Watter Afrikaanse Bybelvertaling is die beste?(Foto: Carolyn V/Unsplash.) Deur Elma Cornelius Afrikaanssprekendes kon in die laaste jare kies tussen vele Afrikaanse vertalings van die Bybel. Eers was daar die 1933-vertaling wat in 1953 hersien is en deur die Suid-Afrikaanse Bybelgenootskap uitgegee is. Daarna het die Christelike Uitgewersmaatskappy die Lewende Bybel in 1982 die lig laat sien. In 1983 het die Bybelgenootskap ’n volgende tree geneem en die Nuwe Afrikaanse Vertaling gepubliseer. So neem die Christelike Uitgewersmaatskappy hulle volgende tree met die uitgee van Die Boodskap: Die Bybel in Hedendaagse Afrikaans in 2002. Carpe Diem Media maak hulle bydrae tot die e-Bybel-boekrak in 2002 wanneer [email protected] gepubliseer word. Ná hierdie publikasie volg [email protected], [email protected], [email protected], [email protected], [email protected] en [email protected] In 2006 word Die Bybel: Nuwe Lewende Vertaling deur die Christelike Uitgewersmaatskappy bygevoeg tot die lang lys van Afrikaanse Bybels. In 2008 gee die Bybelgenootskap die Bybel vir almal uit en volg in 2020 met Die Bybel 2020-vertaling. Afrikaanssprekendes kan ’n boekrak volmaak met al hierdie Afrikaanse Bybels. Die nuwe vertalings wat telkens bygevoeg is, is nie altyd met ope arms verwelkom nie. Soos dit maar gaan met enigiets nuuts, het mense telkens die nuwe vertalings met skeptisisme bekyk. Uitlatings is oor hierdie vertalings gemaak wat dikwels spreek van onkunde en paniek. So was daar ook op die verskyning van die Die Bybel 2020-vertaling. verskillende reaksies. Party mense was opgewonde en ander was skepties en versigtig. Daar is selfs diegene wat op multimedia waarsku oor die “korruptheid” van die betrokke vertaling. “Watter Afrikaanse vertaling van die Bybel is die beste?” vra ’n vriendin my anderdag. “Wanneer ’n nuwe vertaling gepubliseer word, beteken dit dat die ander vertalings oud en nutteloos geword het?”, wil my kind weet. “Moet ons aanneem dat die nuwes die oues vervang?” hou sy aan. “Waarom het die Bybelgenootskap weer ’n nuwe vertaling uitgebring?” vra ’n omie by die Bybelstudie. Dit het tyd geword om die boodskap uit te dra dat die verskillende vertalings definitief nie in kompetisie met mekaar is nie. Geen vertaler wat betrokke was by die verskillende Afrikaanse vertalings van die Bybel probeer die boodskap van die Bybel verdraai nie. Dit het tyd geword om uit te spel hoe Bybelvertaling werk. Alle vertalings is “interpretasies” Bybellesers moet onthou dat alle vertalings kundiges se interpretasies is van antieke Hebreeuse, Aramese en Griekse tekste van die Bybel. Hierdie vertaalkundiges se interpretasies word beïnvloed deur hul kennis van die antieke manuskripte, hul keuse van brontekste, hul kennis van die antieke tale, van Afrikaans, van die antieke wêreld waarin die Bybel ontstaan het – van vertaalteorie en vertaalmetodes. Soos wat nuwe manuskripte opgegrawe word, soos wat kennis van die antieke tale toeneem, soos wat daar vordering kom in die Afrikaanse taalwetenskap, soos wat vertaalteorie en vertaalmetodes verbeter, groei vertalers se vermoëns om hul interpretasies te verfyn. Nuwe insigte in die verskillende wetenskappe dus, gee genoeg rede om nie vas te steek by slegs een vertaling nie, maar om altyd te poog om interpretasies en vertalings te verbeter. Vertalers het altyd ’n doel en teikengehoor in gedagte Die vertaalopdrag vir elke vertaling spel altyd duidelik uit vir watter doel en teikengehoor die vertaling bedoel is. Word die betrokke vertaling beoog vir liturgiese gebruik in eredienste, het die vertaalspan ’n konserwatiewe of ouer geslag leser in gedagte. Fokus die vertaling op lesers wat kontemporêre Afrikaanse taalgebruik verkies, of op lesers met ’n laer vlak van leesvaardigheid soos kinders, of lesers wat eerder in die vertaling iets van die antieke tale en leefwêrelde wil beleef, of opnuut bekeerdes wat nie ’n goeie kennis van die Bybel het nie? Verskillende fokusse en verskillende teikengehore is faktore wat nuwe vertalings onafwendbaar maak. Die Bybel: 2020-vertaling (Foto: Verskaf) Verskillende fokusse en teikengehore noodsaak verskillende vertaalmetodes Wanneer ’n vertaling vir liturgiese gebruik in eredienste beoog word, of vir konserwatiewe of ouergeslaglesers of lesers wat graag die antieke tale en leefwêrelde van die Bybel wil beleef, is ’n letterlike of teksgetroue of direkte vertaling wat brontaalgeoriënteerd is, dikwels die beste opsie. In die geval van letterlike vertalings is die vraag egter of die vertaalspan beoog dat die vertaling met die antieke manuskripte moet korrespondeer en of dit slegs die antieke manuskripte moet weerspieël. ’n Vertaling wat met die bronteks korrespondeer, is ’n poging om sover moontlik met die oorspronklike vorm van die bronteks ooreen te stem. Die ouer generasie het grootgeword met die 1933-vertaling wat in 1953 weer hersien is – onder almal bekend as die “ou vertaling”. As eerste Afrikaanse vertaling van die Hebreeus/Aramese OT en Griekse NT, het hierdie uitgawe die “enigste” Bybel vir Afrikaanssprekendes geword. Dit is ’n letterlike brontaal-georiënteerde vertaling wat goed korrespondeer met die oorspronklike tekste, maar in ’n argaïese vorm van Afrikaans wat jong lesers dikwels in die duister laat. Die Die Bybel 2020-vertaling is ’n letterlike vertaling, wat nie noodwendig met die brontekste korrespondeer nie, maar dit goed weerspieël in ’n hedendaagse Afrikaans. Wanneer ’n vertaling ten doel het om gelees te word deur lesers wat kontemporêre Afrikaanse taalgebruik verkies, of deur lesers met ’n laer vlak van leesvaardigheid, of deur lesers wat die boodskap so eenvoudig moontlik wil ontvang, is die dinamies-ekwivalente (ook bekend as die indirekte of idiomatiese of funksionele) vertaalmetode die oplossing. Dinamies-ekwivalente vertalings kan egter ook in twee kategorieë val – of verklarend of vereenvoudigd. Die sogenaamde Nuwe Afrikaanse vertaling van 1983 is ’n verklarende dinamiese-ekwivalente vertaling van die brontekste wat meer doeltaal-georiënteerd is. Die doel van hierdie vertaling is nie om met die formele taalstrukture van die brontale ooreen te stem nie, maar om helderheid te verskaf in ’n idioom wat dit duidelik maak. Die Bybel vir almal (2007) is ’n vereenvoudigde dinamies-ekwivalente vertaling wat meer vry is en nader aan ’n parafrase is. Die doel van hierdie vertaling is om die Bybelse inhoud in ’n taalregister vir ’n spesifieke gehoor weer te gee. Hoe verskil die direkte vertaling van ander vertalings? Kerke het besef dat daar onder lidmate ’n behoefte is aan ’n meer letterlike vertaling van die Bybel, maar in ’n eietydse Afrikaans. Daarom het die Kerklike Advieskomitee die Bybelgenootskap genader en in 2005 het die Bybelgenootskap, ná markopname, besluit om met die projek te begin. Meer as 100 medewerkers uit alle kerke in SA het betrokke geraak as brontaalkenners, eksegete, professionele Afrikaanse vertalers, letterkundiges en taalkundiges – ’n vertaalspan wat vir die eerste keer ’n groot aantal vroulike medewerkers ingesluit het. Die vertaalopdrag was om ’n goed verstaanbare, bronteksgeoriënteerde Afrikaanse vertaling van die Bybel wat geskik is vir voorlesing en gebruik in eredienste, asook vir kategese, Bybelstudie en persoonlike gebruik, te skep. Die brontekste van die Ou Testament en Nuwe Testament wat gebruik is, is die vierde uitgawe van Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) en die vierde gekorrigeerde uitgawe van die Griekse Nuwe Testament van die “United Bible Societies”. Die teikengehoor was die kerklike publiek wat reeds ’n agtergrondkennis het van die wêreld van die Bybel. Omdat dit bronteks-georiënteerd is, neem hierdie vertaling sy lesers terug na die Bybel se eie tyd en leefwêreld. Dit is vertaal in ’n natuurlike Afrikaans, keurig, stilisties goed versorg, helder en geskik vir liturgiese gebruik. Dit is ’n letterlike vertaling in die sin dat die tekskenmerke (soos die literêre vorm, idiome, stylfigure en beklemtoning, mate, gewigte, geldeenhede en range), teksstruktuur en atmosfeer van die brontekste sover moontlik behou is, sonder om sinvolheid in te boet. Aangesien woordorde in die antieke Grieks van die NT byvoorbeeld deur naamvalle uitgedruk word en nie deur woordorde in die sin nie, was die taalkenmerke van Afrikaans as uitgangspunt geneem. Op geen plek is die teks verklaar nie, behalwe in voetnotas waar kort verduidelikings gegee word ten opsigte van sake soos byvoorbeeld probleme in die bronteks of verskillende geldige vertalingsmoontlikhede. Hierdie direkte vertaling is ’n poging van die vertaalspan om die bronteks van die Bybel op so ‘n manier te weerspieël asof die Hebreeuse, Aramese of Griekse spreker/skrywer se woorde “direk” aangehaal word, maar dan in gewone idiomatiese en hedendaagse Afrikaans. Dus? Watter Afrikaanse vertaling is die beste? Geen vertaling is oor die algemeen beter as ’n ander nie. Alle vertalings is geldig en waardevol vir die doel en die teikengehoor waarvoor dit vertaal is. Kenners praat van die “komplementêre gebruik” van die verskillende vertalings. Die ideaal is om verskillende vertalings saam te gebruik wanneer die Bybel bestudeer word. In lyn met die doel en teikengehoor van elke vertaling, het die verskillende Afrikaanse vertalings van die Bybel verskillende vlakke van ooreenkoms met die oorspronklike vorm, van aanpassing van die oorspronklike vorm, van duidelikheid, van aanvaarding by kerke, van akkuraatheid, van natuurlikheid, en van konkordansie. Die verskillende vertalings hanteer idiome en stylfigure, sinlengtes en woordorde op verskillende maniere, afhangende van die doel van elke vertaling. Wanneer my vriendin vir my vra watter Afrikaanse Bybelvertaling die beste is, vra ek: “Die beste vir wie? Vir jou dowe dogtertjie? Vir jou man wat ’n Bybelstudiegroep begelei? Vir jou tiener? Vir die ouer garde in die aftreeoord?” Ek laat my dogter toe om haar boekrak vol te maak met al die moontlike Afrikaanse Bybelvertalings. Mag God in elke stadium van haar lewe deur een van hierdie vertalings met haar praat.