Oop standpunte nodig in die oop gesprekDie oop gesprek “So noodsaaklik soos die bloedsomloop vir die liggaam is, so noodsaaklik is die sirkulasie van gedagtes vir ŉ volk. Die sirkulasie van gedagtes; dis die vrye uitspreek van eie mening en die aandagtige luister na die mening van ander, sodat ŉ wisselwerking ontstaan…” NP van Wyk Louw Met hierdie bekende woorde van NP van Wyk Louw wil ek graag my eerste gesprek in Maroela se Groot Debat afskop. Want – soos hierdie groot intellektueel ook gesê het ‒ is die vrye meningswisseling die lug waarsonder ons nie kan lewe nie. “Die een Verskriklike wat ons moet vrees, is die stilte wat oor die wêreld sal neersak wanneer daar nie meer binne die volke gepraat sal word nie, gestry, geredeneer nie; en die volke self teenoor mekaar nors en stil en sonder gesprek soos groot roofdiere sal lê.” My droom vir die Groot Debat op Maroela word goed deur Louw saamgevat: “Daar is geen edeler plesier as die intellektuele omgang met mense wat totaal anders dink as jy nie ‒ wat ander dele van die eindelose rykdom van die waarheid tot hul besit gemaak het…” Luister en dink Maar praat is hoogstens maar net die helfte van ŉ werklike oop gesprek. Die ander, miskien belangriker deel is om te luister, werklik te luister, en nie net te hoor nie. En om nie te praat voordat jy gedink het nie. Denke, soos Louw tereg gesê het, “is om streng en omvattend te dink”. Kyk mens vandag na baie oppervlakkige, denklose rubrieke in ons koerante, én die heethoofdige kommentaar onderaan, dan wonder mens soms wanhopig of lees, dink en die tradisie van die oop gesprek sonder erfgename en testament uitgesterf het. Gevare en voorwaardes vir ŉ oop gesprek Daar is ŉ paar gevare vir ŉ gesonde oop gesprek, soos onverdraagsaamheid, ore toedruk vir ander standpunte, die regerende party se planne om die media te muilband, die Afrikaanse mediamonopolie en selfsensorskap. Maar die oorheersende liberale denkraamwerk wat ŉ vrye gesprek behoort te waarborg, is self ŉ gevaar daarvoor, want dit blok ander denkraamwerke en menings uit. Daarom is die voorwaardes vir ŉ oop gesprek ŉ oop gemeenskap, oop denke en ŉ oop platform soos Maroela. Soos Van Wyk Louw, gee ek nie voor om die gesprek onverbonde en gevoelloos van “buite” te voer nie. In hierdie tye veroorloof ek myself nie die luukse om standpuntloos te wees nie, want as jy staan vir enige iets, val jy ook vir enige iets. Buitendien het ek nog nooit ŉ “objektiewe waarnemer” ontmoet wat werklik onverbonde was nie. Die neutraliteit was meestal maar net ŉ rookskerm om te skiet sonder om teruggeskiet te kan word. Saam met Louw sê ek: “Jy het jou een kort lewe aan hierdie volkie onherroeplik verbind, ja verknog”. Dit beteken nie dat ek doof en blind is vir ander standpunte of vir die Afrikaner se foute nie. Nee, soos Louw gesê het: “By ŉ volk vir wie ŉ mens werklik liefhet, sien jy sy vooroordele, sy kleinlikhede, sy geestelike agterstand”. Om ŉ uitgangspunt of ŉ standpunt te hê, beteken dus nie geslote of eenrigting-debatvoering nie, maar om in die lig van die omstandighede van ons klein volkie “aan die Afrikaner en Afrikaans se kant” te wees ‒ sonder om teen ander kant te kies of in ŉ “ons-en-hulle”-stryd verstrik te raak. Demokratiese volwassenheid is immers ŉ onlosmaaklike bestanddeel van ŉ oop gesprek. Soos Van Wyk glo ek: “Daar is niks meer wat ons kan doen nie, daarom moet ons dink!”