Mini-begroting: Risiko’s word werklikheidEnoch Godongwana, minister van finansies. (Argieffoto: Elmond Jiyane/GCIS) Die Suid-Afrikaanse ekonomie word gerem deur skuld wat dit vir die land moeilik maak om sy ontwikkelingsdoelwitte te bereik. Enoch Godongwana, minister van finansies, het Woensdag tydens die lewering van die mini-begroting gesê Suid-Afrika het die afgelope 15 jaar elke jaar ŉ groter geldtekort. Hy sê verskeie bestaande hardnekkige probleme verhinder steeds groei. Dit sluit in onbetroubare kragvoorsiening, ŉ duur en onvoldoende hawe- en spoornetwerk, misdaad en korrupsie, swak staatskapasiteit en hoë vlakke van markkonsentrasie en hindernisse wat die totstandkoming en groei van klein ondernemings onderdruk. “Hierdie uitdagings ondermyn ons pogings om werk te skep en dra by tot hoë vlakke van armoede en ongelykheid. “Ons strukturele uitdagings is vererger deur nuwes. Dit sluit in internasionale ekonomiese verlangsaming, hoë krag- en kospryse en die verwoesting wat deur natuurrampe soos die onlangse oorstromings veroorsaak is.” Een ligpunt is wel die beter as verwagte belastinginvordering. Volgens die minister het talle van die risiko’s waarteen daar in die Februarie-begroting gewaarsku is, boonop die afgelope paar maande ŉ werklikheid geword: stygende inflasie, taaier finansiële toestande en die voortgesette uitwerking van Covid-19. Hy sê binne die breër raamwerk moet klein ekonomieë, soos dié van Suid-Afrika, veral versigtig wees en buffers teen ekonomiese storms inbou. Staatskuld Regeringskuld vir die huidige boekjaar sal op ŉ verwagte R4,7 biljoen (“duisend miljard”) staan, in vergelyking met die R627 miljard waarop dit in 2008‑’09 gestaan het. Dié skuld kos die land gemiddeld R355,2 miljard per jaar aan rente en terugbetalings. Die minister sê skuld gaan in 2022-’23 ŉ verwagte R5,9 miljard meer kos as wat in Februarie vanjaar verwag is. “Die moontlikheid van ŉ groot prysregstelling in finansiële markte is ŉ aansienlike risiko. Dit gaan fiskale inkomste in die toekoms raak.” Godongwana sê die land het geen ander keuse as om sy skuldlas te verminder nie – maar dat vordering wel gemaak word. ŉ Gekonsolideerde fiskale tekort van 4,9% van BBP word vir 2022-’23 verwag en regeringskuld sal in dieselfde boekjaar na verwagting op 71,4% van BBP stabiliseer. Dit is veel vroeër en op ŉ veel laer vlak as wat vroeër verwag is. “Ons stel voor dat geen begrotingsvermindering in die 2023-begroting ingestel word nie. Inteendeel, gekonsolideerde staatsbesteding sal R2,2 biljoen vanjaar verbysteek en tot R2,5 biljoen in 2025-’26 groei.” Ekstra belasting ingevorder Die invordering van belasting het ook die verwagting oorskry en die bruto belastinginkomste vir die huidige boekjaar is van R83,5 miljard tot R1,68 biljoen aangepas. “Die hoër verwagting is hoofsaaklik danksy verbeterings in die invordering van maatskappybelasting, met sterk inkomste uit die finansiële en vervaardigingsektor. “Die beter as verwagte belastinginvordering, ook oor die mediumtermyn, het die regering toegelaat om die tekort te verminder en blywende en nuwe risiko’s teen te werk.” Die minister sê dit beteken die basisbegrotings van departemente wat deurslaggewend vir dienslewering is, kan gaandeweg herstel word sonder dat onbekostigbare en bindende ooreenkomste aangegaan word. Groei afwaarts aangepas Godongwana sê die tesourie verwag nou werklike BBP-groei van 1,9% in 2022, in vergelyking met die verwagting van 2,1% in Februarie vanjaar. Oor die volgende drie jaar sal die ekonomie na verwagting met ŉ gemiddeld van 1,6% groei. “Die vlak van groei is te laag om ons ontwikkelingsdoelwitte te steun. Gevolglik moet ons stappe doen om ons ekonomie op ŉ hoër groeikoers te kry.” Hy sê sedert die Februarie-begroting is die inwerkingstelling van strukturele hervorming versnel om hindernisse vir ekonomiese groei te pak en belegging en werkskepping te steun. Beurtkrag ‘rampspoedig’ vir groei Beurtkrag het egter ŉ “rampspoedige uitwerking” op die ekonomie en hervorming word dus op die energiesektor gekonsentreer, sê Godongwana. Verskeie beleid- en regulatoriese veranderings is onderweg om ŉ meer mededingende energiemark te verseker. “Die vermindering van Suid-Afrika se afhanklikheid van ŉ enkele monopolie en die ontsluiting van enorme private belegging in opwekkingskapasiteit gaan aansienlik tot langtermyn-energiesekerheid bydra.” Godongwana sê ook daar is ŉ “krisis” in die logistieke sektor. Ondoeltreffendheid by die hawe- en spoornetwerk kos die ekonomie miljarde rand en ondermyn pogings om groei te verhoog. Verskeie stappe word gedoen om groter mededinging en doeltreffendheid by hawens en die spoorweë te verseker.