Nuuskommentaar: Swak ‘inligting’ mislei regering – regruk van intelligensiedienste noodsaaklikPres. Cyril Ramaphosa. Argieffoto: Elmond Jiyane. Die swak inligting, of te wel intelligensie, waarmee die regering bedien word, is nie sonder gevolge nie. Dit het byvoorbeeld al dikwels van oudpres. Jacob Zuma ’n gek in die oë van die wêreld gemaak, en die hoop dat pres. Cyril Ramaphosa nie so ’n wandelende verleentheid sou wees nie, word al hoe meer verinneweer namate die verkiesing nader kom. Sommer in ’n ommesientjie het hy twee sake waar persepsies harder as feite spreek, opgerakel en so beklemtoon dat daardie persepsies nou eens en vir altyd deur harde feite verdring moet word. Ramaphosa het tydens sy staatsrede onder meer verwys na planne wat daarop neerkom dat die intelligensiedienste van die land deur herorganisasie meer doeltreffend gemaak sal word. Die “intelligensieverslag” wat daartoe gelei het dat min. Pravin Gordhan en sy adjunk uit die buiteland teruggeroep en afgedank is, en wat vermoedelik die werk van Bell Pottinger was, is as voorbeeld vir die noodsaak van goeie intelligensie voorgehou. Geen land kan sulke opsigtelike prulwerk as “intelligensieverslae” aanwend nie. Die gebruik van die woord “intelligensie” in Afrikaans is maar enkele dekades oud. Voorheen is die Engelse woord “intelligence” in inligtingsverband met inligting vertaal. Inligting, anders as die gebruik van nog ’n vertaal-kopkrapper, informasie, was die produk van informasie wat behoorlik geëvalueer en ontleed is om die betroubaarheid daarvan te bepaal. Verreweg die meeste informasie hiervoor kom uit oop bronne soos koerante, met ’n klein persentasie wat van agente en vertroulike elektroniese bronne verkry is. Om verwarring uit te skakel is die woord “intelligensie” in gebruik geneem, en is die ou Buro vir Staatsveiligheid, na ’n naamsverandering of twee, toe tot die Nasionale Intelligensiediens herdoop. Intelligensiedienste is selde gewild by regerings omdat hulle die regering moet inlig oor hoe dinge werklik daaruit sien, nie soos die regering graag wil glo dinge sien daaruit nie. Die noodsaak oor hoekom dit so belangrik is dat ’n regering oor die korrekte inligting moet beskik, blyk uit Ramaphosa se stellings oor die toestande van plaaswerkers in veral die Wes-Kaap wat glo so mishandel word, en op ander maniere sleg behandel word en van plase afgesit word. Gaan dit werklik soveel slegter op Wes-Kaapse plase as in die res van die land? Die opvattings hieroor is nie nuut nie. Trouens, in ’n stadium was sake so erg in ’n slegte lig geskets dat Agri Wes-Kaap, in samewerking met die Wes-Kaapse departement van landbou en die polisie, ’n omvattende ondersoek onderneem het. Elke bewering is vir ’n geruime tyd opgevolg, en uiteindelik is drie boere voor die hof gedaag, maar al drie is onskuldig bevind omdat dit geblyk het die getuienis teen hulle is gefabriseer. Die opvattings word gevoed deur ’n hele aantal nie-regeringsorganisasies wat slegs ’n bestaansreg het solank daar werklike gevalle van mishandeling en onwettige optredes teen plaaswerkers is. Dié organisasies word deur plaaslike vakbonde en buitelandse organisasies gefinansier. Skietgoed word gewoonlik verskaf deur die vrot appels in die bedryf, wat net so hard gejag word deur landbou-organisasies omdat Wes-Kaapse boere besonder kwesbaar is weens afhanklikheid van uitvoere. Boere word byvoorbeeld jaarliks aan oudits van die Europese Unie onderwerp waarin onder meer gekyk word na die vereistes vir menswaardige behandeling. Kort nadat die verslag opgestel is wat verwys na die vals verslagdoening, is ’n nasionale konferensie in Gauteng gehou, waar die einste NRO’s kans gegee is om daardie vals verslae te kom aanbied sonder dat enigsins aangedui is dat dit reeds gediskrediteerde verslae was. So tussenin het die destydse minister, Thoko Didiza, tydens ’n saamtrek op Kerkplein losgetrek en boere as onder meer verkragters uitgemaak. Dit het geblyk haar stellings was op ’n enkele Wes-Kaapse geval geskoei. In daardie stadium het die klaagster reeds tot bekering gekom, en die boer vir die vals beskuldigings om verskoning gevra. Dit is ook in ’n verslag van die Onafhanklike Polisie-ondersoekdirektoraat vervat, maar net aan ANC-lede van die Wes-Kaapse parlement uitgedeel. ’n Kopie het egter per abuis in die hande van die DA beland, wat alarm gemaak het. Nogtans het Didiza dit goedgedink om dié gediskrediteerde inligting vir so ’n smeeraanval op boere landswyd te gebruik. In ’n stadium moes premier Helen Zille ingryp en met jota en tittel ’n verslag wat ’n heethoof vir Amnestie Internasionaal opgestel het, te weerlê. En nou kom rakel Ramaphosa dieselfde bewerings op. Dit is ’n komplekse situasie. Baie Wes-Kaapse plase is bitter klein, en landboupotensiaal word ook dikwels weens berggrond beperk. Daar is eenvoudig nie ruimte om onbeheerste afgetrede of afgedankte plaaswerkers permanent te huisves nie. Oor die algemeen word streng volgens die wet gewerk wanneer afsettings plaasvind, maar baie instansies erken eenvoudig nie die verskil tussen wettige en onwettige afsettings nie. Hul woordeskat ken slegs “onwettige afsettings”. Sekere media wat hieroor verslag doen, doen ook nie die moeite om eers vas te stel of die terminologie korrek is of nie. Maar juis dan is die objektiewe (veronderstelde) insette van die intelligensiedienste so belangrik, sodat die regering minstens weet wat die ware toedrag van sake is. Met ’n hele gwarriegat se opgehoopte klein klippies uit die skoen geskud, is dit nou ook nodig om te beklemtoon dat daar inderdaad hartseer gevalle is. Zelda Jongboed, eens senior redaksielid van Die Burger en self die produk van ’n plaasskool, het by geleentheid geskryf oor ’n briljante leerling in haar skool wie se toekomspotensiaal kortgeknip is deur die kind verdere skoolonderrig te ontneem. Plaasskole in die Wes-Kaap is ’n kopkrapper. Dit is beleid van die nasionale regering om sover moontlik plaasskole te sluit en die kinders in groter sentra in koshuise te vestig, of oor groot afstande met busse en taxi’s te vervoer. In die Wes-Kaap is daar weer dikwels groot ontevredenheid as sulke skooltjies gesluit moet word. In nog media word berig Ramaphosa het aangedui dat grond in die middestede sonder vergoeding onteien moet word sodat armes daar gehuisves kan word, en hulle dan nader aan hul werk kan wees. Hy verwys na die buiteland as voorbeeld van wat gedoen moet word. In die proses trek Ramaphosa nou self ’n streep deur die “gerusstellings” wat van die oorblyfsels van die Ramaforie-aanhangers kom wat byvoorbeeld “uitlig” dat onteiening sonder vergoeding handel oor plaasgrond wat nie benut word nie, en soortgelyk. Deur spesifiek na die middestad van stedelike gebiede te verwys, kon Ramaphosa nie duideliker gewees het nie. Die kaping van geboue in middestede soos Johannesburg is inderdaad ’n groot probleem. Baie hiervan is egter onwettige immigrante, en hulle skep onhoudbare gesondheidsgevare. Dat plan gemaak moet word, is duidelik, maar basiese wetstoepassing sou die geboue se eienaars gehelp het om vestiging op ’n meer volhoubare wyse te laat geskied. Soos in soveel ander situasies, is riolering ’n yslike kopseer. Dit is ontwerp om teen bepaalde hellings ’n bepaalde volume te dra. Oorbesetting verstop dit, lei tot krake en wortelindringing. By gebrek aan behoorlike vullisverwydering word werkende toilette dikwels ook hiervoor ingespan en vererger die probleem. Daar is ’n domino-effek op die eiendomswaardasies, en die gevolg is dikwels ’n kruipende uitbreiding van slumtoestande soos mense kopsku raak om middestede te betree, laat staan nog daar sake te doen. ’n Geparkeerde motor is by voorbaat weg, of geplunder. In die buiteland se nuwe wêreld se stede, waar die verslumming omgekeer word, is dit gewoonlik waar welvarende Yuppies ’n voet in die deur kry, en ’n domino-effek in die teenoorgestelde rigting aan die gang sit. Die gevolg is dat al hoe meer verarmde stedelinge juis uit die middestede verdring word. Die oprolstaaldeure voor uitstalvensters verdwyn een na die ander, en “window shoppers” wat die strate bewandel en verligte “venster-inkopies” kom saam met toeriste terug. Maar die armes wat Ramaphosa wil akkommodeer bevind hulle weer in die stedelike buitewyke. En dis maar een scenario wat in die literatuur beskryf word. Maar die wette van die ekonomie praat baie hard. Ook hier moet die regering van behoorlike inligting bedien word, hoewel dit nie die tipiese forté van intelligensiedienste is nie. Dis nou verkiesingstyd, en boonop bevind Ramaphosa hom voortdurend in die soeklig van die staatskapers wat uiteraard probeer keer dat hulle deel van die oranje-oorpakbrigade word. Maar om vir die res van die wêreld te probeer oortuig ons is al land wat in pas is, gaan kliphard boemerang. • Maroela Media het ŉ skarebefondsingsprojek op die webwerf BackaBuddy van stapel gestuur om Herman te help om fondse vir sy kankerbehandeling in te samel. Klik hier om meer te lees of om Herman deur BackaBuddy finansieel te ondersteun. • Indien jy ŉ direkte bydrae in die Toeriens se bankrekening wil maak, stuur ŉ e-pos aan [email protected] met “Herman Toerien” in die onderwerpveld.