Kambodja, amptelik die Koninkryk Kambodja (Khmer: , prĕəh riəciənaacak kampuciə, [prĕəh riə.ciə.naː.caʔ kam.pu.ciə]), ook Kampuchea (កម្ពុជា, [kam.pu.ciə]), is 'n land in Suidoos-Asië met 'n oppervlakte van 181 035 km² en 'n bevolking van sowat 16 miljoen. Kambodja is die opvolgerstaat van die eens magtige Hindoe- en Boeddhistiese Khmer-ryk, wat oor die grootste deel van die Indo-Chinese Skiereiland regeer het tussen die 11de en 14de eeue.
'n Burger van Kambodja word gewoonlik geïdentifiseer as 'n "Kambodjaan" of "Khmer", wat streng gesproke slegs na etniese Khmere verwys. Meeste Kambodjane is Theravada-Boeddhiste van Khmer-afkoms, maar die land het ook 'n beduidende aantal oorwegend Islamitiese Cham, sowel as klein heuwelstamme. Die hoofstad en grootste stad van Kambodja is Phnom Penh.
Kambodja grens aan Thailand in die weste en noordweste, Laos in die noordooste en Viëtnam in die ooste en suidooste. In die suide word dit begrens deur die Golf van Thailand en 'n klein stukkie langs die Suid-Chinese See. Die geografie van Kambodja word oorheers deur die Mekongrivier (in die volksmond in Khmer: Tonle Thom of "die groot rivier") en die Tonlé Sap ("die varswaterrivier"), 'n belangrike visbron. Die land se lae ligging beteken dat groot dele van die land byna op of onder seevlak is en lei daartoe dat die hoofwaterbron van die Mekong se vloei in die reënseisoen omkeer en in die naburige Tonle Saprivier invloei.
Kambodja se hoofnywerhede is die tekstielbedryf en toerisme. In 2007 het die getal buitelandse toeriste die viermiljoenvlak verbygesteek. In 2005 is ruolie- en aardgasneerslae onder Kambodja se gebiedswater ontdek en daar word gemeen dat wanneer kommersiële ontginning in 2009 of 2010 begin, dit 'n groot impak op die land se ekonomie sal hê. Kambodja is 'n lidland van die streekorganisasie ASEAN.
Staat Kambodja/État du Cambodge ('n neutrale naam wat gebruik is terwyl daar besluit is of die land tot 'n monargie sou terugkeer) onder die heerskappy van die Verenigde Nasies-tussentydse regering van 1989 tot 1993;
Die eerste gevorderde samelewings in hedendaagse Kambodja het in die eerste millennium na Christus verskyn. Tydens die 3de, 4de, en 5de eeue het die Indiese state Funan en Chenla saam gesmelt in wat nou die hedendaagse Kambodja en suidwestelike Viëtnam is. Hierdie state, wat deur meeste vakkundiges as Khmer aangeneem word, het nou bande met China en Indië gehad. Hulle ineenstorting is gevolg deur die opkoms van die Khmer-ryk, 'n beskawing wat in die gebied floreer het van die 9de eeu tot die 13de eeu.
Alhoewel die Khmer-ryk na die periode begin taan het, het dit magtig gebly in die omgewing tot die 15de eeu. Die ryk se middelpunt was Angkor, waar 'n reeks hoofstede tydens die hoogtepunt van die ryk gevestig is. Angkor Wat, die beroemdste en bes bewaarde godsdienstige tempel op die terrein, is 'n simboliese herinnering aan Kambodja se verlede as 'n belangrike moondheid in die streek.
Na 'n lang reeks oorloë met naburige koninkryke is Angkor deur die Thai geplunder en in 1432 verlaat. Die hof het die hoofstad na Lovek geskuif, waar die koninkryk gepoog het om die voormalige glorie te herstel deur seehandel. Die poging was egter kortstondig aangesien voortgesette oorloë met die Thai en Viëtnamese tot die verlies van meer grondgebied en die oorwinning van Lovek in 1594 gelei het. Gedurende die drie eeue daarna het die Khmer-koninkryk gewissel tussen 'n vasalstaat van die Thai en Viëtnamese konings, met kort periodes tussenin waarin 'n mate van onafhanklikheid bereik is.
Kambodja het as 'n protektoraat van Frankryk bly bestaan van 1863 tot 1953. Dit is as deel van die Franse kolonie Indo-China bestuur. Na die besetting deur die Japannese Ryk van 1941 tot 1945 tydens die Tweede Wêreldoorlog, het Kambodja op 9 November 1953 onafhanklikheid van Frankryk verkry. Dit het 'n grondwetlike monargie onder koning Norodom Sihanouk geword.
In 1955 het Sihanouk ten gunste van sy vader abdikeer sodat hy as eerste minister verkies kon word. Met sy vader se afsterwe in 1960 het Sihanouk weer staatshoof geword onder die titel Prins. Met die verloop van die Viëtnamoorlog het Sihanouk 'n amptelike beleid van neutraliteit ingeneem totdat hy in 1970 deur 'n militêre staatsgreep onder leiding van eerste minister Lon Nol en prins Sisowath Sirik Matak afgeset is terwyl hy op 'n oorsese reis was. Uit Beijing het Sihanouk homself toe by die kommunistiese Rooi Khmer-rebelle geskaar wat stadig maar seker besig was om grondgebied in die afgeleë bergagtige gebiede in te palm. Hy het sy volgelinge aangespoor om te help om die pro-Amerikaanse regering van Lon Nol omver te werp wat die begin van die Kambodjaanse burgeroorlog versnel het.
Na die brutaliteit van die 1970's en die 1980's en die vernietiging van die kulturele, ekonomiese, maatskaplike en politiese lewe van Kambodja, het herkonstruksie eers onlangs 'n aanvang geneem en is 'n mate van politieke stabiliteit uiteindelik herwin. Die demokrasie wat na die konflik gevestig is, is in 1997 geskud tydens die staatsgreep wat in die jaar plaasgevind het, maar het andersins glad verloop.
Politiek vind volgens die grondwet van 1993 amptelik binne die raamwerk van 'n parlementêre, verteenwoordigende monargie plaas. Die eerste minister van Kambodja is die regeringshoof en hoof van 'n multivormige veel-party stelsel, terwyl die koning die staatshoof is. Die eerste minister word deur die koning aangestel op advies en met die goedkeuring van die Nasionale Vergadering; die eerste minister en sy of haar ministeriële aangesteldes het uitvoerende mag in die regering. Wetgewende mag lê beide in die uitvoerende tak en in die twee kamers van die parlement, die Nasionale Vergadering van Kambodja en die Senaat.
Kambodja is 'n lid van die Verenigde Nasies en instansies soos die Wêreldbank en die Internasionale Monetêre Fonds. Dit is 'n lid van die Asiatiese Ontwikkelingsbank (ADB), 'n lid van die Vereniging van Suidoos-Asiatiese Nasies (ASEAN) en het op 13 Oktober 2004 by die Wêreldhandelsorganisasie aangesluit. In 2005 het Kambodja die stigtingsvergadering van die Oos-Asiatiese Spitsberaad bygewoon.
Kambodja het 'n oppervlak van ongeveer 181 035 vierkante kilometer. Die land deel 'n grens van 800 kilometer met Thailand in die noorde en weste, 'n 541 kilometer grens met Laos in die noordooste, en 'n 1 228 kilometer grens met Viëtnam in die ooste en suidooste. Dit het 443 kilometer se kuslyn aan die Golf van Thailand.
Die Khmer-taal is 'n lid van die Mon-Khmer-subfamilie van die Austro-Asiatiese taalgroep. Frans, vroeër die lingua franca van Indo-China en wat steeds deur sommige mense as 'n tweede taal gepraat word (meestal ouer Kambodjane), is steeds die onderwystaal in verskeie skole en universiteite. Baie van dié skole en universiteite word deur die Franse regering befonds. Kambodjaanse Frans, 'n oorblyfsel van die land se koloniale verlede, is 'n dialek wat in Kambodja aangetref word en gereeld deur die regering gebruik word. In die laaste paar jaar leer jonger Kambodjane egter eerder Engels.
Rys is soos in ander Suidoos-Asiatiese lande die stapelgraan, terwyl vis van die Mekong en Tonle Sap ook 'n belangrike deel van die dieet vorm. Die Kambodjaanse per capita handel in vis en visprodukte in 2000 was 20 kilogram vis per jaar. Van die vis word verwerk in prahok, 'n Khmer-lekkerny, vir bewaring. Oor die algemeen is die kookkuns van Kambodja soortgelyk aan dié van die res van Suidoos-Asië. Dit is egter nie so skerp soos die van Thailand nie en rissies word eerder apart bedien sodat mense self kan besluit hoe skerp hulle hul dis wil eet. Koljanderblare, kruisement en sitroengras word in baie disse gebruik. Kambodjaanse maaltye sluit omtrent altyd sop in, wat saam met die ander disse geëet word. Die land se kookkuns is relatief onbekend in die res van die wêreld in vergelyking met die van die buurlande Thailand en Viëtnam. Soos in Viëtnam kan die Franse invloed bespeur word in die beskikbaarheid van baguettes.
Die land se binnelandse waterweë was histories belangrik vir plaaslike handel. Die Mekong- en Tonle Sap-rivier se talle sytakke verskaf lang roetes waarvan 3 700 kilometer die hele jaar lank bevaarbaar is deur vaartuie wat 0,6 meter trek en 'n verdere 282 kilometer vir vaartuie wat 1,8 meter trek. Kambodja het twee hoofhawens, Phnom Penh en Sihanoukville, en vyf kleineres. Phnom Penh, geleë op die aansluiting tussen die Basak-, die Mekong-, en die Tonle Sap-riviere, is die enigste rivierhawe wat 8 000 ton skepe in die reënseisoen en 5 000 ton skepe in die droëseisoen kan bedien.
Ekonomiese groei het gelei tot 'n styging in die gebruik van motorkarre en motorfietse, wat gepaard gaan met meer padongelukke. Fietsriksjas ("cyclos") is 'n ander vorm van vervoer wat baie keer deur toeriste in stedelike gebiede gebruik word.