PressReader - Weg! Platteland: 2017-03-01 - VAN TOE­KA TOT MAN­DE­LA
VAN TOE­KA TOT MAN­DE­LA
Weg! Platteland - 2017-03-01 - Tyd Vir Boekevat -
Die mooi om­ge­wing teen­aan die Sui­ker­bos­rand en B­les­bok­spruit was in die mid­del ne­gen­tien­de eeu al ’n ge­wil­de by­me­kaar­kom­plek vir smou­se en trans­port­ry­ers wat tus­sen P­re­to­ria, Pot­chef­stroom, Bloemfontein en Dur­ban (in daar­die ja­re Port Na­tal) ge­reis het.
Die Duit­se han­de­laar Hein­rich Uec­ker­mann het die po­ten­si­aal raak­ge­sien en in 1860 ’n han­dels­pos aan die oe­wer van die spruit op die plaas Lang­laag­te ge­bou. Hier het dit na­der­hand só be­sig ge­word dat Uec­ker­man en die ei­e­naars van Lang­laag­te aan­soek ge­doen het om ’n dorp te stig. Op 28 Maart 1866 is Hei­del­berg ge­pro­kla­meer en ge­noem na die u­ni­ver­si­teits­dorp in Duits­land waar Uec­ker­mann ge­stu­deer het.
Ty­dens die Eer­ste Vry­heids­oor­log (1880­1881) tus­sen die Boe­re en die B­rit­se mag­te was Hei­del­berg die hoof­stad van die des­tyd­se ZuidA­fri­kaansche Re­pu­bliek (ZAR). Dis ook hier waar die drie­man­skap be­staan­de uit Paul Kru­ger, Piet Jou­bert en M.W. P­re­to­ri­us die nuus ge­kry het van die oor­win­ning by Ma­ju­ba, wat die ein­de van die oor­log be­te­ken het. Die vre­des­ver­drag is op 21 Maart 1881 op Hei­del­berg on­der­te­ken.
Ná die ont­dek­king van goud in die Wit­wa­ters­rand het die dorp ver­der ge­groei en was hier in ’n sta­di­um glo 18 ho­tel­le. Die A­fri­kaan­se dig­ter A.G. Vis­ser was van 1916 tot met sy dood in 1929 die me­die­se dok­ter op die dorp en een van sy pa­si­ën­te, die dig­ter en skry­wer Eugè­ne Ma­rais, die pro­ku­reur. Hul­le het boe­sem­vrien­de ge­raak en Vis­ser het Ma­rais met sy mor­fien­ver­sla­wing ge­help.
In 1958 was H.F. Ver­woerd die Na­si­o­na­le Par­ty se kan­di­daat vir Hei­del­berg en het hy die ver­kie­sing ge­wen. Die A­fri­ka­ner­weer­stands­be­we­ging (AWB) is in 1973 deur se­we jong mans in ’n mo­tor­huis op Hei­del­berg ge­stig. Een van hul­le was wy­le Eugè­ne Ter­re’blan­che.
Op 29 No­vem­ber 1996 het Hei­del­berg e­re­bur­ger­skap toe­ge­ken aan oud­pres. Nel­son Man­de­la, wat op dié ge­leent­heid ge­sê het die om­ge­wing was am­per 200 jaar “’n te­a­ter van die stryd om vry­heid en on­af­hank­lik­heid”.