Eenmaal in 'n digkuns eenmaal, was daar 'n Sheila Cussons. 'n Digter wat met die puik debuut in 1970 Plektrum vir ons verse gegee het oor Jackson Pollock, Hercules Seghers en 'n kwatryn oor Emily D. Waarskynlik is die verbluffende digterskap eers met Die swart kombuis in 1978 tot 'n werklike hoogtepunt gevoer. Ook die gesprek met Van Wyk Louw, haar Ab�lard, vertel van 'n liefdesverbintenis wat in beide se gedigte 'n nuwe en groter dimensie kry. Gedigte, terloops, vertel die werklike biografiese verhaal en al het die digters mekaar nie meer lief nie, is die gedigte bewys van 'n verbintenis wat vir altyd sal duur. Ons vind dan ook tot selfs in haar laaste verse 'n slapelose gesprek tussen haar en Louw, wat sy aanspreek as haar vriend.
Die digter Johann de Lange het hierdie liefdesverhouding natuurlik nog verder gemitologiseer in sy openingsverse in die bundel Wordende naak (1990). Hierdie magistrale vers is gebaseer op werklike foto's wat De Lange gevind het van die jong Cussons wat wag op 'n gas. Sy sit by 'n tafel met twee biere. In die tweede foto het die een bier gesak en dit is duidelik dat die ander persoon nog nie opgedaag het nie. In die agtergrond is daar 'n kelner en in die vyftigerjare in Amsterdam het kelners manelpakke gedra. Hierdie gegewe laai De Lange asof dit die bruidegom is op wie sy wag:
In vele van ons gesprekke het Sheila Cussons die laaste tien jaar van haar lewe 'n lewensmoegheid bely. Sy het geweldig baie geskryf en waarskynlik haarself emosioneel uitgeput toe sy in die laat sewentigerjare die een bundel na die ander geskryf het. Die gedigte is soos 'n "vulkaniese droom", 'n enorme kragtige ontlading waarin sy die beperktheid van menswees plaas teenoor Goddelike volmaaktheid.
Een van die belangrikste eienskappe van Cussons was haar humor en ook humeurigheid wat 'n mens in persoon ervaar het. Sy het dus volledig geleef, en haar gedigte vergestalt 'n ryk onbewuste waarin die paradokse van menswees versoen word.
Hierdie digter het die "silwer skole van die sintuie" so goed in haar digkuns ontgin dat die leser dikwels net verstom staan voor haar beeldbeheer, soos in "Ichtus":
selfs die blote lyfwees;
hoe glad glip die vogtige been
in sy potjie die oog in sy kas, die tong
Lank na haar dood sal ons, die lesers, nog die plektrum van ons interpretasies oor haar ryk en uitdagende gedigte kan speel. Uiteindelik het Cussons, soos sy voorspel in die vers "Digter II" (uit Die swart kombuis) die "belofte van die self" in die woord gevind, die knetterende woord.
Eenmaal in 'n digkuns eenmaal, was en is daar vir ewig 'n Sheila Cussons.
Ek het vergeet wat ons ges� het, lief,
die tyd het oud geword -
daar's niemand nie - ek het stil geword.
Kind wat my nooit sal ken nie
het kinds geword.
LitNet: 29 November 2004