Medemense is nie slegs objekte wat as beelde figureer nie, ons gemeenskapsin nie bloot ’n wegdinkbare sentiment nie. Die “ek”, soos voorgestel in die subjekopvatting, met sy eie bestaan as denkende as enigste sekerheid, met kennis, taal en betekenisse as van binne-uit gewaarborg, is logies onaanvaarbaar. Soos dikwels aangetoon (vgl. Stiegler 2009), ontstaan die ek in ’n ingewikkelde dialogiese proses van ek en ons te midde van dinge; ek los van ’n gemeenskap en die wêreld is nie moontlik nie. Boonop is ’n implikasie van die subjeksiening ’n onaanvaarbare eenselwigheid. Die aard van ’n “ek” is vooraf bepaal en die ek-heid van verskillende persone eintlik eenders. Die wêreld leer ons saam met en deur ander ken. Die voorstelling van kennis as subjektiewe besit is onaanvaarbaar. Die bestaan, verstaanbaarheid, geloofbaarheid, bruikbaarheid, toepasbaarheid van wetenskaplike kennis veronderstel ’n wêreld en ’n deelnemende gemeenskap. Bevindinge bevoordeel die gemeenskap, is onderhewig aan kriteria en toetse vanuit die gemeenskap en bedoel om vir mense ’n tuiste in die wêreld te verseker. Taal benoem nie net nie, maar het ’n sinskeppende funksie. Die wetenskaplike werk- en denkwyse as binnewerkinge van ’n subjek is onhoudbaar.
(trop-) kulture maak individuering – sluitstuk vir die opbou van ’n gemeenskap en ’n sin vir gemeenskap – onmoontlik. Vinnige tegnologiese veranderinge maak die integrasie daarvan in lewens, en dus in die tyd- en ruimtelike oriëntasie van mense, en dus van die ek en die ons, onmoontlik.
Die objektivistiese wetenskapsideaal is op die sienings van die medemens as objek, kennis en denke as subjektiewe handelinge gebou. Hiervolgens moet alles wat die aandag wegtrek van ’n objek, soos waardes, by die beoefening van wetenskap opgeskort word, sodat die objekte soos hulle werklik is, geken word. Dit word dan ook as ’n aanbeveling van wetenskaplike kennis voorgehou – dit is soos die dinge werklik is. Die beskouing is dat wetenskaplikes nie die drang na kennis kan opskort omdat dit moreel sensitief raak nie. Hierdie benadering berus op ’n drogredenasie. Wetenskaplikes kan hulle nie losmaak van hulle moraliteit nie. Beslissings van ’n etiese aard moet gereeld geneem word en verantwoordelikheid word gereeld veronderstel. Wetenskaplikes het eie lewensbeskouings en dit speel saam in die konstitusie van die werklikheid, ook is en bly hulle waardebepalend en dit is juis waarop die wetenskap gebou is en die objektiwiteitsideaal hom beroep. As ’n wetenskaplike per definisie a-moreel is, sal hy as wetenskaplike afgeskryf moet word, want dan verval integriteit, waarheidsliewendheid, dat kennis verkieslik is bo onkunde of valshede, ensovoorts.
Die mens is en bly ook betrokke by die gemeenskap waarin deesdae verskillende gelowe en morele opvattings verteenwoordig is. ’n Wetenskaplike moet ’n gewete hê, ’n morele “stem” wat waarsku teen iets doen of sê wat morele gevoelighede, oortuigings of standaarde aanstoot gee en tot emosionele uitbarstings kan lei. Wetenskaplike navorsing het te make met die nuwe, en die onbekende word maklik as die verkeerde beskou. Die betrokke navorser is die een op die voorpunt en, behalwe ’n baanbreker wat die nuwe aanbetref, is hy ook die eerste wat oor die morele aanvaarbaarheid moet kan oordeel. As verantwoordelike mens en lid van die gemeenskap, en as verantwoordelike wetenskaplike het hy ’n plig om suiwer en noukeurig daaroor te dink en tot ’n oordeel te kom. Hier sien ons dat kennis en moraliteit na aan mekaar kom.
Verbrugge (2005) voer Heidegger se kritiek verder en argumenteer dat die wetenskaplike denke die kultuur van die meeste gemeenskappe selfweersprekend maak. Die klem is op die vryheid van die persoon. Vryheid veronderstel ’n geordende bestaan van en in ’n samelewing. Die individualisme maak aanspraak op vryheid sonder hierdie bande; daarom sit dit om in egoïsme wat inbreuk maak op ander se vryheid en die geordende samelewing uitdaag. Ook die objektivisme is ’n keuse in vryheid, maar ondermyn dan die vryheid.
Stiegler (2009) praat van die dekadensie van Europa en die wêreld – stagnasie, ’n gebrek aan invensie op alle terreine van die geesteslewe, insluitende die filosofie en die wetenskappe. Met sy kritiek wys hy nie die filosofie en die wetenskap af nie, maar poog hy juis om die uitwerk van ’n vernuwende idee aan te wakker. Dit is dus duidelik dat nuut oor die wetenskapsaktiwiteit besin moet word, dat die bestaande tradisie wyer bekyk, herinterpreteer sal moet word.
Rorty (1980) het met sy indringende kritiek op die Westerse epistemologiese tradisie tot die gevolgtrekking gekom dat die idee dat kultuur en kultuurprodukte soos opgerigte strukture met vaste fondamente is, nie houdbaar is nie. In hierdie artikel ondersoek ons ’n vyftal fondamente van die wetenskap en ons vind dat ons met Rorty moet saamstem. Dit gaan ook nie help om elders na ander fondamente vir ’n gebou van goeie wetenskap te gaan soek nie. ’n Ander benadering is nodig. In plaas daarvan om vereistes of voorwaardes vir goeie wetenskap te probeer neerlê, behoort dit te gaan om ’n strewe, ’n proses om steeds binne ’n gegewe konteks die beste moontlike wetenskap te probeer beoefen. Dus, ’n oop en selfbewuste proses wat aan deurlopende kritiese ondersoek en gesprek onderhewig is. Dit beteken die bestaande tradisie, wat ’n verarmde wetenskap tot gevolg gehad het, moet verbreed en herinterpreteer word. Grondliggende metafisiese veronderstellings oor mens en wêreld wat nie geregverdig kan word nie, moet uitgeskakel word en die implikasies van hierdie hersiening moet deurgetrek word tot die wetenskapspraktyk, sodat wetenskap en werklikheid in die regte verhouding te staan kom – wetenskap lê nie beslag op of oefen beheer uit oor die wêreld of aspekte daarvan nie.