Geloofsbelydenis van 'n Nasionalis | Boerebib
Die Geloofsbelydenis van 'n Nasionalis
Tobie Muller was die uitnemendste Afrikanerintellektueel van sy tyd. Tegelyk was hy hartstogtelike Afrikanernasionalis en intense gelowige.
Dit ly geen twyfel nie dat as hy nie so vroeg gesterf het nie en hom in die openbare lewe sou begeef het, hy 'n leier van die grootste formaat sou gewees het.
Die sedelike moed wat hy as 29 jarige akademikus op Stellenbosch gehad het in die donker dae van die somer van 1914, bestempel hom as een van die mees begenadigde Afrikaners in die geskiedenis.
Generaal Beyers en generaal de la Rey is in dié tyd kort na mekaar gewelddadig gedood; generaal de Wet was smadelik in die tronk; generaal Maritz was uit die land uit; Jopie Fourie is doodgeskiet na verhoor deur 'n krygshof. Baie toonaangewende Afrikaners het hulle weerstand teen die Britse magspolitiek laat vaar en begin saampraat teen die dinge waarvoor hulle kort tevore nog geveg het. Die ineenstorting van die gevesigde Afrikanerleierskap was byna volledig. Net enkelinge onder hulle het hulle in mindere of meerdere mate agter generaal Hertzog geskaar.
Op Stellenbosch, veral aan die Kweekskool, was in daardie dae van vuurproef weinig lektore en professore wat hulle aan die kant van Afrikanernasionalisme geskaar het. Tobie Muller was in dié klein groepie die welsprekendste, die skranderste, die uitdagendste.
"Die Geloofsbelydenis van 'n Nasionalis" is op 24 Oktober 1913 deur hom as toespraak voor die Stellenbosse tak van die Afrikaanse Taalvereniging gelewer. Dit was 10 maande nadat generaal Hertzog uit die Bothakabinet gelaat is en sowat 4 maande voordat die Nasionale Party van generaal Hertzog gestig is.
Daarmee het Tobie Muller sy plek verower as baanbreker van die Afrikaans Nasionale denke, en het hy tegelyk die beste verantwoording van die Christelik-nasionale strewe gegee wat daar in die Afrikaanse taal bestaan. Dat hy hierdie werk as gefundeerde teoloog en jeugdige intellektueel gelewer het, maak dit van besondere betekenis, juis in hierdie tyd.
Tobie Muller het reeds die tydlose simbool geword van die klein getal uiters begaafde geeste van die Afrikanerdom, wat nie na 'n verskoning gesoek het om uit die nood van hulle volk weg te vlug na "verandering" nie, maar met oorgawe die uitdaging van hulle geslag aanvaar en deur morele moed en skeppende denke hulle volk innerlik versterk en veredel het.
Die Afrikaner wat nasionalisme wil begryp, moet Tobie Muller se Geloofsbelydenis lees en herlees. Oor die nasionalisme is daar in Afrikaans niks beters geskryf nie. En dit is juis geskryf in 'n tyd wat baie ooreenkoms toon met die huidige.
Die Christelike Kultuuraksie bring hulde aan die nagedagtenis van 'n groot Christen-Afrikaner, dr. T. B. Muller. Met uitsondering van die buiteblad en die Voorwoord gee ons hierdie brosjure in sy oorspronklike vorm uit soos dit in 1913 verskyn het.
Pretoria, Oktober 1972.
Hoewel daar in die laaste tyd so veel by ons oor nasionalisme gepraat en geskrywe is, waag ek dit tog om vanaand nog iets daarby te voeg. Dit doen ek, omdat ek vir myself gevoel, dat die ongelukkige tweespalt en stryd, wat teenwoordig onder ons volk heers, somtyds die strekking het om ons te veel op persone en te weinig op nasionale grondbeginsels te laat let. Misskien kan dit dus goed doen als ons alle persoonlikhede opsy laat en probeer, hoe gebrekkig dan ook, nagaan wat die nasionalist eientlik geloof; op watter grond hy syn geloof baseer, en wat die motiewe is, wat hom daartoe dring.
Want als dit goed is om nasionalist te wees, dan is dit seker nog beter as ons instaat is aan onsself en aan andere rekenskap te gee van die geloof en gees, wat ons besiel. Ook op nasionaal gebied moet ons geloof 'n redelike geloof wees.
Dit spreek egter vanself, dat by die behandeling van sulk 'n wye onderwerp 'n mens noodwendig veel, wat belangrik is, sal moet weglaat en andere punte alleen terloops sal kan aanraak.
Dat ons 'n nasie ons beste kan voorstel volgens die analogie van 'n selfbewuste organisme, dit wil sê als 'n persoonlikheid word tamelik algemeen erken. In Suid-Afrika, altans, behoort niemand inligting hieromtrent nodig te hê nie na die treffende uiteensetting daarvan in "Die Afrikaanse Nasie " van Prof. Brümmer.
Ek gaan vanaand dus eenvoudig verouderstel, dat 'n groep mense dan eers met reg 'n nasie genoem kan word wanneer hulle gesamentlik bewus word van hul selfstandigheid. Myn plan is om hierdie grondstelling te gebruik als 'n sentrale middelpunt, vanwaar 'n mens gerieflik ons volksaangelegenhede kan beskou. Dit kan misskien ook dien om 'n sekere mate van eenheid en sisteem te bring in die bespreking van sake, wat op die oog nie te veel met mekaar te doen het nie.
Die faktore, wat werksaam is by die oorsprong van 'n nasie, is vir ons van groot belang, omdat hulle bly voortwerk in syn hele ontwikkeling. Vandaar die praktiese nut van kennis aangaande die oorsake, wat werksaam was by die ontluiking van die Afrikaanse Nasie. Want als ons duidelik insien, wat gehelp het om ons te maak tot wat ons is, dan sal ons ook beter instaat wees om te sorg, dat ons word wat ons moet wees.
Dit spreek vanself, dat, om selfbewus te word, daar allereers iets moet wees om bewus van te kan word; en ook die vermoge om tot selfbewusheid te kan kom. 'n Mens kan nie van niks bewus word nie; en ewemin kan 'n gogga selfbewus word. Net so gaan dit ook met 'n nasie. 'n Versameling van mense moet eers sekere gesamentlike ondervindings, belange, gewoontes ens. hê, om hulle saam te bind tot 'n organisme, d.w.s. tot 'n teleologiese eenheid, 'n doelmatige samewerking vir dieselfde gemeenskappelike oogmerke. Maar 'n organisme is, als sodanig, nog geen selfbewuste wese nie; en kan dit alleen word, als die organisme van 'n seker soort is en op 'n bepaalde trap van ontwikkeling staan: So, b.v. is die doeltmatige samewerking van 'n swerm bye, of van 'n miernes oneindig hegter en nouer saamgevleg dan die van enige groep mense: maar 'n nasie kan hul nooit word nie. En ewe-so kan 'n klomp mense, wat op 'n baing lage trap van ontwikkeling staan, so's die Boesmans, beswaarlik 'n nasie word. 'n Boesmanstam staan teenoor 'n beskaafde nasie meer of min in dieselfde verhouding, als 'n kind van 4 of 5 jaar staan tot 'n volwasse mens. Tensy die kind onder sekere gunstige invloede en omstandighede kom te staan, so's die verkeer met ander mense, kan dit nooit waarlik "mens" word nie. Die moontlikheid om tot 'n selfbewuste persoon te ontwikkel mag daar sluimer, maar dit sal nooit verwerkelik word nie als die nodige uitwendige prikkels ontbreek.
Dit bring ons tot die bespreking van die belangrike faktore in die wording van 'n nasie. En hier is die ooreenkoms met die ontstaan van 'n selfbewuste persoon opvallend, en, naar dit my voorkom, ook leersaam.
Die eerste faktor van belang is die natuurlike omgewing van 'n groep mense. Die pogings, wat hulle gesamentlik moet aanwend om hulleself te handhaaf in 'n bepaalde klimaat en landstreek is 'n middel, nie alleen om hul te leer saam werk nie, maar ook om hul te laat saam voel en bewus word, dat hulle meer is dan die natuur buite hulle. Een van die redes waarom by die natuurvolke 'n nasionaal selfbewustheid nie geredelik opkom nie, is waarskynlik juis, omdat hulle nog alto min heerskappy het oor die natuur om hul heen. Daarom gevoel hul nog nie reg die afstand, wat daar is tussen hulle en die diere of dinge nie. So bestaat daar ook vir hulle geen moeilikheid om 'n animistiese wêreldbeskouing te huldig nie; d.w.s. om dikwels 'n byna identiese bestaan als die van hul eie toe te skryf aan diere en dinge. So word die onderskeidingslyn tussen die mens en syn omgewing gedeeltelik uitgewis, en is hy nie instaat om syn eie, en nog minder 'n nasionale, selfbewustheid in enige hoge mate te ontwikkel nie. Hy word, met ander woorde, 'n soort van natuur-mens.
Met mense op 'n hoger trap van beskawing staan sake anders. Die prikkelings van die natuur, droogtes, ongediertes, plage, ens. dien hier juis om die volkskarakter te laat groei. Sulke natuurkragte is dan nie blote rampe, waarvoor die mens moet buig, of wat hy probeer om met towermiddels te vermy nie, maar moeilikhede wat hy trag om te oorwin en te oorkom. En hoe meer 'n groep mense saam werk om die natuur te beheers, des te beter kans is daar dat hulle 'n nasionale selfbewustheid sal aankweek in die stryd om te bestaan.
Die bergkranse, wat ons voorouers moes oorworstel met remskoene en kettings, die bosse waardeur hulle 'n weg moes kap, die laers wat hulle moes optrek om hulleself en vee teen roofdiere te beskerm, het alles bygedra om hul te laat voel, dat eendrag maak mag. Was Suid-Afrika 'n paradys, waar die mens nie in die sweet van syn aangesig syn bestaan hoef te vind nie, dan sou ons volk 'n ander aard gehad het, en betwyfel ek of 'n nasionale gees ooit so gou onder ons sou ontwikkel het. Aan die ander kant is ek seker, dat, hoe meer ons 'n gesonde nasionale selfbewustheid ontwikkel, hoe meer sal ons mense ko-operatiewe ondernemings op tou sit.
Laat ons tog nie vergeet nie, dat die samehang tussen nasionale bewustsyn en die oorheersing van die natuur vandag nog 'n werkelikheid is. Die arme blankes is hier 'n voorbeeld van. Dat hulle dikwels dieper sink dan die naturelle, en alle nasionale selfrespek verloor, is ten dele te wyte aan hul onbekwaamheid om hulself te handhaaf in die stryd om die natuur in steeds groter mate te beheers. Dan word hul amper gelyk aan die diere en dinge om hul heen. Treurige gevalle is seker aan die meeste van ons bekend, waar die kinders of kleinkinders van welgestelde mense die erfenis van hul vaders totaal weggeboer het, grotendeels net omdat hulle nie geleer het nie, dat in 'n land, waar die bevolking toeneem, en die kompetisie met immigrante al sterker word, daar geen middelweg tussen vooruit en agteruit gaan is nie.
Nog 'n groter rol dan die stryd met die Natuur het botsinge met die Naturelle in ons volksontwikkelling gespeel. Netso's die persoonlikheidsgevoel van 'n kindjie opkom, nie alleen deurdat hy die perke gevoel, wat aan syn bewegings en handelinge gestel word deur die dinge, wat hom omring, maar vooral deur in aanraking te kom met ander mense, so het dit ook met ons nasie gegaan. Van die begin af aan was die Boesmans en Hottentots daar om hulle gedurig te laat voel, dat hulle 'n afsonderlike plaas inneem onder die bewoners van Suid-Afrika.
En als daar gevaar was, dat hulle dit sou vergeet, dan het die Hottentots en Boesmans gou weer hierdie besef by hulle verskerp, deur vee te roof en mense te vermoor. Die latere Kaffer-oorloge het nog meer bygedra om hierdie indruk te versterk, want hier moes onse voorouers gesamentlik en in groter getalle optree teen stamme, wat sterker en beter georganiseerd was dan die Boesmans en Hottentots. In plaas van met rowersbende, het hul nou te doen gehad met vyandige legers. Vooral die magtige Soeloe-stam, met syn militere regimente en strenge dissipline het die Voortrekkers genoodsaak om aaneen te sluit tot een liggaam. Die gevare, wat hul deurgemaak het in hierdie stryd, die nederlage wat hul moes ly, en die, oorwinnings, wat hulle ten slotte behaal het, moes alles dien, om by die uitgewekenes 'n sterker volks-bewustsyn aan te kweek, dan by hul stamgenote toen nog bestaan het.
Wanneer ons Dingaanadag vier, dan gedenk ons ook gewis aan een van die mylpale in die selfbewustwording van die Afrikaanse nasie. Die gedurige stryd van die begin af aan met die inboorlinge, het ook ongetwijfeld bygedra om die suiwerheid van ons ras te bewaar: Was die naturelle altyd vriendskappelik gesind, dan sou ons vandag misskien 'n basterd nasie in Suid-Afrika gehad het. En tog, hoe groot die invloed van die reeds behandelde faktore was op die selfbewustwording van ons volk, het botsing met Engeland en die Engelse 'n veel diepgrypender uitwerking op ons ontstaan als 'n nasie gehad. Tot sover had die Boere maar geleer, dat hulle 'n selfbewuste eenheid uitmaak teenoor al wat lager staan dan hulleself. Dat hulle ook 'n selfbewuste eenheid uitmaak teenoor ander blankes - hulle gelyke - dit was die grote les, wat hulle nog moes leer. Teenoor die naturelle was elke witman een, vanwaar hy ook kom. Die besef dat die Hollandse Afrikaner ook onder die blankes 'n eienaardige en selfstandige plaas inneem, dit moes nog gebore word. Botsing met die naturelle was ook meestal net van lokale aard, en het nooit ons hele ras tegelijk geraak nie. Ons ganse volk moes eers saam ly en stry eer dat ons nasie ten volle kon ontluik. Hollandse Afrikaners moes eers nog voel asof alle mans hand teen hulle almal was - dan alleen sou hul reg begryp, dat hul werkelik een is, en dat hul 'n eienaardige individualiteit van hulle eie besit.
Met die anneksasie van die Kaap het die stroom al begin te vloei naar hierdie kant toe. Die sigbare band met Holland was gebreek en ons het opgehou Hollanders in Suid-Afrika te wees. Die Engelsman het op meer dan een punt met die daad begin te toon, dat hy baas wil wees, en het hom weinig gesteur aan die regte van onse taal en tradisies; totdat 'n deel van onse voorouers - nes Israel van ouds - naar die wildernis moes trek om daar hulself te gaan vinde. Maar dit was nog maar die begin, en het ook nog slegs 'n deel van ons stam gegeld; en, selfs hulle was nog maar halfryp. Die meerderheid, langsamerhand gewoond geword aan die verkragting van hul regte en die minagting van hul taal, het mettertyd verslap en hul individualiteitsgevel begin te verloor, totdat hul later amper meer één was met die Engelsman duskant, dan met hul broers oorkant Groot Rivier.
Gelukkig egter het die nodige prikkels tot eenheid en selfbewustheid ook nie lank weggebly nie. Die Transvaalse Vryheidsoorlog van 1881 was maar 'n begin en die Jameson Inval van 1895 maar skrikmaak, vergeleke met die ontsettende jare tussen 1899 en 1902. Die slag, wat ons gedink het onmoontlik te wees, het eindelik geval en die onderskeidingslyn tussen Boer en Brit was met bloed getrek. Tegelyk egter was die kloof tussen Kolonialer, Vrystater, Transvaler en Nataller toegespoel deur 'n vloed van wee en ellende. Die hele Afrikanerdom het gevoel asof hulle verlate was deur die ganse beskaafde wêreld. Geen hand kon of wou die verlatelinge ontruk uit hul ellende nie; maar in hul ellende het hul ook als verlatelinge mekaar vasgeklem en geleer ken so's nooit te vore nie. Waar hul vroeger, teenoor die naturelle, hul stamverwantskap gevoel had, het hul nou, teenoor Engeland, leer besef, dat hul lede van een nasie is.
Net soos persoonlikheidsgevoel van 'n kind beste ontwikkel, wanneer hy nie met kinders alleen, maar ook met volwassenes verkeer, so het ons nasionale selfbewustsyn eers ten volle tevoorskyn getree toe ons, nie slegs met Kaffer-stamme, maar met die magtige Britse nasie als geheel te doen had. En was die feit, dat die grootste ryk op aarde nie 'n kleine ekspedisie, maar 'n ontsaglike leger teen ons moes breng, nie juis die beste bewys, dat hulle ons respekteer en op gelyke lyn stel met hul Europese vyande nie? Het hul ook nie deur alle Kolonialers te verdink van rebelle te wees, ons gewys dat ons verwag word een nasie te wees? Wat baing van ons self nie geweet het nie, het die krygswet ons geleer nl. dat ons één is met die Republikeine en saam met hulle moet ly of ons nou wil of nié. Alsof ons een nasie was het die vyand gesoek om ons almaal saam te vertrap, met die gevolg, dat ons as werkelik een uit die verdrukking te voorskyn gekom het. In smart en angs is ons nasie gebaar geword. Die swaard het ons geboortemerk op ons voorhowe geskrywe. Maar ook by ons het die dood die lewe gevoed. Die puinhope van die twee Republieke het die vrugbare bodem geword waarin die nuwe Afrikaanse Nasie wortel, van die Kaap tot in Congoland, en van Duits Suid West tot Brits Oost Afrika!
Tot so ver was ons nasionale bewustsyn grotendeels negatief; na die oorlog het dit al meer positief begin word. Deur te leer in die skool van ellende, dat ons nòg Hottentots, nòg Kaffers, nòg Engelse is, het ons eindelik uitgevind, dat ons onsself is. Maar persoonlikheid is iets lewends. 'n Mens is nie so seer, als wat hy 'n persoon word nie. Daarom, so gou 'n groep mense ontdek, dat hulle 'n selfbewuste nasie is, wil hul vanself al meer dit wees. Sodra 'n mens kan sê "ek is ek," ontstaan daar ook die moontlikheid om te sê "ek wil sulk 'n ek word "; en "ek wil 'n beter ek word." G'n wonder dus, dat ons na die oorlog met eens begin het om 'n dieper en breeër opvatting te hê van ons volksbestaan. So gou ons werkelik besef het, dat ons iets is van onsself, kon ons ook met vrymoedigheid skoolgaan by ouere nasies, om te sien wat die roeping van 'n nasie is. Vroeger kon ons alleen na-aap, omdat ons nie genoeg ingesien het, dat ons iets van ons eie het; nou kan ons van andere leer hoe om ons talente te ontwikkel op die beste selfstandige manier. In plaas van na-praat, wil ons nou saampraat en met ander nasies meewerk in die algemene taak van die mensheid.
Maar dit alles beteken, dat ons eers na die oorlog die sedelike grondslae van ons volksbestaan duidelik leer begryp het. Voor die tyd was die smarte, wat ons van andere gely het; haat teen vyandige blanke of gekleurde landgenote; en 'n bitter gevoel, dat onreg ons aangedaan word, dikweIs die voornaamste dryfvere om ons volk bymekaar te hou.
Maar noudat ons 'n selfbewuste nasie geword het, is dit sedelike motiewe, wat ons samebind. 'n Egte nasionalisme, in plaas van rassehaat te beteken, is net die teenoorgestelde daarvan. Die Hollands Afrikaanse nasie wil sy eie individualiteit bewaar en aankweek, nie ten nadele, maar met behulp, en ten voordele van andere rasse. En waar daar sprake is van 'n nasionale stryd dan is dat die sedelijke stryd van 'n selfbewuste organisme, wat met morele erns streef om uit die weg te ruim alles wat syn karaktervorming benadeel. Die egte Holl. Afrikaanse nasionalist sal maar te bly wees als ook syn Engelse mede-burgers 'n eie selfstandige Afrikaanse individualiteit aankweek, omdat dit sal bydra tot die sedelike krag van ons land. En dieselfde geld van die kleurlinge. Die verskillende nasionaliteite onder hulle sal dan eers van die hoogste belang wees vir onse samelewing, wanneer hulle meer nasionale selfrespek aankweek, en al wat goed is in u verlede ontwikkel, in plaas van een of ander van die blanke rasse slaafs na te aap. Wanneer die gekleurde bevolking van Suid-Afrika eers insien, dat hulle hul hoogste roeping vervul, nie deur te trag wit sê te word nie, maar deur die beste moontlike gekleurdes te wees, dan sal ook by hulle rassehaat en onwillige diensbaarheid plaas maak vir sedelike individualiteit. Dan sal hulle vanself meer respek inboesem by hul blanke landgenote, en sal wrywing en agterdog vervang word deur samewerking en agting.
Oppervlakkig beskou beleef ons teenwoordig 'n teenstrydigheid. Aan die ene kant word ooral uitgebasuin, dat Hollandse en Engelse Afrikaners nou een volk en een nasie begin te word en behoort te wees; terwyl aan die ander kant, dié Hollandse Afrikaner nog nooit te vore so sterk syn besluit uitgespreek het om nooit syn eie individualiteit prys te gee nie. Nou weet ek wel, dat vir die Jingo-Imperialist hier werkelik 'n teenstrydigheid is, en dat hy op alle moontlike wyse soek om ongemerk 'n eenheid te bewerk, wat sal beteken, dat ons ten slotte moet opgelos word in 'n Engelssprekende Suid-Afrikaanse volk. Maar vir die egte Hollands-Afrikaanse nasionalist (eweals vir die egte Engels-Afrikaanse nasionalist) bestaat hier geen teenstrydigheid, dan alleen in woorde. Ek vrees, dat die dubbelsinnigheid, wat teenwoordig in Suid-Afrika kleef aan die terme "Nasie" en "Volk", veel verwarring stig. Want hulle word gebruik beide om die individualiteit van Hollandse Afrikaners aan te dui, en ook als benaminge vir die groter geheel, waarvan Hollandse en Engelse Afrikaners albei deel uitmaak. Miskien sal die saak duideliker word als ons "Unie Bewustsyn" noem die besef van Boer en Brit, dat hul nou, na die oorlog en die Unie, gemaenskappelike belange en pligte het, om dit te onderskei van die individuele nasionaliteits-bewustsyn wat ons als Hollandse Afrikaners (of als Engelse Afrikaners) het. Tussen hierdie twee sfere van selfbewustsyn behoef en behoort daar g'n teenstrydigheid te bestaan nie. Wanneer Boer en Brit in Suid-Afrika elk hul eie individuele bewustsyn sterk ontwikkel, dan is dit juis die beste weg om 'n sterker Unie-Bewustsyn aan te kweek - die bewustsyn, nl. wat albei rasse het van hul gemeenskappelike belange en -pligte als medewerkers vir die heil van dieselfde staat. Teenoor vreemde state deel Boer en Brit in hierdie Unie-Bewustsyn, en moet hul van harte saamwerk om alles, wat aan Suid-Afrika eie is te ontwikkel; haar handel uit te brei; haar wetgewing suiwer te hou; en haar grense te verdedig. Daar is gelukkig 'n toenemende aantal van ons Engelse landgenote, wat al meer begin te voel, dat hulle Engelse Afrikaners en nie Engelse in Suid-Afrika is nie. Ongelukkig egter is daar ook baing andere, wat niks voel vir die breeëre Suid-Afrikaanse Unie-Bewustsyn nie. Hulle is of Jingo Imperialiste, of mense, wat hier g'n ander belange het, als om hul sakke te vul en dan te laat vat. Hierdie soort mense kom natuurlik nie goed met die Hollandse Afrikaners oorweg nie. Ek is daar oortuig van, dat als die groep koerantskrywers, wat altyd oor rasse-haat skree, self 'n bietjie meer van 'n Engelse Afrikaanse Nasionalisme sou aankweek, hulle sal uitvind, dat 'n Hollandse Afrikaanse nasionalisme nie beteken rasse-haat, maar dat dit juis help om die vreedsame sedelike gemeenskap van rasse teweeg te bring, waarna elke Kristen-mens verlang. En laat diegene, wat so gemaklik praat oor die fusie of samesmelting van die twee rasse, onthou, dat 'n fusie, wat tot stand sou kom deur die prysgewing deur beide rasse van hul individuele karaktertrekke, 'n vloek vir Suid-Afrika sal wees. Want dit sou beteken, dat ons 'n kleurlose, slappe uniformiteiit in ons land sal kry, wat nog vis nog vlees is, en wat die miskenning sou wees van die vroeëre geskiedenis van albei rasse. Gelukkig egter is nog Brit nog Boer papbroek genoeg om naar soiets te streef. Want die geskiedenis van die hele wêreld toon ons, dat 'n kleurlose eenvormigheid die swakste vorm van eenheid is. Onse staat heet die Unie, nie die Uniformiteit, van Suid-Afrika nie. En dit sal 'n moreel sterke en gesonde eenheid bly, alleen solank als die gemeenskappelike Suid-Afrikaanse Unie-gees, waarin Boer en Brit moet deel, altyd gebore word uit die individuele nasionalisme, wat aan ieder van hul eie is. Die Britse Ryk sal des te sterker word, hoe meer kragtige selfstandige nasionaliteite dit insluit. Want dan kan energie daarin stroom uit velerlei afsonderlike gekonsentreerde kragpunte, in plaas van uitsluitend uit Engeland self. Die Liberale Party in Brittanje sien dit al meer in, soals blyk uit hul strewe om ook aan Ierland selfbestuur te gee; en hul tel onder hul geledere manne als Lloyd George, wat die ryk des te beter dien, omdat hy 'n vuriger handhawer is van die nasionaliteit en taal van Wallis.
Maar ek het genoeg gesê, vertrou ek, om te laat blyk, dat die Hollandse Afrikaanse nasionalisme, wat vooral in die oorlog gebore is, nie stry met, maar juis een van die onontbeerlike boustene is van die algemene Suid Afrikaanse bewustsyn, waarin al die rasse binne onse Unie behoort te deel. Ek kom dus nou terug tot ons eie Hollands Afrikaanse nasionalisme en wys allereers daarop, dat sodra 'n groep mense 'n selfbewuste nasie word, hul in die eerste plaas nasionale selfrespek moet hê. Want syn foute en gebreke voel 'n mens dan eers reg, als hy syn hoge roeping en plig als 'n persoonlikheid besef.
Die eerste stap tot die verkryging van hierdie nasionale selfrespek lê in die waardering en ontwikkeling van ons eie taal. Die taal is wel nie letterlik "gans die volk" nie; maar dit is die intiemste uiting van ons hele nasionale wese. Onse gewoontes en tradities mag soms uit ons geheuge raak, maar onse taal leer ons van onse moeders lippe, en dit kleef ons aan en sweef deur onse gedagtewêreld heen ook wanneer ons swyg. Selfs wanneer ons slaap, droom ons in Afrikaans. 'n Ras, wat met reg kan gebrandmerk word als patois-sprekers, of dialektpraters, is nog g'n selfbewuste nasie nie, maar halfbeskaafde bywoners van hul meer ontwikkelde bure; of onmondige kinders, wat stamel oor die woorde van die volwassene om hul heen. Vandaar die ontwaking op taalgebied na die oorlog, en vooral die bloei van die Afrikaanse Taalbeweging.
Want teenoor onse Engelse landgenote behoort elkeen met Pres. Steyn te voel, dat die taal van die veroweraar, in die mond van die verowerdes, die taal van slawe is. Ons besef ook, dat dit onmoontlik is vir ons om nasionale selfrespek te hê als onse taal op die agtergrond geskuif word op onse skole en in offisiële betrekkings. So iets is vir ons 'n belediging, wat ons krenk tot in ons diepste wese. Aan die ander kant weer, is die belediging ewe diep, wanneer mense ons wil kom wys maak, dat Afrikaners g'n taal van hulle eie het nie, maar 'n armsalige verminkte barbaarse dialekt van Nederlands praat. Daarom moet ons ons taal ontwikkel so veel moontlik. Op hierdie punt het ons gesonder nasionale lewe na die oorlog ons al tamelik eenstemmig gemaak. Maar daar is nog ander rigtings, waarin ons nasionale selfrespek moet ontwikkel in die naaste toekoms - en hier is daar nog tamelik verskil van opinie. Ek bedoel, dat Afrikaans ook tot syn regte moet kom op skool en in die kerk.
Die grote gros van onse kinders in die buite-distrikte bly maar hoogstens 'n jaar of vier, vyf, op skool. In die tyd kan hulle onmoontlik genoeg Engels of Nederlands leer om later selfs 'n behoorlike brief daarin te kan skrywe, omdat hulle heel weinig geleentheid kry om hul later in die tale te oefen. Die gevolg is, dat hul hul lewe lank gebrandmerk loop als ongeletterd en ontsaglik veel skade ly, omdat hul onbekwaam of skaam is om self hul korrespondensie te voer, en dus deur 'n nie altyd eerlike tussenpersoon moet handel. Als 'n mens nou in plaas daarvan vir sulke kinders sou laat begin met Afrikaans te leer, dan leer hul die taal, wat hulle hul lewe lank later aldag beoefen, en ook 'n taal wat baing makliker vir hulle is om korrekt te skrywe, dan Engels of Nederlands. So sal hulle die neerdrukkende en vernederende verwyt kwyt raak in hul later lewe, dat hul die eenvoudigste brief nie sonder foute kan opstel nie; en sal hul teenoor uitlandse handelaars en meneertjies ook nie meer hulle hoofde hoef te laat hang nie, alsof hul met wie weet watter geleerdes te doen het. Die wins in nasionale selfrespek onder 'n groot deel van ons volk sal, by so 'n metode van onderwys, onskatbaar groot wees.
Ek raak hier maar terloops die kwessie van die nasionale sy aan, en kan nie verder daarop ingaan nie. Dus sal ek net korteliks die hooftrekke aanstip, wat ik op onse skole sou wenselik ag. Laat die Holl. Afrikaanse kind tot by die twede of derde standaard Afrikaans leer lees en skryf, en daarna kan hy dan begin Neerlands leer lees. Op die hogere klasse kan hy dit ook begin skrywe en moeiliker literariese werke of bloemlesings in Neerlands bestudeer, en kan die onderwyser die noue verband tussen Afrikaans en Neerlands aantoon, en ook die leeslus by skoliere vir Neerlandse lektuur opwek.
Deur te begin met, wat die beste aan die kind bekend is, nl. Afrikaans, volg 'n mens net 'n algemeen aangenome opvoedkundige beginsel, en sal die kind later des te beter Neerlands leer en waardeer. Die gemiddelde Afrikaner moet, naar myn beskeie mening, Neerlands leer net met 'n tweeledige doel: (1) Om in nouer aanraking te kom met die kultuur en beskawing van Neerland, en (2) om syn Afrikaanse woordeskat te verryk. Ek kan aan geen beter manier dink nie om hierdie doel te bereik, dan deur die eenvoudige metode toe te pas, wat ik hier voorstel.
Die biesonderhede van so 'n voorstel kan die vakmanne uitwerk; maar die algemene beginsel is tog duidelik genoeg vir elke nasionaal gesinde Afrikaner. Die medium van onderwys sal dan natuurlik ook Afrikaans wees.
Wat die Universiteit betref, moet daar bepaald voorsiening gemaak word vir onderwys in die geskiedenis en letterkunde van Afrikaans naas Neerlands; en ek is seker, dat elke student Neerlands met veel meer belangstelling sal leer, wanneer die organiese verband daarvan met Afrikaans hom voor die oë gehou word, dan wanneer dit van buite af, als iets aparts, aan hom opgedring word. Hy sal syn eie taal ook hoër skat, en die nasionale selfrespek kry, wat by baing van onse studente nog so gebrekkig is. In een woord, in die opvoeding behoort Afrikaans nie langer als kontraband behandel te word nie, maar als iets waaruit ons ontsaglik veel kapitaal kan slaan.
Ek hoop van harte, dat die nuwe opvoedkundige Instituut, wat op Stellenbosch opgerig is, baing van die opvoedkundige monsters, wat besig is om onse kinders te verslind, sal doodslaan; maar vooral, dat dit die voortou sal neem in die beweging om konsekwent pedagogies te werk te gaan, deur met die onderwys van die moedertaal te begin in die vorm, waarin kinders dit werkelik van hulle moeders geleer het. Afrikaans behoort die kind te voer tot Neerlands; en Neerlands weer terug tot 'n ryker Afrikaans. Om 'n Holl. Afrikaanse kind te laat begin met Neerlands is gewis beter dan om syn jong verstand te verbyster met Engels, wat hy nog glad nie verstaan nie. Maar nog beter is dit om met Afrikaans te begin - die taal, waarin hy leef, en wat 'n spelling het, wat so eenvoudig is, dat die kind binne enkele maande 'n ouderwetse brief sal kan skrywe. Ek sou gevalle kan noem waar dit werkelik gebeur het. Die onpedagogiese metodes, wat teenwoordig onder ons heers, verkort die lewe van elke Afrikaner, deurdat hy nie op die regte manier, syn opvoeding ontvang nie, en dus enige jare vermors. Daar word dikwels gekla oor die onoorspronkelike, onselfstandige en onwetenskappelike sin van die Afrikaner student. Onse geesdodend eksamensisteem en die dooie eenvormigheid van ons opvoedingstelsel, het natuurlik die voornaamste skuld hieraan; maar ek meen ook, dat by die Holl. Afrikaanse kind die kieme van wetenskappelike nuwsgierigheid en belangstelling gedeeltelik versmoor word deurdat hy nie met Afrikaans op skool begin nie.
Wat die Kerk betref - om oor te gaan tot iets, wat meer dan een misskien sal beskou als 'n nog erger kettery - is daar ook plaas vir verandering. Dat dit al eerder gevoel is blyk uit die feit, dat selfs Prof. J. Murray al indertyd gepraat het van die wenselikheid van 'n Afrikaanse Kinderbijbel. Die wens is nou gelukkig vervul deur die uitgawe van Ds. Conradie se Kinderbijbel. Afrikaans word ook al meer by kinderpreke en buitedienste, en selfs ook op sommige kansels gebruik.
Niemand sal nou al wil probeer nie om Afrikaans plotseling te gaan opdring aan die Kerk als hul enigste offisiële taal; maar wat ek wil bepleit is, dat dit met grote voordeel vir die godsdiens, meer behoort gebruik te word in die praktyk. Om die hart van die volk te raak is dit altyd beter om die taal van die volk te gebruik. Die hele geskiedenis van die Kristelike godsdiens wys dit so duidelik aan. Kristus het altyd die eenvoudige Aramees van die volk, en nie die gekunstelde Hebreeuws van die Skrifgeleerdes, gebruik, wat hy ook wel moes geken het, soals blyk, o.a. uit syn diskussie oor die skrifte op twaalfjarige leeftyd. Al die spore van syn eie taal in die Griekse vertaling, alsook enige aanhalings in die oorspronkelike, gee die suiwere Aramees van die volk terug, waarop die Rabbyne, met hul gemaakte later-Hebreeuws, seker met nog groter minagting neergesien het, dan sommige Afrikaners, met hul skool-Neerlands, op die Afrikaans van die volk. Dat dele van een of meer van die Evangelies, of altans van hul oorspronkelike geskrewe vorm, ook in Aramees en nie in Hebreeuws geskrywe was, is hoogs waarskynlik.
'n Nog treffender bewys van hoe die Kristendom van die begin af aan, die taal van die volk gepraat en geskrywe het, het die ontdekkings van die laaste jare op die gebied van Nuwe-Testamenties Grieks gelewer. Vroeer was die algemene opinie, dat N.T. Grieks 'n soort kunsmatige taalvorm was, gemaak deur die skrywers van die Evangelies en Sendbriewe onder sterke invloed van hul moedertaal (Aramees), van die Hebreeuws van die Ou Testament, en yan die gekunstelde Grieks van die voornaamste vertaling daarvan (die Septuaginta). Maar die opgrawings uit die puinhope, vooral van Egipte, in die laaste jare, het hierdie hele teorie grotendeels vernietig. Tallose papyri en skulpe is ontdek geworde met briewe, rekenings, kontrakte, ens. van mense, wat die volks-Grieks van die dae gepraat het. En dit blyk nou, dat die meerderheid van die sogenaamde eienaardighede van die N.T. Grieks geen eienaardighede is nie, maar amper almaal voorkom in die Volksgrieks, wat die gangbare taal was in 'n groot deel van die Romeinse Ryk in die tyd. Woorde, uitdrukkings, en grammatiese vorme, wat vroeër geisoleerd en moeilik te verklaar was in die Nuwe Testament, vind ons nou in baing gevalle terug in die omgangstaal van die burgers van Alexandrië. Selfs gevalle van beeldspraak, wat die Apostels gebruik, blyk nou algemeen gangbaar te gewees het onder die volk; en baing van die eienaardighede van hierdie volks-Grieks sou vir die geleerdes in Athene en Alexandrië, wat nog die klassieke tradisies geprobeer handhaaf het, seker net so "plat" geklink het als 'n Afrikaanse Bybel vir sommige mense in Suid-Afrika. Sulke mense vergeet dikwels, dat die Afrikaner ewe goed 'n verhewe preekstyl kan gebruik als 'n ander volk, en b.v. ewe goed die Godheid met "gij" kan toespreek als die Engelsman met "thou."
Hulle vergeet ook soms, dat die Neerlander ewe goed plat kan preek als iemand anders; want platheid sit nie in 'n taal als sodanig nie, maar vloei voort uit die slegte smaak van die persoon, wat dit gebruik.
Godsdiens is iets so ingebore in die mens, dat dit die natuurlikste van al onse handelings behoort te wees. Hoe gemaakt ons ons anders ook al mag voordoen, hier moet elke sweem daarvan vermy word. Om hierdie rede o.a., het die Kristendom, die godsdiens by uitnemendheid, uitdrukking gesoek in die meest natuurlike vorm moontlik. En hoe verhewe is die eerste prediking daarvan nie, juis om syn eenvoudigheid! In plaas van met mekaar te stry, soek diepte en eenvoud mekaar juis op. Die tyd nader ook by ons, dat mense 'n Afrikaanse preek natuurliker dan 'n "amper-Nederlandse" sal vind.
Demokraties deur en deur in syn oorsprong, het die Kristendom dit ook honderde jare lank gebly; en is die Bybel binne enkele eeue vertaal geword in die volke-sprake van Syrië, Noord Afrika en ander lande. Eers toe dié aristokratiese en hiërarchiese Roomse Kerk die botoon gevoer het, was die vroeëre volktaal, soals in die Vulgata weergegee, gemaak tot 'n standaard vir altyd, en het die Bybel al meer 'n geslote boek geword vir mense, wat Latyn nie kon verstaan nie. Bybelvertalers het later selfs aan vervolging bloot gestaan; en een van die grote kenmerke van die Reformatoriese tyd was die oorsetting van die skrif in die volkstale.
Die Evangeliese Kristendom is inter-nasionaal, omdat dit nasionaal is. Deur aan te pas aan, en te respekteer, die behooftes, taal en eienaardighede van alle volke, vorm dit juis die hogere band van eenheid, wat instaat is om hul saam te bind. Die Roomse Kerk gaat naar alle oorde met Latyn als haar offisiële godsdienstaal, die Slamse met Arabies, die Jode met Hebreeuws; maar die Evangeliese Kristendom praat en skryf oral die taal van die nasie, waar dit heen kom. Om hierdie en nog ander redes lyk dit vir my so natuurlik, dat ook by ons, met die nuwe nasionale ontwaking, die volkstaal al meer en meer in die godsdiens sal gebruik word. Die bepleiting hiervan, in plaas van "ketters" te wees, is ortodoks in die hoogste sin van die woord, omdat dit geen nuwerwetse gier is nie, maar 'n navolging van die gees en praktyk, wat werksaam was by die stigting en in die ontwikkeling van die Evangeliese Kristendom.
Na hierdie uitweiding oor kwessies, waar almal waarskynlik nog nie met my sal mee gaan nie, kom ek weer terug tot die analogie tussen 'n nasie en 'n persoon.
Onontbeerlik vir die opbou van 'n selfbewuste individu is sowel kontinuïteit in, als die herinnering van syn lewensloop. In sekere abnormale sielkundige toestande kan 'n mens 'n deel of die geheel van syn geheuge verloor. Dit gebeur somtyds na 'n harde stamp teen die hoof, of na 'n grote skok aan die senewestelsel. So iemand word dan amper 'n ander persoon, want syn verlede het nou baing min invloed op syn verdere handelwyse en gedagtes, sodat hy skielik van 'n heeltemaal ander geaardheid kan word . Dit kan dus selfs gebeur, dat die man se karaktertrekke plotseling 'n besliste verandering kan ondergaan. Syn verlede werk nie meer nie als 'n rem en stuur op syn hede. Een van die interessantste dele van die hedendaagse psychologie, soals baing van u weet, is die studie van sulke abnormale toestande van ons "ek," soals b.v. die afwisseling en plaasvervanging van persoonlikheid, en die opsplitsing van een in velerlei aparte persoonlikhede.
Met 'n nasie gaan dit ewe so. Sonder 'n sekere mate van kontinuïteit in hul handelwyse, gewoontes, ens., van geslag tot geslag, val so 'n groep mense lig uitmekaar in aparte klompies. Daarom vind ons dikwels, dat Afrikaners, wat geheel en al breek met die tradisies van hul voorvaders, alle aanraking met hul volk verloor en nie meer die minste gevoel het nie vir nasionale belange. Om 'n nasie te bly, kan en moet ons wel vooruitgang maak; maar dit moet altyd 'n vooruitgang wees, wat aansluit aan die verlede van ons volk en daarop gegrond is, anders sal ons binne 'n paar geslagte nie meer in die Voortrekkers onse voorouers herken nie, en opgelos word onder onse vreemde landgenote. Daarom is dit, dat die ware nasionalist altyd aanknopingspunte soek in die verlede van syn volk en probeer om al wat goed was by die voorgeslagte te handhaaf en verder te ontwikkel.
Die karaktervorming van 'n nasie moet plaas vind deur 'n langsame groeiproses; deur voort te gaan op die weg reeds ingeslaan; al wat goed is, te ontwikkel en al wat nadelig is weg te kap. Daarom kan 'n volk nie, als dit ooit iets wil beteken of uitrig in die wêreld, elke keer probeer om van vooraf aan te begin. Vastheid en grootheid van karakter kom alleen deur goeie volksgewoontes te bewaar en aan te kweek, en die slegtes weg te snoei.
Nou viral, in die tyd van nasionale herlewing, kan daar nie genoeg klem gelê word nie op die handhawing van die goeie hoedanighede in ons oorgelewerde volkskarakter.
Dink maar aan die godsdienssin van onse voornaamste voormanne van die verlede - die erfenis van onse Hugenote en Hollandse voorgeslag. Om dit nou op sy te wil gooi vir 'n kommerciele materialisme, is eenvaudig om die kontinuïteit van ons persoonlikheid als nasie te verbreek, en ons nasionaal karakter van syn diepste, oudste en sterkste wortel te beroof. Watter vrugte het daardie wortel nie al voort gebring nie! Reeds het dit al in manne als Prof. Hofmeyr, Prof. J. Murray en hulle kring produkte gelewer, waarvoor ons nie dankbaar genoeg kan wees nie. Ons volk het in die verlede baing vatbaarheid vir die godsdiens getoon. Dit alles moet net nog ruimer vertolking en samevatting vind om ook 'n theologie te produseer, wat 'n afsonderlike stempel sal dra en invloed sal kan uitoefen ook buite ons eie land. In die geskrifte van Prof. Hofmeyr, kom dit my voor, lê al veel meer dan die kieme hiervan.
En dan is daar, om nog 'n saak op te noem, die deur en deur demokratiese gees van die Afrikaner.
Sal ons dit nie ook bewaar nie teenoor die skerpe rang- en klasse verskil, wat dreig, met syn erfelike titels, en uitwendige vertoon van prag en weelde, om ook onder ons te kom huisvesting maak? Sal die kenmerk van onse demokrasie nie bly nie, dat ons alleen 'n aristokrasie van karakter en waarde erken, wat nóg erfelik, nóg met goud of diamante te koop is ?
En op hoevele ander goeie karaktertrekke sou ek nie noe kon wys nie - soals gasvryheid, ongekunsteldheid, taaiheid, ens.! Maar ek het daar nie tyd voor nie, en iedereen sal wel self aan sulke en nog andere dinge dink. Iedereen sal ook tegelykertyd weet van plekke, waar die snoeimes nodig is om slegte volkseienaardighede te verwyder.
Maar ons het gesien, dat daar ook 'n geheuge moet wees, naas kontinuïteit, om die bestaan van 'n selfbewuste individu moontlik te maak. By 'n normale persoon is die geheuge 'n biologiese funksie, wat vanself opgroei; by 'n volk is dit nie in dieselfde mate die geval nie. Die herinnering van onse tradisies en geskiedenis word wel ten dele in onse taal en mondelinge oorlewerings oorgeplant van geslag tot geslag. Maar dit word al vager, slyt weg, en is in elk geval nie genoeg nie. Die geskiedenis van ons volk moet bepaald onderwys word; aan die volk om hul nasionale geheuge te skerp en te laat groei. Gebrek aan kennis van syn eie geskiedenis is net so nadelig vir 'n volk als verlies van geheuge vir die individu. Dit lei tot allerlei sieklike verskynsels. Daarom is die poging in die laaste jare van onse voormanne om meer plek op onse skole in te ruim vir die onderwys van ons eie geskiedenis 'n kwessie van lewe of dood. Baing van die papheid onder Afrikaners is daaraan te wyte, dat hul ons eie geskiedenis nie ken nie. Hul kan nie nasionaal selfbewus word nie, omdat hul niks het om bewus van te kan word. Ons nasie het 'n groot behoefte aan memorie kruie.
Dikwels word aan ons gesê: "Vergeef en vergeet!" Ek weet nie in hoever hierdie raadgewing te danke is aan die skuldige gewete van mense, wat veel invloed op ons verlede uitgeoefen het. Maar dit weet ek wel, dat ons hier eigelik 'n oproeping, het aan die Hollands-Afrikaanse Nasie om selfmoord te pleeg. Vergewe - ja, dit het ons; en dit is ook als 'n Kristen volk ons heilige plig; vergeet - dit kan, dit mag ons nie! Want 'n volk, wat syn nasionale geheuge verloor, verloor syn persoonlike identiteit en val spoedig in duie. En waar dit sondig is vir 'n Kristen volk om nie te vergewe nie is dit ewe sondig vir hom om te vergeet, hoe die Voorsienigheid syn wege bestuur het in die verlede, hom gelei het deur donkere dae, en hom gemaak het tot wat hy is. Die bloed van onse voorouers, roep nie om wraak nie, maar dit roep wel tot ons om te handhaaf die sedelike en religieuse beginsels, waarvoor hulle gely het. Vergeef, maar vergeet nooit nie! - dit is die woord, wat uit die verlede tot ons kom.
Die skool is egter nie die enigste plek, waar die volksgeheuge moet geskerp word nie. Deur ons eie literatuur te lees, deur nasionale feesdae te vier, deur standbeelde en monumente ter ere van ons oorlede helde en leiers op te rig - iets waarin ons nog skandelik agter is - en op 'n menigte ander maniere kan ons help om dieselfde doel te bereik.
Dit bring my vanself daartoe om te praat oor 'n ander psychologiese faktor, wat 'n baing grote plaas inneem in die lewe van 'n individu en van 'n volk. Suggestie is één van die sielkundige verskynsels, wat, juis omdat dit so 'n grote rol speel in ons geesteslewe, moeilik is om in 'n paar woorde te bepaal. Ek gebruik die term hier in 'n ruime en meer populere sin.
In die reel, wanneer ons praat van die suggerende invloed van die omgewing in die algemeen op die menselike gees, dan bedoel ons meer die half- of onder-bewuste uitwerking, wat die sien en hoor van die dinge om ons heen op ons het deur middel van die associasies, wat hulle by ons opwek. So praat sommige skrywers van die nadelige suggesties, wat 'n mens ontvang van die openbare omgewing in 'n grote stad - die geleidelike, amper onmerkbare, en tog so ontsaglik kragtige invloed, wat sulke halfbewuste indrukke op ons lewe en karakter afstempel. Juis omdat hulle so stilletjies en amper onmerkbaar ons bekruip, is hulle aanvalle des te moeililter om te weerstaan. Dit kos b.v. 'n stryd om beginsels vas te hou in 'n omgewing, waar die gedrag van iedereen hul verbreek; en omgekeerd is dit maklik om in 'n opwekkings-vergadering goeie gedagtes en hoe ideale te koester. Dit kom so "vanself" amper. Dade en feite spreek ook sterker tot ons dan woorde en argumente, omdat hul nie so maklik teenspraak verwek nie, en ongemerk 'n dieper indruk laat. Dit neem nie lank om in te sien, hoe baing van ons gewoontes en handelwyse net te wyte is aan die stille suggestie van onse omgewing.
Vir nasionale doeleindes is die werking van suggestie eenvoudig onmisbaar, en dit moet by ons nog veel meer gebruik word dan in die verlede die geval was. In 'n Europose land suggereer die hele omgewing aan die kind, dat hy 'n lid is van 'n selfbewuste volk. Monumente en standbeelde van voorname manne herinner hom gedurig aan wat lede van syn volk al gewees het. Museums en kunsprodukte bewaar die handwerk van syn voorouers als 'n voorbeeld vir die nageslag om na te volg, of te verbeter. Syn taal word gebruik in alle kringe en by die plegtigste geleenthede, sodat hy ongemerk begin te voel, dat ook hy vir sulke plekke geskik en bestemd is.
Daarom is dit vir die Afrikaner karakter baing nadelig, dat syn eie taal so op die agtergrond geskuif word. Syn hele omgewing prent hom langsaam maar seker in, dat hy iets laers is dan syn, Engelse landgenote en die uitlanders, waarmee hy in aanraking kom. Als die Vlaming in die Franse Brussel kom, dan is die tweetalige opskrifte op die hoeke van die strate al genoeg om hom te laat voel, dat hy net so goed is als syn Waalse medeburger; terwyl die Afrikaner, wat in die Kaap, Johannesburg, Bloemfontein, of Durban kom, voel als 'n vreemdeling in syn eie land, en openbare kennisgewings verkondig in elke straat aan homself en die wêreld, dat hy gereken word als van minder betekenis dan syn landgenote. Ongemerk het dit 'n verderflike uitwerking op syn selfrespek, en lei tot 'n morele, sowel als tot 'n nasionale, verslapping met verreikende gevolge op elke gebied. En waar dit nie tot papheid lei nie, wek dit 'n gevoel van ontevredenheid en bitterheid in hom op, wat die vriendskappelike samewerking tussen die twee blanke rasse belemmer. Die invloed van suggestie is so groot op 'n volk, dat voordat syn taal nie tot syn regte kom in die toepassing op elke gebied en op alle plase, sal 'n treurige gebrek aan selfrespek en 'n bittere gevoel van onreg saamwerk om die gesonde bloei van die Unie van Suid-Afrika te vertraag. Vir die Afrikaner, wat in vreemde tweetalige lande gesien het hoe anders die toestande dikwels daar is, word dit moeilik om met kalmte te praat oor hoe ons in Suid-Afrika somtyds behandel word. Voordat absolute gelyke regte in ons land nie streng toegepas word nie, is volkome weersydse respek en samelewing tussen die twee blanke rasse psychologies onmoontlik. Hoe eerder die mense, wat skimp op tweetaligheid, dit insien, hoe beter sal dit wees vir die toekoms van ons land. Ons volk behoort dit nie langer te gedoog nie, dat hul omgewing gebruik word om hul selfrespek te krenk. Ons siviele diens, onse skole, die publieke kennisgewings in onse strate en die opskrifte op onse winkels, het al lank genoeg aan die wêreld en aan ons verkondig, dat die Hollandse Afrikaner in Suid-Afrika twede viool moet speel. Gelukkig begin ook hierin langsamerhand verandering te kom. Ek kan u nie sê nie hoe weldadig dit my aangedoen het, toe ek onlangs vir die eerste maal tweetalige opskrifte in onse treine gesien het. Dit suggereer direk aan 'n mens, dat hy 'n seun, en nie 'n bywoner, van syn land is.
Dit alles geld ook van die neiging onder Afrikaners self om Afrikaans als 'n kombuistaal te behandel en dit te verag, omdat dit nie Nederlands is nie. Hierdie idee het al meer arme blankes en niksnutse in ons land geproduseer dan te bereken is. Suggereer aan 'n volk van jongs af, dat hulle 'n lae dialekt, 'n "koeterwaals," of 'n patois praat, en hul sal geneig wees om hul lewe te slyt met skaamte vir hulself als die grote dryfveer om ander mense na te aap, of om te versink in onverskilligheid. Ons ken almaal die spreekwoord: "Gee 'n hond 'n slegte naam!" Ook om hierdie rede is dit, naar myn beskeie mening, so wenselik, dat die Holl. Afrikaner kind op skool sal begin met Afrikaans te leer. Soos dit nou gaat, kan die eerste indruk op skool alleen wees, dat die Engelsman en Hollander tog baing voornamer mense is dan ons. Hulle kan skrywe, wat hulle self praat; die Afrikaner mag net skrywe soos ander mense praat.
Die "anti-khaki beweging" is slegs 'n nuwe bewys, dat die Afrikaner soms begin te protesteer teen alles wat suggesties en associaties meebring, wat nadelig werk op syn nasionale selfrespek.
Eweals 'n individu, so gebruik 'n nasie ook in die begin hul taal net om te voorsien in hul meest dringende behoeftes. Maar later kom daar 'n tyd, dat hul hogere aesthetiese en intellektuele belange begin te hê, en dan soek hulle 'n betere en meer blywende uitdrukking vir hul fynere gevoelens deur 'n eie literatuur te skep. Eers gaat dit natuurlik 'n beetjie swaar om die gesproke taal daarvoor aan te pas, maar dit kom gou in orde als die behoefte eers sterk genoeg gevoel word. Die merkwaardige vooruitgang in onse letterkundige produkte van die laaste jare gee reeds alle hoop vir die toekoms en is die beste regvaardiging van die Afrikaanse taalbeweging. Ook in die skilderkuns en musiek is 'n goeie begin al gemaak, en 'n meer nasionale toon aangeslaan.
Daar is in hierdie verband nog baing ander punte van ooreenkoms tussen die wording en voortbestaan van 'n nasie en 'n persoon; maar, ek moet my haas om naar 'n end te kom. Uit wat vooraf gegaan is hoop ek egter, dat dit al begin te blyk het, dat die hele vraagstuk van nasionalisme baing meer is dan 'n blote gevoelssaak of 'n blote kwessie van smaak. Inteendeel is dit deur en deur 'n morele saak, waarvoor niemand die oog mag sluit nie. Onverskilligheid is hier eenvoudig pligsversuim. Gegewe 'n groep mense met 'n sekere aard, dan is dit tog duidelik, dat hulle hulself ten volle kan realiseer alleen volgens die gesamentlike aard en natuur. Die keuse om nasionalist te wees is dus 'n morele keuse van die diepste betekenis. Dit geld die karaktervorming van 'n hele versameling van mense. Dit is nie slegs 'n saak van nasionale lewe en dood; dit werk ook mee om 'n geestelike lewe of dood te veroorsaak.
Niks is so nodig vir 'n sedelike wese als selfrespek, d.w.s. agting vir wat hoogste in homself is, of behoort te wees; en ewe seker is dit, dat min dinge dit so kan bevorder als 'n suiwer nasionaal gevoel. Want 'n egte nasionalisme is b.v. één van die kragtigste dryfvere tot onselfsugtigheid aan die kant van dié individu. In belang van syn volk leer menigeen eers reg, wat dit is om 'n selfopofferende lewe te lei. Syn volk is tewens vir elke persoon die aangewese kring, waarin hy in die eerste plaas syn roeping moet vervul. Hy is ook beste instaat en meest geskik om die minder bevoorregte lede van syn volk op te hef. Om ander volke te kan influenseer, moet ons eers onsself wees. Want ander nasies het min respek vir 'n na-aper, maar baing vir iemand, wat met 'n eie karakter en boodskap tot hulle kom. Die beste nasionalist is ook die beste wêreldburger. En als dit ooit daartoe mag kom, dat alle nasies sal verenig of federeer tot één grote wêreldstaat, dan sal so 'n staat dan alleen kan bloei, wanneer dit gegrond is op die weersydse respek van die selfstandige nasionaliteite, wat dit uitmaak. 'n Hollands-Afrikaanse nasionale gees is vir ons nie slegs die beste waarborg van die wyere Afrikaanse Unie-bewustsyn, maar ook van 'n algemene mensheids-bewustsyn.
Godsdiens sluit moraliteit in. Daarom is dit reeds hierom ook 'n godsdienstige plig om nasionalist te wees. Buitendien, vir die Kristen en Theist, wat geloof dat aparte volke ontstaan, nie deur 'n blote toeval nie, maar met 'n sekere doel, het elke bepaalde nasie syn roeping en biesonder taak om te vervul in die wereld. Uit hierdie oogpunt beskou is papheid op nasionaal gebied 'n religieuse oortreding, d.w.s. 'n sonde. Dit is dus letterlik waar, en nie maar beeldspraak nie, wanneer die Afrikaner sê, dat die handhawing van syn taal vir hom 'n deel van syn godsdiens is. Dit behoort so te wees in elk geval.
In elke nasie, nes elke persoon, neem 'n eienaardige plaas in in die wêreld, met die roeping om die wereld van uit daardie biesondere standpunt en posisie ten goede te beïnvloed. Vir 'n volk, wat nie gewillig is nie om deur die lewe te dryf en doelloos sonder karakter heen en weer geslinger te word als die speelbal van kragtiger nasies, staat daar net een ding om te doen, en dit is om te woeker met die talente, wat hy ontvang het, en te doen, wat syn hand vind om te doen, met al syn mag.
Ons geesteslewe is iets organies; dit bestaat uit een stuk. Vandaar, dat papheid op nasionaal gebied meermale ook die ander dele van ons sedelik karakter nadelig beïnvloed. Aan die ander kant, kan 'n egte nasionalisme gunstig reageer op die rest van ons morele wese.
Daar is ook ekonomiese, intellektuele en aesthetiese motiewe tot nasionalisme. Hulle is wel sekonder vergeleke met die diepere ethiese en religieuse grondslae van ons volksbestaan, maar tog van groot belang, sowel om hulself als om die steun wat hul verleen aan wat hoger is. 'n Sekere mate van tydelike voorspoed is selfs nodig vir 'n volk om hul beter in staat te stel hulself in ander opsigte ruimer te ontwikkel. 'n Volk, wat van die hand tot die mond leef, of wat gedurig rondswerf en trek, moet noodwendig op 'n lae trap bly staan. Te veel sorg in tydelike sake is amper net so nadelig als weelde. En hoe sal 'n nasie van armsalige sukkelaars vir ander mense kan help? Daarom is die pogings, wat gemaak word om die arme blanke klas op te help, deur b.v. arbeidskolonies, so prysenswaardig.
Maar die oorsaak van die arme blanke euwel is ook nog te vinde in 'n ander rigting. Die gebrek aan handelskapasiteit en ondernemingsgees by die Afrikaner is syn grootste vyand in baing opsigte. Die smous en middelman loop dikwels met die grootste gedeelte van syn profyte weg, tot hul later so welvarend is, dat hulle die boer uit syn plaas kan koop, of hy sink, deur syn skulde, tot die stand van 'n bywoner. Hoeveel dorpe is daar nie, in streke waar 90 pro cent van die blanke bevolking Holl. Afrikaners is, waar die besighede en winkels almaal in hande is van andere? Sulke mense, wat ongelukkig dikwels g'n sympatie met ons volk het nie, kry deur die handel meermale soveel invloed in hande, dat hul nie alleen die toon op die dorp aangee nie, maar ook die bestier van opvoedings en andere sake in hul mag het. Eerste klas handelskole en onderwys in handelsvakke op die gewone skole is broodnodig in Suid-Afrika, sodat die seuns van ons volk ook op daardie gebied kan opgelei word om ons nasionaal bestaan te handhaaf en te versterk. Hoe meer invloed ons in hande kry op kommercieel gebied, hoe meer respek sal daar ook aan ons taal en tradisies betoon word deur mense, wat nou so graag skimp op dieselfde "backvelt boers," uit wie se sakke hul so veel van hulle winste trek. Mense wie se oë blind en wie se ore doof is vir onse eise om betere toepassing van gelyke regte, sal gou genoeg wakker word, wanneer die Holl. Afrikaner, deur met hul op handelsgebied te konkureer, hul gevoeligste sintuig prikkel nl. hul sak.
Wat die intellektuele dryfvere tot nasionalisme betref, volstaan ek met 'n paar opmerkings, en wys allereers op die noue verband tussen 'n gesonde volksgevoel en die opvoeding, deurdat 'n selfbewuste persoonlikheid syn gawes en talente nie ten volle kan realiseer nie als hulle nie geskerp, uitgelok en ontwikkel word nie. Sonder 'n sekere mate van kultuur en beskawing is dit selfs moeilik om in die sedelike en godsdienstige behoeftes van 'n volk behoorlik te voorsien en ook om hul tydelike welvaart te bevorder. Die jammerlike gebrek aan ondernemingsgees by baing van onse mense is net te wyte aan die feit, dat hulle nie die geleentheid het nie om hul gesigskring te verruim en uit te vind watter moontlikhede daar sluimer in hulself en hul omgewing. Terwyl die oppervlakkigheid en onselfstandigheid van baing opgevoede Afrikaners toe te skryf is aan die wonderbaarlike opvoedingsstelsel, wat ons besit. Wanneer tog sal ons als een man opstaan en die pedagogiese wangedrogte, wat ons volk vermink, op sterkwater sit in 'n museum van oudhede?
Die algemene opvoedkundige beginsel, dat dit beter is 'n druppeltjie selfstandig denke op te wek dan emmersvol feite in te pomp, geld natutuulik ook van 'n nasie als geheel. Als ons iets sal beteken op wetenskappelik en literaries gebied, dan kan dit alleen wees deur selfstandig te word. Daartoe is dit wel baing nodig om van ander volke te leer, maar nie om hul slaafs na te aap nie. Die jonge Afrikaner, wat b.v. dink, dat hy op letterkundig gebied met die gebore Hollander op gelyke voet kan kompeteer in Nederlands, bedrieg homself. Juis die noue verwantskap van Afrikaans en Neerlands maak dit so maklik vir die Afrikaner om Neerlands te leer en daaruit te put, maar te gelyk so swaar om dit op 'n eerste klas manier self te gebruik. Al raak hy die grammatiese moeilikhede goed baas, dan mis hy in die reel tog altyd, wat die Engelsman noem "the genius of the language " - die siel van die taal. Nog onlangs het 'n baing bekwame professor in Holland aan my gesê, met betrekking tot 'n akademiese proefskrif wat ek moes skrywe: "Ja, ik kan het wel lezen-maar't is geen Hollands." Dieselfde aanmerking het hy gemaak op die werk van verskeie ander Afrikaners. Ons moet by ons eie lees hou, want hier en hier alleen is ons werklik baas.
Deur van literatuur te praat het ons al aesthetiese motiewe tot nasionalisme begin inbring. Van musiek en die skilderkuns het ons reeds gewag gemaak, maar daar is nog 'n ander punt van belang. Wat 'n mens ook al aanneem omtrent onse skoonheidsgevoel, één ding staat vas, nl., dat eenheid te midde van verskeidenheid 'n voorname rol daarin speel. Hieraan is te danke baing van die allerskoonste effekte van die natuur en die kuns, en dit is ewe toepasselik op die mensheid. Die verskeidenheid van aanleg, gawes, talente, en karaktertrekke is wat die lewe, nie alleen effektief, maar ook mooi en aantrekkelik maak. Als alle mense presies eners was, sou die dorre eentonigheid van die wêreld ondragelik, beskawing onmoontlik, en vooruitgang ondenkbaar wees. Wat sou die wêreld nie armer gewees het nie als daar net Duitsers en g'n Franse of Engelse was nie; of als daar net wêreldmagte en g'n kleine state soos Athene, Juda, Holland, en Denemarke was nie! Hoe verfrissend is dit nie vir die student om telkens 'n nuwe kultuur by andere volke te ontmoet, of vir die toeris om kort-kort met 'n eienaardige beskawing kennis te maak. Geen wonder dan, dat ook ons in Suid-Afrika wil deel neem aan die verfraaiing van die wêreld, en iets oorspronkeliks wil bydra tot die ryke harmonieuse verskeidenheid, wat daar te vinde is. Alleen deur nasionaal te wees, sal ons dit kan doen.
Wanneer 'n mens eers reg besef, dat die fondamente van nasionalisme vooral ethies en religieus is, verval meteens ook die voornaamste aanleidings tot nasionale pessimisme.
Ons volk is wel klein - maar wat daarvan? Nasionalisme is 'n intensiewe en geen ekstensiewe saak nie. Die grootheid van 'n volk kan alleen naar die diepte van syn lewe, en nie naar die getal, mag, of rykdom van syn lede geskat word pie. Die kleine Joodse koninkryk het 'n oneindig dieper stempel afgedruk op die wêreld-geskiedenis dan die kolossale magte van Assyrie, Persie, Egypte en Babylonie, wat dit omring en geteister het. Want, met al syn swakheid, was daar in die Joodse Nasie altyd 'n kern van diep en suiwer religieus en ethies nasionaal gevoel, wat beter bestand was teen die wisselvallighede van die geskiedenis dan die grote legers van wêreldryke. So ook het die kleine Atheense staat, direk of indirek, aan die wêreld op intellektueel en aestheties gebied meer gelewer dan die magtige Persiese of Romeinse ryke. 'n Klein nasie staan in baing opsigte in 'n veel gunstiger posisie om diepte van karakter te ontwikkel dan die grote wêreldmagte; want die laasgenoemde word dikwels so betowerd deur die physieke mag, wat hul besit, dat hul, in plaas van andere en kleinere nasies aan te moedig en op te help, met 'n onsinnige dors naar mag, grond, en rykdom vervul word, en nie alleen die moontlikheid van selfbewuste realisering aan ander ontneem nie, maar hul eie hande bevlek met bloed an roof. Nasionalisme, wanneer dit so ontaard, word, in plaas van 'n sedelike heil, 'n vloek vir die mensheid. Die Jingo-Imperialisme van sekere kringe in Duitsland, Frankryk en Engeland b.v. is net 'n produkt van 'n materialistiese sienswyse, met 'n gesigskring begrens deur visioene van Dreadnoughts, slagvelde, handelsoorwinnings en goudmyne. Sedelike beweeggronde en pligte val hier heeltemaal op die agtergrond. En wee die kleine nasionaliteite, wat in die mag van sulke Jingo-partye val! Die verregaande onsedelikheid van die internasionale politiek van die grote nasies van die wêreld bewys beter dan iets anders, hoe min die ware verhewenheid van 'n egte nasionalisme nog besef word.
Die beste types van onvervalste sedelike patriotisme is nog altyd te vinde gewees onder die verdrukte volke van die wêreld; en dit sal ook nog die taak van die kleinere nasionaliteite moet wees om aan die grotere te toon wat dit regtig beteken 'n nasie te wees in die diepste sin van die woord. Is dit misskien 'n deel van die roeping van onse Holl. Afrikaanse nasie om mee te werk in hierdie saak? Ek glo dit vas, maar weet ook, dat so iets alleen kan gebeur by 'n volk, wat in syn kern die eerste beginsels van moraliteit en godsdiens met onverbiddelike strengheid handhaaf. Kan dit van ons gesê word?
Meer dan één word ook mismoedigd als hy dink aan die stroom van uitlanders, wat gedurig ons land binne vloei, en die toenemende massa's kleurlinge, wat ons omring. Sal ons nie binne 'n eeuw oorrompel en ingesluk word nie? Ik glo vir g'n oomblik, dat dit die geval sal wees nie; Maar, met die oog op wat reeds gesê is, hoef 'n mens hom daar nie baing oor te bekommer nie. Want lengte tel ewe min als breedte in 'n volkslewe-diepte is die hele saak. Die kwessie van oorwegende belang vir ons is nie wat oor 200 of 300 jaar van ons sal geword het nie, maar wat ons nou is en moet wees. Alle nasies is sterflik, maar die gesonde volk sit ewe min als 'n normale persoon heeldag te peins oor die dag van syn dood. Sulke grafsteen-patriotte is nutteloos vir die samelewing. Ons moet werk solang dit dag is, en dan sal die nag ook geen vrees meer vir ons hê nie. Ons taak als 'n nasie is om, solank als ons kan, ons karakter en kultuur op te bou en die andere rasse, waarmee ons in aanraking kom, ten goede te influenseer. Dit is in elk geval ons aangewese plig, en bly dit so lank als ons bestaan. 'n Ernstige dieplewende volk kan binne 'n paar eeuwe meer uitrig dan 'n pappe in duisend jaar. Die meesterwerke van die Grieke is vir die merendeel binne 'n honderd jaar tot stand gekom, en die bloeityd van die profetie in Israel was ook maar betrekkelik kort van duur. Ons volk het nou al 'n lang genoeg wordingstyd agter die rug om binne 'n eeuw van selfbewuste energie genoeg tot stand te kan bring om 'n onvergankelike stempel op die geskiedenis van Suid-Afrika af te druk. Selfs al moet ons 'n vroeë dood sterwe, dan is daar nog geen rede tot pessimisme nie. Om ons volle lewe diep te maak is ons eerste saak; die lengte daarvan kan ons gerus in die hande van die Voorsienigheid laat.
Maar als ons vir die teenwoordige sorg, sal die naaste toekoms ook wel vir homself sorg. Juis deur ons so min moontlik oor die lengte van ons lewe te kwel, loop ons minder gevaar om dit te verkort deur in 'n sieklike, swaarmoedige gemoedstoestand te verval, wat alreeds die voorloper is van die dood. 'n Nasie het veel meer beheer oor die lengte van syn lewe dan 'n persoon. 'n Volk, wat getrou bly aan syn beste tradisies en wat syn hoogste sedelike belange nie verwaarloos nie, is amper onuitroeibaar. Geen volk het sulk 'n lange geskiedenis van lyde en onderdrukking agter die rug als die Jode, en tog het daar altyd 'n kern oorgebly om die volkslewe voort te plant deur die eeuwe heen. Wie weet of hulle grootste rol in die geskiedenis nie nog gespeel moet word nie
Als daar misskien iemand is, wat my dit alles toegee, maar weemoedig is, omdat hy nie liewers gebore was als lid van een van die grote wêreldvolke nie, dan moet ek hom eenvoudig daarop wys, dat dit tog niks help om te treur oor wat nou eenmaal 'n voldonge feit is. Elke mens moet die posisie, waarin hy geplaas is, aanvaar. Die man, wat weier om dit te doen, is of 'n luiaard, wat die morele belange van homself en syn stamgenote verwaarloos, of 'n lafaard, wat deur die geskree van 'n klompie oppervlakkige skrywers so koerante-sku word, dat hy syn pligte versuim. So iemand sal ook g'n diepe respek by die wêreld inboesem nie, al word hy soma gevlei deur enkele opdryfsels van andere nasies, wat net so min weet, wat dit is om goeie seuns van hulle volk te wees, als hy van syne.
Is daar andere, vir wie alles, wat voorafgegaan is, koud laat, dan besluit ek met 'n persoonlike getuigenis. Misskien steek ywer aan, waar redenerings sonder uitwerking bly.
Ek self sou myn erfenis als lid van die Afrikaanse nasie vir geen ander burgerreg in die wêreld wil verruil nie. Die grote nasies van Europa is wel oud en sterk en ervanngsryk; en ons sal lank nog met dankbaarheid uit hul goeie hoedanighede sowel als uit hul gebreke baing wysheid kan leer; maar hul dra ook reeds die spore van hul ouderdom, en rypheid begin al op meer dan een plek in afgeleefdheid oor te slaan. Hul nasionaal karakters het al stewig, hard en onbuigsaam geword, en nuwe invloede het betrekkelik min uitwerking op hulle. By ons is dit so anders. Als 'n jonge nasie sien ons amper ons hele loopbaan tegemoet. 'n Jong volk leef vorentoe. Syn leuse is die hoop; geduld en moed syn wagwoorde; 'n jeugdige entoesiasme syn dryfveer; en syn ywer is nog ongekoeld deur die ontnugterings van mislukking.
Vir my altans is dit veel heerliker myn druppeltjie te probeer bydra by die self-bewustwording en karakter-vorming van 'n jong nasie, dan om te help dokter aan die kroniese kwale van 'n oue. Die ouere volke het alreeds so veel verrig of verknoei in die wereld dat met lewenswysheid, lewenssatheid al begin toe te neem. By ons moet alles nog gedoen word. Watter moontlikhede sluimer hier nie vir die jonge seun van syn volk! Op die gebied van kuns, wetenskap en literatuur is amper die hele veld nog ope. In Europa is daar min dinge onder die son wat nuut is; by ons is amper alles nog nuut. Wie wil nie liewers help om syn jeugdige volk, terwyl dit nog buigsaam en lig vatbaar vir verandering is, op die regte spoor te bring, dan om later te roep tot ore, wat nie meer hoor nie, omdat hul al moeg van luister is?
Waar is daar 'n land met dringender rasprobleme dan Suid Afrika? In plaas van afskrik, trek dit my juis aan. Die voorreg om die probleme aan te pak, ook die moontlikheid om hul op te los, is onssyne. Misluk onse pogings en moet ons ondergaan, neergedruk deur 'n vrag van onoorkomelike moeilikhede, dan is dit in elk geval beter om te sterf as eerlike stryders op die slagveld, dan om te versink in 'n bedwelmende luilekker eentonigheid van niksdoen.
Die gevaar van die oormoedigheid van 'n jong nasionale entoesiasme is ek my wel bewus van; maar ek weet ook, dat sonder entoesiasme niks groots op aarde tot stand kan kom nie, en dat 'n vurige geesdrif in elk geval te verkies is bo 'n koue bloedlose onverskillighaid.
Laat Jong Suid-Afrika syn nasionale geloofsbelydenis onderteken nie met syn naam, maar met syn lewe, en dan het ons niks te vrees vir die toekoms nie!