Ka ngwaga wa 1998, Kgoro ya Merero ya Meetse le Kagodithokgwa, e ile ya fetša nyakišišo ka ga ditsela tše kaone, tšeo ka tšona taolo ya meetse ao a le o gona, go ka dirišwa ke setšhaba le tša-tlhabollo ya ikonomi, tikologong ya Nokakgolo ya Letaba, e ka bago gona. Ka morago ga gore go lemogwe gore ditšweletši tša meetse a Nokakgolo ya Letaba ga di kgone go fihlella nyakego, go ilwe gwa lebelelwa ditsela tše dingwe tša go kaonafatša seemo se: tlhokego ya meetse ka malapeng, koafalo ya šeemo sa tlhago sa noka le diphidi le dibjalo tša noka ye, le hlaetšo ya nošetšo ya tša temo. Lege tše dingwe tša ditsela tšeo di ka thušago di sa tlwaelega, ebile di tliša diphaphano, tšona di be di swanela go lebelelwa mohola.
Kaonafatšo ya taolo meetse kamoka moo nošetšwa temo a dirišwago.
Phokotšo ya kabelo ya meetse a nošetšo temong Go ile gwa lebedišišwa mafelo a meetse go seketšwago gona ago swana le Hobson'sChoice nokeng ya Letsitele, mafelong a fapanego nokengkgolo ya Letaba. Go ile gwa hwetšwa gore kago ya letamo lefolong la Nwamitwa, le ge e se tsela e kaone-kaone, le go rotošwa ga lebota la Letamo laTzaneen, ke tšona tsela tše kaone dika thušago. Dipoelo tša dinyakišišo tša pejana, e bile gore keletšo yeo e ka thekgwago, ke kago ya letamo le legolo kua Nwamitwa mmogo le magato a go laola tšhomišo ya meetse a makaone. Tlhatlhošo ya letamo la Tzaneen, ka kgopolo ya phokotšo ya kgatelelo le ditlamorago tša go tlišwa ke tlhaelo ya meetse go tša temo ke legato leo leka elwago šedi ya goya ka maikutlo ge go lebeletšwe seemo.
Kgoro ye, e boetše e lebedišiša lego kaonafatša tsebo ya ditloko tša lefelo le Ditekolo tša ka morago ga tšela tša mathomo dia dirwa go kgonthišiša le go tiišetša gore dintlha tšela tša mathomo di sa le tlhokogeng ya lenaneo le gore di tla tšwetšwa bjang pele.
Dikgato tše di farologanego tšeo, di ka nyakišišwago diakaretša kago ya letamo le legolo mo nokengkgolo ya Letaba mo lifelong la Nwamitwa, ka tlase goba go latela makopano a noka ya Nwamanzi le ya meetse, karošo ya ditsela go tšhirogela kago ya letamo, kago ya tša go rwala meetse ka bontši le mafelo a tlhatlhello. Ya meetse go tloga letamong go ya baaging ba kgauswi le gogola letamo la Tzaneen. Tumelelo ya tikologo go ya ka karolo 24 ya molao wa Taolo ya tša Tikologo wa setšhaba, molao 107 wa 1998 le melao e mengwe, e ya nyakega pele go ka thongwa ka karolo ya dikago. Tekolo ya Seabe go Tikologo e thomile ka Juni 2007 mme e letetšwe go fela ka mafelelong a 2008.
Naga-mabapi le Nokakgolo ya Letaba e wela sehlopheng sa mafelo a ka tlase Luvubu - Letaba ye e lego lekgotla la tša taolo tša ya meetse. Karolo ye, ke ye ngwe ya makgotla taolo a tša meetse a a lesomesenyane mo Afrika Borwa. Mafelo ao go dulago batho, tšweletšo ya tša temo le tša boeti go ya Serapeng sa diphoofolo sa Kruger National Park le meedi ka mafelong a ka Drakensburg, tšona di tliša kgatello ye kgolo go kabo ya meetse go tšwa go Nokakgolo ya Letaba. Kabo ya meetse moo ga e sa kgonega ntle le tlhaelelo le go matlafetšwa. Ka baka la go lebagana le hlokego ya meetse eo e thatafalago ka mehla, bao ba šomišago meetse ka mehla ba tša temo, dithokgwa, malapa le diintasteri ba dula ba phadišana go humana meetse pele ga ba bangwe gore ba phele. Bona ba tšea magato ao e sego a tlwaelo go phomelela. Se se dirile gore lenaneo-tlhago la dinoka le fokotšege ka mehla.
Go ya ka histori ya naga ye ya Letaba, e be e se naga yeo go bego go lebeletšwe gore e tlabe e abela mafelo a mangwe meetse. Naga e be e se ya abelwa meetse go tšwa go tša kabo tša meetse tšeo di lego gona. Sešego sa meetse sa Letaba se ile sa dirwa gore e tšwe e le thušo ya nakwana go tlhokego. Bontši bja meetse a dimillione tše 14,8 m3 ka ngwaga a be a etšwa letamong la Tzaneen, go ya serapeng sa diphofoolo sa Kruger National Park. Eupša meetse ao ga se a fihla le go ya ka thulaganyo.
Ka morago ga molao wa Tša Meetse a Šetšhaba (Molao 36 wa 1998 NWA), Kabelo goba tsheketšo ya meetse gore a dirišwe ke batho le go seketša tlhago, e dirile gore tirišo ya meetse e lebelelwe ka leswa le yona taolo ya wona mo Nokengkgolo ya Letaba. Mathomong go be go gatelelwa mekgwa yeo e bego e ka imolla hlaelo ya Nokakgolo ya Letaba. Kgato ye e hloka gore e okeletšwe ka leano la go thuša gore dikagwa tša kabo ya meetse di laolwe ka tsela ya gore di thuše go ya ka tsela ye e bolokegilego. Dikgato tše tša tlatšeletšo ya meetse ao a tšwago nokeng ya Letaba, di akaretša kago ya letamo mo Nokengkgolo ya Letaba lefelong la Nwamitwa ka tlase ga fao noka ya Nwanedzi e gahlanago le Nokakgolo ya Letaba ka lehlakoreng la ka fao meetse a elelago le go godišwa ga Letamo La Tzaneen go ya godimo. Dikago tše ntšhi tša go hlwekiša meetse go a sepediša le go a seketša, gore a tle a šomišwe malapeng, ke karolo kgolo ya ditšhišinyo tša hlabollo. Kudu go lebeletšwe tlhokego ya meetse setšhabeng seo se golago/atago, tšošološo le tšhireletšo ya tlhago ke seo se beakantšwego. Tše di akaretša serapa sa diphofoolo sa Kruger National Park le go thekga nošetšo ya temothui le balemi potlana.
Letamo leo la Nwamitwa le bogolo bja 1400 km2. Lona le tlo tšhelela meetse a palomagareng ya tšhelelo ya dilitara (m3) tše dimillione tše 122,6 ka tlase ga maemo a tlwaelo. Letamo la bogolo bja go swara meetse a dimillione tša dilitara (m3) le tla kgonagatša koketšego ya dilitara tše e ka bago dimillione tše 47 m3 ka ngwaga. Še ke ge go akaretšwa kelelo ya meetše ka nako yeo ya ditekolo tša mathomo. Tša temo ya dienywa (tšeo di phelago ka nošetšo) le dikgwebo tše di amanago le tšona tša temo di nea batho mešomo. Dikgoba tša mešomo tše e lego tše nnyane ka palo di phegišana kudu. Bontšhi bja batho ga bo šome gomme bao ba nago le meloko dinaga makgoweng ba tshepile bona. Badudi ba metsana ye mentšhi ye e mabapi ga ba na phihlelelo ya meetse a a hlwekilwego. Bona ba tshepile meetse a a sego a hlweka gomme a šorofala ka mehla le malwetši a a ba hlasela. Godimo ga tšohle tše, tlhabologo ya setšhaba le ikonomi di gatellega ka baka la tša boeti tšeo di ithekgilego ka go ba gona -ga-meetse go a sego gona, ka lebaka la hloko ya dikabo tša meetse tše di se nago maatla.
Protšeke ya tlhabollo ya meetse a nokakgolo ya Letaba, ke kgato e kgolo ye tlilego ka ba Kgoro ya Merero ya Meetše le Kagodithokgwa go thekga leano la tlhabollo la Mmušo wa Profense ya Limpopo la wona la tlhabollo ya porofense.
Go oketša meetse a a bolokegilego goya malapeng le diintastering.
Go fokotša kiletšo ya tšhomišo ya meetse ye e bago kgafetša, sebaka le gona ka maatla.
Go oketšega ga kgonagolo ya gore moruo wa naga o fitlhelle batho ka tshwanelo.
Dikago tša kabo ya meetse ditlo dira kgonagalo ya polokego ya lenaneo-tlhago la dinoka. Se se tla kgonagala ka go kaonafatša taolo ya dikago tša meetse. Tlhabollo ya Nokakgolo ya Letaba e akaretša dikarolo tša dikagwa le diponelo pele tše dingwe.
Pabalelo ya meetse le taolo ya nyakego, mmogo le go bušeletša tirišo ya meetse le tšhomišo gape.
Se se tla dira gore tšhomišo ya meetse ka šedi eya oketšega gomme tšhomišo ya nakwana ya meetše mo nageng le yona e a kaonafala.
Ge gobe go nyakišišwa mengwageng ya bo-masomesenyane le ditshekatshekong tšeo disa tšogo go dirwa, go hweditšwe gore meetse a gotšwa mobung ga se ona fela aka kgotsofatšago tlhokego ye e oketšegago ka metlha. Ona aka dirišwa ka malapeng -go nošetša dirapana, go tlhatšwa le ga apeya. Mo nageng tlhotlholetšo ya go šomiša meetse a ka godimo le a a ka fase ga mobu sa mmaletee e swanetše go gatellwa.
Koketšego ya didiba le dipetse le meetse e swanetše go gola. Go swanetše gwa gatellwa tlhweko ya meetše ka go hlapetša. Kgoro e tla fa maele go ba taolo bo tikologong ye.
Tshekatsheko ye, e tlo ela hloko gore phetogo, ye e tlago latela go aga dikagwa lego phetagatša khwetšego ya meetse, e ama bjang ikonomi ya selete le kakaretšo kagare ga Afrika Borwa. Go tla lebelelwa intasteri yeo e šwanelwago ke go abelwa meetse ka bontšhi. Go tla lekolwa dipolelo tša ikonomi tše dika hlagago ka go abela Mozambiki go tšwa go Tlhabollo.
Bašomiši ba meetse mo lenaneong-noka le, bogologolo bao ba holago ke letamo la Tzaneen, ba laetšwe go šomisa meetse ka go seketša ka mehla. Nakong ya bjale, kabelo ye e ileditšwe go fihla go diperesente tše 50 ka baka la komelelo ya meetse ao a lego tlase go a o a šwanetšego. Taba e tliša kgatelelo tlhagišong ya dienywa le ikonomi ya batho seleteng se. Ba tsa temo ba thušwa ke thekenolotši yeo go yona ba beyeleditšego tšelete ye ntšhi. E bile ba thušwa le ke baloodi bao ba lefago kudu. Še ke gore ba kaonafetše tšhomišo ya meetse le dipoelo.
Go swanetše go boledišana le bao ba bušago ba bangwe gore ba tšee karolo legore ba kgone gore ba dire dipeakanyo tšeo di akaretšago protšeke ye dithulaganyo le dipeakanyo tša bona tšeo di sa tlago. Se se akaretša mebušo-selegae yeo e tla botšwago gore ba swanetše go akaretša tlhabollo ye, ge ba rulaganya mananeo a Tlhabollo-kakaretšo gore ba tle ba kgone go abelwa meetse ao a yago dipomping tša metseng ya bao ba bušago.
Bona, ka tšhomišano le Kgoro Ya Merero Ya Meetše Le Kagodithokgwa ba tla mohola wa go kgonthišiša gore, mo tshepelong ya nako, ka moka doporojeke tšeo ditlogo tšwelela ka baka la go tšwetša pele porotšeke ye, di tla še phuhlame le gore bontšhi bja batho bo tla bona thušo go protšeke ye e šekašekwago ya go aga letamo le tše dingwe.
Diagwa di tla tšea tšhelete ya go feta dimilione tše R1500 tša diranta. Matlotlo a tla tšwa go dikgwebo tša thoko le gotšwa go lefapha la matlotlo.
Kgoro Ya Merero Ya Meetše Le Kagodithokgwa e tla rerišana dinaga mabapi, go ya ka melao ye bušago ditšhaba-tšhaba.
donoka ka thokong ya kelelo ya Nwamedzi. Lebota le akanywago le tloba bogodimo bja dimithara tše 36, le agiwa ka khonkhorite ka thoko ya noka moo go tlobago pulelo ya meetse le go ka dira gore a kgone goka fallela ka ntle ga lebota leo ge ale a mantši. Mathoko a tlo ageletšwa ka mabu. Tamo le, ka ge le kgona go swara meetse a dilitara tše dimilione tše 144 (Tzaneen dilitara tše 157,5) le tla kaonafatša seemo ka dilitara tše dimilione tše 47ka ngwaga.
Bogolo bja letamo mafelelong, bo tla ya ka dinyakišišo tša setegeniki le bja matlotlo go ya ka dintla tša dinyakišišo sa Lekgotla la tšhekatšheko. Letamo le tla agiwa gore go kgonagale dinyakwa tša kgonagatša peo-meetše Nokengkgolo ya Letaba, kudu ka tlhakoring la kellelo ya meetše.
Tšela ya R529 le tše dingwe ditlo šuthišwa go kgonagatša kago ya letamo. Ditšhuthišo tša ditšela ditla dirwa ka tšhomišano le beng naga le ba taolo ya ditšela tša porofentše. Go tla tšewa šedi dikamego tša naga tšeo di nyakišišwego ke tekolo ya šeabe go tikologo.
Go bile le tšhišinyo ya gorotošwa ga lebota la letamo la Tzaneen go fihla go peo-meetse yadilitara tšeo di kabago dimilione tše 203. Še, še tla oketša kelelo ya meetše ka diporešente tše 6, gotloga go dilitara tše 60 milione goya go 64 milione ka ngwaga. Še bohlokwa kudu ke gore letamo le tlo šomišwa gore go be le phokotšego ya dikiletšo tša tšhomišo ya meetse ya kgafetša le kgalefo go balemi ba dienywa.
Nyakišišo e tla dirwa ka ga diagwa tša go hola ka meetse a mantši, go swana le dipeipi, lefelo la go hlwekiša meetse le fao a pompiwago le šeketšwa. Dišego tša meetse di tla agwa go kgontšha ba taolo ya meetse go aba meetši go batho le dikgwebo.(Lebele seswantšho sa 5 mo mmapeng). Dikagwa ka moka di tla kampelwa ka legora la tšhireletšo. Ditekanyo tša mafelelo di satlo dirwa, lege mafelo ago pompa meetse le dišego di akanywa go kaba bogolo bja šeripa sa le patlalo la kgwele ya maoto. Tlhokego ya mohlakgase e tla nyakišišwa ke Eskom.
Go tlaba le bobeo le boabo bja dipeterole letše swanago natšo tša dišipidi. Go tlaba le bobeyo bja tša go aga.
Lenaneo la tšhekatšheka le tla tšwela pele samale tee le kgopelo ya thota mabu meleteng yeo go epilwego diminerala le tše dingwe go yona. Tumelelo e swanetše go humanwa go ba kgoro ya Diepšwa le tšweletšwa tša oli mafelo ao melete e lego gona a tla tsebega go ntše go dirwa dinyakišišo.
Fa tshwayatshwayo ka ga dikhwetšo le seabe sa tekolo.
Tekolo ya Seabe go Tikologo etla tšea šedi ye e hlokegago go kamoka tšeo di bolelwago letlaleng la bobedi . Dinyakišišo ga nyakege goya ka melawana ya Kgoro ya taolo ya Tikologo eupša di hlahla Tekolo ya Seabe go Tikologo ya kamego ya tikologo ka ga ditsela tšeo farologanego ba ka dilatelago le go kgona go se aroge go tshekatsheko. Se se tla kgonthišiša gore Tekolo ya Seabe go Tikologo e latedišiša boteng bja protšeke ya Letaba.
Papatšo dikuranteng tša kgole le kgauswi go bontha monyetla wa go tšea karolo.
Lengwalo la go tsebiša ka tšwelopele le swanetše go phatlalatša . Le ditšebišo ka goba gona ga temošo ya nakwana ya thulaganyo; ditletlebo le tšebišo ya phetolo.
Go iša ga lengwalo la tsebišo ka ga peakanyo ya dikgato goya kanako.
Lengwalo la kgatelopele go batšeakarolo.
Batšeakarolo ba begelwa ka kgatelopele.
Phatlalatšo pego ya nakwana ya kamego ya tikologo yeo akaretšago pego ka ditletlebo le diphetolo tša tšona gore go ntšhwe maikutlo.
Dikopano tšeo di akaretšago bohle, le tša go se iletše kua Tzaneen, le lefelong le lengwe dinageng mabapi le projeke go bega ka dipoelo tša Tekolo ya Seabe go Tikologo [EIA] go kwa maikutlo a batšea karolo.
Ka morago ga amogela tumelelo ya tikologo ya projeke e lego lengwalo la go tšea sepheto [ROC] batšeakarolo ba swanetše go tšebišwa ka sephetho le ka moo ba ka ipelaetšago kgahlanong le sephetho seo.