Kultuur - 09 Februarie 2016
As jong student het die Pukke se universiteitslied vir my maar half outyds geklink: "Gebore uit die nag van smaad, sien ons jou staan as wonderdaad…" Ek het nie veel van die universiteit se geskiedenis geweet nie en het die moderne kampus, wat ek in 1985 om my gesien het, as 'n gegewe aanvaar. Min het ek geweet dat as jy self iets verniet gekry het, dit miskien nie verniet was nie, want dit het ander mense peperduur gekos!
Eers later het ek besef watter wonderwerk die universiteit eintlik was en met watter geweldige opoffering dit voor en ná die Anglo-Boereoorlog uit die grond verrys het. Pres. Paul Kruger het in 1897 self 'n honderd pond – destyds 'n reusebedrag – nagelaat vir behoeftige studente wat vir predikant wou studeer. Die eerste rektor, prof. Jan Lion-Cachet, is deur die Britte in hegtenis geneem en sy seun is in die oorlog dood. Dosente het jare lank vir bykans niks en met 'n ysere wilskrag en volharding gewerk. Anders sou alles doodgeloop het.
Die verhaal van die Potchefstroomse Universiteit is egter nie die uitsondering nie. Universiteite soos Stellenboch, Unisa, Tukkies, Kovsies en die RAU se geskiedenis vertel soortgelyke verhale van opoffering, ontbering en kleinbegin deur kerke en gemeenskappe sonder groot staatsgeld.
Hierdie universiteite is net enkele voorbeelde van die talle "lewende" kulturele monumente wat deur ons voorouers opgerig is. Dit is hierdie opboukultuur wat die land vanuit die smeulende murasies van die Anglo-Boereoorlog weer opgebou het om die sterkste staat in Afrika te word. Hoeveel miljoene koeksisters en pannekoeke en straatkollekte-pennies het in die arm jare nie gehelp om skoolsale, kinderhuise, beursfondse, kerke, universiteitsgeboue, koshuise, monumente en taalprojekte die land oor te befonds nie? Dieselfde kulturele energie het ook gehelp om die beleggingsfondse te werf waarmee instellings soos Federale Volksbeleggings gebou is en visioenêre entrepreneurs soos dr. Anton Rupert wêreldsakeryke gebou het. Die opbrengs van al hierdie kulturele kapitaal was ongekende ekonomiese groei wat die "armblanke"-probleem opgelos en die land ontwikkel het.
Dit is met daardie "kan-doen"-kultuur, gemobiliseer deur selfdoen-instellings, waarmee die Afrikaner homself binne een geslag gemoderniseer en die sleutelrol gespeel het om die grootste ekonomie op die vasteland te ontwikkel. Nie eers die foute wat in die proses gemaak is en die propaganda wat ons geskiedenis wil kriminaliseer, kan daardie unieke prestasie ontken nie! Buitendien is die meeste van daardie suksesverhale begin of behaal in tydperke toe die Afrikaner nié politieke mag gehad het nie. Politieke magloosheid beteken nie magteloosheid nie! Ná 22 jaar begin die ANC seker ook al twyfel of staatsmag en staatsbronne genoeg is om 'n nasie op te hef!
Dit is so dat baie van wat opgebou is, tans oorgeneem, vervalle of selfs vernietig is. As hierdie stelling te drasties klink, kan jy gerus die naaste staatskollege besoek en gaan kyk of jy jou kind daar sal laat studeer. Op enkele uitsonderings na, is dit in die grond in bestuur en die meeste "tegniese" universiteite sien nie veel beter daaruit nie. Dit help ongelukkig nie om daaroor te bly treur nie; dit is nou ons beurt om weer iets op te bou. Elke geslag is verantwoordelik vir sy eie tydsgewrig. Net een geslag wat nie sy plig nakom nie, kan 'n volk of land se ondergang beteken. Ons moet tog vir die volgende geslag dieselfde geleenthede bied as wat ons ouers vir ons gegee het. Ons ouers en voorouers hét dit gedoen, en ons kan dit weer doen. Die kuns is om die ou "selfdoen"-suksesresepte met moderne bestanddele in nuwe omstandighede toe te pas. Wie vir die regering gaan wag vir oplossings, gaan die bus na die toekoms verpas.
Die ANC se omskepping van die grondwetlike beginsel van "gelykheid" na "verteenwoordigendheid", beteken dat wit en Afrikaanse studente al moeiliker toelating tot staatsuniversiteite gaan kry. Die "transformasie" van die eens werkende tegniese kolleges is 'n voorloper van wat by universiteite gebeur en wat reeds by die Universiteit van Johannesburg gesien kan word. Die rassetransformasie en taalverandering by hierdie instellings het die "deure van geleerdheid" vir wit studente laat toeslaan. Dít nadat die destydse Mynwerkersunie derduisende rande van gewone mynwerkers ingesamel het om die universiteit op te bou. Maar dit was nie verniet nie – die kinders van twee geslagte se meestal ongeskoolde mynwerkers kon daar 'n beter toekoms begin.
Die ANC se "liberation before education" het vroeër 'n hele geslag swart jongmense van die kans op goeie onderwys beroof. Die nuwe geslag politieke aktiviste wil dieselfde onreg pleeg onder die vaandel van "transformation before education". Politieke doelwitte is vir hierdie groep belangriker as goeie opleiding. Daarom word al meer universiteite omskep in politieke slagvelde wat die wese van die universiteitswese aantas. Dit is net die bittereinder-goedgelowiges wat dink dit gaan net oor meer toegang vir swart jongmense deur die taalbeleid te verander. Hulle gaan te laat agterkom dat Afrikaans die enigste skans teen Afrikanisering is en dat Afrikaans 'n student se toegangskaartjie tot goeie opleiding en 'n wit dosent se kaartjie vir 'n loopbaan is. Die groot prentjie is dat universiteite dieselfde pad as staatshospitale loop, en dat die toekoms van universiteitswese van gehalte nie by die staat lê nie maar by die privaat sektor – net soos in die geval van hospitale. Daar gaan nog vir 'n bepaalde tyd eilande van uitnemendheid en toegang vir Afrikaans oorbly, maar ons moet betyds begin bou aan privaat instellings.
Dit is heeltemal moontlik. Afrikaners het al baie universiteite gebou wat ongelukkig later aan die staat oorgedra is. In lande soos die VSA is die meeste universiteite (selfs Harvard) egter privaat, en in Afrika steek privaat universiteite staatsuniversiteite binne vyf jaar verby. Die wêreld se topuniversiteit, Caltech, is 'n privaat universiteit met net 2 235 studente.
Akademia vier vanjaar sy vyfde bestaansjaar met meer as 400 studente en nuwe kampusgeboue. Die aanbieding van verskeie nuwe grade word beplan. Ons gaan dit binne die volgende dekade tot 'n wêreldklasuniversiteit uitbou.
Die projek gaan miljoene kos, maar dit maak ons nie moedeloos of paniekerig nie, net meer vasberade, want soos ons voorouers weet ons dat selfs 'n miljoen rand uit 'n klomp eenrande bestaan wat een-een bymekaar gemaak kan word. Ons resep waarmee reeds R100 miljoen in Sol-Tech en Akademia belê is deur die R10-bydraes van lede per maand, was om van "kleingeld grootgeld" te maak. As jy dink opleiding is duur wees verseker dat onkunde baie meer kos! Almal sien nou waar die ANC se slagspreuk "freedom before education" hulle gebring het. Daarom gaan ons slagspreuk eerder wees: "Vryheid deur opleiding!" Want as jongmense goed opgelei word, kan hulle hulself in die praktyk vry maak van die bande van rasseteikens omdat daar gewoon nie genoeg geskoolde mense in die land is nie.
Gelukkig hoef ons nie van meet af aan begin nie. Solidariteit het lankal reeds begin beplan en het danksy die ondersteuning van ons derduisende lede begin fondse opbou vir hierdie projek. Maar ons kan dit nie alleen doen nie. 'n "Volkswye "Helpmekaar-aksie" soos van ouds gaan nodig wees om hierdie projek te laat slaag. Wonderdade soos universiteite of kolleges val nie uit die lug uit nie. Die geld daarvoor word rand vir rand bymekaargemaak en daar word steen vir steen gebou. Daarom doen ons 'n beroep op al ons lede om lede vir die vakbond te werf. So kan ons aan instellings soos Akademia, Sol-Tech en baie ander bou. Elke lid se bydrae is nog 'n bousteen vir die toekoms. Onthou, baie bietjies maak baie! Ons het al genoeg monumente vir ons voorouers gebou. Kom ons bou nou lewende monumente vir ons kinders sodat hulle 'n toekoms kan hê. Ons voorouers het "Helpmekaar-" wonderdade verrig; ons kan dit weer doen.