Die volle waarheid is altyd ingewikkeld en grysArgieffoto Mense se stemgedrag verander regoor die Weste saam met die politieke kultuur. Waar linkse partye ŉ dekade of twee, drie gelede die inisiatief geneem het en regses op die verdediging was, is dit nou andersom. Nou is dit regs-populistiese groepe wat toenemend die agenda bepaal en die tradisioneel linkses, saam met die gematigde sentrum,wat probeer walgooi. Is dit, soos sommige Suid-Afrikaanse waarnemers meen, toe te skryf aan die opkoms van nasionalisme, etniese identiteit en nasietrots? Is die liberalisme en sosialisme, met hul klem onderskeidelik op die individu en die klas, aan die verbygaan? Met die eerste oogopslag kan dit verleidelik wees om so te dink, des te meer omdat dit beslis ŉ deel van die verklaring is. Ja, daar is ŉ groeiende verset teen die Europese Unie (EU) as vervanger van die eie nasiestaat. En ja, mense is bang hulle sal hul vertroude identiteit moet prysgee en dat hulle deur die immigrante, veral Moslems, ondergeploeg gaan word. Kyk jy egter in detail na meningspeilings, word dinge ingewikkelder. Die Brexit-referendum, so het ek twee weke gelede in dié ruimte op grond van peilings betoog, het gewys Brittanje is in twee geskeur. Dit was, ongenuanseerd, Londen (vir bly) teen die res (vir uitstap); die jonges wat wou bly en die oues wat wou gaan; welvarendes en goed opgeleides vir bly en onopgeleide armes vir uitstap; die Engelse vir uitstap en die Skotte vir bly. Iets wat breedweg soortgelyk is, geld vir ŉ ontleding van state op die Europese vasteland. In Duitsland het die meningspeiler, Forsa, in ŉ omvattende studie, gedoen in Desember 2015, gevind verreweg die meeste van diegene wat op die regs-populistiese Alternative für Deutschland (AfD) gestem het, het dit as ŉ protes bedoel, nie omdat hulle met die party se verset teen immigrante saamstem nie. In Baden-Württemberg, waar die AfD in dié deelstaat se verkiesing goed gevaar het, was ŉ verbysterende 93% van die AfD-stemmers dit met dié stelling eens: “Die AfD los weliswaar geen probleme op nie, maar noem dinge wel op sy naam.” In die ander twee deelstate waar verkiesings gehou is, Rynland-Palts en Sakse-Anhalt, was die persentasie effens laer, met onderskeidelik 90 en 64%. Die peiling het ook bevind AfD-stemmers kan aansienlik meer as die breë bevolking as middeljarig, arm en onopgelei beskryf kan word. Daarby het die AfD veral sukses behaal by mense wat voorheen glad nie gestem het nie. In Nederland het die peiler, Maurice de Hond, bevind 45% van diegene wat die regs-populistiese, Partij voor de Vrijheid steun, het slegs skoolopleiding. Net 17% van sy ondersteuners is “hoog opgelei”. Altesaam 35% sit in die laerinkomsteklasse, 32% in die middelinkomsteklas en net 19% in die hoërinkomsteklas. Soos in Duitsland, beteken dit nie hulle almal meen Wilders en sy PVV is fantasties nie. Inteendeel, die navorser, Chris Aalbers, wat die saak ondersoek het, se kommentaar aan die kwaliteitsdagblad NRC Handelsblad was: “Daar is ŉ minderheid wat regtig glo Wilders het die waarheid in pag. Maar die grootste groep bestaan uit mense wat gou twyfel aan die effektiwiteit en integriteit van die politiek en beskou ŉ stem vir Wilders as ŉ drukmiddel. “Dit is oor die algemeen effens regse, ietwat ouer kiesers met ŉ konserwatiewe waardepatroon, redelik gematigde mense. Hulle stem op heelparty punte nie met Wilders saam nie.” In Frankryk is Marine le Pen, van die Front National (FN), se steun luidens peilings in ŉ eerste verkiesingsronde rondom 30%, die grootste van alle groepe. Pres. François Hollande, ŉ sosialis wat allerweë as ŉ yslike mislukking beskou word, sal by 15% bly vassteek, terwyl die gematig-konserwatiewe oud-pres. Nicolas Sarkozy, 20% sal trek. Wanneer dit egter oor ŉ tweede ronde gaan, sal Sarkozy Le Pen luidens verskeie peilings loshande met 60-67% teenoor 33-40% uitstof. Dit is interessant dat Le Pen, anders as die regses in ander lande, wel ŉ beduidende persentasie van die jonges tussen 18 en 30 jaar (27-30%) se stemme sal trek. Wat maak Frankryk in dié opsig anders? Wel, ten eerste het die land met een van die hoogste werkloosheidskoerse in Europa, 10%, te make. Dit wys die ekonomie, die geld in mense se beursies, speel ŉ beduidende rol. Peilings wys inderdaad werkloosheid is die grootste rede vir kiesers se voorneme om vir die FN te stem (41% en selfs 47% vir die jonges), teenoor slegs 34% wat vrees vir immigrante (32% onder die jonges) as rede aanvoer. ŉ Tweede aspek is dat Le Pen die afgelope jare moeite gedoen het om haar party weg te ruk uit die ekstreemregse hoekie waar haar pa, Jean-Marie le Pen, dit ingeverf het. Die FN skud toenemend sy regs-populistiese identiteit af en word in die breë hoofstroom ingesuig. Ons het nou hier na drie lande gekyk en ruimte maak dit moeilik om ander ook te ontleed. Maar die prentjie lyk oral maar dieselfde, met dié verskil dat links-populistiese partye (Griekeland en Spanje, byvoorbeeld) dieselfde rol as regs-populistiese groeperings speel. Daar is nog ŉ opvallende ooreenkoms oor alle Europese grense heen. Al die populistiese partye kombineer verset teen immigrasie en Euroskeptisisme met ŉ sterk linkse ekonomiese benadering, met ŉ sosialistiese beleid, met die behoud van die sosiaal-demokratiese welsynstaat. Populisme het baie gesigte, en links en regs loop soms deur mekaar heen. Die kern van wat inderwaarheid in Europa aan die gang is, het sterk trekke van ŉ klasse-opstand teen die maghebbers, die elite. Regoor die vasteland (en dit geld in sekere mate selfs vir Amerika, waar Donald Trump beduidende steun trek) voel mense in die steek gelaat, dat daar nie na hulle geluister word nie, dat hulle nie by ekonomiese groei baat nie, dat die kloof tussen die haves en die have-nots groter word. Die verset teen die EU en die immigrante is slegs ŉ onderdeel van ŉ groter opstand en luidens die ondersoeke, ŉ minder belangrike onderdeel daarvan. Dis presies dieselfde as wat tans in Suid-Afrika met die armes in die townships en die ANC-regering gebeur. Die verskil is natuurlik dat dit in Europa nie met soveel geweld gepaard gaan nie. Die volle waarheid is altyd ingewikkeld en grys. Dis nooit swart-wit nie. Moenie iets eenvoudigs van iets ingewikkelds probeer maak nie.