Drank en dwelmverslawing onder plaaswerkers is ’n wesenlike probleem wat nie net lewens verniel nie, maar ook ’n uiteindelike impak het op ’n plaas se produktiwiteit. Dít het die eienaars van een só ’n plaas naby Port Alfred aangespoor om die bul by die horings te pak, skryf Corné Coetzee.
Vir dié kinders was daar speletjies om hulle op ’n prettige manier te leer oor gesondheidsake.Foto: VERSKAF
Feathers Farm is al 70 jaar in haar familie en sy onthou, toe sy nog ’n kind was, hoe haar ma die eerste kliniek in die distrik op hul plaas begin het. Die plaas het ’n verpleegsuster in diens gehad en vandat sy kon onthou, was daar ’n skooltjie waar kinders tot gr. 7 skoolgegaan het.
“In die ou dae het die oumense na kleintjies gekyk terwyl die ouers werk, maar deesdae is dit nie meer so nie. ’n Ma wie se jong kind deur die ouma opgepas is, het onlangs in werkstyd gaan kyk hoe dit by die huis gaan en die ouma erg dronk aangetref.
Lucky Pikoli (33) is op Feathers Farm gebore. Hy was ’n drywer, maar nou is hy assistent-pakstasiebestuurder wat onder meer gehalte van die eiers kontroleer. Hy is veral bekommerd oor die tieners wat dwelms rook. Maar daar is ook die drinkery, sê hy.
Met die hulp van die plaasbestuurders, Fanus en Cherese Coetzee , het Kate-hulle toe die hand in eie sak gesteek en ’n welstandsdag vir die plaaswerkers gehou, maar gou besef dis ’n wilde perd om op te saal en een wat maklik in sy eie koers op galop gaan.
Een voorbeeld was ’n vrou met ’n pre-kankertoestand van die baarmoeder, vertel Cherese. Die vrou moet ’n operasie kry, maar burokratiese rompslomp en ’n algemene tekort aan hulpbronne vir mense wat van die staat se dienste afhanklik is, maak dit vir haar haas onmoontlik om die nodige hulp te kry.
“Nou weet die mense – ek is self verras – hoe baie hulp beskikbaar is. Daar bestaan byvoorbeeld ’n familiegesondheidsprogram waarvan daar op die welstandsdag ’n inleiding hier aangebied is. Ons gaan nou kyk of hulle weer in November na die plaas kan kom en die hele nege-stap-program aanbied.
Kate sê sy hoop die eerste welstandsdag was die begin van ’n groter bewustheid rondom die plaaswerkers se nood. “Ons hoop ander boere sal ook betrokke raak, want ons is hoegenaamd nie uniek in dié opsig nie. Ek hoop eintlik die boerevereniging sal dit oorneem sodat dit ’n jaarlikse ding vir die hele distrik kan word.”
Die afskaal van die klinieke is vir hom kommerwekkend. Baie van die kleiner dorpe bied nie meer basiese gesondheidsdienste aan nie. Sanca (die raad vir alkoholisme en dwelmverslawing) se kantoor op Port Alfred het byvoorbeeld toegemaak. Sulke programme het ’n reusebydrae gemaak, sê Wege.
Vir Lucky Pikoli was die welstandsdag ’n ligpunt. “Die gesondheidsdag was iets anders! Dit was interessant, en dit het ’n verandering in ons lewens gebring. Hulle het vir ons gesê hoe om onsself te versorg, soos wat om te eet. Hulle het ook kom tjek vir goed soos TB. Die meeste mense het daarvan gehou. Die kinders was baie gelukkig daaroor, hulle het elke liewe oomblik geniet.”
Dis hierdie soort vaardighede wat die werkplek vereis en wat ’n prioriteit moet wees as jong mense besluit watter studierigting om in te slaan, meen Epstein.
Alle ondernemings het finansiële afdelings en daar is altyd ’n vraag na hierdie vaardighede. Volgens die Suid-Afrikaanse Instituut vir Geoktrooieerde Rekenmeesters het Suid-Afrika ’n ekstra 22 000 gesertifiseerde rekenmeesters nodig om die huidige gaping in die vraag te vul.
Om aan die vereistes van ’n groeiende bevolking te voldoen, het die land se openbare en private gesondheidsorgsektor altyd ’n vraag na opgeleide dokters. Die dilemma is natuurlik dat opleidingsinstellings slegs ’n baie beperkte aantal studente per jaar tot dié studieveld toelaat.