Nie die minste van al die kultuurerfenisse nie, is die Maleiers se besondere vernuf om hul eiesoortige kosse te berei, iets wat ’n wesenlike invloed op die Suid-Afrikaanse kookkuns in die breë gehad het (dink maar aan geregte soos sosaties, samoesas, bobotie en geelrys, kerrievis en hoeveel ander).
Kos speel steeds ’n belangrike rol in die Maleier-gemeenskap en dit staan sentraal in hul geloof en familiefeeste. Nadat ’n Maleier sy gaste op ’n ete getrakteer het, kan hulle van die kos in servette toedraai en huis toe neem. Anders as Westerlinge beskou hulle dit nie as ongeskik as mense dit doen nie. Volgens hul tradisie behoort die kos nie aan die gasheer nie maar aan die gaste.
Ook die sang en liedere van die Maleiers is beroemd. Wie ken nie die Kaapse moppie Daar kom die Alibama nie? En wie kan ooit die gees en vitaliteit vergeet van ’n Maleierkoor wat ou volksliedjes op ’n warm Oujaarsaand of by Maleise koorkompetisies sing? Of die uitgelate en kleurryke skouspel van die Nuwejaarskarnaval in die strate van Kaapstad? Kostuums van die verskillende dansgroepe in hierdie groot feestelikheid word maande vooruit deur Maleierkleremakers ontwerp en tot op die dag van die karnaval geheim gehou.
In die afgelope sowat drie en ’n halwe eeu het die Kaapse Maleiers se lewenswyse ’n unieke vermenging van Oosters en Westers geword, maar baie van die mistiek het behoue gebly, want die Maleierkultuur is stewig in die Moslemse godsdiens geanker. Soos hul godsdiens voorskryf, bid hulle vyf keer per dag, vas hulle by tye en neem hulle aan feeste deel, terwyl elkeen wat gesond en vry van skuld is en die reis kan bekostig, die duur pelgrimstog na Mekka minstens een keer in sy lewe sal onderneem om die spoor van sy profeet Mohammed te volg.
Hoewel Maleiers regdeur die Wes-Kaap woon, word die Kaapse buurt aan die laer hange van Seinheuwel wat as die Bo-Kaap bekend staan, die hegste met die Maleierkultuur verbind. Die Kaapse Maleiergemeenskap het teen die jongste eeuwisseling sowat 130.000 siele getel. Die argitektuur, kosse, klerewinkels, moskees en die warmte en hartlikheid van die Maleiers is so eie aan die Kaap soos Tafelberg. Hulle doen mee om toeriste in hul tienduisende na die Moederstad te lok.
Maar baie van die Maleiers was bedrewe ambagslui wat nie altyd so gedwee en onderdanig gebly het nie. Met tye het hulle gewelddadig gerebelleer.
Die Britte het toe die Kaap permanent oorgeneem, en die Britse wet op die afskaffing van slawehandel (1807) het dit onwettig gemaak om ná 1 Maart 1808 slawe by enige Britse hawe af te laai.
Die wet is egter later streng toegepas en die slawebevolking kon toe slegs deur geboortes groei—as meer kinders in die wêreld sou kom as wat daar sterftes en vrystellings was.
Daar moet darem ook hier gesê word dat dit ’n boer ’n aardige bedrag gekos het om ’n slaaf deurentyd gevoed en geklee te hou. Die slaaf het byvoorbeeld brood, vleis en groente gekry, plus wyn twee maal per dag, of drie keer daagliks in die oestyd.
Die vrystelling van die slawe is voorafgegaan deur ’n tydperk (1816-'33) van gewysigde regulasies om die lot van die slawe te verlig. Werkure is byvoorbeeld vasgepen, slawe kon eiendom besit en kinders onder tien jaar kon nie van hul ouers weggeneem en verkoop word nie.
’n Slaaf mog nie tuis met meer as 25 houe getugtig word nie, terwyl die bestuurders van landgoedere die strawwe in strafboeke moes aanteken. Hierdie voorskrifte, wat eintlik meer vir die wrede slawebase van die Wes-Indiese Eilande bedoel was, het die slawe-eienaars aan die Kaap gegrief.
Vrygestelde slawe is soos die Khoikhoi geleidelik opgeneem in die groep wat later as die Kaapse Kleurlinge of bruinmense bekend sou staan. Uit hul geledere het op verskillende terreine groot geeste gekom wat, weens ongelukkige politieke omstandighede in ’n groot deel van die twintigste eeu, dikwels nie tot hul reg kon kom en die erkenning kon kry wat hulle verdien het nie.
LINKS: Die talentvolle digter Adam Small (gebore 1936) het in die apartheidsjare ’n pynlike stryd gevoer vanweë die groot veronregting wat hy aangevoel het oor die etiket van “Kleurling” wat van owerheidsweë aan mense gehang is.
DIE sogenaamde Kleurlinge laat hulle vandag op ’n menigte terreine in die samelewing geld en deel in die algemene moderne kultuur van Suid-Afrika. Baie werk as huishulpe of in die hotelbedryf. Party is boere. Ook in regeringskringe laat hulle hulle nie onbetuig nie.