Published: 2015-10-11 Views: 1116
HOEV: OPNAME VAN BESIENSWAARDIGHEDE Nr 021
HEHA: SURVEY OF HERITAGE SITES No 021
JALALPOR SE WINKEL
GPS data:X 27.52.09 Y –25.47.52
EIENAAR / KONTAKPERSOON: Ahmed Jalalpor
Die ou wapad het van Pretoria deur die drif in die Krokodilrivier gekom en na Skeerpoort gelei. Hier op Broederstroom het dit met die ou pad gekruis wat vanaf Kalkheuwel na Rustenburg oor Kommandonek gegaan het. En op die hoek het “Jalalpor se winkel” vanaf 1906 besigheid gedoen.
The old ox wagon road from Pretoria to Skeerpoort crossed the Crocodile River at the ford just before entering Broederstroom. In Braederstroom was a crossing with the road from Kalkheuwel over Kommandonek to Rustenburg. On this crossing and facing the Pretoria Road stood “Jalalpor’s Store” since 1906.
‘n Ou foto vanaf dieselfde kant. An old photo from the same side.
Om ‘n winkel vanaf 1906 deur swaar tye van droogtes, rebellie, oorlog, griep, depressies, boikot en politieke struweling en in opvolging van drie generasies van die oorspronklike eienaar met welslae te bestuur wil gedoen wees. Daarvoor moet ‘n familie “gebore winkeliers” wees met ‘n lewensfilosofie van diensbaarheid en oneindige geduld. So iets bestaan hier op Broederstroom op die kruising van twee stofpaaie wat vroeër twee hoofverbindingsroetes was. Hier het in die jaar 1906 reeds ‘n sinkgeboutjie op die plaas van Willem Pretorius, die seun van Bart Pretorius gestaan.
Pretorius het in daardie tyd behalwe deur sy boerdery ook sy geluk met ‘n goudmyn probeer. Broederstroom was nog nie veel van ‘n dorpie nie, trouens dit is nou nog nie, maar daar was darem ‘n hele paar gesinne en ‘n skool wat ‘n sukkelbestaan gevoer het. Die goudmyn het natuurlik ook ‘n groot aantal arbeiders in diens gehad. Al wat kort gekom het was ‘n winkel. Dis dus nie vreemd dat Pretorius die bondeldraer-smouse wat hulle ware van Pretoria aangedra het, verwelkom het. Ismail Jalalpor was een van hulle wat vanaf Nylstroom na Pretoria en van daar na Rustenburg met hulle bondels gestap het. En wat was daar in die bondels. “Enige iets en alles” sê Ahmed Jalalpor, die agterkleinseun van Ismail en die huidige eienaar van die winkel.
As hulle hier kom smous het, het hulle van Pretorius hoenders gekoop om te slag en mettertyd het ‘n vriendskap ontstaan sodat Pretorius een goeie dag vir Ismail die ou sinkgebou as woonplek en winkel aanbied sodat daar ‘n gereëlder diens aan die boere en myners van die omgewing kon ontstaan. Dit was die begin van die besigheid, Jalalpor Algemene Handelaar. En eintlik het oor die tyd van byna ‘n eeu nie veel verander nie. By die vriendelike dienswillge winkeliers kon mens van suiglekkers tot ‘n sak spykers of pikke en grawe, enige ding onder die son koop. As dit nie in die winkel op voorraad was nie sou een van die Jalalpors dit vir jou spoedig bekom.
Die gebou het ook nie eintlik verander nie. Sy sinkmure, klein vensters, sementvloer, toonbank en rakke van hout adem alles ‘n outydse atmosfeer uit, ‘n atmosfeer van spaarsaamheid, beskeidenheid en vriendelike diens. Die Jalalpor-familie het oor die jare ook in die gemeenskap vasgegroei en in swaar tye baie van die armer gesinne gehelp sonder om altyd weer iets terug te verwag.
Die Jalalpor-familie het in 1947 die eienaars van die winkel geword toe hulle die besigheid vir £650-00 op 99 jaar huurpag verkry het. Dit het gebeur omdat die Landbank op Pretorius se plaas beslag wou lê en Ahmed Jalalpor se oupa hom die geld voorgeskiet het. Daardie tyd het hulle ook ‘n huis aan die winkel aangebou. Die woonhuis is steeds agter aan die winkel. Net ‘n deur skei die gesin en die besigheid en getrou aan familietradisie is daar nouliks ‘n skeidslyn tussen werk, ontspan en gesinslewe.
Toe die laaste Pretorius as oujongkêrel sterf, het hy die plaas aan sy susterskind bemaak. Oor die jare het vooroordele die verhoudings vertroebel maar die huurooreenkoms het die Jalalpor-familie deur die tye van die Groepsgebiedewet beskerm en kon hulle dus nie verskuif word nie. Onlangs het Ahmed voltitel eienaarskap verkry. Maar so onlangs as 1970 het ‘n nuwe probleem sy kop uitgesteek toe ‘n amptenaar van Pretoria opdaag en sê: moenie op verbeterings spandeer nie want hier gaan ‘n snelweg gebou word wat Pretoria met Rustenburg verbind. En julle gebou gaan in die slag bly. Ahmed se vader het toe grond in Natal gekoop maar die belegging was ‘n mislukking en daarmee was die hele familie se geld verlore. In 1982 is die vader oorlede as ‘n arm en gebroke man.
Gelukkig vir die Jalalpors en menige ander, het die regering se geld opgeraak voordat die pad gebou is. Intussen het die Jalalpors ‘n ander perseel in die omgewing gekoop waar hulle ‘n winkelkompleks opgerig het. So is hulle bestaan verseker. Ons hoop dat die voortbestaan van die ou winkel nie in toekoms in gedrang gaan kom nie want dit is ‘n stukkie geskiedenis en atmosfeer wat nie herskep kan word nie.
SAHRA PROTECTION (60 y):yes
GPS data: X 27.52.09 Y –25.47.52
OWNER / CONTACT PERSON: Ahmed Jalalpor
Ismail Jalalpor, die stigter van die besigheid. Ismail Jalalpor, the founder of the business.
In 1976 Dolf and Cynthia Dreyer wrote: Started by the great grandfather of the Jalapor family, the business has been in the family since 1906 and it is part of the fascinating history of the Broederstroom area.
Present owner, Ahmed Jalalpor is the fourth generation of the family to carry on the tradition of service to the community in a virtual one-stop store where you can buy from a loaf of bread to a bag of nails. Ahmed wanted to be an electrical contractor, but he could not be apprenticed under the laws of the day. So he joined the family business.
The business was started by his great grandfather and fellow hawkers who used to walk from Nylstroom to Pretoria where they boughht goods, bundled them and carried them on their backs along the ox wagonroad to sell in Rustenburg. “They sold anything,” he said. A day’s walk took them as far as Broederstroom where they made an overnight stop on the farm of Pretorius, a bachelor and relative of Genl Pretorius (see 023).
Not many people know that there was a gold mine on the farm in those days. Remnants of the shaft are still on the ground. They bought chicken from Pretorius to slaughter for their supper. In time they came to know the farmer well and they became firm friends with him. Pretorius suggested that they live in the old sink and wood building and use one room to start a store for the miners and farmers in the area. This is how the first business in Hartbeespoort was born. This building is still standing.
The Jalalpor family bcame owners of the property which they traded when they bought it in 1947 on leasehold for £650 and the house they built then is still at the back of the shop. A door separates store from house and typical of the work ethic of Ahmed’s people there is hardly a distinction between working, relaxation and family life.
When the bachelor Pretorius died he left his estate to his sister’s daughter. Over the time prejudice changed the attitude of the family towards the Jalalpors, but the leasehold tittle on the property provided protection from removal under the Group Areas Act. It was only a year or two ago that Ahmed got freehold registration of the property which has been in the family for 90 years.
As in any other lives the years brought their ups and downs. A man came from Pretoria in the early 1970’s to deliver the death sentence to the store. “Don’t spend any money on improvements or build anything” he told Ahmed. There is a freeway coming throught the property. Fortunately for the Jalalpors Pretoria ran out of money after spending millions on consultants.
While we were talking to Ahmed the telephone rang every few minutes and Ahmed, whose home language is Afrikaans, switched from Afrikaans to English according to the language of the caller, discussing busines. The talk was of sizes, materials and all the other details of hardware and building.
The affection and the respect which staff members and customers of all races have for Ahmed was evident in the manner they addressed him in discussing business matters. Yusuf Jalalpor has just joined the business to carry the family tradition into the fifth generation.
Die stoorgedeelte van die ou winkel in 2000. The store room of the old shop in 2000.