Volkskunde | minderheidsverslag - Part 4
Boeremedisyne destyds en nog steeds
Ons het bederf geraak met mediese fondse. Nie lank terug nie, was die gemiddelde persoon lid van ‘n mediese fonds. Het jy ‘n kwaal, gaan jy dokter toe. Die dokter gee ‘n voorskrif, jy gaan apteek toe. Indien nodig, gaan jy hospitaal toe. Die fonds betaal. Vandag is daar baie mense wat nie meer aan ‘n mediese fonds behoort nie. Jy kan nog mediese hulp kry by ‘n kliniek of hospitaal wat aan die staat behoort. As dit moet. Die soort mediese hulp wat jy by die dokter, apteek en hospitaal kry, staan bekend as skoolgeneeskunde.
Ons pionier-voorouers het min met skoolgeneeskunde te doen gekry. Doer op die voorposte was daar nie dokters, apteke en hospitale nie. Die mediese hulp wat hulle gebruik het, staan bekend as volksgeneeskunde. Onder ander volke sal volksgeneeskunde toordokters en uitdryf van bose geeste insluit, maar nie by die Boerevolk nie. Ons erfenis was Boeremedisyne en Boererate. Ons voorouers het ook riglyne oor siektes in die Bybel gesoek. Hulle het ook tydskrifte, almanakke en doktersboeke geraadpleeg. Natuurlik het hulle ook die ouer geslag, wat meer ondervinding van siektes het, gevra. Oor die algemeen was die pioniers baie gesond. Hulle was aktief en die lug was skoon. Hulle voedsel was organies en gesond.
Nog voor Van Riebeeck na die Kaap gekom het, was die Hollanders bekend vir hulle mediese kennis en medisyne. Aan die Kaap het ‘n eiesoortige geneeskunde ontstaan. Dit was gebaseer op die Hollandse volksgeneeskunde maar is aangevul met nuwe kennis en is aangepas by plaaslike omstandighede. Pioniers kon ‘n bliktrommeltjie koop met talle vakkies en hokkies binne-in. Dit was die Hollandse huisapteek en het ‘n groot verskeidenheid middels bevat. Hierdie apteek was ‘n noodsaak en het orals saamgegaan. Hoewel die trommeltjie nie meer gemaak word nie, word meeste van die medisynes nog gemaak en is dit by apteke en supermarkte beskikbaar.
Van die bekendste middels wat in so ‘n trommeltjie was, was: Arnikatinktuur, Balsem-Kopiva, Bruindulsies, Duiwelsdrek, Entressdruppels, Groen Amara, Haarlemensis, Helmontskruie, Hoffmannsdruppels, Jamaikagemmer, Kanferolie, Lewensessens, Naeltjie-olie, Paragoriese-elikser, Rabarberpoeier, Rooilaventel, Ruitersalf, Staaldruppels, Turlington, Versterkdruppels, Witdulsies en Wonderkroonessens. (Ongelukkig word Staaldruppels nie meer gemaak nie. Dit was, volgens my, die doeltreffendse middel om bloeding mee te stop.)
Hierdie medisynes kan in sekere klasse ingedeel word: Druppels wat direk op die aangetaste deel gedrup word of in ‘n klein bietjie water gedrup word en gedrink word. Poeiers wat met water gedrink word. Pille word ook gedrink. Balsems is vloeibare plantaardige produkte wat op wonde en sere gesmeer word. Tinkture is ‘n aftreksel in alkahol wat verdun moet word. Salwe word uitwendig aangesmeer. Essens is ‘n gekonsentreerde aftreksel in vloeistofvorm. Bitters word uit kruie gemaak en het ‘n onaangename smaak.
In elke trommel was daar ‘n boekie met beskrywings van verskillende siektes en ‘n opsomming van die medisynes wat gebruik kan word. Deur ondervinding is baie kennis opgedoen van algemene siektes en watter middele daarvoor help. Indien hierdie medisyne opgeraak het, en hulle kon nie ander kry nie, het hulle gaan soek vir plante wat bekend was as geneeskragtige plante. Meestal kon dit in die kruietuin gevind word.
Vir uitslagsiektes is kruidjie-roer-my-nie-wortels en wilde dagga-wortels, elk afsonderlik of saam, gekook. Vir stuipe by babatjies het hulle tiemie, wynruit en kougoed gebruik. Kougoed, wat in die Noordkaap groei, was ook ‘n goeie slaapmiddel. Tandpyn is behandel met die blare van garingbome en gekneusde malvablare was gebruik vir liddorings. Plante wat ‘n moet vir die kruietuin was, was kankerbossie, beukesbossie, kruisement en roosmaryn. Kruie wat in die veld gegroei het, was helmontskruie, boegoe, wilde olien, kalkoentjiebos, en kersbos.
Behalwe die Hollandse medisyne en kruie, het die pioniers ook ander huishoudelike middels gebruik. Medisinale terpentyn en boegoe-asyn was vir wonde en kneuse gebruik. Asyn was gebruik vir verstuitings. Ander middels was wit uie vir swere en swelsels, bokvet en naeltjies vir sere, blomswawel vir uitslae.
Dan was daar ook ‘n wondermiddel, iets wat vir alles werk, ‘n middel vir die wat desperaat is. Dassiesweet. Op die kranse waar dassies bly, is daar ‘n donkerkleurige aanpaksel op die rotse. Hierdie aanpaksel moet met hamer en beitel afgehaal word. As dit warm gemaak word, word dit sagter. Gekook in water word dit vir inwendige siektes gebruik. Gesmelt en gemeng met bokvet is dit gebruik vir sere en wonde. Moet net nie, voor jy dit gebruik, vra wat die oorsprong van dassiesweet is nie. Vra eers wanneer jy dit klaar gebruik het.
Ons voorouers het nie juis bygelowe en vreemde goed vir behandeling van siektes gebruik nie. Hulle het die beste mediese kennis en medisyne wat tot hulle beskikking was, gebruik. Deur oorlewering van een geslag na die ander het hierdie mediese kennis behoue gebly. Wanneer daar nuwe inligting ontvang was, het hulle dit bygevoeg. Natuurlik is daar siektes en kwale wat nie so gesond gemaak kon word nie, waar ‘n dokter noodsaaklik was. Maar as daar nie ‘n dokter was nie, dan was dit maar so. Die mens is ‘n sterflike wese. Dit is hartseer, maar dit is die werklikheid.
Author Wilco LabuschagnePosted on 23 April 2017 Categories VolkskundeTags armblankes, Boeremedisyne, Boereraat, Boerevolk, Boerewysheid, Geskiedenis, LewenswyseLeave a comment on Boeremedisyne destyds en nog steeds
Die Wet van Abraham
YHWH het aan Noag en sy kinders sekere opdragte gegee. Omdat alle mense van Noag en sy seuns afstam, was hierdie opdragte geldig vir die hele mensdom. Genesis 9:1-7 gee die besonderhede: En God het Noag en sy seuns geseën en aan hulle gesê: Wees vrugbaar en vermeerder en vul die aarde. Die vrees en die skrik vir julle sal wees oor al die diere van die aarde en al die voëls van die hemel: alles wat op die aarde beweeg, en al die visse van die see. Hulle is in julle hand oorgegee. Alles wat beweeg en lewe, sal julle voedsel wees. Net soos die groen plante, gee Ek dit alles aan julle. Net die vleis met sy siel, met sy bloed, mag julle nie eet nie. Maar wat julle eie bloed betref, dit sal Ek eis: van al die diere sal Ek dit eis. Ook van die mens, van die een teenoor die ander, sal Ek die siel van die mens eis. Hy wat die bloed van ‘n mens vergiet, sy bloed sal deur die mens vergiet word; want God het die mens na sy beeld gemaak. Maar julle, wees vrugbaar en vermeerder; wemel op die aarde en vermeerder daarop.
Volgens die leerstellings van Judaïsme (in die Talmoed), het YHWH die Sewe Wette van Noag aan die mensdom gegee. Volgens die Rabbyne is dit die volgende: (1) Verbod op afgodery, (2) verbod om God se Naam te minag, (3) verbod op moord, (4) verbod op onsedelikheid, (5) verbod op diefstal, (6) verbod op die eet van ‘n lewendige dier se vleis, (7) verpligting om ‘n regstelsel in te stel. Volgens die Rabbyne is enige nie-Jood wat hierdie wette onderhou ‘n “regverdige heiden” en verseker van ‘n plek in die wêreld wat kom.
YHWH het geen ander wette aan mense gegee voor Moses nie. Dus van Noag tot Moses het slegs die Wet van Noag gegeld. Dit het ook vir Abraham, Isak en Jakob gegeld. Moses se wette het eers 430 jaar ná Abraham gekom.
Galasiërs 3:6 verduidelik dit so: Net soos Abraham in God geglo het, en dit is hom tot geregtigheid gereken. Galasiërs 3:11-14 sê verder: En dat niemand deur die wet by God geregverdig word nie, is duidelik; want die regverdige sal uit die geloof lewe. Maar die wet is nie uit die geloof nie, maar die mens wat hierdie dinge doen, sal daardeur lewe. Christus het ons losgekoop van die vloek van die wet deur vir ons ‘n vloek te word—want daar is geskrywe: Vervloek is elkeen wat aan ‘n hout hang— sodat die seën van Abraham na die heidene kan kom in Christus Jesus, en dat ons die belofte van die Gees deur die geloof kan ontvang.
Abraham is dus nie geregverdig omdat hy die Wet van Noag nagekom het nie, hy is geregverdig omdat hy YHWH geglo en vertrou het. Judaïsme is dus verkeerd. Dit was dan ook waar van Isak en Jakob. Wat van Abraham se ander nageslag? Ismael en sy nageslag, die kinders wat Abraham by Ketura gehad het, sy kleinseun Esau. Abraham het sekerlik almal grootgemaak om YHWH te glo en te vertrou. Is dit dus geldig om te sê dat ook hulle geregverdig sou wees indien hulle YHWH geglo en vertrou het?
Wat dan van Noag se ander nageslag? Noag het sekerlik hulle ook geleer van YHWH. Sou hulle ook regverdig verklaar kon word as hulle YHWH geglo en vertrou het? Net soos Abraham. Ons weet natuurlik nie of daar sulke persone was nie, want die geskiedenis praat nie van hulle nie. Nogtans was dit, selfs al is dit teoreties, moontlik gewees. Soos met Job.
Die ware “regverdige heidene” is dus nie die wetsonderhouders nie, dit is die wat YHWH vertrou. Soos Abraham en Isak en Jakob gedoen het. Moses seker ook?
Natuurlik sou ons verwag dat almal wat “regverdige heidene” is, nie misdadigers was nie. Hulle sou seker nie gesteel en gemoor het nie. Hulle sou ook nie afgode gedien het nie. Hoe kan jy YHWH vertrou en ook ‘n afgod dien? Omdat hulle YHWH geglo en vertrou het, sou hulle Hom gerespekteer het. Waarvoor was Noag se wet dan nodig? Vir die wat nie “regverdige heidene” was nie?
Die Wet van Abraham was om YHWH te glo en vertrou. Niks meer en niks minder nie.
Author Wilco LabuschagnePosted on 7 April 2017 Categories VolkskundeLeave a comment on Die Wet van Abraham