Nuuskommentaar: Raakvlakke tussen Turkye en Suid-AfrikaErdogan en Zuma. Foto: Flickr/GovernmentZA Laat dit dadelik gestel word, daar is groot verskille tussen die politieke situasies in Suid-Afrika en Turkye, maar daar is ook ’n paar ooreenkomste sodat dit nodig is om kennis van mekaar se uitvloeisels te dra. Die eerste ooreenkoms is die raakvlakke tussen pres. Jacob Zuma en die Turkse president, Recep Tayyip Erdogan. Soos Zuma is Erdogan ’n meester van politieke manipulasie, wat onder meer daarin geslaag het om van eerste minister tot president te vorder, en in die proses die uitvoerende magte, en meer saamgeneem het. Erdogan het nie besonder baie liefde vir die soort demokrasie wat dit vir Turkye sal moontlik maak om, soos dit wil, deel van die Europese Unie te word nie. Erdogan dreig byvoorbeeld om die doodstraf terug te bring om met die staatsgreepplegers af te reken, terwyl die land vroeër juis die doodstraf afgeskaf het om aan aansluitingsvereistes van die EU te voldoen. Die Duitse kanselier, Angela Merkel, het reeds aan Erdogan gesê die herinstelling van die doodstraf beteken Turkye kan nie deel van die EU word nie, is berig. Ná aanvanklike veroordeling van die staatsgreep uit een mond, het dieselfde monde intussen groot kommer uitgespreek dat Erdogan die mislukte staatsgreep gaan gebruik om nog meer as tevore onderdrukkend te wees. Soos Erdogan op populisme kon reken om die staatsgreep die hoof te bied, so slaag Zuma met sy populisme om genoeg steun te behou dat die ANC nie van hom as president ontslae raak nie, al sou dit in party- en landsbelang wees. Onder albei leiers gedy korrupsie na berig word. Trouens, die eens hegte band tussen Erdogan en Fethullah Gülen, die prediker wat al 17 jaar in die VSA woon en van die orkestrasie van die staatsgreep beskuldig word, het juis ontstaan toe Gülen se volgelinge korrupsie gepak, en te na aan Erdogan se kring gekom het. Ook Zuma en sy kring bly nooit ver van berigte en bewerings van korrupsie nie. Die ironie is dat Turkye ’n geskiedenis het van staatsgreeppogings. Die vorige vier staatsgrepe sedert 1960 was almal daarop gemik om die land na die grondwetlike basis van Kemal Atatürk “terug te bring”. Atatürk en sy jong Turke het in 1923 nie net van die sultan ontslae geraak nie, maar die land in ’n sekulêre staat omskep waar onder meer die dra van die fes verbied is, vroue stemreg gekry het, en vele meer. Nie alles van Atatürk was so idealisties nie – die nasionalisme het so sterk geloop dat minderheidsvolke, soos die Christen-Armeniërs en -Assiriërs, en later die Koerde, aan ontsettende lyding en volksmoorde onderwerp is. Die leër bly besonder lojaal aan Atatürk se leerstellings, en gebruik dan staatsgrepe om die situasie tot Atatürk se staatsmodel te “herset”. ’n Te noue verbintenis tussen die Islam en die regering was dikwels die resep vir ’n staatsgreep, en net met die staatsgreep van 1980 was die afloop vir die leër onwenslik toe ’n religieuse koalisie in 1983 aan bewind gekom het. Erdogan het hoe langer hy aan bewind was, hoe meer tekens van religieuse vervlegting met die owerheid getoon. Dit was egter nie al nie – Gülen en sy aanhangers was ook nie gelukkig met die toestaan van taalregte en ander regte aan die Koerde nie – voorheen was Koerdies onder militêre bewind so te sê verbied ingevolge ’n Gülen-leerstelling dat Turks saam met die Islam van die Turke ’n uitverkore volk maak. Anders as wat verwag word, is Gülen egter ook ’n groot voorstander van die sekulêre staat. Voorlopige aanduidings dui daarop dat die staatsgreepleiers juis weer dit in die oog gehad het om die land grondwetlik na die leerstellings van Atatürk te “herset”. Miskien is die terrein waar Zuma en Erdogan die meeste verskil, juis die hantering van minderhede. Zuma is baie uitgesproke oor sy voorkeur vir swart nasionalisme, met min of geen ruimte vir ander nie. Erdogan het geen liefde vir die Koerde nie (en hulle nie vir hom nie), maar druk van die EU het tot talle toegewings aan die Koerde gelei. In die geheel beskou, populisme en ’n erge gekonkel verseker dat albei leiers in die stoel bly. Hoewel Turkye ’n lid van Navo is, word dit nie allerweë as ’n baie stabiele demokrasie beskou nie. Dit het egter ’n enorme weermag van sowat 600 000 soldate, die tweede grootste in Navo. As streekmag in die Midde-Ooste speel dit ’n soortgelyke rol as Suid-Afrika in Suidelike Afrika, behalwe natuurlik op ’n veel magtiger skaal. En al is dit lid van Navo, is dit nie baie lief om soldate buite sy grense in te span nie, behalwe teen die basisse van die Koerdiese PKK in Irak se Koerdistan, en ook in Sirië. Al is die staatsgreeppoging suksesvol afgeweer, lyk dit tog of die Turke in die proses verloor het. Al oorkom Zuma elke poging om hom uit die kussings te lig, verloor Suid-Afrika op fenomenale skaal.