Ek hoor van duisende mense wat cholera het, en ek raak ongeduldig: gee my 30 boere en ons gaan lê binne twee weke vir die mense skoon water aan of sit ’n opvangtenk vir reënwater onder elkeen se dak en dis die einde van cholera … Ek kyk na treurige TV-tonele van kinders wat in ’n ruïne moet skoolgaan, en ek dink:
Die verrassende is dat sowel Du Toit as Lötter ’n sterk aandrang op ’n skuldbelydenis oor apartheid, wat die logiese gevolg van hulle sterk uitsprake oor apartheid sou wees, vermy.
Die redes waarom Du Toit hierdie onderskeid maak, is nie duidelik nie. Sy standpunt het die voordeel dat dit steriele debatte oor apartheid as oorsaak van armoede wil vermy en eerder die klem wil lê op sinvolle dade. Dat hy nie ligtelik omgaan met ’n skuldbelydenis nie moet gewaardeer word. Die onderskeid wat hy maak, word egter nie algemeen aanvaar deur voorstanders van die Tuiste vir Almal-veldtog nie. Wilhelm Jordaan (2000:1) praat sonder omhaal van woorde van ’n “skulderkenningsdokument”, wat hy verdedig.
Een voorbeeld: Lötter (1999:298, 299) sê van Saggeus dat hy ryk was en ’n beroep beoefen het waarin hy mense kon uitbuit. Die mense het hom beskou as ’n sondaar. Toe Jesus hom raaksien en aanvaar, kondig Saggeus aan dat hy die helfte van sy besittings vir die armes gaan gee; as hy iemand verkul het, vergoed hy dit boonop vierdubbeld. Dít is sterk optrede.
Die diskrepansie tussen die sterk uitsprake oor die onreg van apartheid aan die een kant, en die vermyding van ’n ewe sterk skuldbelydenis en/of restitusie aan die ander kant, is nie oortuigend nie. Die skerp gevolgtrekking van bewustelike skadeberokkening deur apartheid moet darem lei tot ’n gepaste skuldbelydenis, wat moet lei tot ’n erkenning van ’n verantwoordelikheid tot gepaste restitusie.
Die hoogmoed van ons Westerse mense is wel begryplik as ’n mens kyk na die asemrowende prestasies van hierdie kultuur en die gebrek aan vergelykbare prestasies in Afrika. Maar Paulus het al gewaarsku dat die Jode wat op hulle eie prestasies beoordeel wou word, daardeur die genade misloop (Rom 9:32, 33). Ook ons Westerse mense se prestasies en ons vooruitgang kan die wêreld nie red nie, al roem ons daaroor. Hoogmoed is ’n groot versoeking vir die prestasiegerigte Weste.
Dit is vir ons gerieflik om die armoede en lyding in ons land toe te skryf aan die slegte bedoelings en dade van apartheid, want dan kan ons die optimisme oor ons kultuur in stand hou. Ons kan ons gerieflike lewenstyl sonder probleem voortsit en dit vir Afrika aanbied as die aangewese oplossing vir hulle probleme. Die probleme lê dan nie by ons nie, maar by die slegte bedoelings van apartheid en by Afrika se eie mislukkings.
Hoogmoed, sê Barth (1953:157), is om die genade wat Jesus aanbied nie te aanvaar nie, maar jou eie verlossing te wil bewerk. Traagheid is om, nadat jy die genade wel aanvaar het, nie op te staan in ’n nuwe lewe nie, maar om dan voort te leef in ’n sinlose bestaan. In die stryd teen armoede, sou ons kon sê, is traagheid veral ons weiering om te aanvaar dat die stryd teen nood ’n harde en moeilike pad is. Weens ons traagheid wil ons eenvoudige en maklike oplossings hê.
Ons het, in die “goeie” wat ons gedoen het, tekortgeskiet aan Jesus se woorde in die gelykenis van die barmhartige Samaritaan, waarin Hy die mens in nood in die middelpunt geplaas het (Berkouwer 1960:26).
Daarvoor is skuldgevoelens egter nie die beste dryfkrag nie. Die skuldgevoelens van ryk lande oor slawerny en kolonialisme word nog steeds gebruik om druk op die Weste uit te oefen om Afrika te help (sien bv die redaksionele kommentaar, “SA en VSA”, in Beeld [2000:10]). Dit word egter al hoe makliker vir die Weste om Afrika self te blameer vir sy veelvoudige ellendes. Skuld as dryfveer maak dit al hoe makliker, moreel gesproke, vir die Weste om te onttrek. Skuldgevoelens gaan verby, maar die liefde bly. Die liefde plaas die mens in nood in die sentrum en behoort ons te bring by insig in die werklike aard en dinamika van armoede.
Dit is egter slegs moontlik indien ons in ’n verhouding, van mens tot mens, kan kom met die arme. Dit is ’n saak wat in ’n ander artikel verder bespreek sal word.
Aan die begin van die artikel is die vraag gevra of wit optrede teen swart armoede gekoppel moet word aan ’n belydenis oor apartheid, en of dit juis verkieslik is om dit nie te koppel nie.
Wit Suid-Afrikaners het baie te bely oor apartheid, al is dit vir party, byvoorbeeld jongmense, meer ’n kollektiewe belydenis. So ’n belydenis kan egter ons skuld vergroot indien ons bely om die verkeerde redes. Daar is verskillende verkeerde redes moontlik. Ons kan guns soek by die nuwe maghebbers. Ons kan te lui wees of te min belang stel om regtig aandag te gee aan die saak en die maklike oplossing kies. Ons kan onsself heimlik regverdig en die sonde op ons vaders projekteer.