Nuuskommentaar: Die staat of die private sektor?Grafika: Maroela Media Die vraag kan stellig weer gevra word nadat die minister gesê het Eskom kan nie geprivatiseer word nie, omdat net die staat so ’n onderneming kan bedryf. Die huidige woelinge in Suid-Afrikaanse vakbondgeledere (buite die Solidariteit-dampkring) handel nie soseer oor of die staat in die ekonomie betrokke moet wees nie, maar hoe groot of selfs oorweldigend die betrokkenheid moet wees. Oorkant die Middellandse See het die Griekse parlement egter ten gunste van die voorwaardes gestem wat die Europese Unie en ander op hulle geplaas het om uit die enorme skuldmoeras te kom. Terwyl die staat in Suid-Afrika se aandeel in indiensneming styg, krimp die private sektor. Die staat het nou 25% meer mense meer in diens as ’n dekade gelede, terwyl die private sektor nog 4% minder mense in diens het. Die staat se salarisrekening slurp nou 40,6% van die staatsinkomste op teenoor 31% van ’n dekade gelede. Dit is 12% van die BNP. In sy jongste artikel, Progess, wys die Amerikaanse ontleder John Stossel daarop dat een uit vier Grieke selfs nadat besparingsmaatreëls ingestel is, nog vir die staat werk, teenoor een uit sewe in die VSA. Maar hoe in die kol is die minister dat die opwekking van krag in Suid-Afrika te kompleks is vir die private sektor om bekostigbaar te voorsien? Oral in die land verrys private sonkrag- en windkragplase, en hoewel die impak nog klein is, het Eskom by minstens een geleentheid bewolkte weer in die Karoo, wat tot ’n afname van kragopwekking gelei het, die skuld gegee vir beurtkrag wat ingestel moes word. Nogtans, ’n geprivatiseerde kragopwekkingsmodel sou eers behoorlik getoets kon wees as die een ontbrekende aspek bygevoeg sou word – behoorlike mededinging. Die Nederlandse sonkragkenner, Vincent Dekker, skryf pas dat die prys van sonkrag vinnig daal. Anders as baie kenners wat meen dat sonkrag eers oor tien jaar die goedkoopste vorm van krag sal wees, meen hy dat dit gegewe sekere omstandighede reeds plek-plek die geval is. Hy wys daarop dat sonkrag aan die Amerikaanse stad Austin teen minder as vier Amerikaanse sent per kWh gelewer word, en wys daarop dat geen gassentrale, laat staan nog kernkragsentrale, hiermee kan meeding nie. Austin se krag word egter gesubsidieer, en sonder die subsidie sou dit 5,5 Amerikaanse sent per kWh beloop – steeds ongekend laag. Subsidies word normaalweg ná ’n tydperk uitgefaseer wanneer vestigingskoste verhaal is. Terwyl Austin daarna kan uitsien dat pryse selfs verder kan daal, lyk die prentjie vir Suid-Afrika andersom. In Januarie vanjaar het MyBroadband berig dat Suid-Afrikaners toe 71 sent per kWh betaal, maar teen April 2017 R1,00 per kWh. Na gelang van wat die wisselkoers gaan maak, sal dit omtrent dubbel wees wat die inwoners van Austin betaal – en dit vir sonkrag. Die bedoeling hier is egter nie om die voordele en nadele van verskillende soort opwekkingsmetodes teen mekaar op te weeg nie, maar om te toon hoe te veel staatsinmenging die land se ekonomie nie net kan smoor nie, maar dit reeds doen. Die Suid-Afrikaanse hennetjie wat die goue eiers lê, het reeds erg begin hik. Onlangs het die Grieke in ’n algemene verkiesing ’n party aan bewind gestel wat onderneem het om die Griekse situasie te beredder sonder om aan die eise van skuldeisers toe te gee. Kortom, dat die land pensioene en maatskaplike voordele betaal ver buite die bereik van die staatskas. Dié nuwe regering moes egter voor die harde werklikhede van hoe die wêreldekonomie werk die knie buig – erg ongelukkig, maar met geen ander lewensvatbare alternatief nie. Dit lyk egter of Suid-Afrikaanse kiesers, soos die Griekse kiesers, glo dat daar iewers ’n Houdini-truuk in skuil om ’n luilekker land te skep (op iemand anders se koste), en ook hier meen bloed kan uit ’n klip getap word. Of dat geld aan bome groei. En produktiwiteit? Wat is produktiwiteit?