Spysverteringstelsel - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Spysverteringskanaal)
1. Mondholte 3. Kleintongetjie 4. Tong 6. Speekselkliere 7. Ondertong 8. Onderkaak 9. Parotisklier 11. Slukderm (oesofagus) 12. Lewer 13. Galblaas 14. Galbuis 15. Maag 16. Pankreas 17. Pankreasbuis 19. Dunderm 21. Jejenum en verder ileum 22. Blindederm 23. Dikderm 24. Dwarskolon 25. Stygende kolon 26. Sekum 27. Dalende kolon 29. Rektum 30. Anus
Die spysverteringstelsel is die orgaanstelsel van 'n liggaam waar voedselsoorte soos koolhidrate, vette en proteïene afgebreek en verteer word voordat dit deur die dermkanaal geabsorbeer kan word.
Vertering is die afbreek van voedsel tot kleiner en oplosbare voedseldeeltjies sodat dit deur selle gebruik kan word. Vertering word op twee maniere bewerkstellig: meganies en chemies.
1 Meganiese vertering
2 Chemiese vertering
3 Betrokke organe
4 Verskillende dele van die spysverteringskanaal
Meganiese vertering[wysig | wysig bron]
Die kos word fisies deur kou, skeur, roer, druk, meng en maal opgebreek en fyngemaak tot kleiner deeltjies. Byvoorbeeld, die tande kou, skeur en maal die kos, terwyl die maag dit maal, meng en roer. Peristaltiese bewegings in die dunderm help ook met meganiese vertering. Dit is dié onwillekeurige sametrekking van spiere in die spysverteringstelsel, wat soms ongemak kan veroorsaak.
Chemiese vertering[wysig | wysig bron]
Die fyngemaakte kos word nog verder afgebreek tot kleiner eenhede deur spysverteringsensieme. Dié ensieme verteer die voedsel tot die eenvoudigste vorme wat deur die bloed opgeneem kan word en dan deur selle gebruik kan word.
Betrokke organe[wysig | wysig bron]
Die onderstaande organe speel 'n rol by die eet, vertering en absorpsie van voedsel, sowel as die uitskeiding van onverteerde voedsel (feses).
Verskillende dele van die spysverteringskanaal[wysig | wysig bron]
Mond[wysig | wysig bron]
Drie strukture in die mond help met vertering:
Snytande Byt/sny voedsel in kleiner stukkies
Hoek-/oogtande Skeur taai voedsel af
Voorkiestande Maal voedsel fyn
Ware kiestande Maal voedsel fyn
'n Mens besit eers 'n melkstel wat uit twintig tande bestaan en daarna 'n permanente stel wat uit 32 tande bestaan.
Speekselkliere[wysig | wysig bron]
Die mens besit ses speekselkliere in pare van twee (so daar is drie pare).
Die posisie van die speekselkliere is:
Voor die ore
Onder die tong
Onder die onderkaak
Die afskeiding van die speekselkliere word speeksel genoem.
Die funksies van die speeksel is:
Los droë voedsel op sodat dit geproe kan word
Maak voedsel sag en glad sodat dit maklik ingesluk kan word
Neutraliseer die sure in die kos om tandbederf te keer
Tong[wysig | wysig bron]
Die funksies van die tong is:
Stoot kos tussen die tande tydens die kouproses
Meng voedsel met die speeksel
Rol voedsel in 'n bolletjie om te sluk
Help om voedsel af te sluk
Stel jou in staat om die kos te kan proe
Slukderm[wysig | wysig bron]
Die funksie van die slukderm is om die voedsel van die mondholte na die maag te vervoer. Daar vind geen vertering in die slukderm plaas nie, omdat daar geen ensieme afgeskei word wat die voedsel kan verteer nie. Die onwillekeurige spiersametrekkings wat die voedsel na die maag en verder vervoer staan bekend as peristaltiese bewegings. Peristaltiese bewegings vind ook plaas in die maag, dunderm en dikderm.
Maag[wysig | wysig bron]
Die maag is in die buikholte, net onder die diafragma, geleë. Die maag voer kragtige karringbewegings uit om die voedsel in kleiner dele op te breek sodat ensieme daarop kan inwerk. Die verteringsap van die maag staan bekend as maagsap. Twee stowwe, naamlik soutsuur en die ensieme, speel 'n rol in die verteringsproses in die maag. Soutsuur in die maag het twee funksies:
Dit maak kieme dood
Dit skep 'n suuromgewing in die maag waarin die ensieme kan werk
Die soutsuur word eers afgeskei as daar reeds voedsel in die maag is, en 'n slymlaag aan die binnekant van die maag keer dat die soutsuur se verterende aksie die maagwand beskadig. Die voedsel bly ongeveer twee tot vier ure in die maag. Wanneer die voedsel die maag verlaat, is dit 'n vloeibare grys massa.
Dunderm[wysig | wysig bron]
Die mens se dunderm is ongeveer ses meter lank. Die lengte is noodsaaklik as gevolg van die volgende redes:
Dit moet die voedsel volledig verteer totdat dit opneembare voedingstowwe is
Dan moet dit ook al dié opneembare voedingstowwe opneem in die bloedstroom.
Die verteringsap wat deur die dunderm afgeskei word, word dermsap genoem. Daar is ongeveer vyf miljoen vingeragtige uitgroeisels aan die binnekant van die derm, wat dermvlokkies genoem word. Die dermvlokkies se funksie is om die absorpsie-oppervlak te vergroot.
Verteer die voedsel tot voedingstowwe
(Dié funksies is ook die rede waarom die derm so lank moet wees)
Die verteerde voedsel wat uit die dunderm geabsorbeer is, word deur middel van bloedvate na die lewer vervoer, verwerk, en daarna na die res van die liggaam versprei.
Die lewer (met die galblaas)
Dit emulsifiseer vette (breek dit op in vetdruppeltjies)
Help vette absorbeer
Dikderm[wysig | wysig bron]
Die dikderm is 1,5 meter lank. Dit het drie funksies:
Dit berg die feses (onverteerde voedsel)
Absorbeer water, sout en minerale
Skei slym af
Daar is 'n vingeragtige sakkie wat aan die begin van die dikderm vassit, en dit word die blindederm of appendiks genoem. Die rektum is die laaste gedeelte van die dikderm. Die feses verlaat die liggaam deur 'n opening genaamd die anus.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spysverteringstelsel&oldid=1974180"
Die bladsy is laas op 11 April 2019 om 09:07 bygewerk.