Jeremia – NG Gemeente Pinelands
Posted on 29 Sep, 2013 5 Oct, 2013
29 September 2013 Koninkrykstyd
‘n Honderd jaar terug is die noordelike ryk, die volk in Israel, in ballingskap weggevoer. Op die oomblik is die suidelike ryk, Juda (met Jerusalem as hoofstad) ook in die moeilikheid. Nebukadnesar is die koning van Babilonië en sy weermag het reeds Jerusalem beleër. ‘n Klomp mense onder die Joodse volk wat in Juda gewoon het, is in ballingskap weggevoer. Daar het egter nog ‘n klomp agtergebly ook, waaronder Jeremia. Alhoewel Nebukadnesar in beheer was van Juda het hy vir Sedekia, ‘n Jood, as vasal koning aangestel om, onderhewig aan Babilonië se voorskrifte, in Juda te regeer.
Jeremia was in aanhouding in Jerusalem gewees, want koning Sedekia het hom van dislojaliteit verdink. Aanvanklik was hy in die tronk, maar nadat hy ge-appelleer het, het Sedekia hom na die binneplein van die paleis laat skuif – ‘n tipe huisarres. Daar was verskeie redes waarom Jeremia van dislojaliteit beskuldig is. In ‘n stadium waartydens die Babiloniese weermag so bietjie skiet gegee het met hul beleëring van die stad het Jeremia van die geleentheid gebruik gemaak om te probeer teruggaan na sy tuisdorp Anatot (so paar km vanaf Jerusalem) om sy erfgrond in ontvangs te neem. Sedekia het hom egter met hierdie daad van oorlopery verdink, omdat die Babiloniese weermag juis hulle kamp in Anatot opgeslaan het. Naas sy beskuldiging van oorlopery kon Sedekia ook nie verstaan waarom Jeremia heeltyd oordeelsboodskappe oor Jerusalem en oor homself, die vasal koning, profeteer nie. Die stad is nou wel beleër, het hy gereken, maar eintlik is die volk nie so sleg daaraan toe nie. Hulle het darem nog hulle “eie” koning en hulle kan darem nog in redelike vryheid en vrede voortgaan met hul lewens soos voorheen, elkeen op hul eie stukkie grond.
Teen hierdie agtergrond lees ons dan van ‘n baie vreemde transaksie in Jeremia 32:
32:1 Die Here het met Jeremia gepraat in die 10e regeringsjaar van koning Sedekia van Juda.
Dit was die 18e regeringsjaar van koning Nebukadnesar 2van Babel. Nebukadnesar se leër het op hierdie tydstip die stad Jerusalem beleër.
Die profeet Jeremia was ‘n gevangene in die binneplaas van die paleiswag van Juda (omdat hy van dislojaliteit verdink is).
3 Koning Sedekia van Juda het vir Jeremia daar gevange laat hou en hom aangespreek oor sy profesieë. Hy het vir Jeremia gevra:
“Waarom profeteer jy hierdie dinge? Jy hou aan om te sê dat die Here sê ‘Ek sal hierdie stad in die mag van die koning van Babel oorgee. Hy sal dit verower. 4 Koning Sedekia van Juda sal nie ontsnap uit die mag van die Babiloniërs nie. Hy sal beslis uitgelewer word aan die koning van Babel. Hy sal persoonlik verantwoording moet doen aan die koning van Babel en hy sal hom in die oë moet kyk. 5 Sedekia sal na Babel toe gevat word en daar sal hy bly totdat Ek klaar met hom afgereken het.’ Jy sê dit is wat die Here sê!”
(Ons moet nou in ag neem dat Sedekia wel besig was met ‘n onderduimse gekonkel wat sou lei tot die finale val van Jerusalem. Sedekia was in die geheim besig om met Egipte alliansies te smee. Hy het versoek dat Egipte Jerusalem moes binneval en die Jode moes bevry van die Babiloniese beleëring. Die weermag van Egipte het toe Jerusalem ingeval, maar die Babiloniërs het teruggeveg. Egipte het onttrek en Babilonië het geen rede meer gehad om genadig met Juda en sy mense om te gaan nie. Die stad is verslaan en Sedekia is gevange geneem en weggevoer na Babilon waar hy aan Nebukadnesar moes gaan verantwoording doen. En dan is hy nogals verontwaardig oor Jeremia se voorspellinge…)
6. Jeremia het vir Sedekia geantwoord …
Die uitgebreide familie se grond was gewoonlik langs of naby mekaar, so Ganamel se erfgrond was ook in Anatot, nes Jeremia s’n.
8. lossingsreg: Die gebruik was dat familiegrond ten alle koste binne ‘n familie moes bly. Dus, wanneer iemand, soos Ganamel hier, in ‘n finansiële verknorsing beland en die kans gestaan het om sy eiendom te verloor, dan was die naaste manlike familielid vriendelik verplig om die grond by sy broer of neef of oom oor te koop, sodat die grond darem binne die familie kon bly en nie deur eiendomsmagnate opgekoop sou word nie. Alles het nie gestaan of val by die verpligting nie, ‘n familielid sou kon weier om sy verantwoordelikheid na te kom (soos in die verhaal van Rut en Boas), maar dit sou skande bring oor die familie en verhoudinge sou versuur.
12. vir my sekretaris Baruk …
16-25: Nadat Jeremia die Here se opdrag uitgevoer het (en hy weet die opdrag maak eintlik nie sin binne die benarde situasie van die land nie), bid hy daaroor. Hy dra dit alles aan die Here op.
26… Die Here antwoord: “… 37-38 Ek sal my volk terugbring hierheen en hulle sal hier in veiligheid woon. Hulle sal my volk wees en Ek sal hulle God wees … 41 Ek sal juig oor hulle, Ek sal goed doen aan hulle, in my trou sal Ek hulle plant in hierdie land, met my hele hart en met my hele siel… 44 Ek sal hulle lot verander.” Dit is wat die Here sê!
Jeremia 32 vorm deel van ‘n groter geheel, 30-33, wat onder bybelkenners bekendstaan as die “klein troosboek” in Jeremia. Vanuit die afgelope 3 weke se tekste weet ons dat Jeremia ‘n doemsprofeet was, teen sy sin geroep om die oordeel van die Here oor sy volk aan te kondig. Vanweë die donker inhoud van sy boodskappe het Jeremia se volksgenote niks van hom gehou nie. Hy het hulle namens God aangekla omdat hulle vir God verwerp het en die ander nasies se afgode begin dien het. In Jer 32:33 treur God aangrypend: “Hulle het hulle rug na My toe gedraai en nie hulle gesigte nie.” Die volk het vir Jeremia gespot, verwerp en van valse profesieë beskuldig. Aan die einde van die boek was die profeet nog steeds nie klaar gekla oor die volk se verharde harte nie en het hy ook Klaagliedere gedikteer sodat sy sekretaris Baruk dit ook kon neerskryf.
Midde hierdie oordeelsboodskappe en klagtes vind ons dan Jeremia 30-33 (ons sou die Here se brief aan die ballinge in hfst 29 ook dalk hier kon byvoeg) – die klein troosboekie wat amper wegraak in die middel van ‘n see van oordele. Maar om dan te besef dat dit juis hierdie enkele hfste van hoop was wat vir Jeremia self staande gehou het midde al die donker oordele wat hy moes aankondig, en wat vir Jeremia nie net laat voortgaan het met profeteer nie, maar ook met daad by woord voeg, dan is dit net reg om nie vir Jeremia toe te maak voordat ons nie self ook na hierdie boodskap geluister het nie.
Die verhaal in Jeremia 32 begin somber – Jerusalem is deur die Babiloniërs beleër en Jeremia is in die tronk (huisarres). Die koning van Juda, koning Sedekia, vat vir Jeremia aan omdat hy dislojaal is teenoor die volk in sy optrede en in sy profesieë. Jeremia hou voet by stuk, hy is nie bereid om sy boodskap terug te trek net omdat Sedekia dit van hom vra nie. Hy weet immers dat hy God se boodskap verkondig en dat alles wat hy sê daarom wel waar sal word, al glo die mense rondom hom hom steeds nie. In plaas daarvan om vir koning Sedekia gelyk te gee, vertel Jeremia hom dan eerder van nog ‘n boodskap wat die Here vir hom gegee het. Onthou nou – die stad is beleër en Jeremia is in huisarres. Die Egiptenare het probeer help maar alles eintlik net vererger en Jerusalem is letterlik op die vooraand van haar finale nederlaag. Die Babiloniese weermag is orals, die wat nog van die volk oor is (mans, vrouens en kinders) word tans in hulle eie stad aangehou, dis nie meer veilig nie, huise word afgebrand, wingerde word vernietig, die ekonomie is teen die grond. Die land is besig om te sink.
In hierdie omstandighede sou mens kon dink dat die Here vir Jeremia sal kwytskeld van sy roeping: “Jeremia, genoeg is genoeg. Jy het werklik jou bes gedoen, maar die volk wil eenvoudig net nie hoor nie. Hulle het jou verwerp net soos wat hulle My verwerp het. Vergeet van hulle, hou op om my boodskap te verkondig, was jou hande in onskuld, en vlug, vlug! Ek sal jou help, Ek sal ‘n pad vir jou baan, Ek sal sorg dat jy veilig kom in ‘n land waar jy oor kan begin. Goeie en getroue profeet, Ek hef jou roeping op. Gaan in vrede en rus.”
Maar nee. “Jeremia, jou neef Ganamel gaan jou hier in die tronk kom besoek. Hy gaan vra dat jy sy erfgrond by hom moet oorkoop. Die land is verwoes, die ekononie is in duie, en sy skuldeisers se asems blaas in sy nek. Hy soek geld, hy het elke bietjie wat hy kan kry nodig om te kyk of hy nie vir hom en sy familie midde hierdie duistere situasie darem ‘n effense toekoms kan loskoop nie. Hy gaan jou aan jou lossingsreg herinner wanneer hy kom.”
En dit gebeur toe nes die Here vir Jeremia gesê het. Jeremia vertel vir Sedekia dat hy toe geweet het dat dit ‘n woord van die Here af is, en hy doen wat binne die reëls van die Joodse samelewing van hom verwag word. Hy koop Ganamel se grond. Hy kom die wettige aspekte van die transaksie tot op die letter na, kompleet met ‘n seël en getuies en ‘n afskrif van die oorspronklike dokument. Hy doen wat enige goeie Joodse man vir ‘n familielid sou doen. Of hoe?
Nee. Wat Jeremia hier doen is totaal onlogies. Natuurlik was daar so iets soos die lossingsreg en was dit wenslik dat die volksgenote erns sou maak met hierdie reg indien die verantwoordelikheid na jou kant toe val. Maar geen mens sou vir Jeremia kon kwalik neem indien hy nie die grond gekoop het nie. Nie eens Ganamel nie. Nie in hierdie omstandighede nie. Rondom Jeremia en Ganamel is alles besig om plat te val en nou kom vra Ganamel dat Jeremia sy stuk grond moet koop! Die grond wat langs Jeremia se plot lê in Anatot, die grond waarop die Babiloniese soldate intussen begin uitkamp het, die grond waarop Jeremia waarskynlik nooit eens ‘n boom sal kan plant nie, wat nog te sê van ‘n huis, die grond wat Jeremia nie eens met sy eie oë gaan sien nie, want ook hy is oppad om weggeneem te word uit Juda. Dit is nie net nie wys om Ganamel se grond te koop nie, dis om die waarheid te sê baie dwaas. Dit is soos om aandele te koop by die World Trade Centre net nadat die Twin Towers geval het. Of soos om te belê in ‘n plaas in Zimbabwe terwyl die proses van grondonteiening aan die gang is en boere en hul families vermoor word. Dit is soos om nou in Sirië of Nairobi, Kaïro te gaan vakansie hou. Jeremia, die een wat beter as enigiemand anders weet en glo dat die land besig is om tot ‘n finale val te kom, en dat die res van die inwoners in ballingskap weggevoer gaan word, hierdie man koop grond wat hy voor sy siel weet hy nooit sal bewoon of bewerk nie. Nee wat Jeremia, jy weet darem van beter as dit…
Maar kom ons gaan terug na hoekom Jeremia die grond gekoop het. Hoekom, teen alles in die samelewing, die ekonomie en die politiek wat teen sy besluit inskree, koop hy grond wanneer almal anders wil verkoop en wil oppak en probeer wegkom? Want die Here het met hom gepraat, die Here het so gesê. En Jeremia het gevra dat Baruk die kontrak en die afskrif daarvan in ‘n kleipot moet verseël sodat die dokumente lank kan hou. Want die Here die Almagtige, die God van Israel sê: “Daar sal weer huise en grond en wingerde in hierdie land gekoop word.” Die omstandighede sê wel alles gaan onder, maar die Hére sê daar sal ‘n nuwe begin wees.
Ook maar goed dat Jeremia aan die berging in die kleipot gedink het, want dit sou 70 jaar neem voordat hierdie kontrak enigiets werd was. Vir 70 jaar was die volk verlore voordat hulle weer van vooraf kon begin met bou en plant en lewe in hul eie land. Want die Here se belofte het nie ‘n streep deur die realiteit getrek nie. Die oordeel, die ballingskap het gekom om te bly, vir 70 jaar lank te bly. Baie Jode sou in die ballingskap sterf en nooit die nuwe begin met hulle eie oë sien nie (soos Moses wat nooit self die Beloofde Land ingegaan het nie)’ ander sou daar in ballingskap gebore word, in ‘n vreemde land. Die Here het nie die swaarkry weggevat nie. Nie eens vir sy getroue profeet Jeremia nie. Maar nog voordat die heel ergste jare van die ballingskap aangebreek het, het die Here reeds belowe dat Hy in die toekoms vir die volk ‘n nuwe begin sal gee. Hierdie belofte van Hom is so seker dat Hy vir Jeremia die opdrag gegee het om nou al solank ‘n stuk land te koop – nie sommer enige stuk land nie, maar die stuk waarop die vyand uitgekamp het. Jeremia se kooptransaksie moes in die publiek voltrek word, voor getuies, sodat dit vir die hele volk ‘n simbool, ‘n teken kon wees van God se belofte van ‘n nuwe begin.
Jeremia doen wat die Engelse spreekwoord sê: Put your money where your mouth is. Hy sê vir die volk: “Ons is besig om alles te verloor en die einde is nog lank nie hier nie, maar daar is inderDAAD lewe na Babilon. Ek is bereid om my geld daarop te sit. Ek is bereid om deur hierdie daad te wys hoe vas ek glo in God se toekoms vir sy mense. Al gaan ek waarskynlik nie meer hier wees om dit self te beleef nie. Ek belê daarom nie in die eerste plek in my eie persoonlike gemaklike toekoms nie, want my eie toekoms in hierdie wêreld is dalk nie so blink soos wat ek dit graag sou wou hê nie. Maar ek belê in God se toekoms.”
Waar sit ons ons geld, as ons nou maar hierdie baie konkrete voorbeeld van Jeremia kan gebruik? Werk ons heel eerste altyd ons begroting uit voordat ons kyk of daar iets vir die Here se opdragte oor is, kyk ons eerste na die opbrengste van die verskillende beleggings, maak seker dat ons self darem op ons oudag maksimale voordeel sal trek daaruit, dat daar altyd ‘n neseier sal wees sodat ons met die nodige gemoedsrus kan leef en nooit bekommerd hoef te wees oor ons toekoms nie (want sê nou maar ons geld raak op en die Here sorg nie soos wat Hy belowe het nie, wat dan?…).
Watter gesprekke is vir ons die heel belangrikste? Na wie luister ons die fynste? Na ons finansiële adviseur? Of na God? Wie van die twee weet die beste wat die beste is vir ons? Want die finansiële adviseur werk met wêreldse wysheid en onthou: wat God kan vra mag soos dwaasheid lyk! Vir die wêreld natuurlik. Vir mense wat nie weet dat God in beheer is nie, dat God ‘n groter plan het nie, dat God wel iewers nuut sal begin nie…
Word ons besluite gedryf deur selfsug (ons eie gemak) of deur die nood van die wêreld, Gód se wêreld?
Is ons bereid om in ander mense te belê, selfs al sal ons geen voordeel daaruit trek nie, selfs al lyk dit nie of hulle enige potensiaal toon nie, enige bydrae kan lewer nie? Selfs al sê almal rondom ons, ook die gelowiges!, dat ons besig is om ons geld te mors as ons daardie persoon of persone help? (Want hulle is net ‘n toekomstige las?)
Gebruik ons nou al die natuurlike bronne oo? Die suurstof en die vis in die see en die bome in die woude en die water vanuit die hemel? Want die verre toekoms gaan ons nie aan nie? Of dink ons daaraan dat daar nog geslagte na ons kan wees, mense wat die aarde nodig het om te leef, mense (kinders, kleinkinders, agterkleinkinders) wat nodig het dat ons, as gelowiges, sal belê in ‘n toekoms vir húlle. Omdat God hierdie wêreld ook vir húlle geskep het. Omdat God vir húlle ‘n nuwe begin gun.
Leef ons met genoeg hoop, genoeg geloof in God se beloftes, dat ons bereid is om ons geld en ons bronne te sit waar ons monde is?
Hoe leef ons? Hoe is ons? Is ons realiste wat die huidige onstabiele omstandighede heel pragmaties opweeg en daarvolgens baie goed-berekende besluite neem itv ons toekoms en die toekoms van ons kinders? Of is ons idealiste wat nie gedryf word deur ons eie drome nie, maar deur God se droom, God se toekomsvisie, gegrond op God se beloftes. Hy was bereid om sy lewe op die spel te plaas, om Homself as waarborg te gee, met sy eie bloed die koopkontrak te teken – so séker is Hy van die toekoms wat Hy in die oog het. So seker is God self van die nuwe beginne wat Hy beloof.
Só seker dat Hy ‘n reënboog in die hemel hang as belofte van ‘n nuwe begin na die storm.
Só seker as wat die somer na die winter kom.
Só seker as wat daar ‘n kruis op die Vrydag was maar ‘n leë graf op die Sondag.
Hoe seker is ons van sy beloftes?
Seker genoeg om ons eie gemak op sy te skuif twv sy planne?
En sien ander mense in ons dade raak dat ons hoop het vir Gód se toekoms?
Posted on 22 Sep, 2013 29 Sep, 2013
22 September 2013 – Tiende Sondag in Koninkrykstyd
Hierdie teks en die beeld van die Pottebakker en die klei, is een waarmee meeste van ons waarskynlik goed bekend is en waarmee u miskien, soos ek, grootgeword het. Ironies genoeg is dit vir my dikwels hierdie tipe beelde en gedeeltes – die bekende en byna “voor die hand liggende” tekste – wat my die meeste uitdaag.
As profeet was een van Jeremia se belangrikste take om met ander oë (miskien met helderder oë, of met ander lense) na die wêreld en die dinge rondom hom te kyk. So stuur God hom na die pottebakker se huis… ‘n plek waar hy waarskynlik al 100x vantevore was, om daar met nuwe oë te kyk na wat die pottebakker besig is om te doen en God se boodskap daarin raak te sien.
Dis byna soos om iemand in ons moderne tyd na ‘n winkelsentrum te stuur. Elke dorp het ’n pottebakker gehad, en anders as vandag was pottebakkery nie net ‘n kuns nie, maar ‘n uiters noodsaaklike deel van die mense se alledaagse bestaan. Voordat mense potte gehad het om meel, olie en ander kos te stoor, moes hulle rondtrek van plek tot plek na waar daar kos is, want niks kon gestoor word nie. Dit was dus ‘n belangrike, maar ook ‘n baie algemene produk. Water, kos, wyn, alles is in potte gestoor en alle soorte houers is van klei gemaak – olielampe, wynkanne, alles.
Jeremia gaan dan na die pottebakker se huis en deur met ander oë te kyk na hierdie baie bekende en alledaagse toneel wat voor hom afspeel, hoor hy (oftewel sien hy) wat God vir hom en vir die volk wil sê.
En so dink ek lê die uitdaging vir ons ook daarin om nie net nuut, en met ander oë, te kyk na die wêreld rondom ons nie, maar ook na beelde en tekste in die Bybel wat vir ons so bekend geraak het. Ek wil u dus uitnooi om saam met my vanoggend nuut na hierdie gedeelte te kyk en miskien selfs verras te word deur wat die Here vanoggend vir u daardeur wil sê…
Wanneer God Jeremia na die pottebakker se huis stuur, sien Jeremia nie net ‘n iemand wat besig is met sy daaglikse take nie, maar besef hy dat dit ‘n analogie is van hoe God werk met sy mense – soos ‘n pottebakker met sy klei. Hy sien hoe die pottebakker se eerste poging om iets te maak van die klei heeltemal flop, maar dat hy dan met daardie selfde klei oor begin en iets anders maak – soos hy dit wil hê. En in daardie proses sien Jeremia iets van die verhouding tussen God en Israel.
Nou, op hierdie punt in die geskiedenis is Jerusalem nog nie verwoes nie, maar die volk het afvallig geword. Vers 15 van hierdie hoofstuk stel dit duidelik:
“Tog het my volk My vergeet en wierookoffers gebring vir gode wat nie bestaan nie, gode wat my volk laat struikel het op sy pad.”
In reaksie op die toestand waarin die volk verkeer, gee God vir Jeremia hierdie beeld van die pottebakker, waardeur Hy nie nét sê dat Hy die mag het om hulle te vorm of te vernietig nie, maar ook dat Hy hulle kan hervorm en weer kan opbou, selfs al is hulle op daardie stadium so ‘n mislukking; selfs al is hulle op daardie stadium nie wat God van hulle wou maak nie…
Hierdie tema van afbreek en opbou; van vernietig en herstel is een wat baie sterk voorkom in die hele Jeremia. Die beeld van die pottebakker beklemtoon dan net weereens die volk se posisie op die grens tussen vernietiging aan die een kant en heropbou/herstel aan die ander. Daarmeesaam word ook gewys op die volk se eie invloed op watter kant toe die pendulum gaan swaai en dan ook die baie belangrike feit dat dit altyd weer na die anderkant toe kan terug swaai (Lees vers 7-10).
Die eerste en waarskynlik belangrikste boodskap wat hierdie teks (hierdie beeld) aan ons oordra is dan dat God ‘n God is van 2e kanse (en 3e, 4e, 10e kanse). Dat Hy nie die klei weggooi wanneer die eerste poging misluk het nie, maar dat Hy altyd weer iets anders daaruit kan maak. Gegewe, dit is nie altyd ‘n maklike of eenvoudige proses nie. Soms kan die mislukte poging bloot op ‘n ander manier gebruik word en ander kere moet die klei heeltemal van voor af bymekaargedruk en geknie en op die wiel gegooi word.
Maar hoewel hierdie vorming en hervorming soms ‘n pynvolle proses kan wees, word dit altyd gemotifeer/gedryf deur God se liefde en sorg vir ons. So lees ons ook later in Jeremia 29 die bekende vers:
“Ek weet wat Ek vir julle beplan, sê die Here, voorspoed en nie teenspoed nie; Ek wil vir julle ‘n toekoms gee, ‘n verwagting.”
Die feit is dat onsself nie altyd weet of kan sien wat die beste vir ons sal wees of miskien wat ons kan wees nie. In sy boek “Mere Christianity” skryf C.S die volgende:
“Verbeel jou jy is ‘n lewende huis. God kom om die huis te herbou. Aanvanklik doen Hy die take wat jy wil hê gedoen moet word. Daklekke en stukkende vloerplanke word bv reggemaak… Maar dan begin hy met verbrekings aan die huis wat nie vir jou sin maak en wat jy dalk nie in gedagte gehad het nie. Wat is Hy besig om te doen? Hy is besig om ‘n totaal ander huis te bou as die een wat jy ingedagte gehad het – ‘n beter, ruimer en meer funksionele huis…”
Tog is die gedagte nie, soos wat ons dalk sou dink, om willoos deur die lewe gaan nie, maar eerder dat ons wil (ons planne en vooruitsigte) in lyn kom met God se wil – en dit is soms ‘n moeilike proses vol groeipyne. Ons moet besef dat ons idees rondom wat (of wie) ‘n sukses en wie ‘n mislukking is, nie altyd dieselfde is as God sn nie. Die wêreld kan dalk dink dat iemand se lewe ’n groot sukses is. Mens voel dalk dat jy iets bereik het en miskien is daar mense wat jou bewonder om verskeie redes. Maar selfs die mens met die grootstee prestasies, die meeste mag of geld, die mooiste huis, of hoogste posisie by die werk, kan ‘n mislukte kleipot wees. Ons kan alles besit en bereik wat ons aan ‘n suksesvolle lewe koppel en steeds eintlik besig wees om te misluk.
En die ander kant geld ook – jy kan dalk voel soos ‘n mislukking of dink iemand anders het misluk, maar vanuit God se perspektief is dit dalk juis die teenoorgestelde.
In Jeremia 7 sien ons iets van wat God se droom vir die volk (en ook vir ons) is…
“Maak liewers julle lewe en julle dade reg. Doen aan mekaar wat reg is, moenie vreemdelinge, weeskinders en weduwees onreg aandoen nie. Moenie mense onskuldig om die lewe bring nie… moenie ander gode dien nie (lees: geld, mag, welvaart…). As julle aan my gehoorsaam bly, sal ek julle in hierdie plek laat bly.”
In die dag en tyd waarbinne ons woon is die uitdaging om nie net vir onsself en die vervulling van ons eie drome en behoeftes te leef nie; om nie net op onsself ingestel te wees nie, maar juis op God en die mense rondom ons. En ons weet dit dalk selfs, maar ek dink ons raak soms so vasgevang in ons eie strewe om ons doelstellings te bereik, dat ons uitsig kan verloor op wat God se wil is en wat ons eie is. Die Here vra nie net van die volk nie, maar ook van ons om ‘n lewe te kies wat gekenmerk word deur gehoorsaamheid aan Hom en liefde vir ons naaste. Dit is egter nie ‘n keuse wat namens ons gemaak word nie, maar een waaroor ons byna op ‘n daaglikse basis self moet besluit en waarop ons self moet reageer.
Ek dink baie van ons staan die gevaar, wanneer ons hierdie gedeelte lees, om die klei (en dit wil sê onsself) te beskou as magteloos in die hand van die Pottebakker. So asof die klei geen aandeel het in dit wat daarvan gemaak word nie. Ons eerste gedagte is dat ons moet oorgee sodat God ons kan vorm en al die werk kan doen.
Tot ‘n sekere mate is dit waar, maar wanneer God met die volk praat in hierdie teks, bring Hy hulle voor ‘n keuse te staan. Hy lê vir hulle die gevolge op die tafel en dan laat Hy die keuse aan hulle oor. Die volk is nie bloot ‘n passiewe toeskouer in die saak nie, maar word die kans gegee om of vir of teen God te kies en sodoende aktief deel te neem aan hulle eie vorming. Daar is maw ’n verhouding van samewerking tussen die Pottebakker en die klei. Die klei bly in die Pottebakker se hande en Hy kan beheer uitoefen, dalk selfs kies om dit bymekaar te druk en weer oor te begin, maar Hy neem ook die klei se grein en besondere eienskappe in ag wanneer hy besluit wat om daarmee te maak. Ons het dus ‘n keuse of ons wil lewe soos God wil of eerder soos ons wil – en of ons wil gaan inskakel by God se wil. God neem leiding en gee vorm – maar Hy vat nie die wil weg nie.
Die volk het egter verkeerd gekies. Hulle het gekies om direk teen God se wil en waarskuwings in te gaan. Hulle het willens en wetens teen God gekies – en ons weet wat die gevolge daarvan was. Hulle is uiteindelik vernietig en Jerusalem is verwoes.
Tog weet ons dat dit ook nie die einde van hulle storie was nie; dat hulle (en ons eie) belangrikste hervorming en heropbou plaasgevind het deur die kruisdood en opstanding van Jesus Christus. En wat Jesus aan die kruis vir ons kom doen het, is absoluut in lyn met hierdie beeld van die pottebakker wat aanhoudend besig is om ons te vorm en te herskep. In 2 Kor 5 lees ons:
“Iemand wat aan Christus behoort, is ‘n nuwe mens. Die oue is verby, die nuwe het gekom. Dit alles is die werk van God. Hy het ons deur Christus met Homself versoen en aan ons die bediening van versoening toevertrou. Die boodskap van versoening bestaan daarin dat God deur Christus die wêreld met Homself versoen het en die mense hulle oortredinge nie meer toereken nie. Die boodskap van versoening het Hy aan ons toevertrou.”
Soos die pottebakker die mislukte klei herwin en dit omskep in iets uniek, kunstig, pragtig en bruikbaar, so herwin God ook ons lewens. Maar ons staan elkeen daagliks voor die keuse of ons gaan word wat hy van ons wil maak, en of ons ons eie kop en ons eie wil gaan volg. En dit is nie altyd maklik of altyd moontlik om God se wil vir ons te onderskei nie, maar miskien kan ons begin deur soos Jeremia ons oë oop te hou en so in te stel dat ons God nie net sien in die groot gebeurtenisse nie, maar ook in die doodgewone, alledaagse dinge, want dit is so dikwels daardeur wat God besig is om ons te vorm en om ons te leer. Al wat ons moet doen is kies om te luister.
Posted on 15 Sep, 2013 15 Sep, 2013
15 September 2013 Koninkrykstyd
Jeremia 8: 4-8, 11-12, 8:18-9:1
4. Sê vir hulle: So sê die Here: Kan dit wees dat iemand val en nie weer opstaan nie, of wegdraai en nie weer terugdraai nie?
5. Waarom draai hierdie volk dan weg? Waarom is Jerusalem die hele tyd afvallig, sonder ophou? Hulle gryp na valshede (valse gode sowel as valse lojaliteit aan God); hulle weier om terug te draai.
6. Ek het baie aandagtig geluister en al wat Ek hoor is dat hulle nie die waarheid praat nie. Daar is nie eens een persoon wat berou het oor sy sonde nie. Niemand sê: “Wat het ek tog gedoen!” nie. Almal draai weg van My af; hulle jaag soos ‘n perd wat vervaard in die oorlog instorm.
7. Selfs die ooievaar in die lug ken haar tye vir migrasie, en die tortelduif, die swaeltjie en die kraanvoël hou die tyd dop wanneer hulle moet terugkom, maar my volk ken nie die vereistes van die Here nie! (iets wat so logies/inherent/natuurlik moet wees – hoe kan dit tog wees dat dit ontbreek by hulle?!)
8. Hoe op aarde kan julle sê: “Ons het wysheid en die wet van die Here is by ons”? Dit terwyl die waarheid eerder is dat julle skrywers met penne van leuens skryf sodat hulle kan lieg.
11. Hulle (die wat dink hulle het wysheid) genees die wond van my kosbare volk met oppervlakkige raat, so asof dit nie ernstig is nie. Hulle sê: “Alles is reg! Alles is reg!” Maar níks is reg nie!
12. Hulle word in die skande gesteek oor die afskuwelikhede wat hulle pleeg, maar bloos bloos hulle nie eens nie. Hulle weet nie hoe om skaam te wees nie. Daarom sal hulle val tussen die ander wat alreeds geval het …
18. [Jeremia:] My smart oorweldig my oor my hart wat siek is.
19. Hoor net die geluid van my kosbare volk se roepe om hulp vanaf-oor die uitspansel van die land: “Is die Here dan nie meer in Sion nie? Is haar Koning dan nie meer by haar nie?”
[Die Here antwoord:] Waarom maak hulle My so kwáád met hulle afgode, met die waardelose gode van die vreemde volke?
20. [Die volk roep:] Die oes is af, die somer is verby, maar ons is nog nie gered nie!
21. Oor die verpletterdheid van my kosbare volk is ek self ook verpletter. Ek het rouklere aangetrek. Die verskriklike gebeure het my aangegryp.
22. Kan dit wees dat daar geen salf in Gilead meer is nie, of dat daar geen dokter is nie? Maar waarom het daar dan nie genesing gekom vir my kosbare volk nie?
9:1 Ek wens my kop was vol water en my oë ‘n fontein van trane. Dan sou Ek dag en nag huil oor die gesneuweldes onder my kosbare volk.
Marie Louise Kaschnitz, ‘n Duitse skryfster wat in 1901 gebore is en een van die toonaangewende na-oorlogse digters geword het, het onder andere ‘n gediggie geskryf wat, vry vertaal, so klink:
Wees nie so seker
dat dit aand word nie,
nie so seker
dat God jou liefhet nie.
Hierdie gediggie sê in vier frases wat Jeremia in twee boeke gesê het. Maar boeke is dalk veiliger as gedigte want dit laat minder ruimte vir misverstand. Ons sou hierdie gedig kon verstaan asof dit die punt by ons wil tuisbring dat God se liefde vir ons nie ‘n gegewe is nie. Maar na verlede week se boodskap weet ons dat dit nie die geval is nie, dat God ons wel innig liefhet en dat sy woede oor ons afvalligheid juis gebore word vanuit hierdie liefde wat Hy vir ons het. Die gedig trek dus nie God se liefde in twyfel nie; dit spreek eerder die mens se (amper arrogante) sekerheid van hierdie liefde aan. “God het ons lief, so alles is reg.” Jeremia het vir die volk gesê: “Julle is só séker van God.” En vir ons: “Julle is só séker van God.” Moenie té seker wees nie. Want, ja, dis baie onwaarskynlik dat God ons sal verlaat. Maar wat wel gebeur is dat ons vir Hom verlaat!
Die volk van God in die OT is die gelowiges, die kerk van vandag. Dit is nie so eenvoudig om aan die kerk te behoort nie. Aan die een kant wil ons almal graag christene wees. Ons kom kerk toe, ons staan tyd af vir Bybelstudiegroepe, ons bid, ons bedien ons gemeenskap, ons bring ons offers, ons beplan aan en vier ons verjaarsdag, en dit gaan eintlik baie lekker. Alles is reg. Niks is fout nie. Ja, daar is siekte en terugslae, maar dis deel van die lewe. En natuurlik lyk sake in die breër samelewing en die politiek en die ekonomie en die wêreld nie so rooskleurig nie, maar hier by óns, hier gaan dit in wese goed! Aan die ander kant, as ons met mekaar eerlik moet wees, is daar tog ook in ons die behoefte om weg te breek, al is dit net so af-en-toe, om selfstandig te wees, onafhanklik, partykeer net ons eie ding te doen, om soms van God te vergeet en saam met ander mense of gode te kuier waar ons die lewe so bietjie kan geniet. So ‘n wegbreek op die regte tyd is immers ‘n goeie ding, ons kan selfs sê dis goed vir die siel.
Dis mos maar wat die volk ook gedoen het in die OT. Hulle was vir die Here lief. Hy het hulle immers deur woestynsand en donker klowe laat trek, hulle veilig bewaar en vir hulle ‘n land gegee waarin Hy vir hulle net goed was. Die volk het die wette van Moses op skrif gehad, en waarskynlik ook die geskiedenis van Levitikus en Deuteronomium, met al die riglyne en voorskrifte vir hulle offers en maniere en tye van aanbidding en skuldbelydenis ens. Hulle het dus die regte rituele op die regte tye uitgevoer. Dit het met hulle goed gegaan en almal was gelukkig.
Namate hulle die volkere rondom hulle leer ken het, hulle gebruike waargeneem het en met hulle afgode vertroud geraak het, het die volk in hulle harte hulle so bietjie begin losmaak van God af en plek gemaak in hul lewens vir die vreemde volke se afgode. Hoe meer hulle dit gedoen het hoe makliker het dit geword. Later het hulle nie eens meer vir God, húlle God, geken nie. Hulle het van Hom afvallig geword, van Hom vergeet. En die wyses onder hulle – die priesters en profete en die konings – het die toon aangegee in die beweging weg van God af! Hulle was voor in die koor van die vreemde volke en die afgode gewees. Maar kom Sondag of enige ander religieuse feesdag van God, dan is almal weer mooi op hul plek, geklee in priesterlike gewaad, gewyd voor die Here, gereed om hulle voorgeskrewe offers te bring. Dis letterlik ‘n geval van bo blink en onder stink. Want hulle godsdienstige handelinge het dalk nog op die regte tye gespreek van ‘n verhouding met God, maar hierdie handelinge was leeg want hulle harte was swart.
Die feit dat die volk hul rug op God gedraai het was reeds erg genoeg, maar nog erger as dit is dat hulle so daarmee volhard het! (Dis waaroor Jeremia dit het in hfst 8.) Daar was net geen keer aan hulle afvalligheid nie. Hoor hoe ryg Jeremia dit in in vss 4-6: Hulle val en staan nie weer op nie, draai weg maar nie weer terug nie, draai weg!, volhard in hulle afvalligheid, weier om terug te draai, toon geen berou nie! “Selfs die voëls gehoorsaam die natuur se wette, maar my volk steur hulle nie aan my vereistes nie – hoe kan dit wees!? Hulle is eerder soos ‘n perd wat buite beheer geraak het. Hulle breek van My af weg en storm met vaart die moeilikheid tegemoet! Hulle is besig met selfmoord, maar steeds wil hulle nie tot inkeer kom nie.”
En midde hierdie konsternasie? Midde dit alles beroep die wyses hulle op hul kennis en op die feit dat hulle die wet van die Here besit. Dis tog al wat nodig is – ‘n bietjie verstand om die wêreld mee te verklaar, en ‘n boek in die hand… Maar, sê die Here, “hulle skryf met penne van leuens sodat hulle kan lieg! Hulle gee oppervlakkige raat vir die wonde van my volk. Hulle sê: ‘Alles is reg! Alles is reg! Moenie bekommerd wees nie. Geweld is normaal in hierdie tyd wat ons leef. Volkere is magsbehep en daar sal altyd maar oorlog wees. Moenie bekommerd wees nie, die hoogdrukstelsels is normaal. Dit sal weer skuif en die droogte sal plek maak vir reën. Die natuur werk maar so. Moenie bekommerd wees oor die swak ekonomie nie, ‘n resessie word altyd opgevolg deur ‘n opbloei. Daar sal iewers weer ‘n einde kom aan werkloosheid en hongersnood en natuurrampe. Die wêreld gaan deur sy siklusse en ons is daaraan onderhewig. Ons het wysheid en ons weet dit werk maar so. Maar eintlik is alles reg!’ So praat die wyse mense, die leiers, die priesters en die profete. Dit terwyl die gewone mense se grond aan ander gegee word (8:10), terwyl die gewone mense se vrouens verkrag word (8:10) en hulle kinders aan slangbyte sterf (8:17 want die slange vlug na die stede weens die droogte in die woestyn), terwyl die gewone mense in ‘n tyd van droogte vrot water moet drink en sterf daarvan (8;14). Ja, hulle sê ‘alles is reg,’ maar níks is reg nie! … Hulle bloos nie eens oor die leuens en die sonde wat hulle pleeg nie.”
“Hoe hard moet hulle dan val voordat hulle opstaan! Hoe ver moet hulle afdwaal voordat hulle terugkom! Hoekom kom hulle nie tot inkeer nie! Ek kan dit nie begryp nie!,” sê God. Hy is totaal uit die veld geslaan. “Want hulle mag hulle dalk net doodval, hulle mag dalk so verdwaal dat hulle nooit weer hul pad terugvind nie…”
“My smart oorweldig my, my hart is siek,” treur Jeremia. “Hoor net die verskriklike geskree van die mense, hulle skree die hele land oor: ‘Is die Here dan nie meer in Sion nie?’ Hierdie volk van my wat steeds nie hulle afgode wil laat vaar nie, hulle wonder waar die Here dan is. Hoe kan dit wees? Hoe kan dit wees dat hulle die fout vir hulle swaarkry by God gaan soek? Daar is nog salf in Gilead. Daar is nog ‘n dokter of twee. Ek, Jeremia, is een van hulle. Ek profeteer die waarheid, en nog ‘n paar ander gehoorsames soos ek. Maar die volk wil nie luister nie, hulle lag my uit. Hulle wil nie die genesing ontvang wat God stuur nie. Want hulle wil nie erken dat hulle genesing nodig het nie. Hulle weet nie eens meer hóé siek hulle is nie.”
En dan hoor ons hoedat die gebroke, verpletterde God in Jeremia se woorde inklim: “Ek wens my kop was vol water en my oë ‘n fontein van trane. Dan sou Ek dag en nag huil oor die ondergang van die mense vir wie Ek so lief is.”
Om blind te wees vir ons eie sonde, dít is opsigself sonde. Om ons afvalligheid van God met godsdienstige gebruike toe te smeer is aan die een kant slim gedink, maar eintlik is dit so dom, want dit is ‘n sonde waarmee ons onsself flous en waarmee ons daarom vir ewig kan voortgaan. Om nie ware berou te hê nie, dit is sonde. Om ons sondes te bely maar dan daarna daarin te volhard, dit is sonde! Want skuldbelydenis wat nie gepaardgaan met ‘n aflê van daardie sonde nie, dis nie ware belydenis nie, dis bloot ‘n leë religieuse handeling. Ons kan nie maar dink dat ‘n gebed in die oggend of aand – “Vergewe my asb my sondes” – God se vergifnis sal waarborg nie. As hierdie gebede, as ons kerkbywoning, as ons offers bloot maar rituele is om ons gewetens te paai, sodat ons die volgende dag maar net weer met dieselfde sondes kan voortgaan – dan kan ons mos nie reken op God se vergifnis nie. Dan speel ons met Hom. Want ons mag nie in ons sondes volhard nie. Ons moet dit aflê. Ons lewens moet anders geleef word nadat ons om vergifnis gebid het.
Die volk se skuldbelydenis was blote rituele. Soos hulle verhouding met God blote skyn geraak het. Hulle wou nie raaksien dat daar iets diepers agter die rampe en die nood en dood gelê het nie. Die leiers wou alles wegverklaar met die gang en die ritmes van die lewe. Hulle het dom-astrant geweier om te hoor dat hulle afvalligheid die grootste rede agter die rampe is. Jeremia het sy asem op gepraat om die volk tot inkeer te bring. Sonder enige sukses. Nog in Jeremia se leeftyd sou die volk in ballingskap weggevoer word. God se hart is gebroke, maar dit neem nie die straf van die volk weg nie. Vir 70 jaar sou hulle in ‘n ander vyandige land moes oorleef voordat van hulle kon terugkeer en van voor af kon begin. Almal het gely! Jeremia, een van die min wat getrou God se boodskap verkondig het, is ook weggevoer in ballingskap. Ook hy, die onskuldige, moes die prys vir die volk se hardkoppigheid betaal. Die mense het hulle nie aan hom gesteur nie. Hy was seker te jonk… Of hy het te sleg gepraat… Of sy boodskap het nie goed op die oor geval nie…
Jeremia was ‘n groot profeet, al hét sy volk hom nie geag nie. Na hom sou daar ‘n groter profeet kom. Sy eie mense het Hom ook nie geag nie, nie gehou van wat Hy verkondig nie, Hom gespot en gekruisig vir die boodskap wat Hy bring en die mense met wie Hy uithang. Hulle het hulle nie te veel aan Hom gesteur nie. In elk geval nie toe Hy nog gelewe het nie. Die vraag is – sal ons ons steur aan sy boodskap? Solank ons leef het ons tyd nog nie uitgeloop nie, is ons somer nog nie verby nie. Sal ons luister? Of sal God na ons kyk en wens dat sy kop in ‘n waterbak kan verander, en sy oë in ‘n fontein van trane? Laat ons God glimlag omdat ons Hom liefhet, of bars Hy uit in trane wanneer Hy na ons kyk?
Ons kan immers nie aanspraak maak op iets wat ons nie wérklik, met ons hele hart, wil hê nie. Ons moenie aanspraak maak op God se liefde as ons dit nie regtig wil hê en bereid is om bewustelik daaruit te leef nie. Maar ás ons dit wil hê, dan het Hy dit 2000 jaar gelede al vir ons gegee.
Posted on 8 Sep, 2013 8 Sep, 2013
Jeremia 2: 1-13
8 September 2013 Koninkrykstyd
Michelangelo, Sistynse Kapel se plafon, Jeremiah the weeping prophet
Iemand het eenkeer vir my gesê dat ek elke diens met ‘n sug begin. Blykbaar doen ek dit nie meer nie. Maar om reg te laat geskied aan Jeremia se boodskap sal ek moet terugval in my ou gewoontes. Mens kan nie oor Jeremia praat sonder om diep te sug nie. Hy het self ook maar van die begin tot die einde van sy roeping as profeet gesug. Michelangelo het vir Jeremia teen die plafon van die Sistynse kapel geskilder. Dit is duidelik aan die lang wit baard dat hierdie skildery ‘n ouer Jeremia vertoon – waarskynlik die Jeremia wat aan die einde van sy beroep as profeet staan. Waar mens graag op daardie ouderdom sou wou terugkyk op jou lewe en kan sê “Dit was goed, ek het iewers gekom, iets bereik”, kan Jeremia net in algehele moedeloosheid sit en wanhopig wonder of enige van sy boodskappe die volk tot hul sinne sou bring. Was dit alles die moeite werd? Dit is daarom nie sonder rede dat Jeremia bekend staan as die “weeping prophet” nie.
Hy was die seun van ‘n priester gewees. Vroeg in sy lewe deur die Here geroep om ‘n doemprofeet te word wat die val van Jerusalem moes aankondig. Hy wou dit nie doen nie, maar die Here het nie nee vir ‘n antwoord gevat nie. En so het Jeremia, teen sy sin, die Here se draer van slegte nuus geword. En niemand het van hom gehou nie. Wie hou nou immers van iemand wat net onweerswolke voorspel?
Weens die donker inhoud van Jeremia se profesieë is dit vir meeste mense vandag ook nie ‘n lekker boek om te lees nie. Dit begin met die voorspelling van Jerusalem se ondergang en dit eindig daar waar die Jode deur Nebukadnesar weggevoer is. En nog is dit nie die einde nie. Want Jeremia was ook die skrywer van Klaagliedere. 5 Hoofstukke deurtrek met klagtes.
Vandag lees ons die eerste boodskap wat Jeremia van die Here af vir die volk moes bring. Ons sou kon sê dat dit is waar alles begin het. In Jeremia 2 sit die Here sy kaarte op die tafel:
1. Die Here het met my gepraat:
2. Gaan en roep dit uit in die ore van Jerusalem se mense:
So sê die Here: Ek onthou vir jou. Ek onthou jou trou en lojaliteit aan My in die tyd van jou jeug. Ek onthou jou liefde vir My toe jy my bruid geword het. Jy het My in die woestyn in gevolg, in die land waar daar niks geplant was nie (dws in die land waar daar geen lewe was nie).
3. Israel was heílig vir die Here, hulle was vir Hom die eerste vrug van die oes. Enigeen wat vir Israel wou skade aandoen het die prys daarvoor betaal; rampe het hulle getref.
[Ja, dit is wat die Here sê!]
4. Luister na wat die Here sê, mense van Jakob, al julle stamme van Israel.
5. So sê die Here: Watter fout het julle voorvaders in My gevind dat hulle My op ‘n afstand begin hou het (dat hulle My verwerp het)? Hulle het agter waardelose dinge aangegaan, en so het hulle self ook waardeloos geword.
6. Hulle het nie gevra:
“Waar is die Here wat ons uit Egipte uit gelei het?” nie,
“Hy wat ons deur die woestyn gelei het, deur ‘n land van woestynsand en klowe, deur ‘n land van droogte en donkerte, deur ‘n land waardeur niemand trek nie en waarin geen mens woon nie.”
7. Ek het julle in ‘n vrugbare land gebring om die vrugte daarvan en die goeie daarin te geniet, maar toe julle in my land gekom het, het julle dit verontreinig. Die land wat my eiendom is, is deur julle besoedel.
8. Die priesters het nie gevra: “Waar is die Here?” nie,
en die wat my wet moes aangryp het My nie geken nie (meer as blote kopkennis, hierdie is ‘n intieme kennis wat ‘n egte verhouding impliseer),
en die herders (dws die konings) het weggebreek van My af (hulle het in opstand gekom teen My),
en die profete het in die naam van Baäl opgetree.
Hulle almal het agter afgode aangegaan wat hulle nie kan help nie.
9. Daarom kla Ek jou weer aan,
[ja, dit is wat die Here sê!],
en Ek kla ook jou kinders en dié se kinders aan!
10. Want gaan wes oor die see na die Siprus eilande toe en kyk!
En stuur boodskappers oos na Arabië toe en laat hulle deeglik ondersoek instel en kyk. (Kyk orals – vanaf die Grieke in die weste tot by die Arabiere in die ooste, en dink goed na:)
Kyk of daar al so iets gebeur het!
11. Het ‘n nasie al ooit sy gode verruil? En húlle was nie eens regtig gode nie! Maar my volk het My, die Een waaraan hulle eer en hulle reputasie hang!, verruil vir afgode wat nie kan help nie.
12. Bewe hieroor, hemele, sidder en droog heeltemal op!
13. Want my volk het twee sondes begaan:
Vir M‎‎y het hulle verlaat, die bron wat lewende water gee, sodat hulle eerder vir hulle waterbakke uit klip kan kap, gebreekte waterbakke wat nie eens water kan hou nie.
Gelowiges praat so maklik van die woede van God wat seevier in die OT terwyl sy liefde uiteindelik die oorhand kry in die NT. Hierdie siening is natuurlik heeltemal skeefgetrek. Die liefdesverklaringe van God teenoor sy volk wat ons in die OT prosa en poësie vind, is ongeëwenaar en vol van emosie. Jer 2 is soos ‘n brief van die Here af aan die volk vir wie Hy baie lief was.
Dit klink dalk vreemd om te hoor dat Jeremia een van die mees morbiede boeke in die Bybel is – ‘n boek vol oordeel – maar om dan ook te hoor dat dele daarvan vergelyk kan word met ‘n liefdesbrief van God af aan sy volk. Hoe kan ons terselfdertyd van God se oordeel én van sy liefde lees, so dat beide hierdie kontrasterende temas die hooftema van Jeremia is? Want Jer 2 is maar een van verskeie tekste wat vir ons wys dat God se woede en sy oordeel in die OT juis gebore word vanuit sy liefde vir die volk. Hy is so lief vir sy volk dat Hy sy verhouding met hulle vergelyk met ‘n huweliksverhouding. Israel was sy bruid. Hulle was lief vir mekaar. Aan die begin van die verhouding het sy vir God met haar lewe vertrou, sy het orals agter Hom aangegaan. Die Here het haar (die volk) as sy heilige eiendom beskou, die eerste vrug van sy oes. Niemand moes dit waag om ‘n vinger op haar te lê nie! Só lief was Hy vir haar.
Maar toe kry God seer in die verhouding. Want sy bruid het Hom verneuk. Sy het Hom verwerp en agter ander gode aangeloop. Eers soek Hy die fout by Homself, maar hoe meer Hy onthou hoe meer besef Hy dat Hy vir Israel nét goed was. Hy het die volk in onbewoonbare gebiede beskerm en in ’n vrugbare land ingebring waar Hy hulle oorlaai het met goedheid. Dit hét goed gegaan met die volk. Maar terwyl dit so goed gaan het hulle begin rondkyk, en die gode van die nasies rondom hulle raakgesien. Hulle wou ook sulke gode hê. Almal, ook die leiers, het vir God begin vergeet en hulle het agter die ander volke se afgode aangeloop. Hulle het die Here nie eens meer geken nie – die intieme verhouding het vervlak en mettertyd verdwyn. Nie omdat God sy rug op die volk gedraai het nie, maar omdat die volk hul rug op God gedraai het.
Die volk het gedoen wat géén ander volk nog óóit gedoen het nie – hulle het hul God, die enigste ware lewende God, vir afgode verruil wat hulle nie kon help nie. Hoe ondenkbaar: Die ander volke het getrou gebly aan hulle nikswerd afgode, maar die volk van God het nie aan Hom getrou gebly nie! G’n wonder dat God so kwaad is vir die volk in die boek Jeremia nie! Hy praat met ‘n verskeurde hart. Hulle was sy hart se punt, maar hulle het gekies om liewer hul harte aan die afgodsaltare te gaan ophang. Sonder énige goeie rede. Want God was vir hulle nog nét goed gewees. En die afgode kon op geen manier vir hulle help of hulle lewensgehalte verbeter nie. Hulle het nie net teen God gekies nie. Hulle het vir níks gekies. Hulle het die lewende God weggestoot, en in sy plek het hulle ‘n hand vol niks begin dien. Hulle het hulle rug gedraai op die Bron van lewende water, en hulle het gekies om eerder hul eie gekraakte waterbakke uit klip te kap (want die afgode kon dit immers nie vir hulle doen nie…) – waterbakke wat nie eens water kon hou nie. G’n wonder dat God selfs die hemele oproep om te bewe en te sidder en op te droog nie! Want waarom dan nog water vanuit die hemele stuur as die volk nie meer die Bron van die water wil ken nie?
Ja, God was woedend gewees vir sy volk. Omdat Hy vir hulle so lief was, het hulle verwerping van Hom Hom so kwaad gemaak. Is dit nie so dat ons dikwels die kwaadste raak vir die mense wat die naaste aan ons is nie? Die wortel van woede lê baie keer in gekweste liefde. Want God het sy alles gegee, Hy het getrou gebly aan die volk.
Tussen God se oordeelsboodskappe deur pleit Jeremia vir die volk. Sy Klaagliedere eindig aangrypend met: “Waarom sou U ons dan bly vergeet, ons vir altyd verlaat? Bekeer U ons tot U, Here, dat ons bekeer kan wees (Hoor julle dit – nie ‘Kom terug na ons toe nie Here,’ maar ‘Help ons om terug te kom na U toe’). Maak ons lewens nuut, soos in die ou dae (die dae toe ons nog soos ‘n bruid agter U aangeloop het). Of het U ons dan heeltemal verwerp? Is U dalk net té kwaad vir ons?” … (Klaagl 5:21-22). So eindig Jeremia se boodskap.
Die Here was “só kwaad” gewees vir sy volk. Wie sou nie wees nie? Hulle het Hom prysgegee en daarom wou Hy hulle ook prysgee. Hy wou hulle uitwis, van die aarde afvee. In Jer 4 sê die Here dat Hy een kyk gee, en daar sal niks van die land en sy mense meer oor wees nie! In 4:27: “Die hele land sal verwoes wees”, maar dan nét daarna “maar Ek sal dit nie totaal vernietig nie.” In dieselfde asem as wat God sy vernietigende woede uitspreek, kom sy genade alreeds na vore. Hy wil graag alles en almal vernietig, maar Hy kan nie. In Hosea 11 verwoord Hy iets van die stryd binne Hom: “Hoe kan Ek jou prysgee? Hoe kan Ek jou vernietig? Ek kan dit nie oor my hart kry nie. My liefde brand te sterk. Ek sal my gloeiende toorn bedwing, Ek sal nie so ver gaan en Efraim uitwis nie, want Ek is God, nie ‘n mens nie. Ek sal nie met woede ingryp nie.” God bedwing Homself. Want, ten spyte van sy volk se ontrou, is Hy tot die dood toe getrou. Hy weier om ons te verwerp. Dit terwyl Hy in sy menslike gestalte sterf onder ons verwerping. Hy rig eerder sy woede teen Homself, Hy beskerm ons daarteen met sy eie lewe, omdat Hy ons so liefhet.
Gepraat van God se liefde vir ons, hoe lyk ons liefde vir Hom? Vandag?
Kan dit wees dat ons Hom ook vergeet het?
Kan dit wees dat ons ons verlede vergeet het? Die dae toe ons nog getrou was aan die Here, toe ons Hom nog liefgehad het, nog agter Hom aangeloop het?
Kan dit wees dat ons vergeet het hoe lief God ons het? En dat ons nie meer sy liefdesdade in ons lewens raaksien nie?
Kan dit wees dat ons vergeet het hoedat God ons in die verlede beskerm het, ook in ons eie verledes? Hoe Hy ons versorg het en bewaar het? Dalk aan die lewe gehou het daar waar lewe nie meer moontlik gelyk het nie?
Kan dit wees dat ons die fout vir ons vergeetagtigheid, ons afvalligheid by God wil vind? Asof Hy gefaal het, asof Hy ontrou was, asof Hy nie meer die moeite werd is om te volg nie?
Kan dit wees dat ons leiers – ons priesters en profete en presidente – vir God vergeet het? Dat die wat ons op die pad moet hou meedoen daaraan om ons van die pad af te lei? Dat hulle boodskappe en besluite en dade nie meer getuig van mense wat vir God ken nie?
Kan dit wees dat ons nie net vir God vergeet het nie, maar dat ons Hom verruil het? Vir ander dooie afgode? Wat op die ou-end niks vir ons beteken nie? Afgode soos geld, of sukses, of ander mense na wie ons eerder opkyk – soos rykes en magtiges en bekendes, of afgode van vrees en bekommernis wat ons dryf om ons eie plannetjies te beraam, so asof ‘n mensgemaakte vangnet meer betroubaar is as die hand van God? Asof ons handgemaakte gekraakte waterbakke meer bied as die Bron van lewende water?
Ons moenie te vinnig hierop antwoord asof die vrae nie op ons van toepassing is nie. Want hierdie losmaak van ‘n opregte intieme verhouding met God is iets wat so ongemerk kan gebeur. Ons verf soms ons gebroke verhouding toe met al die regte godsdienstige gebruike. Kan dit wees dat ons Sondae kerk toe kom (so ‘n edele gebruik), maar dat dit ten diepste nie meer ons liefde vir God is wat ons hierheen trek nie. Maar diensbeurte, of plig, of skuld, of gewoonte, of ander lidmate… Is daar dalk van ons wat vanoggend met ‘n sug opgestaan het toe ons besef het dis kerk vandag, en ons sal maar moet regmaak en gaan… In Jeremia 2 wys God sy hart vir ons. Hy wys ons wat in Hom gebeur, hoe Hy voel, hoe hartseer dit Hom maak, hoe kwaad Hy word wanneer Hy agterkom dat ons Hom vergeet het, en dat ons Hom in ons harte gelos het en agter ander dinge begin aanloop het.
G’n wonder Jeremia wou heeltyd net huil toe hy hoor wat God te sê het nie.