Guptas se 'dood' is myners se brood - Solidariteit GildesSolidariteit Gildes Guptas se 'dood' is myners se brood - Solidariteit Gildes
Tuis / Arbeidsverhoudingspesialiste Artikel / Guptas se 'dood' is myners se brood
Exxaro Resources moes in 2015 die Arnot-myn naby Middelburg (Mpumalanga), wat hulle 40 jaar lank namens Eskom bedryf het, sluit. Die gevolg was dat 1 200 werknemers afgelê moes word by 'n myn wat nog 190 miljoen ton se steenkoolreserwes gehad het. Eskom se Arnot-kragstasie is juis reg langs die myn geleë sodat steenkool maklik op 'n vervoerband na die kragstasie vervoer kan word.
Waarom het Eskom dan besluit om die kontrak te kanselleer en steenkool vanaf verder geleë myne te bekom?
Die antwoord hierop het by Zondo-kommissie oor staatskaping aan die lig gekom toe dit bekend geword het dat die Guptas se Tegeta Resources die steenkool moes lewer.
Die Arnot-myn was vier dekades lank die omliggende gemeenskap se hoofbron van inkomste en ná die sluiting was die gevolg maatskaplike verval, huwelike wat verbrokkel en 'n paar selfmoordgevalle onder voormalige werknemers.
Die verhaal het egter 'n positiewe wending geneem: 'n Paar maande ná die sluiting van die myn het agt voormalige Exxaro-werknemers hulle daarvoor begin beywer om die myn te heropen. Dié agt het 'n maatskappy, Innovators Resources (IR), gestig en hul afleggingspakkette en pensioen-uitbetalings saamgegooi as saadkapitaal vir die heropeningsprojek. Hulle het by Mxolisi Mgojo, Exxaro se uitvoerende hoof, om advies gaan aanklop oor hoe hulle te werk moes gaan om 'n mynlisensie en 'n steenkoolkontrak by Eskom te bekom.
Tydens hul eerste ontmoeting was hulle vuur en vlam om die myn binne ses maande te heropen, maar hul entoesiasme is gedemp toe Mgojo hulle ingelig het dat dit meer as twee jaar sou neem om die myn weer in produksie te kry.
Om IR van hulp te wees, het Exxaro al sy myn- en kantoortoerusting by Arnot aan IR geskenk. As voorwaarde om 'n mynlisensie te bekom, het mynbouminister Gwede Mantashe versoek dat IR 'n mynhuis as sakevennoot kry om tegniese advies aan hulle te gee en om verdere insetkapitaal te voorsien. So is 'n vennootskap met Wescoal Holdings gesluit en Arnot OpCo is gestig waarvan Wescoal 'n 50%-aandeel in die maatskappy het. IR het 'n 25%-aandeel in Arnot OpCo en die 1 200 Exxaro-werknemers wat afgelê is, het gesamentlik 'n 25%-aandeel gekry. Gevolglik het Mantashe Arnot OpCo se mynlisensie binne 'n rekordtyd van vyf maande uitreik.
Tydens die heropening van die myn op 11 Februarie, het Mgojo vertel van sy geloofspad saam met die voormalige werknemers en hoe hulle vir drie en 'n half jaar lank elke vier weke saam in sy kantoor gebid en beplan het vir die heropening van die myn en die herindiensneming van die voormalige werknemers.
Nou het Arnot OpCo reeds 80 voormalige werknemers in diens wat hard werk om die myn weer in bedryf te kry.
Bontle Aphane, Arnot Opco se uitvoerende hoof, wat voorheen Exxaro se projekingenieur by die myn was, is van mening dat dit ten minste nog ses maande gaan neem voordat die myn steenkool aan die Arnot-kragstasie sal begin lewer en die myn sy arbeidsmag tot 1 043 sal kan verhoog.
Solidariteit en die National Union of Mineworkers (NUM) het vakbondlede op die myn – en die ironie is dat Mxolisi Hoboyi, wat in sy Exxaro-dae die NUM se takvoorsitter by Arnot en 'n ongenaakbare vakbondonderhandelaar was, nou Arnot OpCo se voorsitter is en aan die ander kant van die tafel gaan sit.
Arnot OpCo is van mening dat onderhandelinge met vakbonde vreedsaam gaan verloop omdat al die werknemers aandeelhouers is en volhoubaarheid en gesamentlike ekonomiese groei almal se prioriteit behoort te wees.
Dieselfde argument word aangevoer dat die myngemeenskappe wat tans 'n groot uitdaging aan omliggende mynhuise soos Anglo American en Glencore bied, werknemers met aandeelhouerstatus in hul geledere het wat beter verhoudinge met gemeenskappe tot gevolg sal kan hê.
Sodra steenkool op 'n volhoubare basis gelewer word, sal Arnot OpCo 'n volwaardige suksesverhaal wees wat as model kan dien vir soortgelyke werknemeroornames van veral myne met voldoende reserwes wat deur groot mynhuise gesluit word as dit nie meer in hul winsmodel pas nie.