“Stilleven met koffiekan en haring”. Olieverf op doek. Onleesbaar gesigneerd. – Jordaens N.V. Veilinghuis
Petite carpette Bochara ancienne en laine. Nouée main. Usures.
Dim. 162 x 107 cm SêGoed van Marita van der Vyver:
“Dit is meer as blote vriendskap, die verhouding tussen my en die boek waaraan ek werk. Dis te emosioneel, te obsessioneel, om bloot as vriendskap voorgestel te word. Dus moet ek dit seker ’n soort liefdesverhouding noem.” (Die Burger, 6 Desember 1993)
Hoekom skryf sy nie in Engels nie? “Ek skryf joernalistiek – essays, rubrieke – in Engels, sonder enige moeite. Maar ek sê altyd fiksie kom uit ’n ander plek uit my lyf, uit my maag uit .” (Die Burger, 26 Julie 2000)
“As ek dan ’n verantwoordelikheid het teenoor Afrikaans, is dit om te bly skryf daarin.” (Die Burger, 26 Julie 2000)
“En op hoërskool het ek vir Breyten Breytenbach en Antjie Krog ontdek. Liefde met die eerste oogopslag. Betowering en verwondering. Die besef dat jy sowaar ENIGIETS in Afrikaans kan sê.”
“Ek glo nie noodwendig aan gelukkige eindes nie, maar ek glo wel aan hoopvolle eindes. Ek glo in hoop. Iets om na uit te sien, hoe nietig ook al. Iets wat dit die moeite werd maak om aan te gaan.”
“My volgende boek is altyd my gunsteling, seker maar omdat die boek wat uiteindelik op papier beland, nooit die boek is wat jy in jou kop gehad het nie.” (Volksblad, 1 Desember 2003)
“Reis doen baie meer vir my siel as ingevoerde rome vir my gesig.” (Rapport, 29 Januarie 2006)
“My gunsteling is die een waarmee ek besig is. Dan vergeet ek al die ander. Dan is als moontlik. Dis eintlik al deel van die hele proses wat lekker is: daardie begin wanneer alles moontlik is ... Álles wat ek geskryf het, cringe ek oor. Ek haat dit om enigiets te lees wat ek geskryf het.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
Hoe maak ’n mens tyd om te skryf? “Iemand het op ’n keer gesê as jy ’n taak gou en goed gedoen wil hê, vra ’n werkende ma om dit vir jou te doen. Ek glo nogal daaraan. Dis ’n geval van nood leer bid. Of honger help skryf. Vandat ek kinders en stiefkinders het om te voer en te versorg, skryf ek met veel meer drif en dissipline as toe ek ’n selfsugtige alleenloper was. (Waarmee ek nie beweer dat alle alleenlopende skrywers selfsugtig is nie, maar ek was.) Voor die koms van my kinders kon ek skryf wanneer en hoe en waar ek wou, dwarsdeur die nag, enige plek in die huis. Ek het dikwels geskryf eerder as om te eet. Nou lei ek ’n lewe van kos wat op vaste tye geëet (en gekook) moet word - en woorde wat op vaste tye geskryf moet word. Ek het dissipline aangeleer. Ek leer steeds, elke dag. Dit kom nie natuurlik vir my nie. Maar dis óf gedissiplineerd skryf óf glad nie kans kry om te skryf nie. En ’n lewe sonder skryf is vir my ondenkbaar. Omtrent so ondenkbaar soos ’n lewe sonder my kinders.”
Oor lees en skryf: “Ek skryf nie vir ’n spesifieke mark nie. Ek skryf boeke wat ek self graag sal wil lees. Ek hou van die soort boeke wat toeganklik is, maar tog intelligent geskryf is en die leser uitdaag en ek sukkel om ’n gunsteling-skrywer uit te sonder, want ek is ’n ywerige leser. Als wat ek doen, word aan die vraag Shouldn’t I rather be reading a good book? gemeet. Dit is hoekom ek seker nooit ’n goeie tuinier of iets sal wees nie. Ek noem tog twee skrywers – Margaret Atwood en Joyce Carol Oates – vir hul werk van hoogstaande gehalte, maar wat tog ook uiters leesbaar is.” (Volksblad, 22 Mei 2010)
Oor die oorlewing van Afrikaans: “Wat ek te sê het oor die oorlewing al dan nie van Afrikaans, is ’n “gut reaction”. Niemand kan voorspel wat met Afrikaans gaan ­gebeur nie, want dit kan nie met enige ander taal ­ver­gelyk word nie. (… ) Ek hou aan om in Afrikaans te skryf en te publiseer, ek lees ­Afri­kaanse boeke en ek praat ­Afrikaans met my kinders (selfs met my dogter wat in Frankryk gebore is en ’n ­Franse pa het). Ek weet nie of hulle eendag met hul kinders Afrikaans sal praat nie. Ek weet nie of ons vir hulle ’n ­wêreld gaan agterlaat waarin ­hulle nog ­kinders sal wil hê nie – en dit is ­eerlikwaar vir my ’n veel groter ­probleem as watter taal ­hulle in ­hierdie opgemorste wêreld gaan praat, lees of skryf. Dit is die ­ver­naam­ste rede waarom ek nie baniere wil swaai in ’n Taalstryd nie. Die ander, meer ongemaklike rede is bloot dat ek my nie tuis voel by baie van die Stryders vir die Taal nie. Ek wil nie soos ’n stom skaap in ­dieselfde kamp gejaag word as die jakkalse wat ek steeds nie vertrou nie.” (Die Burger, 6 Oktober 2010)
Oor ’n nuwe boek: “Ek meen ek is bly, ek is verlig dis klaar, dis gedoen, maar ’n mens is so blootgestel en weerloos en angstig oor hoe dit ontvang gaan word, dat dit die lekker op ’n manier oorskadu.” (Die Burger, 28 Mei 2010)
Wat is die ding wat sy die graagste vir haar dogter sal wil leer oor die jare van vrouwees wat nog vir haar voorlê? “Sorg dat jy sielsusters het om jou deur die lewe te help – nóg belangriker vir 'n meisiekind soos sy wat nie 'n bloedsuster het nie. Sielsusters is vriendinne en tantes en niggies en ander sterk vroue wat jou deur dik en dun sal bystaan terwyl die mans en die minnaars in jou lewe kom en gaan.” (LitNet)
Oor die humor in haar skryfwerk: “Al wat ek in al die jare oor humor geleer het, is dat dit nooit werk as jy te hard probeer nie. As ek gaan sit en probéér om 'n snaakse sin te skryf, gaan dit waarskynlik 'n flop wees. My mees suksesvolle humoristiese frases kom gewoonlik ongevraag op, soos onkruid, dikwels wanneer ek iets ernstigs of treurigs wil skryf. Dis 'n skans teen sentimentaliteit en hoogdrawendheid en pretensie, meen ek.” (LitNet)
Maar kan jy iemand leer hoe om ’n kinder- of jeugverhaal te skryf? “Ek dink nie mens kan ‘geleer’ word om stories vir volwassenes óf kinders te skryf nie. Jy het skryftalent of jy het dit nie. Skryfskole kan wel beskou word as ’n soort kortpad deur ’n donker bos. Dit kan jou help om vinniger by jou bestemming uit te kom, sonder om op al die dwaalpaaie en ompaaie te beland – maar mens kan seker ook sê dat dwaalpaaie en ompaaie die reis net interessanter maak? Ek het op die stadige manier geleer skryf – met ompaaie en dwaalpaaie en ‘trial by error’ – en my reis is nog lank nie oor nie! Ek leer steeds elke dag.” (Rapport, 5 November 2010)
Hoe inspireer Suid-Afrika haar kreatiewe siel? “Ek voel soos ’n blom wat water kry as ek hier kom. Suid-Afrika voed my wortels, al is my blare en stingels heel tuis in ’n ander land.” (Sarie, 25 January 2010)
Oor hoe dit voel om 50 te wees: “Ek en my man, Alain, het al twee vroeër vanjaar 50 geword. Ons het ’n groot eeufeesviering gehad. Dit was nie vir my erg om die groot vyf-nul te begroet nie. It’s all in the mind. Ek kan nog my tone raak en op my kop staan. Ek kan my voete agter my kop sit!” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“En sover dit die kop aangaan, is 50 fantasties. Maar jy’t dit nodig, want jou lyf begin agteruitgaan. Teen daardie tyd weet jy darem stywe boude en perfekte tieties is nie al waaroor die lewe gaan nie. Dis al wat ek kan sê vir die jonger meisies: hang in there.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“Skryf is vir my ’n verslawing. Ek móét altyd met ’n storie besig wees, al is dit net in my kop. Maar daar moet ook ’n mate van obsessie wees, want dit is nie altyd lekker om te skryf nie. Wie kan daarvan hou om nagte om te werk en ure lank te sukkel om een sin reg te skaaf?” (Die Burger, 26 Mei 1992)
“Vandat ek ’n pen kon vashou, wou ek stories skryf. Ek was die kind in die straat wat die stories uitgedink het wat die anders kinders gespeel het. My behoefte is eerder om stories te vertel as om te skryf. As ek honderde jare terug in Afrika geleef het, was ek die storieverteller om die vuur.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“Genre is nooit ’n woord wat by my opkom wanneer ek ’n roman beplan nie. Ek skryf eenvoudig ’n roman wat ek graag sal wil lees: toeganklik, maar so dat dit nie die leser se intelligensie beledig nie.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“Iewers het ek die volgende raakgelees en ek dink dis baie waar: ‘Daar’s net vier soorte boeke: goeie boeke wat goed verkoop, goeie boeke wat swak verkoop, swak boeke wat goed verkoop en swak boeke wat swak verkoop.’” (Beeld, 4 Oktober 2008)
Oor Calvinisme en kinders grootmaak: “Die arme jong meisies, die Afrikaner-meisies: Calvinisme sorg waarskynlik steeds dat hulle oor alles skuldig voel. Dis miskien in die Afrikaner se geheue. Dit gaan nie sommer net in ’n geslag of twee verdwyn nie. Ouers maak nog steeds hul kinders groot om skuldig te voel. Ek hoop ek doen dit nie. Ek probeer hard om dit nie te doen nie. Die ironie is dat ouerskap die een ding is wat my die heel skuldigste laat voel. Ek is lankal verby die sta­dium wat ek skuldig voel oor seks, drugs en rock ’n roll. Maar dis so maklik om jou kind op te bogger as ’n ouer. Dis baie moeiliker en scarier om ’n suksesvolle kind groot te maak as om ’n suksesvolle roman te skryf.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“Maar my hart se punt bly maar fiksie. Om stories te vertel. Ons almal leef stories; ons het elkeen ’n storie in ons.” (Beeld, 4 Oktober 2008)
“Ek glo geluk word gemeet in oomblikke, nie in weke of maande nie. Daarom kan ek selfs op die saaiste, treurigste dag ’n intense oomblik van geluk belewe. Dit lê gewoonlik opgesluit in alledaagse sensualiteit – kleure, klanke, geure, smake, teksture. Metafisika en ingewikkelde letterkundige tekste kan my diep bevredig, maar dit kan my nooit so intens gelukkig laat voel soos die reuk van reën op droë grond of die stem van ’n geliefde in my oor nie.” (Rapport, 28 September 2008)
“The most exciting part of a book is before I write one word on paper, when I’m thinking out the story. It’s like a game, playing God, inventing these lives and giving people names and ages and a personal history – it’s all in your head and everything is still possible, you don’t know where it’s going to take you.” (Interview with Vivien Horler)
Oor haar ma: “My ma was soos die spreekwoordelike teesakkie: eers toe sy in warm water was, het ons agtergekom hoe sterk sy is. Sy was ’n verpleegster en het presies geweet wat die kanker aan haar gaan doen, maar sy het dit tog reggekry om aan te gaan met die lewe. Sy was al baie siek toe ek verwagtend geraak het met Mia, maar sy het dadelik ’n truitjie vir die nuwe baba begin brei. Sy het besef sy sal dalk dood wees voordat die baba kom, maar het gevoel daar moet iets vir die kleinkind van haar ouma wees. En toe sy daarmee klaar was, het sy gevoel my seuntjie moet ook iets kry. Sy is dood terwyl sy Daniël se trui gebrei het.” (Rapport, 2 November 2003)
“James Joyce het gesê: ‘A writer needs three things: cunning, silence and exile’,” skryf sy in haar 24.com-gesprek in 1999. “Die cunning en die silence kan ek hier (Suid-Afrika) ook vir myself skep, maar die geestelike exile is makliker in Frankryk.” (Op LitNet en Die Burger, 21 Mei 1999)
Aan Francois Smith: Weet jy, ek dink soms aan my lewe as VG en NG – vóór Griet en ná Griet. Die eerste paar jaar ná Griet het ek gevoel of die karakter my verswelg, of die boek die res van my lewe ’n albatros om my nek gaan wees. Van ek in Frankryk woon, het ek vrede gemaak met die Griet-etiket. Dalk het die fisieke afstand gehelp om ’n emosionele afstand te skep. Ek wonder soms of ek sou kon terugkeer na die karakter as ek nog in Suid-Afrika gewoon het.” (Die Burger, 7 November 2001)
Francois Smith wou weet of sy dink stories het ’n helende invloed? “Ja, ja, en nogmaals ja. En nou antwoord ek as skrywer en as leser. Om te skryf is vir my ’n manier om sin te soek in wat sinloos lyk, humor in wanhoop te vind, oomblikke van grasie in die alledaagse lewe. Om te lees is vir my dieselfde soort ervaring.” (Die Burger, 7 November 2001)
Francois Smith: Is dit moeiliker of makliker om in Frankryk in Afrikaans te bly skryf? Sien jy die wêreld daar deur ’n ander bril? “Dis vir my altyd moeilik om te skryf in enige taal. En dis nou een ding wat nie makliker word soos ek ouer word nie.” (Die Burger, 7 November 2001)
Jaco Jacobs wou weet Wat beteken stories en storievertel vir haar? “Dis letterlik en figuurlik ’n manier om die dood te oorwin. Om sin te probeer maak van alles wat ons hier op aarde belewe. Met die klem op lewe.” (Die Burger, 7 November 2002)
Aan Jaco Jacobs: “Ek skryf stories van ek geleer het om ’n pen vas te hou en letters te vorm. Soos iemand slimmer as ek gesê het, it’s not a gift, it’s a burden . Dis of ek hierdie vrag woorde in my ronddra, en die enigste manier om die vrag ligter te maak, is om te skryf.” (Die Burger, 7 November 2002)
“Skryf is vir my ’n allesoorheersende passie. Wanneer ek skryf, voel ek hoe dieper ek in die boek betrokke raak, hoe verder dryf ek weg. Alain sê hy weet wanneer ek amper klaar met ’n boek is, want ek raak vaag. Ek is nie heeltemal dáár wanneer ons byvoorbeeld aan tafel sit nie.” (Die Burger, 4 November 2003)
Marita van der Vyver is op 6 Mei 1958 in die Kaap gebore, die oudste kind van Danie en Yvonne van der Merwe. Sy het ’n jonger broer en suster.
Sy word groot en gaan skool in Bellville (Boston en Welgemoed) en Pretoria (Lynnwood en Menlopark). Die laaste twee jaar van haar skoolloopbaan spandeer sy as onwillige koshuiskind aan die Hoërskool Nelspruit. Marita skryf matriek in 1975 – Afrikaans se eeufeesjaar.
Marita verwerf haar BA-graad met tale en drama en in 1979 durf sy die nuwe honneurskursus in joernalistiek onder prof Piet Cillié aan. As deeltydse student verwerf sy later haar meestersgraad in joernalistiek met ’n tesis oor die groeiende rol van die vrou in die Afrikaanse pers. Na universiteit gaan sy vir ’n jaar oorsee om te reis, en werk sy as au pair in die suide van Frankryk en as skottelgoedwasser in Londen.
Sy begin haar joernalistieke loopbaan as verslaggewer by Die Burger, waar sy oor alles verslag moes doen – van moord en doodslag tot sport en teater. In 1987 begin sy met vryskutwerk – artikels, resensies, vertalings en proeflees- en subwerk vir uitgewers.
Marita skryf stories vandat sy kon skryf en toe haar eerste storie oor die radioprogram Siembamba uitgesaai word toe sy nog maar 12 was, het sy geweet dat sy ’n joernalis (en as alles goed uitwerk) en skrywer wil word.
Haar eerste jeugromans word goed ontvang – Van jou jas ontvang ’n aanmoedigingsprys van Tafelberg Uitgewers en Sarie, en Tien vir ’n vriend is in 1987 onder die tien finaliste in Sanlam se jeugverhaalwedstryd. Eenkantkind is ook ’n Sanlam-finalis en word in 1992 bekroon met die ATKV-prys vir Jeuglektuur.
In 1992 beland Marita met ’n slag op die toneel van die volwasse Afrikaanse letterkunde met die publikasie van Griet skryf ’n sprokie. Dit was, soos die Engelse sê, ’n best-seller van die eerste dag dat dit op die rakke verskyn het – tienduisend eksemplare is ’n enkele maand verkoop. “Ek het dit nie in my wildste drome verwag nie. Dit is seker elke skrywer se ideaal om te sien dat die publiek jou skepping geniet, en ek is dankbaar oor die positiewe reaksie veral van die resensente. Maar ek voel nogtans baie blootgestel en weerloos. ’n Skrywer is nou eenmaal nie ’n rolprentster nie en die skielike fotosessies en onderhoude is ’n vreemde ervaring,'' sê Marita aan Unie Nieuwoudt (Die Burger, 26 Mei 1992).
Die karakters in Griet mag dalk fiktief wees, maar Marita het baie van Griet se ervaringe aan haar eie lyf gevoel. Sy moes, nes Griet, ’n egskeiding deurmaak en ook ’n kind aan die dood afstaan. “Ek het reeds lank voordat ek geskei is met Griet in my kop rondgeloop. Maar Griet sou aanvanklik net ’n gebroke verhouding gehad het. Toe ek skei, het ek besluit om haar ook te laat skei. Dis amper soos lewensgetroue kuns. Dit was eers suiwer fiksie, maar toe gebeur dít wat ek met Griet wou laat gebeur met my,” aan Una Nieuwoudt.
Daar is nie ’n duidelike boodskap in Griet nie omdat Marita wou hê Griet moet vir haarself praat. Aan Una Nieuwoudt: “Dit gaan basies oor ’n vrou wat leer vlieg en haar eie stem kry. ’n Resensent het gesê Griet verteenwoordig elke vrou van tussen twintig en veertig wat grootgemaak word met sprokies soos dat ’n prins op 'n perd jou sal kom red as jy in die moeilikheid is. Soos die Grietjie van Hansie en Grietjie die heks in die oond gestamp het om haarself en Hansie te red, het Griet ook besef dat haar redding by haarself berus. Dis vir my baie belangrik dat Griet in die hele proses geleer het om van haarself te hou.”
Skuldgevoeles oorheers Griet se lewe. Sy het ’n mislukte huwelik, twee miskrame en ’n doogebore baba agter die rug en vir haar voel dit of sy gestraf word omdat sy verkeerd gedoen het. Sy wou skryf en ook dit was nie reg nie, want as getroude vrou met ‘n man om voor te sorg, moes sy ’n beter huisvrou gewees het. En dan, die groot sonde, sy geniet seks en “goeie vroue” kan nie van seks hou nie. “Tot my verbasing lyk dit of baie vroue hulself met dele uit die boek kan identifiseer. Baie vroue wat dieselfde skuldgevoelens oor kinderloosheid of ’n egskeiding en inhibisies oor seks het, maar nooit daaroor praat nie, beskou dalk die boek as ’n openbaring. Hulle besef dat dié probleme universeel is dat ander vroue ook daarmee worstel,” sê Marita aan Una Nieuwoudt.
Aan die einde van die boek vind Griet vrede in haarself en word sy van haar skuldgevoelens verlos. Een van die lekkerste dinge van Griet skryf ’n sprokie is die heerlike humor daarin en Marita dink dit is hoekom mans ook die boek geniet. “Ek dink dit gee mans ’n beter idee van hoe ’n vrou aanmekaargesit is. Een van die mans wat die boek gelees het, het agterna vir my gesê dis die eerste Afrikaanse boek vir vroue wat hom nie laat voel het daar word ’n vinger na hom gewys nie. Griet spot immers nie net met mans nie. Sy spot ook met haarself. En ná haar egskeiding herwin sy haar vertroue in mans in so ’n mate dat sy kans sien om weer by ’n verhouding betrokke te raak.”
Griet het die Afrikaanse letterkundige wêreld aan die praat gesit omdat dit die eerste keer is dat ’n vrou so openlik oor seks in Afrikaans geskryf het. Griet het egter nie net in Afrikaans probeer selfmoord pleeg en seks gehad nie, maar ook in Engels, Nederlands, Duits, Italiaans, Frans, Hebreeus, Tsjeggies, Sweeds, Spaans en Sjinees. En die Portugese en die Yslanders volg ook. Marita verower ook die ATKV-Prosaprys, M-Net-prys en Eugène Marais-prys met Griet. Boonop verskyn die boek vir ’n volle jaar op CNA se Top Tien-trefferlys vir Afrikaanse fiksie en oorhandig die CNA’n spesiale toekenning aan Marita tydens die Afrikaanse Skrywersgilde se byeenkoms in 1993. Griet is ook later in Engels in Braille uitgegee. Die ATKV het as volg oor Griet gesê: “Die sprankelende skryfstyl, lewendige dialoog en pittige humor, maak die roman Griet skryf ’n sprokie vir die fynproewer, asook die lekeleser toeganklik en is ’n unieke leeservaring. Dit is ’n boek wat vanweë sy openlikheid, eerlikheid en kompromislose oopskryf die Afrikaanse leserspubliek op ’n lesersvriendelike wyse bewus gemaak het van die mondigheid van die Afrikaanse letterkunde.”
Joan Hambidge skryf in Die Burger (21 April 1992): “Griet skryf ’n sprokie is Van der Vyver se eerste volwaardige roman, en op die koop toe is dit ’n verfrissende, onderhoudende teks. Vir diegene wat moeg is vir die post-modernisme en al haar avatare, wees gerus: die tegnieke word nie in die teks selfbewus of intellektueel gebruik nie. Me. Van der Vyver gebruik die basis van die sprokie, en ontluister dit telkens deur op ’n grappige manier die harde werklikheid te skilder. (…) Dis ’n goed geskrewe teks, met oortuigende dialoog van die karakters.”
In 1997 is Griet skryf ’n sprokie by die Grahamstadse Kunstefees op die plank gebring. Dit is verwerk deur Pierre van Pletzen met Susan Coertzen, Christo Compion, Hannes van Wyk en Judy le Roux in die rolle. Hannes Muller en Lizz Meiring het die regie behartig. Vir Herman Wasserman (Die Burger, 11 Julie 1997) het hierdie verhoogweergawe nie gewerk nie en was dit vir hom ’n teleurstelling.
In 1994 besweer Marita die gevreesde tweede-boek-sindroom met die verskyning van Die dinge van ’n kind, wat ook in Engels, Duits en Nederlands vertaal is. Na die publikasie van Die dinge van ’n kind is sy en Daniël na Frankryk, waar sy aan haar volgende roman gaan werk.
Ná die publikasie van Dinge van ’n kind sê Marita aan André le Roux (Die Burger, 17 November 1994) dat die twee jaar na Griet tot en met die publikasie van Dinge van ’n kind vir haar niks lekker was nie. “Dit was twee jaar van hel, ja. Daardie oë wat wag, kritici wat wag to cut you down to size. Maar nou’s die boek klaar, ek kan niks meer daaraan doen nie. Nou’t ek net ’n soort fatalistiese angs.”
In 1997 verower sy ’n internasionale beurs van die Stigting vir Skeppende Kunste wat haar in staat stel om na Iowa City in Amerika te gaan waar sy aan die plaaslike universiteit se School of Letters ’n International Writing Program volg. Sy neem ook saam met ander skrywers deel aan ’n program waarin die skryfkuns bestudeer word.
Intussen moet Marita ook vir Daniël gelukkig hou en verskyn Olinosters op die dak – geïllustreer deur Piet Grobler – wat spesiaal vir Daniël geskryf is. Dit word ook in Engels uitgegee en verower die Tienie Holloway-medalje vir Kleuterlektuur.
In 1999 word Wegkomkans gepubliseer en ook dit is ’n wegholsukses. Binne dae is die eerste druk uitverkoop en die tweede druk verkoop net so goed.
Ná die publikasie van Wegkomkans vertel Marita in ’n onderhoud aan Stephanie Nieuwoudt (Beeld, 29 April 1999): “Met Dinge van ’n kind het ek vrede gemaak met goed uit my tienertyd en op ’n manier is Wegkomkans, met sy vraagstukke van die jare tagtig, ’n logiese verdere stap.”
Wegkomkans handel oor vriendskappe. Die gebeure verloop oor ’n tydperk van tien jaar (1895 tot 1995) en die groep vriende kom gedurende hierdie tien jaar bymekaar vir ’n seevakansie om hulle vriendskapsbande te versterk. Deur die boek vind daar groei in die karakters plaas en verander hulle siening van die land en sy probleme van idealisme aan die begin tot ontnugtering en sinisme aan die einde. Ook is daar die erotiek waardeur baie van die karakters aan mekaar verbind is.
Marita het veertien jaar met die tien karakters van die boek en die tema van vriendskap in haar kop rondgeloop. “Ek sou nie toe die boek kon skryf nie. Ek was nie reg vir die logistieke verwikkeldheid nie. Ek moes eers meer eenvoudige goed skryf om die skryfkuns deeglik onder die knie te kry. Veertien jaar gelede het ek ook nie die guts gehad om uit mans se perspektief te skryf nie,” sê sy aan Stephanie Nieuwoudt.
Ook in 1999 vertrek Marita en Daniël terug na Frankryk en word Marita en Alain Claisse se dogtertjie, Mia, gebore.
In 2001 verskyn Griet kom weer ten spyte van Marita se vroeëre uitspraak, “Nee, ek is bang om Griet kom weer te skryf …”. Hierdie keer het sy stylgewys “met mites eerder as sprokies” gewerk. Ook hierdie Griet maak haar verskyning in Nederlands, net soos Marita se volgende romans, Vergenoeg (2003) en Stiltetyd(2006).
Op ’n vraag van Francois Smith (Die Burger, 7 November 2001) oor hoekom sy Griet kom weer geskryf het, antwoord Marita: “Die eenvoudige antwoord sou wees: Omdat ek nie anders kon nie. Soos met my vorige boeke het die karakter eenvoudig in my kop kom sit, omtrent soos ’n ongenooide gas in my huis, en geweier om pad te gee voordat ek haar in ’n storie verander het. Ek vermoed die meeste skrywers ervaar iets soortgelyks. Salman Rushdie praat selfs van ’n karakter wat hom ‘aan die keel gryp’ asof hy verwurg sou word as hy nie skryf wat hy moet skryf nie. My karakters is goddank meer passief. Hulle squat net eenvoudig daar, weke, maande, soms selfs jare, tot hulle uitgeskryf word. Griet het op hierdie ongenooide manier ’n herverskyning gemaak in Wegkomkans, net so ’n kameerolletjie gespeel, maar dit was genoeg om my van voor af te laat wonder oor haar.”
Elmari Rautenbach skryf oor Griet kom weer (Die Burger, 24 Desember 2001): “Griet kom weer is ’n roman oor die liefde. Nie die vroeë blos van kalwerliefde nie, soos ’n vriendin tereg opgemerk het, maar ’n ryp liefde wat volwasse vrae stel. Nou gaan dit nie meer oor ‘Is hy lief vir my?’ nie, maar ‘Het ons liefde ’n toekoms?’ (…) Griet kom weer is ’n toeganklike boek met geloofbare karakters. En ja, die dubbele betekenis van die roman se titel kan inderdaad gesien word as ’n verwysing na die ‘oopskryf’ van seks in die eerste Griet. Maar dit is tog of ek aan die einde van Griet kom weer ’n bietjie meer verwag het van die sterk, komplekse karakter; die survivor wat ek tien jaar gelede ontmoet het. Die ironie is dat die flagrant kommersiële voorblad die verskil tussen Griet I en Griet II onderstreep.”
In Volksblad van 26 November 2001 skryf HP van Coller dat hier ’n “rasegte storieverteller aan die woord is”.
In 2002 word Die ongelooflike avonture van Hanna Hoekom uitgegee en word dit bekroon met die goue medalje in die Afrikaanse afdeling van die Sanlamprys vir Jeuglektuur en verskyn dit ook op IBBY se ererol vir Afrikaanse jeugboeke. Marita vertel aan Jaco Jacobs (Die Burger, 7 November 2002) van die storie: “Hanna is 'n tiener wat van kleins af te veel vrae gevra het, daarom het haar mense haar dan ook sommer Hanna Hoekom begin noem. Sy lewe nou in ’n taamlik eksentrieke laslapgesin (ma is ’n skilder wat verfkwaste in haar hare druk, pa is ’n gay klereontwerper wat sy omtrent nooit sien nie, stiefpa is ’n akteur wat sukkel om werk te kry, en dan is daar nog twee stiefbroers en ’n halfbroer wat ’n proefbuisbaba was) en haar grootste begeerte is om ’n ‘normale’ kerngesin te hê. Soos in ’n ma wat koekies bak en ’n pa wat ’n aktetas in plaas van ’n handsak dra. Daarom maak sy vir haar ’n lewe op in haar (besonder vrugbare) verbeeldingswêreld en skep ’n ‘lter ego’ met ’n eksotiese naam soos Fabienne wat allerlei fantastiese avonture meemaak.
“Die idee kom seker maar uit die feit dat ek self deesdae in ’n laslapgesin lewe -- darem nie heeltemal so eksentriek soos Hanna s’n nie! - en dat ek begin wonder het hoe dit voel om ’n kind in so ’n gesin te wees. Dalk is die hele storie net ’n poging om my kinders en stiefkinders beter te verstaan.”
Marlene Wiggill skryf in Die Burger van 5 Mei 2003: “Die lewensgetroue uitbeelding van die karakters in Hanna Hoekom dra by tot die sukses van die verhaal. Deur gebruik te maak van ’n ek-verteller weet die leser eerstehands wat Hanna ervaar en hoe sy voel en kan goed met haar geïdentifiseer word. Die verhaal ontvou en karakters ontwikkel in goeie taalgebruik, meesleurende skryfstyl en realistiese dialoog. Van der Vyver beeld byvoorbeeld die homoseksuele Gavin sonder stereotipering uit as ’n interessante en menslike karakter. Dit is duidelik waarom hierdie jeugverhaal verlede jaar met die Goue Sanlamprys vir Jeuglektuur bekroon is -- dit is ’n kontemporêre, lekkerlees-verhaal wat die leser met deernis en humor aan ’n ‘alternatiewe’ gesinslewe bekend stel. Dit kan beslis hoog aanbeveel word.”
Die ongelooflike avonture van Hanna Hoekom is vir die grootskerm verfilm en is in 2010 in rolprentteaters vertoon. Anna-Mart van der Merwe en Gys de Villiers was in die rolle van Hanna se ma en pa, met Anneke Weidemann as Hanna. Regardt van den Bergh was die regisseur. Die film is baie goed ontvang en Die Burger se resensent het dit 4/5 sterre gegee.
Marita se roman Vergenoeg is verwerk tot ’n musiekteater-stuk deur Alexa Strachan en is in 2010 by die KKNK opgevoer. Die twee aktrises was Sandra Prinsloo en Milan Murray. Herman van den Berg het die musiek vir die produksie geskryf. Oor hierdie nuwe verwerking van haar roman het Marita gesê dat dit vir haar lekker is dat haar boek nou ’n tweede lewe gekry het. “Vir ’n skrywer is dit iets besonders as een van sy of haar boeke vir die verhoog verwerk word. ’n Mens skryf so half in die niet en dis ’n besonderse ­ervaring wanneer jy saam met mense in ’n gehoor sit en die karakters word lewendig.” (Die Burger, 12 Februarie 2010)
Vergenoeg gaan oor ’n sterwende vrou wie se twee dogters haar in haar laaste dae bystaan. “My eie ma is aan kanker dood. Ek het nie die geleentheid gehad om haar by te staan nie. Dalk is die boek ’n soort van boetedoening. Dit bekyk daardie ma-dogter-suster-ding.” (Die Burger, 12 Februarie 2010)
In 2004 word sy aangewys as een van Rapport en City Press se tien inspirerende vroue en in dieselfde jaar verskyn Die hart van ons huis oor haar verblyf in Provence. Ook dit is in Engels vertaal.
’n Bundel kortverhale, Bestemmings (Short circuits) volg in 2005, waarin sy vir die eerste maal skryf oor die dood van haar eerste kind in die verhaal “Kringvlug”. Sy skryf agt jaar aan hierdie stories, waarvan die eerste een al in 1997 geskryf is. Van hierdie verhale is ook in ander tale vertaal selfs nog voordat dit in Afrikaans verskyn het.
In 2007 word die toneelstuk, Bestemmings, by die Woordfees en die KKNK opgevoer nadat Juanita Swanepoel dit verwerk het. Susanne Beyers en Joanie Combrink het daarin gespeel en hulle vertel aan Jeanne Hugo (Die Burger, 7 April 2007) dat in die verhale van Marita wat gekies is vir die toneelstuk word daar op gefokus hoe verskillende vroue verskillende soorte sin van hul lewens maak. En in 2005 maak Marita haar televisiedebuut toe sy in ’n episode van die sepie 7de Laan verskyn.
Voortrek mag Marita nie die een kind voor die ander nie en in 2005 verskyn haar boek vir Mia, Mia se ma, wat ook in Engels vertaal word. Marita is ook ’n bydraer tot Kagiso Uitgewers se Rimpelstories.
In 2006 verskyn Stiltetyd en soos meeste van haar boeke is dit baie gou ook ’n blitsverkoper. Die Human-gesin, Hester an André se dogter, Manon, word enkele weke voordat hulle na Provence sou vertrek om vir ’n jaar daar te gaan woon. Manon is doodgeskiet tydens ’n rooftog in Suid-Afrika. Hulle vertrek wel na Provence saam met hulle 13-jarige seun Emile.
Charles Malan skryf in Beeld (9 Oktober 2006): “Daar moet haar argitekman, André, ’n tuiste uit ’n bouval probeer skep en Emile probeer aanpas by ’n omgewing wat hy verpes. Die verhaal ontvou afwisselend deur dié drie se oë en ervarings. Haar gesin vind dit uiters moeilik om saam met haar depressie en morbiede stiltes te leef. Sy sê vir Emile sy moes liefs op haar eie gekom het en toe hy vra hoe lank, antwoord sy: ‘So lank soos dit sou vat om weer mens te word?’ (…)
“Die verwisseling van perspektief tussen die drie gesinslede is besonder oortuigend. Bloot hul onderskeie ervarings van die situasie gee aan elkeen ’n unieke profiel. Om dit te onderskraag, word boonop noukeurig aandag gegee aan die ruimtelike konteks en emosiewisselings. (…)
“Die skrywer doen iets wat dringend vir die land en die kontinent nodig is: om stem aan die stemloses te gee. In die besonder die slagoffers van geweld en trauma. Selfs die dogtertjie wat doodgeskiet is, praat mee.
“Die roman is kort ná verskyning reeds ’n topverkoper, en geen wonder nie. Dit is een van die aangrypendste ontledings van die lot van slagoffers van geweld plaaslik en in Afrika wat nóg in Afrikaans verskyn het. Juis deur onderbeklemtoning en die wegstuur van sensasie word die roman só “sensasioneel” dat dit deur alle Suid-Afrikaners gelees behoort te word, maar ook veel wyer.”
Marita woon nog steeds in Frankryk saam met Alain, Daniël, Mia, en Alain se seuns, Thomas en Hugo.
Marita skryf op ’n maandelikse basis briewe aan Sarie waarin sy vertel van haar en haar gesin se daaglikse lewe in Provence in Frankryk. Sy het ons in Die hart van ons huis bekendgestel aan haar lewe daar, en in Franse briewe: pos uit Provence wat in 2008 verskyn het, vertel sy verder.
Hierdie briewe lees soos die leser se persoonlike pos uit Provence, want Marita weet hoe om haar leser tot vriendin te verklaar en intimiteit te skep, meen Annamarié van Niekerk in Beeld (9 Februarie 2009). Die hart van ons huis het die leser bekendgestel aan Marita se huis in Frankryk met die blou luike oorkant die klipkerk uit die 12de eeu. In Franse briewe word die leser weer ingenooi, “want my boek gaan eintlik oor die algemene vrese en vreugdes van die lewe. Natuurlik is daar ook ietsie eg Frans in, soos Franse mans se waardering vir ouer vroue.”
In Franse briewe lees ons meer oor die aanpassing in ’n vreemde land, oor histeriese situasies waar mense mekaar misverstaan, liefde en ma-wees. “Sy doen dit innemend en meesleurend, met ’n vonkel in die oog – deur selfspot, deur regdeur die fasades van mense om haar kyk, deur te midde van alledaagsheid momente van absurditeit, erns en skoonheid raak te sien en dit met ’n soepele taalvermoë tot heerlike leesstof te distilleer. En voor jy jou kom kry, sien jy die laventelvelde van die Provence deur jou eie kombuisvenster tot by die horison strek,” skryf Van Niekerk.
Vir Theo Kemp (Rapport, 25 November 2008) is Marita “een van ons gewildste Afrikaanse skrywers met ’n breë lesersmark waarvan die meeste ander net kan droom. Franse briewe gee aan die leser, net soos Die hart van ons huis, ‘n blik op haar lewe as Afrikaanse vrou, ma en skrywer in Provençe. Sy skryf nie feministies of vervreemdend nie, maar gemoedelik en verlei haar lesers met die bekendheid van haar ‘prosa van potte en panne’ (aldus Elisabeth Eybers), sonder om meer as net te raak aan die ‘ernstiger’ dinge onder die oppervlak. Van der Vyver kén haar teikengroep se leesluste deur en deur. En soos haar vorige boeke sal Franse briewe weer byval vind by dié groot groep lesers. Franse briewe kan met ’n geruste hart dus in vele Kerskouse gelos word. Tog hunker dié leser na die meer gedronge skrywer van die vroeë Dinge van ’n kind.”
Aanvanklik het Marita gedink dat dit moeilik sal wees om elke keer “inspirasie” vir ’n nuwe rubriek te vind, maar, vertel sy aan Terésa Coetzee in Rapport (30 September 2008), “ek het gou agtergekom dit werk maar dieselfde as om fiksie te skryf. Ek wag nie vir ‘inspirasie’ nie. Dis eerder ’n heeltydse gemoedstoestand, a frame of mind, jy hou jou oop en ontvanklik, jy gee jou verbeelding vrye teuels en dan sien jy die hele wêreld lê besaai met stories.”
Om ’n rubriek en ’n roman te skryf, is soos om ’n naelloop en ’n marathon te hardloop. Dis nie te sê dat dit maklik is om ’n rubriek te skryf of om ’n kort naelloop te hardloop nie, maar as jy kan en dan nog op ’n gereeld basis oefen, is dit gou verby, terwyl ’n roman of ’n marathon ure se alleen-wees beteken. Die pyn wat dit meebring, kan ’n mens partymaal skaars verduur en ’n mens wonder hoekom doen ’n mens dit en belowe jouself om dit nooit weer te doen nie. “Maar skaars het jy die wenpaal gehaal – of die boek gepubliseer – of jy begin jou voorberei op die volgende een. Niks logies daaraan nie, suiwer verslawing, meen ek,” aan Terésa Coetzee (Rapport, 29 September 2008).
2010 was ’n baie besige jaar vir Marita. Haar volgende roman, Dis koue kos, skat is by Human & Rousseau gepubliseer en ’n kookboek, Somerkos in Provence, is ook uitgegee. ’n Nuwe weergawe van haar Grimm-sprokies, Die mooiste sprokies van Grimm (2002), het in 2006 by Protea verskyn met die titel Die volledige sprokies van Grimm.
Die mooiste sprokies van Grimm is deur Piet Grobler geïllustreer en Marita het dit self uit die Duits vertaal. In die voorwoord vertel sy dat sy al lank oor hierdie projek gedroom het en dan het sy Piet Grobler se illustrasies in haar geestesoog gesien, so dit was vanselfsprekend dat sy hom sou vra om die illustrasies te doen. Hulle het nie die boek gesien as een af ander akademiese dissertasie nie, maar as ’n bundel vir die hele familie wat elkeen kan lees en geniet. Piet het die kans benut om bekende sprokies soos Rooikappie, Die wolf en die sewe bokkies en baie ander wat bekend is en ander wat nie so bekend is nie, te illustreer.
“Sprokies is die argetipes van alle stories,” vertel Piet (Die Burger, 6 November 2010), “alle narratiewe waarmee ons werk, stam daar uit. Sprokies was my deurtjie na verre plekke, na die donker woud vol geheime, die plek waar drome gebeur. Nou nog as ek ’n woud in my geestesoog oproep, is dit die Swartwoud.”
Oor Dis koue kos, skat skryf Marida Fitzpatrick (Beeld, 7 Junie 2010) dat die kern van die verhaal gaan oor wraak. “Clara Brand is verpletter en wraaklustig nadat haar man en haar vriendin haar verraai het deur ’n skelm verhouding aan te knoop. (…) Die boek begin by wat vir die hoofkarakter lyk na die einde: Clara dobber tussen die wrakstukke van haar huwelik en wil-wil verdrink in ellende en jaloesie. Al wat haar déúrtrek, is whisky, sjokolade en opera. Oor ’n tydperk van tien jaar skryf sy aan haar vriendinne, haar gewese man, haar ‘gewese vriendin wat my man gen**I’ het en hier en daar ook aan haar kinders oor haar reis van die skeepswrak terug na die land, na ’n nuwe lewe toe. Dit is ’n briefroman en bestaan dus nét uit briewe. Dit maak ’n klomp dinge moeilik: dialoog, aksie, konflik, ’n spanningslyn, die ontwikkeling van ander karakters. Vir ’n minder ervare of talentvolle skrywer kon hierdie hindernisse fatale slaggate geword het, maar Van der Vyver kry dit reg om dié uitdagings te oorkom en om ondanks die beperkings wat ’n briefroman bied, ’n hoogs vermaaklike, toeganklike en roerende storie te vertel.”
Riana Scheepers se resensie van Dis koue kos, skat op Die Burger se Boekeblok (Die Burger, 28 Junie 2010) het die vorm van ’n brief aan Marita aangeneem waarin sy aanvanklik vir Marita gelukwens met die feit dat sy haar storie in die vorm van ’n briefroman gepubliseer het – iets wat ’n uitstekende keuse was, aangesien dit ’n genre is wat Marita se skryfstyl uitstekend pas en die gebeure wat oor tien jaar strek, met ’n polsende pas aangee. Maar die omslag van die boek – pienkerig en koekerig – lyk vir Scheepers aan ’n hygroman s’n.
Scheepers gaan voort om op die goeie punte, sowel as die slegte punte in die boek te wys en sy sluit dan haar resensie af deur te sê: “Marita, jy het ’n boeiende boek geskryf, jy gaan die lesers lekker laat lees. Ongelukkig is daar ’n Ander Vrou in jou boeklewe wat jou ’n lelike streep getrek het: Meryl Streep. In die fliek, It’s Complicated, waarin Streep en Alec Baldwin die hoof karakters vertolk, word jou verhaal bykans punt vir punt herhaal. Toe ek die uiteensetting van die film aanlyn bestudeer, het ek geskrik. Bykans alle aspekte daarvan word in jou boek gedupliseer: die 10 jaar, 3 kinders, die jonger, ander vrou wat soos jou Anaïs vrugbaarheidsbehandeling kry, selfs die kosmakery is daar én die selfoon-onthulling van die eks-getroudes se ontrou (’n webkamera in die film). Ek dink allermins jy het die regisseur Nancy Meyers se verhaal oorgeneem, die film is Kersfees 2009 uitgereik. Die ergste ding wat egter kon gebeur het, het gebeur: Meyers se verhaal was eerste. Maak dit jou nou die Tweede Vrou? Al is dit onregverdig teenoor jou, is jou boek se kos nou koud. Of kan ’n mens wel glo dat die Tweede Vrou (soms) die oorwinnaar is?”
Op hierdie “briefresensie” het Marita (ook op die Boekeblok) geantwoord dat sy nie normaalweg op resensies antwoord nie, maar aangesien hierdie een in die vorm van ’n brief is, voel sy dat sy – as deel van goeie maniere – wel daarop moet antwoord. En verduidelik Marita, dat toe It’s complicated in Suid-Afrika begin vertoon is, was haar manuskrip al by die uitgewers.
Oor hierdie polemiek, asook oor resensies – negatief én positief – vertel Marita dat sy beide op dieselfde manier hanteer: “Deur vir myself te sê dis die mening van één persoon wat op ’n bepaalde tyd in sy/haar lewe ’n bepaalde boek gelees het, niks meer nie. Venynig is iets anders. Die venynigste resensie wat ek ooit gekry het, was meer as 15 jaar gelede vir Die dinge van ’n kind, deur ’n resensent (wat naamloos sal bly) wat my voorkoms en kleredrag in die resensie aangeval het. Dit was vir my so erg dat ek dit vlugtig oorweeg het om nooit weer enigiets te publiseer nie. Maar soos die oumense altyd gesê het, wat jou nie doodmaak nie, maak jou sterker. Daardie soort bitsigheid so vroeg in my skryfloopbaan het my taf gemaak.”
Oor haar nuwe roman vertel Marita dat die gesegde lui: “Revenge is a dish best served cold.” “Die boek is baie humoristies, vol seks en sonde. Daar sal baie vroue wees wat met die boek kan identifiseer. Die meeste vroue word die een of ander tyd bedrieg. Almal wil wraak neem, maar almal is te ordentlik,” aan Mariana Malan (Beeld, 12 Februarie 2010).
Na die publikasie van Dis koue kos, skat het Marita op Facebook aangekondig dat sy haar uitgewers belowe het sy sal haar vuvuzela blaas totdat sy blou in die gesig is die dag waarop sy meer boeke as Stieg Larsson verkoop. En toe gebeur dit. In Julie 2010 het Dis koue kos, skat volgens ’n lys van fiksie van Nielsen BookScan, bo-aan hierdie lys vir Suid-Afrika verskyn. Meer as 15 000 eksemplare is plaaslik verkoop sedert dit in April verskyn het. Marita het aan Nadine Petrick op LitNet vertel dat sy een stryk deur geblaas het, want in dieselfde tyd was Koue kos ook voor John Grisham en Ena Murray se Omnibus op Nielsen se lys. “My tone krul van lekkerkry.”
Oor haar skryfwerk vertel Marita van der Vyver aan Adéle Dempers in Volksblad (22 Mei 2010) sy probeer om elke dag vir ’n spesifieke paar uur te gaan sit en skryf as haar man by die werk en die kinders in die skool is. “Skryf is ’n eensame werk – jy kan nie regtig saam met iemand skryf nie.” Skryf is nie soos musiek maak waar jy op jou eie werk en dan saam met ander musiek maak nie. Sy maak meestal van die rekenaar gebruik om te skryf, maar sal wel so af en toe die eerste deel van ’n hoofstuk met die hand skryf net om die gevoel te kry. Sy noem haarself ’n “tegnofoob” wat nie baie hou van dinge soos rekenaars en selfone nie, maar besef dat daar wel waarde in hulle steek. Sy hou van en benut wel haar Facebook-profiel wat haar seun Daniël vir haar opgestel het en ook gebruik sy haar e-pos op ’n gereelde basis, veral as sy lank van die huis af is, soos wat taamlik gereeld gebeur.
Met Somerkos in Provence, wat Marita in medewerking met haar man Alain Claisse geskryf het, begewe sy haar op terrein waar sy nog nie vantevore was nie, naamlik die kombuis en die kookkuns. Voordat sy en Alain getroud is, het sy nie eintlik veel in die kombuis gekom nie, terwyl hy van jongs af by sy ma geleer kook het.
Vir Herman Lategan is Somerkos in Provençe (Rapport, 9 November 2010) veel meer as net ’n resepteboek. Hy het dit ook geniet om dit te lees, want die stukke lees soos kortverhale oor kos en kook. “Van die hoofstukke se titels is kosbaar: ‘Aspris met aspersies’, ‘Moenie skrik vir koue (murg)pampoen nie’, ‘Somer, son ... en sop’, en nog baie ander’.” Lategan sonder ook die foto’s van Lien Botha en die kosfotograaf Jan Ras uit.
Oor haar karakters en hulle ontwikkeling vertel Marita aan Jo Viljoen op LitNet dat karakters die belangrikste deel van haar boeke is. “Ek begin elke storie met ’n biografie vir elke belangrike karakter. Hoe hy lyk, wanneer hy gebore is, waar hy grootgeword het, hoeveel broers en susters, elke moontlike brokkie inligting. Die meeste van die inligting word nooit in die storie gebruik nie – maar ek het dit nodig om die karakter vir myself lewend te maak voordat ek die storie begin skryf.
“En ek moet die karakter so goed soos ’n nabye familielid ken vóór ek begin skryf – maar terwyl ek skryf, leer ek die karakters selfs beter ken, en word ek dikwels verras deur hulle optrede of persoonlikhede. Wat seker net weer bewys dat jy nooit werklik iemand goed genoeg kan ken nie, nie eens jou naaste familielede nie, en beslis nie die karakters wat jy self geskep het nie. [...]”
“Naas karakter is struktuur vir my die belangrikste deel van my skryfwerk. Ek beplan dus ’n raamwerk vir elke storie. Die tydsduur waarin dit afspeel (twee weke of twee jaar?) help om die regte raamwerk te vind. Dan besluit ek byvoorbeeld min of meer hoeveel hoofstukke daar gaan wees en min of meer hoe lank elke hoofstuk gaan wees. Dan eers kan ek behoorlik aan die skryf kom – maar ek weet nóóit vooraf hoe die storie gaan eindig nie. Ek het wel ’n idee van waarheen ek mik, maar soms word die einde eers teen die laaste hoofstuk vir my duidelik. Soos baie ander skrywers skryf ek juis ‘om die einde te leer ken’. Letterlik én figuurlik. Alle ernstige skryfwerk het met die einde / die dood te doen.”Marita skryf haar skryfwerk baie maal oor en stuur dan die manuskrip na haar redakteur. Sy verkies ook dat buitekeurders ook lees. En dan, net voor sy dit finaal oorskryf, bestudeer sy almal se kommentaar en hierdie laaste weergawe word dan ook nog deur ’n goeie redakteur deurgelees en geredigeer.
In 2011 het Elsabé Zietsman Marita se Dis koue kos, skat as ’n eenpersoonsvertoning by die KKNK op die planke gebring. André Odendaal was die regisseur en Alexa Strachan het die verwerking vir die verhoog gedoen. Sy was ook verantwoordelik vir die verhoogverwerking van Marita se roman Vergenoeg. Elsabé het lank gesoek na ’n eenpersoonsvertoning waarin sy nie hoef te sing nie. Maar niks was ooit heeltemal reg nie. Toe kry sy Marita se roman in die hande en besef dit is die teks waarna sy al jare soek.
“Ek het destyds Marita se boeke Griet skryf ’n sprokie en Die dinge van ’n kind (’n boek oor ’n jong meisie wat haar onskuld in ’n tyd van verpligte militêre diens verloor) gelees en dit het ’n geweldige impak op my gemaak,” vertel Zietsman. “Sy het iets vasgevat wat vir ons bepaalde geslag belangrik was. Ek het met Die dinge van ’n kind die eerste keer vir ’n skrywer ’n brief geskryf om dankie te sê. Nadat ek so lank gesoek het na ’n geskikte teks, is hier nou iets uit eie bodem wat 100% reg is vir ’n eenvrouvertoning,” vertel Elsabé aan Stephanie Niewoudt in Die Burger van 18 Maart 2011.
Marita se volgende roman is Die blou van onthou wat in 2012 uitgegee is. Hieroor skryf Gerda Taljaard in Beeld (15 Oktober 2012): “Daar’s mos dinge wat mens vergeet, selfs al wíl jy onthou, en dan’s daar dinge wat mens onthou, al wil jy vergeet ?.?.?. ‘Azul’ is die Portugees vir blou, die tradisionele kleur van ‘azulejos’, oftewel teëls, waarvan teëlkuns in Portugal gemaak word. Net soos elke teël noodsaaklik is om ’n volledige ‘teëlskildery’ te vorm, so is die onthou van elke herinnering, hoe pynlik ook, belangrik om ’n volwaardige mens te maak.
“Hierdie motief van onthou, die teruggryp na die verlede voordat dit in die vergetelheid verdwyn, die oproep van die geskiedenis om genesing te bring, staan sentraal in Van der Vyver se nuwe roman. Dit is egter nie die enigste tema in hierdie ryk geskakeerde teks nie.
“Daar is ook die reismotief wat by hierdie tema aansluit, want die skrywer neem die leser as’t ware op ’n bittersoet herinneringstog deur sewe dekades, vergesel deur drie merkwaardige vroue wat drie geslagte verteenwoordig – die weemoedige Colette Niemand, wat ’n brief ontvang wat haar dwing om te onthou wat sy probeer vergeet het, haar veglustige dogter, Nandi, en Nandi se weggeekind, Tina, wat soos haar ouma haarself in Lissabon probeer ‘vind’.”
Vir Taljaard is daar etlike “donker onderwerpe” in die storie, maar Marita se nou al bekende humorsin is altyd teenwoordig om te voorkom dat die boek te swaar raak. Sy voel ook dat die storie teen die einde dalk te voorspelbaar raak, maar die roman vermaak en laat jou terugdink aan al die dinge wat jy wil onthou.
Izak de Vries (op LitNet) wou by Marita weet hoe sy daaroor voel om as “populêr” beskou te word. “Elke keer as ek wil krapperig word oor ek nie ‘ernstig genoeg’ opgeneem word nie, troos ek myself met daardie wonderlike aanhaling oor engele wat kan vlieg omdat hulle hulself nie te ernstig opneem nie. Ja, ek werk doelbewus meer as een laag by my stories in, maar ek doen dit miskien bowenal om myself van verveling en frustrasie te red terwyl ek skryf, nie noodwendig om lesers te imponeer nie. En indien die odd leser sou oplet dat die karakters se name in Dinge van ’n kind nie sommer uit die lug gegryp is nie, of dat Griet kom weer gebou is op dieselfde struktuur met dieselfde aantal hoofstukke ensovoorts as Homer se The Odyssey, nou ja,dan is dit vir my, en hopelik ook vir die leser, ’n bonus.”
En oor die misdaad in Suid-Afrika? “Ek ken heelwat ekspatriate vir wie misdaad miskien nie die belangrikste rede was om Suid-Afrika te verlaat nie, maar dis beslis een van die struikelblokke wat hulle keer om terug te kom. Die probleem is as jy nog altyd net in Suid-Afrika gewoon het, voel dit vir jou normaal om heeltyd bang en gestres te wees en obsessief al jou besittings toe te sluit en weg te steek. Maar as jy eers ’n ruk elders gewoon het, en gesien het daar ís ander maniere om te lewe, dan word dit bitter moeilik om terug te gaan na daardie abnormale toestand van vrees en obsessie.”
Dit is nou al bykans vyftien jaar sedert Marita en Alain se verhouding begin het. Sy sê aan Terésa Coetzee (Rapport, 28 September 2008): “Party dae is ek nog meer verlief as toe ek hom ontmoet het. En ander dae weet ek nie wat soek ek saam met hom nie. Ek vermoed dis maar die patroon van enige eerlike, intense liefdesverhouding. Maar sy grootste aantrekkingskrag bly dat hy my laat lag. En solank ek meer kan lag as huil saam met hom, sal ek by hom bly.”
Sy bly baie lekker in Frankryk en is gelukkig daar. “Maar wat my die meeste behaag, bly die aandag wat aan spys en drank bestee word. Die tydsame ritueel van goed en gesellig eet en drink saam met vriende en familie. Ek droom daaroor om eendag, as die kinders almal uit die skool is en Alain naby aftree-ouderdom, die helfte van elke jaar in Suid-Afrika te woon. Ek hoop met my hele hart dat dit teen daardie tyd moontlik sal wees om fisiek veiliger te voel. Ek het op die Franse platteland geleer dat dit nie normaal is om heeltyd in vrees te lewe nie.”
Marita van der Vyver se eerste radiodrama, Bagasie, is op 7 November 2013 op RSG uitgesaai.(Volksblad, 7 November 2013). Margot Luyt het gesê dat daar min mense is wat weet dat Marita, benewens ’n baie gewilde skrywer, ook ’n opgeleide aktrise is. Sy het in haar jong dae toneelklasse geloop by onder andere Babs Laker.
In Beeld (7 November 20213) word die stuk beskryf as ’n interkontinentale liefdesverhaal beskryf word. “’n Kaapse advokaat vertrek na Frankryk met sy nuwe liefde, kort ná sy onlangse egskeiding. Met sy eks-vrou in Amerika borrel die kompleksiteite van ou én nuwe verhoudings na die oppervlak.”
Van die rolle is vertolk deur Stian Bam, Tinarie van Wyk Loots, Martelize Kolver, Shirley Ellis, Roeline Daneel, Marius du Plooy en Anrich Herbst.
In 2014 berig sarie.com dat Marita se briefroman, Dis koue kos, skat, verfilm gaan word. Anna-Mart van der Merwe sal die hoofrol, dié van die Clara, vertolk. Die verhoogweergawe van die boek met Elzabé Zietsman was in 2012 op verskeie kunstefeeste te sien. Deon Meyer en Diony Kempen se rolprentproduksiemaatskappy, Karoo Film Company, het die rolprentregte van die boek bekom.
Marita het self die draaiboek geskryf en Elzabé Zietsman sal die rol van Minette vertolk. “Ons is in finale onderhandelinge met ’n formidabele akteur om die rol van Bernard, Clara se eksman, te speel,” sê Deon Meyer. Darrel Roodt is die regisseur van die fliek.
Marita vertel aan Gerrit Brand (Die Burger, 5 November 2005) dat haar ervaring as joernalis en kopieskrywer van groot waarde was. “Dit het my deadlines geleer – ek werk met ’n deadline in my kop, want ’n mens is mos nooit tevrede nie. En om te sny. Ek is nie precious oor ’n sub aan my teks werk nie; ek het ’n goeie verhouding met my redakteur.”
En wou Brand ook weet, word dit makliker? “Ja, omdat jy meer dissipline kry, nie meer glo in die muse nie, ’n aantal ure per dag werk. Nee, omdat jy, en ander, hoër verwagtings het; jy’s nie meer ’n beginner nie. Wat jou laat skryf, is die geloof dat jou beste boek nog voorlê.”
In 2013 word ’n Fontein voor ons deur gepubliseer en hierin gaan Marita terug haar man en kinders en hulle lewe in Frankryk. In hierdie bundel verhale word daar meer vertel van hulle verhuising. In Beeld (7 Oktober 2013) skryf Dineke Volschenk: “Van der Vyver meander deur haar ‘regte’ lewe, begin dikwels iewers en kom by ’n heel ander plek uit soos net goeie storievertellers reg kan doen. Sy mymer, filosofeer bietjie, preek hier en daar, verlang soms huis toe, raak nostalgies, beleef en oorleef allerhande huishoudelike rampe. Dit alles in heerlike Afrikaans. Sy vermy clichés vernuftig. Maar dit laat jou veral met nuwe oë na jou eie lewe kyk.
“Jy besef jou lewe is ook stories – interessant, skreeusnaaks, sentimenteel, hartseer, die hele kaboedel. Van der Vyver maak die ordinêre spesiaal. Die boek is soos ’n vitamien B-inspuiting vir ‘gewone’ mense; jy behoort dit saam met die digbundels in die toilet te hou, soos Van der Vyver doen, en jou daar gaan toesluit wanneer die yskas breek of jy voel die kinders jou as vanselfsprekend aanvaar sodat dit jou weer kan opkikker.”
Tien vir ’n vriend
3de druk 1989
9de druk 1992
Le Roux, Marina: Fyn, weldeurdagte jeugverhaal
Steenberg, Elsabe: Tieners sal dié verhaal geniet
062 4030 091 (sb)
ATKV-Kinderboekprys 13–15 jaar, 1992
1992 (1ste – 6de druk)
0624042421 (2de sb)
Eugène Maraisprys 1993
Engels, Entertaining Angels, vertaal deur Catherine Knox
Nederlands – vertaal deur Riet de Jong-Goossens
Duits – vertaal deur Sabine Lohmann
Italiaans – vertaal deur Maria Vittoria da Casto
Sjinees – vertaal deur Yi-Ru-Pong
Spaans – vertaal deur Eugenia Ciocchini
Sweeds – vertaal deur Kerstin Fredholm
Portugees (regte verkoop)
Yslands (regte verkoop)
Boekkooi, Paul: “Griet” ’n baie beteknisvolle gebeurtenis (toneelstuk)
Botha, Johan: “Griet” kom lang pad onderdeur die sekelmaan
Carey, Jacqueline: Why do women do the shopping? (New York Times)
Hambidge, Joan: ’n Boeiende verslag van ’n versmade vrou
Hambidge, Joan: ’n Ritslose gerits in Afrikaans
Pretorius, Willem: Die duiwel steeds los oor Griet se sprokie
Pretorius, Willem: Uitdagend erotiese roman kafoefel lekker met Afrikaans
Roodt, PH: Verrassings, humor optog deur donker woud
Van der Merwe, Chris N: Bespreking van Griet skryf 'n sprokie (LitNet)
Wasserman, Herman: Sprokie wat jy net nie kan glo nie (opvoering)
1ste sagtebanduitgawe 2000
Engels, Childish Things, vertaal deur Madeleine van Biljon (1996)
Allen, Brooke: Fantasy land (New York Times)
De Vries, Abraham H: ’n Greep op die dekade van die Groot Leuen
Eerlike boek oor meisie se groei
Gouws, Tom: Nie ’n “persoonlike aanval” [brief]
Gouws, Tom: So ongelooflik voorspelbaar … gaap
Tienie Holloway-medalje vir Kleuterlektuur 1995–1997
Engels gelyktydig saam met die Afrikaans uitgegee onder die titel Rhinocephants on the roof
2de sagtebanduitgawe 2006
Engels, Breathing Space, vertaal deur Isobel Dixon (2000)
Cilliers, Cecile: Wegholsukses vir Wegkomkans
Coetser, Johan: “Wegkomkans” sal groot gehoor plesier
De Vries, Izak: Bespreking van Wegkomkans (LitNet)
Rautenbach, Elmari: Transkripsie van Marita van der Vyver se klets oor Wegkomkans (LitNet)
Rautenbach, Elmari: Wegkomkans is wegholsukses
Van Rensburg, René: Gaan lees en word meegesleur
Wybenga, Gretel: Van der Vyver se nuutste nie sonder gebreke, maar …
2de uitgawe 2003
Engels, Travelling Light, vertaal deur Isobel Dixon (2005)
Boezak, Sonja: ’n Lekker boek oor on-lekker verhoudings
Hambidge, Joan: Die kat kom weer l
Meyering, Sharon: Marita van der Vyver shares her insights on storytelling, family life and Travelling light (LitNet)
Rautenbach, Elmari: Ná kalwerliefde kom ryp liefde
Van Coller, HP: “Griet” nou ouer, wyser én kuiser
Wybenga, Gretel: Griet kom weer: Van der Vyver weet hoe om met woorde te werk
Sanlamprys vir Jeuglektuur 2002
IBBY Ererol vir Skryfwerk in Afrikaans 2003
Basson, Adriaan: Vir die jonges
Daneel, Roeline: Geniet jou blaaskans met ’n storie
“Hanna Hoekom” oorrompel fliekvlooie in Durban
Jacobs, Jaco: Verhaal oor laslapgesin lok lekker lag en versit grense
Pople, Laetitia: “Hanna Hoekom” ’n hoogtepunt vir Suid-Afrika (fliek)
Rode, Linda: Commendatio: Die ongelooflike avonture van Hanna Hoekom (Storiewerf)
Wiggill, Marlene: Word saam met Hanna deel van ’n vreemde huisgesin
Engels, There is a season, vertaal deur KL Seegers (2007)
Boekkooi, Paul: “Vergenoeg” vol pynlike werklikhede (teaterstuk)
Bruwer, Ruan: Marita se boek doen praatwerk op verhoog
Coetzee, Corné: Knap vertaling van lekkerlees roman
Human, Thys: Vermaaklike vakansieleesstof
Lategan, Leana: Belofte ’n gemis in verhaal met diepgang
Le Roux, Marina: Vergenoeg van opgee
Salafranca, Arja: Nothing lost in translation as this great yarn is spun (Tonight)
“Vergenoeg” verwerk tot musiekteater-stuk
Wybenga, Gretel: “Vergenoeg” kyk na ma’s en dogters
Kaapstad: Kagiso Education
Die simpel dinge wat mens mis
Engels, Where the heart is, vertaal deur Annelize Visser
Nederlands, Het hart van ons huis. Een schrijfster in de Provence, vertaal deur Riet de Jong-Goossen
Een schrijfster in de Provence (Boekgirls)
Lategan, Leana: ’n Sprokieskrywer in Frankryk
Marita van der Vyver worstelt met Frankrijk (Yord literatuur)
Mitchell, James: A funny foreign affair (Tonight)
Nel, Adéle: Humorsin maak dit ’n heerlike boek
Resensie van Het hart van ons huis (Boekenrubriek)
Van Niekerk, Annemarié: Van der Vyver skets lewe in die Provence
M-Net-prys vir ’n Afrikaanse teks in kort formaat
Engels, Short Circuits, vertaal deur Laura Seegers
De Vries, Abraham H: Verhale wat lesers nie sal wil neersit
Hambidge, Joan: Boek verskaf “sterk blik op menslike psige”
Hugo, Jeanne: “Bestemmings” kyk hoe vroue betekenis vind
Pretorius, Willem: Marita se bekwame hand voltooi sirkel
Venter, Eben: Middeljarige moegheid van die Volvo-kliek
MER-prys vir Kinderliteratuur 2006
Engels, Mia's Mom, vertaal deur Kobus Geldenhuys
De Beer, Amanda: Mia se ma toegang tot sprokieswêreld (LitNet)
Engels, Time Out, vertaal deur Mari Weeks
De Vries, Willem: Land van verlies met storie gekarteer
Hambidge, Joan: Maar is dit ’n “groot roman”?
Hambidge, Joan: Marita word haar eie slagoffer
Huisamen, Tim: Ontroerende, onderhoudende Van der Vyverl
Malan, Charles: Stem vir die stemloses
Marais, Willemien: “Stiltetyd” gaan oor kind se dood
Victor, Madri: 'n Jaar in die land van verlies (LitNet)
Badenhorst, Sonja: Blaai deur die landskap van Provence met Marita van der Vyver se Franse briewe
De Vries, Izak: E-briewe oor Franse briewe: Izak de Vries gesels met Marita van der Vyver
Kemp, Theo: Dié sukses is “storieloos, swetsloos, seksloos”
Roux, Jaybee: Lekker vir ontspanning
Van Niekerk, Annemarié: Marita verklaar leser tot vriendin
Engels Just dessert, dear 2010
Cloete, Henry: Twee skrywers se katgeveg oor “Koue kos” nog nie verby
En die Facebook-vriende sê
Fitzpatrick, Marida: Wraak soet soos sjokolade
Groenewald, Celinda: En so begin die reis saam met Clara Brand ...
Hambidge, Joan: Joan Hambidge lewer repliek op Dis koue kos, skat
Hambidge, Joan: Polemiek baat boekbemarking [brief]
Lordan, Nikki: Koue kos is comfort food – Marita van der Vyver se jongste roman
Morgan, Naòmi: Briefroman omvat vele stemme
Scheepers, Riana: Dis koue kos, skat
Smit, Cobus: Só wen mens nie publiek se simpatie [brief]
Somerkos in Provence, in samewerking met Alain Claisse
Internasionale Gourmand-prys vir beste Franse cuisine-boek 2010
Engels Summer food in Provence 2010
Clare: Cookbook review: Summer food in Provence
Lategan, Herman: Kulinêre kortverhale met Franse flair
Van Jaarsveld, L: New reads at Bargain Books
Huisgenoot se Tempo-toekenning as Boek van die Jaar 2013
Engels Forget-me-not blues
Adendorff, Elbie: Die blou van onthou ontbloot lesers se “blou onthou”
Britz, Elretha: Marita se nuwe boek al “10 j oud”
Marita van der Vyver chats about her new book Die blou van onthou
Taljaard, Gerda: Uit die bittersoet blou van ons verlede
’n Fontein voor ons deur
Burger, Willie: ’n Fontein voor ons deur
Chris: Marita van der Vyver is terug met ’n nuwe bundel kortverhale ’n Fontein voor ons deur
Crous, Marius: ’n Fontein voor ons deur deur Marita van der Vyver
Volschenk, Dineke: Alledaagse lewe spesiaal gemaak
Vertalings deur Marita van der Vyver
Beake, Lesley: Traff se reis. Kaapstad: Maskew Miller Longman, 1990
Grimm, Jacob: Die volledige sprokies van Grimm. Pretoria: Protea Boekhuis, 2006 (Bespreking)
Die mooiste sprokies van Grimm. Kaapstad: Human & Rousseau, 2010 [ISBN 9780798151504 (hb)]
Die volledige sprokies van Grimm. Pretoria: Protea Boekhuis, 2006 [ISBN 1869191290 (hb
Grimm met nuwe skop
Artikels oor Marita van der Vyver op die internet
Beyers, Yvonne: Watter vraag word jy nooit gevra nie?
Brand, Gerrit: “Beste teks lê altyd nog voor”
Bruwer, Ruan: Marita se boek doen praatwerk op die verhoog (Vergenoeg)
Coetzee, Gert: Griet-skepper pleit vir Afrikaans
Coetzee, Téresa: Marita wag nie vir inspirasie
De Beer, Erika: Humor verlig werklikheid
De Vries, Anastasia: Marita moet vuvuzela blaas tot sy blou is
Dempers, Adéle: Marita – ’n heel mens
Eerste radiodrama vir Marita van der Vyver
Engelbrecht, Theunis: “Afrikaners nog nie volwasse op seksuele gebied”
“Skryf is ’n verslawing”
Friis, Jens: 4 nuwe boeke
Horler, Vivien: Interview with Marita van der Vyver
Griet se sprokie uit Frankryk
Marita sê sy geniet kans vir wegkom
Marita het ’n kop vol stories
Marita vleg stories vir jonges
Stories “oorwin dood”
Storiewerf: Onderhoud met Marita van der Vyver
Van der Vyver gooi briefies in die see
“Verbeelding is magtiger as enige onderwerp”
Keyser, Gawie: “Griet” stof toe Nederlandse boeke goed uit
Kruger, Jackie: Marita “ryp genoeg vir nuwe roman”
Le Roux, André: Marieta en Griet-sprokie en daai dinge
LitNet-lesers se vrae aan Marita van der Vyver
Marita in “Laan” met ou broek, nuwe boek
Vergenoeg op 40+
Malan, Mariana: Haar boetedoening kry lewe op verhoog
Marais, Willemien: Die reise van Marita van der Vyver
Migrerende Marita nou tuis in eie vel
Neethling, Elsje: Bekroonde Marita praat by Bfn-skool oor skryfwerk
Anderkant boeke “is ook lewe!”
Marita se nuwe blik is op die ou verledel
Verkenner van die vreemde
“Wegkoms”-storie was 14 j lank in Marita se kop
Nieuwoudt, Una: Marita se Griet het almal aan ’t praat
Oor skryf, lees en tegnologie
Petrick, Nadine: Nadine Petrick gesels met Marita van der Vyver oor resensies, die hittegolf in Provence en die wegholsukses van Dis koue kos, skat
Daar lê diepe verdriet agter Griet
O Griet! Erotiese boek verkoop soos soetkoek
Pople, Laetitia: Zietsman dis Van der Vyver se roman op
Retief, Linette: O Griet! Daar is het einde niet h
Sanlam VraNet: Jo Viljoen vra Marita van der Vyver
Schoeman, Lynné: Van kindsbeen af lief vir Frankryk
Griet wou nie padgee
Marita maak hart oop oor haar lewe
Smuts, Christa: Provençe: waar Marita skryf, leef
Stehle, Rudolf: Van der Vyver-roman word fliek
Van der Merwe, Kirby: ’n Kardoes vol blou
Van nuwe boeke tot teater
Van Wyk, Marguerite: Marita van der Vyver se 2010: 2 boeke, ’n rolprent, ’n toneelstuk
Van Zyl, Johan:
Nog ’n Franse wegkomkans wink vir Marita
Tweede roman was hel – Marita
Van Zyl, Ronel: Marita van der Vyver in London
“Vergenoeg” verwerk tot musiek-teaterstuk
Visagie, Nadine: An interview with Marita van der Vyver
Artikels deur Marita van der Vyver op die internet
’n Allegaartjie van gevoelens oor “Dingaansdag”
Ek besit nie ’n pakkie van enige kleur nie
Ek groet en verdwyn … na St Petersburg
Die Franse kultuur by ’n Engelse kultuurpad
In Frankryk besef ek hóé Suid-Afrikaans ek eintlik is
Marita van der Vyver lewer repliek op Riana Scheepers se resensie van Dis koue kos, skat
The place that changed me (The London Independent)
What I’m reading: Marita van der Vyver
’n Keur van biografiese artikels oor Marita van der Vyver
Cape Argus: Boeremeisie transplanted to the heart of France
2015-09-30 at 06:16
Ek wil asseblief navraag doen oor die stuk "Tussen vriende". Ek benodig dit dringend vir my November-eksamen en rekord-eksamen.