Storieboeke | minderheidsverslag
Lig jou glas vir die vertaler
Ek weet nie van jou nie, maar ek het grootgeword met die lees van talle klassieke verhale. Jy weet Die Avonture Van Sherlock Holmes deur Arthur Conan Doyle, Die Swart Tulp deur Alexander Dumas, Die Kon-Tiki Ekspedisie deur Thor Heyerdahl, 20 000 Myl Onder Die See deur Jules Verne, Die Skarlaken Pipernel deur Barones Orczy, Die Gevangene van Zenda deur Anthony Hope en nog baie meer. In Afrikaans.
Nie net hierdie boeke nie, daar is talle meer. Die Tarzan boeke was ook in Afrikaans vertaal. Die boeke van skrywers soos Heinz G. Konzalik, Wilbur Smith, Ian Fleming en nog ander was ook in Afrikaans beskikbaar. Vandag is dit natuurlik nog steeds beskikbaar in biblioteke en tweedehandse boekwinkels. Daar is blykbaar sprake dat daar heruitgawes van sommige van hierdie boeke beplan word.
In daardie dae was daar nie Google Translate nie. Iemand het 'n boek in 'n vreemde taal woord vir woord en sin vir sin op 'n tikmasjien oorgeskryf in Afrikaans. Uit al wat 'n vreemde taal is. Dit moes 'n groot werk gewees het. Om te vertaal, moes die vertaler sekerlik meer as net 'n gangbare kennis van die vreemde taal en ook van Afrikaans gehad het. Wat van woorde in die vreemde taal wat nie in Afrikaans voorkom nie? Wat van vreemde woorde se spelling?
Dit is moontlik gemaak deur uitgewers. Maar wie was hierdie vertalers? Dit staan nie op die voorblad nie. Jy moet soek om die naam te kry, klein gedruk aan die binnekant. Dan as jy die naam het, wat dan? Jy het heel moontlik nog nooit van daardie persoon gehoor nie. Onbekend en onbemind.
Wie is of was A. Crafford? Hierdie persoon het uit Duits vertaal. Ek weet van boeke deur Heinz G. Konzalik en Herbert Kranz wat deur A. Crafford vertaal is. Frans van Zyl het Jan de Hartog se Hollands Glorie in Afrikaans vertaal as Stuurman van die Furie. Ek weet ook nie wie hy is of was nie. A.M. van Schoor onthou ek. Hy was redakteur van Die Vaderland en het 'n program op die radio aangebied. Hy het die Tarzan boeke vertaal. Dr H.A. Steyn het Ben Hur vertaal. Ek vermoed hy was betrokke by die Skoolwoordeboek. H.J. Pama was blykbaar van Nederlandse afkoms en 'n entoesiastiese leser van die Duitse skrywer Karl May. Hy het dan ook May se Winnetou in Afrikaans vertaal. S.G. Meiring het Die Kinders van die Groot Sneeuveld deur Laura Fitinghoff vertaal. Die Avonture van Sherlock Holmes en Die Gevangene van Zenda is deur iemand met die naam Jacques van Zijl vertaal. Ek vermoed die woordeboekmaker J. Kromhout was die vertaler van Paddeltjie (oorspronklik Paddeltje – De Scheepsjongen van Michiel de Ruyter), uit Nederlands. Frank S. Stuart se boek City of Bees is uit Engels vertaal deur ene H. v.d. Merwe Scholtz as Byestad. Is dit die bekende H. v.d. Merwe Scholtz wat ook as Merwe Scholtz bekend is?
Die bekende digter, dokter, kok en plantkenner C. Louis Leipoldt was 'n besige man. Behalwe sy gedigte, toneelstukke, romans, kinderverhale en kookboeke het hy ook speurverhale geskryf. Sy speurder was 'n afgetrede predikant en fynproewer wat deur navorsing die skuldige vastrek. Hy het ook onder verskeie skuilname geskryf soos Africanus, C.L.L., F.W. Bancombe, F.W. Baxter ensomeer. Leipoldt het ook Alexandre Dumas se Die Swart Tulp en Carl Ewald se Natuursprokies vertaal.
W.O. Kühne was van Duitse afkoms en het gewerk as onderwyser en joernalis. As joernalis was hy ondermeer betrokke by Die Jongspan. Hy is bekend as skrywer van kinderboeke, veral die Huppel boeke. Die karakter Huppel woon by sy Oupa en hy reis gereeld na die fantasiewêreld van Lekkerland. Kühne vertaal onder meer Die wonderbaarlike avonture van Baron von Münchhausen uit Duits. Hy vertaal ook Die Ou Huis deur Hans Christian Andersen en verhale oor persone in die Bybel.
Ray Knox het heelwat boeke vertaal uit Engels, boeke geskryf deur Desmond Bagley, Evelyn Anthony en Wilbur Smith. Onder die naam Johan Strydom het sy Westerns vertaal. Sy het ook haar eie boeke geskryf. Sy is getroud met die skrywer Derick Jacobs.
Derick Jacobs het al op skool begin skryf. Hy het van standerd 9 af sakgeld gemaak deur die skryf van opstelle. Hy sal drie tot vier opstelle skryf, die beste een vir homself hou en die ander aan klasmaats verkoop. Derick Jacobs het by verskillende tydskrifte en koerante gewerk. Die name waaronder hy boeke skryf is Stefan Radlof, Len Anthony, Rena de Kock, Henriette Fouché en Susan Maree. Van sy leermeesters was skrywers soos Dewald Brink, Gerrie Radlof, Adriaan Roodt, Basil Stoltz en Johan van der Post. Benewens sy eie werk, vertaal hy ook boeke van Ian Fleming, Louis L'Amour en nog ander.
Leon Rosseau het seker meer boeke in Afrikaans vertaal as enige iemand anders. Hy was van beroep 'n skrywer en uitgewer. As skrywer is hy bekend vir sy biografie oor Eugene N Marais, Die Groot Verlange, so ook sy boek oor 'n eie volkstaat, 'n Toevlug in die Weste en die wetenskapfiksie reeks Fritz Deelman. As uitgewer was hy 'n medestigter van Human & Rosseau in 1959. Hy en Gerrit van Zyl (Gerrie Radlof) het Uniale Persdiens saam begin. In 1979 begin hy Ibis-pers en in 1982 Rubicon Pers. Hy het ook in 1983 die Storieman reeks begin, kinderverhale met 'n kasset (later 'n CD) wat in die boek ingesluit was. As vertaler vertaal hy meer as 'n honderd boeke in Afrikaans. Van dit was klassieke verhale soos "'n Reis na die middelpunt van die aarde" deur Jules Verne, "White Fang die wolfhond" van Jack London en "Die muitery op die Bounty" deur Charles Hall Nordhoff en James Norman. Hy het ook kinderverhale en jeugboeke vertaal.
Hierdie is maar enkele van die vertalers. Daar is nog vele ander. Die vertalers het aan ons van die beste en bekendste boeke uit die wêreld gebring in ons eie taal. Daarmee het die aantal Afrikaanse boeke op ons boekrakke vermeerder. Ek glo ook dat die hoë kwaliteit van die oorspronklike verhale aan ons 'n standaard gestel het om na te volg – wat ons eie skrywers gedoen het.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 30 Mei 2017 Kategorieë BoekeSleutelwoord Afrikaans, Boeke, Boerevolk, Geskiedenis, Nuwe Woorde, Storieboeke, Taal, VolkskundeLewer kommentaar op Lig jou glas vir die vertaler
Aksie, spanning, avontuur
In my kinderjare was daar 'n reisende biblioteek. Dit was 'n bus wat in 'n biblioteek omskep was en 'n sateliet van die dorpsbiblioteek was. Die bus het ons elke tweede week kom besoek. Die bus was goed toegerus met Afrikaanse storieboeke. So kon ek as kind kennis maak met Die Drie Musketiers, Skateiland en nog ander klassieke verhale, in Afrikaans vertaal.
In daardie jare was daar ook 'n groot aantal eg Afrikaanse aksieverhale. Sommige was hardeband en ander was slapband. Van hierdie boeke was as reekse geskryf en het soos soetkoek verkoop. Verkope was so goed dat van die skrywers 'n bestaan kon maak deur voltyds te skryf. Hoewel die goue era van die Afrikaanse avontuurreekse van die laat 1940's tot die vroeë 1960's was, was daar tot in die 1980's nog nuwe uitgawes. Dit was voor die opkoms van fotoverhale en televisie.
Rooi Jan was 'n besonder sterk man met rooi hare en baard. Met sy perd en hond het hy heldedade gedoen tydens die Oosgrensoorloë en die Groot Trek. Die Buiter was 'n ryk Franse edelman wat 'n soort Robin Hood aan die Kaap was. Die Swart Luiperd was 'n Boerseun wat in die wildernis groot geword het. Hy dra 'n swart luiperd kop as masker en het twee mak luiperds wat hom help. Die Maagd van die See vertel van die stryd teen seerowers in die vroeë dae van die Kaap. Die Temmers van die Woestyn het verskillende hoofkarakters gehad en het in die tyd van die pioniers afgespeel.
Die grootste aantal boeke is deur slegs vier skrywers geskryf. Braam le Roux het in 'n tydperk van 10 jaar 101 boeke geskryf. Meiring Fouche het 79 geskryf, R Hendriks het 76 geskryf en Gerrie Radlof het 71 geskryf. Ander skrywers was Andreas du Plessis, Frans Gericke, Anton Koch en Hermie Hendriks. Ela Spence en Mary Sadler kan ook genoem word. Daar was nog vele meer. Van die skrywers het van verskillende skrywersname gebruik gemaak.
Braam le Roux is in 1918 gebore as Abraham le Roux Botha. Hy was 'n joernalis voordat hy voltyds begin skryf het. Hy kon nie sy linkerhand gebruik nie en kon met net een hand tik. Hy was in die 1950's die enigste Afrikaanse skrywer wat 'n goeie inkomste verdien het deur voltyds te skryf. Hy het 'n vaste kontrak gehad om twee boeke per maand te lewer. Hy het sy eerste boek in 1946 geskryf en met sy dood in 1956 het hy meer as 100 boeke geskryf. Braam le Roux het oorspronklik losstaande verhale geskryf maar toe begin om reekse te skryf: Die Swart Luiperd, Temmers van die Woestyn, Die SA Polisie, Die Swerwerspeurder en Die Woeste Laeveld.
F.A. Venter het onder die name F.A. Venter, Meiring Fouché, René Stegmann, Marius de Jongh en Elske te Water geskryf. Hy was in 1916 gebore en skryf sedert 1944 tot 1996. Omstreeks 1960 begin hy om voltyds te skryf. Onder sy eie naam skryf hy jeugverhale en romans. Hy wen die Hertzogprys vir Swart Pelgrim en Geknelde Land. Hy skryf ook oor die Groot Trek: Geknelde Land, Offerland, Gelofteland en Bedoelde Land. Onder die naam Meiring Fouché maak hy bydraes tot die reekse Swart Luiperd, Temmers van die Woestyn, S.A. Polisie, Swerwerspeurder, en Sahara Avontuur. Sy eie reekse was Maagd van die See, Baanbrekers, Ryk Schoonraad, en Fabel Retief.
Reinhardt (Hein) Hendriks het speur- en avontuurverhale geskryf onder die name R. Hendriks, André Murat en Casper H. Marais. Hy was in 1911 gebore en sy broer was die skrywer Hermie Hendriks. Hein Hendriks probeer om voltyds te skryf, maar kon dit nie regkry nie. As R. Hendriks skryf hy 'n aantal boeke in die Temmers van die Woestyn reeks. (Hierdie reeks is begin deur Braam le Roux maar van die verhale is ook geskryf deur Meiring Fouché en R. Hendriks.) As Casper H. Marais skryf hy Rooi Jan en Mank Mannetjie.
Gerrit Lubbe van Zyl skryf onder die name Gerrie Radlof en Dirk Lubbe. Hy was in 1923 gebore en sterf in 'n motorongeluk in 1971. Aanvanklik het hy deeltyds begin skryf om meer geld te verdien maar later begin hy voltyds skryf en werk ook as vryskutskrywer. As Gerrie Radlof skep en skryf hy die reekse Die Buiter, Oloff die Seerower en Ramala. Hy lewer ook bydraes vir die reekse S.A. Polisie en Swerwerspeurder. As Dirk Lubbe skryf hy die spioenasiereeks Profeet. Hy skep ook die fotoverhaalreekse Mark Condor en Saboteur.
Deesdae is dit boeke wat versamel word. Daar is ook iemand wat die buiteblaaie restoureer. Die kopiereg op vele van hierdie reekse het nou verval en heruitgawes is moontlik. Van hierdie boeke word nou weer uitgegee in gedrukte vorm en in e-boek formaat.
Hierdie reekse was geskryf vir, en is gelees deur, Blanke Afrikaanssprekendes. Hierdie reekse avontuurverhale kan waarskynlik gesien word as 'n kultuurproduk. Iets wat eie aan ons was. Dit is werd om onthou en bewaar te word.
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 3 Maart 2017 3 Maart 2017 Kategorieë BoekeSleutelwoord Afrikaans, Boeke, Boerevolk, Fiksie, Geskiedenis, StorieboekeLewer kommentaar op Aksie, spanning, avontuur
Boeke met prentjies
Die ouer mense sal dit nog onthou, maar die jongeres het moontlik nog nooit daarvan gehoor nie.
Fotoverhale was vir meer as 20 jaar baie gewilde leesstof in Suid-Afrika. Die verhaal is vertel met fotos wat die aksie uitbeeld, byskrifte onder die fotos en die dialoog was in spraakborrels. Elke boekie was tussen 80 en 100 bladsye, lank genoeg om 'n volle storie te vertel. Die buiteblad was in kleur maar die verhaal self was swart en wit fotos. Daar was verskillende reekse verhale elkeen met sy eie held of heldin. Elke uitgawe binne 'n reeks was 'n splinternuwe verhaal met dieselfde hoofkarakter maar met verskillende bykarakters.
Die karakters (of helde) was huishoudelike name. Almal het geweet van Mark Condor, Ruiter in Swart, Suster Louise en die ander. Die akteurs was ook baie bekend, byvoorbeeld Danie van Rensburg en Martin Pols. Die skrywers het nie net fotoverhale geskryf nie, maar het ook ander ontspanningslektuur geskryf, soos Gerrit van Zyl wat ook bekend was as Gerrie Radlof. Fotoverhale het baie goed verkoop. Mark Condor se gemiddelde sirkulasie was 180,000 en het vir 23 jaar onafgebroke verskyn. Republikeinse Pers was die grootse uitgewer en het behalwe fotoverhale ook tydskrifte, soos Keur, gepubliseer. So suksesvol was hierdie maatskappy dat dit in 1979 61% van Suid-Afrika se advertensiebegroting getrek het. Fotoverhale is in Afrikaans, Engels en verskeie swart tale gepubliseer.
Die "vader" van die fotoverhaal was Hint Hyman, 'n boer van die Vrystaat. Hy het op sy plaas daarmee begin en toe later na Durban verhuis. Fotoverhale het ook 'n inkomste gebied aan skrywers, fotograwe, akteurs, modelle en studente. Die gemiddelde loon per dag was R40, na belasting R30. In daardie jare, nie iets om te versmaai nie. Die akteurs het hulle eie kostuums verskaf. Die akteurs was dikwels ook hulle eie waaghalse.
Vandag word hierdie boekies as Africana beskou en is dit gesogte versamelaarsitems. Blykbaar word sulke boekies vir tussen R5 en R10,000 verkoop.
Daar word beweer dat die boekies verbode lektuur in sommige huise was. As mens die sukses van die boekies in ag neem, moes die verbod nie baie doeltreffend gewees het nie. Mens kan jou indink dat sommige ouers en onderwysers dalk nie fotoverhale as opvoedkundig beskou het nie. Dit was ook nie bedoel om opvoedkundig te wees nie, dit was ontspanningslektuur. Daar word geglo dat kinders wat nie anders sou lees nie, tog baat gevind het deur die lees van fotoverhale.
Die fotoverhaal was nie net 'n Suid-Afrikaanse verskynsel nie. In Engels word dit 'n photonovel of fumetti genoem. Sommige Hollywood akteurs, soos Sophia Loren, het in fotoverhale verskyn. In die VSA is films en televisiereekse aangepas en gepubliseer as fotoverhale, byvoorbeeld Buck Rodgers en Star Trek. Nogtans was die oorsese fotoroman nie presies dieselfde ding as die Suid-Afrikaanse weergawe nie.
Alhoewel daar ooreenkomste was tussen die fotoverhaal en strokiesprente (comic books), was daar ook groot verskille. Hierdie boekies was gewild in die tydperk voor Suid-Afrika televisie gehad het. Ons kan dit sien as 'n oorgang tussen die goedkoop slapbandboek en televisie. Nou se dae kyk almal die sepies op TV en lees minder as voorheen.
Maar wees nie bevrees nie, Ruiter in Swart ry nog steeds. In 2015 het daar weer 'n Ruiter in Swart boek verskyn. Laat die skurke kennis neem en vlug! En dan – dan is daar Malboer. Laat die skurke sidder!
Skrywer Wilco LabuschagneGepubliseer op 11 Oktober 2016 24 November 2016 Kategorieë BoekeSleutelwoord Boeke, Fiksie, StorieboekeLewer kommentaar op Boeke met prentjies