Apartheid ‘wél ’n verdrag-misdaad’, meen kenner | Netwerk24
Deur Murray La Vita 18 Februarie 2020 06:01
Oudpres. FW de Klerk verlede week in die parlement terwyl lede van die EFF hom uitjou. Foto: Jaco Marais
Die oorsprong van apartheid as ’n misdaad teen die mensdom is ’n verdrag, sê Strydom, ’n hoogleraar in internasionale reg aan die Universiteit van Johannesburg.
Strydom is om kommentaar genader teen die agtergrond van die “golf van verontwaardiging” wat heeltemal ontstaan het oor oudpres. FW de Klerk se uitlating dat hy nie saamstem met die VN se verdrag dat apartheid ’n misdaad teen die mensdom was nie.
“Jy het twee hoofbronne van die internasionale reg – óf ’n verdrag óf dit kan ’n misdaad wees in terme van die internasionale gewoontereg, wat na die algemene beginsels van die internasionale reg verwys.”
Misdaad 'gekoppel aan oorlog'
Dit is ’n verdrag wat sy beslag gekry het kort ná die Tweede Wêreldoorlog om die misdade te dek wat deur die Nazi’s teen die Jode gepleeg is.
“In daardie tyd was dit ’n misdaad wat gekoppel is aan ’n gewapende konfliksituasie – die Tweede Wêreldoorlog – maar intussen is dit aan ’n oorlogsituasie ontkoppel. Dit is ’n misdaad wat ook in vredestyd gepleeg kan word.
“Die belangrike ding wat ons hier in aanmerking moet neem, is dat die Verenigde Nasies (VN) reeds in 1974 ’n verdrag vir state se ratifikasie opgestel het.
“So die definisie daarvan, kortweg gestel, is dat dit gaan oor ’n sistematiese en wydverspreide aanval op ’n burgerlike bevolking of ’n deel van die bevolking deur byvoorbeeld moord, marteling, verkragting, gevangenisneming, ensovoorts.
“Apartheid is gelys onder hierdie dade wat ’n misdaad teen die mensdom kan inhou, mits dit voldoen aan die sleutelbegrippe, naamlik dat dit ’n wydverspreide en ’n sistematiese aanval moet wees.
“Die belangrike ding wat ons hier in aanmerking moet neem, is dat die Verenigde Nasies (VN) reeds in 1974 ’n verdrag vir state se ratifikasie opgestel het. Dié verdrag het apartheid per definisie as ’n misdaad teen die mensdom beskryf.
“Sedertdien het 108 state van die huidige 193 daardie verdrag onderteken. Maar die verdrag is ook só geformuleer dat dit gevalle in ander lande, wat soortgelyk is aan apartheid, kan insluit.”
‘Niemand is vervolg nie’
Prof. Hennie StrydomFoto: Verskaf
Hierdie verdrag is egter nooit gebruik nie, en dit is onseker of die state wat dit geratifiseer het, die nodige wetgewing aanvaar het om hul howe jurisdiksie te gee om wel met ’n klag in terme van daardie verdrag voort te gaan, sê Strydom.
“Niémand van Suid-Afrika is dus nog onder daardie verdrag vervolg nie. En dis hoogs onwaarskynlik dat iemand dit nou, nadat apartheid al 25 jaar afgeskaf is, sal gebruik om te vervolg. Maar die verdrag staan vandag as ’n soort van simboliese veroordeling van die beleid van apartheid.”
Apartheid is later ook gelys as een van die dade wat ’n misdaad teen die mensdom kan wees in terme van die Statuut van Rome wat die internasionale strafhof op die been gebring het.
“Die verdrag is in 1998 gesluit en Suid-Afrika het dit in 2002 geratifiseer. Hierdie verdrag is egter nie terugwerkend nie – jy kan dit nie terugwerkend toepas nie; dit spreek net van dade in die toekoms: Vir Suid-Afrika in 2002 en vorentoe.
Die instelling of die persone wat by die daad betrokke is, moet die direkte opset hê om die uitwissing teweeg te bring van die groepe wat ek nou vermeld het.
“So, in die geval van Suid-Afrika kan dit óók nie gebruik word nie omdat jy dit nie terugwerkend kan toepas nie.”
Apartheid is dus as ’n verdragsmisdaad wél ’n misdaad teen die mensdom, maar nié in terme van die algemene beginsels van die internasionale reg nie.
Apartheid “pas nie in by die definisie van volksmoord” nie, sê Strydom.
“Die rede daarvoor is omdat volksmoord ’n spesifieke misdaad of ’n daad is wat gerig op die uitwissing van ’n nasionale, politieke, etniese, ras of religieuse groep is.
“Die instelling of die persone wat by die daad betrokke is, moet die direkte opset hê om die uitwissing teweeg te bring van die groepe wat ek nou vermeld het.
“En daar was geen aanduiding in enige stadium in die apartheidstyd dat dit ’n oogmerk met apartheid was nie. Dit was ’n rassesegregasie – dít was die oogmerk daarmee – en alle middele is in plek gestel om dit te bewerkstellig. Maar daar was in geen stadium ’n direkte oogmerk om enige groep uit te wis nie. So, volksmoord kan ons maar buite rekening laat.”
Meer oor: Fw De Klerk | Misdaad | Apartheid