Mohumagadi Jane o re...
Mengwageng ye mentši ye e fetilego re ile ra nepiša temo le tšweletšo mo go Pula, mme ka nako ye nngwe ra lebala gore ntle le molemi goba motšweletši go ka se be le tšweletšo le ge e ka ba dijo goba tlhale. Na afa wena molemi/motšweletši o lemoga ka moo o lego bohlokwa ka gona Na o lemoga gore o fepa lefase?
Bohle re ila go bolela ka HIV le AIDS - mo nkego ke kotlo ya merafe ya lefase. Ge motho a swerwe ke bolwetši bja kgatelelogodimo ya madi, twetšiswikiri (taepitisi) goba kankere, ga re gopole gore e ka ba kotlo ye e itšego. Ke maikemišetšo a ka a a tiilego gore bolwetši bja HIV le AIDS re swanetše go bo boga ka yona tsela ye. Virase ye e hlolago bolwetši bjo e hlasela mokgwa wa tshonto/tshouto (immune system) wa motho ya bulela malwetši a mangwe tsela ya go mmolaya. Taba ye botse ke gore o ka phela gabotse o itekanetše le ge o na le HIV (HIV positive).
O swanetše go dira eng?
Dira gore o lekwe gore o tsebe boemo bja gago. "Tsebo ke maatla".
Ge o na le HIV, eya kliniking ba go alafe. Se dumele tirelo ye e fokolago kliniking efe kapa efe. Ge o swanela go fiwa dihlare tša "anti-retro virals (ARV)" (go ya ka palo ya gago ya cd 4), kgonthiša gore o di hwetša ka mehla le gona o di diriša ka moo go šupetšwago. Mo nakong ye ga go na kalafo ye e ka fedišago HIV, eupša bolwetši bjo bo ka laolwa mme o ka phela bophelo bjo bobotse bjo botelele ge o bo laola gabotse.
Ge teko e bontšha gore o na le HIV o swanetše go kgopela le teko ya TB. Ge tshonto ya gago e gateletšwe ke HIV o ka swarwa ke TB gabonolo. Ke TB ye e dirago gore o se kganyoge dijo, o gohlole le gona o fokotšege boima. Ge o na le TB kgonthiša gore o kgopela dihlare tša go e alafa - gopola gore TB e a alafega!
Ka lehlakoreng le lengwe, ge o lekilwe go bona ge eba o na le TB mme wa hwetša go le bjalo, o swanetše go kgopela le teko ya HIV - e ka ba gore o hlasetšwe ke TB ka baka la tshonto ye e fokolago ya go gatelelwa ke HIV.
Ga go hlokege gore motho a hlokafale ka ge a na le HIV - se se hlokegago ke gore o tsebe boemo bja gago le gore o alafše. Re kgopela gore o ye go lekwa mme ge o na le HIV, o nyake kalafo. Re le hloka bohle!