Versindaba Melopee Archives : Versindaba
Posts Tagged 'Melopee'
Digstring: Louis Esterhuizen. Melopee
© Louis Esterhuizen (Uit: Wat die water onthou, 2010: Protea Boekhuis)
Dit was letterlik die laaste gedig wat ek vir my bundel, Wat die water onthou, geskryf het. Aanvanklik het die bundel heeltemal 'n ander afloop gehad, maar nadat ek die keurverslag van die keurder ontvang het, het ek besef dat ek die bundel anders sal moet struktureer na die einde toe. So het die drie reeks waarmee Wat die water onthou sluit, ontstaan. Maar ek het steeds 'n vers benodig wat nie net die bundel "sluit" nie, maar wat ook aansluiting kon vind by die "vloeipatrone" – sowel tematies as stilisties – van die titellose gedigte wat genoemde drie reekse voorafgaan.
Dít was 'n moeilike een, glo my. Vele pogings het ek probeer. Sonder sukses.
Maar die Saterdagoggend toe Antoinette Pienaar in die winkel gepraat het oor haar kruie-boek, het sy besonder liries oor die Karoo en sy ouwêreldse skoonheid gepraat; op dié stadium was die gedig nog nie in my kop nie, maar iets wat sy gesê het van die primordiale landskap het in my gedagtes bly maal en toe ek die Sondagmôre douvoordag wakkerskrik, was hy daar.
Ek het besef dat dit 'n gedig moet wees wat terugspeel na 'n vroeëre sleutelgedig ("dat 'n landskap van oewer en rivier" op p.18) en dat die mens, soos versinnebeeld deur die roeier, buite sig moet verdwyn. Net die landskap – meer spesifiek die water – moes agterbly, want die water was daar lank, lank vóór die mens en sal ook nog daar wees lank ná die mens.
Uiteraard was Paul van Ostaijen se beroemde "Melopee" 'n belangrike interteks aangesien dit die meerstemmigheid wat ek met die slotreekse probeer vestig het, daardeur verder ondersteun het.
Nadat ek die idee vir die vers gekry het, kon ek hom nogal verbasend vinnig klaarskryf. Dit is waarskynlik die gedig in die bundel wat ek die helderste "gevoel" het; selfs nog voor ek 'n enkele woord neer kon skryf.
Die sameloop van bepaalde gedagtes (Karoo, roeier en daardeur Van Ostaijen se gedig) is seker "gegee". Daarna was dit "wroeg en sweet", maar genadiglik darem nie té veel daarvan nie …
In 'n mate het die voorbeeld van Van Ostaijen se gedig as "ordening" ten opsigte van toon en ritme gedien, ja. Die vloei-effek het ek probeer beklemtoon deur die gebruik van punte: aan die einde van die eerste strofe, dan twee strofes en dan verder na die einde van die vers sonder punte. Daardeur het ek probeer om die gevoel van 'n vaartversnelling vanaf stadige, hortende begin na die einde toe te bewerk.
Nie terwyl ek daarmee besig was nie. Nadat ek daarmee klaar was, het ek dit wel vir Marlise (my vrou) gewys en na bepaalde kommentare van haar kon ek die vers afrond na sy finale vorm.
Nee, dit kan ek nie onthou nie. Soos reeds genoem het dit die eerste keer in die bundel verskyn.
Die vers is hoegenaamd nie feitelik nie. 'n Verbeeldingsvlug aangesien dit wat die landskap en roeier binne die konteks van die bundel verteenwoordig, belangriker is as die feitelikheid daarvan. Dit is dus nié 'n spesifieke rivier met 'n bepaalde roeier wat ek in gedagte het nie.
Die verganklikheid van die mens en sy kultuurgedoentes.
Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat 'n bepaalde invloed op die tot stand koming van dié betrokke vers gelei het?
Soos reeds gesê: Paul van Ostaijen se gelyknamige vers. Na watter musiek ek ten tye van dié betrokke vers se tot stand koming geluister het, kan ek nie meer onthou nie. Maar dit was na alle waarskynlikheid musiek vir die solo-klavier aangesien ek bykans obsessief na klaviermusiek geluister het terwyl ek aan dié bundel gewerk het.
Nee. Nie juis nie. (Behalwe wanneer ek 'n liefdesvers skryf, natuurlik.)
Ek dink dat as sluitgedig "Melopee" nogal tipies is van die gedigte in die bundel. In vergelyking met vroeëre gedigte in vorige bundels is dit waarskynlik meer dromerig en "deursigtig". Afwesig, selfs?
Seker maar die Karoo-landskap met sy windpomp en rivier?
Nee, vreemd genoeg kon ek dié een afrond presies soos ek hom wou hê. En glo my, die verligting was groot. So ook die dankbaarheid.
Daar was nie juis noemenswaardige "reaksie" as sulks nie. Waarskynlik omrede hierdie vers met opset 'n "stil" vers is.
Ek het die grootste gedeelte van my kinderjare in Virginia deurgebring. Die Sandrivier vloei deur die dorp en ek en my vriende het gereeld rivier toe gegaan en daar tussen erosiewalle gespeel of in die rivier visgevang. Na só 'n ekskursie het ek 'n gedig met die titel "Die rivier" geskryf. Dit was na aanleiding van 'n vis wat bokant die water uit gespring het. Dié insident het ek probeer beskryf in die gedig "altyd is daar 'n rivier" op p.16 van die bundel.
Louis Esterhuizen behaal 'n B.A. (Hons.) in Afrikaans aan die Universiteit van Suid-Afrika. Hy gee onderwys by verskeie skole en word later adjunkhoof van Pretoria Boys' High School. In 1999 verhuis hy na die Kaap waar hy vakhoof vir Afrikaans by Rondebosch Boys' High School word. Sedert Junie 2002 is hy bestuurder van Protea Boekwinkel op Stellenbosch.
Esterhuizen debuteer met die digbundel Stilstuipe (1986), waarna Op die oog af (1988), Die onderwaterweg (1996), Patzers (1997) Opslagsomer (2001), Liefland (2004) en Sloper (2007) volg. Sy agtste digbundel Wat die water onthou verskyn in 2010 by Protea Boekhuis. Van sy verse is in verskeie bloemlesings opgeneem, te wete Poskaarte, Die Afrikaanse Poësie in 'n 1000 en enkele gedigte, Groot Verseboek, en Nuwe Verset.