PressReader - Kuier: 2017-04-19 - Kort­ver­haal
’n Mens hou jou dik­wels blind, ver­al as jy el­ke dag be­de­laars te­ë­kom wat geld soek. Maar soms kan ons baie by be­hoef­ti­ges leer.
Kuier - 2017-04-19 - Inhoud - Deur da­vid vil­joen
toe ek klein was en nie my kos wou eet nie, het my ma al­tyd ge­sê: “Daar is kin­der­tjies son­der kos.”En as ek on­be­ïn­druk ge­lyk het wan­neer ek ’n ver­jaar­dag­ge­skenk kry wat nie die een is wat ek op te­le­vi­sie ge­sien het en spe­si­fiek voor ge­vra het nie, sou my pa sê:“Ek ken seun­tjies wat hul­le voor­tan­de vir een van daai sal gee.”
Ek het hul­le ge­glo, maar die arm kin­der­tjies was ie­wers bui­te ons groot huis se hoë mu­re en ek het gou van hul­le ver­geet.
Toe trek my kan­toor na die bui­te­wy­ke van ’n treu­ri­ge voor­stad in P­re­to­ria; ag­ter die goed­koop grond aan om die nu­we fa­briek op te bou. Klein, rooi, en­kel­ver­die­ping-bak­steen­hui­sies. Hon­de en kin­ders in die stra­te. Hoen­ders en mo­tor­wrak­ke in die ag­ter­pla­se.
E­tens­tyd is ek op pad na die ta­ke­a­way­ka­fee toe. By die ver­keers­lig kyk ek voor my die ver­te in. Ek ig­no­reer die be­de­laar se po­gings om my aan­dag te trek. Hy klop teen my ven­ster. Ek skrik nie en draai die vo­lu­me­knop op. As jy vir elk­een iets gee, dan het jy aan die ein­de van die dag self niks oor nie, troos ek my ge­we­te.
Ek is ver­lig toe die lig na groen ver­an­der. Ek is haas­tig, want ek het van­og­gend ont­byt oor­ge­slaan en ek is ra­send hon­ger.
Ek hou by die Pa­kista­ni-ka­fee stil. Op pad in gee ek wat oor is van my si­ga­ret vir Oom­pie. Ek ken nie sy naam nie. Maar ek het al ge­hoor die men­se hier rond noem hom Oom­pie. Hy sit heel­dag met sy rug teen die muur en sy ken tus­sen sy kni­ëe, só dat ’n mens net in ’n bos wit ha­re vas­kyk.
Al wan­neer hy op­kyk, is wan­neer hy groet – en hy groet al­mal. Hy ken al­mal se skoe­ne en hul na­me. Be­hal­we my­ne; ek is net“Me­neer”.
Die reuk van ou kook­o­lie hang in die lug. Ek sien hoe Ham­za ’n pak­kie on­wet­ti­ge si­ga­ret­te on­der sy toon­bank uit­haal en die in­gang met een oog dop­hou. Ek gaan staan by die ver­toon­kas en groet die da­me daar­ag­ter vrien­de­lik. Sy groet nie te­rug nie. Gaan net aan met haar din­ge as­of ek nie eens daar is nie. Sy is steeds mooi, soos een van daai reg­hoe­ki­ge S-klas Mer­ce­des Benz’e uit die vroeë 1990’s wat vyf­hon­derd­dui­send km’s op het en steeds mooi is. Haar sty­we je­ans pas haar uit­ste­kend. Maar op haar fyn ge­sig lê plooie wat nog nie daar hoort nie – te diep vir gri­me­ring om by te kom.
Ek be­stel el­ke dag die­self­de ding. Maar ter­wyl ek vir diens wag, kyk ek na die klaar­voor­be­rei­de op­sies:“Po­lo­nie-toe­brood­jie R6, Rooi­wor­sie en slap­tjips R7, Vis­koe­kie R5.”“Two chic­ken en t­jips?”val sy my in die re­de. Met al­bei han­de op die ver­toon­kas kyk sy my on­ge­dul­dig op en af.“As­se­blief,”antwoord ek en wys my heel bes­te glim­lag.
Sy blaf my be­stel­ling vir die kom­buis en met die te­rug­draai be­kyk sy haar weer­kaat­sing in die toon­bank se glas. Haar uidruk­king ver­sag en daar is ’n be­lof­te van ’n glim­lag. Oom­blik­lik sien sy weer die mooi­ste mei­sie in haar ho­ër­skool, met die wê­reld aan haar voe­te en ’n blink toe­koms. Net so vin­nig soos dit ge­kom het, is dit ver­by en vir die werk­lik­heid lyk sy min lus.
Ek kry my kos en gaan staan tou by die ta­fel met die sou­se.
Daar is twee men­se voor my. ’n Ys­li­ke man heel voor draai sy kop om en kyk my ver­baas aan. ’n Man in ’n swart pak met blink, swart skoe­ne is ’n skaar­se ge­sig hier rond. Sy ver­bleik­te o­ran­je oor­pak met die geel weer­kaat­sen­de streep hang soos ’n tent aan sy lyf. Geel tan­de, ’n kort Mo­hawk-haar­snit en die dik bruin vel van ie­mand wat heel­dag in die son werk. Ek is so bie­tjie bang vir hom. Ene bran­de­wyn en bar­fig­hts. Hy gooi el­ke lie­we sous (daar is se­ker so tien) op sy t­jips, maak die boks mooi toe en skud hard. Ek koes, maar ge­luk­kig bly die sous in die boks.
Die da­me tus­sen my en die o­ran­je man draai om om vir my te kyk. Ek glim­lag. Sy doen nie. Sy dra vuil pa­ja­mas vol kof­fie­vlek­ke wat haar nie pas nie. Haar maag hang uit oor die uit­ge­rek­te band van haar broek en haar top hang skaars suid van haar na­el­tjie. Ter­wyl sy wag, kou sy oop­mond aan ’n on­ge­sou­te tjip. Ek sê ’n ver­sig­ti­ge“hi”met ’n waai van my hand. Sy kyk my skuins aan, soos om te vra wat ek hier soek.
Aan haar arm ruk ’n seun­tjie van se­ker so vier of vyf. Sy vin­ger wys na die kou­gom­ma­sjien en hy trek ’n vrees­li­ke ge­sig.“Net een­rand Mam­mie, net eeeeen,”pleit hy. Mam­mie staan rots­vas en maak as­of sy niks hoor nie. Die o­ran­je man maak sy boks op ’n skre­fie oop, vang twee t­jips tus­sen sy duim en wys­vin­ger, druk hul­le in sy mond en lek die sous van sy vin­gers af. Op pad uit gra­we hy ’n paar rand uit sy broek­sak uit, buig laag af en gee vir Oom­pie.
Ek gooi sout oor my t­jips en stap oor die pad, in die rig­ting van die su­per­mark, om si­ga­ret­te te koop. Fa­nus, die kar­wag, stop my by die in­gang. Hy skud my hand en kyk my or­dent­lik in die oë. Hy is om­trent so oud soos ek en soos hy aan­gaan, is ons ou pêl­le. Hy ver­tel my daag­liks van al­les wat hy kan doen: Glas­sny, deu­re hang en re­ke­naars reg­maak en sol­deer en bou en al­ler­han­de an­der din­ge ook.
Hy her­in­ner my dat die nood­lot mak­lik die kaar­te an­ders kon ge­skom­mel het en dit ek kon ge­wees het wat heel­dag in die son moes staan met ’n be­lag­li­ke geel frok­kie aan. Fa­nus se me­de-kar­wag, Mar­li, staan teen die muur soos al­tyd en hou die straat dop. Sy waai toe sy my sien en glim­lag soos ’n ge­luk­ki­ge kind. Sy is se­ker so twaalf of der­tien. Ek won­der hoe­kom sy nie in die skool is nie – maar ek dink ook dit is be­ter om nie te vra nie. Iets sê vir my ek wil lie­wer nie weet nie.
By die in­gang van die su­per­mark sit ’n vrou in ’n ver­pleeg­ster-u­ni­form by ’n ta­fel met geld­blik­kies daar­op – en ’n plak­kaat voor­aan van ’n uit­ge­hon­ger­de seun­tjie in A­fri­ka. Ek loop ’n wye draai om haar en kyk an­der pad.
Sy sit on­ver­skil­lig en ver­veeld daar. Sy weet ook dat die men­se hier rond hul klein­geld tel. Haar oë volg die men­se maar haar ge­sig bly uit­druk­king­loos.
“Me­neer, e­ni­ge klein­geld vir die kin­der­tjies, Me­neer?”vra sy een­to­nig ag­ter my rug toe ek op pad uit is en dink ek het haar ont­wyk. Ek kners op my tan­de. Ek draai om.“Ek het niks klein­geld nie, jam­mer,” antwoord ek en stap uit.
In die par­keer­ter­rein is Fa­nus be­sig met ’n an­der kar. Hy glim­lag breed en waai vir my. Ek sa­lu­eer te­rug. Mar­li ont­moet my by die kar. Ek hou haar in my tru­s­pi­ëel dop en trek uit toe sy wys dat dit vei­lig is. “Lek­ker dag, Oom,”groet sy. Sy vra nie vir ’n geld­jie nie en gaan staan teen die muur waar sy al­tyd staan. Sy kyk ver­lan­gend na die ka­fee, lek haar lip­pe en sluk.
Ek tik op my toe­ter en roep haar te­rug. Ek haal ’n twin­ti­grand­noot uit my baad­jie­sak en gee dit vir haar. Hel­der, klam oë be­kyk die on­ge­lo­wi­ge.“Dan­kie Oom,”sê sy en druk dit in haar hemp se sak.
Ek glim­lag, sit my son­bril op my neus en steek ’n si­ga­ret aan. Ek is nog be­sig om my tjek by die bank van kar­ma te de­po­neer, toe sy be­gin hard­loop. So plat­voet en vo­ren­toe dat jy net elm­boë sien.
Ek ver­moed dat sy op pad is ka­fee toe – maar ek is ver­keerd. Sy draai by die su­per­mark in en kom tot stil­stand voor die ver­pleeg­ster­tan­nie, kyk vir ’n oom­blik na die hon­ger seun­tjie op die plak­kaat en druk die noot in die blik­kie.
Van toe af gee ek ge­reeld vir kar­wag­te en be­de­laars ’n geld­jie. Nie al­tyd nie. As ’n mens vir elk­een iets gee het jy aan die ein­de van die dag self niks oor nie. Dis waar. Ek sou sê so een uit drie keer. Ver­al as ek hon­ger is.