Afrikaans allesverloren?Die Afrikaanse taalmonument in die Paarl. Foto: Nico Strydom ŉ Taal sonder sprekers word gereduseer tot ŉ module op ŉ universiteit. Een wat studente bloot vir ekstra krediete neem omdat hulle dink dit is maklik. Op 29 Desember 2017 het die konstitusionele hof van Suid-Afrika probeer om Afrikaans noodlottig te wond. Suid-Afrika se grondwet waarborg burgers onderrig in die taal van hul keuse, waar dit redelik uitvoerbaar is. Wat presies redelik uitvoerbaar is was tot dusver nog onseker – die grondwet laat dit ook oop vir interpretasie. Hierdie is so ŉ komplekse, emosiebelaaide en verreikende kwessie dat ŉ mens hier alle belanghebbendes se insae in ŉ oop verhoor moes toelaat. Artikel 29 strek immers, veel verder as Kovsies, oor die ganse openbare onderwyssektor. Hoofregter Mogoeng Mogoeng het anders besluit. Sonder om enige partye aan te hoor en slegs op grond van die dokumente voor die hof het hy ŉ uitspraak gelewer. In sy verstommende meerderheidsuitspraak stel hy in breë trekke dat taalregte in Suid-Afrika afhanklik is van die ras van die taal se sprekers. Indien onderrig in Afrikaans moontlik rasse-integrasie kan kelder, is dit volgens die uitspraak nie redelik uitvoerbaar nie. Sensusdata toon dat Afrikaanssprekendes ongeveer 60% bruin en 40% wit is. Dit beteken dat onderrig in Afrikaans nie rasverteenwoordigend kan wees nie, en altyd in die pad van rasse-integrasie sal staan. Onderrig in Afrikaans is dus nie redelik uitvoerbaar nie. Die netto-effek is dat Afrikaans as onderrigtaal in die openbare sfeer afgeskaf moet word. Wat meer steurend is, is dat die hof klakkeloos die Universiteit van die Vrystaat se argumente aanvaar het dat dit die dubbelmediumtaalbeleid is wat gelei het tot rassespanning op die Bloemfontein-kampus. Die gevolge van sulke logika is ongelooflik problematies vir Suid-Afrika in geheel. Die idee dat rassespanning in Suid-Afrika veroorsaak word deur burgers wat hulle taalregte uitoefen, baan die weg tot totale verengelsing. Indien ons al tien inheemse tale offer op die altaar van rasse-integrasie gaan ons ná hierdie grusame taalslagting rassespanning doodeenvoudig in Engels beleef. Die uitspraak trek finaal ŉ streep deur enige drome van wigte en teenwigte wat grondwetlike regte gaan beskerm. Ons is op ons eie. Afrikaans is nie bedreig nie, ons praat dan die taal! Wat ongelooflik is, is dat midde in hierdie verdoemende uitspraak ons verskeie Afrikaanse mense het wat dit vier. Wat trots daarop is en aanvoer dat Afrikaans nie sal uitsterf nie – ons praat dit dan. Hulle verwys na kunstefeeste en die groot getal sprekers van Afrikaans en voer dan aan dat daar geen gevaar is nie. Dit is soos mense in die agterste wa van ŉ trein wat nie glo dat die lokomotief ontspoor het nie, want hulle wa het dan nog nie ontspoor nie. ŉ Taal se toekoms is onherroeplik aan sy sprekers gekoppel, daar is die kommentators korrek. Ongelukkig versuim hierdie selfde kommentators dan om te gaan kyk wat veroorsaak dat ŉ taal sy sprekers verloor. In 1904 wen Frederic Mistral die Nobelprys vir letterkunde in Oksitaans. Oksitaans was wyd gepraat in Frankryk – trouens, in 1920 was daar ongeveer 14 miljoen sprekers van Oksitaans. Vandag is daar minder as 600 000 oor en word Oksitaans volgens Unesco as kritiek bedreigd beskou. Wat het gebeur? Wel, dit is eenvoudig – Oksitaans het sy hoër funksies verloor. Hoër funksies behels onder meer dat jy ŉ taal in die hof kan gebruik en dat jy onderrig in die taal tot op tersiêre vlak kan ontvang. In April 2017 het Afrikaans sy status as hoftaal verloor. In Desember 2017 het Afrikaans sy status as universiteitstaal verloor. Die tyd vir naïef droom dat Afrikaans nie bedreig word nie is verby. Waarheen nou? Die toekoms van Afrikaans hang inderdaad van sy sprekers af. Sprekers wat moet seker maak dat die hoër funksies privaat behou word. Soos sake nou staan is daar net sterwensbegeleiding in die openbare sfeer oor, en hoewel ons moet baklei vir elke stukkie grond, moet ons dringend privaat ons taal aan ŉ ander lokomotief koppel. Ons skuld dit nie net aan Afrikaanse kinders nie, maar aan Zoeloe, Xhosa en alle Suid-Afrikaanse kinders wat moedertaalonderrig ontneem word. Die volgende geslagte gaan moontlik slegs by private skole en private universiteite hul reg op moedertaalonderrig kan uitoefen. Hulle gaan dan suksesvol bó hulle tydgenote uitstyg en deur hulle voorbeeld hopelik ander taalgroepe inspireer om ook eienaarskap van hul tale en opvoeding privaat oor te neem. Dit het ŉ groot taak en dit ís uitvoerbaar. Ons het die taal van niks af opgebou nie: Ek is seker ons kan hierdie stroomversnelling oorleef. Soos NP Van Wyk Louw dit so onvergeetlik stel: Ons moet die skat veilig deur die skare dra. En daarvoor kort ons almal se hande.