Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies - Volume 29, Issue 1, April 2008
Volume 29, Issue 1, April 2008
Authors: Gerhard Van Huyssteen and Sonja Bosch
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp XI –XVIII (2008)
This special issue of Literator is dedicated to human language technologies (HLT) for South African languages and contains eleven re-worked conference papers that were read during special theme sessions at two conferences in South Africa during 2007.
Towards a computational morphological analysis of Setswana compounds
Authors: L. Pretorius, B. Viljoen, R. Pretorius and A. Berg
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 1 –20 (2008)
&apos;n Rekenaarmatige morfologiese analise van samestellings in Setswana
Die ontwikkeling van &apos;n woordafbreker en kompositumanaliseerder vir Afrikaans
Authors: S. Pilon, M.J. Puttkammer and G.B. Van Huyssteen
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 21 –41 (2008)
In hierdie artikel word die ontwikkeling van twee kerntegnologieë vir Afrikaans, &apos;n woordafbreker en &apos;n kompositumanaliseerder, beskryf. Aangesien geen geannoteerde data waarmee masjienleermodules afgerig kan word voor hierdie projek beskikbaar was nie, word eers van &apos;n reëlgebaseerde benadering gebruik gemaak om hierdie kerntegnologieë te ontwikkel. Die reëlgebaseerde modules word geëvalueer en die woordafbreker behaal &apos;n f-telling van 90,84% en die kompositumanaliseerder &apos;n f-telling van 78,20%. Aangesien hierdie resultate nie heeltemal bevredigend vir praktiese implementering is nie, word &apos;n masjienleertegniek (geheuegebaseerde leer) vervolgens gebruik om hierdie modules te ontwikkel. Afrigtingsdata vir albei die kerntegnologieë word ontwikkel met behulp van "Turbo-Annotate", &apos;n koppelvlak wat ontwikkel is om die akkuraatheid en spoed van handmatige annotasie te verhoog. Die masjienleerwoordafbreker word afgerig met 39 943 geannoteerde woorde en behaal &apos;n f-telling van 98,11%, terwyl die kompositumanaliseerder&apos;n f-telling van 90,57% behaal nadat dit met 77 589 geannoteerde woorde afgerig is. Dit word ten slotte gestel dat masjienleer (spesifiek geheuegebaseerde leer) suksesvol blyk te wees in die ontwikkeling van kerntegnologieë vir Afrikaans.
The development of a hyphenator and compound analyser for Afrikaans
The development of two core-technologies for Afrikaans, viz. a hyphenator and a compound analyser is described in this article. As no annotated Afrikaans data existed prior to this project to serve as training data for a machine learning classifier, the core-technologies in question are first developed using a rule-based approach. The rule-based hyphenator and compound analyser are evaluated and the hyphenator obtains an f-score of 90,84%, while the compound analyser only reaches an f-score of 78,20%. Since these results are somewhat disappointing and / or insufficient for practical implementation, it was decided that a machine learning technique (memory-based learning) will be used instead. Training data for each of the two core-technologies is then developed using "TurboAnnotate", an interface designed to improve the accuracy and speed of manual annotation. The hyphenator developed using machine learning has been trained with 39 943 words and reaches an f-score of 98,11% while the f-score of the compound analyser is 90,57% after being trained with 77 589 annotated words. It is concluded that machine learning (specifically memory-based learning) seems an appropriate approach for developing core-technologies for Afrikaans.
Verbal extension sequencing : an examination from a computational perspective
Authors: W.N. Anderson and A.E. Kotze
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 43 –63 (2008)
Werkwoordekstensieopeenvolging : &apos;n ondersoek vanuit &apos;n rekenaarmatige perspektief
Leksikale oorvormers maak gebruik van &apos;n tweevlak-eindigendetoestandnetwerk om tegelykertyd morfologiese analiserings- en morfologiese genereringsherskrywingsreëls te enkodeer. Veelvuldige werkwoordelike ekstensies kan morfologies as &apos;n geslote morfeemklas geanaliseer word deur van verskillende rekenaarmatige tegnieke gebruik te maak. Die analise van &apos;n veelvuldige opeenvolging van ekstensies word verwesenlik deur triviale analise, gebaseer op enige kombinasie van lede van die geslote klas, maar dit gee aanleiding tot onnodige oorgenerering van leksikale items, waarvan baie items nie in &apos;n woordeboek voorkom nie. Indien ekstensiekombinasies beperk sou word in &apos;n strewe na die verteenwoordiging van voorbeelde wat werklik bestaan, sowel ten opsigte van die moontlike aantal ekstensies in &apos;n reeks as die relatiewe ordening van die ekstensies, het dit &apos;n radikale vermindering in die generering van leksikale items tot gevolg, terwyl die vermoë om te analiseer voldoende gehandhaaf word. Die artikel belig besonderhede van triviale analise en &apos;n benadering wat dramatiese oorgenerering voorkom. Dit is gebaseer op toetsdata wat die moontlike ekstensievolgordes asook die morfofonemiese alternasies van hierdie ekstensies in Noord-Sotho weerspieël. Dit is bekom deur literatuurnavorsing, leksikografiese ondersoeke en die rekenaarmatige morfologiese analise van tekste.
Lexical transducers utilise a two-level finite-state network to simultaneously code morphological analysis and morphological generation rewrite rules. Multiple extensions following the verb root can be morphologically analysed as a closed morpheme class using different computational techniques. Analysis of a multiple extension sequence is achieved by trivial analysis, based on any combination of the closed class members, but this produces unnecessary over-generation of lexical items, many of which may not occur in a lexicon. Limiting the extension combinations, in an attempt to represent examples that may actually exist - in terms of both the possible number of extensions in a sequence and the relative ordering of the extensions - leads to a radical reduction in the generation of lexical items while the ability to analyse adequately is maintained. The article highlights details of an investigation based on both trivial analysis and an approach that prevents dramatic over-generation. The article is based on test data reflecting possible extension sequences and the morphophonemic alternations of these extensions for Northern Sotho, garnered from literature research, lexicographic investigation and the computational morphological analysis of texts.
Authors: H.J. Groenewald and G.B. Van Huyssteen
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 65 –91 (2008)
Die ontwikkeling van &apos;n fleksievormgenereerder vir Afrikaans
Author S. Pilon
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 93 –110 (2008)
The development of an inflected form generator for Afrikaans
In this article the development of an inflected form generator for Afrikaans is described. Two requirements are set for this inflected form generator, viz. to generate only one specific inflected form of a lemma and to generate all possible inflected forms of a lemma. The decision to use machine learning instead of the more traditional rule-based approach in the development of this core-technology is explained and a brief overview of the development of LIA, a lemmatiser for Afrikaans, is given. Experiments are done with three different methods and it is shown that the most effective way of developing an inflected form generator for Afrikaans is by training different classifiers for each affix. Therefore a classifier is trained to generate a plural form, one to generate the diminutive, one to generate the plural of diminutive, et cetera. The final inflected form generator for Afrikaans (AIL-3) reaches an average accuracy of 86,37% on the training data and 86,88% on a small amount of new data. It is indicated that, with the help of a pre-processing module, AIL-3 meets the requirements that were set for an Afrikaans inflected form generator. Finally suggestions are made on how to improve the accuracy of AIL-3.
In hierdie artikel word die ontwikkeling van &apos;n fleksievormgenereerder vir Afrikaans beskryf. Twee vereistes waaraan hierdie fleksievormgenereerder moet voldoen, word gestel, tewete om slegs een spesifieke fleksievorm van &apos;n lemma te kan genereer en om alle moontlike fleksievorme van &apos;n lemma te kan genereer. Die besluit om masjienleertegnieke te gebruik in die ontwikkeling van hierdie kerntegnologie in plaas van reël-gebaseerde metodes, wat die tradisionele benadering in die ontwikkeling van fleksievormgenereerders is, word verduidelik en &apos;n kort oorsig oor die ontwikkeling van LIA, &apos;n lemma-identifiseerder vir Afrikaans, word gegee. Daarna word geëksperimenteer met drie verskillende ontwikkelingsmetodes en uiteindelik word die fleksievormgenereerder ontwikkel deur verskillende klassifiseerders vir elke moontlike fleksievorm af te rig; dit wil sê daar is uiteindelik &apos;n klassifiseerder wat meervoudsvorme genereer, een wat diminutief genereer, een wat die meervoud van die diminutief genereer, een wat die attributiewe vorm van adjektiewe genereer, ensovoorts. Hierdie fleksievormgenereerder (AIL-3) bereik &apos;n gemiddelde akkuraatheid van 86,37% op die afrigtingsdata en 86,88% op &apos;n klein hoeveelheid nuwe data. Daar word aangetoon dat &apos;n voorverwerkingsmodule tot AIL-3 toegevoeg kan word om te verseker dat dit voldoen aan die vereistes wat vir &apos;n fleksievormgenereerder vir Afrikaans gestel is en uiteindelik word voorstelle gemaak oor hoe om die akkuraatheid van hierdie fleksievormgenereerder verder te verbeter.
On the development of a tagset for Northern Sotho with special reference to the issue of standardisation
Authors: E. Taljard, G. FaaB, U. Heid and D.J. Prinsloo
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 111 –137 (2008)
Die ontwikkeling van &apos;n stel annoteringsmerkers vir Noord-Sotho, met spesiale verwysing na standaardiseringsaan-geleenthede
Authors: S. Bosch, K. Pala and C. Fellbaum
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 139 –162 (2008)
Afleidingsverhoudings in Engelse, Tsjeggiese en Zoeloe woordnette
In hierdie artikel word een tipe kruis-woordsoortverhouding vir Engelse, Tsjeggiese en Zoeloe leksikale bronne in die vorm van semantiese netwerke (woordnette) ondersoek. Baie tale beskik oor reëls waarvolgens nuwe woorde reëlmatig en produktief van bestaande woorde via morfologiese prosesse van bestaande woorde afgelei word. Die morfologies ongemarkeerde basiswoorde en die afgeleide woorde, wat &apos;n semantiese kern met die basiswoorde in gemeen het, kan met woordnette verbind en geïntegreer word. Hulle vorm dan tipies "afgeleide neste" of subnette. Ons beskryf pogings om morfologiese en semantiese reëlmatighede van afleidingsprosesse in Engels, Tsjeggies en Zoeloe vas te lê sodat linguistiese meganismes vergelyk en ontgin kan word vir geskikte rekenaarmatige prosessering en woordnetkonstruksie. Terwyl werk reeds in &apos;n mate vir Engels en Tsjeggies gedoen is, is woordnette vir Zoeloe en ander Bantoetale nog in die beginstadium van ontwikkeling. In hierdie artikel word aangedui hoe Zoeloe deur bestaande werk kan baat vind.
This article investigates one kind of cross-part-of-speech relation for English, Czech and Zulu lexical resources in the form of semantic networks (wordnets). Many languages have rules whereby new words are derived regularly and productively from existing words via morphological processes. The morphologically unmarked base words and the derived words, which share a semantic core with the base words, can be interlinked and integrated into wordnets, where they typically form "derivational nests", or subnets. Efforts are described to capture the morphological and semantic regularities of derivational processes in English, Czech and Zulu to compare the linguistic mechanisms and to exploit them for suitable computational processing and wordnet construction. While some work has been done for English and Czech already, wordnets for Zulu and other Bantu languages are still in their infancy. This article illustrates how Zulu can benefit from existing work.
Ontwikkeling van &apos;n Afrikaanse woordnet : metodologie en integrasie
Author G. Kotze
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 163 –184 (2008)
Development of an Afrikaans wordnet: methodology and integration
Die Afrikaanse woordnet is &apos;n leksikaal-konseptuele netwerk in die vorm van &apos;n elektroniese leksikale databasis wat aan die Noordwes-Universiteit ontwikkel is. In hierdie artikel word &apos;n metodologie vir &apos;n semi-outomatiese konstruksie van die inskrywings - sogenaamde sinoniemstelle - bekyk. Daar word eers &apos;n agtergrond gegee oor wat &apos;n woordnet is, sowel as oor "Word Net" waarop dit gebaseer is. Ander woordnette, sowel as toepassings van woordnette, word ook bespreek. Daar word voorts gekyk na die makrostruktuur van &apos;n woordnet in terme van sy integrasie en verenigbaarheid met ander woordnette, waarna die voorgestelde metodologie voorgelê en die resultate bespreek word. Laastens is daar &apos;n vooruitskouing van die integrasie van die Afrikaanse woordnet met ander bronne, waaronder "WordNet" en &apos;n Afrikaanse leksikale databasis genaamd ALEXANDER.
Orthographic measures of language distances between the official South African languages
Authors: P.N. Zulu, G. Botha and E. Barnard
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 185 –204 (2008)
Ortografiese maatstawwe van taalafstande tussen die amptelike Suid-Afrikaanse tale
Twee metodes vir die bepaling van verwantskappe tussen die elf amptelike tale van Suid-Afrika word beskryf. Die eerste metode maak gebruik van n-gramme. Die verwarrings wat plaasvind in &apos;n taalherkenningstelsel verskaf inligting oor die verhouding tussen die tale. N-gram-statistieke word vanaf teksdokumente bepaal en word dan gebruik as kenmerke vir klassifikasie. Ons wys dat die uitsette van &apos;n bevestigingstoets gebruik kan word om te bepaal hoe naby tale aan mekaar lê. Vanuit hierdie metings het ons &apos;n sigbare voorstelling van die verhouding tussen tale afgelei.
Verder het ons die Levenshtein-metode gebruik om die afstand tussen die ortografiese transkripsies van woorde te bepaal, toegespits op die elf amptelike tale van Suid-Afrika. &apos;n Grafiese groepering volgens die afstande tussen die verskillende tale toon weer die verhoudings aan tussen die tale en ook familiegroepe. Met sowel die dendrogramme as die multidimensionele skalering word bepaalde familiegroepe aangedui, en selfs ook die fynere verwantskappe binne hierdie familiegroepe.
Two methods for objectively measuring similarities and dissimilarities between the eleven official languages of South Africa are described. The first concerns the use of n-grams. The confusions between different languages in a text-based language identification system can be used to derive information on the relationships between the languages. Our classifier calculates n-gram statistics from text documents and then uses these statistics as features in classification. We show that the classification results of a validation test can be used as a similarity measure of the relationship between languages. Using the similarity measures, we were able to represent the relationships graphically.
Besigheidsprosesbestuur in mensetaaltegnologiehulpbronontwikkeling : &apos;n gevallestudie
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 205 –230 (2008)
An overview of the EtsaTrans machine translation system : compilation of an administrative domain
Authors: L. Ehlers and G. v.d. M. Hanekom
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 231 –247 (2008)
&apos;n Oorsig van die EtsaTrans-masjienvertalingstelsel: die samestelling van &apos;n administratiewe domein
Die EtsaTrans-masjienvertalingstelsel word die afgelope vier jaar reeds aan die Universiteit van die Vrystaat ontwikkel. Dit is tans die enigste masjienvertalingstelsel in Suid-Afrika wat vir gespesialiseerde (nie-algemene) vertalingsdoeleindes ontwikkel word. In hierdie uiteensetting word die program na gelang van sy ontwikkelingsfases beskryf en word daar oor die huidige verrigtingsvlakke verslag gegee. Ons kyk na die uitsette, databasisgrootte en die toekomstige inkorporering van &apos;n woordsoortetiketteerder en woordstamherkenner om die program se linguistiese werkverrigting te verbeter. Ons doel is nie om alle tipes tekste te kan vertaal nie, maar wel om in &apos;n gespesialiseerde domein te werk wat die stelsel in staat sal stel om dokumente van &apos;n repeterende aard te vertaal. Dit sal vertalers vrystel om tyd aan minder repeterende tekste te wy. Deur die aard van die taalgebruik in sulke repeterende dokumente in die databasis vas te vang, is ons in staat om &apos;n gestandaardiseerde taalgebruik vir die gespesialiseerde domein te skep.
Bilingual word list: computational linguistics / Tweetalige woordelys : rekenaarlinguistiek
Author G.B. Van Huyssteen
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 249 –272 (2008)
This word list is under constant development. Please send any comments, suggestions or additions to Gerhard van Huyssteen. / Hierdie woordelys word voortdurend verder ontwikkel. Stuur asseblief enige kommentaar, voorstelle of toevoegings aan Gerhard van Huyssteen.
Aan die ander kant : swart Afrikaanse skrywers in die Afrikaanse letterkunde, Hein Willemse : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 275 –277 (2008)
In die "Erkennings" wat die teks voorafgaan, meld Willemse dat die "grootste gedeelte van hierdie boek (...) teen die einde van die tagtigerjare tot stand gekom" het en reeds elders gepubliseer is as artikels of as hoofstukke. Hierdie samebinding is &apos;n poging om die inhoud algemeen beskikbaar te stel.
Against the light, Naudé, Charl-Pierre : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 279 –280 (2008)
Kannemeyer - literêre opstelle
"Uit puur verstrooiing" : lesings, praatjies, artikels, onderhoude en besprekings, J.C. Kannemeyer : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 280 –283 (2008)
Uit puur verstrooiing is die saambundeling van literêre opstelle wat Kannemeyer die afgelope tien jaar tussen sy werk aan lywige skrywersbiografieë en &apos;n eendelige literatuurgeskiedenis van byna 800 bladsye gelewer het. Dié bundel beslaan self &apos;n benydens-waardige 459 bladsye.
&apos;n Vreemdeling op deurtog, Hennie Aucamp : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 283 –285 (2008)
&apos;n Vreemdeling op deurtog, Hennie Aucamp se nuutste verhaalbundel is, in sy eie terme, &apos;n protobiografiese bundel waarin verhale, essays en poësie met &apos;n goeie skoot biografiese feite en verdigsels daarby ingemeng, aangebied word. Dit is stukke wat uit die hart, uit die huis en uit eie belewing kom. Om &apos;n Aucamp-metafoor buite konteks te gebruik: hy hang in dié bundel inderdaad die lakens op die bleik uit.
&apos;n Skeptiese Satan aan die woord
Satan ter sprake, M.M. Walters : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 285 –290 (2008)
Bloujare se stories, George Weideman : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 290 –292 (2008)
Steeds is dié stories bevolk met blomryke Namakwalandse en Boesmanlandse karakters. Daar is oom Vaatjie Vlieëbroek, die Steenkamps wat so bang is, "niemand sit &apos;n voet op die werf voordat dit begin vaal in die ooste nie" (p. 28), Sarel Soutsak wat, as hy sou hang in die skrum, "dan was die stutte langs hom op pad langboompies toe" (p. 35) en die Vermeulenbroers "wat nou nie vreklelik [is] nie, maar darem taamlik onduidelik met hulle tande danig in die pad" (p. 61). Skerp maar simpatieke uitbeelding van dié karakters help om &apos;n eiesoortige ruimte op te roep.
Bekende feite in &apos;n fassinerende verhaal
Jesus : &apos;n roman, uit Engels vertaal deur George Weideman, Walter Wangerin : book review
Source: Literator : Journal of Literary Criticism, Comparative Linguistics and Literary Studies 29, pp 293 –295 (2008)
In Jesus: &apos;n roman word die verhaal van Jesus, die seun van God, soos dit in die eerste vier boeke van die Nuwe Testament opgeteken is, by monde van twee ooggetuies vertel.