Die NWU en AfrikaansHans du Plessis. Foto: Nwu.ac.za Deur Hans du Plessis Wanneer ŉ mens vandag oor taal in Suid-Afrika praat, mag dit nie ontaard in ŉ emosionele gesprek oor een enkele taal in isolasie nie. Die Grondwet dwing die gesprek in die rigting van ŉ taal tussen elf tale. Selfs die gesprek oor Afrikaans is ŉ gesprek oor dié taal wat met tien ander amptelike tale moet saamleef. Aangesien die Noordwes-Universiteit (NWU) een van die laaste residensiële tersiêre instellings is waar ŉ student nog in Afrikaans kan studeer, is dit noodsaaklik om ernstig te besin oor hoe Afrikaans by hierdie inrigting hanteer moet word. In die lig van die taalbepalings van die Grondwet, moet ŉ mens in so ŉ gesprek aanvaar dat Afrikaans sy plek tussen ander tale sal moet inneem. Of Afrikaans in ŉ meertalige omgewing kan oorleef, is nie ’n nuwe vraag nie. Sedert die begin van Afrikaans vier eeue gelede moes die taal tussen ander tale groei en oorleef – dit kon selfs naas ŉ wêreldtaal soos Engels presteer. Meertaligheid is daarom niks nuuts nie. Die vraag is egter of Afrikaans (en die ander inheemse tale) sedert 1994 die ongebreidelde politieke voortrekkery van Engels sal kan weerstaan, want meertaligheid word alte dikwels misbruik om van Engels die enigste taal te maak. Daarom is dit belangrik om te gesels oor die NWU se voorgestelde beleid van funksionele meertaligheid. Die probleem is nie meertaligheid nie, maar die praktiese toepassing daarvan. In die debat oor taal in die onderwys, moet ŉ mens versigtig wees om nie die gesprek te laat ontaard in ŉ debat tussen openbare en privaat onderwys nie. Ek steun ŉ privaat universiteit, soos Akademia ten volle, maar terselfdertyd dink ek dit is ons plig om die ANC (en die Afrikaanssprekendes!) daarvan te oortuig dat Engels nie die enigste taal van intellek is nie, en dat die staat ‘n grondwetlike verantwoordelikheid het teenoor die ander tien tale – wat hulle self as amptelike tale aanvaar het. Ons gesprek kan daarom nie net oor Afrikaans gaan nie. Dit is egter onvermydelik dat Afrikaans in die brandpunt van die debat te lande kom omdat Afrikaans, bevoorreg of nie, die enigste amptelike Suid-Afrikaanse taal is wat hoë funksies moet prysgee. Al wat ek met hierdie gesprek wil probeer keer, is dat Afrikaans ‘n tweedeklastaal by die NWU word, en wat ek vra, is dat die student wat in Afrikaans wil studeer, dit aan die NWU moet kan doen, sonder vrees dat daar op ons moedertaal en sy mense gevloek en gespoeg word. En as ek van Afrikaans praat, bedoel ek daarmee die totale Afrikaanssprekende gemeenskap. Die NWU se taalbeleid gaan iewers in Oktober raad toe. Daarom moet ons proaktief besin, want daar is tog by my ŉ tikkie kommer oor die universiteit se interpretasie van die beleid van funksionele meertaligheid. Funksionele meertaligheid impliseer dat meer tale op hoëfunksievlak gebruik moet word, sonder enige diglossie (wanneer ‘n spreker meer as een taal in sy omgewing hoor en dit dan die gebruik van sy moedertaal versteur). Dit beteken dat Sesotho, Setswana, Afrikaans en Engels (in die NWU se geval) as gelyke onderrig-, administrasie- en vergaderingstale gebruik moet word. Sodra enige van dié vier van enige hoë funksie uitgesluit (of bevoordeel) word, is dit nie meer funksionele meertaligheid nie. Die huidige taalpraktyk aan die NWU weerspreek egter hierdie teorie, en dit wil vir my lyk of funksionele meertaligheid bloot as dekmantel vir die vestiging van Engels as verstektaal gebruik word. Nou weet ek jy gaan vra hoekom ek daaroor durf praat. Maklik: sonder Afrikaanse tersiêre inrigtings, is daar geen sin meer in Afrikaanse hoërskole nie; sonder Afrikaans in sekondêre onderwys, is daar geen sin in primêre Afrikaanse onderwys nie; sonder Afrikaanse laerskole, is daar geen sin in preprimêre Afrikaans nie en sonder Afrikaanse onderwys, is daar geen sin meer in Afrikaans nie. Laat ons dan proaktief oor die NWU se taalbeleid praat, want dit mag wees dat die NWU polities afgepers word om meertaligheid as verskoning vir Engelse eentaligheid te misbruik. Ware funksionele meertaligheid is ŉ én-oplossing, want dit gaan nie om Afrikaans óf Engels op die NWU nie, maar om Afrikaans én Engels in ŉ meertalige opset. Dit is ook ŉ én-oplossing vir politici se ewige óf-probleem. As Afrikaans nie die enigste taal van die NWU is nie, is Engels dit per definisie van funksionele meertaligheid net so min. Miskien kan ons die NWU se Langenhoven-spreuk vernuwe: “Die NWU, waar jy graadkry in jou ma se taal kan klaarkry!”