Dit is asof die hond ‘n ontsettende leegheid aanvoel, sê my pa. Hy voel hy behoort nêrens meer nie. As iemand dan uiteindelik woedend en al skreeuend uitstorm, spring die dier op en af en swaai sy stert. Dit gee hom ‘n plek in die groep. Deesdae sal my pa so nou en dan by die venster staan en sy naam uitroep. Dit lyk asof dit hom kalmeer, en heel tevrede sal hy dan in sy hok ingaan waar hy vir ‘n wyle wegkruip.
‘n Afskeidspartytjie is gereël vir een van die lede van die geselskap waarvoor ek werk. Dit word in die huis van een van die ander lede, wat in die township bly, gehou.
‘Ek praat nog!’ skree ‘n klein vroutjie. ‘Ek het nog nie klaar gepraat nie! Ek sal jou sê wanneer ek klaar gepraat is! Ek sal jou sê!’
Ek word na die slaapkamer langsaan gelei, afgeskort deur ‘n stuk materiaal wat aan die deurkosyn hang. Die kamer is suiwer blou geverf. Dis koel en donker. Die enigste ander wit gas sit alreeds op die bed, reeds aan die eet. In die ander vertrek duur die argument voort.
Skielik kan Thandeka se stem duidelik bo die ander s’n gehoor word. ‘Wie het die musiek afgesit?’ Ek hoor hoe sy deur die sitkamer, waar ‘n doodse stilte heers, storm.
My pa se aandete is ‘n maaltyd van witbrood en vleis. Hy eet wat die familie eet, maar verkies om in sy eie kamer te eet. Hy byt net ‘n stukkie van die wors af. Wanneer dit donker is, neem hy die res van die kos vir die hond. In die oggend ruik haar asem soms na knoffel.
Hy is besig om te spaar vir ‘n harnas vir haar, sê hy, sodat haar vel gesond kan word. Hy wys my waar die ketting dit stukkend geskaaf het. Haar oë trek op skrefies wanneer hy haar oor haar kop en rug streel. Sy arms is lank en sy hande delikaat: die naels lyk soos klein skulpies. Sy gaan lê in die stof, bied haar maag vir hom aan.
Die naweke wat ek as kind by my pa deurgebring het, het ons dikwels die township besoek – Guguletu, geleë aan die buitewyke van Kaapstad. Ek onthou die reuk van vleis, en rook, wat dik in die blou skemer hang. Ek onthou ek was deel van ‘n bewegende massa, en dat ek my pa gevra het om my huistoe te neem, terug na my ma se stil huis.
‘n Ander keer vertel sy my ek het tee gemors op die vloer van die repetisielokaal, en dat ek dit moet opvee. En by ‘n ander geleentheid kla sy dat ek krummels gelos het op die toonbank in die Groen Kamer. Ek sê vir haar dat ek altyd sorgvuldig agter my skoonmaak, omdat ek weet hoe deeglik sy is. ‘Daar was krummels hier,’ sê sy, en wys na die presiese plek. Ek vra verskoning, en verseker haar dat dit nie weer sal gebeur nie.
My pa was in sy middel-dertigs op die drumpel van ‘n belowende loopbaan. Hy het destyds reeds grensverskuiwende navorsingswerk gedoen. En toe, ses maande nadat ‘n aftakelende depressie hom gepak het, het hy bedank uit die enigste werk, in hierdie land, wat sy vermoëns uitstekend gepas het. Agterna het hy besef dat hulle hom waarskynlik nooit sou afdank nie, maar terwyl hy daar was, was hy bang hulle vang hom uit. In die daaropvolgende jare het die een depressiewe episode na die ander hom verhoed om sy loopbaan voort te sit.
Ons praat selde oor hierdie gebeure. Net eenkeer – ek onthou ons was buite sy kamer en die laaste sonstrale het die heuwels blou laat glim – het hy my vertel dat iets omtrent sy lewe op daardie oomblik eg gevoel het. Amper asof dit nader aan ‘n dierlike bestaan was, of iets soos dit. So asof dit eintlik was hoe die lewe is, of hoe dit moet wees.
Ek neem die geselskap na die plot waar my pa woon – ons moet navorsing doen oor honde vir die stuk wat ons gaan opvoer. Ons staan langs die hok van een van die grootste honde, voorheen ‘n veghond. Sy ore is aan flarde, sy gesig geskend en die een kant van sy mond hang verlam waar dit verskeur was. Die sinkplaatbasis van die hok stamp teen die hoenderdraadraam wanneer hy daarteen spring, al stertswaaiend.
Die boerbok staan langs my pa. Wanneer hy sy horings aanraak, laat sak die dier sy ken en druk die bo-kant van sy kop teen my pa se binnebeen, en stamp stamp hom liggies met die kop. Hy vryf die dier se rug.
Na die tyd neem my pa ons na sy kamer, en bring vir ons tee. Hy kan ons geen koekies aanbied nie, sê hy verskonend. Hy haal kussings van die bed af en sit dit op die vloer sodat daar genoeg sitplek is. Die akteurs is stil, hul oë wydgesper. Hulle verwag dat witmense se huise anders moet lyk – huise met swembaddens, goedversorgde tuine en bediendes.
Enkele weke na die aanvang van die jaar skuif ons repetisies na ‘n kerksaal. Terwyl ons werk, maak ‘n groot vrou die plek skoon. Ek en sy praat nooit met mekaar nie.
‘n Week later, toe die swelsel al gesak het, is ons altwee weer tydens middagete in die kombuis. Ek warm die vorige aand se oorskietkos op. Ek haal die deksel van die houer af, stel die tyd vir ‘n minuut en ‘n half, en staan en wag. Ek is bewus van haar teenwoordigheid, waar sy, al peinsend, besig is om ‘n gedeelte van die toonbank wat alreeds skoon is, te skrop.
Vir ‘n oomblik is ek sprakeloos. Dan, sonder om asem te skep, begin ek praat. Ek beskryf die resep, lys al die bestanddele, verduidelik al die stappe. En dan voeg ek by: ek het nie kerrie bygesit nie.
‘Ek ook, ‘ antwoord ek. Dan draai ek om om die mikrogolfoond oop te maak, die minuut en ‘n half lankal verby. Die vrou neem die besem en begin die vloer te vee. Skielik besef ek dat ek oortuig was sy is stom.
In my geestesoog sien ek ‘n beeld van my pa as kind. Ek onthou hy het my vertel hoe hy sy pa sou dophou terwyl dié die vuur platmaak sodat die kole gereed is vir braai. Eenkeer, terwyl sy pa besig was om vuur te maak, gaan hy binnetoe om iets te gaan haal. My pa wou help en hy slaan toe die vlamme plat, met die gevolg dat die vuur per ongeluk doodgemaak is. Sy pa was woedend en hy is met tien belthoue gestraf.
Thandeka, die vrou wat die partytjie gehou het, struikel dikwels oor die Engelse dele van ons tekste. ‘Vat jou tyd,’ sê ek vir haar. Soms bedoel ek dit. Haar houding verander, soos sy beloof het dit sal. Sy het meer geduld met my konstante korrigering. Ek is nie seker hoe bewus sy van my geïrriteerdheid is nie. Ek probeer my bes om dit weg te steek. Wanneer ek haar vra om ‘n sin te herhaal, doen ek dit in ‘n kalm stemtoon.
‘n Paar weke na die partytjie daag sy laat op vir werk. Ek waarsku haar dat dit te gereeld gebeur. Sy kyk af na die vloer. Sy is jammer, sê sy. Dit gebeur te gereeld, sê ek. Sy draai om en loop weg.
Die volgende oggend stuur ek vir die rolverdeling ‘n sms om te sê hulle moet later inkom, aangesien iets voorgeval het. Ek ontvang ‘n antwoord van die vrou. Dit lees: ‘Ek sal doen net wat jy wil hê my baas. Ek is maar net ’n lokasiedier.’*
Geskok, vra ek haar om my oor middagete te kom spreek. Terwyl ons werk vermy ons oogkontak. Ek kan sien sy is tranerig. Na die repetisie loop ons na ‘n plek waar ons privaat kan wees. Ons sit aan weerskante van die tafel.
‘Ek was kwaad,’ sê sy. ‘Ek het nie gedink nie. Ek het net geskryf. Ek is jammer. Wanneer ek kwaad is sê ek sommer net dinge.’
Na die tyd, terwyl ons in die paadjie buite die deur staan, sê ek vir haar ek is ook jammer, omdat ek die vorige dag ongeduldig was. Sy gee my ‘n drukkie.
Wanneer my pa my besoek, neem hy die vullis uit. Hy krap die klewerige oorblyfsels van die stoof af, skraap die aanpaksel tussen die teëls met ‘n mes uit en haal die skimmel van die stortgordyn af. Die skimmel vorm in die voue van die stortgordyn, sê hy. Wanneer hy dit afspoel, is dit bevredigend om te sien hoe die vuil water daarvan afloop. Later, nadat hy ‘n geleentheid terug na die plot gekry het, ontvang ek ‘n sms: