Meditatio: In donker tye – Gerda de Villiers | TEO website of the Faculty of Theology University of Pretoria / TEO Webwerf van die Fakulteit Teologie, U.P.
Meditatio: In donker tye – Gerda de Villiers
Laat daar lig wees (Gen 1:3)
Tussen 1796 en 1798 skryf die komponis Franz Joseph Hayden 'n aangrypende werk wat hy 'Die Schöpfung' – Die Skepping – noem. In hierdie komposisie interpreteer hy die eerste skeppingsverhaal soos wat dit in die Hebreeuse Bybel opgeteken is. 'n Mens kan ook sê hy lewer 'n musikale kommentaar op Genesis 1.
Hayden begin sy werk met 'n voorstelling van die chaos. Die Ou Afrikaanse vertaling het dit nogal mooi gestel: 'Die aarde was woes en leeg en duisternis was op die wêreldvloed.' Ons lees dikwels te maklik oor hierdie vers, want die fisiese betekenis van chaos, van wêreldvloed of 'diep waters' soos die Nuwe Vertaling dit stel, het grotendeels vir ons verlore gegaan. Hayden se overture begin met 'n stadige, donker mineur-toon waarin hy die bedreiging verklank wat die antieke mens in die chaos gesien het. Veral onstuimige water, soos die see, was simbool van chaos. Die see was nie 'n plek waar 'n mens vakansie gehou het nie, die see was die verpersoonliking van 'n chaosmonster. Hierdie chaos het verskillende name gehad. In Babilonië was dit die godin, Tiamat. In Kanaän was dit die god Yam. In Egipte is die oerwaters Nu genoem. Vir die antieke mens was ongetemde waters woedende en gevaarlike gode.
Ou Israel sien dit anders. Hayden hoor dit ook. Bo die chaos is iets anders. Vir Hayden is dit note, ons Afrikaanse vertaling noem dit die 'Gees' van God, maar in Hebreeus kan dit ook wind wees. In hierdie verband het dit te make met die geweldige maar ook geheimsinnige krag van God.
In Hebreeus laat God die lig deurbreek met slegs twee woorde, Hayden hoor dit in die geskal van blaasinstrumente en 'n oorverdowende majeur-toon. In Genesis 1 is dit die begin van die skepping, in Hayden se oratorium verander die hele toonaard van die musiek.
Die meeste van ons ken die chaosmagte van die lewe, minder fisies, meer psigologies van aard: angs, vrees, onsekerheid. 'Laat daar lig kom!' roep ons meer as een keer wanhopig uit. En ons smag daarna dat die lig die duisternis oorweldig. Dis egter nie wat in Genesis 1 gebeur nie. God skei die lig van die duisternis, maar laasgenoemde gaan nie weg nie. Die geheimsinnige krag van God, gees of wind, swewe bo die lig en die chaos van die skepping, van die lewe.
God is nie lig nie, Hy het die lig geskape. God is nie chaos nie, Hy gee lig in donker en onstuimige tye. Hayden het dit gehoor. Mag ons dit ook beleef.