Kommer oor veiligheid van SA dammeDie Vaaldam se wal. (Foto: DWS) Die departement van water en sanitasie se agterstand in die evaluering van verslae wat oor die veiligheid van 474 damme gedoen is, is ŉ bron van groot kommer omdat dit wys dat die departement geen idee het oor die veiligheidstoestande by die damme nie. Die portefeuljekomitee oor water en sanitasie is uiters besorg oor die klaarblyklike gebrek aan kapasiteit by die departement se damveiligheid- en bestuursafdeling. Dit het boonop ŉ regstreekse uitwerking op die departement se vermoë om wetgewing af te dwing. Erger nog, dit hou ŉ gevaar in vir gemeenskappe wat stroomaf van damme woon. Die komitee sê weens die agterstand met die evaluasies, kan die departement geen aanbevelings óf inspeksies doen om voldoening met aanbevelings te monitor nie. “Die komitee is besorg, want as die departement nie die agterstand kan wegwerk nie, kan hy Suid-Afrikaners ook nie verseker dat die damme in hul omgewing veilig is nie,” sê Robert Mashego, komiteevoorsitter. Damme in Suid-Afrika word ingevolge die Nasionale Waterwet gereguleer en die departement reguleer die veiligheid van damme wat as dié met ŉ “veiligheidsrisiko” geklassifiseer word. Hierdie damme word gedefinieer as ŉ dam wat meer as 50 000 m³ kan stoor en ŉ minimum vertikale damwalhoogte van vyf meter het. Daar is tans 5 662 geregistreerde damme met ŉ veiligheidsrisiko en 79% hiervan word deur die landbousektor besit. Die meeste van die damme is in die Wes-Kaap, die Oos-Kaap en KwaZulu-Natal. Die eienaar van ŉ dam moet minstens elke vyf jaar ŉ damveiligheidsevaluasieverslag indien wat die departement moet oorweeg. Die departement het onderneem om kapasiteit in sy damveiligheidskantoor te verhoog en die komitee het benadruk dat dit dringend gedoen moet word. Nog ŉ bron van kommer is dameienaars – in private en staatsbesit – se gebrek aan voldoening aan regulasies wat hul verplig om damveiligheidsevaluasies te doen. Veral munisipaliteite (daar is 350 damme in munisipale besit) voldoen nie hieraan nie. Die departement van water en sanitasie besit 323 damme en uit die 20 grootste van dié damme, voldoen slegs twee aan die vereistes oor damveiligheidsevaluasies. Die Jagersfontein-ramp het die veiligheid van damme opnuut in die soeklig geplaas. (Foto: Verskaf) Die komitee het die behoefte benadruk vir die departement om wetstoepassing af te dwing om voldoening te verseker. Dit sluit in administratiewe, siviele en strafregtelike sake teen oortreders. Die Nasionale Vervolgingsgesag sal ook saam met die departement werk om staatsaanklaers te bemagtig om suksesvolle vervolgings te verseker. Die departement moet ook dringend ŉ studie doen om te bepaal watter van die 337 mynslikdamme op sy databasis geklassifiseer en geregistreer behoort te word as damme met ŉ veiligheidsrisiko. “Ons wil verseker die damme is veilig, ongeag aan wie dit behoort, om risikofaktore en lewensverlies te verhoed,” sê Mashego. Die komitee het ook die ondersoek na die Jagersfontein-ramp verwelkom en ŉ verslag daaroor sal na afhandeling van die ondersoek aan die komitee oorhandig word. Die departement het ook ŉ projek van stapel gestuur om die groep goedgekeurde kundiges wat ondersoeke na damveiligheid mag doen, te vergroot. Huidige regulasies maak dit moeilik vir ŉ ingenieur om vir die status aansoek te doen. Daar is ook net ses swart kenners en drie vroue wat goedgekeur is om die ondersoeke te doen. Daar is tans 93 aktiewe goedgekeurde kenners en 62% van hulle is reeds ouer as 60. Volgens die departement was transformasie in die staatsektor tot dusver baie stadig en in die private sektor is geen transformasie teenwoordig nie.