Gevaar van kernoorlog groter as ooitFlip Buys, die voorsitter van die Solidariteit Beweging. Foto: René Roux. Die skrikwekkende waarskuwing van die kernfisikus Albert Einstein doem weer voor die mensdom op: “As daar ŉ derde wêreldoorlog is, sal die vierde een met stokke en klippe gevoer moet word.” Hierdie waarskuwing word in die gesaghebbende vaktydskrif, Foreign Affairs, deur prof. John J Mearsheimer van die Universiteit van Chicago gemaak. Hy beskou die oorlog in Oekraïne as die gevaarlikste internasionale konflik sedert die Kubaanse missielkrisis van 1962. Daar bestaan ŉ groot gevaar dat die oorlog in Oekraïne tot ŉ grootskaalse Europese oorlog, en selfs die gebruik van kernwapens, kan eskaleer. Die belangrikste elemente van so ŉ nagmerrie bestaan reeds, en die omstandighede herinner aan die aanloop tot die Eerste Wêreldoorlog. Dit is onder meer: Die geskiedenis van oorlog wys dat ŉ betreklik beperkte konflik tussen twee lande maklik na ŉ groter oorlog tussen grootmoondhede kan uitbrei. ŉ Toepaslike voorbeeld is die Krim-oorlog van die 1850’s tussen Rusland aan die een kant, en Brittanje, Frankryk, Turkye en ŉ destydse Italiaanse koninkryk van Sardinië aan die ander kant. Prof. Shepard Clough, professor in geskiedenis aan die Universiteit van Colombia, het die aanloop tot hierdie oorlog soos volg beskryf: Die oorlog was nie die gevolg van ŉ berekende plan of oorhaastige besluite nie. Dit was die gevolg van jare se noodlottige onbeholpenheid in stadige aksie, van onbekwame staatsmanne wat maande gehad het om na te dink oor die optrede waartoe hulle oorgegaan het. Hierdie woorde geld vir die huidige oorlog ook, omdat daar ŉ baie lang aanloop tot hierdie tragiese gebeure was waartydens dié konflik voorkom moes word. Doelwitte verander Pres. Wladimir Poetin (Foto: Andrey Gorshkov /SPUTNIK/AFP) Die Russe se doelwit was aanvanklik om te keer dat Oekraïne by Navo se militêre bondgenootskap aansluit. Dit sou, in die woorde van pres. Wladimir Poetin, vanuit ŉ Russiese oogpunt ŉ “regstreekse gevaar vir Russiese veiligheid” word. Die Russe het hierdie doelwit nou tot ŉ militêre oorwinning en die besetting van grondgebied, veral in die ooste van Oekraïne waar groot getalle Russe woon, eskaleer. Die VSA en sy Europese Navo-bondgenote wou Oekraïne aanvanklik net bystaan om ŉ Russiese oorwinning te keer en om ŉ gunstige vredesooreenkoms te help verseker. Die Weste se doelwit het intussen ook tot ŉ militêre oorwinning en die uitskakeling van Rusland as ŉ groot moondheid eskaleer. Mearsheimer noem drie roetes na grootskaalse eskalasie wat deel van die dinamika van oorlog is: Van verdedig na aanval Die VSA het aanvanklik verdedigende wapens, soos tenk- en lugafweerwapens na Oekraïne gestuur. Toe die doelwit na ŉ militêre oorwinning verander het, is groot hoeveelhede moderne aanvallende wapens na Oekraïne gestuur. Die Amerikaanse staatsman, Henry Kissinger, se waarskuwing oor die foute wat in die aanloop tot die Eerste Wêreldoorlog van 1914 begaan is, geld vandag steeds: Die staatsmanne het die verwoestende krag van hulle wapens hopeloos onderskat. Hulle het ŉ kort, beslissende, konflik verwag en nie die ontsaglike ongevalle wat vroeër in die Amerikaanse burgeroorlog voorgekom het nie. Dit het nooit by hulle opgekom dat hulle besluite tot die vernietiging van die beskawing kon lei nie. Een skoot, twee oorloë Die moord op die Oostenrykse kroonprins Frans Ferdinand, deur ŉ jeugdige Serwiese sluipmoordenaar op 28 Junie 1914, het ŉ ketting van skrikwekkende gebeure aan die gang gesit. Dit het uiteindelik tot twee wêreldoorloë gelei waarin saam sowat 100 miljoen mense omgekom het. ŉ “Klein” voorval kan gevolglik tot groot gevolge lei. Kernwapens Die vraag is in watter omstandighede een van die twee kante in die huidige konflik kernwapens sal aanwend. Die Amerikaners en hul Europese bondgenote neem nie self aan die gevegte deel nie, maar hulle is diep betrokke by die oorlog. Die Weste gebruik sy volle arsenaal ekonomiese en diplomatieke magsmiddele en verskaf op groot skaal wapens en finansiële bystand aan Oekraïne. Mearsheimer glo dat daar vier moontlike beweegredes kan wees waar die Amerikaners self militêr met soldate in Oekraine betrokke kan raak. Dit is as die oorlog lank voortsleep; as daar geen vooruitsig op ŉ diplomatieke oplossing of ŉ Oekraïniese oorwinning is nie; as die ekonomiese koste te hoog raak vir die Weste; of as die Weste desperaat is om dié konflik vinnig te beëindig om Chinese aggressie te stop. Wolodimir Zelenski, president van Oekraïne. (Foto: Oekraïnse presidensie via AFP) Indien die Oekraïense leër gevaar loop om die oorlog te verloor, kan die Amerikaners ook inspring om so ŉ nederlaag te voorkom. Die laaste moontlikheid wat Mearsheimer noem, is as die Oekraïners Russiese dorpe of stede aanval om ŉ groot Russiese teenreaksie uit te lok wat die Weste in die oorlog kan intrek. Russiese kernwapens Pres. Poetin het reeds die strawwe Westerse sanksies as ŉ oorlogsverklaring beskryf wat, vanuit ŉ Russiese oogpunt, die tafel dek vir moontlike kragdadige optrede teen Navo. Mearsheimer beskryf die omstandighede wat die Russe kan noop om kernwapens te gebruik: Die hoof van die Amerikaanse CIA neem die gevaar van kernwapens so ernstig op dat hy al in April daarteen gewaarsku het: “Niemand van ons kan die dreigende gevaar van die gebruik van taktiese kernwapens ligtelik opneem nie.” Taktiese kernwapens is kleiner wapens om stede of ŉ leër te vernietig, en is nie interkontinentale ballistiese missiele nie. Die gebruik daarvan kan nogtans vinnig tot ŉ groter eskalasie na die gebruik van nóg gevaarliker kernwapens lei. Ander moontlikhede Gelukkig beteken die gevaar van ŉ eskalasie na die gebruik van kernwapens, beslis nie dat dit gaan gebeur nie. In die verlede was die afgryslike moontlikheid daarvan genoeg rede om dit te verhoed. Die Russe het wel al verskriklike skade in Oekraïne aangerig, maar hulle was tot dusver nog baie huiwerig om die oorlog verder te laat eskaleer. Rusland het nog nie sy hele weermag ingestuur, groot getalle soldate opgeroep of Oekraïne se elektrisiteitnetwerk aangeval nie. Pres. Poetin het wel betekenisvol gesê dat die Russe “nog nie eers begin het om ernstig oorlog te voer nie”. Die mensdom kan maar net hoop en bid dat die dreigende gevaar van ŉ kernoorlog, ŉ kragtige aansporing vir die strydende partye sal wees om betyds ŉ diplomatieke oplossing te vind.