Vir oorlewing, sou die eenvoudige antwoord wees – maar wetenskaplikes weet vandag dat slaap 'n noodsaaklike rustyd vir die liggaam is. Dan word glukosereserwes opgebou en breinnetwerke geoefen wat andersins sou kwyn.
Om te verstaan hoe belangrik slaap vir ons oorlewing is, kyk 'n bietjie wat gebeur as jy nie genoeg slaap nie. 'n Tekort aan slaap het 'n skrikwekkend negatiewe effek op die brein, waarvan knorrigheid, prikkelbaarheid, onstuimige emosies, vergeetagtigheid, die onvermoë om te konsentreer, 'n aangetaste geheue en swak taalbeheer maar enkele voorbeelde is.
Ná sewentien uur sonder slaap is 'n mens se vaardighede gelyk aan dié van iemand met 'n bloedalkoholvlak van 0,05% – die gevolg van twee glase wyn. Dis genoeg om jou agter tralies te laat beland...
Randy Gardner van die VSA hou die wêreldrekord vir die langste tyd sonder slaap sedert hy in 1965 'n volle elf dae lank wakker gebly het. Ná vier dae het hy begin hallusineer, en toe het hy hom verbeel hy is 'n beroemde voetbalspeler.
Slaap is geensins 'n bewustelose rustoestand nie, maar 'n aktiewe en dinamiese proses waarin die brein nooit afskakel nie, verduidelik prof. Gerhard Jordaan, hoof van volwassene-psigiatrie aan die Universiteit van Stellenbosch.
"Die liggaam gebruik feitlik net soveel energie om te slaap as wanneer 'n mens wakker is. Jou staat van slaap of wakkerheid word deur die brein se oordragstowwe beheer. Dié stowwe skakel die neurone wat ons laat wakker bly af en maak ons vaak. Deur die dag bou daar ook 'n chemiese stof, adenosien, in ons bloedstroom op wat ons lomerig maak. Adenosien word weer afgebreek snags wanneer ons slaap."
Slaapskuld is die hoeveelheid slaap wat verlore gegaan het. Mense met slaapskuld toon bedags die kenmerke van slaapgebrek. Die meeste mense raak normaalweg saans ná ongeveer vyftien tot twintig minute aan die slaap – as jy minder as sewe minute neem om aan die slaap te raak, het jy 'n slaaptekort, meen Frans. Oorwerkte mense met slaapskuld sal dikwels die bed soos 'n sak patats tref en sê hulle is binne oomblikke in droomland.
"Dit is hoekom ons in 'n 24-uur-siklus aan die basale slaapbehoefte moet voldoen," verduidelik Frans. Die goeie nuus is dat navorsers glo slaapskuld kan gedelg word as slaap vir jou net so 'n prioriteit word soos eet. Die gedagte dat die ma moet slaap wanneer die baba slaap, dra dus gewig.
Frans beklemtoon dat navorsing oor die doel van REM-slaap en drome nog nie harde wetenskaplike feite opgelewer het nie. "Ons weet wel dat dit noodsaaklik is vir die geheue omdat die elektriese stroombane in die brein wat ons geheue vorm, letterlik ineenstort as daar nie REM-slaap is nie. Tydens drome in REM-slaap word die geheue-stroombane heraktiveer en sterker vasgelê." Terwyl ons droom maak die geheuenetwerke kontak met ander netwerke, wat 'n soort kettingreaksie aan die gang sit.