JY LEES NOU SA se beroepsmense swig voor opkikkers en dwelms
In 'n haastige beroep ken ons die druk op pad boontoe. En daar ís van ons wat verslawende middels gebruik om by te hou. Maar dis onnodig – jy kán die slaggat vermy.
'n Ouditeur vertel: "'n Apteker het voorgestel ek neem 'n paar slukke van 'n verslankingsmiddel as ek deurnag moet werk. Ek is nou nooit sonder my botteltjie 'deurnag-energie' nie. Ek drink ook gereeld energiedrankies as ek 'n spertyd moet haal."
Super-vrou? Nee, sê sy. Sy het al aan chroniese-moegheidsindroom en 'n toestand bekend as toksiese leweroorladingsindroom gely. (Met simptome soos uitputting, spierpyne, migraine en naarheid.) Deesdae is sy bedag op tekens van haar liggaam dat haar pas te vinnig is. Sy probeer elke dag mediteer. Anders word sy gouer moeg en hanteer sy krisisse moeiliker. Sy oefen, sonder om dit te oordoen: joga, stap, 'n bietjie gim en gyrotonics - 'n kombinasie van pilates, joga en swembewegings. Sy bederf haarself met 'n massering, veral as sy 'n gejaagde oorsese program het. Nog 'n lekkerte is as sy saans vroeg in die bed kan klim. Saterdagmiddae ontspan sy 'n paar uur lank op die bed. En elke paar weke gaan sy en haar gesin bos toe vir die naweek. Op 42 druk sy haarself ook nie meer so hard nie. "Ek weet wat my beperkinge is."
In die jare sestig het die hippies uit idealisme chemiese middels misbruik. Vandag is ons doelwit materialisties. Anekdotes is daar baie. Soos: "Ek het een aand by die nuuskantoor (van 'n bekende koerant) ingestap en van my kollegas het kokaïen gesnuif." En: "As student het ek 'n verslankingsmiddel gedrink as ek deurnag moes swot."
Mense in hoër inkomstegroepe (meer as R25 000 per maand) gebruik ook meer alkohol as die res van die bevolking. Kenners sê tereg verslawing het geen respek vir status of beroep nie. Daar is die staaltjie van 'n dokter wat saam met 'n spoorwegwerker in dieselfde kamer in 'n rehabilitasie-kliniek beland het. Hy was nie gelukkig nie. Die spoorwegwerker het gesê: "Hier beteken jou beroep niks, almal is druggies."
Die kombinasie van parasetamol, aspirien en kafeïen in 'n bekende hoofpynpoeier maak dit 'n aanloklike opkikker. Dié poeier saam met 'n gaskoeldrank staan bekend as "boerekokaïen" - dis glo veral by polisiemanne gewild. Die dubbele dosis kafeïen laat jou kop gons. Jy kan aan hoofpynpoeier verslaaf raak.
Regter Eberhard Bertelsmann reken egter daar kleef nog 'n stigma aan harde dwelms by professionele mense. Drank, oor-die-toonbank- en voorskrifmedikasie is 'n ander saak. Die persentasie professionele mense met dié soort verslawing het die afgelope dekade of wat toegeneem, sê hy. Jy neem dus 'n kalmeerpil om te slaap, môreoggend drink jy 'n energiedrankie. Of erger: 'n amfetamien - pille wat jou brein stimuleer. Om aan die gang te kom en die dag tegemoet te storm. (Lees ook sy eie verhaal hier onder: 'n Trein sonder remme)
Ané sê: "Verslawing begin so onskuldig. Niemand wil verslaaf raak nie. Jy besef nie hoe maklik dit gebeur nie."
Ook die regsberoep stel eiesoortige eise.
Volgens Llewelyn Curlewis, Pretoriase prokureur met 'n doktorsgraad in strafreg, is jy nie net 'n prokureur nie, maar ook maatskaplike werker, sielkundige, adviseur . . . Mense soek 'n oor om te luister, iemand wat simpatiseer. 'n Kliënt wil nie hoor jy is met vakansie nie. Jou werklading is hoog en die aard van die Suid-Afrikaanse regstelsel (twee partye takel mekaar in die hof tot daar 'n wenner is) veroorsaak nog meer stres, sê hy.
"Toe loop 'n saketransaksie skeef en 'n klomp mense na aan my kon bankrot speel. Ek moes hard werk om dit te keer. Die hartkloppings en angsaanvalle het begin. Ek werk ses en 'n half dae van die week en slaap vier uur per nag. En rook elke dag so 60 sigarette.
"Verslawing vereensaam jou. Jou grootste vrees is dat jy van jou enigste pêl, die bottel of pil, geskei gaan word. Dit voel of jou gebede teen die plafon vasslaan. Of die Here sy rug op jou gedraai het. Dit was moeilik vir die mense na aan my. Jy is neerslagtig, opvlieënd, onvergenoegd. Ek het net 'n drinkmaat gesoek saam met wie ek 'n bottel kon oopmaak - en in die glas kon huil.
Jou energieskop - waak teen dié gevare
Verslankingsmiddels: Ané van die Elim-kliniek sê vroue begin dikwels dieetmiddels gebruik om gewig te verloor. En kom dan agter hoeveel energie hulle het. 'n Kollega vertel: "Ek staan agter 'n vrou, só dun, wat 4 bottels van 'n verslankingsmiddel koop. 'Is dit hoesmedisyne?' vra ek onskuldig. 'Nee, my energie,' sê sy. En sy woerts weg in 'n nuwe Mercedes." Volgens Lorraine Osman, woordvoerder van die Aptekersvereniging, bevat baie oor-die-toonbank-eetlusdempers 'n bestanddeel wat verwant is aan die breinstimulante efedrien en amfetamien. 'n Newe-effek is slaaploosheid: die rede waarom nagskofwerkers dit verkeerdelik drink. Dit kan jou senuagtig, rusteloos en geïrriteerd laat voel. Dit help jou dalk om wakker te bly, maar as dit uitgewerk het, voel jy afgemat en depressief. Dit kan moontlik jou bloeddruk opjaag en hartritme versnel - en jou risiko van hartaanvalle en beroerte verhoog, sê sy.