Mini-begroting gaan fyn balansering vergDie mini-begroting word Woensdag bekend gemaak. (Foto: Maroela Media) Die wêreld het aansienlik verander sedert Enoch Godongwana, minister van finansies, in Februarie sy begroting voorgelê het, veral wat betref die verslegtende internasionale ekonomiese situasie. Prof. Raymond Parsons, ekonoom verbonde aan die Noordwes-Universiteit se Sakeskool, sê die minister sal ekonomiese veerkragtigheid moet bou, fiskale geloofwaardigheid moet handhaaf en sakevertroue moet bevorder op ŉ tyd van verhoogde ekonomiese onsekerheid. Parsons sê Februarie se verwagte BBP-groeikoers van 2,1% staan nou waarskynlik eerder op 1,7% en die groeiverwagting vir volgende jaar is maar 1,2%. “Sake- en verbruikersvertroue is op ŉ swak vlak en moet versterk word, veral as groei wat werksgeleenthede skep, aangemoedig gaan word. “Die risiko’s vir ekonomiese groei bly afwaarts, maar die ekonomie kan beter doen. Hoe minder Suid-Afrika doen om sy groeiprobleem op te los, hoe minder aanloklik word hy vir belegging.” Heelwat aanpassings verwag Aan die positiewe kant het die skuld-tot-BBP-koers verbeter en goeie kommoditeitspryse, bykomende belasting wat ingevorder is en voortgesette fiskale konsolidasie is goeie nuus, maar Godongwana sal steeds moeilike besluite binne hierdie ruimte moet neem. Die mini-begroting gee ŉ driejaaroorsig oor regeringsbesteding, maar dit is eintlik in die groot Februarie-begroting waar meer besonderhede gegee word, sê Parsons. “Daar sal gesien moet word of die mini-begroting sekerheid gee oor die voortgesette bestedingsdruk, veral Eskom se skuld, maatskaplike hulp en salarisse in die staatsdiens, terwyl sekere besluite weer uitgestel sal word.” Die Buro vir Ekonomiese Navorsing (BER) sê ook makro-ekonomiese onbestendigheid beteken groot aanpassings aan staatsfinansies en word van een fiskale rede tot die volgende gemaak. Godongwana se mini-begroting gaan waarskynlik hierdie neiging volg. Korporatiewe belasting en belastinginvordering gaan die Februarie-verwagting dalk ver verbysteek en die BER sê die tesourie se bygewerkte verwagting vir belastinginvordering in 2022-’23 gaan een van die sleutelfokuspunte van die mini-begroting wees. Na raming kan die belastinginkomste vir 2022-’23 altesame R110 miljard (1,5% van nominale BBP) meer as die vorige verwagting wees, sê die BER. Nog skuld Hoeveel van die bykomende inkomste deur bykomende besteding verorber gaan word, sal gesien moet word. Ekstra geld sal waarskynlik moet gaan om staatsamptenare ŉ verhoging te betaal, staatsbeheerde ondernemings soos Eskom en Transnet sal na verwagting weer gefinansier moet word en daar is heelwat vrae oor of die maatskaplike toelaag vir noodverligting (bekend as SRD) weer verleng gaan word. Die BER sê die “fiskale waagsaamheid”, soos wat onlangs in Brittanje gesien is, wys dat finansiële markte en beleggers geen aptyt vir groot ongefinansierde staatsbesteding het nie. Die buro verwag nes ander kenners dat Eskom se onvolhoubare skuldlas gepak gaan word en Eskom-skuld – na verwagting sowat R200 miljard – sal waarskynlik na die staat oorgedra word. Dit gaan die staat se skuld verhoog, maar die meeste beleggers en kredietgraderingsagentskappe bereken dit ieder geval reeds op hierdie manier. Die BER verwag dat bruto staatskuld vir 2022-’23 tot rofweg 73,5% van die BBP kan toeneem teenoor die 72,8% wat die tesourie in Februarie verwag het. Luister na die mense Benewens salarisse, SBO’s en die verlenging van maatskaplike toelae, is die e-tolstelsel ook ŉ kwessie wat met belangstelling dopgehou gaan word. Die Automobiel-Assosiasie (AA) sê die begroting is die ideale geleentheid om te bewys dat die regering na sy burgers luister en na jare se gesloer met ŉ besluit oor die stelsel, kan ŉ formele aankondiging daaroor nie langer uitgestel word nie. Die AA sê sedert die inwerkingstelling van die stelsel in Desember 2013 was die betaling van e-tolgeld in Gauteng ŉ omstrede kwessie met baie motoriste wat verseg het om te betaal. “Slegs ŉ besluit om die stelsel te skrap sal vir burgers aanvaarbaar wees en dit moet nou gedoen word. ŉ Versuim om dit te doen gaan net mense se houding jeens e-tol meer negatief maak en tot ŉ verdere daling in voldoeningsvlakke lei. “ŉ Besluit om dit te skrap sal wys dat die regering luister na die mense wat hy moet dien; mense wat vir jare hul teenstand duidelik gemaak het. “Om dit nie te skrap nie, gaan die bykomende gevolg hê dat die publiek, reeds voos weens kragonderbrekings, waterbeperkings, stygende brandstofkoste en hoër inflasie, verder vervreem gaan word.” Landbou soek belastingsverligting Agri SA hoop op maatreëls om die landbousektor te steun te midde van verskeie krisisse wat groei in die sektor bedreig. Die mini-begroting word gelewer kort ná die verlammende Transnet-staking, voortgesette beurtkrag en hoër inkomste en die organisasie sê die begroting moet gebruik word om ŉ sektor te ondersteun wat 874 000 werksgeleenthede skep en meer as 2% tot die BBP bydra. Kulani Siweya, hoofekonoom by Agri SA, meen Godongwana moet besonderhede gee oor maatreëls wat die top presterende en arbeidsintensiewe landbousektor teen risiko’s gaan verskans. “Onder die ingrypings binne min. Godongwana se beheer is belastingverligting vir landboubedrywe wat swaar getref is. Tabak-, druiwe- en suikerrietboere is onder diegene wat die swaarste deur hoë kunsmis- en brandstofpryse getref is. Die bedrywe het verligting van sondebelasting nodig wat hul vermoë om huidige prysdruk te weerstaan, net verder vererger,” sê Siweya. ‘Veilige hande’ Parsons sê Godongwana was tot dusver ŉ veilige paar hande vir ekonomiese stuurmanskuns en hy moet voortbou op sy fiskale geloofwaardigheid. “Die mini-begroting moet wys dat Suid-Afrika, as ŉ ontluikende mark, verskeie onsekerhede kan balanseer, druk kan absorbeer, nuwe geleenthede kan benut en ŉ duidelike koers kan uitstippel wat die positiewe faktore binne die land se beheer, kan mobiliseer.” Die BER meen ook die mini-begroting gaan in die algemeen goed ontvang word.