In die harem van Silkaats was twee Voortrekkermeisies. . . - FAK
Een van drie van sy boeke, Narrative Into Southern Africa During the Years 1936 and 1937 From The Cape Of Good Hope Through The Territories Of The Chief Moselekatse To The Tropics Of Capricorn, The American Mission Press, Bombaai, 1938, is op Stephan Welz se afgelope veiling in Johannesburg vir R12 320 opgeveil. Die ander twee, The Wild Sports Of Southern Africa, Pelham Richardson, Londen, 1844, en Portraits Of The ­Game And Wild Animals Of Southern Africa, Sable Publishers, Kaapstad, 1986, het op dieselfde veiling R6 720 en R2 070 behaal.
Harris skryf hy het Mzilikazi (Harris skryf Moselekatze, en die Voortrekkers het hom Silkaats genoem) by sy hoofstat Mosega – by die oorsprong van die Maricorivier in Noordwes-Transvaal – gaan opsoek. Hy het hom egter by 'n ander stat, Kapain, waar sy koninklike kraal was, gevind, en 'n waterverfskildery van hom gemaak.
Daar het hy osse­waens gesien wat die Matabeles van 'n Afrikaner-jagter, ene Erasmus, geroof het. 'n Amerikaanse sendeling, ene dr. Wilson, wat in Mosega gewoon het, het Harris daarvan vertel. Hy het hom ook vertel dat 'n impi onder die Matabele-generaal Kalipi na die omgewing van die Vaalrivier bedrywig was om die Voortrekkers wat die rivier oorsteek, uit te roei.
Harris gee 'n volledige beskrywing van Silkaats en sy tuiste, asook van die talle geskenke waarmee Britse amptenare, soos die Natalse goewerneur sir Benjamin D'Urban, en sendelinge Robert Moffat en sy vrou, Mary, dié bloeddorstige despoot oorlaai het. Dit is bekend dat Moffat eintlik 'n Britse agent was wat die Matabeles van vuurwapens en ammunisie voorsien het en hulle aangehits het om die Voortrekkers aan te val. Moffat was ook betrokke by die Britse slawehandel en het as gids vir slawevangers opgetree. Lees meer hieroor in my nuutste boek, Kaap van Slawe: Die Britse slawebedryf van 1562 tot 1910.
Die Liebenberg-trek het aan die oewer van die Vaalrivier – waar Parys later ontwikkel het – gestaan. Op 25 Augustus 1836 het die Matalebele hulle aangeval, byna almal uitgemoor en hul vee geroof. Die jagter Stephanus Erasmus het die ander trekke van die families Botha, Steyn en Bronkhorst betyd gewaarsku, en hulle kon toe 'n laer trek sodat die aanvallers in die Slag van Vaalrivier afgeslaan is. Hulle hergroepeer daarna met ander trekgeselskappe by Vegkop, waar Heilbron later ontstaan het.
Potgieter, wat op 'n verkenningstog na die noorde was, keer in September terug en sluit hom by die Vegkop-laer aan. In Oktober val 6 000 Matabeles onder generaal Mkhalipi hierdie Trekkers aan. Die 40 Voortrekkermans onder bevel van Potgieter en Sarel Celliers, verslaan die oormag. Nicolaas Johannes Potgieter, broer van Hendrik, en Pieter Johannes Botha, sy skoonseun, sneuwel. Hendrik verloor 400 beeste en 5 600 skape wat deur die Matabele weggevoer word. Die ander Trekkers verloor ook al hul vee aan die rowers.
Om die ontvoerde meisies te probeer red en hul geroofde vee terug te kry, ruk 'n kommando van 107 Trekkermans en 100 bruin en swart mede-stryders onder leiding van Potgieter, Maritz en Piet Uys op na Mosega. Hul gids is Matlaba, 'n Rolongkaptein en afvallige kryger van Mzilikazi.
* Lees die artikel oor Olive Schreiner wat Rhodes ontmasker het.
In die Kerstyd van 1895 op 1896 het Rhodes se boesemvriend, Leander Starr Jameson, die ZAR binnegeval, maar hy is op 1 Januarie 1896 in die Slag van Doornkop – tussen Roodepoort en Krugersdorp – vernederend deur die Boere se weermag verslaan. In 1899 was die Britte egter terug met byna halfmiljoen soldate om die ZAR binne te val sodat die goudmyne in Britse besit kon kom. Die oorlog het drie jaar gewoed voordat die Boere, die kinders en kleinkinders van die Voortrekkers, oorwin is. Die Britte het dit alleenlik reggekry deur duisende Boere-vroue en -kinders in konsentrasiekampe saam te hok, die plase af te brand en miljoene stuks vee te vernietig. Teen die mans op die slagveld was die Britte egter nie opgewasse nie. Meer as 27 000 Boerevroue en -kinders het in die konsentrasiekampe van honger, siektes en ontbering gesterf. Om te voorkom dat die Afrikanervolk geheel en algewis word, het die Bittereinder-Boere die wapen neergelê by die Vrede van Vereeniging, 31 Mei 1902.
Vroueleed, die sentrale beeldegroep deur Anton van Wouw by die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein.
Op 16 Desember word hierdie menseslagting, maar ook die heldhaftigheid van die vroue, in Bloemfontein gedenk met die honderdjarige herdenking van die onthulling van die Nasionale Vrouemonument daar.
Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein in 1913 in aanbou. Dit is op Geloftedag, 16 Desember 1913, onthul.
'n Spesiale Gedenkboek, Die Nasionale Vrouemonument Honderd Jaar – Verlede, Hede en Toekoms, word op 16 Desember bekend gestel. Die redakteur is Marthinus van Bart. Van Suid-Afrika se voorste kundiges oor die Boerestryd en die vrouelyding het elk 'n hoofstuk tot die gedenkboek gelewer. Die versamelstuk is deur Kraal Uitgewers opgemaak en deur die FAK uitgegee.Die finansiering is deur die Dagbreek Trust.