeker het gewys dat die reënboog van 94 soms wel nog in Suid-Afrika sy verskyning kan maak om ons soos Noag te herinner aan wat was en wat kan wees. Hoe dit ookal sy, John Mbiti se woorde uit die 90’s bly ’n toetssteen vir ware versoening ook in ons dag en dit is – “hearts cannot be lent!”