SKEP VAN NUWE LIEDERE
Kriteria en riglyne vir nuwe liedere en musiek
Waarheen om nuwe komposisies te stuur
RIGLYNE EN KRITERIA VIR NUWE LIEDERE EN MUSIEK:
1. Omskrywing van die Algemene Sinode se opdrag:
Die Algemene Sinode (2007) het aan ADGO en sy Projekspan vir Musiek die opdrag gegee om (soos met FLAM)
‘n meganisme te skep waarvolgens nuwe klassieke liedere en musiek deurlopend aan gemeentes beskikbaar gestel kan word (VONKK verstaan dit as beide die byeenbring van bestaande liedere wat in gemeentes en wêreldwyd gesing word, asook nuwe komposisies)
riglyne vir die skep van nuwe klassieke liedere en musiek daar te stel
Onder die klassieke kerklied word verstaan liedere in die styl van die Duitse koraal en die Engelse hymn soos wat dit reeds voorkom in die bestaande kerkliedereskat. Dit word gekenmerk deur duidelik omlynde frasestrukture in die melodieë en die poëtiese kwaliteit van die tekste. Die styl is dikwels volksliedagtig maar kan ook meditatiewe liedere (bv Taizé) insluit. Klassieke kerkliedere behoort ‘n wye spektrum van gemeentelede aan te spreek en dra by tot liturgiese verryking.
VONKK aanvaar dat daar baie jare ‘n genre-verskraling plaasgevind het waarvolgens baie liedere aanvaar is bloot omdat hulle tot ‘n sekere genre behoort en sekere liedere verwerp is bloot omdat hulle tot ‘n ander genre behoort het. VONKK en FLAM wil die “aanvaarbare genres” verbreed om beide klassiek-tradisionele én kontemporêre musiek vir gebruik in eredienste in te sluit. Die fokus is dan op liedere binne elke genre wat van hoë kwaliteit is. Geestelike musiek moet wel altyd as religieuse musiek herkenbaar bly.
Aanbidding is ‘n holistiese ervaring en sluit die totale mens in. Musiek wat aangewend word in aanbidding moet dus aanbidders op kognitiewe, emosionele en liggaamlike vlakke aanspreek.
VONKK werk vanuit ’n gereformeerde konfessionele basis. Die inhoud van liedere word hiervolgens beoordeel. Gereformeerde aksente soos die sentraliteit van die Woord, van die werk van Christus, van geloof en van genade asook ons gerigtheid op die wêreld in sy nood is vir ons belangrik .
VONKK vind dit noodsaaklik dat die liedereskat die volle spektrum van die raad van God sal dek (byvoorbeeld sy barmhartigheid én sy geregtigheid, sy liefde maar ook sy heiligheid, sy nabyheid, maar ook sy misterie).
Die liedereskat moet ook die volle spektrum van menslike geloofsbelewing kan aanraak (so is vreugdevolle lof, stemmige aanbidding én worstelende klag byvoorbeeld belangrike aksente). Daar is ook ’n behoefte aan meer liedere rondom die sakramente, spesifiek liedere wat mense help om die eksistensiële kante daarvan tot uitdrukking te bring, en ook response op die sakramente.
Beide die estetiese, sowel as die pragmatiese aspekte (werkbaarheid) van liedere is vir VONKK belangrik. Hierdie twee maatstawwe behoort in gesonde balans met mekaar te wees. Ons wil die volgende twee ekstreme posisies vermy:
* Estetisisme – oordrewe klem op die kunsgehalte van die lied
* Pragmatisme – oordrewe klem op die “lekker sing” van die lied
Kwaliteit geestelike musiek het dus altyd beide ‘n interne kwaliteit sowel as ‘n bepaalde funksionaliteit (dit word dus “graag” gesing).
VONKK aanvaar dat verskillende musiek-genres elkeen ’n eie interne musikale logika het, waarvolgens dit beoordeel moet word. Verskillende genres kan dus nie deur die bank onder dieselfde stel kriteria beoordeel word nie.
VONKK wil ‘n diens aan gemeentes lewer deur die verwerking van kerkliedere vir liturgiese gebruik (bv vir die orrel, instrumentale groepe, kantory, en so meer)
3. Basiese kriteria vir beoordeling:
Watter funksie het die lied?
koinoniaal (gemeenskapstigtend) of
Is die lied eenvoudig en geskik vir gemeentelike sang (bv. omvang, moeilikheidsgraad, intervalle)
Is daar ‘n sterk melodielyn en struktuur in die lied?
Is daar genoeg harmoniese variasie?
Word melismas en chromatiese spronge sinvol gebruik?
Is daar ‘n goeie woord-toon verhouding dwarsdeur die lied?
Ondersteun die melodie die teks?
Weerspieël die musikale ritme die natuurlike infleksies van die taal?
Is die rymskema en herhalings funksioneel?
Is daar steurende assosiasies aan die lied wat die boodskap kan teenspreek?
Is die teksinhoud aktueel vir die mens van vandag?
4. Praktiese riglyne vir liedere en musiek wat aan VONKK voorgelê word:
4.1 Riglyne vir reeds bestaande kerkliedere (uit ander tale)
Die oorspronklike lied (bladmusiek en teks) moet by die voorlegging ingesluit word
Besonderhede van die bundel waaruit die lied kom, moet verskaf word
’n Afrikaanse vertaling van die teks is welkom, maar is nie ‘n vereiste nie. ‘n Bestaande melodie kan ook sonder teks voorgelê word
Tekste sal teologies en taalkundig deur VONKK se keuringskomitee nagegaan word
Die kopiereg sal verder deur VONKK hanteer word
4.2 Riglyne vir nuwe klassieke kerkliedere
Die lied moet ‘n positiewe bydrae tot die aanbidding en die liturgie van die erediens lewer
Die liturgiese bruikbaarheid van die lied geniet hoë prioriteit
Huidige tendense in die kerklied konsentreer op impak en kompaktheid. Dit behels minder (1 tot 4) en korter strofes (4 tot 6 reëls).
Die teks moet aktueel wees en die taalgebruik modern
Klassieke kerkliedere sluit ook toonsettings van psalmtekste in
4.3 Riglyne vir kortvorm-psalms en liturgiese response:
Navorsing het gewys dat daar tans in die kerk ‘n behoefte aan kortvorm-psalms bestaan.
‘n Nuwe kortvorm-psalm is ‘n totale oorspronklike skepping (teks en melodie).
‘n Nuwe teks (sonder melodie) of melodie (sonder teks) kan ook voorgelê word.
Tekste van kortvorm-psalms kan op die volgende maniere benader word:
- Kort stelwyses waarin die essensie van elke perikoop of die psalm as geheel uitgelig word.
- ‘n Seleksie van een of meer perikope as die teks vir ‘n omdigting.
- ‘n Seleksie van ‘n paar verse uit die psalm wat ‘n eenheid vorm – sonder om die geheel van die psalm te verloor.
- Die gebruik van een kernvers of kernfrase uit ‘n psalm as ‘n liturgiese respons of lied.
- Die seleksie van ‘n uitstaande tema en die verse wat daarop betrekking het, terwyl die psalm as geheel in gedagte gehou word.
- Temas kan gebaseer word op emosies, probleme, liturgiese elemente of ander aspekte van aanbidding.
- Tekste van liturgiese response is meestal kort, dikwels een sin; dit vorm deel van die liturgiese gesprek en verwoord die antwoord van die gemeente by ‘n spesifieke liturgiese gebeurtenis of onderdeel daarvan.
- Die melodie moet afgestem wees op gemeentesang.
- Die woord-toonverhouding moet die ritmiese infleksies en aksentuering van die spreektaal op ‘n natuurlike wyse in die musiek ondervang.
- Vermy herhalings en gedwonge rym as dit nie funksioneel is nie.
- Die lied kan ook ‘n gesamentlike produk deur twee of meer persone wees.
- Die vereiste vir die voorlegging van ‘n nuwe lied is dat dit van musieknotasie (handgeskrewe of elektroniese formaat), sowel as van ‘n klankopname van die lied (teks en/of melodie) voorsien sal wees. Die klankopname hoef nie noodwendig professioneel van aard te wees nie.
- ‘n Begeleiding/harmonisasie kan deel wees van die voorlegging, maar dit is nie ‘n vereiste nie.
- VONKK se keuringskomitee sou wysigings kon voorstel en in oorleg met die komponis/skrywer kan aanbring.
- Kopiereg sal deur VONKK hanteer word.
- Die lied sal op VONKK se webblad beskikbaar gestel word.
4.4 Riglyne vir digters/teksskrywers/komponiste van nuwe liedere
‘n Nuwe lied is ‘n totale oorspronklike skepping (teks en melodie)
‘n Nuwe teks (sonder melodie) of melodie (sonder teks) kan ook voorgelê word
Die melodie moet afgestem wees op gemeentesang
Die woord-toonverhouding moet die ritmiese infleksies en aksentuering van die spreektaal op ‘n natuurlike wyse in die musiek ondervang
Vermy herhalings en gedwonge rym as dit nie funksioneel is nie
Die lied kan ook ‘n gesamentlike produk deur twee of meer persone wees
Die vereiste vir die voorlegging van ’n nuwe lied is dat dit van musieknotasie (handgeskrewe of elektroniese formaat), sowel as van ‘n klankopname van die lied (teks en/of melodie) voorsien sal wees. Die klankopname hoef nie noodwendig professioneel van aard te wees nie.
‘n Begeleiding/harmonisasie kan deel wees van die voorlegging, maar dit is nie ‘n vereiste nie
VONKK se keuringskomitee sou wysings kon voorstel en in oorleg met die komponis/skrywer kon aanbring.
Kopiereg sal deur VONKK hanteer word
4.5 Riglyne vir digters/teksskrywers/komponiste van meditatiewe liedere en meditatiewe litugiese musiek
VONKK wil nuwe komposisies en bestaande meditatiewe liedere versamel en ook liedere in die bestaande korpus liedere van die kerk wat as meditatiewe liedere kan funksioneer, identifiseer.
Wat is meditatiewe liedere? Meditatiewe liedere is dié soort liedere wat gesing word in meditatiewe/adoramus dienste. Sommige van die liedere kan met vrug gebruik word in die stiller oomblikke van klassieke dienste of as response. ’n Meditatiewe lied help mense om tot stilstand te kom voor God.
Die lied moet ’n positiewe bydrae tot die aanbidding en die liturgie van die erediens lewer.
Die liturgiese bruikbaarheid van die lied geniet hoë prioriteit.
Kort liedere geniet voorkeur
Eenvoud, gestrooptheid, ’n rustige gang is eienskappe van meditatiewe liedere wat nagestreef moet word. Dit geld vir die teks, melodie en harmonisasie.
Herhaling en konsentrasie op ’n enkele tema is kenmerke van baie meditatiewe liedere.
Die taalgebruik van die teks moet modern wees.
Meditatiewe liedere is dikwels toonsettings van kort skrifgedeeltes. Indien dit wel so is, vra ons dat die komponis die teks sal aandui.
Die melodie van die lied moet afgestem wees op gemeentesang.
Die woord-toon verhouding moet die ritmiese infleksies en aksentuering van die spreektaal op ’n natuurlike wyse in die musiek ondervang.
Die lied kan ook ’n gesamentlike produk van twee of meer persone wees.
Die vereiste vir die voorlegging van ’n lied is dat die musieknotasie (handgeskrewe of elektroniese formaat(, sowel as ’n klankopname van die lied (teks en/of melodie) voorsien sal word. Die klankopname hoef nie noodwendig professioneel van aard te wees nie.
’n Begeleiding/harmonisasie kan deel wees van die voorlegging, maar dit is nie ’n verieste nie.
VONKK se keuringskomitee sou wysigings kon voorstel en in oorleg met die komponis/ skrywer kon aanbring.
Kopiereg sal deur VONKK hanteer word.
Vertalings van bestaande liedere moet vergesel word van detail oor die oorspronklike komponis, teksskrywer, oorspronklike titel, uitgewer en die jaar van die kopiereg.
4.6 Riglyne vir komponiste/verwerkers van liturgiese orrelmusiek
Onder orrelverwerkings word verstaan ‘n solo-komposisie vir orrel wat as voor-, tussen- of naspel gebruik kan word of as aanvullende musiek tot ‘n losstaande liturgiese moment.
Die verwerking moet liturgies bruikbaar wees (dws as voor-, tussen- of naspel) en ‘n positiewe bydrae lewer tot die erediens.
Die verwerking moet gebaseer wees op Liedboek-, FLAM- of VONKK-liedere.
Die melodie van die lied of gedeelte daarvan, waarop die verwerking gebaseer is, moet duidelik herkenbaar wees.
Makliker verwerkings word verkies, maar werke wat groter tegniese vaardigheid vereis, word nie uitgesluit nie.
Die verwerking moet in musieknotasie wees. Handgeskrewe of elektroniese manuskripte word aanvaar. Indien elektroniese formate ingedien word, moet dit asseblief in Sibelius- of Finale-formaat wees.
Die styl moet toeganklik wees vir die deursnee lidmaat.
Die verwerkings kan met of sonder pedaal wees.
Komponiste word versoek om riglyne te gee oor voorgestelde registrasies.
Die keuringskomitee kan in oorleg met die komponis/verwerker wysigings aanbring aan ’n voorlegging.
Kopiereg word deur VONKK hanteer.
Verwerkings sal elektronies beskikbaar wees op VONKK se webblad.
4.7 Riglyne vir komponiste/verwerkers van liturgiese klaviermusiek
Onder klavierverwerkings word verstaan ‘n solo-komposisie vir klavier wat as voor-, tussen- of naspel gebruik kan word of as aanvullende musiek tot ‘n losstaande liturgiese moment.
4.8 Riglyne vir instrumentale verwerkings van liturgiese musiek
Onder instrumentale verwerkings word verstaan verwerkings van kerkliedere vir ‘n instrumentale ensemble (bv fluit, viool en tjello, ensovoorts of verskillende kombinasies daarvan met orrel of klavier).
Instrumentale verwerkings moet nie konsertmatig wees nie, maar ‘n positiewe bydrae lewer tot die liturgiese inkleding van die erediens.
Daar moet sorg gedra word dat die skryfwyses gepas is vir die betrokke instrumente.
Die verwerking moet in musieknotasie voorgelê word. Beide handgeskrewe en elektroniese manuskripte word aanvaar. Indien elektroniese formate ingedien word moet dit asb. in Sibelius- of Finale-formaat wees.
Verwerking sal elektronies beskikbaar wees op VONKK se webblad.
4.9 Riglyne vir digters/teksskrywers/komponiste van kantorymusiek
Onder kantory word verstaan ‘n groep sangers wat die gemeentesang aanvul en ook liturgiese momente kan inklee.
Kantory-musiek moet nie konsertmatig wees nie maar ‘n positiewe bydrae lewer tot die liturgiese inkleding van die erediens.
Die verwerkings kan een- of meerstemmig wees.
Die verwerking kan hoofsaaklik gerig wees op VONKK-liedere, maar verwerkings van Liedboek-liedere en FLAM liedere, sowel as ander geskikte liedere kan ook voorgelê word.
Die melodie van die lied moet in minstens een van die stemme duidelik hoorbaar wees.
Nuutgekomponeerde kantory-musiek kan ook voorgelê word. Sorg moet gedra word dat sulke tekste van goeie gehalte is.
Die skepping van kantorysang wat in wisselwerking met gemeentesang gebruik kan word (bv response), word aangemoedig.
Liedere wat ‘n middelmatige vaardigheidsgraad vereis, word verkies.
Die verwerking moet in musieknotasie voorgelê word. Beide handgeskrewe en elektroniese manuskripte word aanvaar. Indien elektroniese formate ingedien word moet dit asb in Sibelius- of Finale-formaat wees.
Kopiereg word deur VONKK hanteer
WAARHEEN OM NUWE KOMPOSISIES, MUSIEK EN TEKSTE TE STUUR:
Bydraes van nuwe komposisies kan in die vorm van bladmusiek, tekste en klankopnames gestuur word aan:
Sel: 082 487 7061
Faks: (053) 444 1021
Skool vir Musiek, Noordwes Universiteit
2520 Sel: 082 7010255
daleen.kruger@nwu.ac.za of daleenkruger@lantic.net
Tel: (012) 653 2279