Die term pikareske roman (of skelmroman) verwys na ’n romansoort (vgl. genre) wat fokus op die lewensgebeure van die pikaro, ’n skelmfiguur wat in uiters onstabiele omstandighede opgroei. Die moeilike grootwordjare van die pikaro dwing hom om na beter vooruitsigte te soek, alhoewel hy telkens ontnugter word deur ’n ongenaakbare en chaotiese wêreld waarin sy sosiale posisie nooit permanent verbeter nie. Skelmstreke, sosiale aanpasbaarheid en die vertolking van uiteenlopende sosiale rolle vorm deel van die pikaro se oorlewingstrategie. Hy beweeg van een sosiale rol en meester na die volgende, sonder om enige verhouding met enigiets of enigiemand in stand te hou. Die pikaro is ’n karakter wat konstant sy waardestelsel ontdek en herontdek. In ’n pikareske roman vertel die pikaro oor sy ervaringe in die vorm van ’n skynoutobiografie waarin ’n sterk episodiese struktuur en beperkte vertellersperspektief oorheers. Die pikaro beweeg horiontaal deur sy fisiese omgewing, maar vertikaal deur die sosiale gemeenskap.
Volgens Wicks (1974:240) is die belangrikste rede vir hierdie probleem die teenstrydigheid tussen twee hoofbenaderings tot die pikareske roman. Voorstanders van die historiese benadering beskou die pikareske as ’n eenmalige verskynsel in die Spaanse fiksie van die 16de en die 17de eeu, terwyl ondersteuners van die ahistoriese benadering dit beskou as ’n oop tradisie (Wicks, 1974:240). As ’n oplossing stel Wicks (1974:243) ’n modus-genrespesifieke benadering voor wat die wyer idee van ’n pikareske modus kombineer met ’n reeks genrespesifieke kenmerke om uiteindelik die “total picaresque fictional situation” te vorm.
Die armoedige huisgesin waarin Estienne Barbier opgroei, bied aan hom bitter min sekuriteit. Sy uitsiglose omstandighede, onsekerheid oor sy herkoms en sy intense vryheidsdrang laat Barbier besluit om uit sy armsalige ouerhuis te verlaat. Hierop volg ’n onstuimige lewe van konstante sosiale verwerping, eensaamheid, skelmstreke, honger en ontnugtering (tipiese pikareske trekke). ’n Konkrete manifestasie van Barbier se progressiewe vereensaming is gesetel in sy mislukte liefdesverhoudings met Ghiselle, Neeltjie en talle weduwees wat hy in die binneland besoek. Die pikareske dimensie van Barbier se bestaan word goed deur die weduwee Burgert beskryf: “Daar was ’n tyd toe dit ’n avontuur was om by jou te wees, Estienne. Jy’t soos ’n warrelwind gekom en gegaan. Daar was altyd opwinding waar jy by was, jy’t die onmoontlike laat moontlik lyk. Maar nou – nou’s jy net ’n man op vlug, ’n rondloper, ’n gejagte ding. Daar is nie meer plesier in nie, net vrees, en partykeer ergenis” (275).
Die pikasreske roman in Afrikaans bereik ’n hoogtepunt met die verskyning van Draaijakkals (1999) van George Weideman. Die roman sluit op paratekstuele, narratologiese en tematiese vlak die sterkste aan by die gevestigde pikareske tradisie. Verskeie literêre kritici soos Britz (1999), Smuts (2000), Van Coller (2000), Viljoen (1999) en Wasserman (2000) beskou die roman as eksemplaries van die pikareske genre. In dié opsig beweer Wasserman (2000:8) die volgende: “Soos in ’n teksboekvoorbeeld van die skelmroman lewer Nicolaas ook kommentaar vanuit sy posisie as gemarginaliseerde.” Ter aansluiting vermeld Smuts (2000:29): “Dit is duidelik dat Weideman sy werk baie nou laat aansluit by die tradisionele model van die pikareske roman”. Hierdie beskouing word deur Viljoen (1999) herhaal: “By die lees van Draaijakkals is dit duidelik dat hy die vorm van die skelmroman nougeset navolg, maar dat hy ook daarin slaag om aan sy weergawe van hierdie romansoort ’n heel besondere Suid-Afrikaanse tekstuur van plaaslike toepaslikheid te gee.”