JY LEES NOU Hoe gelukkig is jy?
Dit bly party van ons ontwyk. Maar as jy jou hartseer of ontevredenheid vír jou laat werk, kom jy nader aan ware geluk
Russ Harris, 'n Australiese sielkundige en skrywer van The Happiness Trap (Robinson, Londen, 2008), stel dit só: "Dis 'n mite dat almal behalwe jy gelukkig is. Ons breine is deur die eeue 'bedraad' om sielkundig te ly. Ons vergelyk, evalueer of kritiseer onsself, fokus op ons swak punte, is ontevrede en verwag die ergste."
"Ons probeer so hard om negatiewe gedagtes reg te stel dat ons hulle bloot versterk," beaam Murray Jooste, 'n Kaapse sielkundige. "Pasop daarom ook vir woorde soos 'kan nie', 'mag nie', 'moet', 'nooit' en 'altyd'," sê hy. Soos wanneer jy sou sê: "Ek móét hierdie twee kilogram teen Maandag afskud." Sê eerder: "Ek sal my bes doen om dit teen Maandag te doen."
"Dis 'n natuurlike proses om gedagtes of gebeure sinvol te verwerk," sê sy. Jy kry byvoorbeeld 'n ernstige siekte. Hoekom? wonder jy. Dan begin jy op spirituele vlak oplossings soek. Later besef jy die siekte het jou geestelik verryk. Só gee jy nuwe betekenis (herbetekenis) aan die moeilike tydperk. Geluk moenie die doel op sigself wees nie – dis eerder 'n byproduk van die proses om betekenis in die lewe te vind.
Prof. Ian Rothmann, buitengewone professor in bedryfsielkunde aan die Noordwes-Universiteit, Vanderbijlpark, en kenner van sogenaamde positiewe sielkunde, sê geluk is nie kortstondige plesier nie. "Dit het drie komponente: betekenisvolheid, plesier en begeestering of vervulling, soos wat jy uit jou werk,'n stokperdjie of 'n verhouding kry. Ja, pyn en frustrasie is dikwels betrokke. Maar jy gebruik jou sterk punte om dit te hanteer, voel vervul daardeur en ervaar op lang termyn geluk," sê hy. As jy goed is met verkope, sal 'n werk as bemarker jou byvoorbeeld vervul. As skryf een van jou talente is, sal verhale skryf as stokperdjie nommerpas wees vir jou, en as jy maklik vergewe, sal jy minder konflik in jou verhouding ervaar.
"Hartseer en selfs depressie is normale reaksies op verlies en jy moet daardeur werk," sê hy. Sodra jy dit probeer ontken, deur bv. obsessief te begin werk, sal jy onmoontlik gelukkig wees.
"Gee of vra vergifnis. Dit beteken nie noodwendig jy herstel jou verhouding met die oortreder nie. Vergifnis doen jy vir jouself. Só vervang jy vermyding of onderdrukking met iets positiefs.
"Verbeter ook jou oplettendheid." Dus: Stop and smell the roses. Moenie net in en uit die bad spring nie. Voel die warmte, die gevoel van die seepskuim. Leef in die oomblik en geniet dit!
Moet ook nie te gou op teleurstelling reageer nie, maan prof. Rothmann. Ja, 'n teleurstelling sal die "plesier-deel" van geluk beïnvloed. Maar sê eerder: "Ek is wel teleurgesteld omdat ek nie die pos gekry het nie. Maar, wie weet, iets beters lê dalk om die draai."
Só verspil jy nie tyd deur te wroeg nie, maar fokus jy op betekenis en vervulling, sê hy. 'Geluk is nie 'n eindbestemming nie. Dis 'n reis vol verrassings' - Bea Potgieter, sielkundige
Die 4 mites van geluk Russ Harris, skrywer van The Happiness Trap, sê daar is 4 mites oor geluk. Ons kenners sê as jy dié mites omverwerp, is jy al 'n stap nader aan geluk. Mite 1 Ons moet van nature gelukkig wees.
WAARHEID "Die natuurlike aard van die mens is eerder om voortdurend te ontwikkel en te groei, en dis net uit ongemak dat ons dit regkry," sê Bea Potgieter, kliniese sielkundige van Johannesburg.
WAARHEID Prof. Ian Rothmann sê jy is dalk geneties geprogrammeer om minder plesier as ander te ervaar, maar jy kan steeds geluk vind deur by aktiwiteite betrokke te raak. Bea voeg by: "Geluk is nie 'n eindbestemming nie. Dis 'n reis vol verrassings en dinge wat geleer moet word."
Dit maak wel sin dat jy ook positiewe emosies moet ervaar, sê hy. "Doen daarom dinge wat vir jou lekker is. Só het jy 'n 40% kans om jou eie geluk te beïnvloed."
Hoe werk ACT? Die Januarie 2006-uitgawe van Behaviour Research Therapy, 'n internasionale sielkunde-joernaal, sê navorsing bewys ACT (Acceptance and Commitment Therapy) help vir siektes soos depressie, verslawing, eetsteurnisse, angs en selfs epilepsie. Hoeveel te meer nie vir negatiewe gevoelens nie?
Aanvaar en ervaar jou emosies, sê Bea Potgieter, sielkundige van Johannesburg, "selfs al dink ander mense jy moenie". Heling kom gewoonlik ná gevoelens soos irritasie, woede of frustrasie, sê sy. Gee ook uitdrukking aan die dieper emosies wat jy dalk weens gebeure uit jou kinderjare ervaar, soos emosionele pyn, woede, verwyte, bitterheid, seer, vrees, skuldgevoelens en minderwaardigheid.
"As jy dié emosies sou onderdruk, kan jy selfs siek word en dit kan jou werk- of persoonlike verhoudings skaad," sê Bea. Jy tree dalk anti-sosiaal op of misbruik alkohol of pille. Kry, indien nodig, sielkundige hulp vir dieper emosies.
Visualiseer jou negatiewe gedagtes, sê dr. Gretchen Erwee, opvoedkundige sielkundige. Laat byvoorbeeld ontsteltenis toe om soos 'n golf oor jou te spoel en jou te verlaat met die terugtrek-aksie. "Só word die emosies simbolies verwerk en bedruktheid met blydskap en dankbaarheid vervang."
Jy kan ook afstand van 'n gedagte kry, reken hy. Jy sê dalk vir jouself "ek is darem pateties". Verander dit na "ek let op dat ek gedink het ek is pateties". Só besef jy dis net woorde, nie 'n monster nie – en meestal onwaar!
As jou lewe deur jou waardes gelei word, sal jy blydskap ervaar, energiek voel en betekenis vind. Murray Jooste, 'n Kaapse sielkundige, sê jou waardes is jou "interne grondwet". As jy so kwaad is dat jy iemand wil beledig, vra jouself af of dit met jou waardes strook. Behoort jy nie eerder stil te bly nie?
"As jy nie volgens jou waardes optree nie, sal jy skuldgevoelens hê, angstig voel en vreesbevange wees," sê Murray.
Wanneer jy 'n negatiewe gedagte of emosie ervaar, erken dit en vra jouself: Wat gaan jy nou doen wat betekenis het? "Só bekyk jy dinge uit 'n ander oogpunt," sê Murray.
Erken aan jouself: "Ja, ek is vreesbevange dat die uitgewer nie my boek sal publiseer nie." Maar sê ook: "Ek gaan steeds die boek skryf omdat ek wil probeer. En wie weet, dalk verryk dit ander se lewe."
Jou riglyne vir blywende geluk Aanvaar jouself nes jy is, mét jou sterk en swak punte. "Dis jou lens wat alles beïnvloed wat jy sien, jou keuses en jou maatstaf van geluk," sê Bea.
Koester jou verhoudings. Leer om te vra en te gee. "Jou verhoudings ondersteun jou en dien as buffer teen die lewe se aanslae," sê Bea.
Skep pret en betekenisvolle rituele met jou gesin en vriende. "Dit skep hoop en herinneringe waaruit jy vreugde kan put in onseker tye," sê Bea.