Published: 2015-07-24 Views: 658
Die Xhosa volk in suider Afrika is ‘n identifiseerbare volk met ‘n erkende taal en kulturele gebruike. Hulle was gedurende die grootste deel van die twintigste eeu hoofsaaklik woonagtig in die Oos Kaap.
Die stigting van die staat “Die Republiek van Ciskei” (Naam beteken: Aan die kant van die Kei rivier) vir die Xhosa volk was ‘n uitvloeisel van die politieke konsepte van “Selfbeskikking” en “Afsonderlike Ontwikkeling” waar volkeregroepe die geleentheid gegun is om hulleself te regeer en hulle eie ontwikkeling te bewerkstelling in ‘n eie landstreek wat tradisioneel deur hulle bewoon is. Vanweë die geografiese werklikhede in Suider Afrika sou daar noodwendig ‘n interafhanklikheid bestaan met die res van Suid Afrika – soos byvoorbeeld die gebruik van die Suid Afrikaanse Rand as geldeenheid, asoook die feit dat daar geen grensbeheer tussen die gebied en die res van Suid Afrika toegepas is nie. Ciskei se leuse was “Ons sal deur die sterre gestop word (Beteken: The sky is the limit)” en hulle het ‘n volkslied gehad “Nkosi sikelel’i Afrika”
In 1811 was Sir John Cradock die Goeweneur van die Kaapkolonie en teen daardie tyd het daar chaos geheers in die suurveld en baie blanke boere het die streek begin verlaat. Vroeg in 1812 is 20000 Xhosa’s oor die Visrivier gedwing en 27 militêre poste is op die grens opgerig en Grahamstad en Cradock is as garnisoen dorpe ontwikkel. Teen die einde van die 19de eeu staan die gebied tussen die Vis en die Kei-riviere bekend as Brits Kaffraria en die area is ge-oormerk vir “Bantoes”. Blankes noem die gebied toe Ciskei, om dit te onderskei van die Transkei, noord van die Kei rivier.
Na die stigting van die Unie van Suid Afrika word in 1913 die “Naturelle Grond Wet” gepaseer en reserwes van grond word vir swart mense afgebaken, en dit word onwettig om die gronde aan blankes te verkoop. In 1936 neem Generaal Hertzog die beleid verder met die “Naturelle Trust en Land Wet” wat die Kaapse “Bantoe” die reg ontneem het om gronde buite die trust gebiede te koop.
Die landstreek, in die Suid Oostelike deel van die RSA was ongeveer 9000 vierkante kilometer groot en het in 1980 sowat 678000 inwoners gehad. Die hoofstad was eers Zwelitsha en daarna Bisho . Die gebied is in 1961 opsygesit as tuisland vir die Xhosa-mense en selfregering is toegestaan op 1 Augustus 1972 en Onafhanklikheid op 4 Desember 1981, na ‘n onafhanklikheids referendum in 1980. In die tydperk het die streek 3 hoofleiers gehad in die persone van Hoofregter JT Mabandla, Lennox Leslie Wongamu Sebe en Brigadier Generaal Oupa Gqozo. Xhosa was die amptelike taal. Die streek het ‘n staatsgreep gehad toe die bewind in 1990 deur Brigadier Generaal Gqozo oorgeneem is wat dit as ‘ diktator regeer het. Die staat is ontbind op 27 April 1994 en weer ingelyf by die Republiek van Suid Afrika.
Op 7 September 1992 het Ronnie Kasrils met ANC-lede ‘n opstand gelei en ge-eis dat die diktator Gqozo verwyder moet word. Die Ciskei weermag het op die oproermakers geskiet en 28 gedood en die insident het later bekend geword as die ‘Bisho – menseslagting of massamoord”. Gqozo het nie die oorgangsproses in Suid Afrika ondersteun nie, maar die staatsamptenare het in opstand gekom en die polisie het gemuit sodat Gqozo op 22 Maart bedank het, waarna die SA regering weer beheer geneem het tot inlywing.
Die streek het Sorghum, Koring, sonneblom, hout, leer en tekstiele geproduseer.
Ciskei het ‘n eie weermag gehad, die Ciskei Defence Force wat in Maart 1981 gestig is uit 141 Battaljon van die SAW.
Die streek het in sy kort bestaan van sowat 13 jaar (van 1981 tot 1994) 264 seëls uitgegee wat die interessante verhaal van die Ciskei vertel. Die seëls is erken oral in Suid Afrika en Suid Afrikaanse Filateliedienste het dit hanteer. Tabel 1 hieronder, is ‘n opsomming van die seëls wat uitgereik is.
Ciskei het twee vaste reekse van seëls gehad: Die eerste reeks (uitgegee met onafhanklikheid) het afbeeldings gehad van verskillende voëls. Hierdie reeks het geloop van 1981 (met onafhanklikheid) tot Augustus 1991 toe die Sonnestelsel-reeks uitgebring is.
In die kort bestaan is daar ongeveer 49 herdenkingsreekse van (meestal 4 seëls elk) uitgebring (asook die korresponderende Eerstedagkoeverte) oor die volgende onderwerpe:
Argitektuur: 4 Seëls oor kerkgeboue.
Diere : 4 Seëls oor lokale soogdiere.
Geskiedenis: 5 reekse van 4 seëls word gewy aan beroemde ontdekkings.
Gesondheid : 4 Seëls word gewy aan die Verpleegkundige Cecilia Makiwane (1880-1960)
Industrie : Hierdie groepering hanteer klein besighede, ‘n Fietsfabriek in Dimbasa en handgemaakte matte.
Infrastruktuur : Een reeks herdenk Damme in die Ciskei.
Klerasie/ Militer: Drie interessante reekse van 4 seëls handel oor ou soldate uniforms.
Kultuur : Nogal ‘n belangrike onderwerp met vier eekse oor Ciskei Legendes, een oor kinderspeelgoed, die herdenking van die Girl Guide beweging se 75 ste verjaarsdag en ook herdenking van ‘n Seëldag.
Landbou/ Boerdery : Benewens seëls oor pynappels, sitrus en beesboerdery is daar ook twee reekse oor plaasimplemente.
Militer: Een stelletjie hanteer die frontlinie forte (Sien geskiedenis hierbo)
Plante : In die ses uitgifte oor plante is daar twee oor bome, een elk oor turksvye, indringerplante, bedreigde en beskermde plante en rose.
Politiek : Die twee reekse handel oor die onafhanklikheid van die Ciskei en die 5 jaar herdenking daarvan.
Ruimte: Bo-en-behalwe die briljante vaste reeks oor die sonnestelsel word Halley se komeet en die Internasionale Ruimtejaar herdenk.
Skepe: Seilskepe en Skeepswrakke is as motiewe op twee herdenkingsreekse gebruik.
Sosiale Ontwikkeling : Net een reeks van 4 seëls handel oor die onderwerp en vertoon Tersiêre Opvoedkundige Instansies.
Swamme: Twee kleurvolle reekse oor paddastoele (waarvan een oor giftige paddastoele) is uitgegee.
Tegnologie: Slegs een reeks handel oor vroeë vervoermiddels.
Toerisme : Een reeks hanteer Hotelle in die streek.
Visse: Reekse is uitgegee oor Foreltelery, Haaie, Kushengel en Visse oor die algemeen.
Voëls : Dis ‘n belangrike onderwerp inCiskei se seëlgeskiedenis. Bo-en-behalwe die vaste reeks word Trekvoëls,Uile en Hokvoëls uitgebeeld.
Weerkunde: Een reeks oor wolkformasies is uitgegee.
Ten spyte van die relatiewe suksesverhaal van die jong staat het dit geen Internasionale erkenning verkry nie asook konstante afkeur en teenstand van die revolusionêre magte wat besig was om die Suid Afrikaanse bestel te probeer omverwerp. Gevolglik is Ciskei by Suid Afrika heringelyf na die oorgang na volle demokrasie in 1994.