Die nuwe jaar lyk beter as 2018 - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › Die nuwe jaar lyk beter as 2018
Die nuwe jaar lyk beter as 2018
Maandag | 07 Januarie | 2019
Die president se belofte van ʼn “nuwe dagbreek” in Januarie 2018 het ná ʼn ekonomiese en politieke “perfekte storm” vinnig in ʼn vroeë sonsondergang geëindig. Die blitsige verandering vanaf “Ramaphoria” na “Rampa-SA” was duidelik uit die dubbele resessie, die internasionale opslae van onteiening sonder vergoeding (OSV) en die val van die aandelebeurs.
Die krisis is ʼn kombinasie van regeringstoegediende wonde en ʼn perfekte storm van buite. Die regering het die land ondermyn met OSV, planne vir ʼn onbekostigbare nasionale gesondheidsversekeringstelsel (NGV), die verval van sleutelinstellings soos Eskom, en die voortslepende gevolge van die staatskaping van die Zupta-jare wat die land nagenoeg ʼn triljoen rand gekos het. Terselfdertyd het ʼn stortvloed ander teenslae die land getref. Die regeringskrisis en hierdie teenslae het gesamentlik tot só ʼn omvattende krisis in die land gelei, dat baie mense ʼn permanente donker toekoms begin sien het.
Dit is so dat die donker wolke van 2018 nog swaar oor die land hang, maar daar is wel ʼn groeiende silwer randjie sigbaar aan die begin van 2019. Waar 2018 goed begin maar swak geëindig het, is dit moontlik dat 2019 swak begin maar beter kan eindig. Optimiste wen immers nie omdat hulle altyd reg is nie, maar omdat hulle positief bly. Daarom is dit nodig om eers kortliks na die stormwinde van 2018 te kyk, en daarna die silwer randjie van 2019 te belig.
ʼn Perfekte storm is wanneer alle moontlike teenslae gelyktydig toeslaan en ʼn rampspoedige storm meebring. Dit het begin in Desember 2017, met die ANC se aanvaarding van OSV as regeringsbeleid, en die ineenstorting van die sakereus Steinhoff. Hierdie dubbele politieke en ekonomiese krisis was voortekens van wat in 2018 sou gebeur.
Die ANC het sy OSV-aanslag op die land opgevolg met die aankondiging van ʼn reeks onbekostigbare beleidstukke soos die NGV, minimumlone, gratis universiteitsopleiding, staatsdiensverhogings en die inpomp van miljarde rande in vrotbestuurde staatsondernemings soos Eskom en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.
Terselfdertyd het ʼn reeks buitelandse storms die land getref. Oliepryse het rekordhoogtes bereik, die dollar het die rand benadeel, die swakker Europese en Chinese ekonomieë het ons uitvoere benadeel, en die handelsoorlog tussen die VSA en China het ons getref.
Die aandelebeurs (JSE) het in 2018 gesteier onder opeenvolgende slegte nuus, en die val van talle grotes se aandelepryse het die hele beurs getref met die swakste dubbelsyferval in ʼn dekade. Enkele voorbeelde hiervan was:
• Swaargewigte soos Naspers het met sowat 20% geval na aanleiding van die swak vertoning van sy Chinese filiaal Tencent.
• Ander internasionale reuse soos Richemont het met 17% geval, MTN met 35% as gevolg van ʼn megaboete in Nigerië; British American Tobacco en Tiger Brands elkeen met 40%; Aspen met 46% en talle ander soos Vodacom, Remgro, Sanlam en Bidcorp het met dubbelsyfers geval. Genoteerde eiendom het bykans 30% se waarde verloor;
• Die negatiewe ekonomiese toestande vir ondernemings en verbruikers het die dekade lange swak vertoning van huispryse voortgesit.
• Die land was vir twee termyne in ʼn tegniese resessie en dit nog binne ‘n langer tydperk van ekonomiese stagnasie, met die swaard van verdere afgraderings van graderingsagentskappe wat steeds oor die land hang.
• Die verhoging in BTW, rentekoersstygings, die droogte, en die versterking in die rand wat randverskansde aandele geraak het.
2019 se silwer randjie.
Daar was ʼn paar positiewe politieke verwikkelings soos die uitskop van die korrupte premiers van Noordwes en die Vrystaat, asook die bedankings van ministers Gigaba en Nene. Daarmee saam is die voormalige ANC-voorbok in die Noordkaap, John Block, uiteindelik vir jare tronk toe weens korrupsie. Die EFF se VBS en ander probleme kon ook nie op ʼn beter tyd kom nie. Projekte soos AfriForum se samewerking met die Zoeloe-koning help ook om rassebetrekkinge te verbeter en radikales te isoleer.
Die goewerneur van die reserwebank, Lesetja Kganyago, se sterk walgooi teen die kaping van die Reserwebank, is ʼn belangrike teenvoeter van enige Zimbabwe-styl wegholinflasie. Sy onverbiddelike aandrang op die sentrale bank se onafhanklikheid skep verdere ekonomiese vertroue, veral omdat hy gesteun word deur die nuwe minister van finansies, Tito Mboweni. Hoewel Mboweni homself nog moet bewys, stuur sy sterk standpunte teen voortgesette staatswaarborge van swak bestuurde staatsondernemings soos die SAL ʼn betekenisvolle waarskuwing uit. Pres. Cyril Ramaphosa se onlangse beleggingsberaad was minstens ʼn belangrike aanduiding van groter steun aan die markekonomie, veral omdat hy sterk standpunt ingeneem het teen slagspreuke soos “wit monopoliekapitaal”. Die voortgesette waghondrol van buitelandse graderingsagentskappe en die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) help ook om die sterk sosialistiese neigings in die ANC teen te hou. Dit lyk al meer of die regering verplig gaan wees om die IMF te nader vir oorbruggingshulp, en dan streng vereistes sal stel oor hoe die ekonomie bestuur moet word sodat die land spaargeld moet genereer om die lenings terug te betaal. Die OVS vraagstuk kan ook lei tot druk uit die VSA om eiendomsreg te respekteer om te verhoed dat die land uit die baie voordelige AGOA (Africa Growth and Opportunities Act) geskop word. Dan is die land nou weer uit die amptelike resessie, wat ekonomiese vertroue kan verbeter.
Dis ook ‘n ligpunt dat die owerheid nou weer ‘n ekonomiese adviesraad in die lewe wil roep, omdat die harde werklikhede begin deurdring dat sosialisme nie werk nie.
Die 30% val in die olieprys is ook welkome nuus, en is ʼn groot inspuiting vir die SA ekonomie. Daarby is die “skietstilstand” in die handelsoorlog tussen die VSA en China goeie nuus vir Suid-Afrika. Die groeiende steun wat Afrikaners vanuit Amerika en Europa kry behoort in 2019 verdere momentum te kry, en die kans is daar dat dit op groter praktiese steun uitloop vir plaaslike projekte.
Gesiene ekonome voorsien dat die JSE in die komende vyf jaar beter as die hoë Amerikaanse beurse kan doen. ʼn Paar redes word aangevoer. Pryse op die JSE is die goedkoopste in jare, wat gesien kan word in die hernude invloei van Amerikaanse beleggingsfondse wat die pryse kan opstoot. Die bekende ekonomiese blad Bloomberg en die Bank van Amerika Merrill Lynch verwag ʼn verbetering in SA maatskappye se verdienste, terwyl RMB Morgan Stanley’s se hoofanalis in die land ook positief is. Dit bly ook insiggewend dat maatskappye ten spyte van swak aandeelpryse oor die afgelope vyf jaar hulle dividendbetaling aan aandeelhouers jaarliks met 8% verhoog het. Die laer aandelepryse help ook lede van pensioenfondse om met hul maandelikse bydraes goedkoper aandele te koop. Al die slegte nuus is nou in die aandele ingeprys.
Suid-Afrikaanse maatskappye se langdurige kostebesnoeiings het ekonomiese pyn in 2018 veroorsaak, maar terselfdertyd die tafel gedek vir hoër winste in 2019, wat weer tot ekonomiese groei en hoër indiensneming kan lei.
Opsommend is ekonomiese siklusse nog altyd ʼn werklikheid, en kan die JSE en die SA ekonomie ná jare van swak prestasie in 2019 weer opleef.
Natuurlik is daar steeds groot interne risiko’s wat verreken moet word, soos die komende verkiesing, regeringsbeleid oor OSV, verskerpte rassewette, Eskom probleme en hoër elektrisiteitstatriewe, en hoë staatskuld. Daar is ook nog min tekens van grondliggende hervormings soos die besnoeiing en verbetering van die staatsdiens, die afskaling van rassewette wat die ekonomie kniehalter, die prestasie van openbare ondernemings en die verbetering van openbare onderwys. Gelukkig het die globale ekonomie ʼn groter invloed op die JSE as die plaaslike ekonomie, omdat die grootste deel van die meeste sakereuse se inkomste vanuit die buiteland kom. Daar is wel ‘n moontlikheid dat die wêreldekonomie later die jaar kan begin afplat wat die ekonomie kan benadeel.
Daar is nog twee laaste positiewe verwikkelings wat in 2019 vinnig verder gaan versnel. Die eerste is die positiewe invloed van die private sektor en nuwe tegnologie wat onder meer alternatiewe elektrisiteitsverskaffing al beter en goedkoper gaan maak, en die impak van ʼn sukkelende Eskom al kleiner gaan laat raak. Tegnologie en die private sektor help mense om al meer staatsbestand te raak.
Die tweede is die groeiende impak van die Solidariteit Beweging, wat ʼn al groter rol speel in veiligheid deur AfriForum se Buurtwagte, opleiding deur Akademia en Sol-Tech, goeie werk deur Solidariteit, maatskaplike versorging deur die Helpende Hand, die bevordering van Afrikaans deur gemeenskapsmedia, Afrikaanse onderwys deur die Skole Ondersteuningsentrum, en die vennootskappe om eiendomsreg te verdedig onder leiding van die sakeregteorganisasie, Sakeliga.