PressReader - Oudtshoorn Courant: 2018-06-22 - Ca­litz­dorp­dam een eeu oud
Ca­litz­dorp­dam een eeu oud
Oudtshoorn Courant - 2018-06-22 - NUUS - TISHA S­TEYN
Suid-A­fri­ka se oud­ste wer­ken­de be­ton swaar­te­krag­dam is die Nels­ri­vier­dam bui­te Ca­litz­dorp. Die dam, ook be­kend as die Ca­litz­dorp­dam, se 100ste be­staans­jaar is die af­ge­lo­pe na­week her­denk.
Bou­werk aan die dam het op 1 No­vem­ber 1913 be­gin. U­nie­wor­ding in 1910, ge­volg deur die eer­ste Be­sproei­ings en Wa­ter­be­wa­ring s wet No 9 van 1912, wat in­ge­stel is vir die feit­lik eks­klu­sie­we ge­bruik van wa­ter vir land­bou doel­ein­des, en die pro­kla­ma­sie van die Ca­litz­dorp Be­sproei­ings­raad (CBR) in 1912, het die weg hier­voor ge­baan.
Die dam is die e­nig­ste be­sproei­ings­dam wat aan die boe­re be­hoort en word deur CBR-be­stuurs­ko­mi­tee met Jo­han Fou­rie as voor­sit­ter, en Fa­nie Gey­ser as on­der­voor­sit­ter van CBR be­stuur. Hul­le het die her­den­kings di­ne eind i eNG Ca­litz­dorp kerk­saal ge­re­ël, met adv. Je­an Mei­ring, van die Jo­han­nes­burg Ba­lie, en prof. Wes­sel Vis­ser, van die de­par­te­ment van ge­skie­de­nis aan die U­ni­ver­si­teit van S­tel­len­bosch as spre­kers.
Vis­ser het aan die hand van ‘n be­skik­ba­re no­tu­le van die CBR, die ge­skie­de­nis van die Nels­ri­vier­dam in die boek, Die Nels­ri­vier­dam van Ca­litz­dorp, 1918 - 2018: Suid-A­fri­ka se oud­ste wer­ken­de be­ton swaar­te­krag­dam, op­ge­te­ken. Land­bou in die om­ge­wing waar die ge­mid­del­de re­ën­val min­der as 150 mm/jaar is, het deur die ja­re vol­strui­se en lu­sern, vrug­te­boor­de, win­ger­de, groen­te en vee in­ge­sluit. Ge­du­ren­de die ko­lo­ni­a­le tyd­perk het boe­re ge­bruik ge­maak van uit­keer­wal­le uit die ri­vie­re in die om­ge­wing, maar her­haal­de­li­ke droog­tes wat land­bou be­dreig het, het ‘n dam ge­nood­saak. Be­ne­wens wa­ter aan boe­re on­der­kant die dam, ver­skaf die dam ook wa­ter vir huis­hou­de­li­ke ge­bruik aan die mu­ni­si­pa­li­teit - ‘n oor­een­koms wat nie al­tyd son­der haak­plek ver­loop nie.
Bou van die dam
Op grond van oor­een­koms­te met die Kam­ma­nas­sie­dam wat deur Fran­cis Kant­hack ont­werp is, word aan­vaar hy het ook die Nels­ri­vier­dam ont­werp. Bou­werk is in 1918 vol­tooi, en al­hoe­wel die in­wy­dings­da­tum nie be­kend is nie, het die
Oudts­hoorn Cou­rant op 5 Ju­lie 1918 be­rig: “De dam is zo te zeg­gen klaar; wan­neer men van de in­wy­ding zal ho­ren we­ten we niet.”
Die aan­vank­li­ke kos­te vir die bou van die dam­wal is op £65 000 be­re­ken, maar dit het uit­ein­de­lik £168 053 ge­kos.
Die dam het op 19 Maart 1922 vir die eer­ste keer oor­ge­loop. Die hui­di­ge dam­vlak is slegs 12,7%.
Jo­han Fou­rie (mid­del), voor­sit­ter van die Ca­litz­dorp Be­sproei­ings­raad, by spre­kers prof. Wes­sel Vis­ser van die de­par­te­ment van ge­skie­de­nis aan die U­ni­ver­si­teit van S­tel­len­bosch (links) en adv. Je­an Mei­ring van die Jo­han­nes­burg Ba­lie, ty­dens die 100ste her­den­king van die Nels­ri­vier­dam.