Taaltameletjie: periodetabel, periodieke tabel of periodiese tabel?
JY LEES NOU Taaltameletjie: periodetabel, periodieke tabel of periodiese tabel?
Ná ons vroeër vandeesweek in 'n artikel die woord 'periodetabel' gebruik het, het talle lesers aangevoer dit moet eintik 'periodieke tabel' wees. Ons het by 'n toonaangewende taalkenner gaan kersopsteek om uit te vind wat is die regte antwoord.
'n Paar dae gelede het ons 'n storie op ons webwerf gehad oor 'n driejarige meisie wat die hele periodieke tabel uit haar kop uit leer.
In die kop van die artikel het ons die woord periodetabel gehad, want dit is die woord wat die handige Pharoswoordeboek op kantoor gegee het as die Afrikaans vir periodic table (of the elements).
Trouens, dit is die presiese inskrywing in die Pharos:
So in ons verdediging was ons vasoortuig ons is reg. Maar talle van ons lesers het nie saamgestem nie.
[caption id="attachment_112387" align="alignnone" width="600"] Foto: Peet Mocke[/caption]
Dis toe dat ons die taalghoeroe en aanbieder van die gewilde speletjiesprogram Op die Spel op kykNET, Gerhard van Huyssteen, nader om vir eens en vir altyd dié taaltameletjie op te los.
Hier is sy verduideliking:
"As jy in 'n verskeidenheid aanlyn woordeboeke gaan soek, kry jy periodetabel, periodieke tabel en periodiese tabel. Afhangende van watter woordeboek jy as gesaghebbend beskou, kan jy dus daarop aanspraak maak dat jóú skryfwyse korrek is.
Van waar die verwarring?
Die twee agtervoegsels "-iek" (periodiek) en "-ies" (periodies) beteken meestal presies dieselfde; dink byvoorbeeld aan balsemieke asyn of balsamiese asyn, logistiese probleme of logistieke probleme - selfde ding.
Maar dan is daar 'n paar gevalle waar daar subtiele betekenisonderskeidings ontstaan het.
Iemand is ná 'n ongeluk in 'n kritieke toestand, nie kritiese nie; 'n beoordelaar moet 'n kritiese ingesteldheid hê, nie kritieke nie.
Ten spyte van hierdie fyner nuanses, toon Tom McLachlan byvoorbeeld in die HAT Taal- en Feitegids aan dat die onderskeid tussen fisiek (wat betrekking op die liggaam het) en fisies (wat betrekking op die stoflike wêreld, die fisika het) vir die meeste taalgebruikers vervaag, aangesien dit so moeilik is om die onderskeid te tref: Is dit byvoorbeeld jou fisiese adres (waar jou liggaam teenwoordig is), of jou fisieke adres (waar jou woonplek in die stoflike wêreld bestaan)?
Dieselfde geld vir die onderskeid tussen periodiek en periodies. Volgens die Tegniese Woordeboek verwys periodiek na verskynsels wat nie met reëlmatige tussenposes herhaal word nie (byvoorbeeld periodieke droogtes), terwyl periodies na verskynsels verwys wat wél met reëlmatige tussenposes herhaal word (byvoorbeeld periodiese wisselsinusgolf).
En dan in einste woordeboek verwys hulle na die periodiese indeling van elemente (vir 'periodical classification of elements'), maar na die periodieke tabel (vir 'periodical table').
In die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) se woordelys staan ook periodiese klassifikasie van elemente, maar in die 2017-uitgawe van die AWS gaan die name van alle elemente van die periodieke tabel opgeneem word.
Is Tegniese Woordeboek en die AWS dan verkeerd?
Nee, want as jy gaan soek in groot versamelings teks kry jy byna geen trefslae van periodiese tabel nie, enkeles van periodetabel en 'n magdom gevalle van periodieke tabel.
Laasgenoemde is dus die gevestigde, algemeen aanvaarde patroon in die Afrikaansskrywende gemeenskap."