Op stede-reis deur jou oorskulp - FAK
Deur Rentia Bartlett-Möhl, vertaler van citybooks in Afrikaans en koördineerder van citybooks Stellenbosch – Mei 2013
Het jy al die oeroue geure in die kelders van Tbilisi in Georgië geruik? Ken jy die Vlaams wat in Oostende –pêrel van die Belgiese kus – gepraat word; ŉ taal wat klink of dit aangespoel word deur die see self? Het jy al menslike warmte in Lublin, Pole, met jou eie lyf gevoel? En het jy geweet dat die seesiek balkonne en gekartelde dakrande van Amsterdam liefdesverdriet kan genees?
Een van die opwindende literêre projekte waarmee die in Brussel gevestigde Vlaams-Nederlandse kultuurhuis deBuren in Europa en in Suid-Afrika – en veral op die internet – mee besig is, is citybooks. Die manier waarop hulle literatuurliefhebbers op reis neem na verskillende stede met hulle luisterverhale, oorskry taal, kultuur en geografiese grense. Ook word die webblad op ŉ opwindende manier as medium gebruik. Dit word nie net as ruimte ingespan van waar ŉ hele biblioteek van luisterverhale gratis afgelaai kan word nie, maar is ook ŉ ruimte wat ’n gedeelde werkruimte skep. Waar verskillende tale, verskillende kunstenaars en verskillende media met mekaar interaksie het.
Maar wat is citybooks? Saam met verskillende vennote nooi deBuren kunstenaars uit om vir twee weke in interessante – maar wel nie voor die hand liggende – stede te bly. Vyf skrywers verwerk hulle ervarings van hierdie stad in ŉ citybook – ŉ kortverhaal, essay of ŉ reeks gedigte waarin die stad ŉ sentrale rol speel. Hierdie webteks van ongeveer 4000 woorde, word in Nederlands, Engels, Frans en die lokale taal (of tale) van die stad vertaal en ook in daardie tale voorgelees, opgeneem en as podcast gratis beskikbaar gestel. In 2010 het deBuren hulle eerste Suid-Afrikaanse stad gekies om by hulle citybooks projek te betrek. Ingrid Winterbach, Ronelda Kamfer, Toast Coetzer en Brink Scholtz was die Suid-Afrikaanse skrywers wat almal citybooks oor Grahamstad geskryf het, Dit kan hier gratis afgelaai word en beluister word.
Onlangs is twaalf van deBuren se beste luisterverhale na Afrikaans vertaal. Verhale van bekende Nederlandse en Vlaamse skrywers soos Adriaan van Dis, Arnon Grunberg, Tommy Wieringa, Joke van Leeuwen, Kees ‘t Hart, Hafid Bouazza en Peter Holvoet-Hanssen is gekies omdat hierdie skrywers al taamlike bekendheid in Suid-Afrika het of vroeër die Stellenbosch Woordfees as gasskrywers besoek het. Nadat die twaalf verhale vertaal is, is dit in Johannesburg voorgelees en opgeneem deur van Suid-Afrika se mooiste stemme. Richard van der Westhuizen, Lochner de Kock, Ruda Landman, Rika Sennett, Hannah Borthwick en Marcel wat met hulle vertolkings bewys dat literatuur voorgelees moet word – dit moet gehoor word.
Elkeen is dus ŉ 30-minute luisterboek wat heeltemal gratis hier afgelaai kan word. Hierdie verhale kan dus Afrikaans-sprekende luisteraars en literatuurliefhebbers vir ŉ halfuur laat kennis maak met Nederlandse en Vlaamse literatuur, sowel as verplaas na verskillende stede en ruimtes waar daardie verhale afspeel.
In 2013 is Stellenbosch gekies as stad om ŉ citybooks projek te loots. Die Stellenbosch Woordfees, wat in 2013 die Nederlander Arjen Duinker en die Vlaming Saskia de Coster gehuisves het, is die lokale vennoot van die projek. So skryf Arjen Duinker en Saskia de Coster tans elkeen ŉ citybook wat hulle ervarings tydens ŉ besoek aan die fees en ŉ verblyf in die dorp vasvang. Die Suid-Afrikaners Marlene van Niekerk, Clinton du Plessis en ekself is tans besig om verhale oor hierdie “studentedorp in ŉ lugbel” te skryf. Die opkomende fotograaf Stefan Arno Möhl is gevra om ŉ reeks stadsportrette te maak en die studente van die Dept. Joernalistiek is tans besig met cityoneminutes – wat bestaan uit 24 kort een-minuut lange film-insetsels wat korrespondeer met ŉ gewone dag op Stellenbosch. Saam vorm hierdie woorde, foto’s en videos dus één kunswerk, met Stellenbosch as onderwerp.
Die citybooks van deBuren is ook via iTunes beskikbaar. Mens kan dus gratis op die citybookskanaal inskryf en outomaties alle nuwe luisterverhale ontvang. Jy hoef nie eers na ŉ biblioteek of boekwinkel te gaan of ŉ enkele sent (behalwe jou eie internet konneksie) te betaal, om uitstekende literatuur te bekom nie.
Wil jy graag reis sonder om jou te verplaas? Twaalf luisterverhale in Afrikaans, staan solank gereed om gelees, afgelaai en geluister te word. Dit is voorwaar ŉ lui manier om met soms poëtiese, dikwels eksentrieke en beslis oorspronklike letterkunde kennis te maak. Of om ’n ander taal te leer deur na ŉ vertaling te luister. Die idee is dat jy na die stad verplaas word deur na ’n verhaal daaroor te luister sonder dat jy jou huis verlaat. Binnekort proe jy die wyn, ruik die akkerbome en sien die witgekalkte huise van Stellenbosch.