Agri SA kap na AfriForum oor ‘onteieningslys’Dan Kriek, president van Agri SA. Foto: Esté Meyer Jansen/Maroela Media. Agri SA het Maandag uitgevaar teen AfriForum se bekendmaking van ŉ lys plase wat na bewering geoormerk is om sonder vergoeding onteien te word en aangevoer dié bekendmaking het tot paniek onder grondeienaars gelei. Maroela Media het vroeër berig AfriForum het Sondag ŉ lys bekendgemaak van plase wat glo deur die ANC-regering geoormerk is om as deel van ŉ “toetssaak” in die volgende paar weke sonder vergoeding onteien te word. Die lys bevat die name van 195 eiendomme wat grootliks plase is, maar ook enkele kleinhoewes en erwe insluit. AfriForum het gesê dié lys is ŉ interne dokument van die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming wat die organisasie by ŉ betroubare bron gekry het. Die organisasie het beklemtoon dit is nie vir AfriForum moontlik om met 100% sekerheid vas te stel of dié lys wel die finale lys van eiendomme is wat deur die staat geoormerk is vir onteiening sonder vergoeding nie. Dan Kriek, president van Agri SA, het in ŉ verklaring gesê ŉ “blitsopname” het getoon dat die lys onder meer onjuiste inligting bevat “wat maklik voor die bekendmaking daarvan geverifieer kon word”. Volgens die landbou-organisasie word sommige plase op die lys deur gesamentlike ondernemings met swart boere besit en bevat die lys onvolledige inligting oor titelaktebeskrywings en plaasname wat verskyn sonder om die onderverdelings van daardie plase te meld. Kriek het gesê AfriForum is “onverantwoordelik” om onbevestigde inligting te plaas, aangesien dit opruiend is. Ernst Roets, adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum, het in reaksie hierop aan Maroela Media gesê dit is jammer dat Agri SA kies om sy kritiek op AfriForum te fokus eerder as op die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming wat nog deurentyd ŉ sluier van geheimhouding oor die saak hou. “Deur nié hierdie lys bekend te maak nie, sal beteken dat ons die regering versterk in sy poging om sy grondonteieningsplanne geheim te hou. Dit sal roekeloos en onverantwoordelik wees om mense nié van hierdie lys in kennis te stel nie,” het Roets gesê. “Dit is jammer dat Agri SA se kritiek so misplaas is – hulle moet eerder hul visier op die departement fokus wat weier om oop kaarte met die publiek te speel.” Roets noem verder hoewel die egtheid van die lys nie amptelik bevestig is nie, is dit naïef om te dink dat dit nié rede tot kommer is nie. “Kom ons vergelyk dit met ŉ moordlys met name van mense wat vermoor gaan word. Indien dit dan aan die lig kom dat die lys verkeerd is en jy vind uit dit is nie jý wat vermoor gaan word nie, maar iemand anders, beteken dit dan ons hoef nie verder daaroor bekommerd te wees nie? “Die feit bly, daar is so ŉ lys wat binne die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming versprei word. Om nou te sê ons moenie paniek saai deur ŉ lys bekend te maak wat nie bevestig is nie, is kunsmatig. Daar word ŉ lys versprei waarop die name van eiendomme verskyn wat aan ons lede behoort en ons wil ŉ regstrategie voorberei.” Roets wys verder daarop dat die organisasie juis hierdie dokument aan die publiek bekendgemaak het sodat inligting op die lys geverifieer kan word. Hy sê sedert AfriForum die dokument geplaas het, is die organisasie oorval met navrae en het daar honderde e-posse oor die lys ingestroom. Ernst Roets, adjunk-uitvoerende hoof van AfriForum. Foto: Reint Dykema “Ek het self reeds met eienaars gepraat wie se eiendomme op die lys verskyn. Die algemene gevoel is skok dat hulle plase op hierdie lys is en dankbaarheid teenoor AfriForum dat hulle nou ten minste kennis dra hiervan. Dit is oorkoepelend mense se behoefte – hulle wil sekerheid hê oor wat aangaan en wat in die toekoms gaan gebeur.” Agri SA het intussen benadruk dat onteiening slegs in ooreenstemming met landswette kan plaasvind en dat daar boonop ŉ lang proses in hierdie verband is wat aan die vereistes van regverdige administratiewe optrede moet voldoen. “Onteiening kan nie oornag gebeur nie en kan net plaasvind om redes wat in ŉ algemeen geldende wet bepaal word,” sê Annelize Crosby, Agri SA se hoof van die sentrum van uitnemendheid: grond. “Daar is verskeie voorgeskrewe stappe wat in onteiening gevolg moet word. Dit sluit in ŉ kennisgewing van voorneme om te onteien, waardasie van die eiendom en onderhandelinge met die eienaars.” Crosby het gesê aangesien die Grondwet nog nie gewysig is nie, is “billike vergoeding” ŉ vereiste vir onteiening. “Agri SA sal die boere se belange in die howe beskerm.” Linda Page, woordvoerder van die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming, het vroeër aan Maroela Media gesê daar bestaan hoegenaamd nie ŉ lys eiendomme wat die departement beplan om sonder vergoeding te onteien nie. Page sê sy weet nie waar AfriForum aan die lys kom wat hulle bekendgemaak het nie en ontken dat die departement hom vir so ŉ “toetssaak” voorberei.