Held van die stormsee
"Kom, ek wil julle red!" skreeu hy,
die durfal op sy ros.
Weet hy dan nie sy heldemoed
gaan ook sy lewe kos?
Die onbaatsugtige daad van Wolraad Woltemade, wat op 1 Junie 1773 veertien skipbreukelinge gered het deur herhaaldelik die Kaapse stormsee op sy perd te trotseer—en in dié proses self verdrink het—word vandag steeds as een van die grootste heldeverhale in die Suid-Afrikaanse geskiedenis beskou…
IS die jaar 1773 by die Kaap van Storms. En 'n skip is aan die vergaan. 'n Bejaarde weldoener wat dit nie kan aanskou dat die skip se matrose sommerso omkom nie, jaag vreesloos met sy perd in die see in om hulle te help.
In en uit worstel ruiter en dier deur die beukende golwe. Van die drenkelinge word twee-twee deur die onbaatsugtige redder na die land gebring. Sewe keer slaag hy, maar nie die agtste slag nie en sy laaste reddingspoging eindig tragies.
Weer, weer en weer—altesaam sewe keer—worstel die meelewende ou Duitser met sy perd na die wrak en terug, elke keer om twee mans te red, totdat hy naderhand veertien aan land gebring het. Maar ná die sewende keer steier die perd van volslae uitputting. Woltemade klim af om die arme dier te laat rus. Dog 'n kreet van wanhoop styg van die wrak af op, wat hom aanspoor om 'n agtste reddingspoging aan te durf.
WOLTEMADE is wel nie onmiddellik as 'n held beskou nie. By die Kasteel is wyd gereken dat hy 'n bemoeisieke dwaas was wat onnodig sy eie dood gesoek het. Maar die Sweedse plantkundige Carl Thunberg, wat die reddingsdaad aanskou het, en die bioloog Anders Spaarman, wat ook destyds in die Kaap was, het altwee die verhaal gepubliseer en dit wyd en syd verkondig.
Boonop het oorlewende skipbreukelinge ook van Woltemade se heldedaad vertel, en mettertyd het die Here Sewentien, die beheerliggaam van die VOC in Nederland, daarvan verneem. Uiteindelik is 'n aansienlike bedrag aan sy weduwee betaal en gelas dat sy twee seuns ook vergoed word uit erkentlikheid vir sy "grootmoedige, getroue en allesins merkwaardige daad". Selfs 'n nuwe VOC-skip is na hom genoem: De Held Woltemade.
Latere geslagte van Suid-Afrikaners sou Woltemade nie vergeet nie. Iets meer as twee eeue ná sy reddingsdaad, in 1976, is die sleepboot Wolraad Woltemade van 94,6 meter lank in Brittanje gebou, wat jare lank aan die Suid-Afrikaanse kus sou opereer.
Enkele jare voor die ingebruikneming van die sleepboot , op 2 Junie 1973, is 'n reeks gedenkseëls ter ere van Woltemade se heldedaad in Suid-Afrika uitgereik.
Die Woltemade-Dekorasie vir Dapperheid, wat in 1970 ingestel is as die hoogste burgerlike dekorasie vir dapperheid, is in 1988 deur die Woltemade-Kruis vir Dapperheid vervang. In 2002 het die toekenning van die Woltemade-Kruis verval met die oog op die instelling van 'n nuwe Suid-Afrikaanse vereringstelsel.
Maar 'n groot begraafplaas in Kaapstad dra steeds Woltemade se naam. Daar is ook 'n Woltemade-stasie. Voorts is Klein Zoar in Milnerton, wat vermoedelik sy huis was, vandag 'n nasionale gedenkwaardigheid.
En dit waarvoor Wolraad die hoogste offer gebring het—onselfsugtige barmhartigheid tot elke prys—was miskien nog nooit so navolgenswaardig as in ons moderne tyd nie waarin talle mense liewer anderpad kyk as om mekaar te help en hulle so min aan ware medelye steur.