PressReader - Beeld: 2016-05-25 - Selfs Paul Kru­ger des­tyds geGup­ta
Selfs Paul Kru­ger des­tyds geGup­ta
Pres. Paul Kru­ger het baie pro­ble­me ge­had.
Hy is wel be­skou as ’n soort “va­der van sy volk”, maar die bur­gers wat by die pre­si­dent daar in Kerk­straat op sy stoep kom kui­er het, het goeie re­de vir die be­soe­ke ge­had. En die re­de was nie be­won­de­ring of som­mer net vriend­skap nie.
Hul­le het kom guns­te vra. En soos dit met e­ni­ge pa gaan, kon die ou pre­si­dent la­ter nie meer aan al die ver­soe­ke vol­doen nie. Die ver­soe­ke van Sam­my Marks en Alois Nel­l­ma­pi­us kon hy be­swaar­lik wei­er. By dié twee man­ne was hy diep in die skuld.
Die een het sy huis vir hom ge­bou. Met sy hand op die By­bel kon hy in die par­le­ment ver­tel dat sy huis die staat niks ge­kos het nie. Die ou pre­si­dent het toe een stap ver­der ge­gaan. Hy het die volks­raad oor­tuig om die huis by hom per­soon­lik te huur – as amps­wo­ning vir die pre­si­dent!
Dit was tog ’n bil­li­ke ver­soek. Sy on­der­steu­ners het son­der ’n skul­di­ge ge­we­te in­ge­stem.
Met Sam­my Marks was dit iet­wat an­ders. Sam­my het ’n Gup­ta­ti­aan­se streek in hom ge­had. Hy het be­lo­we om vir oom Paul ’n stand­beeld te laat op­rig. Nie da­de­lik nie. Die ou pre­si­dent moes net ’n bie­tjie ge­dul­dig wees.
Ter­wyl oom Paul vir die groot oom­blik ge­wag het, het Sam­my van hom ’n kon­ses­sie ge­vra om drank te kon dis­til­leer, om ’n staal­aan­leg te kon be­gin en om hom som­mer so vir een dag die reg te gee om die staats­munt te ge­bruik om vir sy v­rien­de ’n goue munt te slaan.
Dit is wel met die staat se goud en in die staat se munt, maar oom Paul moes ont­hou een van die dae staan daar voor die raad­saal ’n stand­beeld van hom wat oom Paul is. Dit was tog nie on­bil­lik nie.
So het Sam­my ge­glo. Oom Paul het ge­sê: “Doe zo voort!”
Van die in­wo­ners het be­gin mor. Die kie­sers het die pre­si­dent en die re­ge­ring voor die hof ge­daag. In 1897 was die saak voor hoof­reg­ter J.G. Kot­zé. Die kla­ers wou weet of die re­ge­ring ’n wet kon aan­vaar wat dui­de­lik teen die be­pa­lings van die Grond­wet was.
Hoof­reg­ter Kot­zé het die kla­ers ge­lyk ge­gee. Hy het be­slis dat die Grond­wet bo al­le an­der wet­te ge­staan het. Die bur­gers was ver­lig. Die op­per­ge­sag van die reg het die ar­gu­ment ge­wen.
Die pre­si­dent was eg­ter nie ge­luk­kig nie. Hy en sy on­der­steu­ners het bloot in die raad ’n nu­we wet op die boe­ke ge­plaas. Die wet het die reg­bank die reg ont­neem om te kon be­slis oor die wet­tig­heid van wet­te. Die stem van die volk is die stem van God. En reg­ter Kot­zé is be­slis nie God nie.
Die reg­ter het be­dank en die pre­si­dent het ver­der re­geer.
Neem uit die ver­le­de wat goed is en bou die toe­koms daar­op, het oom Paul ge­sê.