Dae in die lewens van vrywillige werkers: Belewenisse van studente-vrywilligers | LitNet
Elsje Cronjé 2012-10-24
Die doel van hierdie studie was om vas te stel wat ons studente in die kursus terapeutiese sielkunde aan Unisa beleef tydens hul vrywillige werk wat deel van hierdie kursus vorm. Kwalitatiewe navorsing is gedoen deur ’n groep studente se opstelle te ontleed. Hierdie data is gebruik om temas te identifiseer binne die paradigma dat daar meervoudige werklikhede bestaan. Studente het oorwegend gerapporteer dat hulle positiewe gevolge van hul vrywillige werk beleef het, wat ooreenstem met bestaande navorsing. ’n Paar teorieë, byvoorbeeld die eksistensiële teorie en die sosiale-identiteitsteorie, wat hierdie positiewe uitwerking op vrywilligers verklaar, word kortliks bespreek. Verskeie temas is uit die data geïdentifiseer, wat onder die bevindings bespreek word. Die belangrikste sielkundige uitwerking op die studente was dat hulle persoonlike verandering en ontwikkeling beleef het as gevolg van die vrywillige werk en dat hulle waardevolle lesse geleer het oor hulleself, oor die lewe en oor hulle kliënte. Hulle het ook besef dat terwyl hulle ander gehelp het, hulle self ook op sielkundige gebied gehelp is. Ander positiewe gevolge is ’n gevoel dat hulle iets bereik het en dat hulle die teorie van die kursus in die praktyk kon omsit. Studente het finansiële opofferings gemaak en hulle vrye tyd opgeoffer om hierdie werk te kon doen. Die niemateriële beloning wat hulle ontvang het, het dit egter die moeite werd gemaak: hulle het gevoel hulle is van waarde, omdat hulle daartoe bygedra het om ander mense te help. As gevolg hiervan het die meeste navorsingsdeelnemers gerapporteer dat hulle lewens betekenis gekry het. Sommige het ook ’n identiteit van ’n helpende persoon ontwikkel en het sosiaal ingeskakel gevoel. Hierdie navorsing het bevestig dat studente buiten teoretiese kennis, ook praktiese ondervinding moet kry. Hierdie ondervinding het hulle positief beïnvloed en hulle het daardeur ook ’n bydrae tot hul gemeenskappe gelewer.
The findings are reported according to the identified themes and sub-themes that were most prominent in the data. In the discussion of these themes, the effects of their volunteering on the participants are described, and because of the “rich” and “live” data in the essays, a considerable part of the discussion includes quotations from the students’ essays.
The students reported mostly on the positive effects of volunteering, which is consistent with other research. The mostly positive effects of volunteering, as found in this research, can be explained by theories that are related to the meaning of life, the finding of a purpose in life, having an identity of a helping person, and of being socially integrated. Within the broad approach of positive psychology, the specific applicable theories here are existential theory, activity theory, role theory, social engagement theory and social identity theory – these are briefly discussed and applied to volunteering.
Vir die doel van hierdie studie word vrywillige werk gedefinieer as die gee van studente se tyd, energie en selfs materiële goedere tot die voordeel van ander mense en hulle gemeenskappe sonder om betaling daarvoor te ontvang. Die hoofklem in hierdie definisie val op die feit dat studente nie betaal word vir hulle dienste nie.
3. Teorie en navorsing oor die uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers
Daar is ook positiewe sosiale gevolge van vrywillige werk. Die sosiale voordeel van om sosiaal ingeskakel te wees (soos om ander mense te ontmoet, vriende te maak, minder eensaam te wees, ander se geselskap te geniet en deel van ’n gemeenskap te wees), word deur verskeie navorsers gerapporteer, byvoorbeeld Bierhoff (2002), Hardill en Baines (2003), Lum en Lightfoot (2005), Noble (2000), Snyder e.a. (2004), Steffen en Fothergill (2009), Van Willigen (2000) en Yeung (2004). Miller haal Blinkhoff en medewerkers aan wie se navorsing gedoen is in Zambië waar een vrywilliger, Dominic, die uitwerking van sy vrywillige werk beskryf en onder andere sê dat mense nou weet wie hy is: “Die werk het my bekend gemaak in die gemeenskap. ... Mense herken my” (Miller 2000:190; my vertaling).
Teorieë wat die sosiale voordele verklaar, word in die volgende afdeling bespreek.
Yumei (2008) berig oor die vrywilliger-program vir Chinese studente (kyk 4.1) en sê dat dit die volgende uitwerking het: hulle leer toewyding, ywer en pragmatisme en hul lewens word verryk en hul ondernemingsgees versterk. “Die projek het ’n nuwe gees van toewyding bevorder en het ’n hoofstroom-waarde van ’n positiewe leefwyse bepleit” (Yumei 2008:65; my vertaling).
Poplau (2004) se werk met skoliere verdien spesiale vermelding, omdat die beginsels daarvan ook vir studente geld. Hy is ’n hoërskoolonderwyser in Kansas, Amerika en bied ’n kursus in gemeenskapsdiens aan waar leerders vrywillige werk moet doen as deel van die kursus. In sy boek The doer of good becomes good: A primer on volunteerism beskryf hy hoe gemeenskapsdiens die meeste van sy leerders positief beïnvloed. Die positiewe invloed word toegelig deur die voorbeeld van ’n seun wat depressief was en selfmoord wou pleeg, maar nadat hy by hierdie kursus aangesluit het en aan helpende aktiwiteite deelgeneem het, is hy geïnspireer om ander te help en het ook ander leerders gemotiveer om by die klas aan te sluit. ’n Ander voorbeeld is dié van ’n meisie wat gereeld ’n bejaarde vrou (Emma) in ’n ouetehuis besoek het en soos volg verslag gedoen het: “Ek weet dat die tyd wat ek daar deurbring, vir Emma help. Mense sê dit die heeltyd vir my. Wat mense nie weet nie, is dat Emma my net soveel help. Wanneer ek by Emma is, verdof die res van die wêreld. Emma help my om die eenvoudige dinge van die lewe te waardeer” (Poplau 2004:24; my vertaling).
Ek het die meeste van die opstelle gedurende 2011 ontvang – een per gewone pos en die ander per e-pos.
5.5.2 Ontleding van die data
Hulle selfbegrip het ook die bewustheid van moontlike toekomstige beroepe meegebring; en vir een deelnemer het dit duidelik geword watter beroep om nié te volg nie: “Dit het my gehelp om te besef watter loopbaan in sielkunde beter by my pas. ... Dit het my gehelp om ’n groot struikelblok in die oë te kyk. Ek het duidelikheid gekry oor ’n loopbaan wat ek liefs nie moet volg nie.”
5.8.2.3 “’n Omgewing van lesse”
’n Volgende uitstaande tema is dat die deelnemers baie lesse geleer het, soos deur twee van hulle soos volg beskryf is: “Om ’n dag met hierdie kinders deur te bring skep ’n omgewing van lesse en ek glo dit is waaroor vrywillige werk regtig gaan – om oor ander en oor jouself te leer” en “Elke keer as ek kom om saam met hierdie verstommende kinders te verf, leer hulle my wonderlike lesse van die lewe en van die krag wat in ons innerlike is.”
Vir sommige van die deelnemers was vrywillige werk vol emosioneel-gelaaide belewenisse – sommige het uiterste emosies, van genot tot hartseer, beleef. Die positiewe gevoelens wat hier bo genoem is, het gespruit uit die wete dat hulle ’n verskil maak, wat waarde gevoeg het tot hulle lewens se betekenis. Die negatiewe emosies is gewek deurdat hulle kliënte se fisieke en emosionele pyn aanskou het. Hulle het afgestorwe pasiënte gesien en die verdriet van die geliefdes – dit kon hulle nie onaangeraak laat nie. Hulle het ook mense in ’n doodloopstraat gesien en dit moeilik gevind om nie emosioneel by hulle lyding betrokke te raak nie. Sommige deelnemers is ook gekonfronteer met die dood van pasiënte in ’n hospies of hospitaal – alhoewel hulle nie teenwoordig was ten tye van die pasiënte se afsterwe nie, is hulle in kennis gestel van die sterftes. Die feit dat vrywillige werk hartseer, spanning en ander negatiewe uitwerkings kan behels, strook met ander navorsingsbevindings soos dié van Batson e.a. (2004), Noble (2000) en Rughoo (2010). Gelukkig is die meeste van hierdie studente deur professionele persone of ander personeel by die organisasies gelei en deur ander vrywilligers ondersteun.
Die organisasies waar hulle gewerk het en die personeel daar was somtyds teleurstellend. Sommige organisasies was nie goed georganiseerd nie en daar was personeel wat ongeduldig was met kliënte of wat die indruk geskep het dat hulle nie veel omgee nie. Die gebrek aan fondse, toerusting en personeel van sommige organisasies kan rampspoedige implikasies hê: in ’n staatshospitaal is ’n baba byvoorbeeld dood as gevolg van onklaar toerusting, wat een deelnemer geskok het. Gelukkig het al die deelnemers wat hierdie negatiewe gevalle gerapporteer het, steeds aangebly, omdat hulle gevoel het hulle maak ’n verskil – dus het ek die tema ontnugtering en vervulling genoem.
Daar sit meer agter vrywillige werk as net die doen van onbetaalde werk êrens. Dit was besielend om te lees oor ons studente se opofferings (finansieel en met betrekking tot hulle tyd) om hulle in staat te stel om vrywillige werk te doen. Dit was verder bemoedigend dat hulle gevoel het dat hulle beloon word, nie in die materiële sin nie, maar veral op ’n sielkundige vlak, byvoorbeeld deur te voel dat hulle lewens die moeite werd is omdat hulle bydraes gelewer het tot die welstand van ander mense en hulle gemeenskappe. Ons studente is verplig om vrywillige werk te doen en dit was vir ons bemoedigend dat hulle so positief gereageer het op die “verpligte vrywillige” werk en dat hulle soveel positiewe uitwerkings van hulle vrywillige werk ondervind het. Die studente het geskryf dat hulle “geïnspireer, dankbaar en hoogs geprikkel” was en het hulle ondervindings beskryf as “fantasties” en ’n “hoogtepunt” van hulle honneurskursus en dat dit hulle laat “goed voel” het – dit lewer ’n bydrae tot die belangrikheid van hierdie kursus. Die bevinding dat hulle betekenis en doel gevind het en ’n nuwe identiteit (as ’n vrywillige werker) bygekry het (in ooreenstemming met teorieë soos die eksistensiële teorie en die sosiale-identiteitsteorie), bo en behalwe die versterking van hulle teoretiese kennis deur die doen van praktiese werk, staan uit en laat my as dosent meen dat hierdie kursus betekenisvol is. Dit gee my hoop dat sommige van hierdie studente sal voortgaan om ’n verskil in hulle gemeenskappe te maak.
Ek wil afsluit met ’n treffende aanhaling uit een deelnemer se opstel: “’n Dag in die lewe van ’n vrywillige werker; die vrywilliger tel die sak op en begin die proses van ’n reis, soms huilend, soms laggend, maar die hele tyd luisterend en altyd vol liefde; sy skep ruimte en is eg in dit wat sy verstaan en hoor ... Wat ’n ondervinding. Groei. Vervorming. Pragtig.”
Terre Blanche, M., K. Kelly en K. Durrheim. 2006. Why qualitative research? In Terre Blanche, Durrheim en Painter (reds.) 2006.
Thoits, P.A. en L. Hewitt. 2001. Volunteer work and well-Being. Journal of Health and Social Behavior, 42(2):115–31.