Bokke: Dosering, refugia en verwisseling van kampe
JY LEES NOU Bokke: Dosering, refugia en verwisseling van kampe
Die boer moet weet watter parasiete in sy omgewing 'n eko- nomiese impak in sy kudde kan veroorsaak, en watter wurmmiddel toegedien moet word om dit doeltreffend te bekamp. Foto: CHRIS JOOSTE.
Dr. Faffa Malan, van Vra vir Faffa, antwoord 'n leser se vraag oor medikasie vir bokramme en -ooie.
Ek wil graag weet watter medikasie om toe te dien aan bokramme en -ooie wat na nuwe weiding geskuif word.
Die term refugia verwys na die proporsie van die parasietbevolking wat nie aan 'n spesifieke bekampingsmaatreël blootgestel is nie.
Hulle het behandeling en dus ook die seleksie vir weerstand vrygespring. In die geval van dermkanaalwurms is dit die vrylewende wurmlarwes op die weiding.
Ná dosering beland die nageslag van die wurms wat die dosering oorleef het (weerstandige wurms), tussen die vrylewende larwes wat reeds op die weiding teenwoordig is.
Die bevolking van vatbare wurms wat reeds in refugia is, voordat behandeling plaasgevind het, sal bepaal wat die graad van seleksie vir weerstand vir 'n spesifieke wurmmiddel gaan wees.
Seleksie vir weerstand gaan op sy hoogste wees as diere gedoseer word en daar min of geen refugia op die weiding is. Prakties geskied dit as diere gedoseer en na 'n geruste (parasietvrye) kamp verskuif word.
Só 'n kamp is vir praktiese doeleindes vry van parasietlarwes en slegs eiers van parasiete wat die dosering oorleef het, word op die weiding gedeponeer.
Die eerstestadium-larwes broei uit die eiertjies uit, vervel en ontwikkel tot tweedestadium-larwes. Hierdie larwes vervel en ontwikkel tot die derde, besmetlike stadium. In optimale toestande geskied hierdie ontwikkeling binne 'n week.
Boer met refugia
Indien daar geen wurmmiddelweerstand van parasiete bestaan het nie, sou dit nie nodig gewees het om aandag aan refugia te gee nie.
Elke keer as gedoseer of kampe geskuif word, moet vasgestel word of daar genoeg wurmmiddelvatbare, besmetlike wurmlarwes op die weiding teenwoordig is, sodat hierdie bevolking van vatbare wurms die lading van weerstandige wurms wat ná dosering oorgebly het, kan verdun en oorheers.
Faktore wat kan help met besluitneming: Ken die wurmmiddelweerstandstatus van die parasiete op jou plaas. Jou veearts kan jou daarmee help deur miseiertellingreduksietoetse teen die verskillende groepe van wurmmiddels te doen.
Die vatbaarheid vir parasiete van die bokke wat geskuif gaan word, sal bepaal hoe lank gewag moet word voor dosering plaasvind. Jong lammers en dragtige ooie is vatbaarder en sal dopgehou of gouer gedoseer moet word ná kampverwisseling.
Gebruik die vyfpuntplan om tekens van wurmbesmetting uit te ken.
Die parasietlading op die weiding gaan jou doseringstrategie bepaal. Aan die einde van die somerreënvalseisoen is ysterreserwes gewoonlik uitgeput en moet diere met 'n haarwurmbesmetting meer dikwels gedoseer word.
Gebruik die Famacha-stelsel vir evaluering. Die besmetting wat op die weiding plaasvind, kan ook deur eiertellings gemonitor word. Hoe meer wurmlarwes op die weiding, hoe minder is die kans om vir weerstand te selekteer.
Die tyd van die jaar, temperature, reënval, besproeiing, weidingstipe, droogte en skaduwee speel 'n groot rol in die oorlewing van vrylewende parasietlarwes.
Die boer moet weet watter parasiete 'n ekonomiese probleem in sy kudde veroorsaak. Dit kan met behulp van sy veearts deur nadoodse ondersoeke, miseiertellings en larwe-identifikasie vasgestel word.
Onthou dat parasietladings verskil. Bogenoemde is belangrik sodat die regte aktiewe bestanddele gekies kan word om hierdie parasiete te bekamp. Daar moet gekyk word na die nawerking van elke middel.
Daar is middels met 'n inherente nawerking en middels wat geformuleer is om langer te werk.
Die onttrekkingstydperk in vleis van die middel kan jou 'n idee gee hoe lank die middel nog teen parasiete werk. Om veilig te wees, behoort nog 'n halwe onttrekkingstydperk bygevoeg te word.
Indien langwerkende middels gebruik word, moet seker gemaak word of daar voldoende vatbare refugia op die weiding teenwoordig is, anders word die weerstandbiedende wurms nie op die weiding verdun nie en neem oor.
Hoe weet ek of 'n wurmmiddel doeltreffend is?
'n Miseiertellingreduksie word gedoen. Kontak jou veearts. Famacha-evaluering. Ondersoek die slymvliese voor en ná dosering. Die kleur van die oogslymvliese moet binne sewe dae op 'n skaal van 1 tot 5 met een groep verbeter het (rooier word).
As die eiertelling ná dosering hoog is, is meer vatbare refugia op die weiding nodig om die weerstandige parasiete te verdun. Ná dosering verdwyn die kwakkeel binne 'n week.
Ná dosering moet die diarree binne dae stop, mits die oorsaak inwendige wurms was. Diere sit gewig aan, mits die oorsaak inwendige wurms was. Doen nadoodse ondersoeke.
Dit is ná elke behandeling van deurslaggewende belang dat die middel (asook die groep) wat gedoseer is, geëvalueer en die resultaat aangeteken word.
As kliniese tekens van wurmbesmetting ná dosering sigbaar is, is wurmweerstand al ver gevorder. As dosering met 'n sekere groep middels nie meer kliniese resultate lewer nie, moet na 'n ander groep oorgeskakel word.
Besoek Landbou.com en lees meer oor dié onderwerp by bit.ly/refugiaLBW. Dr. Faffa Malan is bestuurder van die Herkouerveterinêre Vereniging van Suid-Afrika.