Generaal G.J. Olivier: - Generaal Hendrik Latengan.
Generaal G.J. Olivier.
Genl. G.J. Olivier Hy was 'n Vrystater wat in die Suid-Vrystaat geveg het. Op 25 Desember 1901 het hy by Groenkop gesneuwel en is deur Andries J. Bester van Heilbron opgevolg Kmdt. Olivier het by die slag van Krismiskop 25 Desember 1900 gesneuwel en in sy plek is veldkornet Andries Jacobus Bester aangestel. Hy was van Bethlehem en het onder genl De Wet geveg.
Die nag voor Kersfees 1901 - 'n Engelse mag onder maj. Williams het toe na Groenkop tussen Elandsrivier brug en Kransfontein getrek. Die dag voor die slag het genl. De Wet kommandant Olivier en kapt. Potgieter bloots agter drie naturelle spioene van die Engelse laat jaag om die vuur van die Engelse kanonne te trek en die posisie van hulle geskut op die kop te kan vasstel.
Die geskiet hou aan, in die kamp en tussen die tente. En helaas - met eerbied haal die skrywer sy hoed af - hier het die onvergeetlike held, kommandant Olivier, in die deur van een van die tente, terwyl hy 'n paar Tommies tot oorgawe wou dwing, gesneuwel.
Generaal Hendrik Latengan:
DIE VEGGENERAAL VAN COLESBERG: HENDRIK LATEGAN EN DIE ANGLO-BOEREOORLOG, 1899-1902
Hendrik Willem Lategan, gebore in die Colesberg-distrik op 27 Julie 1858, en begrawe op Colesberg op 27 September 1914. Hy was 'n welvarende boer wat groot invloed onder die plaaslike mense gehad en algemene agting geniet het hom by die Boere geskaar het, het wel baie vir die Boere saak beteken, want met verloop van tyd het hy 'n kommando van ongeveer 400 Rebelle op die been gebring. Hy is as assistent-kommandant oor dié kommando aangestel en sy kennis van die omgewing het die Boere goed te pas gekom in hul afweer stryd teen die Britse bevelvoerder, genl-maj J D P French.
Hoewel die Britse dit aanvanklik nie kon geweet het nie, was die Boere nie van plan om die Kaapkolonie diep binne te val nie, maar wou hulle bloot binne Britse gebied goeie verdedigingstelsel inneem van waar hulle enige Britse opmars wou probeer stuit. Weereens het die Boere hul kanse verspeel, want indien hulle vinnig toegeslaan het, kon hulle waarskynlik strategiese sleutelpunte soos De Aar en Noupoort verower het voordat Britse versterkings opgedaag het. Op 20 November het French egter te Noupoort aangekom en hoewel hy aanvanklik minder as 1 000 man tot sy beskikking gehad het, het sy deel 4950 man en agtien kanonne van die nou verdeelde leërkorps met verloop van tyd aangekom. Lategan en sy kommando moes toekyk hoedat veral Schoeman passief bly vaskleef het aan sy posisies in en om Colesberg, en dit terwyl die Boere wat teen die middel van Desember 1899 ongeveer 3500 man sterk was en oor ten minste drie kanonne beskik het geruime tyd die oormag geniet het .
Hendrik Lategan het 'n sterk persoonlikheid gehad en vertroue ingeboesem. Die feit dat iemand soos Smuts hom as 'n veggeneraal oor ander kommando's en oor 'n groot operasionele gebied aangestel het, behoort as ?n aanduiding van hierdie plaasboer van Colesberg se vermoëns te dien. Dit moet ook in gedagte gehou word dat Lategan die enigste Kaapse Rebel was wat feitlik die hele Anglo-Boereoorlog in 'n bevelvoerende hoedanigheid meegemaak het en ook die enigste een was wat tot 'n generaalsrang bevorder is.