Kleitablet met ’n Kanaänitiese gevangene daarop - Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika
Kleitablet met ’n Kanaänitiese gevangene daarop
geskryf deur Ds Neels van Tonder (Warmbad) | Dinsdag, 14 Julie, 2020 | Artikels, Bybelse argeologie
Dit gebeur nie elke dag dat ’n artefak van 3 500 jaar oud toevallig deur iemand opgetel word nie. Dit is presies wat met ’n sesjarige seun gebeur het terwyl hy en sy ouers in Maart 2020 op ’n staptog naby die Gasagrens was. Hy het ’n klein kleistuk opgetel, waarop ’n Kanaänitiese gevangene uitgebeeld word.
Die kleistuk is slegs 2,80 x 2,80 sentimeter groot. Die vermoede bestaan dat dié klei-afdruk waarskynlik as ’n gedenkitem gedien het – hetsy as iets wat aan ’n gespe gedra is, óf wat as ’n vorm van medalje gedien het. Op die agterkant van die kleistuk kan die skepper van die afdruk se vingerafdruk nog gesien word.
Die afdruk beeld twee Kanaänitiese mans uit wat agter mekaar loop. Die voorste man is heeltemal kaal en sy hande is agter sy rug vasgebind. Hy is duidelik ’n gevangene van die man wat agter hom loop. Die gevangene is ’n redelike skraal man. Sy arms is só ver agter sy rug teruggetrek dat hy penregop loop. Sy boarms is net onder sy skouers met ’n riem vasgebind, terwyl ’n stok by die knoop daarvan ingedruk is om hom te beheer.
Sy hanteerder is ’n bietjie voller in die lyf en ten volle geklee. Hy het kort krullerige hare en ’n kort baard. Hy stuur die naakte gevangene met ’n stok wat hy in sy linkerhand vashou. Die uitbeelding beeld simbolies die hanteerder se mag en beheer oor die gevangene voor hom uit, terwyl die geboeide man se ondergeskiktheid en vernedering met sy naaktheid uitgedruk word.
Die skepper van die afdruk is beïnvloed deur soortgelyke tonele in ander werke uit die Ou Nabye Oosterse kuns. Die wyse waarop die gevangene geboei is, stem ooreen met soortgelyke uitbeeldings in die Egiptiese kuns en uitbeeldings wat in die noorde van die Sinai-woestyn gevind is.
Die Kanaänitiese Stad Jurza
Die Laat-Bronstyd was tussen 15001200 voor Christus gekenmerk deur grootskaalse konflik en migrasie van groepe mense. Die konflik het hoofsaaklik gegaan oor water en geskikte landbougrond.
Sporadiese gevegte tussen Egipte en die stadstaatkonings in die area waar die huidige Gasastrook geleë is, het die gebied as gevaarlike en berugte oorlogsone gekenmerk. ’n Nomadegroep wat bekend was as die abiru het gereeld strooptogte uitgevoer op die banke van die Besorstroom, wat een van die groot waterbronne in die Negevoestyn is. Die Gasastrook, en Tel Jemmeh (ook bekend as Tel Gama), waar die klei-afdruk gekry is, is slegs 10 kilometer daarvandaan geleë.
Sommige argeoloë reken dat Tel Jemmeh die Kanaänitiese stad Jurza (oftewel Jarza) was. Jurza is een van die Kanaänitiese stadstate wat pertinent genoem word in drie van die 350 Akkadiese briewe wat in die argief van El-Amarna gekry is. Dié briewe het bekend geraak as die sogenaamde Amarnabriewe. Dit was korrespondensie wat tussen die Egiptiese farao en die Kanaänitiese konings gevoer is. Die Kanaänitiese stadstaatkonings het voortdurend by die farao om hulp aangeklop om hulle teen die invalle en strooptogte van die abiru te help beskerm. El-Amarna is tussen 1350 en 1330 vC deur Akhenaten (Amenophis IV) as hoofstad laat bou.
Jurza word ook in die annale van Thutmosis III genoem en beskryf as die verste suidelike punt van Kanaän. Die briewe uit Jurza is gewoonlik met dié frase afgesluit: Van Jurza af tot aan die einde van die land.
Waarde van die klei-afdruk
Die klei-afdruk blyk een van talle te wees wat in ’n vorm gemaak is. Die motief is op ’n klip uitgekerf, wat daarna op klei afgedruk is. Op dié manier is talle kleistukkies gevorm wat vir ’n bepaalde rede uitgedeel of toegeken kon wees.
Uit die Laat-Bronstyd is verskeie soortgelyke afdrukke gekry waarvan party op klei gevorm is, of soos een wat by Tel Megiddo gekry is met ’n inskripsie wat op ivoor uitgekerf is. In ’n ander geval is krygsgevangenes wat deur die magte van Ramses II in die Slag van Kades gevange geneem is, op ’n paneel in die Egiptiese Tempel van Abu Simbel gekry.
Die waarde van hierdie klei-afdruk wat by Tel Jemmeh (Tel Gama) gekry is, lê in die toneel en geskiedenis wat daarop uitgebeeld word. Die motief vertel van een man wat ’n ander aan hom onderwerp en op vernederende wyse weglei.
Gegewe dat dié klei-afdruk uit die Laat-Bronstyd dateer, stem die motief ooreen met die sporadiese stryd en gevegte om grondgebied in die suide van die Kanaänitiese gebied.