Kuns - Wikipedia
Anne Vallayer-Coster: 'Die bykomstighede van skilderkuns, beeldhoukuns en argitektuur'. 1769, olieverf op doek.
Kuns is die uiteenlopende terrein van menslike aktiwiteite en die gevolg of resultaat van daardie aktiwiteite. Sedert die verligting in die 17de eeu word met kuns bedoel, die skone kunste, en word dit rofweg onderverdeel in:
Beeldende kunste met die klassieke genres van die skilderkuns, grafiese kuns, beeldhoukuns, argitektuur en verskillende kleiner vorme, en sedert die 19de eeu kuns of toegepaste kuns wat aansluit by kunshandwerk. Argitektuur word heeldikwels ook onder sierkuns ingedeel weens die belangrike rol wat dit vervul in die praktiese aspekte van ontwerp.
Musiek met die hoofafdelings van komposisie en interpretasie in vokale en instrumentale musiek.
Letterkunde met die hoofgenres van die epos, drama, poësie en essay skryf.
Uitvoerende kunste met die vernaamste afdelings van teater, dans en film.
Tot met die 17de eeu is met kuns bedoel enige bedrewenheid of meesterskap, en daar is nie onderskeid getref tussen kunshandewerk of wetenskappe nie. In die moderne era word die skone kunste, waar estetiese oorwegings van groter belang is, onderskei van aangeleerde vaardighede in die algemeen, en die sierkuns of toegepaste kuns.
Kuns is al gekarakteriseer in terme van mimesis, uitdrukking, kommunikasie van emosie of ander waardes. Tydens die Romantiese era, is kuns gesien as ŉ "spesiale fakulteit van die menslike verstand wat geklassifiseer kan word saam met godsdiens en wetenskap. Ofskoon die definisie van wát kuns behels betwis word en met verloop van tyd al verander het, vermeld algemene beskrywings die idee van menslike toedoen en skepping deur verbeeldingskrag en tegniese vaardigheid.
Die aard van kuns en verwante begrippe soos kreatiwiteit en vertolking word verken in ŉ vertakking van filosofie genaamd estetika.
1 Kreatiewe kuns en die skone kunste
3 Vorme, genres, media en style
3.1 Vaardigheid en kunstigheid
4 Doel van kuns
4.1 Nie-gemotiveerde funksies van kuns
4.2 Gemotiveerde funksies van kuns
5 Openbare toeganklikheid
11 Verdere leeswerk
Kreatiewe kuns en die skone kunste[wysig | wysig bron]
Kunswerke kan stories vertel of net ŉ estetiese waarheid of gevoel weergee. Panorama van ŉ gedeelte van ŉ Duisend Li se berge en riviere, ŉ 12de-eeuse skildery deur Song-dinastie kunstenaar Wang Ximeng.
Volgens ŉ breë definisie van kuns, bestaan artistieke werke al amper so lank soos die mensdom self: van vroeë prehistoriese kuns tot kontemporêre kuns; hoe dit ook al sy, beperk sommige teorieë die konsep tot moderne Westerse samelewings. Die eerste en ruimer betekenis van die woord kuns is die een wat naaste gebly het aan die ouer Germaanse betekenis, en breedweg vertaal kan word as "vaardigheid","kennis","wysheid" of "handewerk." ŉ Paar voorbeelde waar die betekenis in hierdie breër betekenis voorkom sluit in kunsmatig, kunsgreep, medisinale kuns, en krygskuns. Hoewel daar heelwat ander alledaagse gebruike vir die woord is, is alles op ŉ manier verwant aan die woord se etimologie. Die woord "kunst" is afgelei van die Nederlandse werkwoord "kunnen" wat in Afrikaans "kan" geword het. Dit dra die betekenis van die vermoë en kennis om iets te doen.
20ste-eeuse Rwandese bottel. Kunswerke kan funksioneel wees, addisioneel tot die dekoratiewe waarde.
Volgens Middeleeuse filosofie, was John Chrysostom van mening dat "die woord kuns net toepaslik moet wees op dit wat na middele en steunpilare van die lewe toe bydra en lewer." Thomas Aquinas, betreffende die verfraaiing van vroue, lewer ŉ etiese regverdiging oor hoekom: "In die geval van kuns wat gerig is op die maak van goedere wat mans nie sonder sonde kan gebruik nie, volg dit dat die vakmanne sondig in die skep van sulke dinge, aangesien hulle ander direk van die geleentheid voorsien om te sondig; byvoorbeeld as ŉ man afgodsbeeldjies maak of enige iets wat betrekking het op afgodiese aanbidding. Maar, in die geval van kuns waarvan die produkte vir òf goed òf sleg aangewend kan word, soos swaarde, pyle ensovoorts, is die beoefening daarvan nie sonde nie. Slegs dit kan kuns genoem word." Aquinas was van mening dat kuns niks anders is nie as "die regte rede rondom sekere werke wat gemaak moet word," en dit is aanbevelenswaardig, nie vir die wil waarmee die vakman ŉ werk lewer nie, "maar vir die kwaliteit van die werk. Kuns, daarom eintlik gesê, is ŉ werksgewoonte." Aristoteles en Aquinas onderskei dit van die verwante gewoonte van verstandigheid.
Die tweede en mees onlangse begrip van die woord kuns is as ŉ verkorting vir skeppende kuns of skone kunste en het in die vroeg 17de eeu ontstaan. Skone kunste beteken dat ŉ vaardigheid gebruik word om ŉ kunstenaar se kreatiwiteit uit te druk, of tot ŉ gehoor se estetiese ontvanklikheid te spreek, of om die gehoor se aandag te lei na die oorweging van die skoner dinge.
Die woord kuns kan na verskeie dinge verwys: ŉ studie van skeppende vaardigheid, ŉ proses in die gebruik van skeppende vaardigheid, ŉ produk van skeppende vaardigheid, of die gehoor se ondervinding met die skeppende vaardigheid. Die skeppende kuns (kuns as dissipline) is ŉ versameling van dissiplines wat kunswerke (kuns as objekte) lewer, genoodsaak deur ŉ persoonlike dryfveer (kuns as aktiwiteit), ŉ boodskap, stemming of simboliek oordra aan die besigtiger vir interpretasie (kuns as belewenis). Kuns is ŉ verskynsel wat ŉ indiwidu se gedagtes, emosies, oortuiginge of idees stimuleer deur die sintuie. Kunswerke kan uitsluitlik geskep word vir hierdie doel, of geïnterpreteer word op grond van beelde en voorwerpe. Hoewel die toepassing van wetenskaplike kennis, vaardigheid verg en uitvloei op die "skep" van iets nuuts, dit slegs wetenskap verteenwoordig en nie as kuns gekategoriseer word nie.
Dikwels, indien die bedrewenheid in ŉ algemene of praktiese manier aangewend word, sal mense dit as handewerk beskou eerder as kuns. Net so, as die vaardigheid gebruik word in ŉ kommersiële of industriële manier, kan dit as handelskuns in stede van skone kuns gesien word. Aan die ander kant, word bedrewenheid en ontwerp soms as toegepaste kuns beskou. Sommige volgelinge van kuns argumenteer dat die verskil tussen skone kunste en toegepaste kuns meer te doen het met die waardebeoordeling gemaak oor die kunswerk, as enige duidelike definisieverskil. Nogtans het selfs skone kunste doelwitte buite suiwere kreatiwiteit en uitdrukking van innerlike gevoelens. Die doel van kunswerke kan wees om idees te kommunikeer, soos met polities-, spiritueel- of filosofiesgemotiveerde kuns; vir die skep van ŉ besef van skoonheid (sien estetika); om die aard van persepsie te ondersoek; vir plesier; of om sterk emosies op te wek. Die doel hoef ook oënskynlik nie te bestaan nie.
Die wese van kuns is deur die filosoof Richard Wollheim beskryf as "een van die mees ontwykende van die tradisionele probleme van menslike kultuur". Kuns is al beskryf as ŉ medium vir die uitdruk of oordra van emosies en idees, ŉ metode vir die verkenning en waardering van formele elemente vir hul eie onthalwe, en as mimesis of voorstellings. Kuns as mimesis het diep wortels in die filosofie van Aristoteles. Goethe het kuns gedefinieer as ŉ ander respektiewelik ‘n tweede natuur, volgens sy ideaal van ŉ styl gegrond op die basiese fondamente van insig en die diepste karakter van dinge. Leo Tolstoi identifiseer kuns as die gebruik van indirekte middele om te kommunikeer van een persoon na ŉ ander. Benedetto Croce en R.G. Collingwood bevorder die idealistiese siening dat kuns emosies uitdruk, en dat die kunswerk daarom essensieel bestaan in die maker se gedagtes. Die teorie van kuns as vorm, se wortels lê in die filosofie van Immanuel Kant, en is ontwikkel in die vroeg 20ste eeu deur Roger Fry en Clive Bell. Meer onlangs het denkers, beïnvloed deur Martin Heidegger, kuns geïnterpreteer as die middel waardeur ŉ gemeenskap ŉ medium ontwikkel vir selfuiting en interpretasie. George Dickie het ŉ institusionele teorie van kuns gebied wat ŉ kunswerk omskryf as enige artefak waaraan "die status van kandidaat vir waardering" verleen word, deur ŉ gekwalifiseerde persoon of persone wat optree namens die sosiale instelling wat algemeen na verwys word as "die kunswêreld". Larry Shiner beskryf skone kunste as "nie ŉ essensie of ŉ bestemming nie, maar iets wat ons gemaak het. Kuns soos ons dit algemeen verstaan het, is ŉ Europese uitvinding skaars tweehonderd jaar oud.” 
Venus van Willendorf, circa 24 000–22 000 jaar gelede
Beeldhouwerke, grotskilderye, rotstekeninge en petrogliewe uit die Laat-Paleolitiese-tyd ongeveer 40 000 jaar gelede is al gevind, maar die presiese betekenis van sulke kuns word gereeld betwis aangesien min kennis beskikbaar is oor die kulture wat daarvoor verantwoordelik was. Die oudste kunsobjek in die wêreld — ŉ reeks klein deurboorde slakdoppe ongeveer 75 000 jaar oud — is gevind in ŉ Suid-Afrikaanse grot. Houers wat moontlik gebruik is om verf te stoor, dalk 100 000 jaar oud, is ook al gevind.
Grotskildery van ŉ perd uit die Lascaux-grotte, circa 16 000 jaar gelede
Heelwat vername kunstradisies se wortels lê in een van die groot antieke beskawings: Antieke Egipte, Mesopotamië, Persië, Indië, Sjina, Antieke Griekeland, Rome asook die Inka, Maja en Olmeke beskawings. Elk van hierdie vroeë beskawingsentra het ŉ unieke en kenmerkende styl in sy kunste ontwikkel. As gevolg van die grootte en langdurigheid van die beskawings het meer van hul kunswerke behoue gebly, en is hul invloed oorgedra aan ander beskawings en latere eras. Sommige het ook die eerste aantekeninge verskaf van hoe kunstenaars te werk gegaan het. Die tydperk van Griekse kuns openbaar byvoorbeeld ŉ verering van die mens se fisiese vorm en die ontwikkeling van verwante vaardighede om muskulatuur, houding, skoonheid en anatomies korrekte verhoudings akkuraat weer te gee.
In Bisantynse en Middeleeuse kuns van die Westerse Middeleeue is heelwat gefokus op die uitbeelding van Bybelse en godsdienstige waarhede, en is style gebruik wat die verhewe glorie van ŉ hemelse wêreld vertoon, soos met die gebruik van goud op die agtergrond van skilderye, of glas in mosaïek of vensters, wat ook figure voorstel in idealistiese patroonvorms. Nieteenstaande het ŉ klassieke realistiese tradisie bly voortbestaan in mindere Bisantynse werke en het realisme bestendig gegroei in Katoliek-Europese kuns.
Renaissance-kuns het oordrewe toegenome klem gelê op die realistiese uitbeelding van die materiële wêreld, en die mens se plek daarin, afgespieël in die lyflikheid van die menslike liggaam, en die ontwikkeling van ŉ sistematiese metode van grafiese voorstelling om diepte uit te beeld in ŉ drie-dimensionele afbeeldingruimte.
Die gestileerde handtekening van Sultan Mahmoed II van die Ottomaanse Ryk is geskryf in Arabiese kalligrafie. Dit lees Mahmud Khan seun van Abdulhamid is vir ewig seëvierend.
Die beroemde Moskee van Kairouan (ook bekend as die Moskee van Uqba) is een van die puikste, mees beduidende en bes behoue artistieke en argitektoniese voorbeelde van die vroeë vername moskeë; in sy huidige toestand gedateer uit die 9de eeu, dit is die voorganger en model van alle moskeë in Wes-Islamitiese lande. Die moskee is geleë in Kairouan in Tunisië.
In die Ooste het Islamitiese kuns se verwerping van ikonografie gelei tot 'n klem op geometriese patrone, kalligrafie en argitektuur. Verder oos het godsdiens artistieke styl en vorm ook oorheers. Indië en Tibet lewer geverfde beeldhouwerk en danse op, terwyl godsdienstige skilderkuns heelwat konvensies leen van beeldhoukuns en neig tot helder kontrasterende kleure met fokus op buitelyne. Sjina beleef die opbloei van vele kunsvorme: jaspis-snywerk, bronswerk, pottebakkery (insluitende die ongelooflike terracotta-leër van Keiser Qin), poësie, kalligrafie, musiek, skilderkuns, drama, fiksie, ens. Sjinese style verskil heelwat van era tot era en elkeen is tradisioneel vernoem na die regerende dinastie. So byvoorbeeld is Tang-dinastie skilderye monochromaties en yl, en lig geïdealiseerde landskappe uit, terwyl Ming-dinastie skilderye besig en vol kleur is, en fokus op die oordra van stories via opstelling en samestelling. Japan vernoem ook sy style na keiserlike dinasties, en beleef ook heelwat tussenspel met kalligrafiese en skilderkunsstyle. Houtblok drukwerk word gewild in Japan na die 17de eeu.
Skildery deur die Song-dinastie kunstenaar Ma Lin, circa 1250. 24,8 × 25,2 cm
Die Westerse Eeu van Rede in die 18de eeu lewer artistieke afbeeldings van fisiese en rasionele sekerhede van die uurwerkheelal op, asook polities rewolusionêre visioene van ŉ post-monargistiese wêreld, soos William Blake se vertolking van Newton as goddelike meetkundige, of Jacques-Louis David se propagandistiese skilderye. Dit lei tot die Romantieke verwerping daarvan ten gunste van skilderye rakende die emosionele sy en indiwidualiteit van die mens, met voorbeelde verduidelik in die romans van Goethe. Die latere 19de eeu lewer ook ŉ menigte van kunstebewegings op soos akademiese kuns, Simbolisme, Impressionisme en Fauvisme onder andere. Die geskiedenis van 20ste-eeuse kuns is ŉ narratief van eindelose moontlikhede in die soeke na nuwe standaarde, elkeen verkrummel deur die daaropvolgende. Dus kon die parameters van Impressionisme, Ekspressionisme, Fauvisme, Kubisme, Dadaïsme, Surrealisme ens. nie veel langer na die tyd van hul uitvinding in stand gehou word nie. Groeiende globale wisselwerking gedurende die tyd lewer ŉ ekwivalente invloed op vanaf ander kulture na Westerse kuns, soos Pablo Picasso wat beïnvloed is deur Afrika beeldhouwerk. Japannese houtblokafdrukke (wat in hulself beïnvloed is deur Westerse Renaissance tekenkuns) het ŉ geweldige invloed gehad op Impressionisme en daaropvolgende ontwikkeling. Later is Afrika-skilderwerk deur Picasso opgeneem en selfs tot ŉ sekere mate deur Matisse. Insgelyks het die Weste ŉ massiewe impak gehad op Oosterse kuns in die 19de en 20ste eeu, met oorspronklike Westerse idees soos Kommunisme en Post-Modernisme wat ŉ kragtige invloed was op artistieke style.
Modernisme, die idealistiese soeke na die waarheid, maak in die latere helfte van die 20ste eeu plek vir ŉ besef van sy onbereikbaarheid. Theodor W. Adorno sê in 1970, "dit word nou as vanselfsprekend aanvaar dat niks betreffende kuns as vanselfsprekend aanvaar kan word nie: nie kuns self of kuns in verhouding tot die geheel nie, selfs nie eers kuns se bestaansreg nie."  Relativisme is aanvaar as ŉ onvermydelike waarheid, wat die era van kontemporêre kuns en postmoderne kritiek inlei, waar die kulture van die wêreld en die geskiedenis beskou word as veranderde vorme, gewaardeer kan word, en van getap kan word slegs deur ironie. Verder word die skeiding tussen kulture toenemend vaag, en sommige argumenteer dat dit nou meer geskik is om te dink in terme van ŉ globale kultuur, eerder as streekskulture.
Vorme, genres, media en style[wysig | wysig bron]
Detail van Leonardo da Vinci se Mona Lisa vertoon die verftegniek sfumato
Die skeppende kuns word geredelik onderverdeel in meer spesifieke kategorieë, elk verwant aan sy tegniek of medium, soos byvoorbeeld sierkuns, beeldhoukuns, uitvoerende kuns of letterkunde. Anders as wetenskaplike velde, is kuns een van min akademiese vakgebiede georganiseer volgens tegniek . ŉ Artistieke medium is die essensie of materiaal waaruit die kunstenaar se werk saamgestel is, en kan ook verwys na die tegniek wat gebruik is. Verf is byvoorbeeld ŉ medium wat vir skilder gebruik word en papier vir sketse maak.
ŉ Kunsvorm is die besondere gedaante of kwaliteit wat ŉ artistieke skepping aanneem. Die medium wat gebruik word beïnvloed dikwels die vorm. Byvoorbeeld moet die vorm van ŉ beeldhouwerk in die drie dimensionele ruimte bestaan en op gravitasiekrag reageer. Die inperkings en limiete van ŉ spesifieke medium word dus sy vormkenmerke genoem. Om nog ŉ voorbeeld te gee, die vormkenmerke van skilderkuns is die skilderdoektekstuur, kleur en kwastekstuur. Die vormkenmerke van videospeletjies is nie-lineariteit, interaktiwiteit en virtuele teenwoordigheid.
Die vorm van ŉ spesifieke kunswerk word bepaal deur vormkenmerke van die medium, en is geensins aan die kunstenaar se intensies of die oudiënsie se reaksie gekoppel nie, aangesien hierdie kenmerke verwant is aan inhoud en nie vorm nie.
ŉ Genre is ŉ stel konvensies en style binne ŉ spesifieke medium. Welbekende film-genres is byvoorbeeld western, riller en romantiese komedie. Genres in musiek sluit death metal en trip hop in. Genres in skilderkuns sluit stillewe en landskapkuns in. ŉ Besondere kunswerk kan genres buig of kombineer, maar elke genre het ŉ uitkenbare groep konvensies, clichés en tropus. (Nota: die woord genre het ŉ tweede ouer betekenis binne die skilderkuns; genre-skilderkuns is ŉ frase gebruik in die 17de tot 19de eeu om in besonder te verwys na skilderye met tonele van die alledaagse en word nog steeds so aangewend.)
Die groot golf van Kanagawa deur Hokusai (Japannees, 1760–1849), gekleurde houtsnee-afdruk
Die oorspronklike Fontein deur Marcel Duchamp, 1917, geneem deur Alfred Stieglitz by die 291 na die Genootskap van onafhanklike Kunstenaars se uitstalling. Stieglitz het ŉ agtergronddoek van Die krygers deur Marsden Hartley gebruik om die urinaal af te neem. Die uitstalling se toegansetiket is duidelik sigbaar.
Die styl van ŉ kunswerk, kunstenaar of beweging is die onderskeidende metode en vorm gevolg deur die betreklike kuns. Enige losse, ruie, gedrupte of uitgegote abstrakte skildery word ekspressionisties genoem. ŉ Styl word dikwels gekoppel aan ŉ besonderse historiese tydperk, stel van idees en spesifieke kunste bewegings. Daarom word Jackson Pollock ŉ Abstrakte Ekspressionis genoem.
ŉ Besondere styl mag spesifieke kulturele bedoelings hê. Roy Lichtenstein — ŉ skilder geassosieer met die Amerikaanse Pop-kuns beweging van die 1960's — was byvoorbeeld nie ŉ pointillis nie, nieteenstaande sy gebruik van kolle. Lichtenstein gebruik eweredig gespasieerde Ben-Day-kolle (die tipe in gebruik vir die weergee van kleur in strokiesprente) as ŉ styl om die "hoë" kuns van skilder teenoor die "lae" kuns van strokies te bevraagteken, dus om kritiek te lewer op die klasverskille in kultuur. Pointillisme, ŉ tegniek van laat Impressionisme (1880's), spesifiek ontwikkel deur die kunstenaar Georges Seurat, maak gebruik van kolle om variasie te skep in kleur en diepte in ŉ poging om nader te beweeg aan die manier wat mense kleur werklik sien. Beide kunstenaars gebruik kolle, maar die besondere styl en tegniek staan in verband met die artistieke beweging aangeneem deur elkeen van die twee kunstenaars.
Hierdie is alles verskillende tegnieke om mee af te skop met die definiëring van ŉ kunswerk. "Verbeel jou jy is ŉ kunskritikus wat ten doel het om die betekenisse te vergelyk wat jy kry uit ŉ wye reeks indiwiduele kunswerke. Hoe sal jy hiermee te werk gaan? Een manier om mee te begin is om die materiale te ondersoek wat elke kunstenaar gekies het met die maak van die objek, videobeeld of gebeurtenis. Die besluit om ŉ beeld byvoorbeeld in brons te giet, beïnvloed die betekenis onvermydelik; die werk word iets anders as wat dit sou wees indien dit gegiet is in goud, plasties of sjokolade, selfs al bly die res van die kunswerk dieselfde. Hierna kan jy vasstel hoe die materiale in elke kunswerk ŉ rangskikking geword het van vorms, kleure, teksture en lyne. Agtereenvolgens is dit weer gegroepeer in verskeie patrone en komposisiestrukture. In jou vertolking sal jy dan kommentaar lewer oor hoe hoofvorme bydra tot die algehele betekenis van die afgehandelde kunswerk. [Maar aan die einde] word die betekenis van meeste kunswerke… nie uitgeput deur ŉ bespreking van materiale, tegnieke en vorm nie. Meeste interpretasies sluit ook ŉ gesprek in rondom die idees en gevoel wat die kunswerk voortbring."
Vaardigheid en kunstigheid[wysig | wysig bron]
Adam. Detail van Michelangelo se fresko in die Cappella Sistina (1511)
Kuns kan die sin van aangeleerde vaardigheid of meesterskap van medium insluit. Kuns kan ook doodeenvoudig verwys na die ontwikkelde en effektiewe gebruik van ŉ taal om betekenis oor te dra met onmiddellikheid en of diepte. Kuns is ŉ daad van gevoelsuitdrukking, gedagtes en waarnemings.
Daar is ŉ verstandhouding wat bereik word met die materiaal as ŉ resultaat van die hantering daarvan, wat mens se gedagtegang ondersteun.
Iŉ Algemene sienings is dat die epiteton (bynaam) "kuns", spesifiek in sy verhewe sin, ŉ sekere vlak van skeppende vernuf van die kunstenaar vereis, of dit nou ŉ demonstrasie van tegniese vaardigheid is, oorspronklikheid in stilistiese benadering of ŉ kombinasie van die twee. Tradisionele bekwaamheid van uitvoering is gesien as ŉ onlosmaaklike kenmerk van kuns en dus nodig vir sy sukses; vir Leonardo da Vinci was kuns, nie meer of minder as sy ander beyweringe nie, ŉ openbaring van vernuf. Rembrandt se werk, nou geloof vir hul efemeriese deugde, is veral deur sy tydgenote bewonder vir hul meesterlikheid. Met die draai van die 20ste eeu is die behendige optredes van John Singer Sargent om die beurt bewonder en beskou met skeptisisme vir hul handvloeiendheid, tog in ongeveer dieselfde tyd was die kunstenaar wat die era se mees herkenbare en peripatetiese ikonoklas sou word, Pablo Picasso, besig om ŉ tradisioneel-akademiese opleiding waarin hy uitgestyg het te voltooi.
ŉ Algemene kritiek gelewer op sekere hedendaagse moderne kuns, is die beswaar teen die skynbare tekort aan vaardigheid of vermoë wat nodig is vir die produseer van artistieke objekte. In konsepsuele kuns is Marcel Duchamp se "Fontein" onder die eerste voorbeelde van werke waarin die kunstenaar van gevonde voorwerpe ("klaargemaak") gebruik gemaak het, en geen tradisionele erkende stel vaardighede gebruik het nie. Tracey Emin se My bed, of Damien Hirst se The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living volg ook hierdie voorbeeld en manipuleer die massamedia. Emin het in haar bed geslaap (ondermeer) voordat sy die resultaat in ŉ galery geplaas het as ŉ kunswerk. Hirst het met die konsepsuele ontwerp van ‘n kunswerk vorendag gekom maar het meeste van die aanvanklike skep van vele werke oorgelaat aan aangestelde kunstenaars. Hirst se beroemdheid lê in geheel in sy vermoë om met skokkende konsepte vorendag te kom. Die eintlike produksie van baie konsepsuele en eietydse kunswerke is ŉ geval van die samestel van klaargemaakte voorwerpe. Daar is egter heelwat modernistiese en hedendaagse kunstenaars wat voortdurend uitstyg met hul vaardighede in skets en skilder en die skep van direk betrokke kunswerke.
Waardebeoordeling[wysig | wysig bron]
Inheemse hol houtstomp grafte. National Gallery, Canberra, Australië
Ietwat verwant aan die bogenoemde, word die woord kuns ook aangewend om waardebeoordelings te vel, soos byvoorbeeld in die uitdrukkings "daardie ete was ŉ kunswerk" (die sjef is ŉ kunstenaar), of "die kuns van misleiding", (die uitsonderlike vernuf van die bedrieër word geprys). Dit is hierdie gebruik van die woord as ŉ maatstaf van hoë kwaliteit en uitsonderlike waarde wat die reuk van subjektiwiteit aan hom verleen.
Die maak van uitsprake van waarde benodig ŉ basis vir kritiek. Op die eenvoudigste vlak, is ŉ metode om te bepaal of die impak wat ŉ voorwerp op die sintuie het (voldoen dit aan die vereiste om as kuns te kwalifiseer), of dit as aantreklik of afstootlik gesien word. Hoewel persepsie altyd deur ondervinding beïnvloed word, en noodwendig subjektief is, word daar algemeen aanvaar dat wat nie op een of ander manier esteties bevredigend is nie, nie kuns kan wees nie. Hoe "goed" ook al, kuns is nie altyd nie, of selfs nie eers gereeld esteties aantreklik vir die meerderheid van besigtigers nie. Met ander woorde, ŉ kunstenaar se primêre dryfveer hoef nie die najaag van die estetika te wees nie. Ook beeld kuns gereeld skrikbarende beelde uit, geskep vir sosiale, morele of diepsinnige redes. Byvoorbeeld, Francisco Goya se skildery wat die Spaanse skietvoorval van 3 Mei 1808 uitbeeld, is ŉ grafiese voorstelling van ŉ vuurpeloton wat verskeie pleitende burgers teregstel. Maar terselfdertyd, demonstreer die gruwelike uitbeelding Goya se vlymende artistieke vermoë met komposisie en uitvoering, en lewer passende sosiale en politieke kritiek. Dus sleep die debat voort oor watter vorm van e