25 chroom ← mangaan → yster
Naam, simbool, getal mangaan, Mn, 25
Groep, periode, blok 7, 4, d
Atoommassa 54.938049(9) g/mol
Elektronkonfigurasie [Ar] 3d5 4s2
Elektrone per skil 2, 8, 13, 2
Digtheid (naby k.t.) 7.21 g/cm³
Vloeistof digtheid teen s.p. 5.95 g/cm³
Smeltpunt 1519 K
Kookpunt 2334 K
Smeltingswarmte 12.91 kJ/mol
Verdampingswarmte 221 kJ/mol
Warmtekapasiteit (25 °C) 26.32 J/(mol·K)
teen T/K 1228 1347 1493 1691 1955 2333
Oksidasietoestande 7, 6, 4, 2, 3
Elektronegatiwiteit 1.55 (Skaal van Pauling)
Ionisasie-energieë 1ste: 717.3 kJ/mol
3de: 3248 kJ/mol
Kovalente radius 139 pm
Elektriese resistiwiteit (20 °C) 1.44 µΩ·m
Termiese geleidingsvermoë (300 K) 7.81 W/(m·K)
Termiese uitsetting (25 °C) 21.7 µm/(m·K)
Spoed van klank (dun staaf) (20 °C) 5150 m/s
Young se modulus 198 GPa
Massamodulus 120 GPa
Brinell hardheid 196 MPa
52Mn sin 15.591 d ε - 52Cr
53Mn sin 3.74 ×106 j ε - 53Cr
54Mn sin 312.3 d ε - 54Cr
55Mn 100% Mn is stabiel met 30 neutrone
Mangaan is 'n noodsaaklike element vir yster en staal produksie uit hoofde van sy swaelvestiging, deoksidering en legeringseienskappe. Staalvervaardiging, insluitend die ystervervaardigingstap is verantwoordelik vir die grootste vraag na mangaan, tans rondom 85% tot 90% van die totale vraag. Mangaan is 'n sleutelkomponent in die vervaardiging van lae-koste vlekvrye staal formulerings en word ook algemeen gebruik in aluminiumlegerings. Dit word ook by petrol gevoeg om enjinklop te verminder. Mangaan(IV)oksied (MnO2; mangaandioksied) is gebruik vir die eerste droë-sel batterye. Mangaandioksied word ook as katalisator aangewend. Mangaan word verder gebruik om kleur in glas te verwyder (verwydering van die groen tint wat deur die teenwoordigheid van yster veroorsaak word) en, by hoër konsentrasies, om perskleurige glas te maak. Mangaanoksied is 'n bruin pigment wat gebruik kan word om verf te maak en is 'n natuurlike bestanddeel van omber. Kaliumpermanganaat is 'n uiters sterk oksideermiddel en word in chemie en geneeskunde as ontsmettingsmiddel gebruik.
In die 17de eeu, het die Duitse skeikundige Johan Glauber (daar word egter deur sommige mense geglo dat dit deur Ignites Kaim in 1770 ontdek is) die permanganaat vir die eerste keer voorberei. Teen die middel 18de eeu, is mangaandioksied gebruik in die vervaardiging van chloor. Die Sweedse skeikundige Scheele was die eerste om vas te stel dat mangaan 'n element is, en sy kollega, Johan Gottlieb Gahn, het dit in 1774 as 'n suiwer element voorberei deur reduksie van die dioksied met koolstof. Rondom die begin van die 19de eeu, het wetenskaplikes begin om met die gebruik van mangaan in staalvervaardiging te eksperimenteer, en is die eerste patente vir sodanige toepassings van mangaan uitgereik. In 1816 is daar opgemerk dat die byvoeging van mangaan tot yster dit harder gemaak het, sonder om dit brosser te maak. In 1837 het die Britse akademikus Couper opgelet dat daar 'n verband bestaan het tussen 'n hoë blootstelling aan mangaan in die myne en Parkinson se siekte.
Die verskeidenheid klasse ensieme wat mangaan kofaktore het is groot en sluit klasse soos oksiedoreduktase, transferase, hidrolase, liase, isomerase, ligase, lektiene en integriene in. Die mees bekende mangaan-bevattende polipeptiede is waarskynlik arginase, 'n Mn-bevattende superoksied-dismutase en die difteria-toksien.
Mangaan kom hoofsaaklik as pirolusiet (MnO2) en tot 'n mindere mate as rhodochrosiet (MnCO3) voor. Landgebaseerde neerslae is groot maar onreëlmatig verspreid; dié van die Verenigde State is van 'n lae gehalte wat 'n baie hoë ontginningskoste meebring. Suid-Afrika en die Oekraïne se neerslae verteenwoordig meer as 80% van die wêreld se bekende bronne terwyl Suid-Afrika se produksie 80% van die totale wêreldproduksie verteenwoordig as China en die Oekraïne buite rekening gelaat word. Mangaan word ook in Burkina Faso ontgin.
Kaliumpermanganaat word dikwels as reagens in die laboratorium gebruik vanweë sy oksideringseienskappe en vind ook gebruike as medisinale salwe.
Mangaan(IV)oksied (mangaandioksied) word in droë-sel batterye gebruik en kan ook gebruik word om glas wat met spoorhoeveelhede yster besoedel is, te ontkleur. Mangaanverbindings kan ook gebruik word om glas 'n ametis kleur te gee en is dan ook verantwoordelk vir die kleur van ametis. Mangaandioksied word ook gebruik in die vervaardiging van suurstof en chloor en om swart verwe te droog.
Die mees stabiele oksidasietoestand van mangaan is +2 en daarom word baie mangaan(II)verbindings aangetref, soos onder andere mangaan(II)sulfaat (MnSO4) en mangaan(II)chloried (MnCl2). Hierdie oksidasietoestand word dan ook waargeneem in die mineraal rhodochrosiet (mangaan(II)karbonaat). Die +3 oksidasietoestand kom ook voor in verbindings soos mangaan(III)asetaat, maar hierdie is nogal sterk oksideermiddels.
Die isotope van mangaan wissel in atoomgewig tussen 46 ame (46Mn) tot 65 ame (65Mn). Die primêre vervalmodus voor die mees algemene isotoop, 55Mn, is elektronvangs en die primêre modus daarna is betaverval.
In 2005 het 'n  studie 'n moontlike verband tussen die inaseming van mangaan en toksiese effekte op die sentrale senuweestelsel van rotte vasgestel. Daar word vermoed dat langtermyn blootstelling aan die mangaan wat natuurlik in stortwater voorkom ook 'n risiko inhou.
'n Vorm van senuweestelsel verval soortgelyk aan Parkinson se siekte, genaamd "manganisme" is al sedert die vroeë 19de eeu aan mangaan verbind. Die sweisnywerheid is al daarvan beskuldig dat dit verantwoordelik is vir gevalle van manganisme deur die inaseming van mangaandampe. Mangaan verskyn op die OSHA se gevaarlike-stowwelys en word beheer as gevolg van sy hoë vlak van toksisiteit.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Mangaan.
Sien mangaan in Wiktionary, die vrye woordeboek.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Mangaan&oldid=1800631"
Last edited on 9 September 2018, at 17:15