Die groot foto bo van die dwarssnee van ’n seilslak kom uit die Wikipedia and Wikimedia Commons op die wêreldwye web is deur die gebruiker Chris 73. Dit is vrylik op die web beskikbaar op hierdie bladsy ingevolge die Creative Commons cc-by-sa 2.5-lisensie.
Skulpe soos tulpe, skulpe soos stulpe, skulpe die siersels wat kom uit die see... In ’n verbysterende hoeveelheid vorms en kleure spoel hulle uit op ons strande: die leë praghuisies van die diertjies wat hulle tydsaam gemaak het. Maar te dikwels word die dop opgehemel terwyl die bouer geïgnoreer word. Hieronder kyk ons na die buitengewone buikpotiges wat ons oseane bewoon...
Ná die geboorte van die beskawing het mense soos die beroemde Griekse geleerde Aristoteles, wat ook ’n uitmuntende seebioloog was, ’n indrukwekkende skulpversameling besit. Dit is bekend dat Plinius die Ouere, die Romeinse natuurkenner, die weekdiere van Italië bestudeer het.
Die slakke wat in die verlede waarskynlik die meeste om hul skulpe geroem is, is die sogenaamde kauri’s. Die Italiaanse woord vir die glansende skulp van die kauri is porcellana, waarvan ons woord porselein afgelei is.
Die kauri se skulp word dan ook ’n porseleinskulp genoem. ’n Ander naam daarvoor is muntskulp. In sekere dele van die wereld is die skulpe by die tonne van hawens aan die Indiese Oseaan na Afrika verskeep, waar hulle in die binneland verhandel is.
Maar die beroemdste seeslakke van die ou tyd is nie om hul skulpe of vleis versamel nie, dog vanweë ’n klein kliertjie naby hul kieue. In die antieke kulture is die mees gesogte pigment hieruit verkry: die kosbare “keiserlike purper”. Die Latynse woord vir die slak wat hierdie pigment lewer, is purpura, waar die woord purper vandaan kom.
AS ’n mens aan die enorme en boeiende verskeidenheid van seeskulpe dink, is dit moeilik om te glo dat daar ’n enkele basiese argitektoniese bloudruk vir die verskillende vorms is. En tog is daar.
’n Skulp is ’n spiraal wat om ’n sentrale as draai, waaraan die spiere van die diertjie geheg is. Groei geskied van die spits van die spiraal.
Elke winding raak progressief breër namate die diertjie groei. Die laaste winding word die liggaamswinding genoem. Die spiraallyn, waar een winding aan die ander raak, staan bekend as ’n naat.
Die opening waardeur die liggaam beweeg, word die apertuur genoem. Die meeste seeslakke het ’n dekselvormige struktuur, die kieudeksel of operkulum, wat vyande buite hou.
By die meeste slakke spiraal die windings in die rigting waarin die horlosiewysers loop, as dit van bo af beskou word.
Sekere kegelslakke het ’n “gifpyl” waarmee hulle vissies en ander prooi doodmaak. Dit kan ook noodlottig vir mense wees.
Vanweë die groot verskeidenheid van seebuikpotiges is hulle ’n versamelaar se droom. Maar onthou tog maar altyd dat net leë skulpe versamel moet word. ’n Skulp lyk pragtig op ’n skulpkundige se tafel, maar selfs beter aan die diertjie wat hom gemaak het.
LINKS: ’n Perlemoenskulpie van net omtrent 7 cm lank en 4 cm breed wat op ’n Suid-Afrikaanse strand opgetel is. Die woord perlemoen het ook ’n wisselvorm, naamlik perlemoer, wat eintlik nader aan korrek is, want dit verwys na die moer (moeder) van die pêrel, soos ook die Engelse mother-of-pearl. Perlemoer is in der waarheid die glinsterende binnekant van skulpe, ’n stof waaruit regte pêrels ook saamgestel is en wat dus die “moeder” of genereerder van pêrels sou wees.