Vrystaat Landbou (VL) betreur die tragiese voorval waarin twee landbouers en 'n polisieman op 10 Januarie 2019 naby Koffiefontein dood en 'n ander polisieman gewond is. Hy betreur ook die soort optrede waar 'n landbouer verantwoordelik is vir die dood van 'n mede-landbouer, asook 'n polisiebeampte. Só sê Tommie Esterhuyse, Vise-president van VL.
"Daar is jarelange goeie samewerking en 'n verhouding tussen landbouers en die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) binne die raamwerk van die Landelike Beveiligingstrategie en die tragedie word deur Vrystaat Landbou betreur," sê hy. "Dit is bitter sleg dat ons moet afskeid neem van twee landbouers, asook 'n polisielid, wie dood is en dat 'n ander polisielid in die gesig gewond is toe hulle hul daaglikse diens verrig het."
Paul Nel (66), wat 'n lid van VL was, is deur sy buurman Coenie Badenhorst (39) doodgeskiet, waarna die SAPD op die toneel opgedaag het. 'n Skietery het tussen Badenhorst en die polisie ontstaan.
Ter ondersteuning van die SAPD, het landbouers die Landelike Beveiligingsplan geaktiveer, is daar vinnig en professioneel deur hulle opgetree en is daar ook deur Badenhorst skote op die landbouers gevuur. Badenhorst is gewond en later oorlede, terwyl konst. Vuyani March (27) op die toneel gesterf het. Sers. George Calvert (41) is gewond en na 'n hospitaal in Kimberley geneem.
Esterhuyse sê na wat verneem word was daar konflik tussen Badenhorst en Nel. "Dit is jammer dat so iets moes gebeur en 'n mens moet eerder binne strukture optree. 'n Tragedie soos dié beklemtoon die verhouding tussen die SAPD en landbouers wat daartoe kan bydra dat konflik eerder voortydig aangespreek kan word om lewensverlies te voorkom."
Esterhuyse het Lt. genl. Moeketsi Sempe, provinsiale polisiekommissaris, en sy span bedank vir hul ondersteuning tydens die voorval, veral in die lig daarvan dat daar ook gedurende 2017 twee polisiebeamptes, in die uitvoering van hul pligte, hul lewens in Koffiefontein verloor het.
Die opheffing van Suid-Afrika se bek-en-klouseervrye status het skokgolwe deur die landboubedryf gestuur. Dit beteken onder meer dat die land vir 'n onbepaalde tydperk nie meer vleis en ander veeprodukte mag uitvoer nie, wat groot ekonomiese uitdagings inhou en tot werksverliese kan lei.
Suid-Afrika het sy status verloor nadat die siekte in Januarie 2019 in Limpopo by beeste waargeneem is. Die regering het erken dat bek-en-klouseer op 7 Januarie 2019 in Vhembe by diere aangetref is.
Volgens dr Jack Armour, Bedryfsbestuurder van Vrystaat Landbou (VL), het die uitbraak "saamgeval met 'n geweldige afname in vleispryse". Volgens hom het die Rooivleisprodusente-organisasie (RPO) en Dieregesondheidsforum lede en die publiek op hoogte gehou van die stand van sake. Verder het die regering ook 'n skrywe uitgereik oor die werkswyse van om sertifisering vir uitvoer in plek te kry.
"Weens die droogte en verwagte prysstygings in mielies kan 'n ooraanbod van vleis, gekoppel met verder verswakkende verbruikersbesteding, geweldige druk op vleispryse plaas," sê Armour. Hy meen ander administratiewe pryse, wat die koste van besigheid in Suid-Afrika verhoog, sluit in kragvoorsiening, telekommunikasie en padinfrastruktuur-koste.
Klik hier vir 'n verklaring van die Departement van Landbou, Bosbou en Visserye oor bek-en-klouseer.
Klik hier vir nóg 'n verklaring van die regering.
Klik hier vir 'n opsomming van die situasie oor bek-en-klouseer op 30 Januarie 2019.
Klik hier vir 'n skrywe van die Departement van Landbou, Bosbou en Visserye oor die proses vir die uitreik van gesondheidsertifikate vir die uitvoer van vleisprodukte.
Die aantal plaasaanvalle in die Vrystaat het oor die laaste drie jaar aansienlik afgeneem, alhoewel die hoeveelheid moorde min of meer dieselfde gebly het. Die Oos-Vrystaat is die area wat verlede jaar die meeste onder aanvalle deurgeloop het, terwyl meerderheid daarvan oor naweke plaasvind het.
Dit is van die statistieke volgens Vrystaat Landbou (VL) se VKB Veiligheidslessenaar wanneer 'n analise van 2018, as 'n kalenderjaar vanaf 1 Januarie tot 31 Desember, se aanvalle gedoen en dit met die afgelope drie jaar vergelyk word. Dié analise geld vir plaasaanvalle en -moorde in die Vrystaat die afgelope drie jaar, vanaf 2016 tot 2018.
Volgens dr Jane Buys, Veiligheidsrisiko-analis van VL, toon die analise 'n "redelike afname" in plaasaanvalle. "Gedurende 2016 was daar 59 insidente, in 2017 was daar 72 én in 2018 'n totaal van 39 aanvalle," sê sy.
"Wat wel kommerwekkend is, is dat die moorde op plase en/of kleinhoewes waar albei werkers, opkomende landbouers én produsente geteiken word, ongeveer dieselfde gebly het. Dit het bietjie gedaal met sewe moorde in 2016, ses in 2017 en 2018."
Die analise toon ook dat die Noord-Vrystaat in 2016 en 2017 die meeste aanvalle en moorde gehad, onderskeidelik 26 in 2016 en 30 in 2017. In 2018 het die Oos-Vrystaat (18) die meeste insidente gehad. Die Suid-Vrystaat is op sy beurt die area wat die minste geteiken word. Hier het 'n daling vanaf 19 aanvalle in 2016, 13 in 2017 en ses in 2018 plaasgevind.
Verdere inligting volgens die analise van plaasaanvalle en -moorde in die Vrystaat die afgelope drie jaar (2016 tot 2018):
Dorpe wat die meeste die laaste drie jaar geteiken is, is Bloemfontein (meestal plot/kleinhoewe area), Clocolan, Ficksburg en Ladybrand. In 2016 het 41 dorpe en/of landbougemeenskappe plaasaanvalle en moorde beleef in die Vrystaat. Dit het gedaal na 30 dorpe in 2018.
Geweldsmisdade van poging tot moordinsidente in landbougemeenskappe het gedaal vanaf 15 in 2016 tot net vyf in 2017 en 2018. Die grootste ernstige geweldmisdaad op landbougrond blyk gewapende en of huisrowe te wees.
Die maande waarin die meeste plaasaanvalle voorgekom het, is Augustus en Maart.
Meeste plaasaanvalle vind oor naweke, vanaf Vrydae tot Sondae in die Vrystaat plaas (19 uit 39 in 2018). Sowat 50% vind op Saterdae plaas. Dinsdae is ook 'n prominente dag die afgelope twee jaar.
Oor dié drie jaar, is dit insiggewend dat meeste plaasaanvalle min of meer in die middel én einde van 'n maand plaasvind. Dié tye is die 9de tot die 15de en weer vanaf die 26ste tot die 30ste van elke maand.
Meeste aanvalle (bietjie meer as 50%) vind in die aand (18:00 tot middernag) plaas. Dit is insiggewend dat sowat 50% gedurende die dag plaasvind.
Die oorgrote meerderheid slagoffers is alleen aangeval. Maar dit is kommerwekkend dat in 22 uit 59 aanvalle in 2016, in 29 uit 72 aanvalle in 2017 en in 16 uit 39 aanvalle (sowat 37-41%) twee en meer slagoffers geteiken is. Die meeste kinders oor die afgelope drie jaar was in 2017 aangerand gedurende plaasaanvalle. In 2016 was 50% van slagoffers jonger as 50 jaar oud, in 2017 was 36.4% en in 2018 52.38%. Dit wil voorkom of al hoe jonger slagoffers geteiken word.
In 47 uit 59 aanvalle in 2016 (79.66%), in 58 uit 72 aanvalle in 2017 (80.55%) en in 32 uit 39 aanvalle in 2018 (82.05%) is tussen twee en sewe aanvallers by plaasaanvalle en/of moorde betrokke. Dus was tussen 79.6% en 82.1% se aanvalle deur twee of ses aanvallers gepleeg met ander woorde groter groepe.
In 48% tot 61% van aanvalle word vuurwapens deur aanvallers gebruik. Ander gevaarlike wapens sluit in kieries, pylgewere, spiese, tuinvurke en ysterpype.
In 19 uit die 59 aanvalle in 2016 (32.2%), in 22 uit 72 aanvalle in 2017 (30.55%) en in 20 uit 39 aanvalle (51.28%) in 2018 word voertuie deur aanvallers gebruik om na en van tonele te beweeg. Dus tussen 30%-52%. In nagenoeg 15% tot 20% word voertuie van slagoffers gebuit.
Dit is insiggewend dat gedurende 2016 was daar in 13 uit 59 aanvalle, in 2017 in 19 uit 72 aanvalle en in 2018 in vier uit 39 aanvalle niks geroof nie. In die meerderheid van gevalle is dit te danke aan paraatheid van slagoffers wat alarm gemaak het, die aanval afgeweer het deur of terug te veg of te skiet en aanvallers dus tonele verlaat het sonder om slagoffers te beseer of enige items te roof.
Daar is in 16 uit 59 sake in 2016, in 26 uit 72 sake in 2017 en in 13 uit 39 in 2018 arrestasies uitgevoer. Dus 'n syfer van 27% tot 36%. In baie gevalle is arrestasies uitgevoer deur landbouers wat gemobiliseer het en areas toegemaak het sodat aanvallers nie kon ontsnap nie.
Wat kommerwekkend is, is dat nagenoeg 22%-35% van aanvalle verhoed kon gewees het as dit nie vir die nalatigheid van slagoffers was nie. In baie gevalle maak slagoffers byvoorbeeld deure oop as geklop word in die nag, baie word wakker in die nag deurdat persone in die huis rondbeweeg, daar is geen hond wat alarm kon maak of 'n veiligheidshek binne die huis nie. Daar is steeds slagoffers wat ondersoek instel wanneer honde buite blaf. Daar is ook heelwat insidente waar geen geforseerde toegang tot 'n woning bekom is nie en vensters en deure oopgestaan het. Dit maak dit vir misdadigers maklik om slagoffers te oorrompel en aan te rand. In 21 uit 59 aanvalle in 2016 (35.59%), in 16 uit 72 aanvalle in 2017 (22.22%) en in 11 uit 39 aanvalle in 2018 (28.21%) kan aanvalle toegeskryf word aan verslapte veiligheidsmaatreëls of nalatigheid deur slagoffers.
Klik hier om 'n volledige die tabel te sien wat die drie jaar vergelyk.
Enige landbouer wat weens die droogte skade gely het kan in aanmerking kom vir droogtehulp vanaf die regering.
Volgens dr Jack Armour, Bedryfsbestuurder van Vrystaat Landbou (VL), moet hy of sy 'n assesseringsvorm van die Departement van Landbou en Landelike Ontwikkeling in die Vrystaat invul om hiervoor in aanmerking te kom. Hy sê landbouers moet die vorm invul en aan hul plaaslike voorligtingsbeampte stuur.
Armour versoek dat landbouers, vir kontrole, ook dié voltooide vorm aan VL stuur. Oorspronklike ingevulde vorms moet teen 15 Februarie 2019 aan 'n plaaslike voorligtingsbeampte gestuur word.
Klik hier om 'n asseseringsvorm af te laai.
Vrystaat Landbou (VL) werk deurgaans op verskeie vlakke en terreine om vir sy lede 'n veilige en volhoubare landbou-omgewing te skep waarin hulle kan boer. Daarom het VL sy lede se saak gestel by die nasionale energiereguleerder (NERSA) se publieke verhoor in Bloemfontein oor Eskom se aansoek om tariewe te verhoog.
"Vrystaat Landbou het duidelik gesê selfs 'n inflasie-gebaseerde verhoging is onbekostigbaar weens die gesamentlike impak van klimaats-, politiese- én ekonomiese onsekerheid," het Dr Jack Armour, Bedryfsbestuurder van VL, gesê. Hy het ook op 23 Januarie 2019 'n aanbieding by die verhoor gemaak.
Armour, Kempen Nel, Voorsitter van die Ekonomiese Sake komitee by VL, en Gerhard Kriel, Hoof Uitvoerende Beampte van VL, het die verhoor bygewoon.
Volgens Armour het Eskom gevra vir 'n R21.6 biljoen terugverhaling op die vorige jaar se verlies wat sou uitwerk op 'n 4,4% per jaar verhoging oor die volgende drie jaar. "Verder het Eskom ook aansoek gedoen vir meer as R200 biljoen se verhaling van kliënte oor die volgende vyf jaar om hul geprojekteerde begroting te dek," het Armour gesê.
Hy meen dit sal uitwerk op 'n 15% verhoging per jaar. Boonop beteken dit amper 'n 20% verhoging in kragtariewe jaar op jaar oor die volgende paar jaar.
Nicol Jansen, President van Agri Noord-Kaap, het ook 'n aanbieding gedoen.
Swak selfoonsein in landelike gebiede hou 'n veiligheidsrisiko in én landboubesigheid kan ook nie behoorlik bedryf word nie. Dit is van die gevolge vir landbouers in gebiede waar onvoldoende selfoondienste aan hulle verskaf word.
Volgens dr Jane Buys, Veiligheidsrisiko-analis van Vrystaat Landbou (VL), is dit waarom VL 'n navraag aan Vodacom gerig het nadat 'n opgawe oor die seine van die selfoonnetwerk gemaak is en landbouers in die Vrystaat verskeie probleme ondervind het. Buys sê daar is versoek dat waar moontlik ekstra torings in problematiese areas aangebring word.
"Die kwaliteit en beskikbaarheid van selfoonsein hou 'n groot risiko vir landbouers in landelike gebiede in, aangesien hul veiligheid daardeur geraak word. Alarms en noodseine kan byvoorbeeld nie gestuur word wanneer hulp vanaf mede-landbouers of die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) benodig word nie," sê sy.
Buys meen daarom moet landbougemeenskappe grotendeels op radionetwerke staatmaak om na hul veiligheid om te sien.
Volgens haar het die onbeskikbaarheid van selfoonsein ook 'n geweldige impak op 'n landbouer, aangesien data gebruik word om besigheid via die internet te doen.
"'n Versoek is aan Vodacom gerig om die probleme aan te spreek," sê sy. "Geen terugvoer is tot dusver hieroor deur Vrystaat Landbou ontvang nie. Vrystaat Landbou het egter besluit om Vodacom die geleentheid te gun om binne sewe dae op 'n amptelike skrywe terugvoer te gee."
Volg dié stappe wanneer dit by probleme met selfoonsein kom:
Lede moet sover moontlik eerstens hul klagtes aan die dienssentrum van 'n selfoonnetwerk rapporteer en 'n verwysingsnommer kry.
Indien geen terugvoer ontvang word nie, moet dit met toesighouers hoër op by die betrokke verskaffer geskakel word.
Verder kan dit aan OKOSA (die Onafhanklike Kommunikasie-owerheid van Suid-Afrika) gerapporteer word, asook die verbruikerskommissaris.
Ingevolge Artikel 14(2)(i)(bb) van die Wet op Verbruikersbeskerming, Wet 68 van 2008, kan verbruikers 'n vaste termynooreenkoms te enige tyd kanselleer deur aan die verskaffer 20 besigheidsdae skriftelike kennis te gee. Let daarop dat hierdie bepalings nie van toepassing is op transaksies tussen regspersone nie. Verder ingevolge artikel 14(3)(a) die verbruiker teenoor die verskaffer aanspreeklik bly vir enige bedrae aan die verskaffer verskuldig ingevolge daardie ooreenkoms tot op datum van die kansellasie en verdermeer ingevolge artikel 14(3)(b)(i) kan die verskaffer 'n redelike kansellasieboete oplê ten opsigte van goedere verskaf, dienste gelewer, of kortings toegestaan aan die verbruiker met die oog op die voortduur van die ooreenkoms vir die beoogde vaste termyn, as daar is.
Verder kan landbouers op die webblad "Hello Peter" klagtes wat betref 'n spesifieke diensverskaffer gaan lê: hellopeter.com
Verder kan die landbouvereniging en/of gebiedskantoor op skrif 'n opgawe indien na VL en/of na die selfoonnetwerk waar probleme ondervind word.
Sodra VL enige terugvoer van Vodacom of ander selfoonnetwerke ontvang, sal dit dadelik met die organisasie se lede gekommunikeer word.
Jakkals le Roux is in Januarie 2019 by 'n vergadering van Vrystaat Landbou (VL) se Landelike Veiligheidskomitee as nuwe Voorsitter verkies. Le Roux van Wesselsbron en Marthin de Kock van Zastron, nuwe Ondervoorsitter, sal aan die stuur van VL se veiligheid staan.
Le Roux neem oor by Tommie Esterhuyse, Vise-president van VL, wat die laaste paar maande as Voorsitter van VL se Landelike Veiligheid waargeneem het. Esterhuyse is ook einde verlede jaar as Voorsitter van Agri SA se Sentrum van Uitnemendheid: Landelike Veiligheid aangewys.
VL rig versoek oor vuurwapenlisensies
VL verneem van sy lede sukkel om terugvoer van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) én die Appèlraad te kry oor die uitslag van aansoeke om vuurwapenlisensies.
Volgens dr Jane Buys, Veiligheidsrisiko-analis van VL, het VL die aangeleentheid met Agri SA opgeneem om op die nasionale prioriteitskomitee die SAPD te versoek om daadwerklik aandag aan die probleem te skenk.
Dit blyk daar is 'n gebrek aan mannekrag by die Appèlraad en redes moet verskaf word waarom aansoeke afgekeur word.
Buys sê VL versoek sy lede om skriftelik navraag te rig aan die Registrateur van Vuurwapens indien hulle binne 'n tydperk van drie tot vier maande geen terugvoer vanaf hul plaaslike SAPD kry nie.