Azerbeidjan - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Azerbaijan ɑ: zɚbai'ʤɑ: n (Azerbeidjans: Azərbaycan), amptelik die Republiek van Azerbeidjan (Aserbeidjans: Azərbaycan Respublikası), is geleë in die Kaukasus-streek van Eurasië, noord van Iran en oos van die Kaspiese See.
Die ligging van menslike en voor-menslike woning wat twee miljoen jaar terug dateer, is oorblyfsels van die geskiedenis van Azerbeidjan, insluitend die petroglywe in die Bronstydperk, en middeleeuse minarette en moskees. Azerbeidjan was ook eens 'n groot tussenstop op die Groot Seëlroete.
Die kultuur van Azerbeidjan is beïnvloed deur die Turkse volke, die Persiese, Islamitiese en Sentraal-Asiatiese erfenis, sowel as Russiese invloede vanweë die voormalige status daarvan as 'n Sowjetrepubliek. Westerse invloede, insluitend geglobaliseerde verbruikerskultuur, is vandag sterk.
Azerbeidzjan was 'n kort tydjie onafhanklik van 1918 tot 1920, en was die plek van talle invalle gedurende die eeue, en herwin sy onafhanklikheid ná die ineenstorting van die Sowjetunie in 1991.
Baku is 'n vroeë bron van olie wat in 1873 ontdek is. Die hoofstad Baku is veral bekend vir sy welgestelde oliereserwes.
Gedetailleerde kaart van Azerbeidzjan
Daar is twee teorieë vir die etimologie van die naam Azerbaijan. Een siening is dat sedert die woord Azer beteken "vuur", die naam beteken "land van vuur", met verwysing na die natuurlike verbranding van olie-afsettings in die oppervlak, of na die olie-aangevuurde brande in tempels van die Zoroastriese godsdiens. Die ander teorie is dat die naam 'n afgeleide van Atropaten, 'n antieke naam van die streek, vernoem na Atropat, wat 'n goewerneur was vir Alexander die Grote in die vierde eeu B.C.E.
Drie fisieke kenmerke oorheers Azerbeidjan: die Kaspiese See, waarvan die kuslyn 'n natuurlike grens na die ooste vorm; die groter Kaukasus-bergreeks na die noorde; en die uitgebreide vlaktes in die land se sentrum.
Ongeveer die grootte van Portugal of die staat Maine in die Verenigde State, het Azerbeidzjan 'n totale landoppervlakte van ongeveer 33.436 vierkante myl (86.600 vierkante kilometer), minder as 1 persent van die landoppervlakte van die voormalige Sowjetunie. Van die drie Trans-Kaukasiese state het Azerbeidzjan die grootste landgebied.
Spesiale administratiewe onderafdelings is die Nakhichevan Autonomous Republic, wat van die res van Azerbeidjan geskei word deur 'n strook Armeense grondgebied, en die Nagorno-Karabakh Autonomous Region, heeltemal binne Azerbeidjan.
Die Kaspiese See, gesien vanaf Baku.
Geleë in die streek van die suidelike Kaukasiese gebergte, grens Azerbeidjan aan die Kaspiese See in die ooste, Georgië en Rusland in die noorde, Iran in die suide en Armenië in die suidweste en weste. 'N Klein deel van Nakhichevan grens ook aan Turkye aan die noordweste.
Die hoogte verander oor 'n relatiewe kort afstand van laaglande na hooglande; byna die helfte van die land word as bergagtig beskou. Opvallende fisieke kenmerke is die saggies golwende heuwels van die subtropiese suidoostelike kus, wat bedek is met teeplantasies, lemoenboorde en suurlemoenboorde; talle moddervulkane en minerale bronne in die klowe van die Kobustan-berg naby Baku; en kusterrein wat tot 28 voet (28 meter) onder seevlak lê.
Behalwe vir die oostelike Kaspiese kuslyn en sommige gebiede wat aan Georgië en Iran grens, is Azerbeidzjan deur berge omring. Die Groot-Kaukasus lê noord van die noordooste, grens aan die Dagestan van Rusland; In die weste, met Armenië grens, is die Klein-Kaukasus-reeks. Tot die uiterste suidooste vorm die Talysh-gebergte deel van die grens met Iran. Die grootste hoogtes kom in die Groot-Kaukasus voor, waar die berg Bazar-dyuzi 14.414 voet bo seespieël styg.
Agt groot riviere vloei van die Kaukasus af in die sentrale Kura-Aras-laaglande, alluviale vlaktes en lae delta-gebiede langs die seekus. Die Mtkvari, die langste rivier in die Kaukasus-streek, vorm die delta en dreineer 'n entjie stroomaf van die samevloeiing met die Aras in die Kaspiese See. Die Mingechaur-reservoir, met 'n oppervlakte van 605 vierkante kilometer, is die grootste watermassa in Azerbeidjan. Dit is gevorm deur die Kura in die weste van Azerbeidjan op te dam. Die water van die reservoir bied hidro-elektriese krag en besproeiing vir die Kura-Aras-vlakte. Die meeste riviere van die land is nie te vaar nie. Ongeveer 15 persent van die land in Azerbeidjan is bewerkbaar.
Die Nabran-woud het van die oudste bome ter wêreld; die gemiddelde ouderdom is 500 jaar.
Aserbeidjan bevat nege van die 11 klimaatsones. Dit is droog, droog en subtropies met warm somers en matige winters. Die temperatuur wissel volgens seisoen en gebied. In die suidoostelike laagland is dit gemiddeld 6 ° C (6 ° C) in die winter en 26 ° C in die somer, hoewel die maksimum daaglikse maksimum gewoonlik 32 ° C is. In die noordelike en westelike bergreekse is dit gemiddeld 55 ° F (12 ° C) in die somer en 20 ° F (-9 ° C) in die winter.
Die jaarlikse reënval oor die grootste deel van die land wissel tussen 200 tot 400 mm en is die laagste in die noordooste. In die verre suidooste kan die jaarlikse reënval egter so hoog as 1300 mm (51 duim) wees. Die natste periodes is in die lente en herfs, en die somers is die droogste. Droogtes is 'n natuurlike gevaar.
Aserbeidjan het 'n ryk flora, met meer as 4500 spesies hoër plante, en 240 endemiese spesies, hoofsaaklik as gevolg van die unieke klimaat. Ongeveer 67 persent van die spesies wat in die hele Kaukasus groei, word in Azerbeidjan aangetref. Spesies sluit die ysterboom in (Parrotia persica), die Lenkoran akasia (Albizzia julibrissin), die mandjie eik (Quercus castaneifolia), die Kaukasiese persimmon (Diospyrus lotus), die immergroen struik van Ruscus hyrcana, en die boksboom (Buxus hyrcana).
Die hoofstad van Azerbeidjan is die antieke stad Baku, wat die grootste en beste hawe aan die Kaspiese See het en lank die middelpunt van die olie-industrie van die republiek was. Moderne Baku bestaan ​​uit drie dele: die Ou Stad (İçəri Şəhər), die boomstad en die Sowjet-geboude stad.
Yanar Dag, vertaal as 'brandende berg', is 'n aardgasbrand wat voortdurend op 'n heuwel op die Absheron-skiereiland in die Kaspiese See naby Baku, wat self bekend staan ​​as die "land van vuur", brand. Vlamme straal uit die lug uit 'n dun, poreuse sandsteenlaag. Dit is 'n toeristeaantreklikheid vir besoekers aan die Baku-omgewing.
Vanaf die 1870's was die Absheron-skiereiland die tuiste van die wêreld se vroegste petroleumproduksie. 'N Groot deel van die landskap is nog steeds littekens met roesolie. Ondanks ernstige probleme met omgewingskade en besoedeling, is die Absheron bekend vir sy blomme, tuinbou, moerbeie en vye. Die noordelike kus het wye, hoewel minder ongerepte strande wat gewilde plaaslike toeriste-aantreklikhede is.
Toepassing van goue klere, met twee Skithiaanse boogskutters, 400-350 B.C.E., Britse museum.
Die grot van Azykh in die Fizuli-distrik in Azerbeidzjan is die tuiste van een van die oudste proto-menslike bewonings in Eurasië. In die laagste lae van die grot is oorblyfsels van 'n kultuur uit die Steentydperk wat twee miljoen jaar dateer, gevind. Hierdie nomadiese jagter-versamelaar Paleolithic (Homo sapiens) -periode word voorgestel deur vondse op Aveidag, Taglar, Damjily, Yatagery, Dash Salakhly en 'n paar ander Azerbeidjanse terreine.
Gesnede tekeninge wat op rotse in Qobustan, suid van Baku, geëtste is, demonstreer tonele van jag, visvang, arbeid en dans, en dateer uit die Mesolitiese periode (20.000 B.C.E. tot 12.150 B.C.E.). Talle Neolitiese (ongeveer 6000 B.C.E. tot 4000 B.C.E.) nedersettings is in Azerbeidzjan ontdek, en artefakte uit koolstofdata wys dat mense gedurende hierdie periode huise gebou het, koperwapens gemaak het en vertroud was met die besproeide landbou.
Die Sumeriërs en Elamiete het deur Azerbeidjan gekom. In die agtste eeu vC het die semi-nomadiese Cimmeriërs en Skithiërs hulle op die grondgebied van die koninkryk Mannai gevestig. Die Assiriërs het ook 'n beskawing gehad wat in die eeue voor die ontstaan ​​van Media en Albanië wes van die meer van Urmia geblom het.
Antieke lande van die Kaukasus: Armenië, Iberië, Colchis en Albanië.
Die Suid-Kaukasus is uiteindelik deur die eerste Persiese Achaemenidiese Ryk verower rondom 550 vC.E. Gedurende hierdie periode het die Zoroastrianisme in Azerbeidjan versprei. Die Achaemeniede is op hul beurt in 330 vC deur Alexander die Grote verslaan.
Die satrapies van Atropatene en Kaukasiese Albanië is in die vierde eeu B.C.E. gevestig, en het die benaderde gebiede van die hedendaagse Azerbeidjaanse volkstaat en suidelike dele van Dagestan ingesluit. Kaukasiese Albanese het 'n koninkryk in die eerste eeu B.C.E. en het grotendeels onafhanklik gebly totdat die Sassanids die koninkryk in 252 C.E. 'n vasalstaat gemaak het. Kaukasiese heerser, Albanië, koning Urnayr, het die Christendom amptelik aangeneem as die staatsgodsdiens in die vierde eeu C.E., en Albanië sou tot die agste eeu 'n Christelike staat bly. Sassanid-beheer het geëindig met hul nederlaag deur Moslem-Abbasid-Arabiere in 642 C.E.
Mediaan Ryk. Achaemenidiese ryk in die grootste mate.
Islam het vinnig in Azerbeidjan versprei na die Arabiese verowerings gedurende die sewende en agtste eeu. Nadat die mag van die Arabiese kalifaat verswak het, het verskeie semi-onafhanklike state gevorm; die koninkryk van Shirvanshah was een van hulle. In die elfde eeu het die verowerende Seljuk-Turke die etniese basis van die hedendaagse Azerbeidzjan gelê. In die dertiende en veertiende eeu het die land Mongools-Tataarse invalle ondergaan.
Die eerste staat met die naam "Azerbeidjan" is in Julie 1501 uitgeroep toe Shah Ismail Safavi, die stigter van die Turkse-sprekende Persiese Safavid-dinastie, homself as die sjah van Azerbeidjan gekroon het. 'N Jaar later het Azerbeidjan deel geword van die groter Safavid-staat Persië.
Azerbeidjan het in die middel van die agttiende tot vroeë negentiende eeu 'n tydperk van feodale fragmentasie ondergaan en bestaan ​​uit onafhanklike khanate. Na die twee oorloë tussen die Qajar-Iraanse Ryk, sowel as die Ganja, Guba, Baku en ander onafhanklike khanate, en die Russiese Ryk, is Azerbeidjan in 1813 deur Rusland verkry deur die Verdrag van Gulistan, en die Verdrag van Turkmenchay in 1828, en verskeie vroeëre verdrae.
In 1873 word olie ('swart goud') ontdek in die stad Baku, wat aan die begin van die twintigste eeu byna die helfte van die olie wat in die wêreld gebruik is, gelewer het. Na die ineenstorting van die Russiese Ryk tydens die Eerste Wêreldoorlog, het Azerbeidjan saam met Armenië en Georgië deel geword van die kortstondige Trans-Kaukasiese Demokratiese Federatiewe Republiek. Die republiek het in Mei 1918 ontbind, en Azerbeidzjan het onafhanklik geword as die Demokratiese Republiek van Azerbeidjan. Dit was die eerste parlementêre Moslem-republiek ter wêreld en het slegs twee jaar geduur, van 1918 tot 1920, voordat die Sowjet-Rooi Leër binnegeval het. In Maart 1922 het Azerbeidzjan, saam met Armenië en Georgië, deel geword van die Trans-Kaukasiese SFSR binne die nuutgestigte Sowjetunie. In 1936 is die TSFSR ontbind en het Azerbeidzjan die republieke van die USSR geword as die SSR van Azerbeidjan.
Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Nazi-Duitsland die Sowjetunie binnegeval. Adolf Hitler probeer Azerbeidjan se olie-ryke hoofstad Baku gevange neem. Sowjet-oliewerkers was verplig om onophoudelik te werk en die burgers moes verskansings en anti-tenk-hindernisse grawe om 'n inval te voorkom. Die Duitse leër is egter in die berge van die Kaukasus vasgeval en is toe verslaan in die Slag van Stalingrad.
In 1990 het Azeris begin om onafhanklikheid aan te dring in betogings wat wreedaardig onderdruk is deur die Sowjet-ingryping, waarna Azeris verwys as Swart Januarie. In 1991 het Azerbeidzjan egter sy onafhanklikheid herstel na die val van die Sowjetunie.
Toe Azerbeidzjan op 30 Augustus 1991 sy onafhanklikheid van die voormalige Sowjetunie verklaar het, word Ayaz Mutalibov, die voormalige eerste sekretaris van die Azerbeidjanse Kommunistiese Party, die land se eerste president.
Na 'n bloedbad in Azerbeidjan in Khojali in Nagorno-Karabakh in Maart 1992, het Mutalibov bedank om in Mei 1992 aan bewind terug te keer. Maar minder as 'n week later het sy pogings om geskeduleerde presidentsverkiesings op te skort en alle politieke aktiwiteite te verbied die opposisie se Populêre Front Party (PFP) om 'n versetbeweging te organiseer en mag te neem. Die PFP het die oorwegend kommunistiese opper-Sowjet ontbind en sy funksies oorgedra aan die boonste 50-lid van die wetgewer, die Nasionale Raad.
Verkiesings in Junie 1992 het gelei tot die keuse van die PFP-leier Abülfaz Elçibay as die land se tweede president. Die PFP-gedomineerde regering was egter nie in staat om die Nagorno-Karabakh-konflik te bestuur of die ekonomie te bestuur nie. Groeiende ontevredenheid het in Junie 1993 uitgeloop op 'n gewapende opstand in Ganja, Azerbeidzjan se tweede grootste stad. President Elçibəy het na sy geboorteland Nakhichevan gevlug. Hy is in 2000 oorlede.
Die Nasionale Raad het presidensiële magte aan sy nuwe speaker, Heydar Aliyev, voormalige eerste sekretaris van die Azerbeidjanse Kommunistiese Party (1969-1981) toegeken, en later 'n lid van die USSR Politburo, die KGB, en die vise-premier van die USSR (tot 1987). Elçibəy is in Augustus 1993 formeel deur 'n nasionale referendum afgesit, en Aliyev is in Oktober tot 'n termyn van vyf jaar verkies. Aliyev het in 1998 herverkiesing tot 'n verdere vyfjaartermyn gewen in 'n verkiesing wat deur ernstige onreëlmatighede geskend is.
Die eerste parlement van Azerbeidjan is in 1995 verkies. Die tweede eenparlement van 125 lede is in November 2000 verkies in 'n verkiesing wat nie aan die internasionale standaarde voldoen het as vry en regverdig nie. Die meeste lede is afkomstig van die president se Nuwe Azerbeidzjan-party. Opposisiepartye is verteenwoordig, maar is nie vry om voor verkiesings te veg nie.
Aan die einde van 2002 is die grondwet verander om dit moontlik te maak dat die seun van die 80-jarige Heydar, Ilham Aliyev, president word. In Augustus 2003 word İlham as premier aangestel, alhoewel Artur Rasizade, as premier bly. In die presidensiële verkiesing in 2003 is İlham as wenner aangekondig terwyl internasionale waarnemers ongerymdhede berig het. Hy is aan die einde van die maand as president ingesweer en Rasizade word weer premier.
Azerbeidjan is 'n presidensiële republiek, waarin die wetgewende en geregtelike takke slegs 'n beperkte onafhanklikheid het. Die president is 'n absolute heerser. Demonstrasies word dikwels met geweld onderdruk; daar is berigte van marteling en daar bestaan ​​'n sterk sensuur.
Die president word met 'n volksstem verkies tot 'n termyn van vyf jaar en kom in aanmerking vir 'n tweede termyn. Die premier en die eerste adjunk-premier word deur die president aangestel en deur die Nasionale Vergadering bevestig. Die Ministerraad, of kabinet, word deur die president benoem en deur die Nasionale Vergadering bevestig.
Ilham Aliyev, die president van Azerbeidzjan.
Lede word verkies tot 'n eenparige nasionale vergadering van 125 setels, oftewel Milli Mejlis, met 'n gewilde stem om vyf jaar termyn te dien. Aserbeidjan het algemene stemreg vir diegene bo die ouderdom van 18 jaar.
Die regterlike tak staan ​​onder leiding van 'n konstitusionele hof, wat 'n hooggeregshof is, wie se hoofrol die beslissende wette is. Die Hooggeregshof hou toesig oor die laer howe en pas die wet toe soos bepaal deur die grondwet. Daar is ook 'n ekonomiese hof. Die voorsitter van die Hooggeregshof en die Ekonomiese Hof word op aanbeveling van die president deur die Nasionale Vergadering aangestel en ontslaan. Die voorsitter en ondervoorsitter van die konstitusionele hof word uitsluitlik deur die president benoem. Die regbank is slegs nominaal onafhanklik. Die regstelsel het sedert die Sowjet-era weinig verander. Alhoewel die burgerregte deur die grondwet gewaarborg word, glo mense min dat hulle 'n regverdige verhoor of eerlike behandeling sal kry, tensy hulle tot die regte kringe behoort.
'N Kaart van Azerbeidjan wat die ligging van sy stede en streke aantoon.
Azerbeidjan is verdeel in 59 "rayons", 11 stede, en een outonome republiek, Nakhichevan. Nakhichevan self is onderverdeel in sewe "straalstene" en een stad. Die stad Baku is die hoofstad van Azerbeidzjan.
Azerbeidjan is 'n sekulêre staat, en is sedert 2001 lid van die Raad van Europa, 'n EU-vennoot van die Europese Buurtbeleid sedert 2006, 'n NAVO-vennootskap vir vrede (PfP) sedert 1994, lid van die NAVO-aksieplan vir individuele vennootskappe ( IPAP) sedert 2004, en 'n lid van die Statebond van Onafhanklike State sedert 1991. Die nasie is in 2006 tot die nuutgestigte Raad vir Menseregte van die Verenigde Nasies verkies.
Die Azerbeidjaanse weermagte bestaan ​​uit vier militêre takke: die leër, vloot, lugmag, lugweermagte; en twee onafhanklike takke: die Kuswag en Grenswag. 'N Verdere onafhanklike tak, die binnehuiswag, sal vir noodgevalle gebruik word.
Alhoewel Azerbeidjan 'n lid is van menseregte-instansies, het verskeie onafhanklike liggame, soos die Human Rights Watch, menseregte daar beskou as die beste onder-par. Demokratiese en persoonlike vryhede is deur die regering verminder, en is versigtig vir rewolusies in Sentraal-Asië wat na tuisveld versprei het.
Verkiesings daar word alom bestry as bedrieglik en ernstig gebrekkig. Tot Junie 2005 geniet die Azerbeidjanse volk nie die vryheid van vergadering nie. Marteling, misbruik van die polisie, en oormatige gebruik van geweld kom gereeld voor. Verweerders word dikwels aan ernstige kloppings blootgestel om 'n bekentenis te probeer dwing; elektriese skok, dreigemente van verkragting en dreigemente teen die familie van die verweerder word ook as marteling gebruik.
Internasionale druk word op Azerbeidjan uitgeoefen om sy aantal politieke gevangenes vry te laat. Sedert die toetreding tot die Raad van Europa, het die Azerbeidjaanse regering honderd politieke gevangenes vrygelaat, maar baie bly in aanhouding, en die opposisie-ondersteuners word steeds aangehou sonder bewys van onreg.
Die Nakhichevan Autonome Republiek ('n eksklaaf van Azerbeidjan) grens aan Armenië in die noorde en ooste, Iran in die suide en weste, en Turkye in die noordweste. Die Nagorno-Karabakh-streek in die suidweste van die land Azerbeidjan het homself in 1991 onafhanklik van Azerbeidjan verklaar, maar dit word nie deur enige nasie erken nie en word as 'n wettige deel van Azerbeidjan beskou.
Ondanks 'n skietstilstand in 1994, het Azerbeidzjan in 2007 nog nie die konflik met Armenië oor die Azerbeidzjan Nagorno-Karabakh-enklawe (grootliks Armeense bevolking) opgelos nie. Azerbeidzjan het 16 persent van sy grondgebied verloor en moet as gevolg van die konflik ongeveer 528,000 interne ontheemdes ondersteun. Korrupsie is alomteenwoordig, en die belofte van wydverspreide welvaart uit die onontwikkelde petroleumbronne van Azerbeidjan bly grootliks onvervul.
Azerbeidzjan se grootste uitvoer is olie. Azerbeidjan se olieproduksie het tot 1997 gedaal, maar het sedertdien elke jaar 'n toename aangeteken. Die onderhandeling oor produksie-deelreëlings met buitelandse firmas, wat tot dusver $ 60 miljard aan langtermyn-olieveldontwikkeling verbind het, sou na verwagting die nodige fondse genereer om toekomstige industriële ontwikkeling aan te wakker. Die produksie van olie onder die eerste van hierdie ooreenkomste, met die Azerbeidzjan International Operating Company, is in November 1997 begin. 'N Konsortium van Westerse oliemaatskappye het begin 2006 een miljoen vate per dag vanuit 'n groot buitelandse veld begin pomp deur 'n pypleiding van $ 4 miljard wat dit gebou het. van Baku na die Turkse Middellandse See-hawe Ceyhan. Ekonome skat dat die inkomste uit hierdie projek teen 2010 die BBP van die land, wat in 2005 $ 38,71 miljard was, sal verdubbel.
Ander bedrywe sluit masjienvervaardiging, ander mynbou, petroleumraffinering, tekstielproduksie en chemiese verwerking in. Die landbou is verantwoordelik vir 'n derde van die ekonomie in Azerbeidjan. Die meeste plase van die land word besproei. In die laaglande verbou boere katoen, vrugte, graan, tee, tabak en baie soorte groente. Sywurms word grootgemaak om natuurlike sy vir die kledingbedryf te produseer. Beeste, huishoudelike skape en bokke word naby die bergreekse grootgemaak. Seekos, insluitend kaviaar en vis, word verkry uit die nabygeleë Kaspiese See.
Azerbeidjan deel die probleme van die voormalige Sowjetrepublieke in die oorgang van 'n opdrag na 'n markekonomie, maar die aansienlike energiebronne verlig die langtermynvooruitsigte. Ander struikelblokke sluit in die noodsaaklikheid van 'n groter buitelandse belegging in die sektor nie-energie, die voortgesette konflik met Armenië oor die Nagorno-Karabakh-streek en deurdringende korrupsie. Die handel met Rusland en die ander voormalige Sowjetrepublieke is besig om van belang af te neem terwyl die handel met Turkye en die nasies van Europa opbou. Die langtermynvooruitsigte sal afhang van die oliepryse in die wêreld, die ligging van nuwe pypleidings in die streek en die vermoë van Azerbeidjan om sy olie-welvaart te bestuur.
In die Sowjet-tydperk was daar geen private grond nie. Namate die land verander het in 'n markekonomie, is wette vir privaat grondbesit ingestel. Daarna kan huise en woonstelle in private besit wees.
Die uitvoer was in 2006 $ 12,51 miljard. Uitvoerprodukte bestaan ​​uit olie en gas (wat saam 90 persent uitmaak), masjinerie, katoen en voedsel. Uitvoervennote was Italië met 30,3 persent, Frankryk 9,4 persent, Rusland 6,6 persent, Turkye 6,3 persent, Turkmenistan 6,3 persent, Georgië 4,8 persent, Israel 4,5 persent en Kroasië 4,1 persent.
Die invoer bedra $ 5.176 miljard in 2006. Invoerprodukte bestaan ​​uit masjinerie en toerusting, olieprodukte, voedsel, metale en chemikalieë. Invoervennote was Rusland met 17 persent, Verenigde Koninkryk 9,1 persent, Singapoer 9,1 persent, Turkye 7,4 persent, Duitsland 6,1 persent, Turkmenistan 5,8 persent, Oekraïne 5,4 persent en China 4,1 persent.
Die BBP per kapitaal was in 2005 $ 4,601, en was 106 op die lys van 181 lande.
Aserbeidjan het in 2005 8,5 miljoen inwoners gehad, waarvan 90,6 persent etniese Azerbeidjans is (ook Azeris genoem). Die lewensverwagting vir die totale bevolking was 63,85 jaar in 2006-59,78 jaar vir mans en 68,13 jaar vir vroue.
Azeris het 90,6 persent van die bevolking uitgemaak. Die tweede grootste etniese groep was Russe, wat in 2006 ongeveer 1,8 persent van die bevolking gevorm het, waarvan die meeste sedert onafhanklikheid geëmigreer het. Talle Dagestani-mense woon rondom die grens met Dagestan. Die belangrikste volke is die Lezgis, die Kaukasiese Avars en die Tsakhurs. Kleiner groepe sluit die Budukh, Udis, Kryts en Khinalug / Ketsh rondom die dorpie Xinalıq in.
Azerbeidjan bevat talle kleiner groepe Georgiërs, Koerde, Talysh, Tatare en Oekraïners. Rondom die stad Quba in die noorde woon die Tats, ook bekend as die bergjode, wat ook in Dagestan aangetref word. Baie Tats het die afgelope jaar na Israel geëmigreer. Die land se groot Armeense bevolking het meestal na die begin van die Nagorno-Karabakh-konflik na Armenië en na ander lande geëmigreer, terwyl daar 'n groot toestroming van Azerbeidjan's was. Feitlik al die Armeniërs van Azerbeidjan woon nou in die separatiste Nagorno-Karabakh-streek.
'N Moskee in Baku.
Azerbeidjan is 'n sekulêre land. Artikel 48 van die grondwet daarvan verseker die vryheid van aanbidding vir almal. Die volk is 93,4 persent Moslem en die meeste Azerbeidjan's is die Twelver-Shia-Moslem, wat ongeveer 60 persent van die Moslem-bevolking verteenwoordig. Ander gelowe of oortuigings is Sunni-Islam, die Armeense Apostoliese Kerk (in Nagorno-Karabakh), die Russies-Ortodokse Kerk, en verskeie ander Christelike en Moslem-sektes.
Jode woon al eeue in Azerbeidjan en kan in twee groepe verdeel word: Ashkenazi en Jode van Persiese oorsprong. Ashkenazim het hulle in die negentiende eeu in Azerbeidjan gevestig tydens 'n Russiese Tsaristiese poging om die Russiese kultuur in die streek in te lok. Ander Ashkenazim het tydens die Tweede Wêreldoorlog na Azerbeidjan gekom om die Nazi's te ontsnap. Die Persiese Jode, ook bekend as Kaukasiese Bergjode, kan van A voor die vyfde eeu vC na Azerbeidjan opgespoor word. Hul geskiedenis is meer as 2000 jaar lank en Azerbeidzjan was histories baie verwelkomend teenoor hulle. Bergjode is volgens hulle afstammelinge van die verlore stamme wat Israel verlaat het na die vernietiging van die Eerste Tempel in 587 vC. Hul voorouers het die suide van Azerbeidjan bewoon, nou die noordwestelike deel van Iran, waar hulle die Moslem-Tat-taal aangeneem het, maar steeds Joods gebly het. Die taal het ontwikkel tot 'n duidelike Joodse dialek genaamd Judeo-Tat of Judeo-Persies. Tradisioneel was antisemitisme nie 'n probleem in Azerbeidjan nie. Ongeveer 25,000 Jode woon in die land.
Die nakoming van godsdienstige gelowe is nominaal en die houdings is sekulêr. Tradisioneel word dorpe rondom Baku en die Lenkoran-streek as 'n vesting van die Sjiïsme beskou, en in sommige noordelike streke wat bevolk is deur die Sunni Dagestani-bevolking, het die Salafi-sekte die volgende opgevolg. Folk Islam word wyd beoefen, maar 'n georganiseerde Sufi-beweging is afwesig.
Zoroastrianisme in Azerbeidjan dateer uit die eerste millennium B.C.E., en vir ten minste 'n duisend jaar het die oorheersende godsdiens in Azerbaijan. Die godsdiens, kultuur en tradisies van die Zoroastrianisme word vandag steeds gerespekteer, en Novruz bly die belangrikste vakansiedag.
Die amptelike taal van Azerbeidjan is Azerbeidzjan, 'n lid van die Oghuz-onderverdeling van die Turkse taalfamilie, wat deur ongeveer 95 persent van die bevolking van die republiek, sowel as ongeveer 'n kwart van die bevolking van Iran, gepraat word. Die naaste familielede is Turkse en Turkmeense. Russies word algemeen as 'n tweede taal in die urbane gepraat. Twee persent van die bevolking praat Armeens, en 6 persent praat ander tale
Mans is die broodwinners in die Azerbeidjaanse samelewing. Alhoewel daar geen beperkings op vroue se deelname aan werk en in die openbare lewe is nie, word vroue die meeste gerespekteer vir hul rol as moeders. Vroue in landelike gebiede beheer meestal huishoudelike en rituele lewe.
Huwelike word toenemend volgens die vennote se wense gereël. Ekonomiese veiligheid is 'n kommer vir vroue. Sowel as 'n burgerlike huwelikseremonie, trou sommige paartjies volgens die Islamitiese wet.
Die huishoudelike eenheid is óf 'n kernfamilie, óf twee geslagte in een huishouding, wat gewoonlik die ouers van die man insluit. In stedelike gebiede woon pasgetroudes by die ouers van die man. Die hoof van die huishouding is die oudste man in die gesin. In landelike gebiede kan 'n uitgebreide gesin in 'n huis of huis woon wat deur die seunsgesinne en hul ouers gedeel word. Vroue is besig met voedselvoorbereiding, kinderopvoeding, matte-weefwerk en ander take binne die verbinding, terwyl mans na die diere omsien en die harde werk doen. Kinders erf ewe veel, hoewel mans die gesin se huis kan erf as hulle by hul ouers woon.
Vroue rook selde in die openbaar. Liggaams kontak tussen dieselfde geslagte is gewoonlik tydens praat of arm in die arm. Mans groet mekaar gewoonlik deur hand te skud en ook te omhels as hulle mekaar nie 'n ruk lank gesien het nie. Daar word van kinders van alle ouderdomme verwag om gehoorsaam te wees, maar die wangedrag van seuns word meer verdra. Meisies word aangemoedig om hul moeders te help, kalm te bly en goeie maniere te hê.
Die onderwysstelsel van Azerbeidjan weerspieël sy Sowjet-verlede, maar is in die vroeë negentiger jare hervorm. Statistieke vir 1998-1999 toon dat daar 691.259 leerlinge aan laerskole was, 1.020.131 leerlinge wat sekondêre skole bygewoon het, 30.400 studente wat beroeps- en onderwyseropleiding ontvang het, en 170.678 studente wat hoër onderwys ontvang het.
Hoër onderwys was vir Azeris belangrik. As u hoër onderwys het, word beide seuns en meisies aantrekliker as voornemende huweliksmaats. Ouers doen baie moeite om gelde vir hoër onderwys te betaal. Instellings vir hoër onderwys sluit die Baku State University en die Azerbaijan Technical University in.
Van die totale bevolking kan 98,8 persent van 15 jaar en ouer vir mans mans 99,5 persent lees en skryf, en vir vrouens 98,2 persent.
Onder Sowjet-bewind het die stedelike handelaarsklas en industriële bourgeoisie hul rykdom verloor. 'N Stedelike-landelike kloof is die belangrikste sosiale stratifikasie, hoewel opvoedingsgeleenthede en beginsels van gelykheid van die Sowjet-tydperk dit verander het. Russe, Jode en Armeniërs was stedelike witboordjiewerkers. Opvoeding en gesinsagtergrond bly noodsaaklik vir sosiale status. Hoër regeringsposisies het politieke mag en rykdom gedurende die Sowjet-era gebring. Sedert die ineenstorting van die Sowjetunie het rykdom die basis geword vir respek en mag. Vlugtelinge en ontheemdes met 'n landelike agtergrond word as die onderklas beskou.
Die kultuur van Azerbeidjan is beïnvloed deur die Turkse volke, sy Persiese, Islamitiese en Sentraal-Asiatiese erfenis, sowel as Russiese invloede vanweë sy voormalige status as 'n Sowjetrepubliek. Westerse invloede, insluitend geglobaliseerde verbruikerskultuur, is vandag sterk.
Inheemse inwoners woon tradisioneel in woonbuurte wat op etniese grense ontwikkel het. Die moderne Azerbeidzjan het die eenvoudige en anonieme Sowjet-argitektuurstyl aangeneem. Baku het die Maiden Tower en 'n ou stad met smal strate, sowel as 'n mengsel van Europese style wat dateer uit die begin van die twintigste eeu. Regeringsgeboue in die Sowjet-era is groot en solied sonder versiering.
In landelike gebiede word plat witbrood gebak. Kufte bozbash (vleis en aartappels in 'n dun sous) is gewild, so ook gevulde peper- en druiweblare en soppe. Groen koljander, pietersielie, dille en lente-uie word tydens maaltye bedien as 'n versiering en as slaai. Borsjetsop en ander Russiese geregte maak deel uit van die kombuis. Restaurante bied variëteite van kebabs, en in Baku, 'n toenemend internasionale kookkuns.
Vieringe word gebruik om pulov (gestoomde rys) te eet met appelkose en rosyne, met vleis, gebraaide kastaiings en uie, asook baklava, 'n diamantvormige dun lagie deeg met neute en suiker, en shakarbura, 'n pastei van dun deeg gevul met neute en suiker. Gedurende die Novruz-vakansie word koring met rosyne en neute (gavurga) gebraai. Pulov en kebabs word deur alkohol vergesel en soet, nie-alkoholiese drankies is deel van die troues. By begrafnisse is die hoofgereg gewoonlik pulv en vleis, bedien met shyra, 'n soet, nie-alkoholiese drankie, en gevolg deur tee.
In die negentiende eeu was geskilderde miniature 'n belangrike deel van die kuns in Azerbeidjan, terwyl die twintigste eeu gekenmerk is deur voorbeelde van Sowjet-sosialisme en Azeri-folklore. Sattar Bakhulzade het landskappe in 'n styl soos 'Van Gogh in blou' geverf. Togrul Narimanbekov het figure uit Azeri-verhale in ryk kleure uitgebeeld. Rasim Babayev het sy eie "primitivisme" gekweek om allegorieë oor die Sowjet-regime in helder kleure te verf, sonder perspektief, en talle karakters geïnspireer deur volksverhale en legendes.
Aserbeidjan het 'n ryk literêre erfenis. Die boek van Dede Korkut, geskryf in die elfde eeu, is die beroemdste epiese verhaal van die Oghuz-Turke, en daarom van al sy direkte afstammelinge in Turkye, Azerbeidzjan en Turkmenistan, sowel as in 'n mindere mate in Kazakstan en Kyrgyzstan