PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - ’n Kwes­sie van klas
’n Kwes­sie van klas
On­te­vre­den­heid oor die rooi­vleis­klas­si­fi­ka­sie­stel­sel broei al ’n ge­rui­me tyd, ver­al om­dat net ou­der­dom en vet­heid die kar­kas­klas be­paal. Baie men­se meen die 25 jaar oue stel­sel het reu­se­be­mar­kings­leem­tes tot ge­volg.
Landbou Vee - 2015-10-12 - Inhoud -
Ná 25 jaar se voor­uit­gang in ge­ne­tie­se en voe­dings­teg­no­lo­gie en ver­an­de­rin­ge in die voor­keu­re van ver­brui­kers is die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel vir rooi­vleis steeds on­ver­an­derd. In hier­die tyd is die gra­de­ring­stel­sel, wat reeds in die 1950’s ont­wik­kel is, ge­skrap son­der om ver­vang te word. Die e­nig­ste stel­sel waar­mee een stuk rooi­vleis van ’n an­der in Suid-A­fri­ka on­der­skei kan word, is dus met dié klas­si­fi­ka­sie­stel­sel. As ge­volg van dié si­tu­a­sie het die Rooi­vleis­be­dryfs­fo­rum drie jaar ge­le­de ’n klas­si­fi­ka­sie­ko­mi­tee on­der lei­ding van dr. P­hi­lip S­try­dom in die le­we ge­roep.
Die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel is ont­wik­kel en be­staan steeds s­legs om kar­kas­se te be­skryf, ver­dui­de­lik P­hi­lip, na­vor­sing­span­be­stuur­der by die Land­bou­na­vor­sings­raad (LNR) se In­s­ti­tuut vir Die­re­pro­duk­sie. “Die doel van die be­skry­wing is om die ko­per – die slag­ter – in te lig oor die kar­kas wat hy of sy aan­koop se ou­der­dom en vet­be­dek­king. Die stel­sel doen dít baie doel­tref­fend.
Die ge­hal­te van die vleis aan die kar­kas en die be­han­de­ling wat die kar­kas deur­ge­maak het, soos die ge­bruik van groei­be­vor­de­raars, voord­ood­se span­ning, e­lek­trie­se skok­be­han­de­ling, ver­ou­de­ring en die doel­tref­fend­heid van ver­koe­ling, word eg­ter nie in aan­mer­king ge­neem nie. “Dit is juis dié fak­to­re wat moont­lik ’n groot rol be­gin speel het in va­ri­a­sie in eet­ge­hal­te se­dert die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel in die 1990’s toe­ge­pas is, hoof­saak­lik weens die de­re­gu­le­ring in die be­dryf en die ont­staan van ver­ti­ka­le in­te­gra­sie. Baie een­he­de, in elk van die ska­kels in
die waar­de­ket­ting, in teen­stel­ling met staats­in­stel­lings (soos die ont­bon­del­de A­bak­or), dra by dat die waar­de­ket­ting meer vlak­ke van va­ri­a­sie het as voor de­re­gu­la­sie.
“Daar­mee saam het ver­an­de­rings in die voer­kraal­be­dryf ook tot va­ri­a­sie by­ge­dra. Of dié by­ko­men­de bron­ne van va­ri­a­sie doel­tref­fend in ’n klas­si­fi­ka­sie­stel­sel be­skryf kan word, is de­bat­teer­baar. Dat dit nie deur ou­der­dom en vetop­leg al­leen be­skryf word nie, is eg­ter ’n feit,” meen P­hi­lip.
Vol­gens prof. F­rik­kie Ne­ser, die­re­ge­ne­ti­kus aan die U­ni­ver­si­teit van die Vry­staat, is daar reu­se-bemarkingsleemtes in die rooi­vleis­waar­de­ket­ting van­weë hier­die ge­brek­ki­ge in­lig­ting bin­ne die be­dryf. “Die stel­sel moes uit die staan­spoor waar­de­toe­voe­gings­as­pek­te vir die ver­brui­ker be­vat het, maar daar­die ge­leent­heid is nooit met die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel ont­gin nie. Ek twy­fel dus sterk of die stel­sel steeds vir die eind­ver­brui­ker re­le­vant is, maar ten min­ste hét ons ’n stel­sel.”
Mnr. Ger­hard S­chut­te, uit­voe­ren­de hoof van die Rooi­vleis­pro­du­sen­te-or­ga­ni­sa­sie, meen eg­ter dat die stel­sel be­slis nog toe­pas­lik is. Vol­gens hom is daar steeds ’n groot be­hoef­te aan ’n een­vou­di­ge stel­sel om kar­kas­se te be­skryf. “Ons woon en boer in ’n du­a­lis­tie­se land, met Eer­ste- en Der­de­wê­reld­se e­le­men­te in die mark. Daar moet in al­bei voor­sien word. An­ders as lan­de waar om­vat­ten­de ge­hal­te­re­gu­le­ring­stel­sels aan die or­de van die dag is, soos Aus­tra­lië en A­me­ri­ka, gaan ’n ge­so­fis­ti­keer­de, kom­plek­se stel­sel nie som­mer hier werk nie.
“Ons moet die stel­sel be­slis wy­sig, en ons weet dit al ‘n ge­rui­me tyd. Van­weë die uit­een­lo­pen­de be­lan­ge­groe­pe bin­ne die rooi­vleis­waar­de­ket­ting het ons be­sluit om ’n on­af­hank­li­ke groep we­ten­skap­li­kes bin­ne die klas­si­fi­ka­sie­ko­mi­tee by­me­kaar te roep. Hul taak is om die he­le waar­de­ket­ting te on­der­soek en om we­ten­skap­li­ke aan­be­ve­lings te maak oor wy­si­gings, toe­voe­gings en weg­la­tings aan die hui­di­ge stel­sel,” sê Ger­hard.
Vol­gens mnr. Dave Ford, voor­sit­ter van die Suid-A­fri­kaan­se Voer­kraal­ver­e­ni­ging, is ’n ver­an­de­ring aan die hui­di­ge stel­sel eg­ter nog ver in die toe­koms. “Die stel­sel werk en dit werk goed. Boon­op is die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel nie ’n wet­li­ke ver­plig­ting nie. Die boer wat meen dat sy of haar die­re nie bin­ne die hui­di­ge stel­sel tot hul reg kom nie, kan met die vol­ste reg die die­re aan ’n slag­plaas le­wer wat nie die stel­sel ge­bruik nie – daar is baie van hul­le deur die he­le Suid-A­fri­ka.”
KAN NIE WAAR­DE BE­PAAL
Mnr. Bok Eras­mus, bees­boer van die Dun­dee-om­ge­wing, meen eg­ter die stel­sel kop­pel ’ n on­ak­ku­ra­te waar­de aan vleis. “Nie al­le bees­te van die­self­de ou­der­dom met die­self­de vet­be­dek­king se vleis is een­der­se nie. Daar­be­ne­wens han­teer el­ke slag­plaas, waar­van daar tal­le in Suid-A­fri­ka is, kar­kas­se en vleis op ver­skil­len­de wy­ses. Dit be­ïn­vloed die vleis se ge­hal­te ver­der.
“Die stel­sel is dus nie fou­tief nie, maar heel­te­mal on­doel­tref­fend om die vleis se ge­hal­te vas te stel. Dít is die pro­bleem. Hoe be­ter die ge­hal­te van ’n stuk vleis is, hoe meer moet dit werd wees, on­ge­ag hoe oud die dier was,” sê Bok.
Die stel­sel was nooit ont­werp as ’ n waar­de­be­pa­ler nie, maar vol­gens P­hi­lip is dit wat oor die ja­re ge­beur het. “Dit is eg­ter nie die stel­sel nie, maar die mark wat die waar­de van klas A-vleis ho­ër ge­ag het as dié van klas­se AB, B of C. Pry­se word nê­rens vas­ge­stel en ge­re­gu­leer nie. Die aan­na­me dat klas A meer werd is as
an­der klas­se, is nie al­tyd ak­ku­raat nie. “Ek het on­langs van ’n boer ver­neem dat hy AB- en B-kar­kas­se teen pre­sies die­self­de prys as wat die heer­sen­de prys vir klas A was, aan ’n voor­aan­staan­de su­per­mark ver­koop het. Dit was bloot om­dat dié AB- en B-kar­kas­se van ’n goeie ge­hal­te was en op ’n voor­ge­skre­we wy­se ge­slag en ge­han­teer was. Hier­die ver­eis­tes is deur die su­per­mark voor­ge­skryf. Dit il­lus­treer die ge­leent­heid wat daar be­staan vir die be­mar­king van vleis.”
Bok is ver­der ont­steld oor die ge­brek aan waar­de wat die ver­brui­ker uit die stel­sel kry. Hy meen die ver­brui­ker het be­ne­wens die prys per ki­lo­gram bit­ter min in­lig­ting waar­vol­gens hy ’n be­sluit in die win­kel kan neem.
“Dit be­te­ken dat el­ke bees, on­ge­ag oor­sprong, ras, ge­hal­te en selfs ou­der­dom, son­der on­der­skeid aan die ver­brui­ker voor­ge­hou word. Dít ter­wyl die ge­hal­te van kar­kas­se in die­self­de klas he­mels­breed kan ver­skil.”
(Vleis­ge­hal­te sluit ver­skeie sen­so­rie­se as­pek­te in, soos kleur, smaak, sap­pig­heid, sagt­heid en vet­mar­me­ring, maar ook an­der as­pek­te, soos vei­lig­heid, die­re­wel­syn en die soort pro­duk­sie­stel­sel – veld vs. voer­kraal. Vir ver­skil­len­de men­se is ver­skil­len­de as­pek­te be­lang­ri­ker as an­der.)
“Is dit nie die be­dryf se plig om die ver­brui­ker in te lig oor va­ri­a­sie in die ge­hal­te van vleis nie? En aan­ge­sien daar nie ’n maat­staf vir ge­hal­te is nie, weet die ver­brui­ker nie wat­ter ge­hal­te hy of sy ver­kies nie en kan die be­dryf nie in daar­die ge­hal­te­voor­keu­re voor­sien nie. Die e­nig­ste maat­staf wat die ver­brui­ker het, is prys. Daar word dus geen waar­de aan die ge- hal­te van vleis ge­kop­pel nie,” sê Bok.
Dit is dus dui­de­lik dat die ge­brek aan ge­hal­te­be­pa­ling bin­ne die be­dryf die he­le rooi­vleis­be­dryf kan be­na­deel. F­rik­kie én Ger­hard meen daar­in lê ’n e­nor­me ge­leent­heid vir boe­re en dat die hui­di­ge de­bat oor die doel en doel­tref­fend­heid van die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel in ’n wa­ter­skei­dings­oom­blik vir die be­dryf moet oor­spoel. “Ons moet be­sef dat die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel nie ’n be­mar­king- of gra­de­ring­stel­sel is nie. Ons kan die ver­brui­ker op­voed oor wat die klas­si­fi­ka­sie­stel­sel im­pli­seer, maar moet ont­hou dit is eint­lik ’n stel­sel wat vir die han­del ont­werp is,” meen Ger­hard.
F­rik­kie stem saam en re­ken die boer maak ’n fout as hy meen een pro­duk is ver­he­we bo die an­der. “Die ver­brui­ker­ste­vre­den­heid is ge­kop­pel aan vleis­sagt­heid en smaak, maar ook aan in­lig­ting wat waar­de vir geld sal be­ves­tig. As ver­brui­kers deur eer­li­ke, bruik­ba­re in­lig­ting vol­ge­houe ge­hal­te­ver­se­ke­ring kan kry, sal hul­le dalk meer te­vre­de wees. Die oor­dra van dié be­mar­king sal eg­ter har­de werk, baie kos­te en fout­lo­se in­te­gri­teit verg. Ek is nie so se­ker of die be­dryf oor­ge­haal of ge­mo­ti­veerd is om dit reg te kry nie.
“Ont­wik­ke­lings­werk aan die hui­di­ge stel­sel is nood­saak­lik om die be­hoef­tes van die ver­brui­ker én die ver­skil­len­de pro­duk­sie­stel­sels be­ter te weer­spie­ël. Die hui­di­ge stel­sel dis­kri­mi­neer in ’n ma­te teen die pro­du­sent wat vleis van die veld af wil be­mark. Dit neem so­veel lan­ger om speen­kal­wers vet te kry van die veld af. Die prys­ver­skil tus­sen ’n klas A en ’n AB en ’n klas B maak dit moei­lik vir boe­re om teen voer­kra­le mee te ding, ter­wyl die vleis van die ou­er die­re van die veld af dik­wels net so goed soos dié uit die voer­kra­le kan wees,” meen F­rik­kie.
Dave meen daar is te veel va­ri­a­sie in die be­dryf om só ’n stel­sel toe te pas. “Ons gaan in ’n stel­sel ver­val wat nog in­ge­wik­kel­der is as die hui­di­ge een, met ’n le­gio sub­ka­te­go­rieë, as ons el­ke ka­rak­ter­ei­en­skap van vleis wil klas­si­fi­seer. As boe­re voel dat hul pro­duk iets spe­si­aals aan die ver­brui­ker bied, maak dit sin dat húl­le dit aan die ver­brui­ker oor­dra,” maan Dave.
Bok voer eg­ter aan dat ’n stel­sel wat vleis se ge­hal­te be­paal, by die ver­brui­ker moet be­gin en dan deur die he­le waar­de­ket­ting tot by die boer toe­ge­pas moet word. “’n En­ke­le stel­sel wat ver­troue by die ver­brui­ker skep sal mos tot ons al­mal – voer­kraal, boer, slag­plaas en ver­brui­ker – se voor­deel wees.”