Die mense van Suid-Afrika verskeur mekaar omdat hulle kwaad is! Kwaad oor die verlede, kwaad oor wat tans aan die gebeur is en miskien sommer reeds irrasioneel kwaad vir die toekoms ook.
Hy het verder beklemtoon dat persoonlike kontak ’n voorvereiste vir versoening is en dat die NG Kerk bereid sou wees om sy lidmate aan te moedig om oor kleurgrense heen verhoudings te bou.
Nadat baie vrae gevra is en ’n lang bespreking gevolg het, het aartsbiskop Desmond Tutu in sy reaksie op die getuienis gesê: “Ek het lus om vir die duiwel te sê: Pasop, hier kom die NG Kerk! Dit is geweldig om julle hier by ons te hê. ’n Groot stuk genesing het reeds hier begin plaasvind. Ek is bly julle is deel van hierdie proses van versoening.” Ná ’n gebed deur ds Swane­poel, het Tutu opgestaan en hom omhels!
Wanneer ons op soek na antwoorde terugblaai deur die geskiedenis, het die NG Kerk as kerk die eise van die roeping tot versoening ná 19 November 1997 miskien duideliker verstaan soos wat gemeentes dit in Coligny in 2018 duideliker verstaan en soos wat honderdduisende lidmate van die NG Kerk dit elke dag duideliker moet verstaan.
Dit is nie maklik nie. Versoening is egter die enigste salf wat die wonde wat deur woede veroorsaak is, genees. Kry ons dit beter reg, word Desmond Tutu se woorde dalk waar!
Dit is die olifant wat tot die kerk se ondergang gaan lei, word verder beweer. Hierdie stelling word met ­goeie rede gemaak. Die verskillende standpunte oor apart­heid in die sestigerjare, die stryd oor die Belhar­bely­denis en die jongste verskillende interpretasies van die Bybel oor selfdegeslagverbintenisse bevestig die feit dat die verstaan en uitleg van die Bybel opnuut in die spervuur is.
Tog is dit niks nuuts nie. In die meer as 350 jaar van die NGK se geskiedenis was daar nog altyd omstredenheid oor hoe ons die Bybel moet verstaan. Terwyl sommige lidmate die Bybel byna meganies as die Woord van God wil verstaan, word dit deur ander be­vraagteken.
Hierdie twee groepe hou verband met twee teologiese strome wat histories deel van die NGK is. Willem Nicol beskryf dit in sy boek Godsdiens wat werk as ’n meer piëtistiese hantering en verstaan van die Bybel. Dit staan teenoor ’n meer liberale interpretasie waarin die Bybel sterk histories-krities gelees word.
Nadat die Ring van Stellenbosch Du Plessis in Maart 1930 geskors het, het hy hom na die Kaapse Hooggeregshof gewend om teen sy skorsing te appelleer. Op 15 Januarie 1932 is uitspraak in sy guns gele­wer. In November 1932 is hy egter deur die Kaapse Sinode van sy pos onthef.
Hierdie verdeeldheid oor die verstaan van die Bybel het nie verdwyn nie. Dit was dalk deur die wolk van Afrikaner-nasionalisme minder sigbaar – maar dit was en is steeds deel van die NGK. Die vraag is of dit regtig die olifant in die kamer is wat die einde van die NGK gaan beteken? Dit kan dalk wees.
Aan die ander kant kan die olifant ook ’n teken wees van die erns wat die NGK deur sy geskiedenis met die Bybel gemaak het. Dat daar in die verlede foute gemaak is en vandag steeds gemaak word met die verstaan van die Bybel, kan nie ontken word nie. Dit beklemtoon egter die feit dat die beginsel van sola scriptura deel van die DNS van die NGK is.
Die hoop beskaam nie. 350 jaar Gereformeerd.” Dit was die bewoording op die feesembleem waarmee die NG Kerk sy 350ste bestaansjaar in 2002 gevier het.
Sedert 2002 het daar spreekwoordelik baie water in die see geloop. Hoe sou ’n getuigskrif van die NGK se doen en late nou daar uit sien? Die doemprofete sal waarskynlik die ondergang van die NGK luidkeels aankondig en voorspel dat daar geen toekoms vir die kerk meer is nie. Diegene met blinddoeke aan sal die foute wat gemaak is en steeds gemaak word ontken en bly hamer op en teruggryp na ’n gereformeerde erfenis asof dit die alfa en die omega is.
Dit is gelowiges wat ’n verskil maak in die dorp of die voorstad waar hulle woon. Dit is die predikante wat hulle met erns bemoei met die Woord en die lief en leed van hulle lidmate. Dit is die mense wat die NG Kerk in die woorde van Veltkamp deel maak van die kerk as kunswerk van die drie-enige God op aarde.
Soos enige kunswerk, sal die kunswerk ook blootgestel wees aan kritiek, en sal dit nooit foutloos wees nie. Dit sal egter altyd van die wêreld ’n beter plek maak.
1986 sal in die geskiedenis van die NG Kerk ’n rooiletterjaar wees. Tydens die Algemene Sinode in Kaapstad is besluit om af te draai van die apartheidspad af.
Ja vir oop deure en oop lidmaatskap, ’n hernude fokus op die eenheid van die kerk en ’n nee vir apartheid het die kerk op ’n nuwe pad geplaas. Tydens die Algemene Sinode van 1990 is dit duideliker gesê en tydens die Rustenburg-kerkeberaad in November 1990 het prof Willie Jonker dit onomwonde gestel: “Ek bely voor u en voor God nie net my eie sonde en skuld nie, en my persoonlike verantwoordelikheid vir die politieke, sosiale, ekonomiese en strukturele onregte waaronder u en ons hele land nog ly nie, maar plaasvervangend waag ek om dit ook namens die NG Kerk te doen, waarvan ek ’n lidmaat is en vir die Afrikaners. Ek het die vryheid om dit te doen, want die NG Kerk het apartheid op sy afgelope Algemene Sinode tot sonde verklaar en sy eie skuld van nalatigheid erken dat hy nie lank gelede daarteen gewaarsku en homself daarvan gedistansieer het nie.”
Dalk sal hierdie verhale oor die doen en late van lidmate in gemeentes van die NG Kerk die oproep om belydenis vir eens en vir altyd stilmaak – want woorde wek maar dade trek.
“Hoe gaan die vyandige en raserige skare julle beïnvloed?” Hierdie vraag is onlangs aan die afrigter van ’n bekende rug­byspan gevra. Sy antwoord was: “Ons gaan doen wat ons die beste doen. Ons gaan die pawiljoene stil speel.”
Hoe is dit op die NG Kerk van toepassing? Die afgelope dae en weke word daar fel uit die pawiljoene geskreeu – die hardste deur hulle wat die reëls die slegste ken. Terwyl sommige meen dat die NG Kerk aan die ondergaan is en dat die kerk se finale val onafwendbaar is, vra ander die vraag of daar nog iets goeds uit die NG Kerk kom. “As ek kon sou ek elke NGK-gebou in die land afbrand,” skreeu nog iemand op sosiale media. Die hofsaak waarin die kerk hom tans bevind is natuurlik petrol op ’n vuur wat reeds hoog brand!
Hoe sou die kerk hierdie luidrugtige en dikwels vyan­dige skare kon stilmaak? Miskien moet die kerk die voorbeeld van die rugbyspan volg en voortgaan om te doen wat die kerk deur sy gemeentes die beste doen – deur te antwoord op die roeping wat die Here vir die NGK gegee het, deur in 2018 waarlik ’n kerk te wees wat op elke dorp en in elke voorstad ’n verskil maak.
Dit is niks nuuts nie. Deur die veelbewoë geskie­denis van die NG Kerk het lidmate in gemeentes ten spyte van baie gebreke dit nog altyd reggekry om ’n verskil te maak in die lewe van miljoene mense.
Dit was nie foutloos nie, want die NG Kerk bestaan ook uit mense. Soms was daar ’n spreekwoordelike aanslaan, soms is ’n skop pale toe verbrou en soms is daar selfs ’n wedstryd verloor tot groot genot van hulle wat skreeu en jou – maar die NG Kerk het aanhou speel, het aangehou om te doen wat hy die beste doen – om kerk van Jesus Christus te wees.
Die evangelie wat in die 17e eeu aan die suidpunt van Afrika geplant is, is in die 19e eeu met bloed en trane die binneland ingedra. In die eerste dekades van die 20ste eeu was dit die NG Kerk wat gekeer het dat hierdie land oor die afgrond van armoede stort en in die laaste twee dekades van die 20ste eeu het leiers uit die NG Kerk gehelp om te keer dat die land deur ’n politieke rewolusie verswelg word.
Dat daar baie in die geskiedenis van die kerk is om oor te skreeu en te jou kan deur niemand ontken word nie. Daar is egter baie meer om oor te juig – dit mag nie verswyg word nie. Daarom is dit tyd om pawiljoene stil te speel.
Die Cottesloe-beraad het van 7-14 Desember 1960 in Johannesburg plaasgevind. Dit was ’n direkte gevolg van een van die donkerste dae in die geskiedenis van Suid-Afrika – die gebeure te Sharpeville op 21 Maart 1960, toe die polisie tydens ’n betoging 69 mense doodgeskiet het.
Díe kerkeberaad, wat op inisiatief van die Wêreld­raad van Kerke plaasgevind het, het veral die Afrikaanse kerke in Suid-Afrika uitgedaag om te besin oor die verhouding tussen die verskillende rasse in Suid- Afrika.
Deur die Cottesloeverklaring is die NG Kerk gekon­fronteer met sy teologiese steun aan die destydse Nasionale Party-regering. Ongelukkig het die negatiewe reaksie waarmee die verklaring ontvang is, die stem van Cottesloe in die kerk stilgemaak. Sinodes van die kerk het die verklaring in 1961 verwerp. Dit het die etiket van apartheidsvennoot finaal om die kerk se nek gehang. Wat ’n groot ekumeniese deurbraak kon wees, het ’n doodloopstraat geword.
In die kerk se pogings om missionaal kerk te wees sal daar pynlik eerlik gevra moet word in hoe ’n mate die omstandighede in die land ’n laer-mentaliteit by lidmate en in gemeentes laat herleef waar nuwe rassisme gekweek en gekoester word. Die ons-en-hulle-debatte gaan die kerk niks help nie.
Oop deure en oop lidmaatskap en mooi teologiese besluite oor missionale kerkwees moet juis nou lei tot oop harte. In 1960 het die NG Kerk ’n reuse-geleentheid deur sy vingers laat glip. Wat op die oomblik in Suid-Afrika aan die gebeur is, is ’n nuwe geleentheid wat die kerk nie durf misloop nie.
Die jaar 1933 sal vir altyd in die geskiedenis van die NG Kerk die jaar wees waarin die Bybel begin “Afrikaans praat” het. Die feestelikhede het op 29 Mei 1933 begin met die aankoms van 10 000 Afrikaanse Bybels wat in Brittanje gedruk is.
Dit het op 27 Augustus 1933 ’n hoogtepunt bereik toe die Bybel in Bloemfontein deur die drie Afrikaanse kerke in gebruik geneem is. Hierdie Bybel in Afrikaans was die 182ste volledige Bybelvertaling in die wêreld. Die kerk het hom daarmee losgewikkel uit die kloue van die Nederlandse Statenbijbel wat deur die eeue die Bybel was wat deur die kerk hier gebruik is.
Verhoef skryf tereg hieroor: “Daar kan vir ’n kerk en taalgemeenskap geen groter lig op die reispad as ’n vertaling van God se Woord in die moedertaal op die reispad wees nie.” Die belangrikheid van hierdie stelling word beklemtoon deur die feit dat die 1933-vertaling nie die laaste was nie. Dit is opgevolg met ’n hersiene vertaling in 1953 en ’n nuwe vertaling in 1983. Die groot verskil tussen die 1933-vertaling en die 1983-vertaling was die feit dat eersgenoemde ’n letterlike vertaling was terwyl laasgenoemde die teks meer idiomaties weergegee het.
Sedertdien het baie water in die see geloop en het verskeie alternatiewe Afrikaanse vertalings verskyn. Daar word ook onverpoos gewerk aan ’n amptelike nuwe vertaling van die Bybel.
Wat beteken dit alles in 2018? In ’n tyd waarin beide die Bybel en Afrikaans onder druk is? Is dit dalk net in belang van die kerk om hierdie twee kleinode te koester. Te maklik word die gesag van die Bybel afgewater en word daar gesê dat ons net maar Jesus se liefde in die samelewing moet uitleef – so asof die twee in stryd is met mekaar. Laat die kerk dit toe, beland ons weer in die tyd voor die Reformasie.
In ’n wêreld waarin Afrikaans al minder as omgangs­taal welkom is, is dit net so maklik om dit eenkant toe te skuif vir “praise” en “worship” en ’n mengelmoestaal wat veral vir die jeug meer verstaanbaar sou wees.
Miskien is dit nodig dat die NG Kerk ernstig nadink oor die belang van die Bybel in Afrikaans. Dit word die beste saamgevat deur die doelstelling van die vertalers van die 1983-vertaling: “Alle Afrikaanssprekendes, hier of in die buiteland, moet in staat wees om die groot dade van God in Christus deur die Heilige Gees in hulle eie taal te lees en te hoor.”
So verstaan, moet die kerk sorg dat daar nooit ’n dag kom waarin die Bybel ophou Afrikaans praat nie.
Die NG Kerk het so ’n bepalende rol gespeel om die nood van mense op alle vlakke van die samelewing te verlig. Met hierdie hulp kon baie lidmate hulleself gaandeweg loswikkel uit die kloue van armoede.
Tydens die Sinode van 1862 is ’n beskrywingspunt goedgekeur wat bepaal het dat waar daar minstens 50 lede van ’n gemeente om Engelse dienste vra, dit nie van die hand gewys kon word nie. Selfs in die Vrystaat is daar teen 1879 in Heilbron een keer per maand ’n Engelse diens gehou terwyl Engelse aanddienste ook in Bloemfontein vanaf 1882 plaasgevind het.
Hierdie deel van die geskiedenis van die NGK bevestig een groot feit: Taal maak saak. Dit het nog altyd saak gemaak en dit maak vandag steeds saak. Dit bring die NG Kerk in ’n multi-kulturele samelewing voor ’n enorme uitdaging.
As die NG Kerk daarin wil slaag om ’n missionale kerk in Suid-Afrika te wees, sal sekere opofferings ten opsigte van taal gemaak moet word. Afrikaans is vir die grootste deel van die land se bevolking die taal van apartheid. Missionale gemeentes sal daarom die groot treë moet gee om Engels as ’n bedieningstaal te omarm. Slegs dan sal die NG Kerk sy regmatige plek in die Suid-Afrikaanse samelewing kan inneem en sal daar vordering kom op die pad van missionale kerkwees.
Een van die bekendste besluite wat nog deur ’n sinode van die NG Kerk geneem is, is in 1857 deur die negende sinodesitting geneem. By dié vergadering is die vraag gestel oor hoe daar gehandel moet word wanneer blanke en nie-blanke lidmate tegelykertyd by die Nagmaalstafel wou aansit. Die belang van die vraag moet verstaan word teen die agtergrond van ’n gebruik wat in die kerk posgevat het, naamlik om aparte sitplekke vir nie-blankes te voorsien. Dit het veral in Stellenbosch, Paarl, Kaapstad, Riversdal en Calvinia gebeur.