WAT IS ‘N BREUK MET REALITEIT?
Wat is die simptome van psigose?
Behandeling van psigose
Wat is die simptome van skisofrenie?
Behandeling van skisofrenie
Wat is paranoia?
Wat is die tekens van paranoia?
ADVIES VIR GELIEFDES EN FAMILIELEDE WAT SAAM MET IEMAND WOON OF WERK WAT GEDIAGNOSEER IS MET PSIGOSE OF SKISOFRENIE
ALGEMENE INLIGTING OOR BEHANDELING
Indien 'n persoon vermoed dat hy/syself of geliefde aan psigose of skisofrenie ly, is dit belangrik om te onthou dat die toestand behandelbaar is en so gou as moontlik die hul van professionele persoon inroep.
WAT IS BREUK MET REALITEIT?
Dit gebeur dikwels dat ‘n klein persentasie van die samelewing ‘n “splitsing” of breuk met die realiteit ervaar, wat veroorsaak dat hulle dinge hoor en sien wat nie vir die meeste ander mense bestaan nie. Dit kan voorkom as:
Psigose ‘n Persoon met psigose ervaar ‘n ander realiteit en hallusineer (hoor en sien dinge wat nie bestaan nie).
Skisofrenie Skisofrenie is ‘n geestestoestand wat gekenmerk word deur ‘n gebrek aan sinvolle en logiese denkprosesse.
Die voorkoms van psigose is meestal nié moeilik om te identifiseer nie. Delusies (vreemde gedagtes), hallusinasies (sien, hoor of ervaar dinge wat ander nie ervaar nie) en verwarrende spraak (praat deurmekaar en raak onsinnige dinge kwyt) wyk duidelik van die normale af. Daar is ook ‘n dramatiese verandering in die persoon se gedrag, want hy of sy ervaar ‘n ander realiteit.
Die volgende 5 simptome is ‘n aanduiding, gegrond op die Diagnostical and Statistical Manual of Mental Disorders, wat wêreldwyd aanvaar word as die mees gesaghebbende bron. Let asb. daarop dat ‘n amptelike diagnose slegs deur ‘n gekwalifiseerde persoon gemaak mag word.
Delusies Delusies is gedagtes wat nie deur buitestanders verklaar of ontsyfer kan word nie; die persoon kan ook nie oortuig word dat sy of haar denke “vreemd” en onlogies is nie.
Hallusinasies Die persoon sien, hoor of ervaar dinge op ‘n sintuiglike vlak wat ander nie ervaar nie.
Gedisorganiseerde spraak Die persoon praat deurmekaar en onsinnig.
Vreemde, gedisorganiseerde gedrag Gedrag wat geen doel het nie.
Emosionele afgestomptheid Verminderde omvang of uitdrukking van emosies.
1. Hoekom is behandeling nodig vir psigose?
Behandeling is baie belangrik vir psigose omdat die persoon ‘n ander realiteit ervaar en dus nie tydens psigose doeltreffend kan funksioneer nie. Soos met enige ander toestand, kom psigose in verskillende grade voor, maar psigiatriese opneming en medikasie is noodsaaklik in die behandeling van psigose.
Omdat psigose so kompleks is sou ons jou aanraai om slegs deur ‘n kliniese sielkundige of psigiater getoets en gediagnoseer te word. Hulle is opgelei om tussen verskillende versteurings te onderskei.
3. Watter rol speel ‘n sielkundige in my behandeling?
‘n Kliniese sielkundige kan psigose diagnoseer en in samewerking met ‘n psigiater psigoterapeuties bahandel. Dit beteken hy of sy kan jou help verstaan wat jou diagnose is, hoe om daarmee saam te leef en hoe om ‘n strategie toe te pas wat tot gedragsverandering kan lei. ‘n Sielkundige in Suid-Afrika mag nie medikasie voorskryf nie en werk gewoonlik saam met ‘n psigiater in spanverband.
Skisofrenie is ‘n geestestoestand wat gekenmerk word deur ‘n gebrek aan sinvolle en logiese denkprosesse. Persone wat hieraan ly, ervaar dikwels ‘n “splitsing” of breuk met die realiteit, wat veroorsaak dat hulle dinge hoor en sien wat nie vir die meeste ander mense bestaan nie.
Die vreemde gedagtes wat die skisofreen teister, en die buitengewone vrese waaronder hy of sy soms gebuk gaan, kan daartoe lei dat hulle deur die samelewing as “snaaks” of “abnormaal” ervaar word. As die toestand nie reg bestuur en beheer word nie, kan dit dus tot ernstige probleme op ‘n sosiale en werksvlak lei.
Die algemene opvatting dat skisofrenie net ‘n ander woord vir “gesplete persoonlikheid” is, is onwaar. Daar is nog geen bewyse dat daar iets soos ‘n sg. gesplete persoonlikheid bestaan nie.
Skisofrenie veroorsaak wêreldwyd groot persoonlike en finansiële probleme. Diegene wat daarmee gediagnoseer word, het ‘n verkorte lewensverwagting. Dit wissel van 12 tot 15 jaar. Die selfdoodsyfer is ook hoër by persone wat hieraan ly. Daarbenewens is skisofrenie die derde grootste oorsaak van mediese ongeskiktheid ter wệreld. Afhangend van die aard van die persoon se gesondheidsorg, kan sy of haar simptome egter goed beheer word en kan hy of sy ‘n produktiewe en vol lewe lei.
Die meeste mense wat hieraan ly, ontwikkel die simptome in die vroeër fases van hulle lewens, en dit word aanvanklik veral onder tieners waargeneem. Dit kom dus die meeste by volwassenes voor.
Daar word beraam dat ten minste 500 000 mense in Suid-Afrika diagnoseerbaar is met skisofrenie.
A. Twee of meer van die volgende, waarvan elk gereeld vir ten minste ‘n maand voorkom:
Delusies (“vreemde” gedagtes)
Hallusinasies (sien, hoor of ervaar dinge wat ander nie ervaar nie)
Gedisorganiseerde spraak (praat bv. deurmekaar en onsinnig)
Merkbaar vreemde, gedisorganiseerde gedrag of stil sit op een plek vir ‘n lang ruk
B. Disfunksionele sosiale gedrag of gedrag wat werkverwant is: Merkbare areas in die persoon se lewe wat negatief geaffekteer word, bv. werk, persoonlike verhoudings of selfsorg.
C. Tydperk: Aanhoudende tekens vir ten minste 6 maande.
D. Uitsluiting: Die simptome moet nie te wyte wees aan enige ander mediese kondisie of gebruik van substanse nie.
1. Hoekom is behandeling nodig vir skisofrenie?
Skisofrenie is ‘n vorm van ‘n breuk met die werklikheid en beïnvloed mense se lewenskwaliteit geweldig. Aanvanklik is psigiatriese opneming (hospitalisasie) en gereelde medikasie noodsaaklik in die behandeling van skisofrenie.
Omdat skisofrenie so kompleks is sou ons jou aanraai om slegs deur ‘n kliniese sielkundige of psigiater getoets en gediagnoseer te word. Hulle is opgelei om tussen verskillende versteurings te onderskei.
‘‘n Kliniese sielkundige kan skisofrenie diagnoseer en psigoterapeuties behandel. Dit beteken hy of sy kan jou help verstaan wat jou diagnose is, hoe om daarmee saam te leef en hoe om ‘n strategie toe te pas wat tot gedragsverandering kan lei. ‘n Sielkundige in Suid-Afrika mag nie medikasie voorskryf nie en werk gewoonlik saam met ‘n psigiater in spanverband.
Paranoia is die ongegronde agterdog teenoor en wantroue in ander persone of organisasies. Dit is ‘n toestand wat gekenmerk word deur delusies van vervolging, ongegronde jaloesie of oordrewe selfbelang wat tipies in ‘n georganiseerde sisteem ingewerk is.
Paranoia kan ‘n aspek wees van persoonlikheidsversteurings of dwelmverslawing of deel wees van ‘n breuk met die realiteit (soos skisofrenie).
‘n Verdedigende houding teenoor verbeelde kritiek
Paranoia is ‘n denkproses wat beïnvloed word deur angs of vrees, tot op die punt van irrasionaliteit.
Hierdie denke sluit sameswering oor 'n waargenome bedreiging teenoor die persoon in. ‘n “Almal-is-teen-my” gevoel.
As ‘n geliefde of vriend(in) gediagnoseer word met psigose of skisofrenie, kan jou ondersteuning en motivering ‘n baie belangrike rol speel in die aanvaarding en hantering van die diagnose. Die volgende is riglyne vir die ondersteuning van ‘n individu:
Wees geduldig. Mense wat sukkel met ‘n konsep van realiteit het nie altyd die vermoë om te sê hoe hulle voel of wat hulle ervaar nie. Gee hulle ‘n kans om eers gewoond te raak aan die diagnose, en begin dan geleidelik met konkrete stappe wat die persoon kan neem om sy of haar daaglikse lewe te bestuur.
Vra wat jou geliefde van jou nodig het. ‘n Mens kan maklik aanvaar dat jy weet wat die beste is vir ‘n ander persoon, maar die maklikste is om te vra hoe hy of sy wil hê jy moet optree.
Luister na die persoon. Moenie aanmekaar raad gee of logies met hom of haar probeer redeneer nie. Dit is belangrik dat die persoon self verantwoordelikheid neem vir die siektetoestand en die uitwerking wat dit op sy of haar lewe gaan hê. Wanneer iemand keuses namens iemand anders maak, kan dit dalk veroorsaak dat die persoon afhanklik raak van die helper en dan nie self die siekte wil beveg nie. Dit is nie jóú siektestoestand nie, maar jou geliefde s’n. Luister is wel ‘n wonderlike manier om iemand met hierdie toestand te ondersteun.
Leer ken die tekens en simptome sodat jy vroegtydig kan optree. Almal se simptome manifesteer nie op dieselfde manier nie; daarom is dit belangrik om vooraf te weet en te verstaan hoe hierdie spesifieke persoon se simptome gaan manifesteer. Wanneer jou geliefde byvoorbeeld ‘n skielike breuk met die werklikheid ervaar, kan jy betyds voorsorg tref vir die hantering daarvan.
Doen fisieke aktiwiteite saam met die individu. Dit is nie ‘n cliché dat gereelde oefening mense met sielkundige diagnoses help nie. Dit verlig spanning en angstigheid, en help met die produksie van oodragstowwe wat lae gemoed beveg. Gereelde oefening is dus eintlik ‘n suksesvolle anti-depressant.
Kyk mooi na jouself! Onthou, ‘n persoon met gediagnoseerde psigose of skisofrenie in jou lewe kan jóú ook negatief beïnvloed deur jou by hul versteuring te betrek. Om saam met ‘n persoon te leef wat gediagnoseer is met psigose of skisofrenie kan frustrerend, uitputtend en soms chaoties voel. Maak tyd vir jouself ook.
1. Hoekom is behandeling nodig vir psigose en skisofrenie?
Skisofrenie is ‘n degeneratiewe toestand, wat beteken dat die simptome geleidelik erger en erger raak sonder die regte behandeling. Realiteitversteurings kan in dié verband met ander siektes, bv. diabetes, vergelyk word. Albei vereis deurlopend farmakologiese behandeling (medikasie) en monitering deur ‘n professionele persoon, en die resultate is oor die algemeen ook heelwat beter as die persoon gereeld psigoterapie by ‘n sielkundige ontvang. Omdat daar ‘n sterk chemiese onderbou van die simptome is, die simptome dus kan eskaleer en dit moeilik is om die simptome onder beheer te hou, is professionele behandeling uiters belangrik vir enigiemand wat gediagnoseer is met skisofrenie of selfs net ‘n eenmalige psigotiese periode deurgemaak het.
Gemoedsversteurings is kompleks; daarom raai ons jou aan om jou slegs deur ‘n kliniese sielkundige of psigiater te laat toets en diagnoseer. Hulle is opgelei om tussen verskillende sielkundige versteurings wat baie soortgelyke simptome mag hê, te onderskei.
‘n Kliniese sielkundige kan enige gemoedsversteuring diagnoseer en psigoterapeuties bahandel. Dit beteken hy of sy kan jou help verstaan wat jou diagnose is, hoe om daarmee saam te leef en hoe om ‘n strategie toe te pas wat tot gedragsverandering kan lei. ‘n Sielkundige in Suid-Afrika mag nie medikasie voorskryf nie en werk gewoonlik saam met ‘n psigiater in spanverband.
Huisdokter:‘n Huisdokter studeer medies vir sewe jaar. Omdat hulle nie in die rigting van psigiatrie gespesialiseer het soos ‘n psigiater nie, het hulle slegs ‘n beperkte blootstelling aan die opleiding wat noodsaaklik is om mense met sielkundige/psigiatriese toestande te diagnoseer en te behandel. Jou huisdokter mag wel medikasie voorskryf, maar is ook eties verplig om ‘n pasïent te verwys na ‘n spesialis as dit nodig is.
Kliniese Sielkundige:‘n Kliniese sielkundige studeer menslike gedrag en psigoterapie, en moet in Suid-Afrika minstens ‘n meestersgraad hê (ses jaar +), met ‘n internskap en navorsing wat voltooi moet wees om te kan registreer. Dit is die persoon wat jou gaan help om jou sielkundige diagnose (soos skisofrenie) te verstaan en daarmee saam te leef.
Psigiater:‘n Psigiater studeer ook medies vir sewe jaar, maar spesialiseer verder in psigiatrie, naamlik die chemiese behandeling van afwykings wat met menslike gedrag te doen het. ‘n Psigiater is dus die dokter wat jou kan diagnoseer en die regte medikasie kan voorskryf vir jou sielkundige toestand (bv. skisofrenie). Die verwysing na “sielkundige toestande” of “psigiatriese toestande” is presies dieselfde.