Sy erns was in skadu gesluier. Ek het onlangs gehoor dat ‘n kunstenaar is iemand wat sy wond met sy werk genees. Ek sal self nie kan sê nie – die skeppende proses is kompleks. In hierdie paar lirieke is daar geen verwysing na die destydse omliggende (politiese) wêreld waarin hy sy laaste jare deurgebring het nie; sy saak is innerlik.
Binne is die kerk anders as ander kerke. Die kleurglas, die preekstoel, die altaar, die steenwerk … die voorportaal is só ontwerp dat jy nie kan help om op te kyk nie, iets wat hy weer met die Taalmonument gebruik het.
Jan van Wijk is een van ons grootste argitekte. Daarby, was hy ‘n profeet. Dit word gesê dat ‘n profeet word nie in sy eie land geëer nie, maar in sy geval was sy mense, dié wat sy ontwerpe aanvaar het, ook aan die verander.
Jare gelede, in Noord-Spanje, besoek ek Altamira, grotte met pre-historiese kuns. Die plek is nou ‘n Wêrelderfenis Werf. Ek erken dat ek nie mooi verstaan het wat ek daar besigtig het nie. En ek wonder hoeveel ander mense die volle implikasies begryp.
Daar is seker min plekke op aarde wat so te midde die geskiedenis staan as die Brandenburg Tor. Ek het dit besoek toe dit nog dig agter die Berlynse Muur versteek was, jare voor die Wes-Berlyners met hulle hamers en slagspreuke die plek vol geklouter het om hulle vryheid uit te beitel. Dit was vir my ‘n doodse ervaring wat my melankolies gestem het.
Hier het die Nazi-opperbevel hulle saleer ontvang, waar ‘n see eenvormige staal helms meganies deur die Poort beweeg het. Terwyl Berlyn deur bomme verbruisel is, het die Poort genadiglik bly staan.
Tussen die bome, sien ek ‘n kapel. Die deur staan oop. Ek loer in. Seker Lutheraans. Ek kan nie die binne mooi onthou nie, maar wat ek wel onthou, is die marmergedenkplake teen die muur, met ‘n datum oor hulle – 1939 – 1945. Dit is nie aan ons onbekend nie … daardie name … hulle wat steeds kom. Maar, vir my, was dit anders. My nuwe jong vrou was ‘n Duitssprekende Suid-Afrikaner en geleidelik het die oorlogsstereotipes waarmee ek grootgeword het, begin vervaag. Die proses kom in daardie kapel aan ‘n einde.
Hierdie foto “Stiervegter” is deur Ernst Haas geneem en die afdruk is verwerk. Hy het veel ander met hierdie impressionistiese styl gedoen. Net jammer oor die bladvou in die middel.
In die film “Space Odyssey 2001” sien ons ‘n digbyskoot van die akteur se oog soos hy die asemrowende toneel van Jupiter aanskou. Die foto lyk amper soos die oppervlak van die planeet self.