DevClub Beginners - Week 4 — The National Videogame Arcade
PLEASE NOTE THIS IS WEEK 4 OF A 10 WEEK COURSE.
DevClub Python - Week 3 Die epiese stryd tussen Boer en Brit iets meer as ’n eeu gelede vorm die agtergrond van die geroemde musiekblyspel Ons vir Jou Suid-Afrika, geskryf deur Deon Opperman in samewerking met Sean Else, met musiek deur Johan Vorster. Vanweë die suksesvolle speelvakke van die stuk in die Staatsteater in Pretoria, is dit geleë dat ook jong Suid-Afrikaners breedvoerig vertel moet word van die uiters belangrike gebeurtenis in ons geskiedenis wat hom van 1899 tot 1902 afgespeel het. Sonder enige kennis van die Anglo-Boereoorlog kan die verhaal van ons land immers nooit ten volle verstaan word nie...
Anglo-Boereoorlog, 1899-1902 Deel
en die eerste maande
is die volle verhaal van hoe Suid-Afrikaners van alle groepe, wit en
swart, in die epogmakende Anglo-Boereoorlog ingesleur is... met
vertellings oor die besonge, en onbesonge, helde van die bloedige
• Die eerste paar maande van die oorlog tot met die koms van die
1900’s word in hierdie deel behandel. En ons kry ’n vars blik op dié
gebeurtenis wat so lank net as ’n “witsmansoorlog” beskou is. In
werklikheid is wit en swart saam in die bloedige stryd ingesleep, met
geweldige opofferings, lyding en ontberings vir Suid-Afrikaners van
waarvan bronne nie aangedui word nie, kom uit diverse bronne waarvan
die kopiereg van die beeldmateriaal weens verjaring verval
Boerekommando op trek in die aand.
Foto: Drie Eeue, vol. 4, Nasionale Boekhandel, 1953
was ’n tyd van goud en glorie. Dit was ook ’n tyd van bitterheid
en nyd. Toe het dit uitgeloop op ’n bloedige stryd wat nie net die
aangesig van Suid-Afrika onherroeplik sou verander nie, maar wyd en
syd oor die aardbol belangrike reperkussies sou hê.
Anglo-Boereoorlog (ook die Tweede Vryheidsoorlog genoem) is, soos alle
oorloë, veroorsaak deur ’n botsing van onversoenbare ideale.
Vandag, meer as ’n eeu later, kan ons met heeltemal ander
perspektiewe daarop terugkyk.
In hierdie aflewering, die eerste in ’n
reeks, word die oorsake en eerste paar maande van die oorlog behandel.
In ander aflewerings sal die verdere geskiedenis vertel word. Maar
daar word ook gekyk na wie die vegters was… en na die onbesonge
helde van die oorlog.
Só het dit maar onlangs eers werklik bekend
geword watter belangrike rolle ook swart mense in die oorlog gespeel
politieke en ekonomiese struwelinge wat tot die Anglo-Boereoorlog
Kaapkolonie was natuurlik lank reeds Britse besit, ook Natal was
Britse gebied, maar die groot vlieg in die salf vir die Britte was die
Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal). Met sy ryk goudvelde en
strewe na volkome onafhanklikheid het die Z.A.R.—en die ander
Boere-republiek, die Vrystaat—die Britse oppergesag in Suid-Afrika
met hardnekkige teenstand uitgedaag.
BO: Vegtende Boere tydens die eerste groot militêre kragmeting tussen Boer en Brit (die sogenaamde Eerste Vryheidsoorlog van 1880-’81), soos hulle 1881 in die Illustrated London News uitgebeeld is. Hoewel dit ’n oorlog genoem word, was dit ’n beperkte kragmeting met sporadiese gevegte, wat slegs ’n week of tien geduur het. Die Boere, wat verwoed om hul onafhanklikheid geveg het, het geen leër gehad nie en die weerbare manne in die verskillende distrikte sou hulle bloot in kommando’s organiseer en hul eie offisiere kies. Elke man het sy eie geweer, gewoonlik ’n jaggeweer, en sy eie perde gebring. Brittanje het inskiklik geraak en ’n wapenstilstand beveel toe dit blyk dat die Britte die Boere nie sonder aansienlike militêre ingryping, en koste, sou kon oorrompel nie. Die ontdekking van goud in 1886 aan die Witwaters­rand sou Brittanje egter met hernieude groot belang­stelling na Transvaal laat kyk...
die eerste groot kragmeting tussen Boer en Brit in die Eerste Vryheidsoorlog
(1880-1881), toe Brittanje moes bes gee omdat hy besef het dat hy die Boere nie sonder aansienlike militêre betrokkenheid sou kon oorwin nie, probeer Brittanje nietemin om die twee republieke sover moontlik
met Britse gebied te omring. Hy wil hul verbinding na die see en die
buitewêreld afsny om hulle só tot onderworpenheid te probeer dwing.
word aan sy wesgrens ingesluit deur die anneksasie van die republieke
Stellaland en Gosen in 1885, en aan sy suidoostelike grens deur die
anneksasie van Zoeloeland en uiteindelik ook die hele kus tot aan die
Mosambiekse grens. Net deur die Portugese hawe Delagoabaai het
Transvaal se pres. Paul Kruger nog ’n poort na die see. In 1895 word
’n spoorlyn soontoe voltooi, wat die ekonomiese struwelinge in
die Kaapkolonie se eerste minister en Suid-Afrikaanse voorvegter vir
die Britse imperialisme, Cecil John Rhodes, lyk dit of sy wens dat die
Britse vlag oor die ganse Suid-Afrika sal wapper ’n blote lugkasteel
gaan bly. Hy gebruik dus aan die einde van 1895 die griewe van die
Uitlanders in Transvaal om dr. Leander Starr Jameson uit
Betsjoeanaland ’n inval in Transvaal te laat doen.
inval misluk egter heeltemal. Maar die Britse eise hou nie op nie.
Hulle dring aan op die toekenning van burgerregte aan die Uitlanders,
soos die vreemdelinge genoem is wat die Z.A.R. binnegestroom het ná
die ontdekking van goud aan die Witwatersrand.
pres. Kruger en uiteindelik ook pres. M.T. Steyn van die Vrystaat
reken dat dit nie werklik om stemreg gaan nie, maar om die
onafhanklikheid van die Boererepublieke.
verdere eise in September 1899 gestel word, antwoord Kruger met ’n
ultimatum. Dit verstryk op 11 Oktober 1899 en die oorlog breek uit.
begin van die oorlog en wie daarin geveg het
kommando’s begin beweeg na die vyf gevegsfronte wat in die begin van
die oorlog ontstaan: Noord-Natal, die Basoetolandse grens tot nagenoeg
by Oranjerivierstasie, die Vrystaatse wesfront, met Kimberley as
middelpunt, die Transvaalse wesfront, met Mafeking as middelpunt, en
die Transvaalse noordfront.
Boeremagte word mettertyd ’n volksleër waarin seuns van net agt,
nege jaar sy aan sy met hul pa's veg en selfs met grysaards van oor
die sewentig. In die hele oorlog veg sowat 52 000 Boere van tussen
agttien en sestig jaar—30 000 uit Transvaal, 20 000 uit die
Vrystaat en 2 000 Kaapse en Natalse rebelle.
die begin van die oorlog is daar egter hoogstens 35 000 onder die
wapen. Hierdie leër kom algaande teen ’n groot Britse oormag te
staan, wat teen die einde van die oorlog altesame 448 725 man tel.
weens eensydige beklemtonings in die geskiedskrywing is die aandeel
van ander belangrike deelnemers (en slagoffers) van die oorlog tot
betreklik onlangs nog so te sê vergeet. Só het dit ’n tyd gelede
maar eers wyd bekend geword dat swart Suid- Afrikaners in groot
menigtes by die stryd betrokke geraak het, al is die oorlog algemeen
as ’n “witsmansoorlog” voorgestel en al het sowel die Boere as die
Britte aanvanklik saamgestem dat dit nie van swart mense vereis sou
word om die wapens op te neem nie.
Jan Christiaan Smuts, die
Boere-generaal, het immers ook geskryf dat “die saak vir die
beskawing in Suid-Afrika vereis dat swartes nie opgeroep of betrek sal
word by rusies tussen blankes nie”.
by nadere ondersoek blyk dit dat albei kante reeds van die begin van
die oorlog af swaar op swartes gesteun het vir ondersteunende dienste.
Swart mense het trouens ’n onmisbare rol in militêre operasies
gespeel en geweldige verliese gely. Hulle het goedere vervoer,
loopgrawe gemaak, na die perde omgesien, boodskappe gedra en
Boere-kommando’s is vergesel deur swart agterryers wat hulle te perd
gevolg het. Dié was gewoonlik persoonlike bediendes wat hul
werkgewers sou bystaan deur vir dié se perde te sorg, hul gewere
skoon te maak en te laai en dies meer.
die loop van die oorlog is nagenoeg 100 000 swart mense in verskeie
hoedanighede deur die Britse magte aangestel, terwyl minstens 10 000
swart mense die Boere-krygers vergesel het. Swart verkenners het hulle
byvoorbeeld onderskei in die versameling van inligting vir altwee die
eerste maande van die oorlog tot by
DIE Boere-kommando's, swak toegerus, kwalik slaggereed en met min krygservaring, knoop die stryd aan teen ’n goed toegeruste, gedugte en ervare oorlogsmag. Tog het die Boere ’n voorsprong deurdat hulle die klimaat en terrein van hul vaderland goed ken. Boonop is hulle knap ruiters wat ook ’n bars kan skiet. Aanvanklik
is die getalle van die strydende magte nagenoeg gelyk met sowat 27 000
Britse soldate wat rondom die Boere-republieke saamgetrek is, in
afwagting van versterkings van oorsee. Meer as die helfte van die
Britte is in Noord-Natal en die res yl versprei oor die Kaaplandse
sleutel-spoorwegaansluitings -- Stormberg, Noupoort, De Aar en
Mafeking en Kimberley wag Britse sametrekkings op ’n Boere-aanval.
Met 16 560 man val Piet Joubert, die Transvaalse kommandant-generaal,
Natal binne. Genl. Piet Cronjé ruk weer weswaarts op met sy hoofmag
van 5 000 en die beleg van Mafeking begin.
verloop egter sonder dringende haas. Dit lyk nie juis of die
Boere-leiers reg besef dat hulle binne die eerste weke hard en
genadeloos moet slaan om sukses te verseker nie, voordat die Britse
versterkings en toerusting onophoudelik oor die see na Suid-Afrika
eerste suksesse van die Boere in Natal word by Dundee en Modderspruit
behaal en die magte van sir George White, ’n vername en ervare
Britse aanvoerder, word teruggedryf na Ladysmith, wat omsingel word.
Skielik is vyf sesdes van alle Britse troepe in Natal deur die Boere
begin die Boere-magte Kimberley insluit en word Cecil Rhodes self in
die diamantstad vasgekeer. Die Boere-kommando's aan die Oranjerivier
word aangesê om die Kaapkolonie binne te val en in die eerste twee
weke van November 1899 word verskeie Kaaplandse distrikte onder
krygswet geplaas. Hier en elders is daar ’n wydverspreide rebellie
van Kaapse burgers wat die Republikeinse magte steun.
die opperbevelhebber van die Britse magte, genl. sir Redvers Henry
Buller, in Kaapstad aan wal stap, besluit hy dadelik om die gety in
Natal te gaan probeer keer. Die Boere veg nou aan alle fronte op
Britse gebied en sal dit byna vier maande lank nog doen. Tog het hulle
reeds te lank getalm met ’n vinnige opmars om nog ’n goeie kans in
die ongelyke stryd te hê.
Buller in Natal aankom, is die Boere self op die terugtog om die
Britte noord van die Tugela in te wag. Die beleg van Mafeking pen
duisende burgers aan genl. Cronjé se wesfront vas, en die suidelike
front is bloot ’n defensiewe maatreël deur die Boere-magte in die
Kaapkolonie om Britse troepebewegings te stuit.
J.D.P. French verskyn by Noupoort om die Colesberg-front aan te pak,
nadat die Boere Colesberg beset en Aliwal-Noord en Burgersdorp
binnegery het op pad na Stormberg. Op 21 November begin genl. Paul
Methuen met 9 000 man ook van die Oranjerivier langs die spoor na
Kimberley opruk, en in Natal maak genl. Buller hom gereed om die
Boerelinies aan weerskante van Colenso aan te durf.
raak drie keer slaags met die Boere. Die derde keer, nadat genl. Cronjé
en genl. Koos de la Rey hulle by kmdt. Jacobus Prinsloo aangesluit
het, word Methuen by die sameloop van die Modder- en Rietrivier deur
die 3 000 Boere gefnuik. Maar ná hierdie afweerslag trek genl. Cronjé
onnodig terug na Magersfontein, terwyl Methuen twaalf dae lank by
in die tweede week van Desember 1899, volg die ``Swart Week'' vir die
Britse magte: hulle ly drie vinnig opeenvolgende nederlae aan die
sentrale en westelike front en Tugela-front. Op 10 Desember ly
genl.-maj. sir W.F. Gatacre swaar ongevalle by Stormberg ná ’n
mislukte nag-opmars teen Vrystaters en rebelle onder genl. J.H.
dae later word Methuen se frontaanval teen die Boere-stellings by
Magersfontein afgeslaan, waar 8 000 Boere onder genl. Cronjé en genl.
De la Rey in loopgrawe voor die rantjies ingegrawe was sodat hulle
laag oor die vlakte kon vuur.
word op 15 Desember deur ’n steeds swaarder slag aan die Tugela
getref. Ná die ontstellende nuus van Stormberg en Magersfontein
besluit hy tot ’n frontaanval teen die stellings van genl. Louis
Botha, wat die bevel van die siek genl. Joubert oorgeneem het. Buller
moes deur die Boerelinies kom om Ladysmith te ontset, maar die byna
ses uur lange aanslag van 23 000 Britte met 42 kanonne word bloedig
afgeslaan, en die 5 000 Boere dwing Buller om met 1 000 ongevalle en
die verlies van tien kanonne terug te trek.
is dinge aan die verander, met besliste en verskerpte optrede deur die
Britse weermagsleiers. Twee Britse divisies is reeds ter see en ’n
derde byna gereed. In Januarie 1900 word Buller as opperbevelhebber
vervang deur veldm. lord Frederick Sleigh Roberts, ’n beroemde
Britse militêre strateeg. As stafhoof kry hy lord Horatio Herbert
Kitchener, ’n militêre organiseerder van formaat.
die oomblik dat die twee Britse lords in Suid-Afrika voet aan wal sit,
is dit duidelik dat daar ’n radikale verandering gaan wees in die
manier waarop die oorlog gevoer word. Kort voor lank, byna in die
begin van die 1900’s, begin die gety teen die Boere dramaties keer.
Deel 2 -- klik
• 500 Jaar Suid-Afrikaanse Geskiedenis onder redaksie van prof.
dr. C.F.J. Muller: hoofstuk Die Anglo-Boereoorlog 1899-1902 deur dr.
W.J. de Kock
• Kennis-ensiklopedie, boekdeel 4: Die Tweede Vryheidsoorlog
• Consolidated World Research Society, Londen Heritage -- Who
Fought The South African War?: