Tien jaar in Zimbabwiese tronk al is hy onskuldigRusty Labuschagne (56) in die eerste ses jaar in Zimbabwe se maksimumgevangenisse net een stel klere gehad om aan te trek, op papierdun komberse vol luise geslaap en meer as 2 000 mense om hom sien sterf. Foto: Verskaf. Nooit sou ŉ mens op die oog af kon raai dat die man met die gemoedelike blou oë tien jaar in een van Zimbabwe se berugste tronke deurgebring het nie. Dít in ŉ tyd toe die land nie net ŉ totale ekonomiese inploffing beleef het nie, maar ook met ŉ cholera-uitbreking te kampe gehad het. Kyk jy na die fyn plooie oor sy gesig, kan jy dalk dink hierdie is ŉ man wat maar net baie tyd in die buitelug geniet. Tog het Rusty Labuschagne (56) in die eerste ses jaar in Zimbabwe se maksimumgevangenisse net een stel klere gehad om aan te trek, op papierdun komberse vol luise geslaap en meer as 2 000 mense om hom sien sterf. Labuschagne, ŉ nasionale rugbyspeler en suksesvolle sakeman, se lewe het in Desember 2000 onherroeplik verander nadat hy daarvan beskuldig is dat hy ŉ stroper verdrink het. Labuschagne, wat ŉ gewilde visvangoord op die Kariba-meer bedryf het, is in 2003 vyftien jaar tronkstraf opgelê vir ŉ moord wat hy nie gepleeg het nie. “Ek het maar altyd teëspoed met die visserskoöperasie gehad wat my oord se bure was en ek het dikwels hul nette gesny en druk op hulle probeer plaas om nie die meer leeg te stroop nie.” In 2000, met die aanvang van grondgrype in Zimbabwe, was dit of die wetteloosheid in elke hoekie van die land ingesypel het. As Labuschagne vandag moet probeer verduidelik waarom hy 10 jaar in die tronk spandeer het vir ŉ moord wat hy nooit gepleeg het nie, reken hy dit was omdat die koöperasie moeg was vir die druk wat hy op hulle geplaas het. Hy het in daardie Desember twee stropers uit die Kariba-meer verjaag. Die stropers se boot het in die nasleep van sy boot se golf omgekeer. Hy onthou nog hoe hy albei mans drie meter verder aan die oorkantse wal sien uitklim en weghardloop het. Groot was sy verbasing toe die polisie die volgende dag aan sy deur klop en hom van moord beskuldig. “Om ŉ lang storie kort te maak, die vissermanne, polisie en regstelsel het ŉ komplot teen my gesmee in ŉ lelike politieke sameswering. Sonder ŉ lyk, teen die bewyse en op niks anders as aannames nie, is ek skuldig bevind en 15 jaar tronkstraf opgelê waarvan ek tien jaar uitgedien het.” “Ek kan jou vertel jy het geen idee van die vernedering nie. As jy in die tronk se oefenwerf instap, word jy van al jou klere gestroop. Ek kan onthou hoe duisende paar oë na hierdie poedelnakende wit man gestaar het. Dit is skrikwekkend. Nee, dit is eintlik erger.” Labuschagne vertel hoe hy in ŉ stadium ŉ sel met 78 gevangenes gedeel het. Elkeen van hulle het ŉ spasie van 33 cm gehad wat met bordkryt teen ŉ muur uitgemerk is. “Praat met my oor vryheid as die lug wat jy inasem nie eers jou eie kan wees nie, want jou persoonlike spasie is só min.” In die Chikurubi-gevangenis het elke gevangene ŉ koppie water per dag ontvang. “Een koppie vuil, oranje water wat opgevang is van ŉ dam buite die tronk en daarmee moes jy jou dors les, jou tande borsel en was. Vir vier jaar terwyl ons net vier uur per dag buite in die oefenwerf mag spandeer het.” Daar was talle gevegte, messteke en selfs verkragtings in die tronk, maar Labuschagne is dit alles deur die genade gespaar. “Ek kan vir jou sê voordat ek in die tronk gestop is, het alles net oor myself gegaan – hoe goed my sakeondernemings gedoen het en hoeveel geld ek gemaak het. Nadat ek vrygelaat is, het ek besef die lewe gaan oor ŉ doel. Ek het alles verloor, my maatskappy het gesneuwel, maar om ŉ verskil in mense se lewens te maak, gee my soveel meer genoegdoening, veel meer as wat geld ooit voorheen kon.” ŉ Mens kan nie anders as om te wonder hoe Labuschagne sy storie sonder ŉ sweempie haat of verwyt kan oorvertel nie. “Jong, vir my is dit terapeuties om daaroor te praat,” sê hy sommer dadelik. Hy erken ook net so vinnig dat hy die stropers, die polisie, die regters, die tronkbewaarders en regering bitterlik gehaat het vir die eerste twee jaar wat hy opgesluit was. “Ek het hulle almal die ergste moontlike goed toegewens omdat ek onskuldig in hierdie hel gegooi is. “Op ŉ dag het ek net besef my vurige haat is besig om my te verteer terwyl hierdie mense geen snars weet van die verskriklike goed wat ek hulle toewens nie. Ek het geweet ek moet dit in God se hande oorlaat en aangaan met my paadjie en dit wat daarop vir my geplaas is. “Dít was die verandering – nie ŉ groot godsdienstige ding nie – eintlik net ŉ geloofsding. En gebed het gewerk, ek kon dit elke keer voel as ek bid.” Vandag sit hy met ŉ helder glimlag op sy gesig en praat oor daardie bitter moeilike tye: “Ek het net besluit ek gee hulle (die stropers, regering en polisie) nie meer ŉ enkele sekonde van my denke se tyd nie.” Labuschagne glo positiwiteit, die krag van vergifnis, dankbaarheid en die waarde van ware vryheid is die lesse wat hom deur sy tronkstraf gedra het. Hy vertel met ŉ skaam laggie van sy fantasievlugte met sy denkbeeldige vriendin, Cherie, wat hom deur sy donkerste tye gedra het. “Ek het hierdie wonderwêreld geskep waarheen ek kon ontvlug, min wetend dat wetenskaplike navorsing keer op keer al bewys het dat wanneer mens dink, sien en voel, jou brein ŉ sein skep wat elke sel in jou liggaam beïnvloed, en 98% van daardie sein word deur jou denke veroorsaak. Dus, elke gedagte het ŉ direkte fisieke uitwerking op jou liggaam. “Ek het gedoen wat ek doen om te oorleef voordat ek heeltemal besef het wat die ware effek van positiewe denke op jou kan wees. Ek het geleer om dag vir dag met geloof te leef, want geen hoeveelheid bekommernis sou my situasie of my lewe verbeter nie.” Hy reken die grootste les wat hy in tronk geleer het, was ware vergifnis. “Ek het vergifnis met die hulp van God gevind. Om te leer om te laat gaan, was soos om ŉ groot gewig van my skouers af te laai. Dit het my ook gehelp om net in die oomblik te leef sonder om verstrengel te raak in die pyn van die verlede of die verbreekte beloftes van die toekoms. “Ek wil vandag aan enige iemand sê wat met woede sukkel of ŉ wrok koester: dit gaan jou vernietig, want dit is wat dié soort gevoelens aan jou doen – dit steel van jou – dit steel jou geluk en jou vryheid.”