Digter se woorde 'vloei klinkklaar soos water' | Netwerk24
Deur Christiaan Boonzaier 10 Julie 2019 07:00
Die Nederlander Benno Barnard se digkuns is dalk nie so bekend in Suid-Afrika nie, maar sy jongste digbundel, Het trouwservies, het Daniel Hugo so oorrompel dat die digter en vertaler dadelik met 'n Afrikaanse vertaling weggespring het. Christiaan Boonzaier het Hugo gepols oor sy eindproduk, Die trouservies, en die Nederlander wie se woorde "klinkklaar soos water vloei".
Hoe het die vertaling van Het trouwservies in jou skoot beland – en hoekom het jy besluit om dit te vertaal?
Prof. Yves T'Sjoen het my verlede jaar genooi om vir twee maande vertaler-op-kampus te wees by die Universiteit van Gent (in België), waar hy aan die hoof van die voorgraadse en nagraadse kursusse in Afrikaans staan. In dieselfde tyd het 'n leeskring Het trouwservies in die poësiesentrum in Gent bespreek. Ek was so beïndruk deur die gedigte dat ek dadelik daaraan begin vertaal het. T'Sjoen het ingestem om 'n nawoord by die bundel te skryf, aangesien Barnard se skryfwerk nie so bekend is by ons nie. In Suid-Afrika het ek Johan Coetzee van Naledi-uitgewers genader om dit uit te gee – en die res is geskiedenis.
Vertel ons meer van Barnard en sy werk in die geheel.
Om dié vraag te beantwoord, haal ek aan uit T'Sjoen se nawoord: "Barnard is die skrywer van 'n ryk en geskakeerde oeuvre wat poësie, prosa, essays, toneeltekste en vertalings insluit. Hy is 'n belangrike stem in die literêre landskap van die Nederlandse taalgebied en neem ook deel aan openbare debatte waarin die sterk kultuur-historiese onderbou van sy standpunte opval."
Hy is 'n groot kenner en voorstander van die Wes-Europese kulturele tradisie, en neem byvoorbeeld sterk standpunt in teen die bedreiging van Islam. Hoewel hierdie predikantseun self ongelowig is, vind hy aanklank by die rituele en liturgie van veral die Anglikaanse Kerk.
Sy persoonlike voedingsbodem lê in Nederland, waar hy grootgeword het, België waar hy die grootste deel van sy skrywersloopbaan gewoon het en Engeland waar hy hom 'n paar jaar gelede met sy Amerikaanse vrou gaan vestig het.
Sy (Benno Barnard se) verse spreek tot my vanweë die vaste versvorm waarin die woorde omrede die digter se tegniese vernuf klinkklaar soos water vloei.
Daniel Hugo, digter en vertaler
Sy verse spreek tot my vanweë die vaste versvorm waarin die woorde omrede die digter se tegniese vernuf klinkklaar soos water vloei. Die gedigte is meestal gegiet in tersines (driereëlige strofes) met sporadiese rym. Die rymwoorde is nooit 'n blote lukrake verskynsel nie. Die belangrike woord "trouservies" rym in die gedig vir sy vrou, "Ode aan Joy", byvoorbeeld op "maagdevlies".
Dat hy skepties staan oor die verleiding van rym, blyk uit die volgende strofe van die gedig "Goeie raad", opgedra aan sy seun: "… Onlangs het ek 'n gesegde / van die Zoeloes gelees: 'n mens word 'n mens / deur ander mense: umuntu ngumuntu ngabantu. / Jong, pasop vir die rym wat bedwelm!"
Oftewel: Wanneer 'n lewenswaarheid oordadig rymend geformuleer word, moet jy dit wantrou.
Waaroor gaan Die trouservies?
Barnard plaas intieme gebeurtenisse – soos die dood van sy vader (die digter-dominee Guillaume van der Graft), die geboorte van sy seun en 'n stormagtige huwelikslewe – binne 'n ruim verwysingsveld waarin die persoonlike 'n universele en selfs kosmiese dimensie kry. 'n Huweliksrusie loop byvoorbeeld uit op 'n vlieënde bord uit die trouservies wat " 'n elliptiese reis" om die lamp maak, volgens 'n baan soos deur die sterrekundige Kepler beskryf is.
Daar is twee lang gedigte in die vertaalde bundel wat handel oor 'n wandeling deur 'n stad, Parys en Brussel onderskeidelik. Albei verse handel eintlik oor die soektog na 'n geliefde.
Een van die hoogtepunte in die bundel is "Die pissende vroutjie" waarin 'n ets van Rembrandt onvergeetlik beskryf word: "Dis dringend. Jy hurk aan die voet van 'n wilg / op jou gemak, woep, rokke op, en jy pie / soos 'n kat in 'n steeg, vrolik neuriënd / omdat onderklere nog nie uitgevind is nie."
Hierdie aanhaling demonstreer terselfdertyd die gemaklike praattrant van die gedigte, sonder dat dit ooit breedsprakig word.
Was Barnard betrokke in die vertaalproses?
Nee, maar hy het wel gehelp met die proeflees. Dit is 'n tweetalige uitgawe en hy het help sorg dat die Nederlandse teksgedeelte foutloos is.
Jy is 'n meestervertaler. Die telling staan al op meer as 50 boeke/bundels. Hoe kies jy watter vertalings om te behartig?
Meestal kry ek 'n opdrag van die uitgewer – in 90% van die gevalle Nicol Stassen van Protea Boekhuis, die grootste uitgewer in Afrika van vertalings uit Nederlands. In hierdie geval het ek egter self besluit, onder aansporing van T'Sjoen, om Barnard se gedigte in Afrikaans om te sit. Dit was besonder aangenaam om uit eie keuse 'n digter te vertaal met wie ek 'n noue verwantskap voel.
Ek werk op die oomblik aan die Vlaamse skrywer Hugo Claus se Het verdriet van België. Dit word beskou as een van die groot Nederlandstalige romans van die 20ste eeu. Met sy 770 bladsye is dit 'n reusewerk.
Een van die hoogtepunte in die bundel is 'Die pissende vroutjie' waarin 'n ets van Rembrandt onvergeetlik beskryf word.
In September verskyn my vertaling van die Vlaamse digter Marc Tritsmans se bundel Het zingen van de wereld, ook uitgegee deur Naledi. Tritsmans is 'n ekologiese digter wat stem gee aan die aarde met al sy bedreigde spesies. Ek het hom eweneens ontdek tydens my verblyf in Gent verlede jaar. Dus ook te danke aan Yves T'Sjoen, wat ook vir hierdie bundel 'n nawoord geskryf het.
Die trouservies word deur Naledi uitgegee. Dit kos R220. Bestel dit by www.naledi.online of stuur 'n e-pos na tertiaswart@naledi.online. Dit sal ook binnekort in boekwinkels beskikbaar wees.