Nkandla-uitspraak: Howe het beperkte magteFoto: Gnatj.com Hoewel die Nkandla-uitspraak in sekere opsigte ŉ waterskeidingsaak vir Suid-Afrika was, gaan dit nie ŉ onmiddellike ommekeer in die gehalte van die land se regering of die politieke speelveld beteken nie. Dit is die mening van dr. Llewellyn Curlewis en prof. Koos Malan, die sprekers by die Vereniging van Regslui vir Afrikaans (VRA) se seminaar oor die konstitusionele hof se beslissing verlede week dat pres. Jacob Zuma ŉ gedeelte van die staatsgeld wat aan nie-sekuriteitsopgraderings by sy private Nkandla-woning bestee is, moet terugbetaal. Die hof het ook beslis dat Zuma sy presidensiële plig versuim het deur adv. Thuli Madonsela, die openbare beskermer (OB), se verslag en aanbevelings te ignoreer en boonop daarin gefaal het om die grondwet te onderhou. Volgens Malan, ŉ professor in publiekreg aan die Universiteit van Pretoria, het die uitspraak eintlik baie meer gedoen om Suid-Afrikaners oor rasse- en partypolitieke grense heen te verenig. “Die breë burgerlike samelewing voel verontreg. Daar word in die algemeen gesê dat ons nie wanordelikheid sal toelaat en in nog ŉ Zimbabwe verval nie. Hierdie kan die soort katalisator wees wat die burgerlike samelewing tot behoorlike optrede en samewerking kan saambind in ŉ poging om Zuma uit sy amp te laat onthef.” Tog het Malan gesê hy verwag dat die Nkandla-beslissing ŉ betreklike geringe invloed op die komende munisipale verkiesing sal hê. “Die uitspraak was goed vir die EFF en die DA, maar ek dink die partye sal slegs daarin slaag om sekere streke by die ANC oor te neem tydens die verkiesing.” Curlewis, voormalige president van die Prokureursorde van Suid-Afrika, meen hoewel die Nkandla-uitspraak weer eens die belangrikheid en regte van Hoofstuk 9-instellings soos die kantoor van die OB bevestig het, het dit eintlik meer vrae rondom die rol van Suid-Afrika se regstelsel geopper. “Waardeer en respekteer Jan Publiek nog die howe se uitsprake? Het die regstelsel nog legitimiteit. Ons weet dat die land se howe onder ernstige druk funksioneer, maar hierdie vrae word eerder oor die effekte van die howe se uitsprake gevra en of mense hulle nog daaraan steur. Die legitimiteitskrisis is ontstellend en gevaarlik want dit noop mense om reg in eie hande te neem. Gelukkig het hierdie saak dié vraagstuk ook tot ŉ mate aangeraak.” Volgens Malan help die uitspraak met hoe korrupsie in die toekoms in die regstelsel hanteer word, maar dit gaan dit beslis nie opklaar nie. “Daar is ŉ wanopvatting oor wat ŉ hof kan doen. Dit is ongelukkig nie ontwerp om sistemiese probleme uit te wis of verandering te bewerkstellig nie. ŉ Politieke ingryping word hiervoor benodig, hetsy van die ANC self, of ŉ ander regering wat besluit om ŉ bepaalde rigting in te slaan.”