DIE BELOOFDE LAND (2)
(Lees reeks by Die Beloofde Land)
Dr JP Smuts
Die kusvlakte strek vanaf die rivier die Litany (Leontes) in die noorde tot aan die Rivier van Egipte in die suide. Hierdie kus was onherbergsaam, rotsagtig en ongeskik vir die seevaart. Nie alleen het dit geen natuurlike hawens besit nie, maar dit is ook 'n lysy-kus, dws, die winde waai daarteen, nie daarvandaan nie. Aan die ander kant was dit 'n groot beskerming vir die land, omdat dit geensins vir 'n vyand gerade was om die land van die seekant af aan te val nie, wat ook nooit gebeur het nie.
Om dieselfde rede het die Israeliete self ook nooit 'n seevarende volk geword nie. Wel het Salomo 'n handelsvloot opgebou, maar dit was nie van blywende aard nie. Des te meer moet ons die prestasies van die Fenisiërs roem wat tog daarin geslaag het om die groot handelsvolk van die ou tyd te word.
Fenisië self besit ook geen natuurlike hawens nie; maar net voor die inham van Tirus lê daar 'n eilandjie, en hierdie eilandjie het hulle deur middel van 'n dyk of damwal met die vasteland verbind en daardeur 'n hawe tot stand gebring. In later tye het koning Herodes ook van Cesaréa, die hoofstad in die dae van Jesus, 'n hawestad gemaak. Die enigste bog wat enigsins op 'n hawe lyk, is dié van Akko (Ptolemais). En wat Joppe betref, dié was nie veel meer as net 'n landingsplek nie. As die seevaarders van daardie tyd het Fenisiese matrose nie alleen die vloot van Salomo beman nie, maar ook vierhonderd jaar later diévan Farao Nego om die suidhoek van Afrika te bestuur. In werklikheid het die Fenisiërs (volgens die getuienis van die Griekse geskiedskrywer Herodatus) eeue voor die Portugese om die Kaap geseil.
Die kusvlakte kan in drie stroke verdeel word:
Die Vlakte van Filistea.
Die Vlakte van Saron.
Die Vlakte van Akko.
Die kuslyn verder op tussen die Karmel en Tirus kom hier nie in aanmerking nie, aangesien daar eintlik geen sprake van 'n kusvlakte is nie; tussen die heuwels en die see lê slegs 'n streep sand.
Filistea strek van die Rivier van Egipte (wat niks meer as 'n spruit is nie) tot aan die Nahr Rubin, en is gemiddeld 24 myl breed; en die Vlakte van Saron (gemiddeld 12 myl breed) weer van hier tot aan die Nahr-es-Zerka, terwyl die Vlakte van Karmel (ses myl breed) van hier tot aan die Karmel loop. Die vernaamste stede van Filistea is Gasa, Asdod, Askelon, Ekron en Gat. Die Vlakte van Saron, later verwaarloos en versand, was eens die weiveld van die beeste van Salomo. En in die moerassige streek van die Karmel is later appelkoos- en lemoenboorde aangetref.
In Saron is daar geen belangrike stede nie behalwe Cesaréa, wat, soos genoem, in die dae van Christus die hoofstad van Palestina was. Die plekke in die kusvlakte lê byna almal weg van die see af want die hawelose duinkus is natuurlik heeltemal ongeskik vir die aanlê van handelstede. Slegs daar waar die sand deur harder gesteente onderbreek word was dit moontlik om kusstede te bou, so bv te Joppe (Jaffa), Haïfa en Akko.
Langs of digby die kusvlakte het die groot handelsroetes van destyds geloop – tussen die land van die Nyl en die lande van die Eufraat en die Tigris. Hierlangs het nie alleen die leërs en handelskaravane getrek nie maar ook die plae en pestilensies van Egipte wat spreekwoordelik was. Dit sal wel een van hierdie plae gewees het wat nie alleen 185 000 van die leër van Sanherib getref het nie maar ook die Filistyne laat besluit het om die ark liewer na die land van die Israëliete terug te stuur. Laasgenoemdes was egter 'n entjie verder van die kus af, hoër bokant die seespieël en dus in 'n gesonder streek. Daardeur het hulle grotendeels verskoon gebly van hierdie pestilensies.
Hierdie "pad na die land van die Filistyne" (Ex 13:17) het vanuit Egipte oor Gasa na Asdod geloop en daar in twee verdeel. die een roete het verder noordwaars al langs die kus na Joppe en Cesaréa gegaan en dan om die punt van Karmel tot by Akko (Ptolemais). Die ander roete het al langs die heuwels van die Shefelah oor Ramleh en Antipatris en voorts oor die nek van die Karmel na Dotan, En-Gannim en die Vlakte van Jisreël gegaan.