Knorrige ou oom – Knorrige ou oom
Die Comrades Marathon is 'n formidabele uitdaging, 'n tierkat wat nie sonder handskoene of 'n paar goed-uitgetrapte tekkies aangepak kan word nie.
Sedert 1921 pak 'n groepie geharde langasems elke jaar die langpad tussen Pietermaritzburg en Durban aan, waarom weet niemand nie. Dit is nie goeie maniere om 'n Comrades-hardloper te vra waarom hy of sy so dom en hardloppig en stupid is om negentig kilometer aanmekaar te hardloop nie. Dit is tog net 'n manier om 'n lat vir jou eie agterstewe te pluk en ek moet erken, ons drawwers het nie juis 'n rasionele antwoord op die vraag nie . Self hardloop ek vir die lekker koppie groentesop en sny bruinbrood wat hulle in die Kingsmead-stadion verniet vir jou gee as jy klaarmaak.
Die Psalms praat van berge en dale en glo my, op die Comrades-roete is daar baie van hulle, letterlik en figuurlik. Mens gaan nie Comrades toe met voorbedagte rade om êrens langs die pad te begin bid nie. Dit werk nie so nie en jou gedagtes is in elk geval die hele dag met ander dinge besig. Belangrike dinge soos 'hoe naby is die volgende waterpunt, wie se idee was hierdie, wat doen ek hier, waarom speel ek nie liewer tafeltennis nie?' En 'ek belowe om nooit as te nimmer weer so 'n onnosele donkie op t e saal nie.'
Berge en dale in Comradestaal beteken dat jy by tye swaarkry en ander tye swaarder. Maklik is dit nou eenmaal nie en groentjies wat vir die eerste keer die lang tog aanpak, word grynsend gewaarsku oor al die gevare wat op die roete wag. Die wedloop het 'n manier om van so sestig-sewentig kilometer af met jou kop te mors, jou i.k. drasties te verlaag en jou van jou sinne te beroof. Die berge lyk al hoër en die dale al hoe dieper. Só diep dat jy dink jy gaan nie aan die ander kant uitkom nie. Op een Comrades knoop 'n hardloper van Wallis 'n moeë gesprekkie met my aan. "I don't know what the hell I am doing here" refrein deur my ore en dit is duidelik dat ek en hy aan twee verskillende soorte helle dink.
'n Gunsteling dominee preek eenkeer van stil en rustig word, stilte en rustigheid in 'n woelige wêreld en roesmoesstemme. Wanneer dinge moeilik gaan op Comrades, maal jou gedagtes sonder remme en dan moet jy hulp vra. Hulp van Bo om jou maar net deur hierdie dag te kry, die selfopgelegde pyn bietjie minder te maak, net 'n bietjie onderskraging om bo-op Fields Hill of Inchanga of Polly Shorts te kom. So 'n kitskoffie-gebed om jou uit hierdie penarie te red, dat jou bene ophou brand en jy die dekselse roete kan klaarmaak, sodat jou familie, vriende en werksgenote trots kan wees op jou. Heimlik weet jy dat dit eintlik gaan oordat jy bietjie wil brag, jy het immers een van die taaiste sportuitdagings in die wêreld voltooi. Ek grap nie, Comrades is wêreldbekend. Ek stap eendag met 'n Comrades T-hemp aan deur Chicago en 'n Amerikaner storm opgewonde op my af toe hy die embleem erken. Hy het amper my handtekening gevra.
Op tagtig kilometer lê Polly Shorts en wag, 'n intimiderende uitsig vir 'n vodde ou met flenters bene nà heeldag in die warm son. Dit maklik om te bid wanneer die biesies bewe, maklik om dan hulp te vra en hoop vir die beste. Paulo Coelho se boodskapper-ritueel spring in my gedagtes rond, vure na links en na regs, voor en agter jou. "Let your mind wonder and your thinking flow without constraint," adviseer dié beroemde skrywer ons. Al waaraan ek kan dink is die vuur in my bene en in my rug, maar ek fokus op die boodskapper waarvan Paulo praat. Is Jesus Christus die boodskapper of is ek die boodskapper op hierdie uitmergelende dag?
Mettertyd skuif my gedagtes na die pragtige vensters in Renaissance se kapel in Pretoria en Notre Dame in Parys, waar ek ure kon sit en dink en staar. Vensters met die mooiste kleure wat 'n heerlike rustigheid bring, 'n saligheid wat jy nie met geld kan koop nie. Herinneringe na Jannie se hande wat dansend oor klawers streel en Adrie se viool wat 'n engel uit die hemel vir haar gegee het. Geleidelik word die ongenaakbare teerpad 'n pelgrimstog deur die Vallei van 'n Duisend Heuwels, Paulo se wandelpad op die Santiago de Compostela, die brandson jou Noordester. Die sonbesies se dreunsang klink skielik of 'n toonsetter daarmee besig is, hulle maak agtergrondmusiek vir my tekkies se doef-doef na bo.
'Soek die goue draadjie in elk dag, in elke mens, in elke oomblik,' sê Anna Garcia en ander vooruitdenkendes vir ons. Hoe kan mens Comrades liefhê as die ding jou so seermaak? 1 Korintiërs 2:9 lees 'Wat die oog nie sien nie, die oor nie hoor nie, wat nie opgekom het in die hart van die mens nie… het God voorberei vir die wat Hom liefhet.' Die lewe is netmaarso, seerkry moet mens maar op jou lewenspad. Ouers verloor is die swaarste van alles. Daarteenoor is Comrades 'n vulletjie en met dié goue draadjie ryg ek myself tot bo-op Polly Shorts.
Rustig draf ek die laaste paar kilometers verby Jessop Road, derduisende mense wat handeklap en skree, van die eerste hardloper tot die laaste. Stap stadig deur die lewe, is een van Paulo se lewenslesse. Draf nog stadiger, dan sien jy die mooiste dinge raak. Jy asem die lewe in jou longe in, ruik die grond, hoor skoenlappers se vlerke en sien glimlaggende mense wat op die stadion se sinkplate klap en dreun.
Van hardop bid het ek lankal vergeet, want saggies dankie sê oor die wenstreep is baie beter as enige medalje.
Henning van Aswegen het tien Ystermanne en Comrades-marathonne voltooi en wonder steeds waarom.
"Julle moet nie elkeen na sy eie belange omsien nie, maar elkeen ook na die ander s'n"
"Calla, weet jy wat staan in Fillipense twee vers vier?"
"Nie juis nie," het my ou maat en mede-Vrystater lakonies geantwoord terwyl hy nog 'n skaapappeltjie sy kieste inrol. "Dink dit het iets met Abeldammers en Kokkermouse te doen. En Sandvelders."
"Min of meer waar," het ek besadig geantwoord, "maar dit het meer te doen met mense wat nie ander mense se belange op die hart dra nie. Soos Vrystaatse rugbyspelers."
Vreemd dat so 'n vraag my aan die nagmerrie van 'n rowwe rugbywedstryd in 1972 teen die Blouskool in Kroonstad laat terugdink. (Kroonstad het 'n Blouskool wat Kroonstad Hoërskool genoem is en 'n Rooiskool wat iets met die kinders se hakskene te doen gehad het). Dit was die wintersdag waarop die Blouskool se voorspelers nie my belange op hul harte gedra het nie. Die helfte van daardie pak voorspelers was Abeldammers en die res Kokkermouse.
Meeste van die Abeldammers was tawwe delwers en bywoners wat in die vierkant tussen Kroonstad, Bothaville, Sandveld en Hoopstad grootgeword het, so tussen die Renoster- en Valsriviere. Van daai manne was bekend as kanaalape en damduikers wat appels geswaai het vir 'n lewe. Die laaste ding wat jy in 1972 op hierdie aarde wou doen, is om op 'n yskoue Vrystaatse winteroggend teen hulle rugby te speel. Die Abeldammers was daarvoor bekend dat hulle vroeg-oggende knorrig was van te min slaap, omdat hulle om middernag beddens omruil sodat al twintig susters en broers darem 'n gelyke nagrus inkry. Hulle het ook gereeld die donkies en perde in die omgewing se mielies gesteel.
Die Kokkermouse was van 'n effens hoër ekonomiese- en sosiale klas as die Abeldammers en meesal van die gebied tussen Bloemhof en Hoopstad afkomstig. Ook maar hul lewens op plase en in koshuise deurgebring, net soos ons Goudvelders. Nie dat die Kokkermouse heeltemal kultuurloos, kerkloos en reddeloos was nie. Ons gewilde Afrikaanse onderwyser, meneer Koos Fick het altyd gesê; "kom ons praat en lees Afrikaans mense, kultuurdiere kan julle later word." Maar rugby kon die lotjie speel en dit is waarom ek vandag nog 'n diepgewortelde wrok teen die Abeldammers en Kokkermouse in my hart dra. Ek en my voorkop sonder velle.
Die Vierdes moes maar altyd op die verste veld van die pawiljoen af speel, daar waar niemand ons regtig raaksien nie en met die skeidsregter se dowe oupa as enigste toeskouer. Nie juis die plek waar daardie klomp Blouskool-voorspelers aan my belange gedink het, toe ek as plaasvervanger skrumskakel nà 'n hopelose lynstaan die bal op ons doellyn mistas nie. Ek verstaan tot vandag toe nie waarom die Abeldammers en Kokkermouse ons Goudvelders so haat nie en waarom hulle nou juis almal op my kop moes duik het nie. Al agt daai voorspelers het gelyk op my geduik, die skeidsregter en sy dowe oupa ook.
As gevolg van my swak spel het ons Vierdes die game verloor en moes ek van Kroonstad af terugstap Welkom toe. Daar was nie plek op die bus vir skrumskakels soos ekke wat nie 'n bal kan vang nie. Die vyf dae se stap in die bloedige son terug Welkom toe was lank en eensaam, genoeg tyd om diep te dink oor Fillipense 2:4. Hoe die Bybel sê mens nie net na jou eie belange moet omsien nie, maar ander mense se belange ook. Jy moet daai belange op jou hart dra. Soos die Voortrekkers van ouds, moes ek deur beide die Vet- en Kleinvetriviere stap en deur die magtige Sandrivier stroom-op verder Suid swem. Deur Virginia tot in Welkom, waar die koshuistannies my nie weer in die koshuis wou toelaat nie. Die koshuisvader, meneer Ludick, se hond het ook nog vir my geknor toe ek nà donker by die koshuis se agterdeur wou insluip. Ek was sò mismoedig dat ek daardie aand maar alleen na Squad Cars en The Three Wise Men op Springbokradio geluister het.
Die afrigters van Goudveld se rugbyspanne het nà afloop van die 1972-seisoen in hul jaarverslag geskryf dat al die spelers, "met die uitsondering van een speler in die Vierdespan, geesdriftig geoefen het en goed gespeel het. Die spelers het deurentyd gepoog om aantreklike rugby te speel en "met die uitsondering van een," deeglik daarin geslaag. Sulke op- en aanmerkings het my diep seergemaak en ek het amper aan die einde van Standerd agt by die Franse Vreemdelegion gaan aansluit.
Tot vandag toe nog, wanneer ek in die spiëel na my afdraande gesig se opgefrommelde voorkop kyk, weet ek diep in my binneste dat die Abeldammers en Kokkermouse die dieper betekenis van Fillipense 2:4 nie mooi verstaan het nie.
Mens sal dit nooit sommer so sê nie, maar in die jare tagtig was ek 'n effense knorrige ysterman wat eenkeer aan die Amerikaanse driekampkampioenskappe in Chicago se Michigan-meer deelgeneem het.
Al die Amerikaanse driekampatlete het sulke fênsie en baie duur polistireen 'wetsuits' gehad om die 14˚ grade water in die Groot Mere te trotseer. Daar is vyf Groot Mere; Superior, Huron, Michigan, Erie en Ontaria, waarvan Michigan die koudste is. Arm Vrystater wat ek was, daag ek op met twee silikoon swempette en 'n verweerde blou Speedo wat verlede Saterdag in 'n waterpolowedstryd geskeur het. Waterpolospelers druk mos hul hande in mekaar se swembroeke in, kyk maar net op teevee hoeveel kere vat hulle die bal mis.
Die 1500 meter yskoue oopwater swem en tien kilometer hardloop aan die einde was nou nie sò 'n groot uitdaging nie, maar die veertig kilometer fietsrybeen wel. Fietse het maar eers in die vroëe tagtigs hul verskyning in die Vrystaat gemaak en ons was nog nie heeltemal vertroud met dié masjiene nie. Trekkers was goed genoeg om dorp toe en terug plaas toe te ry. Ons Vrystaters skeer nooit en vir niemand ons beenhare nie, seker dié dat fietsry nooit tussen die mynhope en mielielande aftrek gekry het nie.
Ewenwel, die water in Chicago was daardie dag sò koud dat jy die sneeu op die berge oorkant die Michigran-meer in Kanada kon sien. Die hawepier was drie meter bokant die snerpende water en ons moes inspring toe die skoot klap. (HAT sê ons moet nie van 'n 'pier' praat nie, liewers wandelhoof). Daardie water was sò koud dat helfte van die Amerikaners in die middel van die afspring omgeskakel het trurat toe en weer terug op die wandelhoof beland het. Die res van ons het geswem dat die stof so staan.
Die water was boudjiesknypkoud, soveel so dat ek heeltyd bo-op geswem het en nie juis nat geword het nie. Sowaar, ek heeltemal droog aan die anderkant uitgeklim en na my fietsmasjien toe gedraf.
Op my knorrige oudag kom die herinneringe maar stadig en ek onthou dat die USTS (United States Triathlon Series) deur Mrs T's Cookies geborg is. Sy, dit is nou die regte Mrs T, was skatryk en het op een of ander Amerikaanse professionele driekampatleet verlief geraak en die hele reeks driekampe geborg. Of Mrs T en die driekamper kinders gehad het, weet ek nie. Maar dit is lekker om te onthou dat ek eens op 'n tyd aan 'n driekamp deelgeneem het wat na 'n koekie vernoem is.
Kapstok is 'n pragtige, akkurate Afrikaanse woord, maar ek hou meer van skaapbok, soos in 'scapegoat." In die Bybel word die skaapbok (azazel – 'a-'aza'zeyl in Hebreeus), handig en ritualisties gebruik om van die sondes en oortredinge van die Joodse volk ontslae te raak. Terwyl een arme bok geoffer word, dra die tweede 'skaapbok' die gelowiges se skuld weg, saam met hom die wildernis in. Soos die bok met die sondes van die wȇreld op sy skouers woestyn toe stap, glo dié wat agterbly dat hulle nou verontskuldig is van alle blaam en aanspreeklikheid vir hul eie sondes en korrupsie. Gerieflik om so 'n skaapbok naby hȇ, want sodra daai bokkie die pad vat, is jou sondes blykbaar vergewe.
So gaan die Coronavirus van 2020 deur die mees korrupte regering in die geskiedenis van die mensdom, gebruik word as skaapbok vir Suid-Afrika se ekonomiese mislukking nà apartheid. Corona gaan 'n handige kerklok word waaraan die ANC/SAKP sy staatskaping en mislukking hang. Apartheid was tot nou toe die voorkeur-skaapbok, maar jy kan 'n dooie perd net soveel keer slaan voordat die toeskouers (lees internasionale stategemeenskap), vir jou begin lag omdat jou integriteit daarmee heen is.
Die ANC/SAKP het van 1921 af aan die hele wȇreld vertel dat dit sy hoofdoel, sy credo, sy doktrine, sy hartsbegeerte is om van apartheid in Suid-Afrika ontslae te raak. Rubbish. Die ANC se hoofdoel was nog altyd om deur middel van gewapende stryd en rewolusie 'n sosialistiese staatsbestel in Suid-Afrika te vestig. 'n Doel waarin hulle in 1994 voor 'n handwringende en goedkeurende internasionale gemeenskap, goed geslaag het.
Dít is die storie wat die ANC/SAKP oor homself wil skryf – die helde wat Suid-Afrika uit sy uur van nood gered het. Die teenoorgestelde is egter waar. Die ANC/SAKP is die mees narcisistiese politieke party ter wȇreld – hulle probeer aanhoudend ekonomiese krisisse wat deur hulself geskep is, op te los. Voorbeelde van hierdie wanbestuur en korrupsie is legio; Sarafina, die wapenskandaal, Eskom, SAL, SAUK, 450 bankrot staatsondernemings, Nkandla, miljoenȇr staatsamptenare en biljoenȇr ministers, terwyl die volk in shacks krepeer en niemand meer huise of motors kan bekostig nie.
Die ANC/SAKP hou eenvoudig nie op om Suid-Afrika se ekonomie te destabiliseer nie. Die land se infrastrukteer word daagliks ondergawe; lughawens, paaie, skole, hospitale, telekommunikasiesisteme en toksiese watersisteme, almal in staatsbesit. Elektrisiteitvoorsiening deur die kommunistiese monopolie-staat sink onder korrupsie, diefstal, wanbestuur en kragonderbrekings. Paaie word stelselmatig vernietig deur slaggate, kamikaze-taxis wat dood- en verwoestig saai en tolhekke wat staan en verroes in die wind. En al waaraan die ANC/SAKP kan dink, is om apartheid en die Coronavirus te blameer.
Die lewens van Suid-Afrika se toenemend-armwordende bevolking is die bladsye waarop die ANC/SAKP nonchálant Suid-Afrika se geskiedenis probeer herskryf.
Al hoe meer dokters spreek hul dankbaarheid uit v ir inentings (masels, polio, tuberkulose (BCG), longontsteking, enkefalitis) – inentings wat sedert die jare vyftig verpligtend in Suid-Afrika is. Mediese en akademiese artikels, met inbegrip van die onlangse NYIT-studie (Media 24/The Citizen), bevind dat lande waar die TB-inentings verpligtend is, minder Covid-19 sterfgevalle ondervind, as lande waar immunisering nie verpligtend is nie.
Ek wonder nou net hardop, Cyril, gaan die ANC/SAKP-korrupsieregering 'n dankie-briefie aan die vorige apartheidregering skryf, net om dankie te sȇ?
Dankie vir 'n 70-jaar oue gesondheidsbeleid waar elke kind in Suid-Afrika, hetsy wit, swart, geel, pers of enige ander reënboogkleur, agtien (ja, 18), verpligte soorte entstowwe toegedien word, voordat hulle vyf jaar oud word. Baie van hierdie entstowwe en immuniserings het te doen met respiratoriese siektes – presies die teiken van die Coronavirus wat deur die Wȇreld Gesondheidsorganisasie (WHO), as 'n "respiratory illness" beskryf word.
Julle ANC-ouens het mos lang geheue – as ek nou reg onthou het ANC/SAKP kaders tot onlangs nog lustig vir Jan van Riebeeck en ander kolonialiste blameer vir min of meer alles wat sedert 1994 in Suid-Afrika verkeerd geloop het. As dit dan reg is om te blameer vir dinge wat verkeerd is, is dit mos eties korrek om dankie te sȇ vir dinge wat reg is? Julle ANC/SAKP-ouens kan sommer die briefie by die FW de Klerk-stigting in Kaapstad se voordeur laat aflewer, FW was mos op 'n stadium minister van gesondheid in die ou bedeling.
Dit sal nie die eerste keer wees dat die apartheidregering julle korrupsieregering se agterente red nie, Cyril. Daar is 'n hele paar ander redes waarom die Coronavirus se impak nog nie ten volle in Suid-Afrika gevoel word nie. Hospitale en mediese infrastruktuur – dinge wat julle sonder om dankie te sȇ, van die vorige regering geërf het. Byvoorbeeld Suid-Afrika se groot militȇre hospitale, wat deur PW Botha en sy apartheidtrawante gebou is. Hoeveel nuwe hospitale het die korrupsieregering met belastingsbetalers se geld gebou? Ek dink jou antwoord is naby aan nul, Cyril.
Die FW de Klerk-stigting se adres is 163 Uys Krige-laan, Plattekloof, Kaapstad, Cyril. Ek is seker FW sal 'n kopie van julle dankiebriefie aan 'n paar ander ouens, wat ook destyds vir die apartheidregering gewerk het, faks.
Llandudno se seawater is knypstertkoud hierdie tyd van die jaar, veral as jy elke oggend voor brêkfis 'n wakkermaak-swempie probeer inkry. Net my speedo-jammertjie staan tussen my en die yskoue water, maar ons body-surf darem so 'n bietjie en vang 'n holrugbrander terug strand toe.
Langs ons trek 'n blinknuwe Kia Sportage in en twee Kaapse mannetjies klim uit. Ek weet hulle is Kapenaars en nie Vrystaters nie, want hulle sê so deur hulle neuse good morning en die grênd motor sê CA. Elkeen het 'n kraakvars O'Neill-wetsuit aan, pikswart en jy kan sommer sien die goed kos rondom R 20 000 vir een. Die Oakley-sonbrille kan R 10 000 elk wees en hul groen oorpluisies waarskynlik uit Europa ingevoer. Toe kom die sonbrand-olie en versigtig word die voorkop, nekkie agter, hande en voete met die olie en so 'n wit strepie oor die neus besmeer. Laastens word die geel neusblokkertjies uit hulle plastiekhouers gehaal en gereed gemaak vir aksie in die see.
Ek staan die spulletjie so en kyk en dink by myselwers dat ons nooit sulke fênsie goed in die Vrystaat gehad het nie, al kan daai Sandrivier lekker koud word in die winter. My gat se deksel was die nuwe groen paddavoete wat elkeen uit sy eie houer haal, kompleet met 'n swart riempie om die twee goed aan mekaar vas te bind. Seker as hulle nou een verloor en moet weet waar om die ander paddavoet in die branders te kry.
Die ouens lyk vir my baie professioneel en georganiseer. Seker beroepsbranderplankryers of body surfers dink ek en trek my speedo-jammertjie selfbewus bietjie stywer. Toe is hulle gereed en ons stap so min of meer saam-saam die yskoue water in. Branderplanke is nȇrens te sien nie en die twee professionele ouens 'wade,' met gepaste handgebare, versigtig dieper die water in. Die eerste brandertjie slaan die een ou bietjie skuins, maar hy verloor nie moed nie. Maak net 'n verstelling aan sy een oorpluisie. Ek body-surf die eerste brander uit en kyk om, sodat ek darem iets by die professionele manne kan leer oor tegniek, posisionering en watervaardighede.
Die twee professionele manne besluit saam om die volgende brander te vat, ongeveer die helfte so groot soos die vorige een. Die outjie links se gilletjie toe die koue water hom so in die rug tref, is iets wat ek altyd sal onthou. Sy maatjie se neusblokkertjie en oorpluisies spat gelyk in alle rigtings en die volgende oomblik kom sy hande en voete gatoorkop hier langs my verby. Ongelukkig beland hy aan die verkeerde kant van die brander, net toe die volgende een hier oor sy kop breek en hom harder sweepslag as Greame Pollock se wilgerlatkolf op die Wanderers. Die gedagte kom onwillekeurig by my op dat die woord 'rolmaalbeweging' seker maar hier op Llandudno se strand ontstaan het.
In die hele onderonsie met die branders het die een professionele ou se paddavoet weggespoel, sy swart riempie middeldeur geskeur. Die ander mannetjie het tot op die strand gebollemakiesie, met sy twee paddavoete wat in teenoorgestelde rigtings wys en die O'Neill-wetsuit se velcro om sy kop gedraai.
'Ja, manne,' glimlag ek, terwyl ek vir die volgende brandertjie wag. "Julle kan bly wees julle hoef nie in die Vrystaat se Sandrivier te swem nie, daar is nog likkewane ook.'
Dit maak seer as 'n beter ou jou met sport wen.
Veral as die tweestryd tussen julle min-of-meer-ongeveer van die Anglo-Boereoorlog se tyd af kom.
In die hele gedoente met die rugby het party ouens vergeet dat dit 'n speletjie is, met 'n bal wat soos 'n volstruisreier lyk.
Rassie en sy Springbokspan het in Japan 'n wȇreldbeker gewen en daarmee 'n hele land trots gemaak. Ek steek ruiterlik my hand op en bieg dat ek nie gedink het die Bokke kan wen nie, wat-wou met die hele tyd die bal-in-die-lug-opskop ding. Maar Rassie en sy manne was groter, vinniger, slimmer en meer gemotiveerd as die Engelse, om die wȇreldbeker met vindingrykheid en vaardighede te wen. Mooi so, welgedaan, baie geluk. Soos die Engelsman sou sȇ, 'a once in a lifetime achievement.'
Behalwe dat die Engelse slegte verloorders is en hul bleekbeen- kapteintjie dit nie oor sy stiff upper lip kon kry om geluk aan die Bokke te sȇ nie. Prins Harry moes dit maar namens die asvaal Engelse in die Bokke se kleedkamer doen. Soos dit an officer and a gentleman betaam, het Harry na die Bokke toe gestap, blad geskud, 'n bier saam met hulle gedrink en beaam dat die beste span gewen het.
Die Britte met hul swak sportmanskap kan 'n blaadjie uit my boek lostorring. Ek het baie keer teen Bruce Fordyce Comrades gehardloop, hy gewoonlik eerste en ek so nege- of tienduisendste. Maar het ek ooit my rugbyballe uit my kot gegooi en kwaad geword vir die man, of huilerig in die hoek gaan sit en my bewende lippie gebyt? Nee, ek het wraak gesweer, net om die volgende jaar maar weer tienduisendste te eindig. Ek weet hoe dit voel om 'n sore loser te wees, my bene was nà elke Comrades baie seer.
Nà baie sportnederlae, het ek en my korrelkopvriende hier in Suid-Afrika 'n skeutjie wyse raad aan julle huilerige Engelse. Hang maar weer daardie silwer medalje wat jy afgehaal het, terug om jou nek en gaan koop 'n nuwe paar tekkies, ek bedoel toks, om weer te probeer. En glimlag vir die kamera.
@Henningvanasweg / Amazon.com/author/henningvanaswegen
Waarom sê mense hoekom, wanneer hulle waarom bedoel? Wanneer is waarom hoekom en waarom? Wanneer is hoekom hoekom en nie waarom nie?
Dit is 'n nuwe taaltendens en vewar die blou rook uit my uit, waarom weet ek nie. Ek weet ook nie waarom mense in hierdie moderne era, nog hoekom gebruik nie en waarom dit nou juis nodig is nie. Met watter doel voor oë? Kan dit wees omdat hoekom 'n draai is?
Ek weet waarom waarom waarom is, want dit is die as waarom die wiele draai. Daar is 'n rede waarom mense na die waaroms van die lewe vra en na die waarom vra. Waarom is 'n eksistensialistiese vraag en dit is waarom mense hom vra. Roger Whittaker se tydlose vraag of die laaste vraag wat enigiemand ooit sal vra, waarom is en Willem Wikkelspies se verknorsing of hy moet wees of nie wees nie, pas mooi by hierdie filosiese model in. Waarom weet ek nie. Ook nie hoekom nie.
Waarom raak 'n blonde voormalige Springbokkaptein, wat 'ekspert' kommentaar doen vir die Wêreldbeker in Japan, die volgende sotheid kwyt? 'Ons (bedoelende) Suid-Afrika moet min of meer die bal in die lug op skop, om ongeveer 'n 50-50 situasie te skep met die hoop om dan die bal terug te wen.' Waarom dan die bal in die eerste plek die lug in skop, sodat jy jou kanse om weer die bal in die hande te kry, met 50% kan verminder? Jy het mos honderd present balbesit, hoekom nou jou eie kanse befoeter om weer balbesit te kry? Waarom is dit jou wedstrydplan, hoekom hou jy net in die eerste plek die bal by jou nie? Dit is soos om in sokker die bal vir die ander span te 'pass,' sodat jy 'n goeie tackle kan uitvoer om die bal terug te kry. Dan kan jy heel tevrede voel met jouself en jou eie kop klop.
Mens kan jouself net kopskuddend die vraag afvra; waarom, Jean, waarom?
Saam met my goeie vriend, die gewilde skrywer Blouwillem Theron, by Tallas, Gordonsbaai, op 9 September 2019.
Die bekende en gewilde rubriekskrywer, Blouwillem Theron, is 'n vriend van my. Waarvoor ek nogal dankbaar is, omdat dit nie maklik is om met iemand wat so ongebonde en ergehumeurd soos ek vriende te wees nie. Party mense sê hy is die enigste vriend wat ek het.
So 'n paar jaar gelede, organiseer die twee van ons 'n groot oopwater-swem by die Roodeplaatdam net buite Pretoria, waaraan 'n paar Olimpiese swemmers uit Engeland kom deelneem. Sommer met die uitnodiging saam, noem Blouwillem terloops vir die Engelse dat daar baie lanklaas enige krokodille en seekoeie in Roodeplaatdam te sien was. Hy dink egter hulle sal veilig wees, daar is darem so 'n paar duisend ander swemmers ook in die water.
Op die dag van die groot Roode 1000-swem, is Blouwillem nie net aankondiger nie, maar ook getrou aan sy natuur ook seremoniemeester van onhebbelikhede, onnutsighede, liegstoriesvertel en poetsbakkery. Waarvan die bleeklyf Engelsmannetjies met hulle eerste oopwater-swem in Afrika, niks weet nie. Die gebruik en tradisie in driekampe en oopwater-swembyeenkomste in Suid-Afrika, is om swemmers se nommers met swart koukie-pen op arms en bene te skryf, sodat die beamptes op die water nou mooi kan sien wie loop voor, wie tweede is, ens. Dan gryp die beamptes die walkie-talkie en laat weet vir aankondiger op die wal dat die een of daai een nou voorloop en mooi swem en dan laat weet die aankondiger die skares wat op die walle van die dam sit en kyk.
Die reeds effens senuweeagtige Engelsmannetjies het die oggend by die inskrywingstafels van die groot swem die spulletjie so sit en kyk, totdat een dit naderhand nie meer kon hou nie. "But why do you write the numbers of the swimmers on their arms and legs, sir?" wou hy angstig weet en Blouwillem was natuurlik by om te help verduidelik. Die "safety boat" is reeds daardie oggend vroeg op die dam rondgestuur, so hulle hoef nie te bekommerd te wees nie, verseker hy hulle. Daar is nie enige krokodille of seekoeie raakgesien nie en die swem behoort darem redelik veilig te wees. Trouens, daar is lanklaas van die krokodille gewaar en dan ook net daar naby die damwal. Hy meen die krokodille is óf bang vir die seekoeie, óf die seekoeie het hulle reeds verlede jaar opgeëet.
O, ja, die nommers op die arms en bene. Nee, die nommers is net daar vir "insurance purposes," assuransie, as dit nou per ongeluk gebeur dat een van die krokodille miskien een van die swemmers beetkry. Dan weet ons nou watter ledemaat by watter swemmer pas.
Die bleeksiel-Engelsmantjies het darem naderhand huiwerig in Roodeplaat se koue water geklim om te swem en hulle het almal, sonder uitsondering, in die voorste bondel geëindig. Die stof het behoorlik daardie dag gestaan, soos hulle deur die water geklief het.
Die Engelsmanne het seker gedink Afrika se krokodille haal net die stadige ouens van so agter af, in.
Ek is nie skaam om te erken dat ek vêrlangs, baie vêrlangs familie van Daisy de Melker se aangetroude kleinniggie, Maria de Melker is nie. Ek is ook nie skaam om te sê dat ek 'n storie oor Maria gehoor het nie. Ek weet nie of die storie waar is nie, of miskien net 'n wolhaarstorie is nie. Besluit julle maar self…. want ek het gehoor dat Mariatjie de Melker die moord op haar man, Bertus Bruwêr, haarfyn beplan het. En daarmee weggekom het.
Min mense in Swellendam weet van die kafee se agterdeur, net langs die mans en dames toilette. Die gangetjie na die kafee se agtertuin is nou, effens donker, koud in die somer en amper onsienbaar in die mistige winter. Ideaal as iemand wil wegglip sonder om gesien te word. 'n Beter alibi sal ek nêrens kry nie, het Maria de Melker by haarself geredeneer en 'n pasgesteelde vleimskerp klein skêrtjie in haar wit sustersoorjas laat afglip. Sedert die nuwe bedeling is daar nie juis streng toesighouding of inventarisse vir mediese gereedskap in Swellendam se staatshospitaal nie. Enigiemand kan enigiets daar steel.
Bertus Bruwêr het mos net so 'n identiese silwer skêrtjie – enetjie wat sy uit die hospitaal gesmokkel het en vir hom persent gegee het. Om sy aantreklike snorbaard en sy bakkebaard mooi in stand te hou. Daardie blink snor wat ander vrouens tog so aantreklik vind. Onweerstaanbaar aantreklik, kan Maria maar in haar stille woede sê.
Bertus Bruwêr se donker oë het op haar gerus toe hy vir jaarlikse ondersoek hospitaal toe kom. Hy en die doktertjie gesels oor metabolisme en hartklop en gesonde eetgewoontes vir middeljarige mans, maar Maria kon voel hoe daardie oë kriewelrig langs haar rug afgly na haar mooi bene toe. Elke keer as sy omdraai om vir die doktertjie iets aan te gee, het Bertus Bruwêr gulsig na haar bly staar en sy moes haar keer om nie 'n kragwoord oor die onwelkome blos op haar wange te los nie. Mans kyk mos nie vir vrouens oor vyftig nie, het sy moedswillig gedink, veral nie een wat so stil en eenkant soos sy is nie. Veral nie getroude mans nie.
"So-ja, Bertus. Ons moet nog net 'n bloedmonster trek, dan is alles hierdie jaar afgehandel. Ons hou die bloedmonsters hier in die hospitaal se vrieskaste, indien daar later verdere toetse nodig is. Suster Maria de Melker sal jou sommer help, sy is baie behendig met sulke dinge." Sy bloed trek maklik en Maria sukkel effens om nie na haar asem te snak nie. So 'n aantreklike, forse man, sulke mooi voorarms.
Nà sy egskeiding was Bertus Bruwêr ongeduldig om met haar te trou en in haar mooi grondwoonstel neffens die hospitaal en kafee in te trek. "Jou woonstel is so groot soos 'n huis, Maria, plek vir ons almal. Jy weet mos daardie Marietjie het al my geld met die egskeiding gevat, nou soek ek 'n gerieflike blyplekkie." Hy het nie geweet dat haar woonstel en die hotel se kroeg en die kafee net oorkant Marietjie se huisie 'n vierkant vorm nie, een wat maklik uit die hospitaal se groot vensters sigbaar is. Die hotel se kroeg, waar Bertus elke middag saam met sy sogenaamde vennote oor besigheid gesels het. Net om daarnà ongesiens by Marietjie se huisie 'n draai te gaan maak. Elke middag, soos 'n man op hete kole.
Maria staar ingedagte na die plakkaat agter die dokter se deur in sy spreekkamer. Die menslike skelet, met die hart en al sy rooi are wat bloed deur die liggaam pomp. Saggies laat sy haar vingers oor die rooi aorta se skerings langs die skelet se keel afgly. So 'n mooi kleur, amper meer oker en koraal as rooi, so 'n pragtige deel van die menslike liggaam, so blootgestel en kwesbaar… Sy voel-voel met haar linkerhand oor die plastiese sakkie in haar susters-uniform se sak, die een met Beytel Bruwêr se skêrtjie in. Vroeg vanoggend, toe Bertus nog slaap en niemand kyk nie, het sy die skêrtjie se punt goed in die bloedmoster in die hospitaal se vrieskas gedoop. Met haar regterhand streel sy haar eie skerp silwer skêrtjie in haar sak en kug toe die dokter inkom. "Ek gaan net gou kafee toe in my teetyd, ek is nou-nou terug, dokter."
Tannie Greyvenstein by die kafee groet net ingedagte "hallo hartjie" toe sy inkom en lees verder in haar koerant. Die tannie is oud, effens hardhorend en lees haar koerant met 'n effens bysiende bril. Blitsvinnig stap Maria deur die kafeetjie en by die agterdeur uit, skêrtjie stewig in haar vuis vasgeklem. Ander skêrtjie met die bloed aan in haar ander sak. Marietjie Bruwêr se agterdeur, skaars sewentig meter verder, staan mos altyd oop, die een wat Bertus vir sy veradderlike besoeke gebruik en dink niemand sien hom nie. Maar sy weet. Versigtig trek sy die sifdeur oop en luister stil na die passievolle geluide in die slaapkamer.
'Nou moet ek slim wees,' dink sy en trek Bertus se bloederige skêrtjie uit die plastieksak. Met die skerp punt smeer sy 'n bietjie bloed teen die binneste deur, 'n bietjie op die vloer en 'n merkie teen die broodplank, voordat sy die skêrtjie behendig in die messelaai wegsteek. Die polisie sal hom maklik daar kry.
Met haar konkelwerk afgehandel, stamp Maria een van die kombuistoele om en hy kletter teen die vloer. Presies soos sy vewag het, hoor sy die bed kraak en Bertus se diep sug toe hy by die komsbuisdeur inkom om ondersoek in te stel. 'Hy is kaal,' flits dit deur Maria se kop en haar skêrtjie blits twee keer deur die lug om Bertus se aorta te sny. Vinnig, akkuraat, dodelik akkuraat. Die bloed pols onmiddellik langs sy keel af en sy bene gee met 'n verdwaasde sug in. Stadig sak hy teen die muur af en gaan sit op die vloer, sy vingers wanhopig in die twee diep snye ingedruk. Sy twee glaserige oë staar wanhopig na haar.
"Jammer ek was so lank in die badkamer, tannie Greyvenstein. Net die liter melk vir my vandag, baie dankie. Ek betaal kontant."
"Ek herken daardie skêrtjie, edelagbare," het sy later tydens Marietjie Bruwêr se moordverhoor op Swellendam getuig. "Dit was 'n geskenk aan my man, van my af. Hy het altyd sy snor en bakkebaard daarmee netjies gehou en die skêrtjie orals met hom saamgedra. Ja, dit is my eggenote Bertus Bruwêr se silwer skêrtjie."
"Die staat se saak rus, edelagbare," maak die staatsaanklaer keel skoon. "Ons volstaan by die bewystuk wat in Marietjie Bruwêr, die vorige vrou van Bertus Bruwêr, se kombuis aangetref is. Die skêr met die oorledene se bloed daarop. En ons staan by ons bewyse dat die oorledene, ten spyte daarvan dat hy toe met suster Maria de Melker getroud was, steeds elke middag skelm besoek by sy vorige vrou, die beskuldigde Marietjie Bruwêr, afgelê het. Daar is slegs een gevolgtekking waartoe die hof kan kom, edelagbare, en dit is dat daar daardie middag 'n geweldadige argument tussen die oorledene en die beskuldigde ontstaan het. Die beskuldigde het die oorledene met sy eie silwer skêrtjie doodgesteek, edelagbare en toe die skêrtjie in haar messelaai in haar kombuis probeer wegsteek. Die bewyse is onweerlegbaar, edelagbare. Ons vra dat u die beskuldigde, Marietjie Bruwêr, sonder versagtende omstandighede, tot dood veroordeel."
Maande later swaai Swellendam se kafeedeur oop en suster Maria de Melker plaas 'n liter melk op die toonbank. "Net die melk, vandag, tannie Greyvenstein, baie dankie."
"Dankie, my kind. Weet jy dat die polisie hier by my was, net nàdat daai Marietjie Bruwêr jou man met die skêr doodgesteek het? Hulle wou by my weet of jy daardie middag hier by my in die winkel was, so om en by dieselfde tyd wat die moord gepleeg is? En ek so toe ja, ek kan dit beaam, Mariatjie is so 'n goeie verpleegsuster en sy was definitief hier by my. Sy het 'n alibi, het ek vir die polisie gesê, sy het vir haar 'n liter melk gekoop en toe teruggestap hospitaal toe. Julle kan maar vir die doktertjie ook gaan vra, het ek vir hulle gesê. Maria was eers hier by my winkel en toe by die hospitaal."
"Dankie, tannie Greyvenstein. Ja, ek het tydens die hofsaak vir polisie en die edelagbare my silwer skêrtjie gewys, tante. Hy was identies aan die een wat daardie Marietjie Bruwêr gebruik het om my man mee dood te maak."
"Ek wou jou nog altyd vra, hartjie, maar ek het nog nooit die moed gehad nie. Jy het so 'n besonderse van, my kind. De Melker. Ek onthou nog destyds, toe ek jonk was, die verskriklike moorde van Daisy de Melker op haar vier mans en haar seun. Jy is nie dalk… ek bedoel, is dit nie miskien…?"
"Tannie is reg, my ma- en pa-hulle het altyd daaroor gepraat. Daisy de Melker was vêrlangs familie van my. Dink aangetroude familie of so iets."
"Dankie, hartjie, lekker middag vir jou."
"Lekker middag vir tante ook."
"So ja," sug Maria de Melker tevrede toe sy haar liter melk by die kafeetjie se deur uitdra en terugstap hospitaal toe. "'n Koppie tee sal darem nou lekker wees."
Die sosialistiese regime wat Suid-Afrika probeer regeer, se brabbeltaal oor nasionale gesondheidsversekering is 'n skande.
Nie alleen is dié kranksinnige idee doodgebore nie, maar ook onwerkbaar, kortsigtig en skadelik vir Suid-Afrika se sogenaamde vryemark ekonomie. By hierdie stompsinnige kommunistiese idee, dws die nasionalisering van enigiets wat beweeg, stop dit egter nie – die sosialiste se aanslag op privaat mediese skemas is maar simptomaties van wat hulle met hierdie armsalige land probeer doen. Hulle kan nie wag om hul hande op ander mense se geld te lê nie. Om wat mee te doen? Vir hulle ander sinkende 'blouvlag' projekte soos Eskom, SAL en die SABC, te skenk?
Steel, geld steel, steel, geld steel, steel, geld steel, steel…..
Red nou 'n volk met sulke heersers.
Breinskade en bekbranders
Fred de Vries het 'n deurbraak boek geskryf – Rigtingbedonnerd, op die spoor van die Afrikaner post-'94 (2012, Tafelberg). Lees hom! Dit is 'n koue, harde kyk na die siel van die Afrikaner en antwoord min of meer die eksistensiële vraag waarmee almal wat die taal praat, sukkel. Wat de hel het met ons gebeur?
Die rede waarom ek aan die boek dink, is 'n ma en seun wat nourie-anneraand hier by my aan tafel sit. Die seun – groot, sterk, aantreklik – is dommer as grond en ek wonder waarom? Wat het gebeur met jong Afrikaansprekende mans, veral na '94 soos Fred vra? Die ou het nie matriek klaargemaak nie, te ongeduldig om die lewe aan te pak, op sy eie engterige en bekrompe manier.
Hy praat opgewonde van 'n "gap year" vat, maar hy werk nie, studeer nie, lees nie, doen geen sport nie, gaan nie army toe nie, werk nie in sy ma se tuin nie, gebruik woorde wat na babataal klink en staar onbegryplik na my toe ek vra wat sy toekomsplanne is. Hy is negentien jaar oud en praat die hele tyd oor sy selfoon, terwyl sy ma, wat as enkelouer finansieël baie swaar kry, hom hulpeloos aanstaar.
Op negentien was ek 'n diensplig-luitenant, klaar die weermag se regseksamen afgelê, aand na aand in die universiteit se buitemuurse klasse. Gretig om iets van die lewe af te leer, om uit te vind hoe die wêreld werk, waarom oorloë plaasvind en kapitalisme beter is as kommunisme, angstig om te bepaal hoe min ek weet. Speel muurbal, sokker, tennis, waterpolo en probeer 'n marathon hardloop om vir Comrades te kwalifiseer. Ek het gedink dit is wat 'n gemiddelde ou moet doen om êrens lanks die pad 'n officer en 'n gentleman te word.
Desperaat probeer ek mentor, raad gee, nooi hom uit om alles in my bib te kom lees, maar sy dowwe blik en neergeslane oë soek weer sy selfoon op. My uitnodiging staan, maar ek sien hom al in die rondte in die dorp, agter 'n meisietjie aan. Binnekort word hy pa en ek het nie eers meer 'n handoek om in te gooi nie.
Bygedra deurHenning van Aswegen Augustus 6, 2019 Augustus 10, 2019 Gepubliseer inAfrikaans,Afrikaanse humor,Afrikaanse kultuur,Afrikaanse literatuurLos kommentaar op Knorrige ou oom