Versindaba » Blog Archive » Marlies Taljard: ‘n Bespreking van Goethe se Erlkönig aan die hand van geselekteerde narratologiese beginsels 2
Op die vlak van die verhaal word die artistieke ordening of rangskikking van die narratiewe elemente, nl. gebeurtenisse, akteurs, tyd en plek, ondersoek. Dit het reeds op die vlak van die geskiedenis geblyk dat alle elemente van die verhaal binne die spanningsveld (topos) lewe-dood geplaas word. Deur hierdie plasing in ‘n spesifieke, afgebakende literêre ruimte word akteurs omskep tot handelende karakters (aktante), dit wat in die storie blote plek was, word ‘n artistiek-betekenisvolle ruimte, die storielyn word ‘n verhaallyn en in die plek van chronologie tree ‘n verskeidenheid van temporele verhoudinge (Du Plooy, 1986:298). 2.1 Struktureringsprinsipe
Die digter gebruik verskeie vervreemdingstegnieke (‘n term wat deur Šklovskij en die Russiese Formaliste gebruik word) om ‘n unieke artistieke stempel op sy stof af te druk. Kenmerkend van die begin- en slotstrofes is die byna gestroopte vorm van eenvoud, ‘n stylmiddel wat sterk herinner aan die moderne understatement. Die gegewe word, tipies van die ballade, in vraag- en antwoordstyl aangebied – een van die oudste tegnieke om spanning te skep en word geïntensiveer deur die behoefte van die vader om die kind te koester en te beskerm. Die dramatiese intermezzo met sy stryd tussen vader, elwekoning en kind laat die spanning verder oplaai; eers die laaste woord van die gedig bied die finale beslissing van die stryd: “In seinen Armen das Kind war tot”.
Jolles (1956) koppel karakter in sy ondersoek van eenvoudige vorme aan die geestesaktiwiteite en die geestesbehoeftes in die dieptestruktuur van die gemeenskap (Du Plooy, 1986:51). Sy definisie van die mite is tot ‘n groot mate op Erlkönig van toepassing: dit gaan om die mens se vrae in verband met die wese van dié dinge wat die wêreld en die lewe beheers (Du Plooy, 1986:56). Alhoewel Erlkönig eintlik ‘n volksverhaal is, blyk hieruit dat die stof meervoudig gekodeer is om ook mitiese betekenis daaraan te verleen. Die karakters in die verhaal staan dus in diens van die beantwoording van die vraag na lewe en dood, soos dit in Erlkönig vergestalt word; daarom sal daar uiteraard weinig karakterisering of karakterontwikkeling voorkom. Volgens Propp is die verskillende funksies van die verhaal aan die verskillende dramatis personae verbonde en stem die handelinge of funksies wat die karakters vervul, in alle sprokies ooreen. Hierdie siening sluit aan by die aktansiële model van Greimas wat met aktansiële groeperinge werk en waar sekere karakters in vaste verhoudinge tot ander karakters in die verhaal staan. So verteenwoordig die vader in Erlkönig die goeie en die elwekoning die bose. Die seun is, volgens Propp se klasifikasie, die persoon wat in aanvraag is. Dit lyk dus asof karakters in eenvoudige verhale dikwels eerder ‘n simboliese rol speel, want unieke karakterisering sou die karakter as individu sy algemeen-geldige status ontneem.
In die epiese gedeelte word vanuit ouktoriële perspektief as’t ware uit die hoogte afgekyk op die gebeure. Sodoende ontstaan ‘n groot mate van objektiwiteit wat balans verskaf t.o.v. die hoogs emosionele middeltoneel. Die verteller besit intieme kennis van ten minste die vader se gevoelslewe, want hy kan berig: “Dem Vater grausets …” (slotstrofe). Die middeldeel in direkte rede wat hoogs ongewoon is in die ouktoriële vertelstyl, bied die verteller die geleentheid om elke rolspeler self karakteriserend aan die woord te stel. Spreekbeurte word so gemanipuleer dat die vader en die seun telkens die verskyning van die elwekoning vanuit hulle perspektief beskryf. Meer hieroor in die volgende hoofpunt wat in ‘n volgende blog aangebied word.
Tags: Erlkönig, gediganalise, Goethe, narratologie	Friday, June 8th, 2012 |
11 Kommentare op “Marlies Taljard: ‘n Bespreking van Goethe se Erlkönig aan die hand van geselekteerde narratologiese beginsels 2”
Dr. Die allerhoogste Koning van titels :
August 28th, 2012 at 3:48 pm Hallo Tannie!!! Ek wil net sê dat ek geniet geweldig min jou werk…aangesien ek nie een enkele woord daarvan kan verstaan nie, maar dit maak seker sin, aangesien jy 500 jaar oud is en duidelik ‘n ander dialek van Afrikaans praat. So kom ek stel dit in ‘n manier wat Tannie dit sal verstaan…die kwaliteit van u werk kan nie akkuraat vasgestel word nie as gevolg van die taalgebruik wat byna pre-histories is…so ek neem aan u kan dinosourus ook praat. Geniet u aand verder en mag die 21ste eeu u ook eendag bereik.
August 28th, 2012 at 4:35 pm Asseblief! Hierdie is ‘n belangrike akademiese bydrae en hierdie soort invektief is ongevraagd. As jy dit nie verstaan nie, ander waardeer dit wel.
August 28th, 2012 at 4:44 pm @Koning van titels: Jou aanmerking sê alles oor jouself!! Jy het ‘n keuse wat jy wil lees en ek skryf vir ‘n bepaalde gehoor wat jou duidelik nie insluit nie.
August 28th, 2012 at 5:24 pm Versindaba bedien alle liefhebbers van die digkuns. As hierdie akademiese en uitmuntende artikels oor die letterkunde die kommentator “Koning van titels” nie aanstaan nie, waarom dit dan lees? Waarom jou bemoei? Versindaba weier om mee te doen aan die vervlakking van intellektualiteit en die kultus van middelmatigheid wat dit dan tot gevolg het. Daar is vele ander webtuistes waar jy jou in aromatiese tale en tussen veelkleurige andersoortige dinosaurusse kan baai, en waar jou kommentare die snare op jou vlak sal aanroer. Hier is jy kennelik uit jou diepte en sal niemand jou ernstig kan of wil opneem nie.
August 28th, 2012 at 6:54 pm Ek dnk kng v ttls wl he mrlies moet so skrf – nes hy/sy dnk
August 28th, 2012 at 7:55 pm Komiese Kwatryne
deur Die allerhoogste Koning van titels
Daar is ‘n digter, Tannie Joan
sy lewer kommentaar en hou van “moan”,
ek sit nou hier by my lessenaar
terwyl ek na my skerm staar.
Let op na alliterasie en enjambement
hierdie berig het duidelik sentiment
die letterkundewêreld is in rep en roer
hierdie is die eerste keer wat aksie op hierdie blog boer
En ai Oom Leon, Leon Retief
gbruik vl wrde asb
ons is dalk onkundig, ja ons is “dom”
die erns waarmee dit opgeneem word slaan my stom
En dan kom ons by Koningin Marlies
dateer jou taal op, “I beg you please”
verskoon nou maar my simpel gedig
maar hierdie is alles ‘n enorme klug
Moenie laat ons kommentaar julle uit die slaap hou nie
hou op so ernstig wees en lag bietjie
August 29th, 2012 at 7:42 am Nou toe nou! Nog ‘n handvol karakteropenbarende teks-verse van die Skuilnaamkoning. (En met “Forensiese Taalkunde” ‘n buzzwoord, bied skuilname ook nie meer die beskutting van vanmelewe nie!)My ou, ek is jammer dat jy nou juis in die labirint van ‘n literêre teorieblog moes verdwaal – moet vir jou traumaties wees! Probeer maar (soos Hansie en Grietjie)die skakels terugvolg waarmee jy hier uitgekom het – straks is jy netnou weer tuis waar jy lekker Spiderman op TV kan kyk. Daarvoor het jy ten minste nie woorde nodig nie en daar sal nie allerhande goeters uitspring wat jy nie verstaan en waarvoor jy jou brein moet inspan nie. Ek hoop die wraak was soet en dat jy jou nie verder daaraan sal vergryp nie – brassery is immers sonde. Groetnis. Tannie M (hoop jy’s gou weer beter!)
Hildegard Klein :
August 29th, 2012 at 10:21 am Hoe bisar dat ‘n leser van so ‘n blog die gebruik van vakterminologie kan afmaak as verouderd! Mens wonder of dit net die gebruik van woorde met meer as een lettergreep is wat die jeugdige pootjie, of voel die betitelde dat wetenskappe as sulks geen plek meer in die een-en-twintigste eeu het nie? Vakterme is immers die bondigste en duidelikste manier om tegniese inligting oor te dra aan kundiges in ‘n sekere vakgebied (en dit is wat hierdie blog duidelik bedoel is om te wees). Vanselfsprekend sal ‘n kundige die aanbiedingstyl van enige geskrif aanpas by die tipe gehoor waarop dit gemik is.
August 30th, 2012 at 3:35 am Marlies, die beste ding om te doen met karakters soos dié wat hulle knoeiwerk agter skuilname bedryf, is om hulle suurstof af te sny deur hulle géén reaksie te gee nie. Hulle sal helaas, soos die vlieë, altyd met ons wees.
August 30th, 2012 at 7:05 am Dankie Johann!! Jy’s reg soos altyd. Ek het ook nou ‘n slag genoeg gelag en maak hierdie boek toe. Louis Naude :
December 20th, 2012 at 8:50 am Marlies, Mooi stuk, alhoewel ek ook nie alles 100% verstaan nie. Gelukkig is ek nie die titelkoning wat my wyshede toedig waarvan ek niks weet nie. Die urinedruppeltjie in die oseaan is metafories gepas.