Mei | 2008 | Rosalind Franklin
Mei 29, 2008 in algemeen
My 1de verjaardag met my treinkoek. Na aanleiding van Sonkind se tag.
Volgens die bababoek wat my ma getrou gehou het was baba Rosalind: “baie lief vir diere en om rond te blaai in boeke, mens sou dink sy lees regtig.”
Ek se glo 266 “werklike woorde” (hoe die hel my ma die lys gehou het weet niemand nie).
En wanneer ek glo nuwe klere aantrek se ek “brm-brm”. Wil seker gaan dans of af-show.
Mei 24, 2008 in algemeen
Sleepvoet, sleepvoet kom sy aangestap. Haar lip staan klaar doer. Wat sy in die saal kom maak weet die vader alleen, want sy werk nie ‘n steek nie.
Sy is ‘n dikbek nurse. Of is sy tekenend van SA se gesondheidsisteem wat ook nou die privaathospitale lamle? Want my ervaring verlede week in een van Kaapstad se sogenaamde beste en bekendste private hospitale was skrikwekkend.
“Ek het nog nie my slaappil ontvang nie,” se ek wat Rosalind is. Dit is al na tien uur die aand. Die medisyne-trollie was al in die saal, maar ek het die pil nie ontvang nie. Al het ek dit vir die suster wat die medikasie uitdeel gese, sy het net iets gemompel.
“Ek wag al meer as ‘n uur vir die warm melk wat ek gevra het,” se blinde tannie Anna.
“Ek het al twee ure gelede gevra dat die suster na iets in my been moet kom kyk.” se Maria. Wie is die suster aan diens?
Sleepvoet: “Ek weet nie wie die suster is nie.”
“Onmoontlik, jy moet weet, roep haar,” se ek. Sleepvoet antwoord nie, sy sleep net by die saal uit. Lip nog dikker opgeblaas.
Arme tannie Anna, sy is blind; ek kan nie loop nie; Maria kom pas uit ICU en Sophia oorkant my kry more ‘n nuwe hartklep. Sy eet uit vrees voordat dit nil per mounth-tyd is. Ons is in verskillende fases van pyn en paniek.
Ek moet elke twee ure piepie, want die aarvoeding loop so vinnig in, maar ek kan nie by die toilet uitkom nie, want ek kan nie loop nie. Lui ek die klokkie kom niemand nie. En staan mens mos op jou verbruikersregte, behandel hulle jou eers sleg.
Later is die uitwerking van die morfien en die lank wag vir ‘n bedpan te veel. Nou kan ek nie meer piepie nie. Die suster rol wragies haar oe, ek voel lus om haar met die bedpan te bliksem. Die detail sal ek julle spaar maar dit was ‘n onaangename proses om uiteindelik my natuurlike funksies weer normaal te kry.
Nog ‘n sleeper kom op dag nommer twee om my te was. Ek het seep en ‘n waslap vergeet. Sy is te lui om ‘n koekie seep te gaan haal en ‘n waslap. Nee wat, sy gooi ‘n groot skeut bloedrooi hospitaal-ontsmettingsmiddel wat by die wasbak staan (waarmee personeel hul hande moet was) in die kommetjie, gryp ‘n vadoek van iewers en begin my skrop. Sy mik eerste na my suidelike pool. NEE! gil ek, nie met daai seep nie.
“I have to wash you all over, there too.” se sy en skrop my…
Na die tyd ruik ek soos ‘n septiese tenk. Ek kan nie glo wat sopas gebeur het nie.
Niemand het ooit na Maria se pyn in haar been kom kyk nie, al het sy pas ‘n hartaanval gehad en ‘n bloedklont ‘n risiko is. Die melk het ure later gekom. Die suster het nooit gekom nie. Ek het byna ‘n uur vir ‘n portier gewag om my na ontvangs te neem.
Die afstandsbeheer vir die lig het nie gewerk nie. So ook nie my telefoon nie.
Daar was nie iets soos ‘n matrone nie. Niemand in die saal was in beheer nie, die verantwoordelikheid is die hele tyd geskuif.
En vir die eerste keer ooit, het ek sommer in die oggend en saans self my chroniese medikasie geneem. Dit is opgeskryf dat ek medikasie neem. Maar niemand het verder daaroor geworry nie. Gelukkig het ek dit saamgeneem!
Dit het my ongelooflik bang gemaak. Ek was nog nooit bang vir die hospitaal nie, maar nou flippen wonder ek.
N. S. Vergeet om te vertel van die een wat vir my gevra het of ek daar is vir ‘n “caesar” toe ek daar in pre–op le. Vokit…ek belowe julle ek lyk nie swanger nie, regtig.
Mei 18, 2008 in algemeen
Sleutelwoordw:blog, litnet, trekkers, wordpress
Ek wonder al baie lank hieroor, dit lyk vir my dat mense wat Afrikaans praat, geneties iets soos ‘n trek-geen in hulle het. Want daar trek ons al weer…. na Litnet.
Die stelling kan ek natuurlik nie wetenskaplik bewys nie – dit bly dus net ‘n stelling of model. Diegene wat van Europese afkoms is wat in hierdie land woon, stam natuurlik ook af van mense wat in hulle bloed hierdie trekgeen besit het. Dus hoe ons hier gekom het.
Die moerige gogga het natuurlik sy kop weer uitgesteek toe almal op hulle ossewaens geklim het in die 1800’s toe dinge nie na hulle sin was nie en sommer net blindweg die bosse in gebliksem het. Net om deur siektes en inheemse inwoners afgemaai te word. Die res het sukkel-sukkel hulle plasies bewerk.
En natuurlik was daar weer ‘n helse rebellie, maar geen trekplek nie, toe die Engelse ons spul uiteindelik ingehaal het in 1899. Maar ‘n bittere stryd teen die grootste “empire” het gevolg. Ons het sleg tweede gekom.
Nou,soos in 1994, trek al wat leef en beef weer. Omdat hulle oortuig is hulle kry weer swaar. Maar werklik, hulle los hulle werk, huise en motors agter. Wanneer ‘n mense sulke besittings het kry jy nie nog swaar nie. En hulle doen navraag oor hoe om hulle geld oor te dra.
En sowaar onder onsself, hier op wordpress (wat nie net beter lyk nie, en beter werk nie) trek ons as blare gewaai word na een van die mees pretensieuse plekke op aarde. Waar die brieweblad soos ‘n passer is – al om dieselfde ou gat – na Litnet. Dieselfde ou mense net dieselfde opinies jaar na jaar. Heunig of rissie om die mond, hang af van wie jy ken.
Ek is nie bang om te trek na Litnet toe nie, ek sal die mense aanvat. Ek voel opgewasse, regtig. Ek het ‘n werk waarin ek baie met sogenaamde “slim” of “belangrike mense” te doen kry. Dit is nie die punt nie.
Die plek is doodeenvouding nie lekker nie, dit is borig en vol pretensie. En sulke goed maak my vieslik naar.
Mense kan natuurlik doen wat hulle wil. Ek probeer net verstaan waarom mense altyd alles los en oor begin. Migreer. Of gelok raak deur vernis oor hout.
Omdat ons dink dit is beter daar? Hoekom?
Ja, ons is ewige trekkers.
Maar ek laaik dit hier. Ek ontspan hier en ek hou van die crowd.
Hierdie is ‘n losse, vir die eerste keer wilde, maar eerlike en dalkies ondeurdagte opinie van Rosalind Franklin. Maar nou ja hier is dit. Jammer as ek jou vies maak, skel my maar.
Mei 16, 2008 in goeters
My Liefie se altyd: Youth is wasted on the young. En dit, my vriende is waar.
So hier is die rok (destyds met die aand van my matriekafskeid in 1990)…..
Ek dare julle om ook te wys, met of sonder kop. Maar wys.
Wat het gebeur…lig en ruimte
Mei 16, 2008 in astronomie
Sleutelwoordw:heelal, ioniseer, materie, oerknal, planete, ruimte, sterre, sterrestelsels, tyd, waterstof
Waar op Aarde kom ruimte vandaan? Nie space soos in Star Trek se space nie, maar die ruimte om ons, wat ter inligting ook nie leeg is nie
Die oerknal was die geboorte van die Heelal sowat 13,7 miljard jaar gelede toe ruimte, tyd, materie en energie tot stand gekom het.
Die gebeurtenis was soos ‘n geweldige warm ontploffing (uit ‘n baie digte, klein singulariteit), behalwe dat materie nie in bestaande ruimte uitgeskiet het nie, maar ruimte eintlik in die proses geskep het. (Dit beteken dat dinge soos sterrre en planete nie uit die ontploffing uitgeskiet het nie, hulle vorm eers later. Die oerknal het dis ruimte (spasie) geskep.)
(Onthou ruimte is nie leeg nie .’n Klassieke vakuum is leeg, maar nie ‘n kwantum-vakuum nie – daarin is sterk kernkragte teenwoordig. Daarin trek die kwarke (quarks) van mekaar in ‘n proses genaamd asymptotic freedom – prof. David Gross wat die week in SA was het ‘n Nobelprys hiervoor gewen)
Okay hier gaan ons verder met die ontstaan van die Heelal:
Binne drie minute na die Oerknal het die jong Heelal al baie, baie ver begin uitdy en stelselmatig afgekoel. Dit het ligte elemente soos waterstofkerne en helium-kerne gevorm, maar geen swaarder elemente nie.
Na 380 000 jaar het die temperatuur tot sowat 3000 grade C gedaal. Omstandighede was toe geskik vir protone en elektrone om te kombineer en neutrale waterstof te vorm.
Met elektrone wat toe gebind het aan atoomkerne, kon lig die eerste keer relatief ongehinderd deur die ruimte trek sonder om deur elektrone versprei te word. Hierdie lig waarin die Heelal destyds gebaai was is al opgespoor (in die 60tigs) en staan bekend as kosmiese mikrogolf-agtergrondstraling. (Die statiese ggrrrr op jou radio is presies dit! Belowe!)
Sterre en sterrestelsels het omtrent 400 miljoen jaar gelede en langer na die oerknal begin vorm in die digste areas van materie (fluktuasies) en donker materie. Omdat daar nie voor dit enige ster- of sonlig was nie staan dit bekend as die Donker Era (Dark Ages) van die Heelal. Ons weet dit is daar en kon dit opspoor met radio-astronomie en gammastraal-astronomie, maar nie optiese-astronomie (teleskoop) nie, want jy kan nie iets sien wat nie lig uitstraal/reflekteer nie. Daarna kan voorwerpe met optiese waarneming gesien word.
Toe helder sterre eers gevorm het, kon die straling van hulle ultravioletlig waterstofatome ioniseer deur hulle weer in elektrone en protone te skei, wat nie aan mekaar gebind is nie. In ‘n stadium was daar genoeg sterre om byna al die neutrale waterstof in die Heelal te ioniseer. Dit was die einde van die Donker Era. Vandag is al die waterstof tussen die sterrestelsels geioniseer.
Die eerste sterre was baie helder en reusagtig groot tot ‘n duisend keer groter as die Aarde se Son. Hulle het saamgebondel in klein sterrestelsels en sowat 1 miljard jr na die oerknal het hulle groter sterrestelsels gevorm.
Teen 4,6 miljard jaar gelede het die planete in ons plaaslike sterrestelsel gevorm. Daar is natuurlik duisende ander plante, ons het al 260 gevind. En so aan en so aan.
Ons weet dat die Heelal nie net die hele tyd uitdy nie, maar dat dit al vinniger en vinniger gebeur. Daar is ook nie ‘n grens aan die Heelal nie. Daarom het die kiekie hier onder so ‘n “spinnerak” om.
Al die bogenoemde is al herhaaldelik deur portuur-evaluasie bewys, verskeie Nobelpryse in fisika is al gewen, in hierdie uiters verkorte en eenvoudige weergawe van ‘n deel van die Heelal se verhaal. Duisende inskrywings in akademiese joernale en wiskundige- en fisikamodelle bestaan om dit te bewys. Die soeke duur voort en meer en meer inligting kom na vore -die wetenskap hou nooit op leer nie – dit is wat dit uniek maak.
Wanneer die nuwe James Webb ruimte-teleskoop in 2013 in gebruik geneem gaan word sal ons pragtige beelde sien en nog meer leer.
A representation of the evolution of the universe over 13.7 billion years. The far left depicts the earliest moment we can now probe, when a period of “inflation” produced a burst of exponential growth in the universe. (Size is depicted by the vertical extent of the grid in this graphic.) For the next several billion years, the expansion of the universe gradually slowed down as the matter in the universe pulled on itself via gravity. The expansion has begun to speed up again as the repulsive effects of dark energy have come to dominate the expansion of the universe. The afterglow light seen by WMAP was emitted about 380,000 years after inflation and has traversed the universe largely unimpeded since then. The condition of earlier times are imprinted on this light; it also forms a backlight for later developments of the universe.
Vreemde groot plek
Mei 10, 2008 in algemeen
Sleutelwoordw:amerika, pentagon, VSA
Soms is dit moeilik om te verstaan hoe groot (of hoe klein) iets of ‘n plek regtig is, geen foto of TV-program kan mens waarlik die gevoel laat ervaar nie.
‘n Paar jaar gelede was ek op ‘n nogal spesiale ekskursie na die VSA. Sekuriteit het aansienlik verbeter na die 9/11 en ek was verstom om te hoor dat ons ‘n paar ure by die Pentagon gaan deurbring. Ons is egter gou vertel dat daar nie sprake van foto’s neem is nie, nie eens naastenby nie. Jou kamera en selfoon moet sy sommer daar by “ontvangs” los, of jy kom nie saam nie.
So staan ek maar daar by ontvangs rond. Die toer sluit in “full military honour guard escorts”. (Die file met al die info het ek nou die dag ontdek toe die huis verspoel het, toe die geyser gebars het). Die escorts is jong soldate in hul “dress uniform”.
Ek sien die een het ‘n lys by hom en hy beloer ons so. Ek is van nature so nuuskierig ek kan vrek. En ek wil sien wat staan op die lys. So ek staan al nader, maar stadig sodat ek nie aandag trek nie. Amper soos iemand wat inkopies doen. Een of ander tyd gaan hy daai lys laat sak en dan wil ek sien.
En wragties toe die tyd aanbreek om ons sakke te deursoek, sit hy daai lys op die toonbank neer. Ek staan soos ‘n verkleurmannetjie en rol my oe diieeeeeekanttoe sodat ek kan lees. En daar, is almal van ons name, waar ons vandaan kom, adresse die hele toet. Sommer baie persoonlike inligting. Okay…
So begin die toer. Die soldate stap voor en agter ons. Hou ons mooi soos skape in een troppie. “Yes sir, hier.” En ” Correct Mam” daar.
‘n Fassinerende plek -sowat 30 000 mense werk daar. Nog nooit sulke bree gange in my lewe gesien nie. Dit is eintlik soos ‘n klein dorpie met winkels, eetplekke, gimnasiums, banke, alles. Die gebou beslaan 29 hektaar en die totale lengte van die gange is 28 km.
Van die senior-offisiere kom verby in gholfkarretjies. Ongelooflik. As jy hier verdwaal kan jy vir jare vermis wees.
Maar meer verstommend is die gebeure op 9/11: Die mense wat aan die ander kant van die gebou was toe die vliegtuig aan die duskant gebots het, het niks agtergekom nie. Die gebou is so ontsaglik groot dat hulle niks gehoor het nie en ook nie eens die fondasies voel skud het nie. Dit is hoe groot die plek is.
Die mure is nogal mooi versier met skilderye, historiese aktefakte uit die veskillende oorloe, vlae, portrette, versamelstukke, koerante en plakkate van groot oorloe. Maar ons kan nie staan en kyk nie, die soldate sorg dat ons aanhou beweeg.
Op die plek waar die vliegtuig gebots het, is ‘n gedenklokaal ingerig vir die mense wat in die vliegtuig, asook diegene van die Pentagon wat daar gesterf het.
Ons ontmoet bepaalde amptenare en offisiere en kan vrae vra. Die meeste vrae word beantwoord, maar ook nie eintlik nie. Hulle is bedagsaam, maar nie oorvriendelik nie. Mens weet nie eintlik veel meer as jy uitstap nie, natuurlik nie, al wat jy kan se is dat jy daar gestap het. En niks verder nie.
Van die binnewerke van die enorme gebou is dit seker beter dat mens nie weet nie. Oor die geheime wat daar bewaar word kan mens net fantaseer.
En skielik val iets my by. Toe ek ‘n paar dae vroeer in Washington geland het, vroeg die oggend, was ek so moeg ek het nie regtig besef wat gebeur het nie. Ek het moeg oor my tas geleuen na die lang vlug, amper heel agter in die tou by doeane, toe ‘n baie netjiese vrou en ‘n soldaat na my aangestap kom:
Sy het gese: “Hallo XYZ. I am XYZ from XZY. Welcome in America, please come with us. We are going to take you straight through.” Hulle het kaarte geflits en my deurgevat.
Ek het vooraf geweet iemand gaan my ontmoet sodat ek vinniger deur doeane kan beweeg. Ek het gevra waar en hoe. En die vrou het net gese, moenie worry nie. Hulle sal jou kry.
Maar nadat ek by die Pentagon was het die liggie aangegaan! Want ek het vir die eerste keer gedink . . .Hoe de hel het sy geweet hoe ek lyk?
The Pentagon, 431m (light blue), compared with RMS Queen Mary 2, 345m (pink), USS Enterprise, 342m (yellow), the Hindenburg, 245m (green), Yamato, 263m (dark blue), the Empire State Building, 443m (grey) and the Knock Nevis supertanker, 458m (red). Wikipedia