Wat ons in die gedig, roman, KORTVERHAAL of drama aanskou, is dikwels, met goeie reg, wat 'n pragmatiese tyd ook al mag sê, niks meer nie as die skouspel van die taalhandeling. Sekerlik is daar deur die eeue talle skrywers gewees, vanaf Homeros met sy bewondering vir die skouspel van die ontstaan van Achilles se skild, tot vandag toe, wat lokutief of illokutief primêr ingestel is op die taalhandeling, daardie taalhandeling waarvan Ingarden praat, en Robbe-Grillet. Daar is skrywers wat van taal 'n gestalte maak soos Peer Gynt, of 'n "Beiteltjie"-gedig, wat fonies skouspelagtig is, as melopoia, om 'n term van Pound te gebruik, of as phanopoia, soos in Van Wyk Louw se beeld van die beiteltjie wat die aarde oopkloof in twee stukke – gelukkig net by wyse van skouspelagtige taalhandeling. 'n Mens hoef egter nie die soms nadruklik illokutiewe aard en die perlokutiewe resultate van die literatuur (waaronder 'n pedagogiese o.m. val) te ontken om sy lokutiewe aard te benadruk nie. Dit is alleen waar dat die omgekeerde meestal aan die orde is, nl. die pragmatiese kyk wat die lokutiewe aard van die literatuur graag ontken.
Dit is merkwaardig hoe die literatuur en skrywers self die teorie meestal vooruit is. Die teorie van Mukařovský dat die literêre werk (poësie) die aandag op die taal self vestig, is al vroeg in die 19e eeu deur die voorstanders van die poésie pure verkondig, en lank voor en onafhanklik van die Russiese Formaliste en Praagse strukturaliste het die Nederlandse digters Van Ostaijen en Nijhoff gesê dat die literêre taal a se gebruik word en dat die struktuur van die literêre werk self kommunikatief is. So ook het die sg. nuwe paradigma van die Resepsie-estetika en gedeeltelik van die Dekonstruksie (sonder dat dit (h)erken word, meestal) al aan die begin van die eeu sy oorsprong by Ingarden.