Herman Lategan: Emosies so geskakeerd soos die wye wêreld | Netwerk24
14 Januarie 2018 08:55
hartsnaar s.nw. (figuurlik) In die uitdrukking 'n gevoelige, tere (hart)snaar aanraak (aanroer, laat tril), 'n onderwerp of persoon wat 'n mens diep in die siel tref. – Woordeboek van die Afrikaanse Taal (A – SKOOI). Hoofredakteur: W.F. Botha.
Die leksikon van emosies bestaan uit verskeie bekende woorde soos onder meer bedroef, gelukkig, bang of woedend. Die webtydskrif The Cut skryf neurowetenskaplikes kan nou met breinskanderings presies bepaal waar elke emosie in ons grysstof geleë is.
As iemand jou hartsnare tokkel, akti­veer dit 'n gedeelte in jou kop (no pun intended). Klink maar onromanties, en hier dog ons dit het iets met die magiese kwaliteit van die liefde te make.
Die Londense akademikus Tiffany Watt Smith sê dit is alles gaaf, om emosies 'n fisieke gestalte in die vele voue van die brein te gee, maar sy glo ook ons gevoelswêrelde is deel van 'n wye spektrum van fyn en meer ingewikkelde subjektiewe ervarings.
Sy vertel in haar boek The Book of Human Emotions van 154 woorde van oraloor wat beskrywend is van emosies wat jy nooit eens gedink het bestaan nie.
Het jy al l'appel du vide ervaar? Jy sien die trein aankom en opeens wil jy van die platform afspring. Miskien bestuur jy op 'n bergpas, jy wil die motor by die krans afry. Die Franse vertaling is die roep van die niet. Die Amerikaners noem dit high place phenomenon.
Awumbuk is 'n woord uit Papoea-Nieu-Guinee en hou met huisgaste verband. Jy val oor hul bagasie, jou ruimte word binnegedring, jy voel dit is nou genoeg. Sodra hulle verkas, voel jy melankolies, jou plek is eensaam en verlate. Nou mis jy die blikskottels.
Het jy al l'appel du vide ervaar? Jy sien die trein aankom en opeens wil jy van die platform afspring.
Hou jy van mense treiter? In so 'n mate dit gee jou plesier om hulle te sien ontplof? Dit is somtyds onder jong sibbes gewild. Daardie emosie is deur Britte benoem, die woord is brabant. Dit herinner aan pres. Jacob Zuma se speletjie met Suid-Afrikaners, veral as hy soos Jack Nicholson in The Shining so onbeskaamd en sadomasochisties kekkel.
Depaysement, nog 'n Franse woord: As jy in 'n vreemde land is en jy voel vry om heeltemal buite die grense van jou persoonlikheid wat jy by die huis openbaar op te tree. Jou persona laat jy tuis. Jy begin praat met wildvreemdelinge in kroeë, al sou jy dit nooit tuis doen nie.
Jy dra 'n bespotlike hoed, dans sommer op tafels en rafel uit. Een man wat ek ken het op 'n slag as fopdosser op 'n Vespa deur Rome gejaag, rok wat wapper in die Italiaanse wind. In Suid-Afrika is hy gelukkig getroud, macho en kyk rugby.
Praat van verre lande. Die Finne het 'n woord kaukokaipuu vir 'n verlange wat jy het na 'n land al was jy nog nooit daar nie. Veronderstel jy het byvoordeel Nederlandse of Franse voorsate en jy het 'n onverklaarbare heimwee na daardie plekke, maar jy het hulle nog nooit besoek nie, is dít die emosie wat jy ervaar.