Wie is die regte Ramaphosa?Pres. Cyril Ramaphosa. Foto: Elmond Jiyane. Sal die regte Cyril Ramaphosa asseblief opstaan? Daar was ŉ TV-program waar die gehoor tussen drie persone moes raai wie die regte mnr. Botha of Du Toit is. Die program eindig waar die aanbieder sê: “Sal die regte mnr. Botha opstaan.” Suid-Afrika vra dieselfde vraag: “Sal die regte Ramaphosa asseblief opstaan.” Is Ramaphosa ŉ baie ryk kapitalis sakeman wat in sy vrye tyd met beeste en wild boer? Is Ramaphosa ŉ oortuigde sosialis en goeie Cosatu vakbondman? Is Ramaphosa ŉ lojale ANC-kader wat die ANC en sy beleid bo alles stel? Hoe is dit moontlik dat die sakewêreld en die SAKP albei in hulle skik is met sy verkiesing? Hoe kan Cosatu en die ANC vir Ramaphosa steun? In die Zuma-tyd het Cosatu ernstig met die ANC gebots. Zuma is tydens sy staatsredes deur die EFF uitgejou. Vanjaar gee die EFF staande applous vir Ramaphosa ná sy staatsrede. Al hierdie teenstrydighede is moontlik omdat Ramaphosa tot op datum alles vir almal was. Dit het hom president gemaak. Hy sal nie langer daarmee kan wegkom nie. Suid-Afrika is ekonomies in die moeilikheid. Daarom sal hy moet begin leiding gee. Watter kant toe hy ook al leiding gee, gaan hy van hierdie uiteenlopende groepe kwaad maak. Natuurlik wil Ramaphosa ŉ sukses van sy presidentstermyn maak. Die sleutel tot sukses is dat hy die ekonomie moet regruk. Tans betaal Suid-Afrika R1 miljard elke 48 uur net om die rente op ons skuld te dek. Die ekonomie moet baie groei om ons uit die skuld te kry. Werkloosheid en korrupsie is verdere ernstige probleme. Suid-Afrika kort buitelandse beleggings om hoë werkloosheid te verminder. Beleggers kyk na staatsdepartemente soos die tesourie, staatsondernemings, energie en minerale voor hulle besluite neem. Vir sy aankondigings hieroor, moet Ramaphosa erkenning kry. Hy het nie gehuiwer om mense soos Nene en Gordhan, waarin die sakewêreld vertroue het, in hierdie kabinetsposte aan te stel nie. Deur hierdie ministers weer aan te stel, het hy ŉ streep deur Zuma se afdankings van die laaste jaar getrek. Hy het verder nie gehuiwer om die Eskom-raad te vervang; om die appèl teen die Shaun Abrahams-hofbevel terug te trek nie terwyl lasbriewe vir die Guptas uitgereik is. Ramaphosa was verder dapper genoeg om tien swak ministers af te dank. Hierdie stappe stuur die regte boodskap. Is die regte Ramaphosa die een wat die ekonomie verstaan en dit sal kan herstel? Maar net toe die vreugdevure aangesteek is en die buitelandse beleggers hulle somme begin maak, kondig hy in sy staatsrede grondonteiening sonder vergoeding aan en behou hy ŉ hopelose minister soos Bathabile-Dlamini in die kabinet. Is dit die ander Ramaphosa wat hier praat? Ramaphosa die groot sosialis en ANC-kader wat blindelings beleid uitvoer al vernietig dit die land? Grondonteiening sonder vergoeding is grondsteel. Dit is wat die Zimbabwiese ekonomie vernietig het. Dit skrik alle beleggers af, blus die vreugdevure en vernietig die hoop wat in die eerste paar dae ná sy staatsrede opgeflikker het. Die 2016-verkiesing het gewys dat die ANC se steun daal. Ramaphosa kan nie bekostig om voor die 2019-verkiesing enige ongelukkige leiers daar buite te hê nie. Die swak pro-Zuma-ministers wat in die kabinet behou is, kan as kompromieë met die oog op die verkiesing verduidelik word. Ramaphosa het die nuwe ministers telefonies van hulle aanstelling ingelig deur te sê: “Ek en die sekretaris-generaal (Magashule) is hier. Ons het besluit om jou aan te stel as so-en-so se minister.” Duidelik nie ŉ “Ramaphosa alleen”-aanstelling nie maar ŉ onderhandelde “ons”-aanstelling. Oor die langer termyn sal hy van hierdie kompromie-ministers ontslae raak, terwyl hulle nou nie veel skade kan doen nie. Grondonteiening sonder vergoeding kan egter nie as ŉ kompromie verduidelik word nie. Die ekonomiese skade wat die parlementmosie aangerig het, sal nie so maklik oor die langer termyn herstel nie. Die toekoms sal wys hoeveel van die positiewe kapitaal waarmee Ramaphosa begin het, hy hierdeur verloor het. Gerugte doen die ronde dat Ramaphosa die skade van die kongres se onteieningsbesluit besef, maar dit nie kon keer nie. Sy ondersteuners het wel die voorwaardes bygesit dat die besluit nie voedselsekuriteit of finansiële skade mag aanrig nie om die besluit tot ŉ mate te neutraliseer. Ramaphosa was duidelik nie voorbereid om so gou die werklikhede van die kongresbesluit in die parlement te moes hanteer nie. Hier het Malema hom uitoorlê met sy binne-inligting van die ANC se interne verdeeldheid. Met hierdie binne-inligting druk Malema die regte knoppies en maak ŉ verleentheid vir Ramaphosa. Verder was dit ŉ fout om Nkwinti die debat te laat hanteer. Hy het dit uiters lomp gedoen en verleë oor sy voete geval om die EFF te bedank vir die mosie. Enkele maande gelede nog het die ANC ŉ soortgelyke EFF-mosie met hand en tand beveg. Met Nkwinti se toespraak was dit onmoontlik om enige verskille tussen die EFF en die ANC se standpunte te kon insien, al was daar ŉ ANC-amendement. Die gevolg is dat die radikale anti-wit sentimente, wat nog altyd deel was van die ANC se jonger lede en agterbankers, deurgekom het as die enigste ANC-siening. As die EFF en die radikale Zuma-faksie in die ANC die oorhand kry in die grondonteieningsdebat, verdwyn Ramaphosa se hoop op ekonomiese groei en buitelandse beleggings. Sy “new dawn” word vinnig ŉ sonsondergang waarna hy in die donker vir die res van sy termyn spartel om Suid-Afrika se skuld te betaal sonder noemenswaardige ekonomiese groei met verdere afgraderings. Ná die grondwetlike onderhandeling in die negentigerjare sê Ramaphosa in ŉ BBC-dokumentêr die volgende oor FW De Klerk: “In his speech on the second of February 1990 he thought that by unbanning the ANC, he would be able to control political events in our country. I don’t believe that he knew that he was actually unleasing a force, which he would find far, far, far beyond his own political imagination and control.” Is Ramaphosa rondom grondonteiening nie presies in so ŉ posisie met magte los wat hy nie sal kan beheer nie? Oor die kort termyn wou hy eers die 2019-verkiesing wen om daarna die ekonomie reg te ruk. Om die verkiesing te kan wen was hy bereid om oë toe te knyp vir die wilde uitsprake van sy Zuma-vleuel. Hy hoop ook die skade wat die EFF en Nkwinti met die grondonteieningsmosie veroorsaak het, sal deur die sakewêreld en buitelandse beleggers vergeet word. Sal die regte Ramaphosa asseblief opstaan? Daar is te min tyd om tot met die verkiesing alles vir almal te wees en te hoop dat hy daarna die ekonomiese skade sal kan red.