Alhazen—Die "wêreld se eerste ware wetenskaplike"
Ontwaak! | Nr. 6 2017
LEES IN Afrikaans Albanees Amharies Arabies Arabies (Libanon) Armeens Armeens (Wes) Azerbeidjans Azerbeidjans (Cyrillies) Bislama Bulgaars Cebuano Chichewa Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Cibemba Deens Duits Efik Engels Esties Ewe Fidjiaans Fins Frans Georgies Goedjarati Grieks Haïtiaanse Kreools Hebreeus Hiligaynon Hindi Hmong (Wit) Hongaars Ibo Iloko Indonesies Italiaans Japannees Joroeba Kanarees Kantonnese Chinees (Tradisioneel) Kantonnese Chinees (Vereenvoudig) Katalaans Kazaks Kikaonde Kinyarwanda Kirgisies Kirundi Koerdies (Koermandji, Kaukasus) Koerdiese Koermandji (Cyrillies) Kongo Koreaans Kroaties Lingala Litaus Luganda Luvale Mahratti Makua Malabaars Malgassies Maltees Mandarynse Chinees (Tradisioneel) Mandarynse Chinees (Vereenvoudig) Masedonies Mianmees Navajo Ndebele (Zimbabwe) Nederlands Nepalees Noors Oekraïens Oerdoe Oromo Otetela Pandjabi Pangasinaans Papiamentoe (Aruba) Papiamentoe (Curaçao) Persies Pools Portugees (Brasilië) Roemeens Russies Samoaans Sepedi Serwies (Cyrillies) Serwies (Romeins) Shona Silozi Singalees Slowaaks Sloweens Spaans Suid-Sotho (Lesotho) Suid-Sotho (Suid-Afrika) Swahili Swahili (Kongo) Sweeds Tagalog Tamil Tataars Teloegoe Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tshwa Tsjeggies Tsonga Tswana Turks Twi Viëtnamees Wallies Waray-Waray Wolaita Xhosa Yslands Zulu
'N KYKIE IN DIE GESKIEDENIS
HET jy al ooit gehoor van Abū 'Alī al-Ḥasan ibn al-Haytham? Waarskynlik nie. In die weste staan hy bekend as Alhazen, 'n Latynse vorm van sy Arabiese naam, al-Ḥasan. Hy is beskryf as "een van die belangrikste en invloedrykste persone in die geskiedenis van die wetenskap". En die kanse is groot dat jy vandag nog by sy lewenswerk baat vind.
Weens die deeglike manier waarop hy eksperimente uitgevoer het, is Alhazen die "wêreld se eerste ware wetenskaplike" genoem.
Hy het die basiese beginsels agter moderne fotografie geïdentifiseer.
Sy werk met lense het tot die ontwikkeling en vervaardiging van die eerste bril, mikroskoop en teleskoop gelei.
Alhazen is in ongeveer 965 HJ in Basra gebore, wat tans in Irak geleë is. Sy belangstellings het sterrekunde, chemie, wiskunde, medisyne, musiek, optika, fisika en digkuns ingesluit. Waarvoor is Alhazen veral bekend?
'N DAM IN DIE NYLRIVIER
Daar word gesê dat Alhazen 'n plan uitgewerk het om die vloei van die Nylrivier te beheer. Die projek is eers omtrent 1 000 jaar later, in 1902, in Aswan uitgevoer.
Volgens party het Alhazen groot planne gemaak om die gevolge van droogtes en vloede in Egipte te verlig deur die Nylrivier op te dam. Toe Kaïro se heerser, die kalief al-Hakim, daarvan hoor, het hy Alhazen na Egipte genooi om die dam te bou. Maar toe Alhazen die rivier met sy eie oë sien, het hy besef dat die projek bo sy vuurmaakplek is. Alhazen het toe voorgegee dat hy mal is omdat hy bang was dat die kalief, wat 'n reputasie gehad het as 'n onredelike persoon, hom sou straf. Hy het dit gedoen totdat die kalief 11 jaar later in 1021 dood is. Gedurende hierdie tyd was Alhazen in aanhouding gewees, en hy het toe baie tyd gehad om aandag te skenk aan sy ander belangstellings.
ALHAZEN SE SKRYFWERK
Teen die tyd dat Alhazen vrygelaat is, het hy die grootste deel van sy sewedelige boek geskryf wat bekend staan as die Book of Optics. Dit word beskou as "een van die belangrikste boeke in die geskiedenis van die fisika". In sy boek bespreek hy eksperimente wat gedoen is met lig—hoe lig in verskillende kleure verdeel, van spieëls af weerkaats en buig wanneer dit deur iets beweeg. Hy het ook visuele waarneming gestudeer sowel as die anatomie en funksies van die oog.
Teen die 1200's is Alhazen se werk van Arabies in Latyns vertaal en vir eeue daarna het Europese geleerdes dit as 'n gesaghebbende bron aangehaal. Alhazen se skryfwerk oor die kenmerke van lense het Europese vervaardigers van brille gehelp om die teleskoop en mikroskoop te ontwerp deur een lens voor die ander te plaas.
Alhazen het die beginsels agter fotografie geïdentifiseer toe hy die eerste opgetekende camera obscura gebou het. Dit was 'n "donker kamer" met 'n klein gaatjie so groot soos 'n speldekop waardeur lig geskyn het. 'n Omgekeerde beeld van wat buite is, kon dan binne die kamer teen 'n muur gesien word.
Alhazen het heel moontlik die eerste camera obscura gebou
In die 1800's is fotografiese plate by die camera obscura bygevoeg om beelde permanent vas te lê. Wat was die resultaat? Die kamera. Alle moderne kameras, en natuurlik die oog self, gebruik dieselfde beginsels as die camera obscura. *
DIE WETENSKAPLIKE METODE
Wat veral uitstaan oor Alhazen se werk, is hoe noukeurig en sistematies hy navorsing gedoen het oor dinge wat in die natuur voorkom. Die manier hoe hy dinge gedoen het, was ongewoon vir sy dag. Hy was een van die eerste navorsers wat teorieë deur middel van eksperimente getoets het. Hy was ook nie bang om vrae te vra oor idees wat mense oor die algemeen aanvaar het nie, veral wanneer dit nie deur bewyse ondersteun is nie.
'n Beginsel van die moderne wetenskap kan opgesom word deur die volgende stelling: "Bewys wat jy glo!" Party beskou Alhazen as "die vader van die moderne wetenskaplike metode". Om hierdie rede het ons baie waarvoor ons hom kan bedank.
^ par. 13 Mense in die weste het nie die ooreenkomste tussen die camera obscura en die oog goed verstaan nie. Dit was eers in die 17de eeu dat Johannes Kepler dit verduidelik het.
"Hy het ons geleer hoe wetenskap 'gedoen' moet word"
Volgens die skrywer Jim Al-Khalili het Alhazen beroemd geword "nie net weens 'n besondere uitvinding nie", maar eerder "omdat hy ons geleer het hoe wetenskap 'gedoen' moet word". Sy boek met die titel Book of Optics is beskryf as 'n "regte wetenskaphandboek" met presiese besonderhede van eksperimente, apparate, afmetings en bevindings.