Indien jy my so ’n paar maande gelede vertel het dat daar ’n onbekende, maar heel interessante familieskakel tussen Jopie Fourie en die nimlike Oscar Pretorius bestaan, sou jy my met ’n Glockpistool, of dan selfs ’n knoetsige ou galgtoutjie, kon omtik. Onlangse navorsing oor die Pistoriusvoorsate het egter hierdie heel onverwagse verbintenis tussen die twee families aan die lig gebring – en daarmee saam, ’n brokkie geskiedenis waaroor die beleërde Pistorius-clan waarskynlik eerder sou wou swyg. Dit het ŉ ou gesoute nuushond soos JAN VAN DER MERWE gekos om hierdie interessante inligting te gaan navors
Fourie het in 1914 weens hoogverraad voor ’n vuurpeloton gesterf – en dit teen ’n muur in ’n binneplein by die Ou Gevangenis in Potgieterstraat, Pretoria. Dit is dan ook dieselfde terrein waar Pistorius tot onlangs, voor hy stilletjies onder korrektiewe toesig vrygelaat is, ’n jaar agter slot en grendel deurgebring het oor sy rol in die dood van sy vriendin Reeva Steenkamp. Beide Fourie en Pistorius word egter tot vandag toe, hul twyfelagtige aansprake ten spyt, deur duisende mense as volks-ikone vereer.
Die spoor kry reeds in die jare 1840 sy beslag, toe Carel August Pistorius, ’n voorsaat van Oscar, nie alleen sy plaas naby Rustenburg nie, maar ook die destydse Transvaal, moes verlaat weens die dood van ’n swart werker wat na bewering deur hom doodgeslaan is.
Carl het die Vaalrivier oorgesteek en hom op die plaas Maccauvlei, aan die Vrystaatse sy van die Vaaloewer, gevestig. Hier het hy spoedig bekend geraak as ’n man met ’n onvoorspelbare humeur. Hy het dit veral teen die vrouegeslag gehad en op een van sy houtdeure (waar anders?, kan jy in die lig van latere gebeure in Silver Woods vra) het Carl die woorde ‘Woman Deceiveth Forever’ met ’n mes uitgekerf.
Oscar se oorgrootjie, Carl Wilhelm Heinrich Pistorius, ook ’n boer in die distrik Rustenburg, was die volgende slagoffer van die geweldsvloek wat skynbaar op die familie rus. Hy is in 1886, slegs 40 jaar oud, ‘onder onbekende omstandighede’ vermoor – dieselfde jaar waarin sy seun Theodor George Joseph, Oscar se oupagrootjie, gebore is. Carl se jonger broer Friedrich Jacobus Wilhelm Pistorius (in die omgang as Oom Fred bekend), het op sy beurt naby Brits geboer en het ’n leidende rol gespeel in die totstandkoming van die Magaliesburg Graankoöperasie. Oom Fred se vrou, Tant Jienie, ’n nooi Engelmohr, is in 1917 onverwags oorlede en hy is slegs ’n jaar of wat na haar dood met haar jonger suster Susan getroud. Susan, volgens alle aanduidings ’n besonder aantreklike vrou, was die kinderlose weduwee van Jopie Fourie. Jopie kon weens ’n ernstige liesbesering wat hy tydens die Anglo-Boere Oorlog opgedoen het, nie ’n gesin van sy eie verwek nie.
Oom Fred en Tant Jienie het ’n groot kroos gehad, maar die kinders se eertydse tante en nou stiefmoeder het spoedig ’n halfboetie en -sussie tot die gesin se getalle toegevoeg. Tant Susan se seuntjie, Carl Wilhelm Engelmohr Pistorius is in 1919 gebore en het later die vader van twee kinders van sy eie geword.
Carl het sy twee kinders ná ’n gesinsrusie in 1954 doodgeskiet en is in dieselfde jaar by die Sentrale Gevangenis is Pretoria tereggestel. Die waardige Tant Susan, wat oor die jare heen nog stil oor haar geliefde Jopie getreur het, was toe egter reeds twee jaar heen en is die onbeskryflike smart rondom die treurspel gespaar.
Susan Engelmohr is sekerlik uniek in die Suid-Afrikaanse regsgeskiedenis as ’n vrou wat beide haar man en haar seun deur ’n teregstelling verloor het. Die een voor ’n vuurpeloton van sy eertydse SA Verdedigingsmagmakkers en die ander aan die galgtou. Oom Wollie Wolmarans, die destydse laksman was die een wat die valdeur in 1954 oopgetrek het om Carl Pistorius se lewe te beëindig.
● Jan van der Merwe, 76, is ’n afgetrede hoofstroomjoernalis en het tydens ’n lang loopbaan vir die Western Transvaal Record, Die Transvaler, die Sunday Times, die Citizen en die Pretoria News gewerk. Hier het hy as hoofverslaggewer en spesiale berig-, sport- en rubriekskrywer diens gedoen. Hy is ook ’n bekende genealoog en kenner van die Anglo-Boere Oorlog en het talle artikels oor hierdie vakgebiede die lig laat sien.