Lesersbrief: ’n Halfgeëte pastei en ’n perspektief op hongerCarli Labuschagne (Foto: Verskaf) Carli Labuschagne van Zwavelpoort, Pretoria skryf: Ons ry. Al deur die vlaktes van Mpumalanga heen, middagete by ŉ oulike padstal is so kort duskant ŉ uur weg. My kinders begin kerm dat hul mae pyn. “Julle het dan iets geëet net voor ons by die huis weg is! Hou so bietjie uit,” protesteer ek. Naderhand bêre hulle alles weg waarmee hulle besig is, totaal verteer deur die honger: “Mamma, ons kan niks doen tot ons nie geëet het nie. Ons gaan sterf.” Ons begin gesels. Oor hoe ons nie honger ken nie. Ek gaan haal my vriendin Alida, wat skooltjies in plakkerskampe bou sodat die kindertjies eerstens kan kos kry, se woorde: “Ons kan ons op geen manier honger indink nie. Ons het geen verwysingsraamwerk van hoe arm mense kan wees nie.” Ons spot soms in ons huis, wanneer iemand kwaad is: “Jy is nie dalk net honger nie?” Of hangry: Jy is kwaad, maar eintlik is jy net honger. En dan eet ons maar net iets, wat altyd binne ons bereik is. En dan voel ons sommer dadelik beter. Ons ry verby die Berg-en-Dal Monument buite Belfast. “Mamma, watse plek is dit dié?” vra my dogtertjie. Ek google gou en probeer dan die Anglo-Boereoorlog op kindervlak verduidelik. Dan sê my man: “En toe die Engelse begin sien dat die Boere die oorhand kry, het hulle die ongeskrewe reël van oorlog verbreek. Hulle het die vrouens en kinders geteiken. Hulle het na die plase gegaan, die vrouens en kinders gevange geneem en in konsentrasiekampe gesit en die plase afgebrand. So het hulle die hart van die Boere swakker gemaak, en so het die Engelse die oorlog gewen.” Ons stop by einste padstal, kry pasteie en warm koffie. Terug in die kar. My seuntjie verslind sy kos soos net ŉ negejarige kan. My dogtertjie begin haar pastei eet en sit dit voor haar op ŉ servet neer. “Pappa, wat is konstrasiekampe?” “Konséntrasiekampe,” sê hy laggend. “Dis plekke waar baie tente opgeslaan is en waarheen die Engelse die vrouens en kinders van die Boere gevat het. Dit was hul nuwe huise. Hulle het baie siek geword daar, baie het doodgegaan as gevolg van honger en siekte en mishandeling, baie het verkluim. Hulle het nie gesonde kos daar gekry nie.” “Is daar foto’s van die oorlog?” vra my seuntjie. Ek soek foto’s. Wys vir hulle die foto van die eerste skip vol soldate wat Suid-Afrika toe gestuur is vir die oorlog. Daarna ŉ foto van ŉ perd wat in ŉ harnas van die skip gelig word. Baie snaaks. Toe foto’s van ŉ paar Boerekommando’s – my seuntjie is verwonderd oor al die gewere oor hul skouers. Hier is ŉ foto van Boere wat agter ŉ wal lê met hul gewere gelaai. Daar ŉ foto van ŉ plaasopstal wat afbrand. Toe foto’s van die wit tente in eindelose rye – plekke wat van die mees gruwelike gebeure in ons geskiedenis bevat. (Foto: Verskaf) “Mamma, hoe het die kinders gelyk?” vra my dogtertjie. En toe, ŉ foto van ŉ seuntjie in ŉ tent, vel en been, magie heeltemal buite proporsie van die kwasjiorkor. Die onderskrif lees: “Haunting image from the Second Boer War.” Hulle kyk na die foto. Neem in. En ek weet dat sommige dinge gesien moet word om begryp te word. Hulle kyk na my. Hul ogies verlep. “Mamma ek wil eerder nie meer sien nie. Dis net, dis net… verskriklik.” sê my dogtertjie. Albei kinders staar by die venster uit en dink aan dinge wat eens was en wat hulle heel moontlik nooit sal begryp nie. “Mamma, ek is nie meer honger nie,” sê my dogtertjie stilweg en toe rol die trane oor haar wange. Die pastei voor haar op die servet bly half geëet.