Julie | 2015 | jimi le roux
Shani Grové – die kleur van donkerte is lig
Shani Grové – die kleur van donkerte is lig (1998, Quiellerie)
Was by Tulbagh se jaarlikse winterfees, wat hulle noem “Christmas in Winter”, met die dat daar in die winter altyd sneeu op die berge is, te pragtig – alhoewel vir my Kersfees net een keer kom, en dis in Desember. In elk geval, by een van die stalletjies is ‘n boeke-tafel en dis mos waar ek graag uithang. Toe koop ek hierdie een. Ek het al van van Shani se boeke gelees – sy skryf selfhelp-boeke oor Sielkunde, verhoudings en die brein. Ek het nie gehou van die een deel, aan die einde van ‘n andersins goeie boek, waar sy sê mens kan jou guiding angel ontmoet nie, alhoewel ek weet dat sielkundiges soos sy dit as ‘n suiwer projeksie van die onbewuste sien – hulle glo nie eintlik aan geeste en magte nie, maar ek dink wel sulke dinge kan gevaarlik raak. Hierdie boek het egter weer interessante inhoud gehad oor die mens se “skadu” en die manlike en vroulike beginsel in die psige, brein-oefeninge om met emosies te werk, ens. Ek lees graag sulke goed – gebruik dit soms vir my coaching. Het ook mos vier jaar Sielkunde gedoen. Nou ja, toe vat ek hom vir R10. A bargain at the price – en soos ek altyd sê, my tipe boek.
Eers iets anders: Die boek is geskryf in 1998 en ek het my absoluut “verkneukel” – love die woord, maar wonder oor die etimologie? – oor haar beskrywing van hoe die land sedertdien agteruitgegaan het: “daling van standaarde, werkloosheid, ekonomiese vrese [seker Y2K], geweld en oneffektiwiteit”. Liewe aarde, het hulle daai tyd al so gevoel? Dis nou 17 jaar later – hoe sou sy nóú reageer het op die korrupsie, dom besluite, verdeling van die groepe, beurtkrag, brutale moorde, ignorering van die wet en so aan? Sommige ministers is chroniese nonsenspraters en glo skynbaar iemand glo hulle (ek dink aan Nkóndla se fire-pool) en die ander is weer vol grandiose planne, maar basiese dienslewering ontbreek. Ek dink wel daar is baie oorreaksie aan die gang, want alhoewel mens kan lag (of huil) vir die toertjies, moet mens onthou dat daar water in 95% of meer se krane is, dat die krag darem amper altyd aan is, dat alles aangaan. Sommige maak asof daar amper niks meer staan nie. Dan was die vorige bedeling ook nie net maanskyn en rose nie, daar was volskaalse oorlog, inflasie van oor die 20%, totale uitsluiting van die wêreld, ‘n erg vernederende sisteem en Christene wat dit verdedig het, minder regte en vryhede oor die algemeen en ook maar baie nonsenspratery. Miljoene minder het hoegenaamd waterkrane en elektrisiteit gehad. Dit was wel veiliger en Afrikaanser – maar die Afrikaanses is saam 13% en die (blanke) “Afrikaners” dalk so 6% – nie volhoubaar nie… Ons probleem vandag is maar misdaad, en werkloosheid natuurlik, en swak ekonomiese groei, en regtig swak besluite, en swak opvoeding, en dan’s daar natuurlik swak mediese dienste en baie ander dienste… – ek het my huwelikslisensie in die water gegooi (figuurlik gesproke – trou niemand meer nie), dis onmoontlik om Binnelandse Sake te kontak oor my lêer en adresverandering van vyf jaar terug, ek gee nie meer om nie – sulke dinge.
Nou wat die boek betref, die volgende:
1) ek weerhou my van vele stellings wat ek nie dink histories of wetenskaplik korrek is nie. Dis wel ‘n populêre boek, maar dit moet darem nie te veel feite-foute bevat nie.
2) die tradisionele (Christelike) godsdiens loop weer deur, as ‘n projeksie van ons eie skadu op ander, en so aan, maar daar is natuurlik ‘n waarheid aan. Ongelukkig word maar altyd op die groot stereotiperings gewys: kruisvaarte, heksejagte, ens. Skrywers soos hierdie beskou dit natuurlik nie hul plig om ook die mooi en die goed van die kerk en die geloof uit te wys nie.
3) Sy verduidelik die mens se “skadu” (‘n Jungiaanse begrip, maar nuttig) mooi in hfst 2. Dis jou hele “donker kant”: dit wat jy probeer wegsteek of oorkom, jou stryd, teleurstelling en verslawings, jou bagasie en jou geite. Dis jou “onaanvaarbare self”. Die woord “sonde” oorvleuel hiermee, maar dit gaan ook oor die swaar en die seerkry.
4) Die skadu moet verkieslik in die oë gekyk en meer gedeel word. Ons noem dit BELY – erken, saamstem. Anders word dit dikwels geprojekteer op ander (dáár raakgesien) en dáár veroordeel. Dis waar die patriargale pousdom, die heksejagtery, ens. bv. as ‘n sondeprojeksie op ander gesien kan word, m.a.w. om iemand ‘n sondebok te maak (soos Jesus was), soos die Nazi’s met die Jode gedoen het. My kritiek is:
– daar is ook ander verdediging wat kan plaasvind: die skadu hoef nie noodwendig net geprojekteer te word nie, dit kan ook gesublimeer word, bo-en-behalwe die regte hantering daarvan;
– die rasionele oopmaak en aanspreek van die skadu word nie baie deur Shani behandel nie – wel iets, want sy glo dat dit deel van die pre-kognitiewe, emosionele wêreld is, wat nie met taal en rede aangespreek kan word nie, maar met simbole, ritueel, ens. Vandaar haar breinoefeninge. Lees egter aan – ek verskil…
– apartheid en rassisme oor die algemeen is ook ‘n tipiese projeksie van die skuld op ‘n sekere groep (mens sien dit nou weer waar apartheid die skuld vir alles kry) en sy spreek dit nie aan nie (en haar boek gaan eintlik oor “post-apartheid depressie”);
5) oordrewe “goedheid” is vir haar ‘n ontkenning van ons donker kant en dit kan wel so wees – in alle geval moet met die skadu en sonde gedeel word, soos gesê – nie ontken of onderdruk of projekteer word nie. Oordrewe “goeie” mense het meestal ook ‘n groot skadu wat hul wegsteek – en dit kom uit… ok dis nie ‘n kritiek nie, dis iets waarmee ek saamstem;
6) Dis interessant dat sy postuleer (n.a.v. Julian Jaynes, maar ek dink dis suiwer spekulasie) dat daar aan die regterbrein, direk teenoor die linkerbrein se taalsentrums ‘n ongeallokeerde area is waarin mense met die groepgeheue skakel, die kollektiewe onbewuste, en dat al die geskiedenis en wysheid daar lê, selfs die voorvaders se stemme. Hulle kan jou lei… Mens kan dit steeds access… Ek twyfel regtig. ‘n “Veranderde bewussynstoestand” vat ons nie noodwendig in “wysheid” in nie, maar in ons eie onbewuste of intuïsie in, ideaal gesproke na die Heilige Gees – as ons aan Hom behoort en op sy leiding staatmaak. Onthou, Christene verkeer dikwels in so ‘n toestand as hulle bid of aanbid.
7) Sy beskryf die vroulike beginsel, maar ek het vraagtekens oor die bewering dat daar eers ‘n matriargale oorheersing was en slegs ‘n moedergodin-godsdiens, dat alle vroue se maandstonde ge-sync was op nuwemaan en hoe hulle hul in ‘n alternatiewe bewussyn ingedans en ge-chant het – en wysheid bekom het. Regtig? Mans het vroue se misterieuse kragte beny (ook hul magiese bloeding) en mettertyd hulle nagemaak, geïnkorporeer en later oorwin (besnydenis is bv. ‘n namaking van daardie bloeding). Om te verhoed dat die vroue weer die oorhand kry, projekteer die man sy skadu nou op hulle en vroue is nou die eintlike sondaars en verleidsters, hekse en hoere. Nou skielik is hulle “onrein” en moet uit die godsdiens en algemene lewe verdryf en afgedruk word. Manlike oorheersing is egter verantwoordelik vir die barbaarsheid en geweld en oorlog en amper alle slegte dinge. Vroue se diens en “godsdiens” was immers altyd op die gemeenskap gerig, maar mans s’n is gerig op die self. Dan gaan sy na Simson van die Bybel en beskryf hoe dit simbolies is van die manlike beginsel. Hy het self soveel geweld en issues in hom (maar onthou, die Rigtertyd was die laagtepunt in Israel se geskiedenis), maar val dan voor ‘n vrou, op wie se skoot hy lê (wat ‘n geboorte simboliseer) en wie met sy hare speel, maar eindig weer as die held as hy duisende Filistyne doodmaak. Terloops, die Filistyne dan ‘n fyn gekultiveerde Griekse volk, en die Israeliete die inkomende barbaarse horde.
8) Nee, dis alles net te spekulatief en stereotipies. EERSTENS, daar is te min feite beskikbaar oor die godsdiens en kultuur van meer as 2000 vC. Dis sekerlik raaiwerk, gegrond op ‘n persoonlike voorkeurteorie. TWEEDENS, ek reken mans het maar van die begin af oorheers a.g.v. hul groter fisieke vermoë – dit sien ek doodgewoon in die natuur: een mannetjie oorheers die troppie en ander mannetjies baklei vir leierskap en mating rights. Dit gaan alles oor voortplanting en oorlewing. DERDENS, die volke in die ou tye (Israel inkluis) was almal maar ewe barbaars of verfynd. Almal moes maar veg vir oorlewing. VIERDENS, ek glo wel aan ‘n balans tussen die manlike en vroulike beginsel in ‘n persoon – nie ‘n 50-50 balans nie, daar is nie so iets nie, noem dit eerder ‘n innerlike aanvaarding en inkorporasie. Ekstreme manlikheid of vroulikheid is vir my moontlik ‘n projeksie of ‘n ontkenning, maar dan het ons ook nog te min kennis van bv. wat hormonaal met die embrio gebeur (almal kry mates van testosteroon op 6-8 weke) om te sê hoekom lê mans en vroue so verskillend op die skaal – van hiper manlik na manlik na vroulik-manlik na manlik-vroulik na vroulik na hiper vroulik. Dalk is dit biologies, nie psigologies nie. VYFDENS, die gedagte dat vroue net wys en pragtig sal regeer is vir my ‘n valse voorstelling, want ons eie vroulike ministers, bv. is geensins meer adekwaat (ja, dis ‘n woord) of empaties as hul manlike eweknieë (wat ‘n weird woord – gaan dit oor ons twee knieë?) nie – o aarde nee; en in Sowjet Rusland was vroue-soldate na bewering dikwels die wreedste. Nee, laat ons nie te veel stereotipeer nie – ons is almal mense, almal het skadu’s; vroue kan ook wreed wees, jaloers, geeftig…
9) Het gehou van die hoofstuk ook assertiwiteit – hfst 11. Sal dit iewers gebruik.
10) Stem nie oral saam met die hoofstukke oor depressie nie – ek kry die indruk “major depressie” het te doen met ‘n traumatiese gebeurtenis, en “distimiese” depressie is wat gebeur sonder die trauma – maar dis mos nie so nie! Nee, “major” depressie is dikwels endogeen, en wat van uitbrandingsindroom met depressie – so algemeen – en wat daardie onverklaarbare eksistensiële depressie (weltschmerz) wat ook baie erg kan raak, en wat van die “melankoliese persoonlikheid” en wat van “normale” depressie, bv. by rou? Ek hou egter van die feit dat ons depressie iets beteken en dat ons daarmee moet werk. Dikwels gaan dit daaroor om ons uit die geveg uit te neem.
11) Ek glo nie aan die “100ste-aap teorie” nie, m.a.w. dat as 100 ape ‘n nuwe gedrag aangeleer het, alle ape regoor die wêreld dit ook begin doen a.g.v. een of ander kwantumkonneksie. Nee. Wat jy met gliserien hier doen, word nie deur ander gliserien in die wêreld nageboots nie (p118). Wens sulke dinge het bestaan, maar die hele kwantum-storie is vreeslik spekulatief.
12) Ten slotte die breinoefeninge. Ek hou nogal daarvan en het self mos heelwat geestelike oefeninge in ons een kursus “Geestelike Lewe” ingewerk. Kliek hier vir meer info. Shani noem een die “opkook”-oefening, wat ons die “welcoming prayer” noem, en het ook ander “skoonmaak”-oefeninge en een oor die hantering en uitstuur van emosies of enige-iets in die skadu. Hier’s my opinie: dis nuttig, maar emosies kan wel ook via die rede aangespreek word. Emosies is ons reaksies op persepsies, en persepsies kan gewysig word. Baie persepsies is vals of verdraaid en lei tot ontoepaslike emosies. Dink aan die kognitiewe terapie van Ellis (of REBT). Dit sluit aan by wat ons in die geestelike begeleiding doen as ons “misbeliefs” (Backus) aanspreek. Noem dit sommer waarheid en leuen. Ons MOET ons gedagtes reg kry, dan sal ons emosies daarby aanpas. Om die minderwaardige gevoelens van jou weg te skiet met jou vinger, terwyl ons onbewus vashou aan onwaarhede oor wie en wat ons is, gaan nie help nie.
Om af te sluit – ek sien Shani is in 2013 deur ‘n groot rugoperasie (Facebook – laaste inskrywings) en ek kry die indruk dat dit dalk nou swaar gaan. Baie sterkte aan ‘n mede-Christen, so op haar manier (sy praat wel van Jesus se liefde), jy het beslis jou merk gemaak. My kommentaar – soos altyd – met groot respek. Ek bid vir jou.