Niks te vrees oor die rand nie
Deur Simon Brown 12 April 2019 05:00
Die rand se waarde is vir Suid-Afrikaners 'n obsessie. Die uurlikse nuusberigte op radio en televisie gee dikwels ook die wisselkoers aan en met byna elke politieke of ekonomiese gebeurlikheid word gekyk hoe die rand reageer.
Maar is dit soveel aandag en wroeging werd? Eerstens is dit belangrik om te onthou dat die rand afwaarts baie wisselvallig is, met "ineenstortings" byna iets alledaags. Die gevoel wat mens kry wanneer jy met die meeste Suid-Afrikaners praat, is dat ons geldeenheid in net een rigting op pad is, en dit is grootskaalse verswakking.
Al is randswakheid 'n gegewe, gebeur dit in werklikheid geleidelik en oor 'n tydperk. In 'n volmaakte wêreld verswak een geldeenheid teenoor 'n ander met die verskil in die twee lande se inflasiekoers. As ons plaaslike inflasie dus 5% is en Amerika 'n inflasiekoers van 1% het, behoort die rand elke jaar 4% swakker teenoor die Amerikaanse dollar te wees.
Dié verswakking via inflasie hou produkte ooreenkomstig geprys. Die swakheid kom egter nie in 'n reguit lyn voor nie. Ons sien dikwels 'n tydperk van ernstige randswakheid, gewoonlik gevolg deur lang tye van randsterkte. In Desember 2001 het die rand byvoorbeeld op R13,61 sy laagste vlak van destyds teenoor die dollar behaal, maar daarna in 2005 weer tot onder R6 teenoor die dollar verstewig.
Dié verswakking via inflasie hou produkte ooreenkomstig geprys. D
Meer onlangs het ons die rand vroeg in 2016 op byna R18 teenoor die dollar gesien, maar sedertdien het dit in Februarie verlede jaar tot onder R12 teenoor die dollar versterk en staan die rand-dollar-wisselkoers tans op sowat R14. Tog glimlag mense net en skud hul kop wanneer ek iets oor randsterkte sê – hulle dink seker ek het nie al my varkies op hok nie.
Dis belangrik om te verstaan wat ons geldeenheid se korttermynbewegings veroorsaak. Meesal is dit bloot goeie ou vraag en aanbod. As buitelandse beleggers ons aandele, effekte of enige ander plaaslike bates wil koop, moet hulle eers rande koop.
Randsterkte dui dus gewoonlik op buitelanders wat Suid-Afrikaanse bates koop. Wat hier ter sake is, is dat beleggers, teen die regte prys, ons bates wil besit as hulle voel hulle kry 'n behoorlike, risiko-aangepaste opbrengs – ongeag politieke uitsprake of hoe sterk die oorhoofse ekonomie is.
Beleggers wil, teen die regte prys, ons bates besit as hulle voel hulle kry 'n behoorlike, risiko-aangepaste opbrengs – ongeag politieke uitsprake of hoe sterk die oorhoofse ekonomie is.
In 'n omgewing van lae opbrengs is ons staatseffekte aantreklik met hul opbrengs van sowat 8% en eerlikwaar nie regtig 'n risiko van wanbetaling nie. By tye sal ons buitelandse aankope sien, en dit sal die rand laat versterk. Dan sien ons hoe die rand sterker word en kwel dit ons dat die mark, met ons Top40 wat deur buitelandse blootstelling oorheers word, sal verswak.
Mark styd verder!
Nogtans styg die mark verder, aangesien die sterk rand meebring dat geld in die land invloei en baie daarvan gebruik word om in ons aandelemark te koop.
Ons moet ook besef dat ons geldeenheid een van dié is wat die drukste ter wêreld verhandel en op vele maniere alle ontluikende markte (OM) se geldeenhede verteenwoordig.
'n Handelaar in New York wat 'n posisie in OM-geldeenhede wil inneem, kan 'n mandjie OM-geldeenhede verhandel, maar baie is nie juis likied nie of het allerlei beperkinge in plek. Buitelanders neig daarom dikwels om slegs die rand te verhandel, wat verdere volatiliteit veroorsaak en dan nog meer handelaars, wat juis van die volatiele aard van ons geldeenheid hou, trek.
Kom ek illustreer presies hoe bestendig die rand op lang termyn is. Sedert 2000 het die rand van sowat R6 teenoor die dollar tot 'n huidige vlak van R14 verswak. Dis 'n beweging van nagenoeg 135%.
Oor dieselfde tydperk het die Top40 egter van onder 6 000 tot 'n huidige vlak van sowat 52 000 beweeg, 'n beweging van meer as 700%. Op die lange duur is ons rand dus baie minder vreesaanjaend as wat ons dink. Ons moet dit onthou wanneer ons aan die lang termyn dink.
Kortom: Wees minder paniekerig oor ons geldeenheid en aanvaar eenvoudig dat dit op kort termyn uiters wisselvallig is, maar op langer termyn eintlik heel bestendig is.