Britse monargie: Die diamant-debatDaniël Lötter (Foto: Facebook) Luister hierbo na die skrywer se klankweergawe van die artikel of lees dit hieronder. Ek vind dit erg ironies en ietwat vermaaklik dat die dood van ŉ 96-jarige ou dame in Brittanje reggekry het wat niks anders nog kon laat gebeur nie – die ver-linkses en die ver-regses van die politieke spektrum in Suid-Afrika is nou beste maats oor die kwessie van die diamant. Wat ek steurend vind is dat die Afrikaanse media, by name Die Burger, vir hulle ŉ platform gee, want die lawaai oor die diamant is eintlik ŉ verleentheid vir die land. Dit bewys nie alleen ŉ geweldige gebrek aan basiese goeie maniere nie, maar ŉ emosioneel onvolwasse, irrasionele interpretasie en skokkende onkunde van die historiese feite. Die plaas waarop die Cullinan-myn staan is in 1898 deur Tom Cullinan gekoop van die dogter van oubaas Prinsloo. Toe die Cullinan-diamant in Januarie 1905 ontdek is deur ŉ kêrel met die naam Wells, was dit derhalwe wettig die myneienaars se besitting. Dit het nie aan Suid-Afrika behoort nie, want Suid-Afrika as land het nog nie bestaan nie. Die diamant is te koop aangebied en daar was nie belangstelling nie. Die ou Transvaalse republiek was teen hierdie tyd gedeeltelik selfregerend met die Britse koning as staatshoof en generaal Louis Botha as eerste minister. Op 17 Oktober 1907 koop die Transvaalse regering die diamant by Cullinan vir 150 000 pond. So tong-in-die-kies moet ons byvoeg dat daar in 1907 nog nie ŉ ding soos inkomstebelasting bestaan het nie. Die Transvaalse staatskas se inkomste was uit toltariewe, verhuring van staatsgrond ensovoorts. Maar die grootste inkomste was die kompensasiegelde wat betaal is deur Campbell-Bannerman se Liberale Party-regering om die oorlogskade te probeer verlig. Louis Botha het dus vir die Britse koning ŉ verjaardagpresent gekoop met Britse geld! Die Vrystaat, Kaap en Natal het nie besitreg oor daardie steen gehad nie. Op 9 November 1907 gee die Transvaalse regering die diamant as geskenk aan koning Edward VII vir sy 66ste verjaardag. Die steen word in Amsterdam deur Ascher gesny en geslyp. Dit neem meer as 3 jaar. Daar bly, naas Cullinan I en II, sewe groot stene en meer as 100 kleintjies oor. Die grootste, Cullinan I, word gemonteer in die Ryksepter van die koning en die tweede grootste, Cullinan II, word gemonteer in die Imperial State Crown. Die res word verkoop om die koste van die werk te dek. Suid-Afrika, wat ondertussen besig is om ŉ Unie te vorm, koop ses van die stene van Ascher terug, die 9de is bekend as Cullinan 4. Cullinan 4 word opnuut by ou Ascher gekoop deur koning Edward vir sy vrou, koningin Alexandra. Op 28 June 1910 skenk die Unie van Suid-Afrika die 6 stene opnuut aan die Britse vors – hierdie keer die nuut gekroonde koning George V, wat dit in ŉ halssnoer vir koningin Mary laat monteer. Dié halssnoer het sy graag gedra. Koningin Elizabeth erf dit van haar ouma, maar sy sou dit nooit dra nie, omdat “die swaar ding gedurig in die sop gehang het”, volgens haar. Wat is die realiteit dus? Die diamante was by 2 geleenthede (1907 en 1910) geskenke aan die Britse vors. En ongelukkig vra jy nie ŉ geskenk terug nie. Dis liederlike maniere. Die tragedie daarvan is dat die mense wat nou die hardste raas ook die eerste is om die geskiedenis vir hulle eie oortuiging te misbruik. Aan die een kant eis ŉ vrou van Bisho dat die diamante teruggegee word omdat koningin Elizabeth self slaweskepe gestuur het om mense uit Suid-Afrika te onderwerp. Aan die ander kant raak ŉ oom van Pretoria verskriklik kwaad en eis dat die diamant teruggestuur word omdat koningin Elizabeth “self en persoonlik openlik die konsentrasiekampe kom besoek het”. Albei kommentare gister op die sosiale media. Ek het begrip daarvoor dat ŉ mens soms emosioneel raak oor hierdie land se dikwels tragiese en hartseer geskiedenis, maar liewe magtig, as jy emosioneel wil raak, doen ten minste die moeite om jou tydlyne en feite te ken voordat jy jouself in die verleentheid stel. Die skenking van die diamant was al klaar emosioneel. Die wonde van die oorlog was nog rou. Maar dit het gebeur en niks kan daaraan verander nie. Die diamant is nie gesteel nie en dit is die harde, ongelukkige werklikheid. Dit is weggegee. Vandag is dit in die Toring van Londen waar enigiemand dit kan besoek en besigtig. Ek het, in Mei van 2006, en dit was ŉ wonderlike belewenis. Dit sal ook te siene wees wanneer die septer en kroon op Elizabeth II se kis sal lê tydens haar staatsbegrafnis aanstaande week. Oor die feit dat dit in die Toring bewaak word, is ek persoonlik innig dankbaar. Ek is bereid om my kop op ŉ blok te sit daarvoor dat as dit moes terugkom na Suid-Afrika, dit binne ŉ paar weke wel gesteel sou word.