Korrekte spelling ‘n belangrike vaardigheidArgieffoto. Hallo Susan, My dogter is 11 jaar oud en sukkel met spelling. Alhoewel sy goed lees, spel sy woorde soos hulle klink: “terwyl” as “terwyel”, “koningin” as “konenhun”, ensovoorts. Ek is bekommerd dat hoërskool vir haar moeilik gaan wees. Het jy enige voorstelle? Celeste Hallo Celeste, Die vermoë om korrek te spel is dwarsdeur ŉ mens se lewe ŉ baie belangrike basiese vaardigheid. Wanneer mens sukkel met spelling, is dit nie net jou skoolwerk wat daaronder ly nie, maar dit benadeel ook later jou kanse in die werkplek. ŉ Opname deur “Office Angels”, toonaangewende sekretariële en kantoorpersoneel-konsultante in die Verenigde Koninkryk, onder 1500 werknemers en werkgewers, het weereens die belangrikheid van spelling en grammatika beklemtoon. Volgens hierdie opname het 84% van die werkgewers bevestig selfs die beste werk is waardeloos weens verkeerde spelling en foutiewe grammatika. Dit het ook gewys 77% van die werkgewers beskou ŉ hoë mate van lettergeleerdheid as ŉ onontbeerlike vaardigheid en dat werknemers wat ŉ oog vir detail het, eerder in ag geneem word vir bevordering. Werk wat swak spelling en grammatika bevat, het 20% van die werkgewers gewoon kwaad gemaak, terwyl 53% sulke werknemers as lui en onprofessioneel beskou. Dieselfde persentasie bestuurders — 53% — het erken hulle lees eenvoudig nie eens verder wanneer hulle spel- en taalfoute opmerk nie. Dit is dus wys om seker te maak ŉ kind se spelvermoë is op standaard. Wanneer dit kom by spelling, is daar nie ruimte vir kreatiwiteit nie. Slegs een volgorde of lettergroepering kan as korrek aanvaar word. Daar word nie toegewings gemaak nie. Die feit dat daar “moeilike” woorde in Afrikaans is, wat veral te make het met dubbel- teenoor enkelkonsonante (soos plassie/plasie), vokaalverwarring (soos waardeur/waardeer), skryftekens (soos essensieel/essensiële), verkleining (soos kringetjie/kettinkie) en los of vas (soos op pad/huis toe), maak dit nog moeiliker. Wanneer ons onderrig gee, moet ons deurentyd daarvan bewus bly dat leer stap-vir-stap geskied. Sekere vaardighede moet eers aangeleer word voordat dit moontlik is om daaropvolgende vaardighede te bemeester. Alhoewel die meeste kinders dit moeilik vind om te leer spel, is dit veral moeilik en somtyds selfs onmoontlik as die kind ŉ onderliggende vaardigheidsprobleem het. Daar is ŉ klomp grondvaardighede wat in plek moet wees voordat ons kan leer spel. Die grondvaardighede wat veral van belang is, is: 1.) die vermoë om te analiseer, om die afsonderlike dele van die geheel raak te sien, 2.) ouditiewe prosessering van klanke sowel as ouditiewe geheue, 3.) dekoderingsvaardighede, en 4.) visuele reeksgeheue. Leemtes in een of meer van hierdie grondvaardighede kan ŉ negatiewe effek op ŉ persoon se vermoë uitoefen om te leer spel. Die eerste stap is dus om te bepaal wat die onderliggende tekortkominge is en dan daardie leemtes deur onderrig aan te spreek. Indien jy my laat weet waar julle woon, kan ek iemand aanbeveel wat julle hiermee kan help. Terwyl mens besig is om die grondvaardighede te verbeter, kan jy tuis baie doen aan die vaardigheid om te spel, soos om die vier spel-speletjies hieronder te speel. Gebruik ŉ bordspel soos Monopoly of enige spel waarin dobbelstene gebruik word. Die ouer en kind speel die spel, maar terwyl die ouer gewoon haar speelstuk aanbeweeg nadat sy die dobbelsteen gegooi het, moet die kind ŉ woord hardop spel voordat sy kan aanbeweeg. Soek woorde wat die kind gewoonlik verkeerd spel uit haar skoolwerk en maak woordkaartjies van hierdie woorde. Ek stel tussen 20 en 30 woordkaartjies voor. Gebruik hierdie woordkaartjies wanneer die bordspel gespeel word. Wanneer die kind hierdie woorde vlot kan spel, kan die ouer ander woorde gebruik. Die ouer moet die woordkaarte behoorlik skommel en hulle in ŉ hoop onderstebo op die tafel neersit. Wanneer dit die kind se beurt is om te speel, neem die ouer die boonste kaartjie en spreek die woord daarop hardop uit. Die kind moet dan die woord spel. Indien sy dit korrek spel, beweeg sy haar speelstuk soveel plekke vorentoe as die aantal letters in die woord. Met ander woorde, indien die woord sewe letters het en sy spel dit reg, kan sy haar speelstuk sewe spasies vorentoe beweeg. Daarna word die woordkaart eenkant gesit. Indien sy egter die woord verkeerd spel, wys die ouer die woord vir haar en die kind moet dit dan drie keer hardop spel terwyl sy die woord sien en daarna drie keer sonder om na die woord te kyk. Daardie kaartjies (waar die kind die woorde aanvanklik verkeerd gespel het) word onder in die pakkie geplaas, sodat hulle weer later sal voorkom. Indien sy ŉ woord verkeerd spel, bly haar speelstuk op dieselfde plek vir daardie rondte. Gebruik die letters van ŉ spesifieke woord en bou nuwe woorde daarmee. Sou jy byvoorbeeld die woord “uitsondering” gebruik, skryf dit op ŉ stuk papier en sit dit voor die kind neer. Die doel van die spel is dat die kind ŉ lys maak van al die woorde waaraan sy kan dink deur slegs gebruik te maak van die letters in die woord op die papier voor haar. Mens kan ook ŉ kompetisie van die speletjie maak: die ouer kan saam met die kind woorde maak en die wenner is dan die een wat die meeste woorde reg gespel het. Daar is gewoonlik baie woorde wat op hierdie manier gebou kan word en op ŉ indirekte manier word die oorspronklike woord geoefen, terwyl baie ander woorde se spelwyse getoets word. ŉ Paar voorbeelde van woorde wat gebou kan word uit die letters van “uitsondering” is: ringe, tong, deur en ding. Elke letter mag slegs eenkeer in ŉ woord gebruik word. Die letter “n” kom twee maal in die woord “uitsondering” voor en daarom is die woord “sonne” aanvaarbaar. “Stuur” is egter nie aanvaarbaar nie, want “u” word net eenkeer in die woord gebruik. Voorbeelde van woorde wat gebruik kan word is alfabeties; misverstand; geloofwaardigheid; opvoedkunde; vriendskap; deursettingsvermoë; vrygewigheid. ŉ Interessante manier om spelling te oefen is om letters te skommel. Die kind moet dan woorde wat hy reeds ken, uit die warboel letters bou. Kies woorde uit die kind se skoolwerk. Skryf die letters deurmekaar op ŉ stuk papier. As die geskommelde letters bv. “behrger” is, moet die kind die letters herrangskik om “herberg” te lees. Beide spelers (ouer en kind) het papier en potlood hiervoor nodig. Skryf die 26 letters van die alfabet op die papier en kies lukraak enige letter. Die ouer en kind moet dan, so vinnig as moontlik, ŉ naam, ŉ van, ŉ dier en ŉ dorp wat begin met die letter, neerskryf. Die een wat eerste klaar is, gee die ander slegs 5 sekondes en sê dan, “Stop”. Alle potlode word dan neergesit. Elke woord wat korrek gespel is, verdien tien punte. Indien beide ouer en kind presies dieselfde woord onder een van die opskrifte het, soos dieselfde dier, word slegs 5 punte toegeken indien die woord reg gespel is. Voorbeeld: Veronderstel die letter “d” is gekies: Name: Danie, Dorothea, Dawid Vanne: Dippenaar, Deysel Diere: Donkie, dassie, duiker Dorpe: Dullstroom, Durban Celeste, ek vertrou hierdie inligting gaan daartoe bydra dat jou dogter se spelling sommer vinnig verbeter. Alles van die beste. Susan oor Skoolkwessies Is jy bekommerd oor jou kind se skoolprestasie? Stuur jou vrae aan [email protected] Probeer om soveel moontlik besonderhede te verskaf, sowel as jou kind se ouderdom en graad. Gebruik jou eie naam of ŉ skuilnaam as jy verkies om jou identiteit geheim te hou. Susan du Plessis is ŉ opvoedkundige spesialis en gepubliseerde skrywer op die gebied van leerprobleme en disleksie, met meer as 25 jaar se praktiese ondervinding. Sy het ŉ BA Honneursgraad in Sielkunde sowel as ŉ BD-graad aan die Universiteit van Pretoria verwerf en die eerste Edublox Lees-, Wiskunde en Leerkliniek in 2007 geopen. Vandag is daar 25 Edublox-klinieke in Suidelike Afrika. Besoek die Edublox-webtuiste met meer as 470 suksesverhale by www.edubloxsa.co.za