Wanneer mens hierdie tekste as geheel lees, val 'n deurlopende tema op: God is soewerein en eintlik niks aan ons verskuldig nie en tog is Hy vir ons lief en sorg vir ons. Ons identiteit is dat ons dienaars van God is wat vir Hom leef. Filippense 1:29 se aangrypende woorde: "God het julle die voorreg gegee om Christus te dien . . ." verwoord dit baie mooi.
In die liturgie moet iets van hierdie ootmoed erkentlikheid teenoor die Here na vore kom.
29Hy het hulle waters in bloed verander en
hulle visse laat vrek.
12Ek wil hê julle moet weet, broers, dat wat my oorgekom het, juis die verkondiging van die evangelie bevorder het. 13Dit het daarop uitgeloop dat die hele keiserlike wag en al die ander nou besef dat dit ter wille van Christus is dat ek 'n gevangene is. 14Deur my boeie is die meeste broers ook in hulle vertroue op die Here gesterk, en hulle waag dit al hoe meer om die woord van God onbevrees te verkondig.
20 "Met die koninkryk van die hemel gaan dit soos met die eienaar van 'n wingerd wat vroeg in die môre uitgegaan het om arbeiders vir sy wingerd te huur.
Matteus begin met hoofstuk 19 'n nuwe hoofdeel in sy evangelie wat handel oor die impak op die Joodse volk van die koninkryk wat in Jesus aangebreek het, in Judea (hfst. 19-20) sowel as uiteindelik in Jerusalem (hfst. 21-25). Die fokusteks val dus in die gedeelte wat handel oor die impak van die evangelie op die mense van Judea, beide die leiers as die geloofsgemeenskap.
Jesus genees twee blindes langs die pad van Jerigo af wat Hom as die Here, die Seun van Dawid (h)erken – 20:29-34. Die genesingsverhaal word simbolies net voor die Intog in Jerusalem geplaas as ironiese kommentaar op Jerusalem wat blind is vir die Koning wat die stad binnegaan, selfs al kan die Jode die verband lê tussen Jesus as die "Seun van Dawid" en Jesus as: "die profeet van Nasaret in Galilea", soos ons in hfst. 21 gaan lees. Die insig keer hulle egter nie om Hom 'n kruisdood te laat sterwe nie.
Aanvangslied: Lied 179 ˆ
Wet: (as oproep tot skuldbesef) (Markus 12)
Vryspraak: (Uit Psalm 103)
Dankbaarheidslied 244 Alles, alles is genade 1
Herinner die gemeente weer aan die sentrale plek wat die Woord van God inneem binne die Christelike geloofsgemeenskap en doen dit ahv Geloofsverklaring 2000:
Lied 254 "Spreek Heer, spreek Heer 1"
Skriflesing: Matteus 20:1-16
Wegsending: 453 "Aan die Vader dank en ere vs 1,2,3"
Aanvangslied: Lied 179 "Vader in die hemel, U beheer ons lewe, ons aanbid U vs 1,2,3"
van die Here soek, bly wees. (Psalm 105)
Aan almal wat deur Christus Jesus aan God behoort, met hulle ouderlinge en diakens.
Wet (as oproep tot skuldbesef)
29Jesus antwoord hom: "Die eerste is: 'Luister, Israel, die Here ons God is die enigste Here. 30Jy moet die Here jou God liefhê met jou hele hart en met jou hele siel en met jou hele verstand en met al jou krag.' u 31Die tweede is: 'Jy moet jou naaste liefhê soos jouself.' vGeen ander gebod is groter as dié twee nie." (Markus 12)
Voorganger (V): So sê die Here, die Heilige van Israel:
Was julle, reinig julle.
Gemeente (G): Ons sal ophou met kwaad doen.
V: Leer om weer goed te doen,
G: Ons sal sorg dat reg geskied,
V: Gaan die verdrukker teë.
G: Ons sal laat reg geskied aan die weeskinders,en die regsaak van die weduwees behartig.
(Uit: Vir die erediens- 'n Handleiding: 2007 deur Bybel Media)
Dankbaarheidslied: Lied 244 "Alles, alles is genade 1"
Tweede Verklaring: oor die Bybel
· dat ons deur die Bybel leer wie God is
· dat God vandag nog deur die Bybel met ons praat.
· dat die Bybel onder leiding van die Heilige Gees deur mense geskryf is en dat die Heilige
Gees die gelowiges as gemeenskap kan lei om die Bybel in hulle tyd nuut te verstaan
· dat die Bybel die blye boodskap is van God se liefde vir mense
· dat die Bybel ook vertel van God se veroordeling van die kwaad
· dat die onderskeie dele van die Bybel verskillend aangebied word – as vertellings oor die voorgeskiedenis, profesieë, gedigte, reisbeskrywings, verhale, briewe – en dat elke Skrifdeel aan die hand van sy besondere aard en in die lig van die geheel verstaan en verklaar moet word
Die fokusteks verkondig die waarheid dat God sy guns en genade vryelik aan elkeen uitdeel soos Hy wil en goedvind- God se somme werk anders as ons somme.
Illustreer wat ons sou betaal het as 'n werker vir 'n volle dag R100 betaal moet word (R100 gewoon ter wille van 'n makliker berekening, hierdie werksdag beslaan vir praktiese doeleindes 10 ure):
Die eerste werkers begin 8:00 en werk tot 18:00 vir R100.
Die tweede groep begin 9:00 en werk tot 18:00 vir R90.
Die derde groep begin 12:00 en werk tot 18:00 vir R60.
Die vierde groep begin 15:00 en werk tot 18:00 vir R30.
Die vyfde groep begin 17:00 en werk tot 18:00 vir R10.
Met ons ons somme sou ons R210 gespaar het as ons die werkers betaal het presies volgens die ure wat hulle gewerk het. Maar God se genade werk nie so nie- Sy somme is anders. Hy betaal vir elkeen die volle bedrag van 'n dag se werk, R100 elk, maak nie saak of jy 11:00 of 15:00 begin werk het nie. God se guns en genade is baie groter as hoe ons dit uitwerk.
Gebed: Baie dankie Here dat u met ons werk, nie volgens wat ons verdien nie, maar volgens U groot guns en goedheid. Amen
Mens kan ook die volgende interessante rekenkunde invoeg (veral om die volwassenes deurmekaar te maak):
'n Woestynbewoner bepaal dat met sy afsterwe sy seuns soos volg moet erf:
Die oudste kry die helfte,
Die 2e oudste kry 'n derde, en
die jongste kry 'n negende.
Toe die pa sterf ontdek die seuns die erfporsie behels 17 kamele…
Hoe verdeel mens 17 kamele in half, of in 'n derde? Na baie kopkrap ontvang hulle die volgende raad van 'n wyse man daar in die woestyn:
Ek besit nie veel nie, net 1 kameel- maar ek sal dit vir julle leen om die moeilike berekening makliker te maak.
Toe vlot die verdeling maklik:
Die oudste kry 9 kamele (die helfte van 18)
die 2e oudste seun kry toe 6 kamele (een derde van 18)
en die jongste ontvang 2 kamele ('n negende van 18)
Die totaal is dan 17 kamele, en hulle kan die geleende kameel vir die wyse man teruggee!!!!
Last Minute Ministry het begin toe 'n vriend van Chuck Kent, 'n predikant, hom gevra het om sy sterwende oupagrootjie van 92 jaar in die hospitaal te gaan besoek. Die oubaas, Elwyn, was 'n agnostikus. Hy het sy lewe lank gemeen mens kan nie weet of daar 'n God is nie.
Chuck het Elwyn gaan besoek, en gevra of hy een van Jesus se verhale kan oorvertel. Hy vertel toe van die eienaar van die wingerd wat nog aan die einde van die werkdag – letterlik in die elfde uur – mense gehuur het om in sy wingerd te gaan werk.
Elwyn is diep geraak deur die verhaal, en besluit om Christus se koningskap oor sy lewe te aanvaar. 'n Week later het Chuck Kent vir Elwyn begrawe. Hy kon dankbaar vertel dat God se genade nog tot op die laaste vir mense beskikbaar is, en watter impak dit in Elwyn se lewe gemaak het.
Toe Chuck se dogters vir hom sê daar is nog baie mense in die hospitaal, almal in die elfde uur van hul lewensdag, het hy geroepe gevoel om hulle te gaan besoek. Die hospitaal het toestemming verleen. In die eerste maand het Chuck 15 siekes besoek, en elke keer die verhaal van die elfde uur vertel. Agt van hierdie persone het Jesus as Here aanvaar, en besluit om Hom ter elfder ure te dien en te volg.
Volgens Chuck is dit verstommend hoe realisties en oop mense in die laaste fase van hulle lewe is. Dit is asof genade meer sin maak wanneer die son begin te sak. Dit is asof mense wat weet dit is te laat om nog God se guns te probeer verdien, die helderheid van sy goedheid beter kan raaksien.
Jesus vertel die gelykenis van die arbeiders in die wingerd om te verduidelik hoe loon in die koninkryk van die hemel werk. Hoe deel God, die Koning, beloning uit?
Die agtergrond vir dié gelykenis vind ons in die vorige hoofstuk. In hoofstuk 19 verse 16 tot 22 is Jesus in gesprek met die ryk jongman. Die jongman wil weet wat moet mens doen om die ewige lewe te verkry. In die gesprek beklemtoon Jesus die noodsaak van opoffering en prysgawe om die ewige lewe te verkry (19:16). As die ryk jongman al sy besitting verkoop en vir die armes gee, sê Jesus, sal hy die koninkryk van die hemel verkry. Die ryk jongman gaan bedruk weg, waarop Jesus vir sy dissipels sê: "Dit verseker Ek julle: 'n Ryk mens sal moeilik in die koninkryk van die hemel kom" (19:23). Hieruit is dit duidelik dat die ewige lewe saam met God in sy koninkryk 'n wisselvorm is vir "die ewige lewe".
Die ryk jongman sien nie kans vir die offer wat Jesus vra nie. Sy verknogtheid aan sy rykdom maak dit vir hom onmoontlik. Jesus se opmerking oor hoe moeilik dit vir ryk mense is om in die koninkryk te kom, gee aanleiding tot Petrus se vraag in vers 27: "Sal die offers wat ons gebring het genoeg werd wees om vir ons toegang te verseker?" Hiermee is die loonvraagstuk op die tafel.
In vers 28-29 stel Jesus sy dissipels gerus en verseker hulle van ereplekke. Almal wat op dieselfde wyse as die dissipels offers gebring het, sal ryklik beloon word met oorvloed en die ewige lewe. Jesus toon egter in 19:30 aan dat loon in die koninkryk van God anders bereken en toegereken word as wat mense dit gewoonlik doen. Die resultaat is dat eerstes laaste kom en laastes eerste.
Die gelykenis van die arbeiders in die wingerd (20:1-16) is Jesus se verduideliking van hoe loon in God se koninkryk bereken en toegedeel word en wat die verkeerde reaksie daarop sou wees.
Die eienaar van die wingerd (wat God verteenwoordig) kom vroeg die oggend (1) met die eerste werkers ooreen om hulle met die geldende dagloon (een denarie) te vergoed teen die einde van die dag (2). Die denarie was 'n Romeinse geldstuk wat die dagloon was vir arbeiders in Jesus se tyd. Hierdie spesifieke ooreenkoms maak die verrassende ontknoping van die verhaal aan die einde van die dag moontlik.
Die omvang van die werk in die wingerd noodsaak egter nog werkers (3-7). Op gereelde ritme gaan die eienaar dwarsdeur die dag uit om nog werkers te kry – 09:00, 12:00, 15:00 en 17:00. Dit is opvallend dat die eienaar net met die eerste werkers oor 'n dagloon ooreenkom. Vir die volgende vier groepe beloof hy 'n "billike" (NAV), "wat reg is" (OAV) loon. Dat die eienaar selfs nog om 17:00 werkers in diens neem beklemtoon die feit dat hulle in teenstelling met die eerste groep werkers, wat heeldag gewerk het, net een uur arbeid verrig.
Uitvaltyd is 18:00 (8). Dan word die loon uitbetaal. Hoekom begin die eienaar by hulle wat laaste ingeval het en net een uur gewerk het? Waarskynlik sodat die werkers wat 'n twaalfuur skof agter die rug het kon sien hoe die laastes behandel en vergoed word.
Dié wat laaste begin werk het, kry een denarie as vergoeding – asof hulle die hele dag gewerk het. Hulle kort arbeid word gulhartig vergoed. Dié wat heeldag gewerk het, sien dit en maak die afleiding: As hulle 'n volle dagloon vir 'n uur se werk gekry het, sal ons sekerlik pro rata meer kry vir die baie ure wat ons ingesit het. Dit is 'n verstaanbare verwagting.
Groot is hulle teleurstelling! Hulle beloning is ook een denarie elk. Hulle is nie dankbaar en tevrede nie, maar kla morrend by die eienaar oor die onbillike behandeling wat hulle gekry het. Hulle wys die onreg uit wat teenoor hulle gedoen is: hulle twaalf ure se geswoeg dwarsdeur die hitte van die dag kry dieselfde beloning as die laastes se een uur laatmiddag ligte werk. Hulle voel ingedoen (9-12).
Die eienaar se vrygewigheid
Die eienaar gebruik die aanspreekvorm "vriend" (hetaire) as hy hulle antwoord, 'n term wat gebruik is as iemand vriendelik tereggewys word. Hier vind geen onreg plaas nie. Die werkers wat eerste gehuur is kry presies waarop ooreengekom is.
Die feit dat hulle hul beloning as onregverdig beleef, het niks met onreg te doen nie, maar wel met hulle beoordeling van die optrede van die eienaar. Die eienaar roep hulle tot selfondersoek met 'n vraag in vers 15, wat die punchline van die gelykenis is: "Of is jou oog verkeerd, omdat ek goed is?" (OAV); "Of is jy afgunstig, omdat ek goed is?" (NAV); "Or do you begrudge my generosity?" (RSV); "Or is your eye envious because I am generous?" (NASB).
Die vraag herinner aan Matteus 6:22-23. Die uitdrukking "bose oog" is 'n bekende Bybelse uitdrukking wat dui op die teenwoordigheid van afguns en jaloesie en die afwesigheid van 'n gevoel van goedhartigheid. 'n Mens kan nie anders as om die verband raak te sien met die oudste broer in die gelykenis van die verlore seun nie. Ook hy is nie daartoe in staat om vreugde in sy pa se goedhartigheid te hê nie. Weer is die oorsaak 'n gevoel van verontregting wat sy oorsprong het in jaloesie en afguns en nie uit ware verontregting nie.
Vers 16 herhaal hfs. 19:30. Dit beskryf wat Eugene Petersen vertaal as "The Great Reversal" (The Message). Die omruiling van plekke is nie die werk van die eienaar van die wingerd nie. Dit is die resultaat van die werkers se reaksie op die goedheid van die eienaar. Diegene wat nie in verwondering staan by die aanskoue van die goedhartigheid van die eienaar nie, maar hulleself verontreg ag, sal in God se koninkryk laaste wees – al was hulle bevoorreg om eerste daaraan deel te kry en al was hulle ook hoe lank werksaam in sy wingerd.
Jesus vertel hierdie gelykenis op 'n tydstip in sy bediening toe die spanning tussen Hom en die Joodse leiers al sterk opgelaai het. Daarmee troos Jesus almal wat Hom volg dat God se beloftes inderdaad vir hulle bedoel is, al kry hulle teëstand van die volk se Joodse leiers en sien dié op hulle neer. Die Joodse leiers dink miskien dat hulle eerste in die ry staan vir God se guns weens hulle getrouheid aan die wet. Maar, omdat hulle God se Seun misken, is hulle eintlik laaste in die ry. Dié wat die roepstem van Jesus gehoor en deel van die koninkryk geword het, dié sal eerste in die ry voor God staan. Hoe vroeg of laat hulle die roepstem aanvaar het, is van geen belang nie.
Grondhouding van die koninkryk
Die grondhouding wat in die koninkryk van God pas, is die wete dat alles genade is. Lied 244 (Gesang 227 in die NSG) vat dit gepas saam:
Met die gelykenis roep Jesus sy dissipels van alle tye op om vanuit hierdie grondhouding te leef. God stort sy genade uit, en of sy van vroeg tot laat gewerk het, of teen die einde van die dag God se goedheid beleef het, is van geen belang nie.
Van kleins af opgevoed om genade te waardeer
Met hierdie ingesteldheid moet ons almal in die kerk grootgemaak word. Alles wat klein kindertjies met opgewondenheid en verwondering ontdek moet hulle weet, is genadige geskenke – van mamma se bors, hulle eie tone tot die verste sterrestelsels. Van die feit dat ek gebore is (in die lewe geroep is) tot die bestaan van elke ander vorm van lewe op hierdie aarde, is nie vanselfsprekend nie. Dit is vir my gegee. Niks daarvan het deur my tot stand gekom nie. Daarom kan ek ook niks my eie noem nie. Ek bly in alles die ontvanger en rentmeester.
Van kleins af moet ek leer dat God dit alles gemaak het en dat alles Hom behoort. Ek is bevoorreg om deel daarvan te wees. Dat ek deel daarvan is en dit kan geniet, is louter genade. Ek verdien daar niks van nie. Ek is nie die vrug van 'n spermsel wat met brute krag al die ander derduisende spermselle vir die wenpaal kon klop nie. Ek is die vrug van die kreatiwiteit van God wat liefdevol my in die lewe roep en laat deel in die res van sy skeppingswerk (Ps 139).
Die genade loop nog dieper as dit. Dat ek bestaan is reeds louter genade. Dat ek bly lewe, is nog groter genade. My natuurlike neiging om God te wil onttroon en te maak asof ek die sentrum van alles is en alles ter wille van my bestaan, verdien die dood. Tog kry ek dit nie. In Jesus Christus ontvang ek vergifnis en vrymaking van die sonde én die ewige lewe. Nou "dit" is genade: om nie te kry wat jy verdien nie en om te kry wat jy nie verdien nie!
Ons kinders moet met dié leuse grootword: "Alles, alles is genade, onverdiende guns alleen." Dit moet deel word van hulle hartklop. En dit is alles só omdat God goed is. Verbind dit aan die feit dat dit juis hierdie waarheid is wat die eerste werkers in die gelykenis nie gesnap het nie. Hulle het nie besef dat hulle indiensneming en werk in die wingerd net genade was nie. Hulle het gedink hulle verdien dit en ook later spesiale behandeling omdat hulle so verskriklik hard gewerk het. Wie uit die genade lewe, maak geen aanspraak op verdienste nie.
Die eienaar van die wingerd (God) roep die werkers op om uit dankbaarheid hulle in sy goedheid te verlustig. Dankbaarheid is die logiese en natuurlike uitvloeisel van die wete dat alles net genade is, afkomstig uit God se goedgunstigheid. Dankbaarheid word dan die dryfveer van my lewe. Alles wat ek doen, word daardeur gemotiveer. Ek doen niks omdat ek iets terug verwag nie. Alles word deel van een groot dankie-sê aan God.
Uitgenooi om self ruimhartig te wees
Op talle plekke in die evangelies daag Jesus sy dissipels uit om hierdie lewensingesteldheid radikaal te leef, soos byvoorbeeld sy aanmoediging dat hulle nie mense moet trakteer wat hulle terug kan trakteer nie, maar wel diegene wat dit nie sal kan doen nie. God se kinders werk nie met minimumlone wat deur koue markkragte bepaal word nie. Hulle gaan met mekaar en die natuur menslik om. Hulle verhoudinge word deur warm liefde en omgee bepaal omdat hulle die Goeie God ken en soos Hy, warm harte het wat in beroering kom by die sien van die nood van die naaste.