66 Lukas se Unieke Skryfstyl Hand. 28:29 | Bybelverskille
← 65 Buite Konteks? Spreuke 23:7
67 Moord op die Betlehem Kindertjies. Mat.2:18 →
66 Handelinge 28:29
In die ouer vertalings van die Bybel, wat die Textus Receptus as bronteks vir die Nuwe Testament gebruik het, soos die 1933/53 Ou Afrikaanse Bybel en die King James Version kom Handelinge 28: 29 voor.
AOV: “En toe hy dit gesê het, het die Jode, onder groot woordestryd met mekaar, weggegaan.”
Nuwer vertalings wat die United Bible Societies – Teks (UBS) of die Nestle Aland – Teks (NA) gebruik, het nie hierdie teksvers in nie. Hoe kan ons weet wie reg is en wie fouteer?
Desiderius Erasmus het in 1516 die eerste gedrukte Griekse teks uitgegee. Sy teks was gebaseer is op slegs ses Griekse manuskripte. Al ses dateer uit die laat middeleeue en bevat feitlik al die veranderinge en byvoegings wat deur die eeue ontstaan het. Elders hanteer ek sy publikasie meer volledig. Hierdie teks is later die Textus Receptus of oorgelewerde teks genoem. Omdat hierdie gedrukte Griekse teks onmiddelik vrylik en goedkoop beskikbaar was, is dit baie algemeen as bronteks vir vertalings gebruik.
Hoewel baie kenners van die Griekse manuskripte van die begin af foute en tekortkominge in Erasmus se teks uitgewys het, is ‘n deeglike vergelyking en versameling van variasies in die Griekse manuskripte eers sowat 350 jaar later op wetenskaplik verantwoorde wyse onderneem. Eberhard Nestle en Kurt Aland het in 1898 ‘n Griekse teks uitgegee wat nie alleen al die beskikbare manuskripte in ag neem nie, maar stel ook al die variasies op elke vers onder aan die bladsy in tekskritiese nota’s beskikbaar. Vir die eerste keer was die vertaler van die Nuwe Testament nie uitgelewer aan bloot die keuse van ‘n vorige uitgewer van die teks, of van die bewoording van ‘n enkele manuskrip nie. Nou het hy die voordeel om al die beskikbare tekste oor die hele wêreld te vergelyk, op te weeg en die teks te kies wat die grootste moontlikheid bied om die oorspronklike outografie te verteenwoordig.
Met die saamstel van die United Bible Societies se teks in 1966 is hierdie stelsel verder uitgebrei en is meer as 5600 Griekse manuskripte, asook 18000 manuskripte van antieke vertalings van die Nuwe Testament en ook meer as 220 ou Kerkvaders se geskrifte in ag geneem in die vasstel van hul teks. Weereens word die variasies in uitgebreide tekskritiese apparaat onder aan die bladsy gedruk. Hulle bied ook hulle eie evaluasie van hoe seker hul keuse op wetenskaplike gronde staan.
Kom ons kyk na wat oor hierdie vers in die manuskripte oor die wêreld heen beskikbaar is. Dan kan ons besluit of hierdie vers deel van Lukas se eie bewoording was soos die Heilige Gees hom geïnspireer het, en of dit moontlik ‘n latere byvoeging tot die teks is.
Variasie Ontbreek Ingevoeg
Getuies Grieks Vertalings Kerkvaders Grieks Vertalings Kerkvaders
301-400 Sinaïtikus, Vatikanus Bohairies
401-500 Aleksandrinus, Unsiaal 048 Armeniaans, Etiopies, Georgiaans Chrysostomus*, Eutalius
501-600 Laudianus 2 Oud Latyn 1 Siries, Oud Latyn
601-700 Papirus 74
701-800 Athous Laurae 1 Siries 1 Siries*
801-900 Minuskul 33 Porphyrianus, 1 Unsiaal Oud Latyn
901-1000 1 Minuskul 2 Unsiale
1001-1600 2 Minuskuls, 2 Voorleesbundels 1 Oud Latyn, Huidige Vulgaat 18 Minuskuls, 2 Voorleesbundels 3 Oud Latyn, Vulgaat Theohpylact
Die volgende feite is duidelik uit die manuskripte tot ons beskikking:
Griekse manuskripte: In al sewe unsiale manuskripte tot ons beskikking tot die jaar 800 n.C. ontbreek hierdie vers. Die oudste twee Griekse manuskripte wat wel hierdie vers bevat, dateer eers uit ±850 n.C. Ons vind hierdie vers in die meeste later minuskule manuskripte. Dit is algemeen bekend dat kopieerders bewoording waaroor twyfel bestaan het, eerder sou invoeg as om dit uit te laat. Daarom is laat manuskripte dikwels langer as vroeër manuskripte.
Antieke vertalings: Tussen 200 en 500 n.C. beskik ons oor vyf verskillende antieke vertalings wat geografies vanaf Egipte, Etiopië en Georgië tot in Rusland strek. Vertalings wat geografies so ver van mekaar ontstaan het, kon onmoontlik uit dieselfde bronteks vertaal gewees het! In nie een van hierdie manuskripte kom hierdie woorde voor nie. Dit bewys dat die weergawe sonder vers 29, oor hierdie hele gebied versprei was. Tussen 500 en 800 n.C. ontbreek die woorde ook in ‘n verdere twee Oud Latynse (Europa) en ‘n Siriese manuskrip, maar dit kom vir die eerste keer voor in ‘n ander Oud Latynse manuskrip, en twee ander Siriese manuskripte. In een van hulle (gemerk *) het die kopieerder self aangedui dat hy die egtheid van hierdie vers betwyfel. Die vers kom verder net in Latynse manuskripte voor. Selfs die huidige Vulgaat wat in 1889 voorberei is, laat dit ook uit.
Kerkvaders: Chrysostomus en Eutalius (±450) verwys albei hier na die Jode wat huistoe gegaan het. Die vraag is of dit wel ‘n aanhaling uit een of ander manuskrip was, en of hulle vers 25, waar Lukas sê dat die Jode die vergadering verlaat het, hier herhaal het.
Effek van hierdie byvoeging:
In verse 24-25 vind ons die opmerking: “… sommige het geglo wat gesê is, maar ander het ongelowig gebly. En toe hulle onder mekaar onenig was, het hulle uiteengegaan nadat Paulus hierdie woord gesê het, naamlik: …”
Paulus haal dan ‘n belangrike deel uit Jeaja 6:9-10 aan. Wat Jesaja deur die Heilge Gees aan hul voorouers gesê het, word waar. Hulle, die Jode wat die verlossing in Christus verwerp, sal verlore gaan terwyl die Evangelie na die heidene oorgedra word. Vandaar die onenigheid tussen sommige Jode wat glo en Paulus se woorde aanvaar, en die ander wat daarteen in opstand is.
In vers 25 meld Lukas reeds dat die Jode uiteengegaan het nadat hulle hierdie laaste stelling van Paulus gehoor het. Deur hierdie sin by te voeg word Lukas se kragtige skryfstyl verbreek. Lukas sluit juis af met Paulus se toepassing van die aanhaling uit Jesaja.
Kommentaar welkom onder aan hierdie bladsy.
This entry was posted in Desiderius Erasmus, Eksterne Maatstawwe (Gegewens), Textus Receptus, United Bible Societies Teks, Unsiale. Bookmark the permalink.