WOORDE WAT WEEG: July 2019
Resensie | Azille Coetzee – In my vel (‘n reis) (2019)
Azille Coetzee: In my vel (‘n reis). Tafelberg, 2019. ISBN: 978 0 624 087 29 8
In my vel se sub-titel lui: 'n reis.
En dit is sowel 'n letterlike reisverslag as 'n emosionele kartering van die verskille tussen Suid-Afrika en Holland deur die oë van 'n wit, intelligente jong vrou wat aan die Vrije Universiteit 'n PhD skryf. Sy het 'n visum vir 22 maande.
Lanklaas het ek 'n boek gelees wat soveel belangrike sake op so 'n toeganklike en eerlike wyse aanspreek. Gender, identiteit, ras - daardie drie belangrike aspekte wat die self bepaal, word hier ondersoek.
In Nederland waar alles werk en waar mense hulle vererg omdat jy indruk in 'n ry of jou voete op die tremsitplek sit, word geplaas teen Suid-Afrika waar groot politieke issues en sosiale onrus aan die orde van die dag is. Hier word jy betig met 'n "Doe even normaal".
Omdat ek nie die leser van sy of haar leesplesier wil ontneem nie, gaan ek net enkele aspekte toelig. Die skrywer het haar vinger op die pols oor die hele kwessie van postkolonialiteit en Afropolitanisme.
In die dekoloniseringdebat vloei alles inmekaar met die verwerping van maklike binariteite.
Die Nederlanders voel anders oor genadedood as ons en telkens word die leser bewus van die skrywer se skuldgevoelens. (Dis immers deel van ons Calvinistiese bestaan. Es ist in der Luft. Niemand ontkom dit nie.)
Antjie Krog se Begging to be black kom aan bod by 'n besprekingsgroep. En ja, velkleur is ons probleem. 'n Mens dink ook aan die digter se Kleur kom nie alleen nie.
Ons is in hierdie land kleurbesete, want dit is die shorthand wat soveel verskille insluit en stereotipes opsluit.
Oor rassisme skryf sy insigryk. En Trevor Noah se respons vanuit die buiteland op ons bestraffing van rassiste is eweneens belangrik.
Want dan kan ons tog voel: ons is nie almal so nie ...
Vreemd dat 'n feminis eers laat in haar lewe Thelma and Louise sien?
Dis 'n verhaal van terugkeer na haar moederland eerder as ontvlug in die ordelike Nederland.
Die verslag oor haar liefdeslewe karteer haar as eerlik. Die verhouding met 'n ouer man loop dood. Sy keer terug en werk 'n ou verhouding weer uit. Die beskrywing van partytjies en die verskille tussen hier en daar, is eweneens tersaaklik. Ook die vryheid rondom liggaamlikheid en seksuele voorkeure van vriende.
Dwelms daar, drank, dans, galerye en die simboliek van hoekom jy fietsry in Holland, word onder die loep geneem. Via Judith Butler (gender), Biko en Mbembe (ras), Virginia Woolf en J.M. Coetzee (skryf) , om enkele name uit te sonder, neem sy haar posisie in.
Lê die Afrikanerplaas werklik buite geskiedenis en tyd?, soos J.M. Coetzee skryf. Ek dink nie so nie.
Dit word verkeerd bewys deur die groot plaasromans in Afrikaans. En sommer ook in sy eie tekste.
Daar is 'n kopknik na Laura Windvogel. Oor taalsake veral Christo van Rensburg.
Oor taalverskille lag 'n mens lekker en hoe ons mekaar heerlik verkeerd verstaan.
Bekakt is aanstellerig. As jy iemand daar wil uitskel, is kankerhoer 'n mooi een!
Soos Rian Malan en Jonny Steinberg keer sy terug. Gewond maar onoorwonne.
Sy bedank haar feministiese mentors Amanda en Louise. Ons neem aan dit is Amanda Gouws?
Lees hierdie gevoelige en belangrike verslag van 'n postdoktorale navorser aan Stellenbosch.
Hoewel die wêreld plat geword het in ons tegnologiese epog ( in haar woorde) en ons vinniger kontak het, bly ons verskille staan.
Daar is poëtiese oomblikke (soos op bladsy 79) wanneer sy oor haar taal praat.
Suid-Afrikaners is tegendraads, lewe buite boksies en ons is kompleks, vol paradokse en pluraliteit (141). En sy vang dit so goed op.
Hierom spook ons met identiteitsverwarring en onsekerheid.
Net soos sy weet dat sekere verliese onverwerkbaar is.
Die boek word bemark as nie-fiksie. Dit is iewers tussen 'n outobiografie, verslag en reisbeskrywing.
Soos haar sieninge alle binariteite ontglip, kan 'n mens ook nie die teks finaal vaspen nie. Dalk iets soos "Creative Non Fiction".
Die boek word voorsien van 'n bibliografie.
Filosofiese kwessies word toeganklik en helder verwoord.
Labels: 2019, Azille Coetzee, In my vel (‘n reis), Joan Hambidge, Resensie, Tafelberg Uitgewers
Resensie | Benno Barnard – Die trouservies (Vertaal deur Daniel Hugo) (2019)
Benno Barnard – Die trouservies (Vertaal deur Daniel Hugo). Naledi, 2019. ISBN 978-1-928426-87-5
Die vertaling van Nederlandse en Vlaamse tekste eis ’n besondere taalkennis en -vaardigheid op.
In die jongste poging van Daniel Hugo word Afrikaanse lesers aan ’n Vlaamse digter bekend gestel. En wat ’n wonderlike leeservaring word dit nie. Die titel – aldus Yves T'Sjoen aktiveer Auden se bekende reëls:
Die digter word tipeer as romanties-serebraal. Sy lang gedig “Gebed sonder end” is ’n kragtoer. Hy gebruik die slotreël telkens in ’n begin in tien afdelings waar die gedig bykans soos ’n pantoem funksioneer. Dit word in die Vlaamse letterkunde as ’n suite beskryf.
Die digter se klassieke beheer word in die nawoord geloof en sy hantering van die tersine is skitterend.
Yves T'Sjoen wys op sy tong-indie-kies-aanslag en sy hantering van ironie. Terwyl daar grappig ’n wind gebreek word, oorweeg hy die heiligheid van die digkuns (65).
Sy gedigte getuig van dieselfde vormbeheer as Auden en aktiveer in my gemoed ’n gesprek met die voormalige poet laureate van die VSA, Robert Pinsky.
Daar is uitstaande verse by Barnard soos die een oor Bob Dylan (29) met hierdie wonderlik onthoubare reëls:
Maar die waarheid is dat ek jou bewonder. Jy vee jou af
aan meta-taal. Jy is soveel stemme: jy is ’n nasale
eenmansmenigte van ons almal se denke, protes, verlange,
geboorte. En agter jou luidneusigheid klink die stom stemme
op van jou voorouers in ’n moerassige, vervloekte grensgebied
van die tsaar: immerklaende dooies wat doodwees verpes.
“Ode aan Joy” (41), eweneens uitstekend, sluit só:
dit het jou seker al opgeval dat die lipstif
te voorskyn kom soos ’n hondetril
uit sy voorvel? Ja, kind, alles is seks.
Kritiese vrae is daar wel rondom die vertaling, maar dit verminder bepaald nie die leesplesier nie.
Waarom word “De moderniteit heeft hem God en de interpunctie ontnomen” vertaal as “Die moderniteit het hom God en die interpunksie ontneem”? Sou “van God” nie beter klink nie?
“Plat du jour” kon eerder na Afrikaans vertaal word? (130)
“Anus” eerder as “poephol”. (21)
“Laat een scheet” word vertaal as “los ’n poep?”
Waarom “ligtekooi”? Dis tog “hoer” in Afrikaans? (7)
Daar is per ongeluk ’n punt op p. 9 (Namaakleef.)
En hier is ’n vers van Barnard:
Uit: Die trouservies.
Hoe wonderlik praat hierdie vers nie met Robert Pinsky se gedig “The green piano”:
Torn free of charge from the universe by my mother's will.
You must have amazed that half-respectable street
Of triple-decker families and rooming-house housepainters
The day that the bole-ankled oversized hams of your legs
Bobbed in procession up the crazy-paved front walk
Embraced by the arms of Mr. Poppik the seltzer man
And Corydon his black-skinned helper, tendering your thighs
Thick as a man up our steps. We are not reptiles:
Even the male body bears nipples, as if to remind us
We are designed for dependence and nutriment, past
Into future. O Europe, they budged your case, its ponderous
Guts of iron and brass, ten kinds of hardwood and felt
Up those heel-pocked risers and treads splintering tinder.
Angelic nurse of clamor, yearner, tinkler, dominator —
O Elephant, you were for me! When the tuner Mr. Otto Van Brunt
Pronounced you excellent despite the cracked sounding board, we
Obeyed him and swabbed your ivories with hydrogen peroxide.
You blocked a doorway and filled most of the living room.
The sofa and chairs dwindled to a ram and ewes, cowering: now,
The colored neighbors could be positive we were crazy and rich,
As we thought the people were who gave you away for the moving
Out of their carriage house — they had painted you the color of pea soup.
The drunk man my mother hired never finished antiquing you
Genuine — my mother's swollen livestock of love, lost one, unmastered:
Endlessly I bonged according to my own chord system “Humoresque,”
“The Talk of the Town,” “What'd I Say.” Then one day they painted you pink.
Pink is how my sister remembers you the Saturday afternoon
When our mother fell on her head, dusty pink as I turn on the bench
In my sister's memory to see our mother carried moaning up the last
Steps and into the living room, inaugurating the reign of our confusion.
They sued the builder of the house she fell in, with the settlement
They bought a house at last and one day when I came home from college
You were gone, mahogany breast, who nursed me through those
Years of the Concussion, and there was a crappy little Baldwin Acrosonic
In your place, gleaming, walnut shell. You sere gone, despoiled one
Pink one, forever green one, white-and-gold one, comforter, living soul.
Pinsky is Joods en Barnard kom uit ’n Christelike tradisie. Hy is ook bekend vir sy omstrede sieninge oor die posisie van die Jode in Israel wat al baie polemiek ontlok het.
Beide digters in hierdie gedig aktiveer ’n stuk persoonlike en sosiale geskiedenis. Ek had die voorreg om Pinsky hierdie gedig uit Jersey Rain te hoor voorlees op Harvard Square in 1999.
Dan hóór jy die musiek in die gedig.
Kyk gerus ook na Robert Pinsky and Friends Perform "The Green Piano".
Posted by Johann de Lange at 2:37 PM
Labels: 2019, Benno Barnard, Daniel Hugo, Die trouservies, Joan Hambidge, Naledi, Resensie, Robert Pinsky
Een van die wonderlikste ontdekkings van my lewe was die poësie van Charl JF Cilliers. ’n Engelse digter met ’n Afrikaanse naam.
My mentor, wyle Henning Snyman het met my akkoord gegaan: hier is ’n digter van formaat. Oor sy versamelde gedigte het Snyman op die agterplat geskryf:
“Die eenvoud van die bundel kan misleidend wees, want hierdie eenvoud van woord en struktuur word gelaai met van die allermooiste metafisiese verse in die Suid-Afrikaanse letterkunde”.
West-Falling Light (1971) was sy debuut en hierna volg Has Winter No Wisdom (1979), en Collected Poems (2008). Hy publiseer ook ’n kinderbundel: Fireflies Facing The Moon (2008).
The Journey (2010), Karoo: Haiku Variations (2012), Grains of Sand (2013), Behind the View (2014), en Dark Hole of the Moon (2016) is van die tekste waaroor ek entoesiasties geskryf het.
Hy moes later sy eie werk publiseer, omdat die Engelse uitgewers gewoon nie wou uitgee nie.
Ons het vriende geword en elke Sondagoggend sou ek hom bel om te hoor hoe dit gaan. Gereeld sou ek resensies aanstuur vir hom waar hy op die Weskus gewoon het.
’n Jaar gelede het hy ernstig siek geraak en dikwels kon hy nie die foon antwoord nie.
Na ’n reis het hy my vertel hy was in die hospitaal en ek was bekommerd. Gelukkig is hou ontslaan.
Gister vra Johann de Lange ook: hoe gaan dit met Charl?
Vanoggend bel ek, maar niemand antwoord nie. Ek sou graag wou laat weet dat sy vertalings van my werk ook in ’n Nederlandse bloemlesing opgeneem is.
Sy vertalings van my gedigte het my oneindige vreugde verskaf. Hy het die volledige Lot se vrou en Meditasies vir my gedoen en ’n keuse is opgeneem in The Coroner’s Wife.
Graveyard flowers © Charl JF Cilliers
Hy was die digter van die kortstondigheid en die efemere.
Dark Hole of the Moon (2016) vergestalt die digter se liefde vir die mono no aware, oftewel, die skoonheid in die verganklikheid of efemere. Cilliers was onder andere beoefenaar van die haikoe, kwatryn en cinquaine, digvorme wat verstegniese beheer opeis. En hy verduidelik ook in ’n nawoord hoe hy die gedigte van een kultuur na ’n ander verplaas het.
a broken wholeness
In Behind the view (2014) spot hy:
and now only three lines remain –
the damn thing’s going down the drain
because I know the last rhyme is inane.
In sy bundel Karoo: Haiku Variations (2012) maak hy die sinryke opmerking:
“In the postmodernist world of hyperactivity, the haikuesque experience is a refuge of outer- inner reflection, of acceptance of stillness, of the beauty of transient things…”
Met min woorde kon hierdie digter ’n hele wêreld skep. Hy het die kiru of snypunt van die haiku volledig begryp en kon die kigo (seisoenale woord) opvang. Sy haikoes sluit aan by die meer moderne gendai haiku.
Nooit weer sal daar ’n e-pos van franban@mweb.co.za wees nie, maar sy gedigte sal altyd by my wees.
Kamieskroon, Skilpad Nature Reserve © Charl JF Cilliers
Posted by Johann de Lange at 2:06 PM
Labels: 2019, Charl JF Cilliers, Huldeblyk, Joan Hambidge