Rian – 16 dinge wat ek nié moes sê nie deur Rian van Heerden: 'n lesersindruk - LitNet
Van Rian van Heerden se loopbaan weet ek nie veel nie. Ek volg dit nie intensief nie. Ek weet hy is veral bekend as radio-omroeper, maar die soort musiek wat die stasies speel waar hy uitsaai, is nie die soort musiek wat my geval nie. Van sy televisiewerk weet ek 'n lekseltjie meer, en het van die produksies geniet waar hy aangebied het. Ek onthou ek het een keer in die Medi-Clinic in Bloemfontein vir Rian by my verby sien stap. Maar al wanneer ek eintlik van hom hoor, is wanneer daar 'n mediastorm uitbreek oor iets wat hy nou weer op die radio gesê het, en wat die volk se moermeter die hoogte laat inskiet. Soos die laaste keer in 2016, toe hy die sedebewakers so kwaad gehad het oor sy uitlatings in verband met gode en homoseksuele mense.
So hoekom dan sy boek koop en lees? Dit is juis die feit dat Rian so uitgesproke is oor wie hy is, en die debatte wat hy al ontketen het, en die grense wat verskuif is wat maak dat ek hom bewonder. En in 16 dinge word dit alles bespreek en gekontekstualiseer, natuurlik vanuit Van Heerden se oogpunt. Die boek is nie 'n outobiografie soos wat sommige mense dit beskryf nie. Dit is 'n boek wat fokus op Van Heerden se openbare lewe, veral sy werk as radio-omroeper. Daar word vlugtig gekyk na sy grootwordjare, maar die meeste besonderhede daarvan word uitgelaat, "want wie is dan nou werklik geïnteresseerd in die grootwordjare van enigiemand?" (14).
Van Heerden skets gelukkige grootwordjare. Die gesin het heelwat rondgetrek, maar uiteindelik in 'n "avo-groen" huis in Randfontein gewoon. Hy beskryf dan sy eerste TV-verskyning. Hy was in daardie jare baie "regs", en 'n bewonderaar van die Afrikaner Weerstandsbeweging, beter bekend as die AWB, toe hy tydens 'n debat op TV vir die destydse president FW de Klerk gevra het hoe die president die Afrikaners se identiteit gaan beskerm indien die nasionale simbole soos die volkslied en vlag verwyder gaan word. Die president het die vraag omseil, en Van Heerden is terug na sy ouerhuis, en die volgende was die eerste klagte oor hom, hoe durf hy só praat met die president!
Rian wat dinge op openbare platforms sê en dan 'n stroom kritiek ontvang, sou uiteindelik 'n patroon in sy loopbaan word.
Van Heerden wou aanvanklik 'n politikus word en het besluit om in die regte te studeer aan die Universiteit van Pretoria (oftewel Tukkies, na aanleiding van dié instelling se ou naam, Transvaalse Universiteitskollege), want hy het opgemerk dat baie van die bekende politici regte studeer het. Dit is by Tukkies dat sy loopbaan in die uitsaaiwese begin het, naamlik by die kampus se radiostasie genaamd TUKS FM. Later het hy ook 'n nagklub bestuur, was hy die stadionaankondiger by Loftus Versveld en het hy uiteindelik by Punt Radio gewerk. Hoewel hy as prokureur gekwalifiseer het, het hy nie op die lange duur 'n loopbaan vir homself as prokureur gesien nie.
Later het Van Heerden ook uitgesaai by 'n bekende Vrystaatse radiostasie in Bloemfontein. Hy skryf in gloeiende terme van Bloemfontein dat dit "sonder twyfel die lekkerste plek was waar ek ooit gebly het" (174). Ek onthou Van Heerden se tyd in Bloemfontein goed, want sy uitsendings van die middagprogram Mumbo jumbo het ook geweldige reaksie onder die publiek uitgelok, en daar was heelwat behoudende mense wat hom wou af hê van die radiogolwe, veral toe hy begin om spirituele mediums op die radio in te span. Uiteindelik sou hy teruggekeer na Pretoria, waar hy by Jacaranda FM sou aansluit.
Van Heerden skryf roerend oor sy pad as homoseksuele man. Hoe hy geworstel het met die wete. Hoe hy op 'n jong ouderdom reeds geweet het en nooit enige verhoudings gehad het soos "normale" heteroseksuele mense nie, omdat homoseksualiteit onaanvaarbaar was in die gemeenskap se oë. Hoe sy ouers dit aanvaar het toe hy aan hulle erken hy is homoseksueel. En hoe die gemeente waar hy lidmaat geword het, hom uiteindelik ook aanvaar het, maar dat hy steeds kerkloos is weens die kerk se beleid ten opsigte van gay mense. En daar was ook die sware tyd toe hy 'n onaangename opmerking op radio oor die Nuwe Hoop Skool gemaak het. Oor dié insident skryf Van Heerden dat hy 'n dure les geleer het oor die krag van woorde.
Stories van vermaak. Stories van hartseer. Stories van hoop. Die lief en leed van Rian van Heerden se openbare lewe het selfs my verwagtinge 'n bietjie oortref. Ek het lanklaas so 'n lekker boek gelees. Die laaste hoofstuk vertel hoe hy en sy radiokollegas water versprei het gedurende die onlangse groot droogte wat in Suid-Afrika gewoed het. Dit skets die geweldige krag van radio, en hoe Suid-Afrikaners kan saamwerk as hulle wil. As hulle maar net wil. En hy sluit af met 'n waarskuwing: ons praat te min met mekaar. Verskillende groepe en verskillende mense moet mekaar beter leer ken, so nie gaan ons nog baie sukkel in Suid-Afrika.
Foto van Rian: Hanneri de Wet
2018-06-13 at 14:59
Hom paar jaar gelede toevallig vlugtig in Seepunt ontmoet, in 'n kort rukkie het ek baie goeie indruk van hom gekry.