Ek het oor Skepping en Ekologie my proefskrif geskryf o.l.v. Friedrich Mildenberger, maar het die D.D. graad aan UP in 1985 ontvang met Ben Engelbrecht as die hoofpromotor. Administratief was dit net makliker om dit so om te doen. Basies het ek vanweë die ekologiese krisis, aangetoon dat ons die skepping te lank verkeerd verstaan het. Ons het trouens die hele Bybel, antroposentristies gelees en die natuur was net maar (in Barth se taal) die uiterlike vorm van die verbond tussen God en mens. Boonop was die aktiewe skepping (die skeppingsdaad dus) ten koste van die passiewe skepping (die skeppingsproduk) in die teologie gehanteer. Ons het net oor die skepping aan die begin nagedink, maar nie oor die skepping soos ons dit vandag ervaar nie. Ek het tot die oortuiging gekom dat ons meer vanuit die hier en die nou Pneumatologies oor die skepping moet reflekteer. ’n Mens sien vandag ook al hoe meer hierdie perspektiewe in die teologie raak, maar 25 jaar gelede was dit nie die geval nie. Volgens die RGN se indeks destyds, was hierdie die eerste navorsing oor ekologie en teologie in Suid-Afrika.
Antwoord: Weer ’n logiese voortsetting van die vorige! Die subtitel van my proefskrif was ’n ‘teologiese werklikheidsverstaan’. Ek dink dit is wat teologie ook wesenlik is. As mens dus aanvaar dat teologie ’n wetenskap is en sy plek aan ’n universiteit moet verdien, dan moet mens aanvaar dat hy in dialoog met ander wetenskappe moet kan tree. Ons is almal met dieselfde werklikheid besig, al verskil die perspektiewe en benadering. Ek is oortuig dat ons almal gaan ten diepste met die vraag om oor wat waarheid is en al ontwyk die antwoord mens soos die horison voortdurend met die reisiger maak, kan teologie bydra tot die gesprek. Die een saak wat my bly fassineer is die tydsvraag. Dit is seker die mees basiese uitgangspunte in ons denke en helaas ook van die mees onbevraagde uitgangspunte. Nege uit tien mens redeneer asof tyd eendimensioneel en liniêr is. Mens kan natuurlik ook nie oor tyd praat sonder om ook oor ruimte te praat nie. Waar al hierdie dimensies volgens my die eerste keer sinvol bymekaargebring is, was Jan Smuts se Holism and Evolution (1926). ’n Boek wat my in geheel gevorm het. Smuts hanteer fisika, biologie en filosofie net eenvoudig verbysterend binne ’n sinvolle geheel. Alhoewel ek dit nog nooit nagegaan het nie, is ek daarvan oortuig dat hy en Einstein in korrespondensie was. Ek sien net te veel ooreenkomste raak wanneer mens die twee se werk lees. Hy het Darwin se teorie ook baie duidelik uiteengesit. Geen wonder Smuts was ’n botanikus van formaat nie.
Antwoord: My professorale intreerede het gehandel oor ’n evolusionêre epistemologie. Verlede jaar was mos tegelyk Darwin se 200 jarige herdenking van sy geboortejaar asook die 150 jarige herdenking van die verskyning van sy [On] The Origin of Species. Ek meen hy het ons oë oopgemaak vir die waarde van induktiewe kennis (alhoewel Aristoteles dit darem reeds raakgesien het). Maar Darwin was die eerste wat met ’n sinvolle teorie geëindig het wat van onder af geformuleer is ook geverifieer en gefalsifieer kon word. Ons het in die teologie so maklik aan die verleiding van die Gnostisisme toegegee en die stoflike verbygegaan (ook ’n rede vir die ekologiese krisis!). Darwin het my oë weer oopgemaak vir ’n teks soos Gen 2:7, naamlik dat die mens basies uit stof gemaak is.
Mag ek tegnies raak? Die menslike brein bekom kennis deur ’n proses van seleksie. Dit beteken dat die menslike brein doelgemaak is, sowel deur, as vir, sy omgewing. Die menslike brein is nie soos ons dikwels sê, ’n uiters kragtige rekenaar nie, maar eerder te vergelyk met ’n Switserse weermag-mes. Elk van die lemme van die mes het ’n bepaalde funksie wat ’n sekere taak beter as die ander kan verrig. Of meer wetenskaplik gesê: kognitiewe en perseptuele sisteme is deur natuurlike seleksie afgestem op daardie aspek van die objekte wêreld wat vir die betrokke organisme relevant is.