Inperking ("lockdown"): Wat nou van my verlof en betaling? - Corona Krisissentrum
Tuis / COVID-19 / Inperking ("lockdown"): Wat nou van my verlof en betaling?
Inperking ("lockdown"): Wat nou van my verlof en betaling?
Met die president wat op 23 Maart 'n nasionale staat van inperking afgekondig het (wat in werking tree om 00:00 op 26 Maart 2020), hoe beïnvloed dit my regte as werknemer met betrekking tot my verlof en salaris? Moet ek verlofvoms invul? Moet ek onbetaalde verlof vat?
Onthou, die kontraktuele beginsel is dat die werkgewer 'n verpligting het om jou salaris te betaal as jy jou dienste tender. Die verpligting van besoldiging spruit egter nie voort uit die fisiese lewering van 'n diens nie, maar slegs daaruit dat 'n werknemer 'n diens beskikbaar stel of aanbied.
In Solidarity v The Public Health & Welfare Sectoral Bargaining Council (442/13)  ZASCA 70 (28 May 2014) het die hof weer hierdie beginsel ondersoek. Appèlregter Ponnan het dit benadruk dat die werknemer steeds op betaling geregtig is deur, onder andere, te verwys na die hofsaak in die Konstitusionele Hof, Equity Aviation Services (Pty) Ltd v CCMA  ZACC 16; 2009 (1) SA 390 (CC). Hier is bevind dat, ongeag daarvan of 'n werkgewer van 'n werknemer se dienste gebruik gemaak het of nie, 'n werknemer wat homself of haarself ingevolge die dienskontrak beskikbaar gestel het, op betaling geregtig is [par. 11].
Tans, met die staat van inperking, kan jy nie jou dienste tender nie en mag die werkgewer ook nie toelaat dat jy werk toe kom nie. Dit is uitgesluit die essensiële bedrywe wat toegelaat word om dienste te lewer. Beteken dit dat die beginsel van "geen werk, geen betaling nie" hier geld?
Wat die gemenereg en kontraktereg betref, is hier dus 'n botsing tussen die beginsel van "geen werk, geen betaling nie" en die kontraktuele verpligting dat indien jy jou dienste tender, jou werkgewer jou salaris moet betaal.
Bogenoemde teenstrydigheid word tans toegeskryf aan die gevolg van die unieke situasie wat tans heers, naamlik dat ons land in 'n staat van inperking is. Wat ons in gedagte moet hou, is dat hierdie situasie nie die werknemer of werkgewer se eie toedoen of skuld is nie.
Die inperking-situasie gaan noodwendig beteken dat derduisende rande se verliese gely gaan word. Derduisende mense gaan skade ly en die vraag is wie watter hoeveelheid van die skade moet dra. Dit sluit werkgewers en werknemers in – almal.
Daarom is ons benadering dat om billikheid te handhaaf, werkgewers 'n ooreenkoms en konsensus met die werknemers moet bereik. Ons sien die reg en neem die gemenereg, kontraktereg, arbeidsreg en -regulasies in ag en onder hierdie omstandighede sal dit die aangewese oplossing wees.
Wat belangrik is van die konsep van billike arbeidspraktyk (soos vervat in die Grondwet) is dat dit vir beide die werknemer en die werkgewer billik moet wees. Só is dit nie billik dat elke werknemer bloot net sonder betaling gelaat word nie, en ook nie billik dat elke werkgewer noodwendig moet betaal vir dienste wat nie gelewer kan word nie. Derhalwe moet daar gekyk word na waarvoor die verskillende wetgewings wel voorsiening maak.
Kom ons begin by die verskillende vorms van verlof. Jy sal jou normale verlof moet insit, en die werkgewer kan jou ook verplig om jou normale verlof in te sit. Ons noem weer dat elke werkgewer ook 'n diskresie het om vir hierdie geval 'n spesiale tipe verlof in te stel wat dan betaalde verlof sal wees bo en behalwe jaarlikse verlof soos voorsien in artikel 20 van die Wet op Basiese Diensvoorwaardes.
Indien die werkgewer nie spesiale verlof toestaan nie en jou jaarlikse verlof is opgebruik, wat gebeur dan nou? Dit is die situasie waarna ons nou kyk: jy het nie meer verlof oor nie, is nie siek nie, en het niks tot jou beskikking nie. Jy kan nie jou dienste tender nie, want dit is 'n tyd van inperking; die werkgewer mag jou nie toelaat om werk toe te kom nie, want dit is 'n tyd van inperking.
Die president het gisteraand genoem dat daar 'n spesiale "Solidarity Fund" beskikbaar gemaak gaan word (die ooreenkoms tussen hierdie fonds en die Solidariteit Beweging se naam is bloot toeval en ons as Beweging bedryf nie hierdie fonds nie).
Volgens die president gaan sekere belastingtoegewings gemaak word, veral ten opsigte van die lopende betaalstelsel (LBS) waar onder andere 'n belastingsubsidie vir vier maande van tot R500 per persoon per maand toegestaan sal word in sekere gevalle. Ons verwys ook na verdere toegewings ten opsigte van vermindering van die oorbetaling van aftrekkings deur die werkgewers en werknemers aan die Werkloosheidsversekeringsfonds vir 'n sekere periode. Werkgewers met 'n jaarlikse omset van minder as R50 miljoen per jaar sal ook vir 'n periode van vier maande verligting kry vir latere oorbetaling van tot 20% van hul LBS-verpligtinge, sonder dat enige boetes aan hulle opgelê sal word.
Die President het spesifiek daarvan melding gemaak dat werknemers tans die kwesbaarste is en dat daar vir werknemers voorsiening gemaak word moet. Ons noem kortliks die beskikbaarstelling van 'n nuwe Nasionale Rampvoordeel wat werknemers saam met die bestaande siektevoordeel, verkorte werksure-voordeel en werkloosheidsvoordeel van die Werkloosheidsversekeringfonds kan eis.
Met die inperking-situasie en bogenoemde in ag genome is ons advies tans om daadwerklik met die werkgewer tot 'n ooreenkoms te kom betreffende die betaling van verlof en salarisse. Solidariteit het telkens die beginsel van regverdigheid en billikheid onderstreep, en hier is dit nou juis van kardinale belang dat hierdie beginsel (wat deur ons Grondwet voorgeskryf word) deur beide die werkgewer en werknemer toegepas moet word.
Wat gebeur as die werknemer en die werkgewer nie 'n ooreenkoms kan bereik nie? Hier verwys ons na die spesiale Nasionale Rampvoordeel wat deur die Minister van Werkverskaffing en Arbeid, Thulas Nxesi, aangekondig is en waaroor die departement meer inligting beskikbaar sal stel.