PressReader - Die Burger: 2018-12-08 - OBK-span trap klei oor et­li­ke om­stre­de be­leg­gings­be­slui­te
OBK-span trap klei oor et­li­ke om­stre­de be­leg­gings­be­slui­te
Die Burger - 2018-12-08 - 12 - Han­lie S­tad­ler
’n Aan­sien­lik min­der stryd­lus­ti­ge span van die O­pen­ba­re Be­leg­gings kor­po­ra­sie( OBK) het Don­der­dag in’ n laat­nag ses­sie die par­le­ment se staan­de ko­mi­tee oor o­pen­ba­re re­ke­nin­ge (S­koor) pro­beer oor­tuig dat hys y be­leg­gings­be­slui­te son­der e­ni­ge po­li­tie­ke of an­der druk neem.
Die span van 20 di­rek­teu­re en top­be­stuur­ders is aan­ge­voer deur Mond­li Gun­gu­be­le, ad­junk­mi­nis­ter van fi­nan­sies en voor­sit­ter van die di­rek­sie, en Ma-tshe­po Mo­re, fi­nan­si­ë­le hoof en waar­ne­men­de uit­voe­ren­de hoof.
Gun­gu­be­le en Mo­re – wat waar­neem se­dert dr. Da­niel Mat­ji­la se be­dan­king op 23 No­vem­ber – het toe­ge­gee dat die OBK in die on­lang­se ver­le­de on­deur­sig­tig was en swak ge­kom­mu­ni­keer het.
Die le­de van die ko­mi­tee, waar­van T­hem­ba Go­di, lei­er van die A­fri­can Pe­op­le’s Con­ven­ti­on, die voor­sit­ter is, het die OBK eg­ter her­haal­de­lik ge­pe­per oor swak be­leg­gings en ’n ge­brek aan oor­sig in on­der meer Ayo Techno­lo­gies, E­s­kom-ef­fek­te, VBS Mu­tu­al Bank, Steinhoff en dié se be­mag­ti­ging s ven­noot, Lan­cas­ter, en die am­per­se be­leg­ging in Sag­ar­ma­tha. Ayo en Sag­ar­ma­tha (wat toe nie ge­no­teer het nie) is al­bei fir­mas in die stal van die om­stre­de dr. I­q­bal Sur­vé, voor­sit­ter van In­de­pen­dent Me­dia.
Die OBK be­lê on­der meer die pen­si­oen­fonds van staats­amp­te­na­re (GEPF) se geld. Die OBK be­stuur meer as R2 000 mil­jard se geld en het groot ver­lie­se ge­ly op van sy be­leg­gings die af­ge­lo­pe jaar.
Go­di het be­klem­toon hoe be­lang­rik dit is dat die par­le­ment toe­sig hou oor die OBK ge­ge­we dat die GEPF ’n vas­te­voor­de­le­fonds is. Dit be­te­ken in­dien die OBK swak be­leg­gings­be­slui­te neem, sal die re­ge­ring moet in­staan vir e­ni­ge te­kor­te in die uit­be­ta­ling van GEPF-pen­si­oe­ne aan le­de.
Mo­re en haar be­stuur­span het ’n uur lan­ge voor­leg­ging ge­le­wer oor hoed i eO B K sy be­leg­gings­be­slui­te neem.
Die voor­leg­gings het kleur­ry­ke sky­fies be­vat oor die ri­si­ko’s wat die OBK oor­weeg voor­dat hy be­lê. Dit is eg­ter la­ter deur ko­mi­tee­le­de Nt­ha­bi­seng K­hu­nou, ANC-LP, en Da­vid Ross, DA-LP, as ’n stok ge­bruik om die OBK mee te slaan.
Ross het be­vraag­te­ken hoe­kom die OBK so­veel geld in staats­on­der­ne­mings se ef­fek­te be­lê – R183,1 mil­jard, waar­van die mees­te, R94,4 mil­jard, E­s­kom-ef­fek­te is.
Hy sê dit is teen­stry­dig met die ri­si­ko-as­ses­se­ring wat die OBK be­weer hy volg.
Mo­re het ge­ant­woord hul­le word ge­rig deur die man­daat van kli­ën­te soos die GEPF, wat pres­ta­sie ver­eis van ho­ër as die in­fla­sie­koers. On­danks hul ri­si­ko’s, kan die ef­fek­te van staats­on­der­ne­mings wel in­fla­sie troef.
Staats­on­der­ne­mings het ook staats­waar­bor­ge, wat die ri­si­ko van wan­be­ta­ling ver­sag.
Ross het daar­op ge­wys in­dien staats­on­der­ne­mings hul staats­waar­bor­ge op­roep, die staat se reeds hoë skuld­vlak­ke die hoog­te sal in­skiet, wat die e­ko­no­mie sal knou – juis een van die ri­si­ko’s wat die OBK in ag moet neem.
Mo­re het toe be­gin klei­trap en ge­sê hul­le neem dit wel in ag. Die OBK weeg die heel­tyd die “ri­si­ko teen­oor die op­brengs” van ’n be­leg­ging in staats­on­der­ne­mings op. Die OBK het on­der meer ’n aan­soek om ’n le­ning van die Suid-Afrikaanse Lug­diens ge­wei­er.
K­hu­nou het die OBK uit­ge­trap om­dat hy twee di­rek­teu­re in die di­rek­sie van die mis­luk­te VBS Mu­tu­al Bank ge­had het en dus moes ge­sien het ri­si­ko’s is aan die ont­wik­kel.
K­hu­nou wou ook weet wat dié di­rek­teu­re aan die OBK ge­sê het in die aan­loop tot die kri­sis by die bank.
Mo­re het ge­ant­woord sy glo “die ver­rot­ting was te diep” by VBS.
K­hu­nou, en toe Go­di, het weer ge­vra sy moet sê wat die twee di­rek­teu­re aan die OBK ge­sê het.
Mo­re het die vraag pro­beer ont­wyk, maar la­ter ge­sê hul­le het geen pro­ble­me aan die OBK uit­ge­lig nie, net hul “ge­wo­ne ver­slae”.
“Hul­le het ons ge­sê al­les is goed, die on­der­ne­ming groei.”
Die VBS het be­gin van­jaar weer geld by die OBK pro­beer leen, maar die OBK het toe ge­sien daar is groot vrae, soos dat die bank­ba­lans een dag R20 mil­joen is en net die vol­gen­de dag R2 mil­joen.
K­hu­nou het die OBK ge­pe­per oor wie daar­voor ver­ant­woor­de­lik was om toe­sig te hou oor die be­leg­ging in Steinhoff en of daar­die per­soon se kop ge­rol het.
Ru­beena So­lo­mon, hoof­be­stuur­der van be­leg­gings on­der­steu­ning, het ge­sê hul­le was on­ge­luk­kig met hul in­ter­ak­sies met die “vo­ri­ge Steinhoff-be­stuur” lank voor­dat die aan­kon­di­ging in De­sem­ber 2017 dat die groep se boe­ke ge­kook is.
“Die ge­sprek­ke was nie al­tyd suk­ses­vol nie. Ons het baie te­rug­druk van die maat­skap­py er­vaar.”
So­lo­mon het ge­sê ná die in­een­stor­ting het din­ge ver­an­der en tree die be­stuur meer ge­re­de­lik met die OBK as groot be­leg­ger in ge­sprek.
Mo­re het ge­sê wan­neer dit by ge­no­teer­de fir­mas kom, het die OBK nie die­self­de in­sae in die maat­skap­py se boe­ke as wan­neer hy in on­ge­no­teer­de fir­mas be­lê en op die di­rek­sie ver­teen­woor­dig word nie. Hul­le ver­laat hul­le op die ou­di­teurs om pro­ble­me uit te wys.
Sy het ge­sê ge­ge­we dat die Steinhoff-kri­sis nie deur ou­di­teu­re op­ge­tel is nie, word geen OBK-per­so­neel­lid per­soon­lik vir die pro­ble­me met die be­leg­ging aan­spreek­lik ge­hou nie.
Die im­pli­ka­sie dat die OBK se­ker­der voel oor sy on­ge­no­teer­de be­leg­gings as ge­no­teer­de be­leg­gings is nie deur ko­mi­tee­le­de be­vraag­te­ken nie.
Mo­re het ge­sê hul­le be­skou Steinhoff – ver­al die A­fri­ka-saak, wat nou as Pep­kor be­kend staan – steeds as ’n “baie goeie ba­te”.
“Ons glo daar is nog waar­de in Steinhoff.”
Da­vid May­nier, nog ’n DA-LP en lid van die staan­de ko­mi­tee oor fi­nan­sies, het ook vrae ge­had oor die be­leg­gings­pro­ses wat ge­volg is met Ayo, waar daar oog­lo­pend “groot in­ter­ne pro­ble­me” was, as­ook in die Mo­sam­biek­se fir­ma S& S Re­fi­ne­ry, ’n palm o­lie­raf­fi­na­de­ry.
Die be­leg­ging in S&S is om­stre­de om­dat Siy­a­bon­ga Ne­ne, seun van Nhlanhla Ne­ne, daar­by be­trek word. Nhlanhla Ne­ne was ten ty­de van dié tran­sak­sie ad­junk­mi­nis­ter van fi­nan­sies en amps­hal­we dus ook die voor­sit­ter van die OBK se di­rek­sie.
Hy het voor die Zon­do-kom­mis­sie ge­tuig hy was nie daar­van be­wus dat sy seun se fir­ma, In­di­af­rec, aan­vank­lik as be­mid­de­laar van die tran­sak­sie sou op­tree nie.
Roy Ra­jd­har, die OBK se hoof van im­pak­be­leg­gings, het ge­sê die OBK was be­wus dat Siy­a­bon­ga Ne­ne die ad­junk­mi­nis­ter se seun is en het dit as ’n voor­waar­de vir die be­leg­ging ge­stel dat sy fir­ma nié be­trok­ke is nie. In­di­af­rec het toe geen rol ge­speel in die be­leg­ging nie.
’n An­der fir­ma, Zaid In­ter­na­ti­o­nal Tra­de, het wel ’n rol be­speel. Siy­a­bon­ga Ne­ne se sa­ke­ven­noot in In­di­af­rec, Mu­ham­med Mi­r­za, is by Zaid be­trok­ke.
May­nier het Ra­jd­har her­haal­de­lik ge­vra waar­om dié be­leg­ging nie “ge­ës­ka­leer” is na die di­rek­sie se ou­dit-en-ri­si­ko­ko­mi­tee nie. Ra­jd­har het vol­ge­hou dat Siy­a­bon­ga Ne­ne se be­trok­ken­heid uit­ge­ska­kel is en die OBK­be­stuur dit on­no­dig ge­ag het om dit na die di­rek­sie te ver­wys.