Download Document 1896086
Rich (1999: 1-3*) stel die vraag: Wat is narratiewe terapie? Hy antwoord self deur te
dat daar nie iets soos narratiewe terapie bestaan nie, maar dat daar wei duisende vorme
van narratiewe terapie bestaan. Volgens hom het hy Michael White, wat allerwee as die
vader van narratiewe terapie beskou word, eenkeer hoor
dat geen twee terapeute
narratiewe terapie op dieselfde manier toepas nie - iets waarmee hy kon saamstem en
iets wat die leser sal ervaar tydens die lees van hierdie hoofstuk.
In praktyk gebruik die navorser die taal van narratiewe terapie, maar gebruik ook die
tegnieke van 'n verskeidenheid ander benaderings, soos bespreek in hoofstuk 2.
Diagrammatiese voorstelling van die komponente van die terapiee wat in samehang met
narratiewe terapie gebruik word, word weer in figuur 6.1 weergegee.
219 In hoofstuk sewe sal daar aangetoon word hoe die navorser genoemde komponente van
terapie in samehang met narratiewe terapie in hierdie studie aangewend het.
Narratiewe terapeute is nie die kenner van mense se lewens nie. Die terapeut lei eerder
kliente deur vrae tot selfinsig en kennis.
Eers wanneer 'n nuwe intellektuele
bewuswording posgevat het, kan kliente hul denkraamwerk verander en word In
verandering in gevoelens en gedrag potensieel gefasiliteer.
In hierdie hoofstuk sal gepoog word om aan die hand van vyf gevallestudies te toon hoe
narratiewe terapie as aksie- en insiggeorienteerde benadering gebruik kan word. Hierdie
toepassing sal ten doel he om:
Die eklektiese aard van terapie aan te dui.
Die buigsaamheid van narratiewe terapie te demonstreer soos gebruik deur die
navorser. Hierdie buigsaamheid sal sigbaar wees in die terapie van elke unieke
geval asook in die aanbieding van elke klient se eie unieke alternatiewe storie in
samehang met gedragsterapeutiese tegnieke vanuit ander denkskole.
Die gebruik van ko-terapeute te belig. Ko-terapeute - vir die doel van hierdie
studie - is die terapeut asook persone wat tevore die traumatiese gebeure van
seksuele mishandeling in hullewe moes integreer (die survivors). Die verwerking
en herskryf van hul eie storie bied lig aan die slagoffer wat daarmee gekonfronteer
word. Seksuele mishandeling bring mee dat slagoffers gevoelens ervaar van 'dit het
nog nooit met iemand anders gebeur nie'; intense alleenheid; 'n vervreemding van
hulle menswees en ander gewaarwordinge soos dit in die gevallestudies na vore
kom. Survivors, as ko-terapeute, bring insig aan die slagoffer wat moeilik vertelbaar
is deur die terapeut wat nie vanuit dieselfde ervaring kan praat nie. Survivors en
terapeute as ko-terapeute is in staat om raad te gee, inligting te verstrek, empatie
oor te dra en kan help om aksies te rig ten einde slagoffers te help om die trauma
in hul lewe te integreer.
Alvorens daar na die individuele gevallestudies gekyk word, sal die gevallestudiemetode
eers bespreek word.
DIE GEVALLESTUDIE In hierdie afdeling sal die doel, prosedure, dataverwerking en seleksie van gevallestudie
DIE DOEL VAN GEVALLESTUDIE
Die doel van gevallestudies word deur 'n aantal navorsers soos volg beskryf:
Snow (1999: 1-3*) beskryf gevallestudie as 'n narratief gebaseer op werklike of aktuele
ervarings met gepaardgaande lewenswerklikhede - kwessies of vraagstukke, probleme en
kompleksiteite en die stryd am oplossings te vind hiervoor. Dit is begrond in feite eerder
as geabstraheerde veralgemenings en teoriee (wat aan die hart h~ van die tradisionele
'n Goeie gevallestudie sal inderdaad 'gepak' wees met feite.
Dit sal die besonderhede of detail verskaf van die aanvanklike idee of gedagte agter die
begronding, die geskiedenis van die ontwikkeling en daaropvolgende werking of
funksionering en hoe die studie bestuur is.
In 'n sekere sin het die geval reeds 'n
'antwoord' aangesien die geval retrospektlef is en besluite inderdaad reeds geneem is.
Met die voordeel van tydsverloop, verdere ervaring en nuwe informasie, word egter
bewys dat daar nie noodwendig altyd 'regte' antwoorde is nie.
Badenhorst (Conradie, 1995:182) beskou die vernaamste doel van gevallestudie as die
naspeur van die belangrikste aspek of saak of situasie. Die eenheid wat in 'n
gevallestudie gebruik word, bestaan uit 'n individu, sosiale instelling of kultuurgroep. In
'n gevallestudie kan 'n fase in die geskiedenis en lewensverloop van die eenheid nagevors
word of die volle verloop daarvan kan nagegaan word.
Navorsing, wat by wyse van gevallestudies gedoen word, het 'n meer kontekstuele
belang omdat dit klem
Ie op dit wat onderskeidend en uniek is in 'n situasie of gebeure
(Mouton & Marais, 1990: 49).
Die gevallestudiemetode word deur Bromley (1986:2) beskryf as In basiese metode van
wetenskaplike ondersoek wat die effektiewe professionele praktyk ondersteun wat
spesifiek gerig is op die hantering van menslike probleme.
222 Die onderhawige
gevallestudies bevestig hierdie stelling. Beperkings en tekortkominge inherent aan hierdie
navorsingsmetode, soos byvoorbeeld dat navorsers sekere aspekte van die toetsresultate
en uitkomste verskillend mag interpreteer, word deurgaans in ag geneem.
Die onderhawige studie word aan die hand van etnografie, fenomenologie en
etnometodologie (soos bespreek in hoofstuk I, afdeling 1.4.2.1) asook aksienavorsing
(bespreek in hoofstuk 1, afdeling 1.4.2.2) uitgevoer.
In hierdie hoofstuk sal gevallestudies gebruik word om:
die impak van seksuele mishandeling op adolessente se identiteitsverwerwing te
te bepaal of die ontwikkelingstake van Erikson vir adolessente oor kultuurgrense
heen dieselfde inhoud het;
kliente se eie vermoe tot die herskrywing van hul eie storie te ondersoek;
die gebruikswaarde van survivors as ko-terapeute op kruiskulturele gebied na te
die buigsaamheid van narratiewe terapie te iIIustreer.
Met die insluiting van die onderskeie gevalle word die diskoers in narratiewe terapie
Die diskoers wat tot op hede vanuit die literatuur gevoer is, kry nou 'n
persoonlike karakter wanneer die gevalle vir hierdie studie by die proses ingesluit word.
PROSEDURE MET DIE GEBRUIK VAN DIE GEVALLESTUDIES
Seksueel mishandelde adolessente wat aanmeld by die navorser se praktyk asook
slagoffers van seksuele mishandeling wat gespreek is ten tyde van gemeenskapsdiens,
gelewer deur die navorser, is gevra om deel te neem aan die navorsingsprojek. Veldnotas
is hoofsaaklik gebruik en aangevul deur klankopnames. Geeneen van die respondente
wou toestemming gee tot oudiovisuele opnames van die terapie nie. Die respondent van
geval vyf het wei toestemming gegee dat die dans wat sy uitgewerk het en 'n uitbeelding
is van die probleemdeurdrenkte storie wat deur haar vervang is met die alternatiewe
storie van haar lewe, ingedien mag word as deel van hierdie studie. Die stories is deur
die respondente self gedikteer.
Die volgende narratief (figuur 6.2) is gebruik as riglyn waarvolgens die gesprekke geskied
het en dokumentasie aangteken is. Voarbeelde van die vrae wat gebruik is ter
verheldering van die probleemdeurdrenkte storie word in tabel 6.1 weergegee.
navorser het waar nodig tydens die ko-konstruksieproses terapeutiese insette gelewer.
Die navorser het saam met elke klient na afsluiting van terapie hul alternatiewe storie (of
biografie) geboekstaaf wat saamgestel is uit die veldnotas en klankopnames.
einde van die ko-outeuringsproses is die altematiewe storie (biografie) aan die klient
oarhandig vir persoonlike evaluering van die terapie, maar oak am te dien as versterking
van 'my eie nuwe storie'. Hierdie terughandiging van die terapie aan die klient verhoog
die waarheidswaarde van hierdie studie.
Waarheidswaarde is die vertroue wat die
navorser in die juistheid of korrektheid van die bevindinge het, asook die konteks
waarbinne die navorsing plaasgevind het. Die blootle van menslike ervarings soos wat
hulle werklik geleef en beleef is, verseker waarheidswaarde (Krefting/ 1991: 215).
224 Tabel 6.1 Verskillende vrae ter verheldering van seksuele mishandeling
VRAE OOR SEKSUELE MISHANDELING 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. Oit is nie nodig om die detail van die mishandeling te bespreek ten einde die effek te minimaliseer nie.
Deel met my wat jy voel ek nodig het om te weet. Wat dink jy sal vir my van waarde wees om te weet
oor joo situasie?
Wanneer in jou lewe was die probleem nie 'n probleem nie?
Wat dink jy waaroor moet ons vandag praat wat vir jou tot voordeel sal wees?
Ek het by X gehoor van joo situasie. Watter inligting dink jy is belangrik wat ek moet weet?
Hoe was die probleem 'n probleem in joo lewe?
Op watter manier het dit 'n invloed op jou !ewe gehad?
Op watter manier staan depressie nog steeds in jou pad om sekere dinge te bereik?
Hoe dink jy kan die storie van X 'n paragraaf in joo nuwe storie of hoofstuk skryf?
Op watter manier het 'sleg voel' in joo pad gestaan om sekere goed in joo lewe te bereik?
Was daar maniere waarop herinneringe joo gestop het om daaroor te praat?
Vertel my van die kere wat jy dit kon regkry om op te staan teen die probleem?
Was daar geleenthede wat mishandeling jou probeer keer het en wat jy kon teenstaan?
Was daar 'n tyd wat jy in beheer van jouself was en nie die probleem nie? Verduidellk..
Gevoelens het sekere sterktes van jou weggesteek. Wat vertel jou nuwe kennis vir jou nou?
Het jy dit vroeer van jouself geweet of is dit nuut?
Gestel die probleem kan in een nag verdwyn, wat sal die volgende oggend anders aan joo wees
sonder dat jy 'n woord~? Wat sal die mense raaksien?
Sekere mense voel beter as hul'n bietjie gepraat het oor dit wat met hulle gebeur hel. Ander voel
weer hulle wi! glad nie daaroor praat nie. Sal jy vir my kan ~ hoe jy dit wi! hanteer?
Watter dele van joo liggaam hou vas aan die pynlike stories en gevoelens?
Hoe is dit om in jou skoene te wees en jou!ewe te leet?
Hoe het jy jouself geanker en jouself aan ander mense verbind?
Hoe ervaar jy jou seksuele self?
Watter emosies ervaar jy in verband met joo seksualiteit?
Hoe maak jy dinge gebeur in jou lewe?
Wanneer het jou persoonlike krag maklik. gewillig en gelukkig deur jou gevloei?
Hoe kan jy met jouself konnekteer om energie en bemagtiging in jouself te verbeter?
Wat kan jy vir jouself van jouself af doen?
Kan ander se liefde maklik by jou uitkom? Was daar tye wat dit makliker was as in ander tye?
Hoe kan jy liefde met jou wi! balanseer?
Hoe luister jy na jouself?
Hoe gereeld praat jy met jouself?
Wat sal jy vir jouself nou oor jou !ewe wi! ~?
Watter waarhede is daar nou in jou lewe?
Met wie in joo lewe sal jy wi! praat oor die waarheid in jou lewe?
Is jy bewus van enigiets wat jou bIokkeer in die visie wat jy vir jouself koester?
Wat dink jy van mOre?
Watter insig binne jouself kan jou help om sterk.tes in jou lewe te gebruik?
Hoe kan jy die antwoorde waartoe jy gekom het op bewustelike vlak gebruik om jouself te verryk?
Vra aan jouself 'n belangrike vraag wat nou in jou lewe van toepassing is.
Wat dink jy mag die antwoord wees?
Hoe sal jy weet dat jy oor antwoorde op 'n vraag of saak wat joo ry, beskik?
Met watter dele van jouself hetjy probleme ten opsigte van aanvaarding?
Kan jy beskryf hoe dit is om saam met jou te leef, binne-in jouself?
Kan jy verduidelik hoe jy dit kon regkry om sterk genoeg te staan en om nie eerste toe te gee aan die
behoeftes van ander nie?
Seksuele mishandeling kan lei tot psigologiese en/of emosionele probleme. Slagoffers van seksuele
mishandeling vind dikwels dat dit hulle ook toegerus het met sekere stertd:es wat hulle nie sou gehad
het indien dit nie met hulle gebeur het nie. Kan jy aan suJke sterktes dink?
Wat dink jy laat die probleern voortleet?
Het komplekse probleme soos seksuele mishandeling noodwendig komplekse oplossings nodig?
Elke mishandelingsdominante patroon beskik oor kenmerke van uitsluitings (unieke uitkomstes). Kan
iv dit in lou lewe herken?
(aangevul uit Bell-Gadsby & Siegenberg, 1996: 229-230 en Durrant & White, 1992)
DATA-ANALISE TEN OPSIGTE VAN DIE GEVALLESTUDIES
Die dataverwerking van hierdie gevallestudies sal geskied volgens die model van Tesch
soos uiteengesit in hoafstuk 1 (afdeling 1.5.5).
Die model sal soas volg in hierdie
hoafstuk aangewend word:
Stap 1: Die navorser het 'n begrip van die geheel verkry deur al die transkripsies
aandagtig deur te lees.
Sekere gedagtes soos dit na yore gekom het, is
Die navorser het die onderhoud van Heinrich (geval 3) geselekteer
aangesien dit die mees omvattende geval was en daardeur gewerk deur te
reflekteer oar die onderliggende betekenis van die inligting. Gedagtes wat na yore
gekom het, is in die kantlyn aangestip.
Stap 3: Nadat die taak ten opsigte van al die respondente voltoai is, is 'n Iys van al
die onderwerpe saamgestel.
Enersluidende onderwerpe is saamgegroepeer en
gerangskik in kolomme wat onderskei kon word as vernaamste onderwerpe, unieke
onderwerpe en oarskietmateriaal.
Die navorser het die Iys geneem en teruggekeer na die data.
onderwerpe is daarna in verskillende kleure gekodeer.
Stap 5: Die navorser het die mees beskrywende bewoarding vir die onderwerpe
probeer vasstel en verander na kategoriee. Sodoende het die navorser die totale Iys
van kategoriee verminder deur die saamgroepering van onderwerpe wat met
mekaar verband hau, bymekaar te voeg. Lyne is getrek tussen die kategoriee ten
einde interverwantskap aan te dui.
Die navorser het In finale besluit geneem oar die kleurkodering en die
hoafkategoriee gerangskik soos dit in die data na yore getree het.
Die datamateriaaI wat aan elke kategorie behoart, is georden en 'n
voarlopige analise is gedoen.
Stap 8: Die navorser het die data waar nodig, herkodeer.
In Protokol oar die metode am die data te analiseer asook 'n skoan stel data is aan 'n
onafhanklike kodeerder (Aanhangsel E; sien oak hoafstuk 1: 1.5.5) gegee. Tydens 'n
telefoniese konsensusgesprek op 23 Augustus 2002 tussen die navorser en onafhanklike
kodeerder is die temas verfyn en is dit per e-pos bevestig.
Die navorser het die data in die navorsingsverslag weergegee in ooreenstemming met die
k1eurkodering soos gedoen in die data en dit gerekontekstualiseer met die literatuur.
Die samevatting, gevolgtrekking, leemtes en aanbevelings van hierdie studie sal In
hoofstuk sewe bespreek word.
TERAPIEVERLOOP EN SELEKSIE VAN DIE GEVALLE
Hierdie studie het onderneem om die bruikbaarheid van narratiewe terapie by adolessente
wat seksueel mishandel is binne verskillende kulture te iIIustreer aan die hand van die
narratief soos uiteengesit in figuur 6.2 (bespreek in hoofstuk 3 onder 3.3.7).
die aanbieding van die gevallestudies is volgens die narratief gedoen.
Die prentjie van figuur 6.2 is gebruik om slagoffers van seksuele mishandeling en die
respondente te orienteer ten opsigte van die verloop van die terapie.
seksuele mishandeling is dikwels baie onseker wanneer hulle aanmeld vir terapie. Die
gebruik van figuur 6.2 help enersyds om die klient te orienteer ten opsigte van die terapie
wat gaan volg, maar verleen ook struktuur aan die verloop van die terapie.
Breedvoerige uiteensetting en verduideliking van die figuur is gedoen in hoofstuk 3
(3.3.7.1 - 3.3.7.5). Terapie sou dan soos volg verloop het:
AANMELDING VAN DIE PROBLEEM
Wanneer slagoffers van seksuele mishandeling aanmeld, vertel hulle gewoonlik die 'storie
van die slagoffer'. Nadat die navorser na die probleemdeurdrenkte storie geluister het,
sou sy die opmerking maak dat sy hoor wat die invloed van die probleem op die persone
se lewe is, maar of die k1iente ook kan verduidelik wat hul invloed op die probleem is.
Slagoffers van seksuele mishandeling is op hierdie punt gewoonlik nie in staat om die
invloed wat hlJlle oor die probleem uitoefen te verwoord nie. Hulle is net bekend met die
invloed van die probleem op hul lewe.
Wanneer die invloed van die probleem op die persoon se lewe duidelik geblyk het, kon die
terapeut en klient saam dit eksternaliseer en is daar aan die klient verduidelik dat die
storie nou deel is van 'n klomp ander stories oar dieselfde onderwerp.
toestemming by die klient gevra of die storie gebere kon word in die leer: Modus vivendi.
Dit het nie net die geeksternaliseerde probleem beklemtoan nie, maar oak bevestig dat
die probleem nie meer die lewe van die klient oarheers nie. Om hierdie rede word die
klient se storie nie in die klient se leer geliasseer nie.
Die geeksternaliseerde probleem is in In leer: Modus vivendi geplaas om versterking aan
die idee 'die probleem is die probleem' te gee.
ONTGINNING VAN DIE INVLOED VAN DIE PROBLEEM OP DIE KUENT
Hierna word die invloed wat die probleem op die persoon se lewe het asook die
subnarratiewe wat 'n rol gespeel het, ontgin. Probleme beskik oar mag en beperk mense
in die uitlewing van hul menswees.
Die effek van die probleem word oar die hele
spektrum van die klient se lewe heen nagespeur.
Die mag van probleme is daarin gelee dat die bron van die mag dikwels onsigbaar is vir
diegene wat die meeste daardeur geraak word. Kliente word ge"isoleer in hul ervaring van
onderwerping aan die probleem. Hulle glo dat hul probleem die grootste en die enigste is
wat bestaan - met ander woarde die kenniskomponent is foutief, want dit wat hulle glo,
is nie werklikheidsgetrou nie. Die mag wat oarheers, is gemaskeer en verbloem en
tree op in 'n status van waarheid.
Respondente is op verskillende maniere fisies betrek by die uitbeelding van die 'probleem'
en is dan gevra om:
'n collage te maak wat die invloed van die probleem op hul lewe uitbeeld;
die probleem te teken;
die probleem in digvorm weer te gee; of
In fisiese uitbeelding te maak wat die probleem verduidelik.
229 Kliente is fisies betrokke gemaak by die probleem sodat hulle die probleem as die
probleem beter kon leer ken ten einde dit moontlik te maak om later in 'n ander
verhouding tot die probleem te staan.
Unieke uitkomste waar die probleem nie die lewe van die slagoffer kon oorneem nie, word
Unieke uitkomste kan net na vore tree nadat die probleem
geeksternaliseer is en die persoon nie meer deur die probleem oorskadu word nie.
As gevolg van die feit dat slagoffers van seksuele mishandeling isolasie ervaar en dikwels
voel dat niemand anders moet deurgaan wat hulle deurgaan nie, is die stories van ander
survivors uit Modus vivendi of ander literatuur gehaal ter toeligting van hoe ander mense
probleme van dieselfde aard hanteer het. Insig in die probleem en subnarratiewe word
hieruit gehaal sodat slagoffers die probleem en die mag wat gesetel is in probleme beter
kan verstaan. Hulle word ook tot kennis gebring om te sien hoe ander survivors beheer
teruggeneem het van die probleem. Hulle word op hierdie stadium gevra of hulle die
proses kan begin omdraai en of hulle kan begin om aan die probleem te dikteer hoe hulle
die beheer van hul lewe gaan terugneem.
Vanuit die unieke uitkomste word 'n a/ternatiewe storie deur middel van herouteuring
gekonstrueer. Kliente neem dus op hierdie stadium outeurskap van die probleem oor en
oefen hiervandaan invloed op die probleem uit.
DIE INVLOED VAN DIE PERSOON OP DIE PROBLEEM
In Teenkomplot of alternatiewe storie tot die probleem uitoor/e die probleem en beteken
dat daar in letterlike terme 'n nuwe storie geskryf word - 'n storie wat dui op die
begrensde plek of verlaagde status wat die probleem in die toekoms sal aanneem en wat
die persoon se verhouding tot die probleem sal wees. Die teenkomplot word dus verdik
en die komplot verdun.
Die teenkomplot is versterk deur die lees van ander survivors se stories tussen sessies of
deur die kyk van video's wat oor die onderwerp handel. Respondente in terapie is ook
230 gebruik om aan ander slagoffers briefies te skryf ter ondersteuning van die slagoffer,
maar ook om die sukses teen die probleem wat hulle reeds in hul eie lewe begin ervaar
het te deel en te versterk.
Respondente moes vir hulself doelwitte stel om die probleem en die subnarratiewe wat uit
die probleem ontstaan het, te uitoorle. Tydens sessies is die aksies waarop besluit is en
die planne wat gemaak is fisies deur die respondente neergeskryf en is dit ook deur die
Aan die einde van die terapie het die respondent en navorser gaan sit en die altematiewe
storie of nuwe hoofstuk in hul boek saam gerekonstrueer vanuit die veldnotas gehou deur
die navorser asook vanaf die oudiokassette waar van toepassing. Die idee van hierdie
fisiese herskrywing van die storie is in die volgende gelee:
Dit gee aan kliente 'n stem waardeur gepraat kan word aangesien seksuele
mishandeling die slagoffer dikwels ontneem het van 'n stem om mee te praat.
Drt wat in boeke gelees word, is geskiedenis. Dit het reeds gebeur. Die stories van
kliente se lewens het reeds gebeur. Dis onveranderlik. Dit wat wei verander kan
word, is die keuse wat die klient moet uitoefen oor die verhouding waarin daar
vorentoe met die 'probleem' saamgeleef word.
Seksuele mishandeling laat kliente dikwels wonder: 'Het dit regtig met my gebeur?
Was dit nie dalk net In droom of 'n verbeeldingsvlug nie?' Die skryf van die storie
bring geldigheid na vore in die Sin om te kan lees 'dit het met my gebeur'.
Outobiografiee word geskryf deur mense wat 'n storie het om te vertel oor hul eie
Leersame ervarings en gedeelde insigte maak 'n groot deel van 'n
outobiografie uit. Newman en Baumeister (in Ziller, 2000: 265-266) bied twee
kenmerke aan wat in outobiografiee voorkom:
Mense konstrueer stories wat hul
aksies as goed en reg refJekteer en wat hulle self uitbeeld as aantreklik en
bekwaam. Kliente word die geleentheid gebied om deur hul eie ervaring aan ander
slagoffers In leer- en groeigeleentheid vanuit hul eie storie te bied.
Bevestiging, nie net van hul eie worsteling met die 'probleem' nie, maar ook van die
sukses van hul verhaal, word weergegee.
Kliente verstaan hierdie konsep maklik en sal dikwels tydens terapie self na die narratief
verwys om te bepaal waar hulle hulself in die terapie bevind.
231 Aangesien die fokus in hierdie studie val op kliente se eie vermoe tot die fisiese herskryf
van hul storie, word terapie-inhoud vervat in die stories van elke geval en bied elke
respondent die inhoud aan die leser soos hy of sy gemaklik is daarmee. Veldnotas en
oudiobande is dus aan die respondente teruggehandig as inhoud waarmee hulle na
goeddunke kon handel en self kon besluit oor wat hulle in hul storie (outobiografie) wi! he
al dan nie.
SElEKSIE VAN DIE GEVAllE
Gevalle uit diverse kulture wat beide geslagte insluit, is by hierdie studie gebruik.
Die Idassifisering van die individue in etniese en rasgroepe binne die konteks is met die uitsluitlike doel om die verteenwoordigende aard van die steekproef aan te dui. Vyf gevalle word aangebied in hierdie gevallestudie, te wete: Geval 1 - Die storie van Martie: 'n 22-jarige wit vroulike student: gemolesteer. Geval 2 - Die storie van Anna: 'n 17-jarige swart vroulike entrepreneur: gemolesteer. Geval 3 - Die storie van Heinrich:
'n 23-jarige wit manlike student: gemolesteer en blootgestel aan pornografiese materiaal. Geval 4 - Die storie van Veronica: 'n 17-jarige bruin vroulike skolier: onsedelik aangerand en verkrag. Geval 5 - Die storie van Charlene: 'n 18-jarige wit vroulike skolier: verkrag. Die stories van verskeie ander slagoffers van seksuele mishandeling is ook opgeneem in die leer: Modus vivendi. Bogenoemde respondente was die enigstes wat teen die einde van die navorsingstudie bereid was om die toestemmingsvorm te teken vir die gebruik van
waarskynlikheidsteekproefneming is, is hierdie respondente voor die voet ingesluit as 'eerste gewilliges' by hierdie studie. AI die ander respondente het te kenne gegee dat gedeeltes van hul stories gebruik mag word onder die leernaam Modus vivendi, maar dat daar nie na hul identiteit op enige manier verwys mag word nie. Die meeste het as rede hiervoor aangevoer dat hulle te blootgestel voel indien daar op enige wyse, selfs deur die gebruik van pseudonieme, na hulle verwys sou word.
Dit het weereens die sensitiewe aard van hierdie studie beklemtoon en die belangrikheid daarvan bevestig dat navorsers hulle behoort te hou by die etiese riglyne gestel vir 'n navorsingsprojek (sien ook hoofstuk 1: 1.5.3.4).
GEVALLESTUDIE 1: DIE STORIE VAN MARllE 19
- 22-jarige wit vroulike student ­
Die terapeut en Martie het onderstaande verhaal gesamentlik gekonstrueer op 6 Julie
2002, vyf maande na die aanvang van terapie en na sewe sessies van een uur elk. Aile
notas gemaak deur die navorser ten tyde van elke terapie-sessie is tot die klient se
Vanuit hierdie aantekeninge het sy haar eie verhaal gekonstrueer
terwyl die navorser dit getik het.
DIE PROBLEEMDEURDRENKTE STORIE
Ek het grootgeword in In gelukkige huisgesin. My pa was destyds in die politlek en het
gedien op die raad.
Dit is waar alles begin het.
geleentheid waar In spreker kom praat het.
Ons was een aand by 'n politieke
Ek was 7 jaar oud.
Een van my pa se
vriende se seuns was ook daar. Ons was verveeld en hy het my na die pawiljoen toe
gevat en hy het my gesoen. Hy was in die hoerskool. My pa het vir hom klas gegee en
hy was in my pa se orkes. Hy was so st. 7/8. En dit was vir my verskriklik sleg. Ek het
weggeloop badkamer toe en het my mond gaan uitspoel. Ek weet nie hoe lank daarna
nie, het hy en sy pa een aand by ons huis aangekom. Hy het in my kamer ingekom waar
my broer en suster by was. Die besonderhede van daardie aand is nie meer mooi duidelik
nie. Wat ek wei onthou is die pyn en ek onthou hy het vir my gese as dit seer is moet ek
Ek onthou dit was seer, maar het hom nie gese nie, want ek was bang. Ek
onthou daarna moes ek orale seks met hom he en ek moes toiletpapier vir hom gaan
haal. My boetle (3 jaar) en sussie (4 jaar) was by in die kamer en my boetle het my
gevra of ek dit met hom ook sal doen. Ek onthou ek was ontsettend naar. Vandag nog
as ek daardie tipe spuitgoed rUik, raak ek ontsettend naar.
Ek het nie besef wat met my gebeur het nie en ek het vir niemand daarvan vertel nie. Ek
het vir 'n meisie vertel wat In jaar ouer as ek was - ons was huisvriende - terwyl ~ns
Pseudoniem gekies deur respondent.
gebad het. Ek het vir haar gese ek is verkrag. Ons was toe seker so st. 4/5 rond. Haar
rna het my dit hoor se en ek het nie geweet dat sy dit gehoor het nie. Toe het my ma
een aand na my kamer toe gekom en sy het vir my gevra of 'n man al ooit aan my geraak
het. Ek neem aan dat die tannie haar vertel het. En ek het vir haar gese: Nee.
te bang. Dit was die laaste van daardie storie. Ek het op skoal baie goed presteer. Ek
was in al die eerste spanne, hoofdogter ap laerskoal en ek was ook kultuurdogter vir
twee jaar. Ek het baie leierskapsposisies beklee. En ek het baie kyse gehad. Ek was
Toe gaan ek hoerskool toe en ek het daar ook baie goed presteer. Toe seker so st. 9 het
dit my begin vang. Ek het vir my beste vriendin (vanaf st. 6) dit vertel. Ek moes haar dit
vertel, want op daardie stadium het dit my begin vang. Ek het nagmerries gekry en die
feit dat ek daardie jaar moes katkiseer was vir my In groot krisis.
Ek het baie, baie
skuldig gevoel. Ek het gevoel dit was alles my skuld en ek moes nee gese het. Ek het
gevoel dat ek nie aangeneem mag word nie - ek is te sleg daarvoor en te sondig. Ek was
ook verward omdat ek tot vandag toe nie die presiese besonderhede daarvan kan onthou
Ek het nie geweet of ek dit gedroom het en of ek dit my verbeel het nie. Om
daaroor te kon praat, het gehelp. Maar dit het glad nie gehelp om my verhouding met
seuns beter te maak nie. Ek het my matriekjaar goed afgesluit. Ek was onderhoafdagter
en ek het twee onderskeidings in matriek gehad, was op die Top Vyf akademiese
presteerders en is toe universiteit toe. Miskien hoop ek heimlik dat indien ek die presiese
besonderhede van daardie dag kan onthou ek die omvang van my skuld en aandeel
daaraan sal kan bepaal.
In my eerste jaar het ek 'n lang vergete vriend opgespoor - eintlik het hy my opgespoor.
En ons het begin uitgaan - saam funksies bygewoon.
Ek het egter heeltyd weggeskram
van fisiese kontak af - ek wou byvoorbeeld nie he hy moes my hand vashou nie. Dit het
gebeur dat hy my een aand gesoen het. Dit was actually veronderstel om myeerste
soen te gewees het. Dit was nie vir my lekker nie en daarna het dit nooit weer gebeur
nie. Ek het hom nie toegelaat nie. Na nege maande het ek net nooit weer van hom
gehoor nie. Ek het in my eerste jaar In vriendin ontmoet wat baie lekker was omdat ek
baie aileen was. Ek het aan die einde van my eerste jaar na 'n nuwe studentehuis getrek.
Toe het sy meer en meer korn kuier en ons het beste vriendinne geraak. Een aand het ek
haar in my vertroue geneem en ek het haar vertel van dit wat met my gebeur het. Sy
was baie ontsteld en sy het vir my gese sy weet hoe dit is, want sy is ook verkrag. Sy
234 skram oak weg van fisiese kontak.
Die een ding het tot die ander ding gelei en voardat
ek myself kon keer was ek in 'n lesbiese verhouding betrokke. Vir die laaste vier jaar het
ons 'n verhouding gehad. Aanvanklik was dit reg en lekker, want mens het sekuriteit
gehad. Jy's aanvaar en daar was iemand wat vir jou lief was en iemand wat jou nie
seermaak nie. Ons verhouding was 'n skelm verhouding en nie openbaar nie, alhoewel
baie daaroar gewonder het. Selfs haar ma het my al daaroar gekonfronteer. Ons het
onsself regverdig deur te
se ons is lief vir mekaar en God is liefde -
so wat is dan nou so
En ons het oak gese dat almal sonde pleeg - party steel en ander pleeg
moord. So, dit wat ons doen is nie so erg nie. Ek het toe meer en meer begin lees in die
Bybel oar seksualiteit en homoseksualiteit en ek het besef dat dit verkeerd iS20. Ons het
saam besluit ons gaan 'n einde aan die verhouding maak, maar dit was moeiliker as wat
ons gedink het dit sou wees.
As deel van my skripsie moes ek na 'n ander dorp toe gaan en dit was die eerste keer wat
ons regtig die kontak kon verbreek. In die tussentyd het nagmerries my maar nog steeds
gery oar dit wat gebeur het toe ek klein was en ek het die ontsettendste skuldgevoel oar
my en die vriendin se storie. Ek het baie skuldig teenoar my ouers gevoel omdat ek in 'n
Christelike huis groot gemaak is.
Hulle het my nog net altyd op die hande gedra en
gedink die son skyn uit my uit en ek het gevoel ek is dit nie werd nie, want ek is 'n slegte
kind. Ek het baie depressief begin raak en selfmoord het telkemale na In uitkoms begin
Iyk. Ek kon myself nie aanvaar nie, kon myself nie in die spieel kyk nie f het nie van my
liggaam gehou nie, het minderwaardig gevoel en ek kon myself nie vergewe van die
verkragting en veral van die lesbiese verhouding nie. Ek het vrae begin ontwikkel oor my
eie seksualiteit. Ek was bale deurmekaar, kon nie meer op my werk konsentreer nie en
het nie meer geweet wie ek is en wat ek is nie. My verhouding met God het baie, baie
verswak. Ek kan dit seker maar toeskryf oar my skuldgevoel. Ek het skuldig teenoor God
gevoel, want Hy seen my elke dag met soveel gawes en voorregte en tog is ek hierdie
slegte mens. Ek verdien dit nie. Ek kon nie glo dat God my kon vergewe nie, want ek
kon myself nie vergewe nie.
Ek het tydens terapie tot aanvaarding en kennis gekom dat dit wat gebeur het, gebeur
het. Miskien het ek tog onbewustelik altyd gehoap dat indien ek meer van daardie dag
Hierdie liniere en ietwat simplistiese siening van homoseksualiteit strook nie noodwendig met modeme en
postmodeme sienings nie. Die k1iffit is hierop gewys as deel van (nuwe) insig, maar het baie sterk daaroor
gevoel dat dit nie binne haar altematiewe storie pas nie, want dit is nie wat sy daarin geskryf wil he nie.
235 kon onthou, dat dit nooit gebeur het nie. Maar ek weet wat gebeur het. Meer of minder
kennis oor daardie dag kan niks verander nie.
Ek het ook tot kennis gekom dat ek
eintlik onskuldig was in die saak waar die seun al hierdie goed aan my gedoen
het. Ek was net sewe jaar oud ten tyde van die gebeure en hy was 15 jaar oud. As
dogtertjie van sewe jaar oud kon ek moeilik vir hom 'nee' gese het. Hy het oor meer
kennis beskik oor dit wat daar plaasgevind het as ek.
Ek het ook geleer dat dit nie ek
was wat hiervoor verskoning en vergifnis moes vra nie.
Ek was en is onskuldig in
hierdie saak. Die terapeut het daama aan my verduidelik dat dit deur navorsing bewys is
dat slagoffers van seksuele mishandeling dikwels in homoseksuele verhoudings
betrokke raak. Alhoewel dit my nie kwytgeskeld het van die gebeure nie, kon ek dit toe
beter verstaan dat dit 'n neweproduk (subnarratief) was van die aanvanklike seksuele
mishandeling. Omdat dit nie hanteer is nie, het ek so getwyfel in myself en was ek so
bang vir mans dat 'n lesbiese verhouding vir my veiliger gelyk het. Ek het pyn en mans
met mekaar gekonnekteer. My vriendin het my lief gehad soos wat ek van 'n man verwag
het: sy het my bederf, ondersteun en bygestaan in besluitneming. Ek besef nou dat dit
vir my simbolies was van 'n emosionele ondersteuningsverhouding.
lets wat ek op
daardie stadium baie nodig gehad het. Daarom was dit op daardie stadium die 'regte
ding' om te doen. In 'n lesbiese verhouding kon daar nie pyn wees nie (het ek gedink).
Maar een vrou kan nie 'n ander vrou verkrag nie en daarom was dit vir my veiliger. Op
hierdie stadium, met al my nuwe kennis, kon ek dit regkry om myself vry te spreek en
vergifnis te vra (vir die lesbiese verhouding)21.
Ek het ook op hierdie punt beter
verstaan oor hoekom ek my eie seksualiteit begin bevraagteken het en oor hoekom ek
nie meer weet wie en wat ek is nie.
Die terapeut het aan my verduidelik dat ek In ander storie vir my lewe kon skryf en dat
ons die gesamentlike outeurs kan wees. Sy het verduidelik dat dit wat met my gebeur
het slegs tot sekere hoofstukke van my storie behoort en dat dit nie nodig is dat dit die
storie van my lewe hoef te wees nie. Ek het In opdrag gekry waaroor ek moes gaan
Ek moes probeer om 'n grafiese voorstelling te maak van dit wat die
gebeure aan my gedoen het.
Sien verduideliking soos gemaak onder voetnota 19.
236 6.3.2 EKSTERNALISERING
Dit het maar moeilik gegaan am die invloed van die probleem op my lewe te teken. Op
die vraag deur die terapeut of ek aan 'n naam vir dit of die gebeure kon dink, het ek
geantwoard dat ek dit Rerwoesterl noem.
6.3.3 INVLOED VAN DIE PROBLEEM OP PERSOON SE LEWE ASOOK
SUBNARRAnEWE WORD ONTGIN EN
6.3.4 UNIEKE UITKOMSTE22
Die naam Verwoester beskryf die beste wat hierdie gebeure aan my gedoen het en wie dit
my gemaak het. Verwoester het my baie depressief gemaak en pessimisties gemaak oor
die toekoms. Verwoester is skaam, teruggetrokke, introverties, onverklaarbaar buierig,
deurmekaar, twyfel in myself, geloof en God, ambisie- en rigtingloos, geen trots, geen
selfwaardeJ gevoel van mislukking en In definitiewe probleem met seks en seksualiteit.
My tekening (Aanhangsel F) kan ek soos volg verduidelik:
Die boonste deel van die skets dui daarop dat stormagtigheid in my lewe losgebreek het.
Die tornado van verandering dui op die winde van verandering maar oak op
stormagtigheid. Die danker walk en die strale is 'n teken van die woede wat in my is. Die
reen dui op die aanhoudende stort van trane en mistroostigheid. Die sneeu dui op die
koue wat in my hart is - die koue van mense am my en my koudheid teenoor hulle. Die
sterre dui op die nag in my lewe, die donkerte en dat die son nie meer skyn nie. Ek sien
geen lig meer nie. Veral nie die lig van God nie. Ek is in die middel en al die aanslae kom
na my van aile kante af.
Ek is aileen op 'n verlate eiland.
Ek is moedeloos, gatvol,
terneergedruk en ek huil die hele tyd. Ek is besig am te bid. Ek vra vir God dieselfde
vrae oar en oar. Haekom dit met my gebeur het, was dit Sy wil? Ek bid vir krag, genade
en vergifnis. Die golwe dui oak op die stormagtigheid wat ek vael en die deurmekaargeit.
Die hoe gal we dui op 'n watervlak wat styg as gevolg van my trane en dit skep In gevoel
van verdrinking. Die draak spoeg vuur wat dui op die woede wat ek vael. Die draak is
22 Soos Martie haar storie gedikteer het was, dit moeilik om die onderskeibare kornponente aan te dul,
aangesien hierdie twee gedeeltes se verhale ineengevleg is met mekaar. Dit word daarom gesamentlik
237 oak die monster in my lewe en ek het die monster geword. Die draak en die vuur stel
oak die duiwel voar wat 'n groter rol in my lewe begin speel het. Die draak dui oak op
jaloesie. Ek is jaloers op ander mense se geluk, ander vriendskappe en my besitlikheid
wat ek oar my vriende begin kry het, omdat ek bang is ek verloar hulle en omdat ek nie
aileen wil wees nie. Die boom is maar 'n alleenboom en die palmboom pas in by die
eiland en sy alleenheid-tema.
Verwoester het my vervreem van myself, van dit waaraan
en waarin ek geglo het en van ander mense.
Ek het tydens die terapie geleer dat Verwoester nie net van my lewe en van myself kom
steel het, soos ek geglo het nie. Verwoester het oak aan my sekere sterktes gegee wat
ek nag noait herken en erken het nie. Verwoester het definitief vir my selfstandigheld
geleer. Ek het nag nooit gaan
am te presteer was In bewustelike besluit wat ek
geneem het om be ander mense en be myself uit te styg. Dit was vir my belangrik dat
my ouers en ander mense trots op my moes wees. Dit was eers toe ek begin presteer
het dat ek van myself begin hou het. Alhoewel prestasie altyd vir my belangrik sal wees,
wit ek dit nie meer gebruik sodat ander van my moet hou nie. Ander mense se opinie oar
my is nie so belangrik nie. Van nou af moet ek trots wees op myself. Dit wat ander
van my dink, is nie so belangrik as dit wat ek van myself dink nie. Ek dink dat ek reeds
selftrots begin terugkry - selftrots dat ek hierdie terapie kon deursien en aangehou het
daarmee, al was dit nie altyd lekker om met die feite gekonfronteer te word nie.
Ek het oak ten tyde van terapie geleer dat God my liefhet net soos ek is. Dit maak nie
saak wat in my lewe verkeerd gegaan het nie. Hy het my vergewe en in die tye wat ek
aileen was, was Hy altyd daar. Hy het altyd sy hand uitgesteek gehou, dis ek wat myne
tel kens weggevat het. Dit het definitief my geloaf versterk.
Vir myself is 'n ander goeie punt oak dat ek nie ander mense oordeel nie. Almal van ons
sondig en almal dra leed en pyn wat ons dinge laat doen, wat ons noait sou doen nie.
Verwoester het my geleer om die goeie in mense raak te sien, want God maak nie gemors
Ek moes oak by die punt kom dat ek besef dat ek iets aan my depressie moes
doen. Die terapeut het aan my verduidelik dat, wanneer daar 'n chemiese wanbalans
ontstaan het, medikasie 'n hulpmiddel kan wees om dit te herstel. Gespreksterapie bly
belangrik om die ander
issues uit te sorteer,
maar ek sal moet medikasie kry. Ons het
238 saam besluit dat ek my huisdokter sal gaan sien sodat hy vir my medikasie kan voorskryf.
Alhoewel dit vir my erg is om te dink dat ek reeds nou-al op antidepressante moet gaan,
sal ek dit doen sodat ek maksimum voordeel kan kry uit die terapie.
Die dinge begin stadig in plek val en ek begin reeds dinge vanuit In ander perspektief
sien. Die video van Esme23 wat die terapeut vir my gegee het om te kyk, het my ook laat
besef dat dit vir ander slagoffers net so moeilik is om te praat oor dit wat met hulle
gebeur het. Sy is reeds in haar veertigs en sy kon dit nag steeds nie verwerk nie - ook
omdat sy nooit met 'n professionele persoon daaroor gepraat het nie.
Net soos ek
gesukkel het, sukkel sy ook met aanvaarding. Ek het darem In beter kans omdat ek dit
nou doen terwyl ek nag jonk is. Ek kan reeds nou-al begin om nie meer Verwoester in
my lewe toe te laat nie. Ek kan reeds nou-al my storie anders leef.
Die terapeut gee aan my die ojXIrag om die storie van die nuwe hoofstuk in my lewe
(Aanhangsel G), wat reeds begin het, te iIIustreer vir ons volgende sessie.
ALTERNATIEWE STORIE EN REFLEKSIE
Hierdie ojXIrag was aansienlik makliker as die een waarin ek Verwoester moes uitbeeld.
Seker omdat ek nou weet presies wat hy aan my lewe gedoen het.
hierdie verhaal staan die kruis wat Jesus Christus voorstel en alles wat goed en mooi is.
Die son verplaas die duistemis en daar is nou weer lig in my lewe en ek is weer Ius om
te lewe. Die son stel ook vrolikheid en warmte voor. Die wolk en die reenboog dui op
skoon en mooi en God se belofte dat Hy ons nooit aileen sal laat nie. Hierdie wolk is baie
fig. Die wit duif is In teken van Christenskap van vrede en geloof. Die blomme dui op
lewe, In nuwe Jewe, vrolikheid, vreugde en lente in my hart. Die hele prent is ligter
geteken, omdat my gemoedstemming baie ligter is.
As ek nou terugkyk, kan ek nie glo dat dit alles met my gebeur het nie. Dat ek op daardie
stadium sO gevoel het nie. Ek het van myself geleer dat ek toe ek dink ek kon nie
meer pyn vat nie, toe kon ek.
Ek het geleer dat ek tot alles in staat is wanneer
Christus my die krag gee. Ek het ook baie van die lewe geleer. Wanneer jy dink jou
probleme is te erg, kyk na ander om jou dan besef jy joune is nie so erg nie­
Bran gebruik deur terapeut: Van Zijl, 2002.
dis In genesende proses. Die wEkeld is siek en vol hartseer, maar ek glo dat ek met
my ondervinding In verskil aan iemand se lewe kan maak wat deur basies dieselfde ding
gegaan het. Ek het ook geleer dat seksuele mishandeling nooit die kind se skuld is
Ouers speel In baie belangrike rol in die seksuele opvoeding van hulle kinders.
Indien my ouers meer met my gepraat het en die regte terme gebruik het, dan het ek In
groter vrymoedigheid gehad om na hulle toe te gaan. My ma het altyd vir my gese dat ek
vir haar moet se as 'n oom of iemand aan my vat. Dit was nie In oom wat aan my gevat
het nie, maar 'n kind, net 5005 ek. Dit was vir my bevrydend om te kon hoor dat
dit wat ek ervaar ook deur ander slagoffers van seksuele mishandeling ervaar
word en dat dit verklaar kan word,
Ek dink dis baie belangrik dat ek op hierdie
stadium voordat ek in 'n vaste verhouding is my voete moet vind in die wereld as wat ek
getroud is en dan eers moet agterkom wie en wat ek is - en daar dan reeds kinders by is.
Ek weet ek is nie skeet nie (dis mos maar hoe ons praat), Ek is 'n kind van God. Ek
voel ek het meer selfvertroue omdat ek weet dat ek is soos God my wil he, Ek is baie
meer positiet. Ek het ambisie en ek weet wat ek wil he en waarheen ek op pad is,
Ek het my omstandighede aanvaar - die feit dat daar nog nie 'n spesiale mens in my
lewe is nie maak nie meer aan my saak nie. Ek het besef dat God totaal in beheer is van
my lewe en dat die regte ding op die regte tyd sal gebeur. Ek het geleer om te praat.
se wat ek voel en ek kan vir myself opstaan, wat ek nooit kon doen nie,
Ek kan ook se dat ek is meer in touch met my emosies. Ek weet nou as ek kwaad
word hoekom dit so is en vir wie wat nooit die geval was nie.
Ek weet Verwoester sal nooit nie bestaan in my lewe nie - of ophou bestaan nie - maar
hy is nie meer prominent deel van my lewe nie. Hy neem nie meer my lewe oor en
vertel vir my hoe ek moet dink, voel en doen nie. Ek kon die probleem klein maak
sodat daar 'n nuwe ek kan wees. Daar kom dae dat Verwoester weer sy kleure wys,
maar ek het geleer om hom te hanteer en dit be'invloed nie meer my lewe op so 'n groot
skaal nie. Die rolle tussen my en Verwoester het definitief omgeruil. In plaas
daarvan om na sy pype te dans, ignoreer ek hom. Wanneer hy sy kop uitsteek is dit ek
wat hom sleg
se en hom laat sleg voe!.
Ek kan vir myself opstaan en besluit wat my
gesindheid is. 'n Mens dink dit wat jy dink jy is. Ek sien Verwoester in 'n baie positiewer
IIg - alles is nie meer net negatief as ek dink aan Verwoester nie. Ek kan Verwoester se
positiewe punte gebruik om myeie lewe en die van ander te verryk. Ek is belangriker
en groter as die probleem en nie anders om nie.
Op die vraag wat dit vir my beteken het om vyf maande later hierdie ko-konstruksie te
doen, kan ek eerlik antwoord: Aanvanklik was ek skrikkerig, maar nou kan ek agterkom
dat ek dit heeltemal verwerk het en dat dit my glad nie meer so pia nie soos voor my
behandeling nie. Dit voel nou soos iemand anders se storie.
Sy het spontaan gevra of sy haar eie storie in geskrewe vorm mag kry. Twee weke later
tydens 'n afsluitingsessie deel sy opgewonde mee dat haar aandeel in die fisiese herskryf
van haar alternatiewe storie vir haar die nuwe verhaal bevestig het wat sy nou leef. Sy
vertel ook dat sy in die tussentyd by 'n tennisklub aangesluit het.
GEVALLESTUDIE 2: DIE STORIE VAN ANNA24 IDENTIFISERENDE BESQNDERHEDE
- 17-jarige swart vroulike entrepreneur ­
Die terapeut en Anna het onderstaande verhaal gesamentlik gekonstrueer op 13 Julie
2002, drie maande nil die aanvang van terapie en na drie sessies van een uur elk. Aile
Die terapeut het saam met haar al die notas weer deurgegaan en
vanuit hierdie aantekeninge het sy haar eie verhaal gekonstrueer terwyl die navorser dit
My name is Anna. I am 17 years old. I am sad. I was 6 years old. My uncle not have
children. He asked I must live with him. He pay for my school, my clothes. My mother
not have money. I not have father. My mother very happy. She say I must go. My
uncle loves me. He will look after me. Me always sad. I not want to speak what he
made me do. It was not nice.
IVirs Kruger explained to me that it is not necessary to tell my story to get better. If I not
want to speak it's okay. She said I can speak only I want to speak. She asked me how I
feel. I said I don't know. She said I must make drawing on how I feel (Aanhangsel H).
The therapist asked me if my uncle stole my happiness and made me sad. I said: Yes, I
am ISadnes~. I not want to be Sadness.
INVLOED VAN DIE PROBLEEM OP PERSOON SE LEWE ASOOK SUBNARRATIEWE WORD ONTGIN
Mrs Kruger asked me to explain what Sadness is doing to me (how Sadness acts).
Sadness looks unhappy. Sadness does not want to look at other people. (She never
makes eye contact).
On the question how Sadness makes her to act, she replies: Sadness not me want to go
to the shops. Sadness not want me to go to my friends. Sadness not want me to like
Mrs Kruger asked me if I realize that my uncle is still stealing a lot of things from me.
She asked me that I must help her to make a list of the things that he is still stealing from
me. He steals my freedom, because I cannot go to the shops or to my friends. He steals
my heart because I cannot look at other people. He steals my happiness because I am
always sad and angry. He steals my body because I am always scared.
He steals my
heart - I not like myself.
I not like my uncle steals from me anymore. I said I think that I must stop him to
steal from me. But I don't know how I will get it right. I not want him to steal anymore.
Sometimes Sadness is not strong. That is when I am with Gog025. Gogo took me to the
doctor. Gogo saw me unhappy. When I am with Gogo I feel safe. I feel she loves me. I
feel she likes me. I think also Sadness is not very strong I speak to you and Gogo about
this. It makes me feel better. I never think I will speak on this. I know it's good to
I know it's not me who was bad.
I think many years it's me who's
bad. Thank you you learned me it's not me. I not know children cannot say no. I
think it was me. I must say no. I not to say no.
Zoeloewoord vir Ouma.
243 The other times Sadness were not strong was when I work with my beads. I like the
beads. It make me not to think. I do the beads I was ten years old - then I forget. Now
My one friend sometimes help me with the beads. She asked me
what did my friend learned from me in doing the beads. I said I think my friend knows
that I work hard and I like the beads. I work hard with the beads to get the money. The
money make me feel better because I can buy the nice thing. When I was in school I
could not think. I told Mrs Kruger that I work hard with the beads to forget all the bad
things and to forget Sadness.
She asked me if Sadness learned me to work hard and to be successful with the beads. I
She asked me how my life will be without Sadness. It took me a while to think about it. I
did not know. I could not say. She gave me some books and said I must try to find
pictures that will say how my life will be without the problem. It was easy. We paste it
on paper (Aanhangsel I). I liked it. I will be happy. I will have friends. I can go to
the shop. I will have my family. I will pray again. I sleep again. It will be better.
She asked me if we could make some plans to get that life. I not want to have the
problem. She read to me story about Alison 26 • It made me strong. She asked
me where I want to begin. I say I want friends. I said I will ask my friend to take me
with her friends she go to the shop. Mrs Kruger said that it means I'm doing two things:
the friends and the shop. I say 'yes'. I was much better. I was more happy after the
picture. I know it's not me the problem. My uncle is problem.
Next week I did not come. I no more sad. I better. I only come to tell story. It's nice to
write story. I'm okay.
Bron gebruik deur terapeut: Thamm, 1998
GEVALLESTUDIE 3: DIE STORIE VAN HEINRICH 27
- 23-jarige wit manlike student -
Hierdie ko-konstruksie is deur die terapeut en klient gedoen in twee sessies op 20 Julie
2002 en 22 Julie 2002. Die terapeut en die respondent het die probleem van seksuele
mishandeling in twaalf sessies van een uur elk hanteer. Aile aantekeninge is aan die
klient teruggehandig ten einde die klient in staat te stel om sy verhaal te konstrueer.
Die storie begin ... nee ... My storie begin toe in 1979 op In koue wintersoggend iewers
aan die Oosrand. In Dag waarop twee liewe mense se 10 jaar lange stryd om In kindjie
uiteindelik vervul was. En na 'n paar dae kon hulle die ou bondeltjie vreugde huis toe
neem om sy lewe met sy nuwe familie te begin ...
Mammie hou rekord van elke ditjie en datjie van die nuweling en elke gebeurtenissie word
Heinrich sny vandag sy eerste tand ...
Heinrich sit vandag aileen ...
Hy het vandag Mamma gese
Hy se vandag Pappa ...
Selfs toe ek looPI kruiPI hardlooPI my eerste sinnetjie se ... Ma het dit gedoklJmenteer
soos 'n wafferse joernalis!
En soos ek ouer word, het ek en Ma ons dae omgespeel. Niks was ooit te veel moeite
nie. As ~ns Lego speel en ons kort dakteels, dan ry Ma al die pad winkels toe en ~ns koop
nie net dit nle maar mannetjiesl boompies, venstertjies en wat nag ...
Pseudoniem gekies deur respondent
245 Soos almal kan sien, was daar geen tekort aan aandag en liefde nie. Maar dit was oak
juis deel van die prableem.
Ma en Pa besluit toe in 1983 am nag 'n getalletjie by die gesin te voeg en so is Hankie
Hoewel Ma nag steeds dae saam met my omgespeel het, was die teenwoardigheid van
hierdie permanente kuiergas nie heeltemal sa welkom vir my nie. Hy was oulik en my
boetie, maar tog het hy my bietjie uit my spotJightgehaal ...
Hy het te skielik opgedaag ... Ek besef nou dat latere dinge wat gebeur het In gevolg was
van hierdie onbewustelike gevoel van verwerping.
Ek het net na sy geboorte In keer van sy doeke aangetrek. Ek sau nag later jare volhou
met die gedrag en oak In stokou dummy uit Ma se kas steel am dit te suig.
byvoorbeeld die winter van '85, na Ma die antrasietstofie uitgeroer het, vir Hankie op sy
hand geslaan met daai vuurwarm vuuryster. Ek het tydens ons skoaljare hom geweldig
sleg behandel en dit het my met baie skuldgevoelens gelaat.
My probleem dink ek het eintlik begin tydens my standerd 7-jaar toe ek 'n seksuele
ervaring met In man by In (veilige) vakansieoord gehad het. Vir myself dink ek is dit
belangrik am hierap in te gaan. Ek het omtrent drieuur die aggend besluit ek wil gaan
swem - vir Ma gese dat dit vyfuur was en deur die slaap het sy ingestem.
swembad gekom, was daar In groepie drank jong mense en In ouerige man wat daar rand
geswem het. Ek het 'n paar lengtes 'gespeel' en besef dat die ouer man my volg. Dit
was nie vir my 'n krisis nie, want ek het nag noait rede gehad am mense te wantrau nie.
Ek is van nature nie skaam nie en praat maklik met enigiemand. Toe die man my dus
nader, het ek aangeneem dat hy net vriendelik is en oak maar net swem. Hy het met my
begin gesels en my daardeur op my gemak gehou. Dis toe dat hy my met sy drankasem
vertel dat hy eintlik sander sy swembroek swem. Deur die water kon ek goed genoeg
uitmaak dat dit wei die geval was en hy het voargestel dat ek dieselfde doen. Ek het
gehuiwer en hy het voargestel dat ons eerder 'n speletjie speel. Ek moes onder water
gaan en kyk hoe lank ek daar kan bly en hy sal tel. Dan sal hy salank hy kan onder water
Pseudoniem geldes deur respondent.
246 gaan en ek sou moes tel. Fair enough, ek het dit gedoen. Maar toe dit sy beurt word,
het hy my swembroek afgetrek en my met sy hand betas en my later met sy mond verder
gemolesteer. Ek was lam geskrik, maar ook geprikkel dat ek doodeenvoudig niks gedoen
het nie (nie eers verder kon tel nie!). Na dit toe hy uit die swembad klim, het hy my
saamgenooi badkamer toe.
Ek het ongemaklik gevoel, nee
gese en teruggehardloop
chalet toe en onmiddellik gaan slaap ten spyte van hoe vuil ek gevoel het. Ek het skuldig,
skaam en bang gevoel en myself skaars gehou die volgende dag. Ek was tot die dood toe
bang dat ek uitgevang sou word.
Vandag besef ek dat as gevolg van vorige (onskuldige) seksuele blootstellings ek op
seksuele vlak ouer as standerd sewe was, maar emosioneel aansienlik jonger. Ons (ek en
die terapeut) noem dit onskuldige blootstelling omdat ek tot op daardie stadium geen
formele seksuele voorligting deur In volwassene ontvang het nie.
Miskien moet ek op
hierdie stadium net verduidelik wat ek bedoel met die vorige seksuele blootstelling:
Tydens ons gesin se vakansie die vorige jaar, asook 'n paar maande voor bogenoemde
molesteringsinsident, het ek en my neef wat twee jaar ouer as ek is, met mekaar ge­
Dit het my na afloop van my ervaring met hierdie ouer man met verdere onsekerheid
gelaat rakende my seksuele identiteit. Ek kon op hierdie stadium nie na my ouers draai
vir verheldering oor alles wat met my aan die gebeur was nie r aangesien ons glad nie 'n
verhouding met mekaar op hierdie vlak gehad het nie.
Hierna was dit vir my die een insident wat op die ander gevolg het en wat elke keer vir
my net 'n bevestiging was van wie ek is: homoseksueel! (en as ek dit nou
se, voel ek om
Die volgende jaar het In getroude man my betas tydens In oefensessie vir
In troue waar sy vrou gesing het. Daarna was daar In insident met my sangonderwyser
waar hy my aan (siek en twisted) homoseksuele pornografie blootgestel het. Hy het my
gerusgestel dat homoseksualiteit normaal is en dat dit in die natuur ook plaasvind. Van
hier af het ek begin glo dat ek homoseksueel is en het dit al hoe meer begin uitleef.
247 6.5.2 EKSTERNALISERING
As ek die dinge en gebeure van my verlede eenkant kan sit, kan ek daarna in een woord
verwys - een woord wat dit perfek beskryf: tHAO~! Om te besef dat dit chaos is wat al
hierdie dinge in my lewe gebring en gedoen het, was nie vir my aileen moontlik nie - selfs
na ek desperaat verskeie beraders gespreek het.
Ek is daarvan oortuig dat my
hardkoppigheid en my (Iatere onkundige) oortuiging dat ek
sO gebore is, my weerhou het
om daadwerklik vry te raak.
6.5.3 INVLOED VAN DIE PROBLEEM OP PERSOON SE LEWE ASOOK
SUBNARRATIEWE WORD ONTGIN
Ek dink dat Chaos (nogallekker om objektief na hom te verwys) baie skade berokken het
aan hoe ek met mense deel:
Chaos en sy leuens het my eerstens daarvan weerhou om waarlik In verhouding te kon he
met my Here, met wie ek eers later 'n intieme ontmoeting gehad het. Die waarheid van
God se Woord het konstant hierdie leuen gecha//enge, en Chaos het my konstant probeer
oortuig dat God my so gemaak het en nou is daar nie vir my aanvaarding by hom in Sy
Dit het ook In groot kloof tussen myself en my ouers geskep. Dit het my laat wegkrimp in
my eie wereldjie waar ek veilig net myself kon wees. My ouers was bewus dat daar iets
fout was, tag dink ek nie hulle kon werklik hul vinger daarop Ie nie. My pa het selfs hulp
gaan soek by die eerste berader omdat hy gedink het dat hy die oorsaak was van my
distansiering teenoor hulle. Dis hier waar ek die ideale geleentheid gehad het om, sonder
om my ouers bewus te maak van my probleem, hulp te soek.
Ek sou ook
dat Chaos dit vir my ongelooflik moeilik gemaak het om met mans op
vriendskapsvlak van my eie ouderdom te dee!. In terapie het ek geleer dat dit is omdat
ek myself nag steeds as emosioneel
Ek wil so ver gaan as om te
se dat Chaos my van die wonderlikste tyd van my lewe, van
my ontwikkeling as seun, beroof het.
Selfvertroue, selfliefde, sekuriteit, aanvaarding,
248 selfaanvaarding, vreugde en my identiteit as die jong man wat God vir my beplan het om
te wees, is van die menigte dinge wat ek deur Chaos as metgesel, verloor het.
En nou tydens die rekonstruksie van my verhaal wys die terapeut my daarop dat ek meer
spesifiek moet wees oor die menigte dinge wat ek deur Chaos verloor het. lets van: If
you don't name it, you can't claim it
Ek het nag altyd gesmag na 'n huwelik en my eie kinders, maar moes later vrede maak
met die leuen dat dit my nie beskore was nie, dat daar vir my geen omdraaikans was nie,
geen kans tot genesing nie, selfs al wou ek nie so wees nie.
Ek was ongemakJik met en skaam oar my liggaam. Ek sou eet vir comfort, dikker word, al
hoe meer ongemaklik voel en so het ek in 'n bose kringloop verval.
Chaos was later so prominent in my daaglikse handelinge en denke dat ek totaal
oordonder en gedomineer is deur hom. Ek kon later nie meer normaal funksioneer nie.
My punte op skoal het agteruitgegaan en ek was altyd 'n A+ kandidaat. Ek was lusteloos
en het gesukkel am te leer.
Van konsentrasie was daar geen sprake nie.
onderwysers het my oor en oor verseker dat ek baie beter kon presteer. Toe Chaos se
born uiteindelik in Matriek bars en my ouers bewus word van my orientasie was dit
enersyds 'n verligting, maar het andersyds my lewe sO gekompliseer dat dit ingedruis het
op my eindeksamen.
Ek vind dat ek tot vandag toe sukkel om selfstandig besluite te neem en dat ek geneig is
om baie afhanklik van mense te raak. In dieselfde asem vind ek dat ek baie keer sukkel
am te onderskei wat mense se werklike bedoelinge is. Ek sal mense maklik vertrou wat
my later misbruik. Telkemale het ek dit weer toegelaat.
Ek dink Chaos het my ook baie judgmental gemaak.
Ek is geneig om partykeer baie
krities te wees.
Vir solank ek kan onthou, was my pad met Chaos In bleek en oneindige eensame en
danker roete. Ek het dikwels gedreig om pille te drink en my eie lewe te neem - hoewel
ek dit nooit werklik oorweeg het nie. Ek wou eintlik net op In manier my ouers se aandag
kry, hulle toenadering, nadat ek myself so van hulle gedistansieer het.
249 Op 18-jarige
ouderdom was ek reeds op Prozac. lets moes hierdie void emptiness wat konstant by my
gespook het, vul.
Dit alles het gelei tot 'n klimaks van woedeuitbarstings oor onsinnighede soos dat my
ouers niks vir my omgee nie.
My eie gebrokenheid het 'n instrument geword om die
mense vir wie ek die liefste is, van my af weg
te dryf - hoewel ek eintlik die
teenoorgestelde wou bereik. Miskien het ek hulle tot liefde probeer 'veg'. Ek wou he dat
hulle vir my jammer moes wees sodat ek hulle liefde kon 'voel'.
As ek net my hande op Chaos kon Ie ... EN WURG!
In retrospeksie gesien, besef ek dat ek deur homoseksualiteit ontdek het wie ek nie wi!
wees nie29 •
Ek het op 'n stadium gedink dat as ek in my lewe aile konnotasies van
homoseksualiteit vernietig, sou ek waarlik vry wees.
Ek het met die paging my
plakboeke, my kortverhale, my gedigte en aile ander homoseksuele-'afgode' vernietig. Dit
het geen verligting gebring nie en 'n week daarna was ek terug in my ou mindset en
ongelooflik spyt dat ek die enigste comfort wat ek gehad het van ontslae geraak het.
Op die vraag oor waar daar tye in my lewe was waar ek teen Chaos kon opstaan en waar
hy nie sy vernietigingswerk in my lewe kon voortsit nie, is daar net een antwoord wat by
In Mei 1999 het ek 'n boek gelees wat my laat besef het dat my lewe inderdaad in chaos
was. En daar in my kamer het ek desperaat na God uitgeroep om my te red. Vir my was
God steeds net 'n onpersoonlike Opperwese wat die mag gehad het om iets te kon doen.
Ek het toe myself in Sy arms gegooi met die hoop dat Hy iets sOu doen.
Ek het geweet iets het met my gebeur, maar oor presies wat dit was, was ek nie
heeltemal seker nie. My gedragspatrone was steeds dieselfde maar ek het in 'n mate In
29 Die k1i~nt is die kenner van sy !ewe - indien dit is hoe hy veel oor hierdie saak rnoet dit deur die terapeut
aanvaar word en moet hy gehelp word in die herskrywing van sy storie na die identiteit wat hy vir homself
vreemde vrede beleef. Dis toe ek 'n maand of wat later 'n posisie as kelner kry, dat ek 'n
vriend ontmoet het wat my verder op die pad van geestelike wasdom kon begelei. Ek het
met my gebrokenheid na hom gegaan en hy het my suiwer net die Woord bedien. Die
praktiese toepassing van die Woord het my gehelp om vir twee jaar baie sterk teen my
probleem te staan.
Gedurende hierdie twee jaar kon ek die probleem 'bottel'. Ek het die geleentheid gehad
om op geestelike vlak groter te groei as my probleem. Maar die 'gebottelde probleem' het
my aan die begin van 2002 weer begin inhaal. Ek was kwaad en het gevoel dat ek besig
is om totaal en al weer te misluk. Dit het my baie depressief begin maak. Na 'n ander
traumatiese insident waarin ek geskiet is en vir traumaberading moes gaan, besef ek toe
weer opnuut dat die pad wat ek toe moes loop, reeds lankal op besluit is. Dit wat toe
traumaberading moes wees, loop toe uit op die oopmaak van die gebottelde probleem en
kon ons dit stuk vir stuk begin uithaal om dit te integreer as deel van my nuwe storie.
Ek het deur dit alles besef dat die Here nie 'n towerstaf gebruik en al ons
noodwendig onmiddellik verander nie; hoewel dit natuurlik vir Hom moontlik is! Soos 'n
mens fisies groei tot volwassenheid is daar aspekte van groei betrokke by die integrasie
en verwerking van dit wat met my gebeur het. Hierdie groei, of noem dit worsteling, het
van my juis 'n sterker mens gemaak wat nou oor 'n instrument beskik om ander te help
wat ook met chaos worstel. Dit geskied nie in isolasie nie maar saam met ander mense
wat gebruik word om jou daardeur te begelei.
Dit het my ook tot ander insigte gebring om te besef dat ander mense ook worstel
met hul eie chaos in ander vorme.
Vir Martie30 is hy die Verwoester, 'n metafoor
waarmee ek ook kan identifiseer. Ek kon sien dat haar homoseksualiteit ook nie 'n 'egte'
probleem was nie, maar 'n antwoord op die chaos in haar lewe '" 'n verdowing van haar
Om dus 'n nuwe antwoord op 'n verwronge antwoord te vind, het ons dus by hoop vir
onsself Llitgebring. Kennis oor die gevolge van seksuele mishandeling kon ons by hierdie
antwoorde uitbring en dit het my in staat gestel om te besef maar dan moet daar vir my
genade wees en nie veroordeling nie.
Bron gebruik deur terapeut: Geval 1: Die storie van Martie Klient as kenner van sy eie lewe se eie interpretasie. 251 My gebrek aan kennis het veral daartoe gelei dat Chaos homself goed kan vestig in my
Ek is byvoorbeeld tot kennis gebring dat geslagsorientasie eerder op In
kontinuum voorgestel kan word - dat mens nie noodwendig eksklusief heteroseksueel of
homoseksueel (wat beteken dat hulle geen aantrekkingskrag tot die vroulike geslag
ervaar nie) is nie. Dit is tog nie ek nie! Dit is sO aan my ge'illustreer:
Dit is iets waarmee ek meer kon identifiseer.
Ek moes ook leer dat ek die ekspert van my eie lewe is. Ander mense hoef nie goed in
my storie in te skryf as ek dit nie wil he nie. Drome wat ek vir myself stel, kan ek haal
indien ek dit so begeer. NIEMAND of NIKS kan en sal vir my 'geen toegang' bordjies
verder in my lewe oprig nie. Ek kan die storie van die res van my lewe bepaal. Dit
plaas my definitief terug in beheer van my eie lewe. Ek het ook geleer dat daar 'n uitweg
is vir elke
issue wat In persoon kan beleef, niks is ooit onmoontlik nie ... selfs al kos dit In
bietjie effort van jou kant af om daardie eerste tree te gee ... die einde daarvan is
As fondasies sterk gele word, is daar altyd iets om na terug te keer as die res van die
gebou faal. In my geval was daar geen fondasie gele nie en het die proses van bou aan
my seksuele identiteit van die begin af kans gestaan om aansienlik te flop. Ek moes op
vierjarige ouderdom hoor dat die ooievaar vir Hankie bring.
Dit is uiters
wanneer sulke kennis jou bly ontwyk. Ouers behoort nie net kinders die regte pad te wys
nie, maar hulle ook daarop te begelei. Ek dink as daar vir my In spieelbeeld geskep was
tydens my kinderjare het ek iets gehad waarteen ek kon reflekteer toe twyfel my beetpak.
Maar ek het niks gehad nie.
Kennis oor my gebrek aan seksuele inligting en
toerusting het gemaak dat ek my kon vryspreek hierop en begin bou aan In
seksuele identiteit (wat seker maar deel is van In totale identiteit) wat ek wit he en
ALTERNAllEWE STORIE EN REFLEKSIE
die nuwe hoofstuk van my lewe verseker geanker in my verhouding met my
Vader, maar besef ek dat ek nuut moet dink oor Chaos en nuut moet handel met
Chaos in my lewe.
Ek het Chaos oorwinH! Toe ek gereed was, moes ek my
oorwinning oor Chaos uitbeeld (Aanhangsel J).
Chaos se magdom kleure
simboliseer vir my hoofsaaklik die verwarring wat seksuele mishandeling in die
lewe van die slagoffer bring - soveel so dat jy later nie meer weet wie en wat
jy is nie! In my geval het dit ook verwarring in my identiteit gebring, maar
veral my seksuele identiteit geknou.
Die draak beeld op flambojante wyse
homoseksualiteit uit soos wat dit in hierdie wereld (die homoseksuele wereld)
In die homoseksuele wereld dui die reenboogkleure jou
seksuele orientasie aan. Dus verteenwoordig die veelkleurigheid van Chaos
ook vir my die homoseksuele leefwyse waarin ek my bevind het. Ek wou ook
hiermee klem plaas dat die leefstyl tog maar In bose draak is wat daarop uit is
om te steel en te vernietig. Hy doen hom self baie goed voor, maar eintlik kom
daar niks goeds hieruit na yore nie. Inteendeel, dit sluk net al hoe meer van
jou lewe in. Hier wil ek na die perels verwys wat uit Chaos se maag herwin is.
Elke perel verteenwoordig die verskillende fasette van my lewe wat ek tydens
my omgang met Chaos verloor het: my verhouding met God; my verhouding
met my ouers; my identiteit as jong man; my sosiale verbintenisse met mensej
my vreugde; my vrede en In magdom drome. Dis hier waar ek outoriteit neem,
Chaos aanvat, hom oopsny en terugvat wat aan my behoort.
Ook wil ek
verwys na die denkbeeldige persoon wat langs Chaos en sy bergtuiste staan.
Hiermee dui ek aan dat ek groter en sterker is as Chaos en dat die berg wat hy
in my lewe opgerig het, vir my nou so groat soos In molshoop is. Alhoewel In
ander hoofstuk in my lewe reeds begin het, het ek hulp nodig gehad om die verdere
storielyn in te kleur en het ek nodig om nuwe idees self te genereer daarvoor.
Op myeie sou ek byvoorbeeld nooit tot die besef gekom het dat ek eintlik medikasie
nodig gehad het om my uit my emosionele put te haal nie. Ek het soveel kere op my eie
probeer en ek het geglo dat dit 'n stuk ongeloof in my sou wees teenoor my Vader indien
ek my sou wend tot medikasie. Ek moes tot die besef gebring word dat medikasie ook
van Hom af kom en dat dit niks met ongeloof te doen het nie, maar dat dit wei met geloof
te make het dat Hy goed soos medikasie, net soos terapeute, daargestel het om dit vir my
moontlik te maak om verder op die pad van genesing te gaan.
Dit was vir my aanvanklik ook moeilik om myself in te dink dat elke slegte storie van mens
se lewe 'n goue draad mag he. Tog, as ek kyk na die storie van Alison 32, dan kom ek
tot die besef dat 'n slegte storie 'anders' en 'beter' kan uitdraai. Ek kan vandag met ander
De na my eie gebrokenheid en die van ander kyk. Ek het empatie gekry met ander
mense oor die worstelinge in hulle lewens. Die ontdekking van myself het my stadig
maar seker begin verander vanaf judgmental na 'n urge en 'n begeerte om met die te
deel wat gebroke is.
Ek is nie meer net vasgevang in my eie wereld met sy
probleme nie, maar kan uitbeweeg na ander om hulle te ondersteun en iets van die
pad wat ek moes loop, te begin teruggee aan andere. Kennis kon my vry maak van 'n
klomp selfsaamgestelde onsin wat my jare lank lam gele het. Ek het In antwoord vir my
eie lewe gekry en ek kan nou aan ander wys en
se dat hulle nie tevrede hoef te wees met
'n stukkende lewe sonder hoop nie ... DAAR IS ANlWOORDE!
Miskien kan ek die
samevatting van my eie storie ten beste verwoord in die volgende:
Ek sien jou, 0 Chaos; Septer in die hand, Dis jy wat aan menige jou leuens kom verpand ... So groat soos 'n reus, 'n monster 'n draak. Wil jy van onkundiges jou slawe kom maak. Vir jare, dekades, ver meer as 'n eeu, Loop jy hier oor lewens ... 'n brullende leeu. Met pyle van seerkry veroorsaak jy smart, Met hulpeloos-boeie vermoei jy die hart. Vir lank in sy taring was ek opgesluit, Vir jare gedink dat ek nooit nie daaruit ... Toe kry ek In sleutel, 'n antwoord so 9oed, En selfs in die toring toe skep ek eens moed. Ek wou die ou sleutel vir so lank al he, Maar niemand kon my van
Maar Een wat ook hier was, jare voor my ... Het aanwysings, skrif, op 'n baksteen laat bly. sy
se. En daar op die solder, onder die strooi, Daar Ie toe my uitkoms, verroes oud - 56 mooi. Vir jare gedink dat dit net nonsens was, En nooit die gekrap as belangrik geag. 32
Bmn gebruik deur terapeut: ll1amm,1998
254 Die vryheid was soet, maar bitter gelyk: Die klim uit die toring het onmoontlik gelyk. 'n Ver pad na onder, 'n kans om te val, Maar een ding was seker: Ek wou en ek sal ... Dis hier waar ek 'n groot besluit, 'n keuse sou moes maak ... Die venster kan ek oopsluit; dis die res wat my bang laat. En stadig en versigtig gee ek my eerste tree, Die onbekende vryheid, vreemd, dit voer my meteens mee .. , Die pad daar na onder, kransagtig en steil, Die stene was seepglad en die wind het bly huil. 'n Brul in die verte wat nooit nie bedaar ... So bang tog dat Chaos my dalk sal gewaar. 'n Lang pad wat voorle; reusagtige taak, Maar ek het die antwoord: 'EK GAAN Drr MAAK'! Gereeld kom hy, Chaos, en probeer my laat val, En eerlikwaar: By tye, het hy amper al. So laat my dit kortknip, die toekoms in snel, Vir jou, my vriend Leser, van die eindpunt vertel: Die tyd het ek geleer om sterk te kan bly, As Chaos bly aanval en neerhael op my ... Dis hier waar jou identiteit - karakter sal vervorm, En waar jy kragtig weg kan breek van In gebroke norm. Maar dit bly steeds 'n wilsbesluit, Om nie net bloot te stuit! En toe kom ek onder na 'n worstelingstryd, Maar kom toe met bultende spiere daar uit ... Met mening en geesdrif spreek ek hom toe aan, My appel te skille was glad nie gedaan: "Jou dag is verby, Chaos, jou nag het begin: Iemand het my uit jou kloue herwin ... Ek kyk na jou, Chaos, gewond soos In ridder, Verstom my hoe ek altyd vir jou kon sidder. Tot hier en nie verder, sal jy my beheer Jou dienaar en vloerlap word ek nooit ooit weer. Die res van my lewe sal ek dan kan juig, Want voor my en my Here sal jou knie moet buig.
II Ek gryp toe my swaard met sy twee kante skerp, En sny oop sy maag, wat ek nie weer toewerk. 255 Daarin vind ek drome en vreugdes en pret,
Soveel van die dinge wat Chaos gesteel het.
So tussen die bloed deur, die derms, gemors, Verga'er ek my drome, gulsig en dors. Ek neem elke stukkie gekoester in my palm, Daars heling, genesing wat dit bly weergalm. En soos die ou wysers van die lewe aanloop, Ontdek ek nog vreugdes, ideale en hoop. En als wat ek toepas wat heling meebring, Is weer nog In ligstraal wat die donker deurdring. My gedrag en emosies, my denke; wat meer ... ?
Dit word als vemuwe selfs voel dit soms seer .. .
Die waarheid, die kennis, dit maak In mens vry,
En dus juis hierdie kennis wat ek graag wou kry.
En so, liewe Leser, is daar tn weg uit! tn Draak en 'n toring hoef jou nie te stuit! Want die Een wat 'n antwoord op 'n baksteen laat bly, Is steeds daarmee besig, vir jou en vir my ... Daars liefde, aanvaarding en vreugde, wat nog, Daars vrede, daars oorvloed, sekuriteit en g'n bog. En selfs as jy voel jy't nie krag vir die taak, Wil Hy met Sy ALLES 'n sukses van jou maak ... Dis Hy wat jou losmaak van als wat jou terughou, En selfs (as onmoontlik) In pad deur 'n berg bou. Die enigste vereiste, NET EEN, nie eers twee ... Dat jy net jou lewe in geheel vir Hom gee .. . En so, liewe Leser, eindig ek nou ... Deur bloot net te
"Dis beskikbaar vir jou". Want as Jesus vir my al die wonders kon doen, Wat stop Hom om jOIJ dan met Hom te versoen. se:
My alternatiewe storie is geanker in 'n intieme verhouding met my Hemelse Vader. Ek
besef egter vandag dat dit nie 'n towerstaf in my lewe is niet maar dat daar 'n
verantwoordelikheid op my rus om self ook die tree na vryheid te gee en om
elke dag te leef in die nuwe storie wat ek vir myself besluit en geskryf het.
Ek besef vandag dat dit 'n nuwe leef- en denkstyl is wat elke dag deel van
my lewe is.
256 Ek kon tydens terapie reeds my eerste tree gee na my nuwe identiteit deur In meisie
te neem vir koffie. Ek het besef ek het nog In lang pad om te loop, maar ten minste
was my eerste tree reeds daar.
GEVALLESTUDIE 4: DIE STORIE VAN BARBARA33
- 17-jarige bruin vroulike skolier ­
Die terapeut en Barbara het by twee geleenthede gesamentlik die ko-konstruksie van
haar storie gedoen. Sy het aan die einde van die terapie van drie sessies van een uur elk
aan die navorser In brief oorhandig waarin sy se:
It (the therapy) has taught me not to forget about he past but to deal with it in the best way. I have changed a lot these days, things I didn't do much I can do now. 6.6.1
Ek het een middag laat by my tjommie gekuier. Toe dit laat begin raak, het ek gese ek
gaan huistoe. Daar het mans by ons stilgehou en gese ons moet inklim. Ek het gese ek
gaan nie en het geloop. My friend was bang want hulle het gese hulle gaan haar slaan,
toe k1im sy in. Later die aand toe kom die man daar aan (by haar huis) en vra waar is my
tjommie. Ek het gese dat ek nie weet nie, want sy het dan saam met hulle gery. Hy se
toe maar ek moet saamkom dat ons haar gaan soek want sy het weggehardloop. Ek klim
toe. Ons het by haar huis gaan kyk en toe's sy nie daar nie. Hy ry toe Liquor Store toe
en koop twee biere. Hy trek toe die kar in daar waar hy bly. Ek se toe hy moet my gaan
aflaai en hy se toe dat hy my maar gaan vat want hy kry nie my tjommie nie. Hy gooi toe
die bier in 'n groot
se ek moet drink. Ek het gese nee, want ek doen nie daai
ding nie. Hy se toe weer ek moet drink, maar ek het net heeltyd gese ek doen nie daai
Hy en sy maatjie maak toe dwelms aan. HulJe rook dit toe en hy se ek moet ook 'n trek
vat. Ek het geweier, maar hy se toe ek moet In trek vat, anners sal hy my slaan. Toe vat
ek maar twee trekke, want ek was bang. Hy se toe hy en sy maatjie gaan eers loop,
maar die oom moet na my kyk en kyk dat ek nie wegloop nie. Ek het duiselig geword
258 daar op die stoel en gevomit Ek het toe uitgepassen aan die slaap geraak. Die oom se
toe later dat hulle aankom, maar ek het toe weer uitgepass.
wakker word, toe sien ek ek is in sy bed en dat ek kaal is.
My privaatplekke was baie seer. Ek het toe geweet ek is verkrag en het toe In saak gaan
maak. Hierdie man is regtig In dief, want hy het gevat sonder dat ek gese het hy mag.
Hierdie ~ieweryj het my erg beskadig. Ek kan nie dink aan iets anners om dit te noem
6.6.3 INVLOED VAN DIE PROBLEEM OP PERSOON SE LEWE ASOOK
Hierdie diewery het my eintlik heeltemal verander. Op die prentjie (Aanhangsel K) Iyk dit
of ek smile, maar dis net In smile na buite - eintlik was ek baie hartseer en baie stil
gewees. Ek was nie meer die mens wat ek was nie en ek het myself nie meer ge/ike nie.
Hy het gevat wat hy nie moes gevat het nie. Ek het nie meer goed geslaap nie en hy het
my vryheid gevat Ek kon nie meer gaan waar ek wou nie - ek moes maar net by die
huis die heel dag sit Ek kon nie meer loop waar ek wou nie. Ek. wou ook na hierdie ding
nie eers meer saam met my oom en auntie ry nie. Ek is nou bang vir enigiemand om
mee saam te ry. Hulle het my gedreig en ek was bang vir hulle. Diewery het my laat
moed verloor en my swak gemaak. Ek het oak skaam geraak om mense in die gesigte te
kyk. Ek het baie eensaam gevoel. Ek het ook gevoel ek het net bietjie liefde nodig van
my familie en vriende. Dit het vir my ook gevoel dat ek nie meer kan warty nie. Diewery
het my goed laat doen wat ek nie wou doen nie, soos om die dwelms te rook. Ek het
baie sleg en skuldig gevoel.
Ek vra myself baie kere oar hoekom het ek in daai kar
geklim, maar ek het maar net gedink aan my tjommie.
Diewery het my rna oak baie
hartseer gemaak. Ek het nie te lekker in my hart teenoor my ma gevoel nie, want sy het
my mooi bygestaan aan die begin maar toe begin sy met die ding dat ek die charges
moet drop. Sy is baie bang oar wat hulle aan ~ns kan kom doen. My ouma het my mooi
bygestaan. Hierdie ding het ook vir my gese dat ek nie by die kerk kan loop nie, want ek
259 is 'n vuil mens. My friend is ook nie meer my friend nie - eintlik het ek ook gevoel maar
dis haar skuld van die ding wat op my gekom het. Ek het nie geweet hoekom nie, maar
ek moes toe maar vir my 'n anner maatjie kry. Ek kon nie meer reg dink nie. Oit het vir
my gelyk ek het my gedagtes verloor. Oit was vir my bietjie moeilik om te dink en te
luister. Veral by die skool. My punte het baie gedrop en nou vir die eerste keer het ek
self van my toetse gedruip. Olt het vir my gevoel ek bestaan nie meer nie. Dit het vir my
gevoel hy het my siel gevat en is dit is net my liggaam wat nag hier rondgedwaal het op
Diewery het ook gemaak dat ek gevoel het ek kan nie praat nie. Ek kan nie
se as ek iets
nie like nie of iets nie wi! doen nie, want niemand luister tog na mens nie. Ek was ook
kwaad vir almal, maar veral vir die mans.
Hierdie diewery gebeur nie net met my nie, maar ook met baie anner meisies. Maar
almal is te bang om te praat, maar ek het besluit ek gaan die saak maak. Ek het net
gedink die ding is nie reg nie en hulle mag nie wegkom met die ding nie. Ek was nogal
surprise om te moet weet dat eintlik was ek toe mooi sterk teen die probleem en het die
probleem nie op my kom sit nie. Ek kon toe eintlik met my stem opstaan en het die ou
dit nie reggekry om alles te vat nie. Dit terwyl ek gedink het dat die dief my stem ook
Dit het my toe eintlik mooi sterk gemaak.
Hierdie een op die prentjie
(Aanhangsel K) is eintlik baie sterk. Tevore was ek die een wat mense terug by mekaar
My vriende het op In stadium stry gekry en ek was die een wat hulle weer
bymekaar gekry het My vriende het my oak bygestaan en wanneer ek by hulle waSt kon
ek nag lag, praat en sing.
Kyk, ek het die besluit geneem dat ek hierdie ding sal wen en ek het. Toe ek
my mind daarop sit toe kon ek. Ek moes stadig begin om net eers weer my
gedagtes terug te vat, want ek het net die heeltyd daaraan gedink.
geleer by mev. Kruger dat ek 'n boksie moes vat en die diewery-gedagtes daarin sit
260 wanneer ek moet begin werk. As ek klaar was met my werk, het ek die boksie weer
oopgemaak en weer daaroor gedink. Dit het my regtig baie gehelp am weer oor ander
te dink. Ek het ook gebesluit dat ek nie meer sal toelaat dat Diewery vir
se waar ek mag loop en waar ek nie mag loop nie.
Ek het begin loop
waar ek wou. Ek het my kop mooi sterk gemaak oor die ding en net elke dag
vir myself gese dat dit my lewe is en dat ek hom sal Iewe soos wat ek wil. Dit
het nogals vir my gewerk.
Dit gaan nou baie beter met my, omdat ek kon
gepraat het oor aile dinge en omdat ek self kon help om my storie te skryf. Ek
like dit ook om songs te skryf. Ek luister elke dag na my song en dit maak my
ook mooi sterk. Ek het ook gevoel dat ek nie meer vir myself kwaad hoef te
wees nie. Dit het my oak baie gehelp toe ek hoor oor hoe al die anner mense
ook hul stories34 reggemaak het. Eintlik is ons almal baie sterk en baie oLilik.
It (the therapy) has taught me not to forget about he past but to deal with it in
the best way. I have changed a lot these days, things I didn't do much I can
Stories aan klient voorgehou: Alison (Thamm/ 1998) en Charlene (GevaJ 5) wat beide verkragting moes
GEVALLESTUDIE 5: DIE STORIE VAN CHARLENE IDENTIFISERENDE BESONDERHEDE
- 18-jarige wit vroulike skolier ­
Die ko-konstruksie van Charlene se storie is oar etlike sessies gedoen.
twaalf keer aangemeld vir terapie.
Kinderbeskermingseenheid aan die Oos-Rand word die tipe verkragting geklassifiseer as
brutale verkragting. Aanvanklik was ek in sO 'n geskokte toestand dat ek vir niemand
daarvan vertel het nie. Twee dae later het ek vir my beste vriendin vertel wat gebeur
het. Nadat my ouers daarvan uitgevind het by my broer wat weer uitgevind het by my
vriendin, het hulle my geneem vir VIGS- en swangerskaptoetse.
Ek het op daardie
stadium nie gegaan vir professionele hulp nie - my ouers was in elk geval so vasgevang
in hul eie probleme op daardie stadium.
Vir my het dit gevoel of dit die einde van die wereld is. Niks het vir my meer sin gemaak
nie. Ek het oak in daardie stadium nie die saak by die Polisie aangemeld nie.
Hierdie gebeure het my totaal verskrik gelaat. Vir alles en byna vir alma!. As ek moet
dink wat dit aan my gedoen het en wat dit vir my geword het, dan noem ek dit
Die terapeut verduidelik aan my dat ek nie 'n nuwe storie kan begin skryf as ek nie eers 'n
'voorraadopname' maak van hoe die probleem my lewe oorgeneem het nie. Voordat ek
by emosionele sluiting oor die gebeure kon uitkom, moes ek eers erken, herken en
aanvaar wat die gebeure aan my menswees gecloen h~5. Vir my was dit 'n baie pynlike
proses, want ek het gevoel dat ek ALLES verloor het daardie dag. Maar goed hier is dit:
• my vreugde
• my 80% gemiddeld
• my drome, toe het ek net nagmerries gehad
• ek kon nie meer uitgaan saam met my vriende nie: ek was te bang
• ek kon nie enigiets uit my kas dra nie: ek het skaam en vernederd gevoel, ek moes
myself heeltemal toemaak
• ek het gereeld een keer of twee keer per week gecrack
• my outgoing personality was weg
• ek wou nie meer al die flashbacks he nie
• ek kon nie langer as 10 minute bad nie, ek het selfbewus geraak en dan moes ek so
gou as ek kon klaarmaak
• ek kon nie flieks met love scenes kyk nie
• ek was bang vir mans - vir dit wat hulle gaan
se en dink
• ek wou weer mooi gedagtes he; nie net dink aan 'dit' nie
• ek wou nie meer bang wees vir mans nie
• ek het my vert roue in almal verloor
• ek het rejected gevoel
• ek het nie meer geworry oor wat mense van my se en dink nie
• die kleinste dingetjie het my daaraan herinner en dan het ek weer gecrack
• party aande kon ek net twee ure slaap - dan het ek die res van die nag saggies
gehuil sodat my rna nie moet hoor nie
• ek kon nie meer in my eie kamer slaap en aantrek nie; ek kon nie - ek was te bang
• ek wou 'n ou gehad het maar ook nie
• ek kon nie konsentreer nie
Bron gebruik deur terapeut: McGraw, 2000: 38
263 • ek kon nie gaan waar ek wou nie, want ek was byvoorbeeld verbied om Spar toe te
gaan - dit het vir my gevoel soas 'n tronk
• my vrede was weg
• ek kon mense nie in die oe kyk nie
• ek was kwaad vir alles en almal
• ek was baie depressief
• ek het ook nie meer gesmile nie
• elke minuut en elke sekonde van my dag het 'daaruit' bestaan
• ek het gecrack as mense grappe oor sulke goed maak nie en dan het ek uit die klas
• ek moes gereeld by juf 5 In kalmeerpil gaan haal en het kJasse gemis omdat ek huil
• ek het 33% vir Wiskunde gekry!
• ek kon darem nog dans, dis elntlik al wat ek nag kan daen, want dan vergeet ek
• ek kon ook nie regtig op my ouers steun nie, omdat hulle so besig was met hulle eie
dinge en moeilikheid en ek het skuldig gevoel omdat ek dit vir hulle nag swaarder
• ek kon ook net sekere kosse eet; ek verstaan dit glad nie; ek kon nie vleis eet of
pap en melk nie - ek kon dit nie verstaan nie; eintlik kon ek net toasted
sandwiches eet wat ek vir myself maak
• ek het al meer probeer eett want as ek s6 Iyk, sal niemand dit weer try doen nie,
maar ek kon nie eet nie
• ek kon ook nie lank voor die spieel staan nie
• ek was bang om te mooi te Iyk
• ek is bang vir mans met bokkiebaarde; al twee het dit gehad
• ek kan In drank- en 'n rookreuk nie vat nie!
• ek het niks ~an myself gedink nie en het oak nie meer geweet wie en wat ek is nie
• mense het oor my gehuil; ek het dit nodig gehad dat hulle moes sterk wees vir my
• as mense vir my kyk, het dit vir my gevoel dat hulle deur my klere kon sien
• ek het met my vuiste in my kaste geslaan of goed in my kamer rondgegooi as ek
• ek het 'n negatiewe houding gehad oor alles
• dit het vir my gevoel dat ek niks meer kan regkry nie, nle Wiskunde of
• ek kon nie voor andere aantrek wanneer ~ns krieket, hokkie of revue gehad het nie
264 • onnies sou vir my
se dat ek my sokkies moet optrek nie en dat dit nie is soos hulle
my ken nie; ek het nie meer selfdissipline gehad om te gaan sit en werk nie en ek
kon nie meer konsentreer nie
• ek was stukkend
• ek wit weer na die geverfde muur kyk, maar ek mag nie in daardie area kom nie
• ek was eintlik 'n groot Christen l maar op daardie stadium het ek nie meer geweet
wie ek was nie - ek was eintlik nie meer werd om myself dit te noem nie
• ek het altyd 'n act opgesit en net gemaak of ek OKis
• ek kon nie meer 'n norma Ie lewe lei soos ander meisies nie
• ek was altyd bang, orals altyd bang, ek kon nie eers aileen bad nie, maar eintlik wil
ek ook daardie tyd niemand daar gehad het nie
• ek wou he dat as mense na my kyk moet hulle iets anders dink oor my as net dit;
die mense was soos ek, hulle het net heeltyd daarin vasgekyk en dit het my glad
nie gehelp nie
• ek kon nie by my vriendinne gaan slaap sonder om bang te wees vir hulle pa's en
• ek wou graag ander mense help 5005 in die verlede, maar ek kon nie, want ek was
net die heeltyd besig met myself
• ek wou altyd soveel as moontlik mense om my he
• ek het 'n grudge gehad teen iemand wat ek nie eers weet wie dit is nie; ek wil nie
meer kwaad wees vir hulle nie
• ek wou altyd iemand blame - as ek iemand kon blame het ek beter gevoel
• partykeer het ek gedink dat ek hulle net moes vergewe - moontlik is hulle so
• my vriendinne sou ook die verkeerdste goed op die verkeerdste tyd
byvoorbeeld dat ek lankal daaroor moes gewees het, en net moes aangaan met my
lewe, maar ek kon nie; ek dink nie ek kan
se hoe dit my laat voel en wat dit aan
my gedoen het nie
Ek is op daardie stadium in terapie geleer om 'n hold op my gedagtes te sit ­
Wanneer die gedagtes begin, het ek ferm gese: Stop, Gaan
weg! En dan het ek dit met iets anders waaraan ek konstruktief begin dink het
(soos Jacques Kallis!), vervang.
UNIEKE UITKOMSTE Ek dink die feit dat hierdie twee mans nag steeds iewers daar buite rondloop, maak my
nag steeds kwaad en ongelukkig. Ek dink as hulle gekry het wat hulle toekom, sou dit vir
my makliker gewees het. Om dus na geleenthede te moes soek oor waar ek sterker was
as die probleem oor die afgelope paar maande was dus vir my baie moeilik. Tag weet ek
daar is sulke geleenthede en tye, byvoorbeeld:
Wanneer ek gedans, toneel en krieket gespeel het, het ek teen
Verskrikking opgestaan. Ek het bewustelik nie toegelaat dat hy dit ook
van my steel nie.
Die feit dat ek die probleem In ander naam kon gee, het hom weak gemaak.
Ek kon dit regkry om nag steeds elke dag op te staan en aan te gaan, al het
dit nie elke dag so goed gegaan nie.
Dit is regtig vir my moeilik gewees om tye en geleenthede te soek waar ek sterker as die
probleem was, want vir my was dit nie so nie. Ek dink enigiemand wat al hierdie goed
lees wat ek in die proses verloor het, sal dit verstaan. Daarom kan ek tot vandag toe ook
dit nag nie herken nie en volstaan ek met hierdie drie puntjies.
ALTERNAT1EWE STORIE EN REFLEKSIE
Hoe sal ek Iyk as ek die probleem te bowe sou kom? Wei, ek sou weer kon cope en ek
sou weer vreugde in die lewe vind.
Ek sou soos Alison 36 kon leef van tragedy to triumph. Ten einde dit te kon bereik,
sou dit beteken dat ek my attitude van negatief na positief moes verander. Ek
moes begin om meer op sUlVival te fokus.
Ek moes leer om elke dag 'n klein
treetjie na herstel te gee. Berekende treetjies. Of daardie twee skurke aan die pen
gaan ry of nie. Ek moes begin om myself te herstel.
Ek moes begin om weer uit te
reik na ander mense toe. Ek moes my oe begin wegdraai van myself na ander. Dit
het op 'n stadium vir my na 'n onmoontlikheid gelyk om te herstel, maar as ander dit
gebruik deur terapeut: Thamm, 1998
266 kon doen, kan ek dit ook doen. Ek moes leer om nie elke keer inmekaar te sak nie.
Danksy die medikasie was dit meer moontlik. Ek moes leer om my vriende nie te
misbruik as 'n kruk en hulle moedeloos te maak daardeur en hulle socIoende van myaf
te dryf nie. Ek moes leer om weer gelukkig te wees, maak nie saak wat ander
Ek is die skrywer van my eie storie. Ek weet wat die waarheid is en
die waarheid maak my vry. Ek het weer begin fokus op die dinge wat vir my werk:
dans, drama, sport, akademie, leierskap en my talente om met ander
te werk. Dans is
een van my groat passies in my lewe - deur dans kon ek vergeet van my sorge. Die
terapeut het my daarop gewys dat ek dans as medium kon gebruik om my nuwe storie uit
te beeld. Omdat dit 'n medium is waardeur ek kan kommunikeer, was dit vir my die
aangewese manier om dus nie verder deur dans te ontkoppel van die werklikheid nie,
maar eerder bewustelik
te 'werk' aan die nuwe hoofstuk in my lewe en dit dan uit te
beeld. My eerste dans begin op die grond want dis waar ek was. Die hele dans
is eintlik 'n toutrek tussen Verskrikking en my eie ander storie. Die koortjie­
gedeeltes van die musiek beeld elke keer die deel uit waar ek begin
terugbaklei het vir die nuwe hoofstuk in my lewe en waar ek dit elke keer
regkry, terwyl die tussenstukke (die versies van die song) Verskrikking
uitbeeld. Teen die einde van die dans, dans ek oorwegend op die linkerkant
van die area, want dit is waar ek kies om te dans - dit is dus waar ek kies om
te lewe - eerder aan die ander kant van Verskrikking. Tog beweeg ek so nou
en dan aan die regterkant van die area, omdat ek weet dat Verskrikking altyd
deel van my lewe sal wees, maar hy is nie meer oorwegend my lewe nie.
In die tweede song probeer ek uitbeeld dat na Verskrikking is ek nog steeds
die persoon met drome - die lewe het net so 'n effense draai met my gemaak.
Op die ou einde het ek 'iets' wat ander nie het nie - ek kan nou meer verstaan
van ander mense se hartseer en seer.
Ek moes die keuse maak om heeltyd oor die wonde van Verskrikking te treur
en of ek dit gaan aanvaar en deeI van my lewe gaan maak, want dit hoef nie
meer my lewe oor te neem nie. As jy nie die besluit neem nie, gaan jy die hele
tyd net 'agteruit' - en ek weet hoe dit voel.
267 Charlene het terwyl sy nog in terapie was reeds as ko-terapeut begin optree en in ware
survivor-identiteit uitgereik na Barbara (Geval 4) wat pas by terapie begin inskakel het.
Sy het vir haar 'n briefie geskryf waarin sy vir haar se: Ek het 'n besluit gemaak wat
my lewe drasties verander het. Ek kan
of net In slagoffer wees, of ek kan
survivor wees, wat verkragting gaan outwit outlast en outplay. Die
lewe staan nie meer vir 'verkragting' nie, maar vir Victory.
'v' in my
Sy het ook vir
Barbara 'n beertjie saam met die briefie gestuur vir troos en ondersteuning
BEVIN DINGS EN BESPREKINGS
Nadat die data geanaliseer is, het dit duidelik geword dat ten spyte van die verskillende
omstandighede en agtergronde waaruit die slagoffers van seksuele mishandeling gekom
het, sekere temas en behoeftes deurlopend voorgekom het.
Die navorser iIIustreer die hoofkategoriee en die subtemas soos volg in tabel 6.2 wat
daaruit voortgespruit het nadat die bronne van Cohen,
(2000: 282-287) en
Poggenpoel in De Vos (1998: 334-352) geraadpleeg is vir verheldering met betrekking tot
die saamstel vir hoof- en subkategoriee. Die inhoud word daama gerekontekstualiseer
met In literatuurkontrole.
Hoof-en subkategoriee van data-inhoud
6.8.2 INTERNE FAKTORE
(DEEL VAN DIE
DEPRESSIE / NEERSLAGTIGHEID
AGGRESSIE / WOEDE
ONBETROKKENHEID VAN OUER(S)
STERKTES AANWESIG IN SLAGOFFERS
ONTDEKKING VAN HUL EIE UNIEKE STEM
EK, DIE OUTEUR
EK, DIE EKSPERT, IN BEHEER
EK EN ANDER SURVIVORS
6.S.4 ALTERNATIEWE STORIE
VERHOUDINGSPROBLEME AI die respondente het sekere verhoudingsprobleme gerapporteer wat hulle direk
toegeskryf het aan die seksuele mishandeling wat plaasgevind het. Die respondente het
almal aangedui dat hulle verhoudingsprobleme ervaar het ten opsigte van hul verhouding
met God, met ander (ouers en vriende) en 'n probleem met hulself:
VERHOUDINGSPROBLEME MET GOD
Respondent 1 het te kenne gegee dat haar verhouding met God verswak het tydens haar
adolessente jare toe die werklikheid tot haar deurgedring het. Sy het gevoel dat sy nie in
die kerk aangeneem mag word as lidmaat van die kerk nie, omdat sy skuldig was.
Respondent 2 het verte! dat sy nie meer kon bid nie.
se dat sy verhouding met die Here skade gely het in die Sin dat die insident
hom weerhou het om aan sy verhouding met die Here te kon werk.
Respondent 4 se dat sy nie meer kon kerk toe gaan nie.
Respondent 5 se dat sy tydens haar vroee adolessente jare 'n groat Christen was, maar
na die gebeure het sy nie meer geweet wie sy is nie.
REKONTEKSTUALISERING MET LrrERATUUR:
Bass & Davis (1997: 156-157) wys daarop dat om 'n verhouding met God te he, beteken
nie om aan al die pyn, die probleme en die proses van genesing te ontsnap nie.
Verhouding met God is eerder op heling gerig.
Siagoffers van seksuele mishandeling
twyfel dikwels oar die bestaan van God. Hulle is kwaad omdat Hy seksuele mishandeling
in hulle lewens kon toelaat. Ander is skaam oar dit wat gebeur het en vael dat hulle nie
waardig is om 'voar God te verskyn' nie (Bass & Davis, 1997:156; Kilbourn & McDermid,
VERHOUDINGSPROBLEME MET ANDER
Respondent 1 noem dat sy bale jaloers was op die vriendskapsverhoudings van ander
mense. 5y het verder geglo dat indien mense die 'waarheid' oor haar moet weet, hulle
minder van haar sal dink of van haar sal hou.
Van haar kant af het die seksuele
mlshandeling ook afstand geskep tussen haar en haar ouers. Gedurende terapie het sy
tot die antwoord gekom oor hoe sy die situasie sou hanteer indien haar ouers ooit
daarvan sou uitvind, maar het telkens die hoop uitgespreek dat dit nooit sal gebeur nie.
Sy noem ook dat sy 'n koudheid teenoor ander mense het.
se dat sy nle meer saam met haar vriendinne kon kuier nie.
Sy het ook nie
meer die vrymoedigheid gehad om ander mense in die De te kyk nie. Haar verhouding
met haar moeder was ook nie goed nie, aangesien sy gevoel het dat haar moeder haar
uitgelewer het aan die oortreder.
Respondent 3 se verhouding met sy ouers is verder benadeel deur die seksuele
mishandeling omdat hy hom nie kon wend tot hulle ten tyde van die gebeure nie. Hy kon
nie verhoudings vestig met seuns van sy eie portuurgroep nie. Hy sukkel ook om ander
mense se regte bedoelinge met hom te identifiseer en homselfteen hulle te beskerm.
Respondent 4 sukkel om ander mense te vertrou.
vriendinne toe niel omdat sy hulle ook wantrou.
Sy gaan selfs nie meer na haar
Haar verhouding met haar moeder is
deur die insident benadeel omdat sy haar nie verder bygestaan het nie. Haar verhouding
met haar ouma het egter verbeter.
Respondent 5 se verhouding met ander mense is ernstig benadeel na die insident. Haar
vriende het later van haar onttrek omdat hulle gevoel het dat sy te veeleisend is. Hulle
sou ook oor haar skinder en dit het sake vir haar baie moeilik gemaak am te hanteer.
Haar ouers was weens hul eie intriges emosioneel nie beskikbaar vir haar nie. Dit het
haar bale eensaam gemaak. Sy het ook ander mense nie meer vertrou nie. Sy was veral
bang vir mans.
Ouers ressorteer in die eerste linie van hulpverlening en verstaan by die adolessent.
Wanneer daar 'n ontoereikende verhouding tussen ouers en kinders is, kan kinders hulle
271 nie self wend tot hul ouers nie.
Indien ouers verstaan dat dit vir die kinders Iyk of
genesing onmoontlik is op daardie gegewe stadium, indien hulle die kinders glo en bereid
is om iets omtrent die saak te doen, help dit die kinders op hul pad na heling (Dolan,
1991: 49; Gonsiorek,
1994: 165; Lewis, 1994: 31; Kilbourn & McDermid, 1998,
166). Seksuele mishandeling tref nie net die slagoffer self nie, maar alles en almal om
Ouers en vriende blameer dikwels die slagoffer en dit benadeel die
Die ondersteuning wat slagoffers van hul familie kry, is
medebepalend in die herstelproses (Bass & Davis, 1994: 34,318-319; Lewis, 1994, 33).
VERHOUDINGSPROBLEME MET DIE SELF
Respondent 1 noem dat sy haarself nie kon aanvaar na dit wat gebeur het nie. Sy kon
nie vir haarself in die spieel kyk nie en het nie van haar eie liggaam gehou nie.
Respondent 2 het te kenne gegee dat sy nie meer van haarse!f gehou het nie.
Respondent 3 noem dat sy selfvertroue, selfliefde, sekuriteit, selfaanvaarding, vreugde en
identiteit skipbreuk gely het na die insidente van seksuele mishandellng. Hy was skaam
oor sy eie liggaam en sy drome vir sy lewe vorentoe is verpletter.
Respondent 4 se dat sy baie in haarself gekeer geraak het, dat sy nie meer kon doen wat
sy wou nie en dat sy nie meer so spontaan is 5005 vroeer nie. Dit het vir haar gevoel of
sy nie meer In bestaan het nie.
Respondent 5 se verhouding met haarself is op baie terreine benadeel.
wye verskeidenheid aktiwiteite nie meer deelneem nie.
Sy kon aan In
Sy het niks meer van haarself
gedink nie. Volgens haar was haar outgoing personality weg.
REKONTEKSTUAUSERING MET LITERATUUR:
Siagoffers van seksuele mishandeling sukkel dikwels met selfliefde, selfaanvaarding,
selfblaam en met hul eie identiteit (Bass & Davis, 1997: 34; Bell-Gadsby & Siegenberg,
1996: 114-115; 158-160). Hulle glo hulle verdien niks beter in die lewe nie en sal hul
272 toevlug neem tot praktyke van selfmutilasie, selfmoordpogings of gedagtes rondom
selfmoord (Bass & Davis, 1997: 48).
Die volgende interne faktoreis ge"identifiseer in die data.
6.8.2 INTERNE FAKTORE (DEEL VAN DIE PROBLEEMDEURDRENKTE
In Ervaring of ervarings van seksuele mishandeling laat slagoffers dikwels met In gevoel
van 'ek is nie meer in beheer nie'. Siagoffers beleef dat hulle vasgevang word in 'n siklus
dat hulle nie meer in beheer is van hul gedrag en emosies nie en dat hoe langer die
tydsverloop na die insident(e) is, hulle al hoe meer bUite beheer raak - In proses wat
voortgesit word tot in hul volwasse jare (Durrant & White, 1992: 16).
Die volgende temas, wat deel is van die probleemdeurdrenkte storie, is deur al die
respondente gerapporteer as temas in hul lewe voortspruitend uit die seksuele
mishandeling. Die onderskeie temas is daarna gekontroleer deur aile gedrag, emosies en
simptome aan te dui op die kontrolelys (tabel 6.3) soos verduidelik vir gebruik in hoofstuk
Dit het as bevestiging gedien van die seleksie van die temas soos dit deur al die
respondente gemeld is.
273 Tabel 6.3 Kontrolelys vir die gebruik van terapeute soos aangewend in hierdie studie
KONTROLELYS VIR DIE GEBRUIK VAN TERAPEUTE
1234 5 Afhanklikheid
Gevoel van boosheid
I Oordeel alles en 1 3
12345 Oorverantwoordelik­ 123
heid en onverant­
1234 5 Pseudo-volwassenheid
Vrees vir donker
Slegs temas wat deur al vyf die respondente aangedui is, sal toegelig word:
Respondent 1 se dat sy pessimisties was oar die toekoms.
Sy was ambisie- en
rigtingloos. Die lewe het donker geraak en die son het nie meer vir haar geskyn het nie.
Volgens respondent 2 het sy geglo dat seksuele mishandeling feitlik alles van haar af
weggeneem het en dat sy geen vryheid meer het nie,
Sy sou graag eendag haar eie
maar het getwyfel of dit oOit sal realiseer.
Respondent 3 dui aan dat die pad vorentoe vir hom gelyk het na 'n eensame en donker
roete. Hy het oak voorsien dat hy nooit by sy droom van 'n huwelik en eie kinders sou
Respondent 4 se dat die insident haar swak laat voel het en dat sy moed verloor het.
Niks in die lewe het meer vir haar sin gemaak nie; haar drome het verander in
nagmerries; sy kon nie meer worry nie en sy het In negatiewe houding oor alles gehad, se
Volgens respondent 1 was sy deurmekaar en het sy later begin sukkel om te konsentreer
op haar werk.
Respondent 2 het skoal verlaat omdat sy nie op haar studies kon konsentreer nie.
Respondent 3 se dat sy denke en handelinge s6 oorgeneem is deur gedagtes aan die
gebeure dat hy nie meer normaal kon funksioneer nie en gesukkel het met konsentrasie.
Sy skolastiese prestasie het gevolglik drasties afgeneem.
275 Respondent 4 rapporteer dat sy sukkel om te luister in die klaskamer en dat sy probleme
ondervind om te dink. Haar punte het verswak en sy het selfs van haar toetse gedruip.
Sy Sf! dat sy haar gedagtes 'verloor' het.
Respondent 5 meld dat haar skolastiese prestasie met rasse skrede agteruit gegaan het,
dat sy nie meer kon konsentreer nie en dat dit vir haar gevoel het dat sy niks meer regkry
DEPRESSIE I NEERSLAGllGHEID
Respondent 1 meld dat sy depressief geraak het en dat selfmoord telkens vir haar na In
uitweg gelyk het. Die reen in haar skets dui op al die trane wat voortdurend vloei. Sy het
nie meer die lig gesien nie. Sy het baie aileen gevoel. Sy gebruik ook die metafoor van
verdrinking en 'n watervlak wat hoer raak.
Respondent 2 is deurentyd baie hartseer en eksternaliseer die gebeure in haar lewe met
die woord 'sadness. Sy Sf! ook dat haar geluk weg is en dat sy hartseer is. Sy sukkel ook
om oogkontak te maak met andere.
Luste!oosheid, 'n void emptiness, gedagtes aan pille drink en selfmoord is deel van die
depressie wat respondent 3 ondervind het.
Respondent 4 Sf! dat sy nie meer kon worry nie. Sy het ook nie meer goed geslaap nie.
Sy was baie hartseer en het stil geraak.
Volgens respondent 5 was haar vreugde, vrede en mooi gedagtes weg.
depressief en het niks van haarself gedink nie. Sy was stukkend. Sy het ook nooit meer
WOEDE Woede en ontevredenheid met haar lewe is 'n tema wat gereeld in respondent 1 se storie
na vore kom. Hierdie onderdrukte woede maak haar In monster in haar eie lewe. Sy was
Respondent 2 se sy is voortdurend kwaad. Respondent 3 se dat gereelde woede-uitbarstings nie ongewoon was in sy lewe nie. Respondent 4
se dat sy kwaad is vir mans, maar ook eintlik vir alma!. Volgens respondent 5 was sy kwaad vir alles en alma!. 6.8.2.5
Skuldgevoelens teenoor God en haar ouers het tel kens na vore gekom in respondent 1 se
Respondent 2 het ook skuldgevoelens gehad oor haar eie aandeel omdat sy gedink het
dat sy dit moes verhoed het.
Respondent 3 getuig dat hy gesukkel het met skuldgevoelens teenoor God.
Respondent 4 se dat sy skuldig gevoel het en haarself gekasty het met die vraag oor
hoekom sy in die man se kar geklim het.
Respondent 5 se dat sy skuldig gevoel het - vera I ook omdat sy haar ouers belas terwyl
hulle reeds hul eie probleme het.
Skaamte het oak respondent 1 se lewe gekenmerk en sy noem oak dat sy geen trots in
haarself gehad het nie.
Respondent 2 is te skaam om te praat oar die gebeure in haar lewe.
Sy kon ook nie
mense in die oe kyk nie.
Respondent 3 gee te kenne dat hy skaam en bang was na die insident in die swembad.
Respondent 4 se dat sy skaam was en nie mense in hul gesigte kon kyk nie.
Sy was so skaam dat respondent 5 nie kon bad terwyl die lig aan was nle aangesien sy
selfbewus geraak het, sy kon nie voar ander mense aan- en uittrek nie en sy kon nie lank
voor die spieel staan nie. Sy kon oak nie enigiets uit haar kas uit aantrek nie, want sy
moes van kop tot tone bedek wees. Sy het oak nie oogkontak met mense gemaak nie.
Respondent 1 het nie net in vrees gelewe dat haar ouers sal Ultvind oar die insident met
die seun nie, maar oak dat hulle sou uitvind oor haar lesbiese verhouding. Sy is ook bang
vir mans en het gesukkel om verhouding te stig met hulle.
Die gebeure het respondent 2 gevul met vrees en het haar weerhou daarvan om op haar
eie plekke te besoek.
Respondent 3 noem dat hy bang was na die insldent in die swembad en dat hy hom self
skaars gehou het die volgende dag.
Respondent 4 gee te kenne dat sy bang was. Sy en haar ma vrees oak intirnidasie en
viktimisasie van die oortreder(s).
278 Sy vrees mans en is bang om by haar vriendinne te gaan oorslaap omdat sy bang is vir
hulle pa's en broers, volgens respondent 5.
Sy se oak dat sy nie meer soos ander 'n
normale lewe kon lei nie omdat sy bang was.
Respondent 1 meld dat sy nagmerries ondervind het wat haar slaap aangetas het.
Volgens respondent 2 sal sy weer goed slaap indien sy beheer van die probleem kan
Respondent 3 het hipersomnie gehad en ontvang medikasie daarvoar asook vir sy
Respondent 4 se oak dat sy nie meer goed geslaap het nie.
Sy het party nagte net twee ure geslaap, vo!gens respondent 5.
Seksuele mishandeling het respondent 1 se lewe ingeperk in die sin dat sy nie met haar
ouers kon praat oor die seksuele mishandeling nie, maar oak dat sy moeilik verhouding
kon stig met die teenoargestelde geslag.
Haar ingeperkte denke het ook daartoe gelei
dat sy haarself as sleg en onwaardig beskou het.
Respondent 2 se lewe is deur seksuele mishandeling ingeperk tot so 'n mate dat sy nie
meer op haar eie kon funksioneer en na plekke heen gaan nie.
Respondent 3 se lewe was veral mgeperk ten opsigte van sy verhoudings met ander
Hy het gevoel dat sy lewe se script reeds vooruit bepaal was en dat hy niks
daaraan kon verander nie.
279 Respondent 4 se dat sy nie meer kon loop waar sy wou nie en dat sy selfs eers nie saam
met bekendes soos haar oom en auntie wou ry nie.
Respondent 5 kon nie meer flieks met love scenes kyk nie en sy kon nie meer gaan waar
sy wou nie. Sy was bang en verder het haar ouers haar ingeperk. Sy sou graag 'n ou
wou gehad het maar het ook nie eintlik kans gesien daarvoor nie. Sy kon selfs net sekere
Sy beleef ook inperking van haar gedagtes - sy was altyd net besig met
haarself en was nie meer beskikbaar om ander te help nie.
Respondent 1 blameer ander mense vir erger dinge wat hulle doen en vind 56
regverdiging vir haar eie optrede. Sy voel ook dat haar ouers haar nie toegerus het nie.
Respondent 2 voel dat haar ma te blameer is vir die omstandighede waarbinne sy haar
Respondent 3 vertel dat hy gedurig sy ouers blameer het vir sy eie ongelukkigheid en dat
hy sodoende nooit nodig gehad het om verantwoordelikheid vir sy eie optrede te neem
Respondent 4 het gevoel dat haar tjommie te blameer is vir die insident wat gebeur het.
Sy wou altyd ander blame, want volgens respondent 5, het dit haar beter laat voe!.
Respondent 1 meld dat sy in In lesbiese verhouding betrokke geraak het, enersyds omdat
dit na 'n veilige verhouding gelyk het, maar andersyds omdat sy nie meer geweet het wie
sy is of behoort te wees nie. Vrae het in haar gemoed oor haar eie seksualiteit ontwikkel.
Sy beleef 'n vervreemding van haarself. Selfwaarde het haar ontwyk.
280 Respondent 2 ondervind identiteitsprobleme
die sin dat sy nie onafhanklik kon
funksioneer nle; dat sy die konflikte nag nie suksesvoI kon oplos nie en dat sy nie in
beheer van haar lewe gevoel het nie,
Respondent 3 het met identiteitsprobleme reeds vanaf die begin van sy adolessente jare
geworsteL Sy seksuele identitelt was nag steeds me vir hom In uitgemaakte saak nie,
Respondent 4 se dat sy nie meer die mens was wat sy was nie en dat sy nie meer van
haarself gehou het nie.
Sy het haarself op 'n stadium as 'n groat Christen gesien, se respondent 5, maar die
verkragting het dit alles verander. Sy het nie meer geweet wie en wat sy is nie. Sy kon
haarself net beskryf in terme van damaged goods,
REKONTEKSTUALISERING MET LITERATUUR:
Seksuele mishandeling is In probleem weens die gevolge van die insident(e) op slagoffers
se lewens. Kliente meld nie vir terapie aan omdat hulle mishandel is nie, maar as gevolg
Probleemgefokusde terapie lei maklik tot terapie wat die slagoffer etiketteer in terme van
Aangesien die gebeure van seksuele mishandeling nooit ongedaan
gemaak kan word in die lewe van 'n slagoffer nie, kan seksuele mishandeling, waar dit as
die probleem gedefinieer word, nooit waarlik opgelos word nie. Terapie wat gerig is op
die vermindering van die effek van seksuele mishandeling is oplossingsgerig en mag dus
meer suksesvol wees (Durrant & Kowalski in Durrant & White, 1992: 72). Bogenoemde
temas is volledig bespreek in hoofstuk 5 (5.8: Die impak van seksuele mishandeling).
6.8.3 EKSTERNE FAKTORE (FAKTORE GELEE SUITE DIE SLAGOFFER
WAT AANLEIDING KON GEE TOT SEKSUELE MISHANDELING)
Uit die gegewens verstrek deur die respondente is die volgende ge'identifiseer as faktore
wat buite die slagoffer gelee is en wat aanleiding kon gee tot die insidente van seksuele
Respondent 1 meld dat haar moeder wei vir haar gese het dat geen ander mans aan haar
mag vat nie. Haar aanwysings was egter nie volledig en spesifiek nie.
Respondent 2 is by haar oom afgelaai sonder dat haar ma ooit weer navraag gedoen het
na haar welstand en sonder dat sy enige toerusting ontvang het rakende molestering en
hoe sy haarself kan beskerm teen so iets.
Respondent 3 se dat sy gebrek aan kennis en die feit dat hy nooit enige voorligting in die
verband ontvang nie l destruktief was in sy lewe. Sy ouers het dit ook nooit reggestel dat
Hankie nie deur die ooievaar gebring is nie.
Respondent 4 het ook aangedui dat sy na'ief was om
die motor te klim en dat sy nie
kon dink hoe sy haarself in so 'n situasie gekry het nie. Sy het ook nie geweet wat om te
doen in die situasie waarbinne sy haar bevind het nie.
Respondent 5 se dat sy dink dat sy naief was en nie regtig besef het hae maklik so iets
kon gebeur het nie en dat onkunde ook 'n rol gespeel het daarin dat sy haarself in die
verkragtingsituasie bevind het.
Respondent 1 se ouers het nie aan haar spesifieke en korrekte aanwysings gegee nie.
Die oortreder het geen psigologiese of emosionele dwang ten tyde van die gebeure
toegepas nie - tog kon sy nie na haar ouers draai na die gebeure nie l omdat daar nie 'n
naby vertrouensverhouding tussen haar en haar ouers was nie.
Respondent 2 se ma het aan haar gese dat sy by haar oom moes gaan bly. Daarna het
sy baie min kontak met haar gehad. Haar ma was baie bly dat die oom vir haar kon sorgo
Respondent 3 vael dat sy ouers geen fondasie in sy lewe gele het nie en dat die vestiging
van sy seksuele identiteit dus van die begin af In kans gestaan het om te flop.
Respondent 4 se verhouding met haar ma het verswak nadat haar ma te kenne gegee het
dat sy wil he dat sy die saak meet terugtrek. Sy vee\ dat haar ma haar nie geneegsaam
voorberei het ten opsigte van toerusting vir sulke situasies nie.
dat sy ook waarskynlik nie bedag genoeg gemaak is op die gevare
daarbuite nie en dat haar ouers ten tyde van die voorval so besig was met hul eie
probleme, dat sy haar nie na hulle kon wend nie. Hulle het oak nie vir haar professionele
hulp direk na die voorval gereel nie.
Ouers behoort reeds van jongs af kinders te wys op die gevare van molestering en
Onkunde en gebrekkige toerusting deur ouers is bydraende verswarende
oorsake wat kinders predisponeer tot seksuele mishandeling.
Indien ouers hul
opvoedkundige verantwoordelikheid nakom en hul kinders met die korrekte terminologie
en feite toerus, kan die kinders minder weerloos wees en word daar ook aan die kind se
behoefte voorsien om te verstaan wat 'n geslagsral is en om daarmee te identifiseer (Van
Rooyen & Louw, 1993: 7-8; 24). Siagoffers van verkragting kan hulself nie blameer vir die
verkragting nie, maar meet dikwels wei gedeelde verantwoordelikheid aanvaar omdat
hulle nie waaksaam was nie.
Wanneer insidente soos verkragting en molestering
plaasvind, het slagoffers nie beheer daaroor nie. Hulle het wei beheer oor die keuse wat
hulle maak random die hantering daarvan (Thamm, 1998: 209). Wanneer slagoffers In
keuse maak daartoe om In 5UIVivor te word, word die eerste tree na die alternatiewe
Mense beskik oor sterktes in hul lewens waarvan hulle dikwels nie bewus is nie. Hierdie
sterktes in hullewens kan lei tot die ontdekking van die alternatiewe storie in hullewe:
Respondent 1 oordeel nie ander mense maklik in haar lewe nie. Sy aanvaar dat ander
mense deur moeilike omstandighede kan gaan,
Sy het op skool goed presteer,
leierskapsposisies beklee en was gewlld. Op 'n stadium moes sy net die stilte verbreek en
daaroor begin praat. In terapie kon haar sterktes gebruik word:
die sterkte om ander
nie te oordee! nie kon sy in haar eie lewe begin gebruik om haarself ook nie verder te
oordeel nie en om ook 'genade' vir haarself te he.
Prestasie was nog altyd vir haar
belangrik. Sy kon 'n besluit neem om nie verder ter wille van ander te presteer nie, maar
Hierdie deursettingsvermoe het haar ook gesteun ten tyde van hierdie
terapie. Sy se self dat sy nooit gaan h~ nie.
Respondent 2 het op tienjarige ouderdom reeds begin om kralewerk te doen am te
probeer vergeet van die slegte insidente in haar lewe. Tog het dit uiteindelik gelei dat sy
selfversorgend kon raak en aan die slegte situasie kon ontsnap. Haar oom het nie meer
nodig gehad om vir haar te sorg nie. Sy kon haarself konnekteer aan haar ouma wat vir
haar 'n betekenisvolle persoon kon raak in haar lewe. In terapie kon sy waardering vir
haarself kry as 17-jarige wat reeds die eerste tree na onafhanklikheid gegee het deur op
vroee ouderdom reeds selfonderhoudend te raak.
Respondent 3 het deur homoseksualiteit ontdek wie hy nie wil wees nie.
ontdekking was dit dus makliker am 'n identiteit te begin bou random dit wat hy graag wil
wees. Hy het ook ontdek dat sy pad na heling en genesing deur sy geloof loop en dat dit
hom onderskraag het om sterk te staan.
Respondent 4 het gevoel dat dit nie meer sou help am te praat nie. Tog was sy verras
am te ontdek dat haar stem nie van haar gesteel is nie. Sy kon 'n saak gaan maak en
seker maak dat die oortreder(s) nie wegkom nie. Sy het reeds die eerste tree gegee am
weer vir haarself op te staan - iets wat sy in die verlede nog altyd reggekry het. Sy se
dat sy weet dat sy baie sterk is en dat sy weer so sal word.
Respondent 5 het gedink dat sy alles verloor het. Tog het sy 'n besluit geneem dat sy
haarself nog steeds sal uitleef in dans, krieket en revue. Sy het dit reggekry. Alhoewel sy
tydens dans van al die tragiese gebeure in haar lewe kon vergeet, is dit ook die medium
284 wat in terapie gebruik kon word om op bewustelike vlak die verkragting te integreer in
haar lewe as deel van haar storie.
Mense is slegs mens tussen ander mense. Wanneer tragedie mense tref, het hulle ander
nodig om hulle te steun. Siagoffers van seksuele mishandeling vael dikwels dat hul 'stem'
gesteel is tydens die insident en dat hulle nie daaroor kan praat nie. AI die respondente
het aangedui dat hulle hut stem ontdek het deur met ander persone daaroor te praat.
Respondent 1 het by twee geleenthede met mense gepraat oor die seksuele
mishandeling. Sy het self besluit om die stilte te verbreek en oor die molestering te praat.
Toe sy nie daar antv.Joorde kry nie, het sy later dit weer probeer. Sy het dus nog noolt
opgegee om antwoarde te vind nie en het aanhou soek totdat iemand haar kon help.
Respondent 2 se ook dat sy weet dat dit vir haar beter is om oor haar heling te praat.
Respondent 3 aanvaar dat hy die eksp€rt van sy lewe is en daarmee bepaal hy sy
toekoms. Hy het oak verskeie beraders reeds gespreek en steeds nie moed opgegee om
antwoorde te vind nie.
Respondent 4 het In saak teen die oortreders gaan maak en daarmee ontdek dat sy In
stem het waarmee sy vir haarself geregtigheid kan skep.
Respondent 5 het, hoewel seksuele mishandeling haar stem stilgemaak het, tog ook haar
stem gebruik om die saak by die polisie aan te meld.
Uitsonderings ten opsigte van gevaelens en gedrag tot die probleemdominante storie bied
'n basis vir die ontwikkeling van oplossings. Die probleemdominante storie verskaf 'n lens
waardeur net probleme raakgesien word en wat geen oplossings belig nie.
belangrik dat die terapeut nie net die uitsonderings moet uitwys nie, maar oak die klient
tot eie ontdekkings moet begelei (Durrant & Kowalski in Durrant & White, 1992: 90, 93).
285 Siagoffers van seksuele mishandeling moet van hul probleem leer - hulle moet eerder van
die probleem neem wat hulle kan voordat die probleem hulle oorrompel (Thamm, 1998:
251). Eers wanneer slagoffers begin om verantwoordelikheid vir hul eie heling te neem,
is hul op pad na In survivor-identiteit.
Siagoffers van seksuele mishandeling tipeer hulself dikwels in terme van hul slagoffer­
identiteit en vir jare daarna bly hulle die slagoffers. Gedurende terapie kan slagoffers van
seksuele mishandeling hulself ontkoppel van hul identiteit as magtelose slagoffers
(Adams-Westcott & lsenbart in Durrant & White, 1992:47).
Die respondente het hul
identiteit vanaf slagoffer na survivorsoos volg verander:
AI die respondente het deelgeneem aan die fisiese neerskryf van hul
probleemdeurdrenkte storie asook die herskrywing daarvan.
Respondent 1 is gevra om die probleem se invloed op haar lewe te teken
Sy is ook gevra om die nuwe hoofstuk van haar storie te
illustreer (Aanhangsel G).
Ten tyde van die ko-konstruksieproses van haar
storie het sy tot die ontdekking gekom dat sy nie meer getraumatiseer is deur
die gebeure nie. Die nuwe hoofstuk van haar lewe was reeds goed gevestig en
sy het reeds begin uitreik na ander mense.
Respondent 2 het moeilik gepraat oor die gebeure in haar lewe. Sy is daarom
gevra om haar gevoel van Sadness te iIIustreer (Aanhangsel H).
hoofstuk wat sy wou skryf vir haar lewe moes sy met prente vasle (Aanhangsel
I). Oaarna het sy en die navorser bespreek oor hoe sy dit prakties in haar lewe
gaan implementeer. Oit het sO In impak op haar lewe gehad dat sy nie vir die
volgende sessie opgedaag het nie. Ten tyde van die ko-konstruksieproses van
haar storie het sy net gese dat sy beter gevoel het en dat sy tot aanvaarding
286 kon kom van die feit dat sy nie die probleem was nie, maar dat haar oom die
probleem is. Sy was versterk deur die skryf van haar verhaal.
Respondent 3 se kreatiewe sy is gebruik in die outeuring van sy nuwe
hoofstuk: hy is gevra om Chaos uit te beeld (Aanhangsel J). Hy het spontaan
tydens die ko-konstruksieproses 'n gedig begin dikteer oor die invloeiing van
die probleemdeurdrenkte storie en die nuwe hoofstuk van sy lewe.
Respondent 4 het baie vasberade die pad na eie outeurskap weer begin loop.
Sy was nog altyd sterk en het gese dat sy net so In bietjie hulp nodig het om
weer daarby te kom. Sy het besluit dat die oortreder(s) nie vir haar sal se wat
sy mag doen en wat sy nie mag doen nie. Toe sy ontdek dat sy die outeurskap
aan hulle afgestaan het, het sy onmiddellik besluit om dit terug te neem.
Respondent 5 was van mening dat sy 'alles' verloor het.
Tog het sy haar
kreatiewe aktiwiteite nooit aan Verskrikking afgestaan nie. Dans is In passie in
haar lewe, maar sy ontsnap ook van realiteite tydens dans. Dans, as medium is
toe gebruik waarin sy gevra is om In dans uit te werk wat veral klem
Ie op die
aanvaarding van die nuwe hoofstuk in haar lewe (Aanhangsel L).
gebruik om haar op bewustelike vlak
terug te 'dwing' om die gebeure te
hanteer en sodoende die nuwe hoofstuk te begin 'skryf'.
Dit het In
omwenteling in haar lewe teweeggebring.
REKONTEKSTUAUSERING MET LrrERATUUR:
Om outeur te wees van jou lewe beteken om jou storie te vertel. Dit kan in geskrewe of
mondelinge vorm geskied. Om die storie te vertel behels: dit breek die greep (mag) wat
stilte uitoefen op slagoffers van seksuele mishandelingi
dit bevestig die survivor­
identiteit; dit kan desensitisering tot die trauma bewerkstellig en help om die trauma vir
die slagoffer in perspektief te plaas. Geleidelik word die mag wat die trauma oar die
slagoffer het, gebreek (Matsakis, 1998: 272).
EK IN BEHEER Ten einde effektiewe verandering by slagoffers van seksuele mishandeling te
bewerkstellig is dit belangrik dat hul 'lens' moet verander.
Hulle moet hulself sien in
terme van bekwaamheid teenoor onbekwaamheid; in-beheer in plaas van buite-beheer;
selfrespek in plaas van selfhaat en vryspraak teenoor selfblaam (Durrant &. Kowalski in
Durrant &. White, 1992: SO):
Respondent 1 reageer soos volg:
bekwaamheid teenoor onbekwaamheid:
ek kon beter verstaan oor
hoekom ek my eie seksualiteit begin bevraagteken hetj ek het van myself
geleer toe ek gedink het ek kon nie meer pyn vat nie, toe kon ek
in-beheer in plaas van buite-beheer: ek het by die punt gekom dat ek
besef het dat ek iets omtrent my depressie moes doen; ek kan reeds nou
al my storie anders leef; daar is nou weer lig in my lewe; ek het geleer om
te praati ek kan
se wat ek voel
en ek kan vir myself opstaan, wat ek
tevore nie kon doen niej ek is belangriker en groter as die probleem en
nie andersom nie; die rolle tussen my en Verwoester is omgeruil
selfrespek in plaas van seltbaat: van nou af kan ek trots wees op myself
vryspraak teenoor selfblaam: ek kon myself vryspreek en om vergifnis
vra; ek het ook tot kennis gekom dat ek onskuldig was in die saak
Respondent 2 reageer soos volg:
bekwaamheid teenoor onbekwaamheid: I know it's good to speak on this
in-beheer in plaas van buite-beheer: I can go to the shop; I was more
happy; I not want to have the problem
selfrespek in plaas van seltbaat: I know it's not me who was bad
vryspraak teenoor selfblaam: I know it's not me the problem
Respondent 3 reageer soos volg:
bekwaamheid teenoor onbekwaamheid: kennis het my tot ander insigte
gebringi ek is die ekspert van my lewe; niemand kan vir my 'Geen
Toegang' bordjies in my lewe opsit niej kennis oor die feit dat 'n studie
bewys het dat slegs 50 0/0 mans eksklusief heteroseksueel is, laat hom
meer bekwaam voel deurdat hy daarmee kon identifiseer
in plaas van buite-beheer: ek kan die storie van die res van my
lewe bepaa1i kennis kon my vry maak
selfrespek in plaas van selfhaat: ek is nie meer net vasgevang in my eie
wereld en sy probleme niel maar kan uitbeweeg na ander
vryspraak teenoor selfblaam: kennis oor seksuele mishandeling het
gemaak dat ek my kon vryspreek en begin bou aan Tn seksuele identiteit
Respondent 4 reageer soos volg:
bekwaamheid teenoor onbekwaamheid: ek het die besluit geneem dat ek
sal wen en ek heti ek het my kop mooi sterk gemaak oor die ding en net
elke dag vir myself gese dat dit my lewe is en dat ek hom sal lewe soos
in-beheer in plaas van
moes stadig begin om weer my
gedagtes terug te vat; ek het begin loop waar ek WOUi sy se ook dat sy
geleer het om nie die verlede te vergeet nie, maar dit op die beste manier
moontlik te hanteer
selfrespek in plaas van selfhaat: dit gaan nou baie beter met my omdat
ek kon gepraat het
vryspraak teenoor selfblaam: ek was ook nie meer kwaad vir myself nie
Respondent 5 reageer soos volg:
bekwaamheid teenoor onbekwaamheid: ek het my gedagtes konstruktief
begin vervang deur aan iets anders te dink
in plaas van buite-beheer: ek kon vir die gedagtes se: StOPI
gaan weg!; ek het begin om meer op survival te fokuSi ek is die skrywer
van my storie; elke dag 'n klein treet.iie na herstel; ek moes my
wegdraai van myself
selfrespek in plaas van selfhaat: begin om myself te herstel
vryspraak teenoor selfblaam: leef van tragedy to triumph
'n Nuwe lewenstyl of die herskryf van 'n nuwe storie gaan gepaard met 'n nuwe keuse
lewensvemietigende leefstyl deel geword het van mense se lewens is nuwe oplossings en
289 keuses nodig.
Nuwe oplossings en keuses is slegs moontlik vanuit kennis wat nuwe
moontlikhede kan genereer. Emosionele sluiting van traumatiese gebeure is moontlik
wanneer denke en gevoelens in balans kom. Dit beteken nie om die ervaring op te los of
te probeer om dit te laat verdwyn nie - dit is onmoontlik. Wat wei moontlik is, is om
denke en gevoelens te balanseer (McGraw1 2000: 50).
AI vyf die respondente het te kenne gegee dat hulle iets uit die lewe van ander survivors
kon neem vir hul eie lewe om die nuwe rigting wat hulle gekies hetl te versterk:
Respondent 1 verwys na Esme van Zijl se video waarna sy gekyk en dit laat
haar tot die besef kom dat dit vir ander slagoffers ook moeilik is om aanvanklik
te praat oor die gebeure wat hul lewe sO drasties verander het.
bemoediging daarin dat sy die geleentheid het om reeds op 'n jong ouderdom
haar storie nou anders te leef.
Respondent 2 verwys na Alison se storie en se dat dit haar sterk gemaak het.
se dat hy kan identifiseer met die metafoor van Verwoester wat
deur Martie gebruik is. Hy kon ook sien dat haar lesbiese verhouding vir haar
die antwoord was op die seer in haar lewe.
Vir hierdie respondent was dit
moeilik om te aanvaar dat slegte stories goeie uitkomstes kan bied. Alison was
vir hom sO 'n voorbeeld met wie hy kon identifiseer.
Respondent 4 se dat dit haar ook gehelp om te hoor hoe ander mense hul
stories herskryf (reggemaak) het.
Respondent 5 se dat Alison se uitlating van tragedy to triumph haar oortuig het
om meer op survivalte fokus as op Verskrikking.
Telling the story ofyour trauma won't make the trauma happen again. Telling your story
won't undo the trauma or make it go away either. But telling your story can help lessen
290 the pain and shrink the scars and, by telling just one person about your trauma, you can
begin to feel reconnected to the human race again. Telling the story ofyour trauma is
much like therapy. There is healing in the telling.
(Matsakis, 1998: 271)
Mense se lewens vertel stories en stories het die misterieuse krag om by mense se
verstand verby te glip en hul harte en denke te verander sander dat hulle dit eens
agterkom (Naude, 1998).
Ander survivors kan identifiseer met mekaar se pyn en
verstaan wat ander persone deurmaak beter as enigiemand anders (Thamm, 1998: 238).
Deur die stories van ander survivors te gebruik in terapie, dra dit die boodskap oor van
hoop vir heling en daag dit slagoffers uit om ook hul tragedie in 'n triomftog te herskryf.
SAMEVATIING EN REFLEKSIE
Seksuele mishandeling is in 'n slagoffer se lewe In gegewe. Niks en niemand kan dit ooit
weer ongedaan maak nie. Siagoffers van hierdie misdaad laat dikwels toe dat die chaos
wat uit daardie daad of dade ontstaan het hulle 'omhels'. Alisan (Thamm, 1998: 213)
dat slagoffers moet leer om die chaos te 'omhels' en nie andersom nie. Chaos en trauma
is nie al wat slagoffers in hul lewe het nie. Tog stel die meeste slagoffers hulself aan
ander voor as die 'slagoffer' en leef, praat en handel dan vanuit daardie identiteit.
Die samevatting, gevolgtrekking, leemtes en aanbevelings van hierdie studie volg in