Geplaas deur	Sophia Kapp Woensdag 24 Oktober 2018
Kom ons begin net eers by die begin: Wat is 'n lettergreep, en hoe verskil dit van 'n sillabe (ook genoem "klankgreep")?
Daar is ook verwarring oor die verskil tussen lettergrepe en woorddele (ook genoem "morfeme"). Lettergrepe het (weereens) te doen met spelling, woorddele met die morfologie van die woord. In 'n woord soos gehuur loop die verdeling parallel, want die lettergreepverdeling is ge-huur en die woord bestaan morfologies uit 'n voorvoegsel ge- en 'n stam huur. Daarteenoor is 'n woord soos beginsel se lettergreepverdeling ­be-gin-sel maar dit bestaan uit die stam begin en die agtervoegsel -sel.
Nou vir die hoekom: Hoekom moet leerders woorde in lettergrepe kan verdeel? (Wenk: Die antwoord is nie "want dit staan so in die kurrikulum" nie.) Die antwoord lê in wat kennis van lettergrepe leerders in staat stel om te doen:
Dit is dus van kardinale belang dat leerders lettergreepverdeling moet begryp, maar dis ook belangrik dat ons nie lettergreepverdeling verhef tot 'n stuk verabsoluteerde kennis wat in 'n grammatikale lugleegte bestaan nie. 'n Woord word byvoorbeeld nie in gewone teks op sestien plekke afgebreek nie, dit word net een keer afgebreek, en al wat 'n leerder moet kan doen, is om die sinvolste plek te kry om die woord af te breek. 'n Vraag soos "verdeel die woord kloosterskooluniform in lettergrepe" is dus eintlik onsinnig. Vra eerder: "Waar sou jy die woord kloosterskooluniform afbreek?" (en aanvaar dan meer as een korrekte antwoord). Of nog beter: Gee vir kinders 'n stuk teks wat volgens Engelse reëls geformateer is, en laat hulle die afbreekfoute regmaak.
Ek gee hier 'n werkwyse (in 'n bepaalde volgorde) wat 'n leerder myns insiens moet kan toepas:
Moenie eenlettergrepige woorde probeer afbreek nie. Onthou dat diftonge nie woorde meerlettergrepig maak nie; meervoudsvorme beteken ook nie outomaties dat die woord meerlettergrepig geword het nie. Die woord leeu het net een lettergreep. Die woord leeus ook.
Waar twee klinkers langs mekaar staan wat nie een spraakklank weergee nie en ook nie 'n diftong vorm nie, vind die verdeling tussen die twee klinkers plaas, bv. be-angs, ge-o-lie, la-er, spi-oen. (Kyk AWS 1.6.)
By 'n groepering van twee medeklinkers waarvan die tweede 'n lr is, word daar voor die groepering afgebreek: ba-klei; kamoe-fleer; pro-gram; ru-briek. Onthou weer eens dat voorbeelde soos bok-lam en skaap-ram nie hier van toepassing is nie, want dit is reeds volgens betekenisvolle dele verdeel. (Kyk ook AWS 1.9)
AWS 1.12 en 1.13 dek gevalle waar 'n s en 'n j langs mekaar staan. Die verdeling vind plaas tussen die twee medeklinkers as dit twee spraakklanke voorstel (dis-junk; as-jas), maar as dit een klank voorstel, is die verdeling daarvoor of daarna (bro-sjure; ma-sjien; kasj-mier).
AWS 1.14 en 1.15 handel oor die verdeling by woorde of woorddele wat eindig op \-djie\ of \-tjie\. Die maklike verdeling is waar die -tjie die verkleiningsmorfeem is. Daar breek ons voor die -tjie af: skool-tjie; jan-tjie; vou-tjie. Waar die oorspronklike woord op 'n d/t eindig en die verkleiningsvorm met -jie gemaak word, breek ons tussen die d/t en die -jie: hond-jie; band-jie; mat-jie; fout-jie. Waar dit nie 'n verkleiningsvorm is nie of nie duidelik is of die -djie/-tjie 'n verkleiningsvorm is of nie, vind die verdeling ook tussen die d/t en die j plaas: baad-jie; mand-jie; biet-jie.
Wees versigtig om met "maklike" reëls vir lettergrepe vorendag te kom in 'n poging om leerders te help, maar wat hulle dan eintlik van die wal in die sloot help. Dit is byvoorbeeld nie korrek om te beweer dat die lettergreepverdeling by 'n enkele medeklinker altyd voor die medeklinker plaasvind nie. Dit is meestal so, maar nie altyd nie: ka-ros; la-tent; ge-na-de; u-ni-form; bi-la-te-ra-le, maar ver-e-wig; pas-op; on-eer. Onthou maar altyd van betekenisvolle dele.
Lees 4012 tye	Laaste modifikasie op Vrydag 07 Junie 2019 12:10
Meer in hierdie kategorie: « Die haker, die hakker en die Gordiaanse knoop	Brekende nuus »
Kommentaarskakel	 Vrydag 28 Desember 2018 23:36	geplaas deur	Aletha de Klerk
Baie dankie - soos jy dit verduidelik verstaan ek dit 100% en het ook dadelik die AWS geraadpleeg. My probleem is net hoe verduidelik ek dit aan my EAT-leerders ? Het jy nie dalk vir my enige riglyne nie - hul beskik oor beperkte woordeskat.