(Hieronder volg die jongste aflewering van my tweeweeklikse Geeste-rubriek in die Kerkbode.)
Miskien die radikaalste politieke gedig wat die laaste aantal jare geskryf is, is die lirieke van Leonard Cohen se lied "Democracy", met as herhalende refrein: "Democracy is coming to the USA." Radikaal, omdat dit suggereer dat die VSA nog demokraties moet word. Is Amerika dan nie die inkarnasie van demokrasie nie?
Cohen – wat in sy gedigte en lirieke met diep teue uit sy Joodse tradisie put – se aankondiging van die goeie-nuus-met-'n-snykant, dat demokrasie op pad is, herinner aan die opsomming van Jesus se verkondiging in Markus 2: "Die tyd het aangebreek en die koninkryk van God het naby gekom. Bekeer julle en glo die evangelie!" Evangelie ja, 'n blye tyding, maar nie iets waarvoor die maghebbers van die Romeinse Ryk, of hul meelopers onder die elite van die onderworpe Jode in Jesus se tyd, sou hande klap nie. Wil hierdie Jood dan suggereer dat die Pax Romana, die Vrede van Rome, nie ware vrede is nie?
Die Joodse wysgeer Jacques Derrida het mos gesê demokrasie is altyd aan die kom (en dus nooit reeds met ons nie). So ook Romand Coles in sy Beyond Gated Politics: "democracy is democratization." Solank as wat mense, individueel en gemeenskaplik, se inspraak in besluite wat hulle raak nog uitgebrei kan word, bly demokrasie iets wat nog moet, en kán, gebeur. Om op die tekortkomings in die bestaande orde te wys is nie om "negatief" te wees nie, maar om die droom lewend te hou.
Soos Cohen dit in 'n ander lied stel: "There's a crack in everything. / That's how the light gets in." Wanneer die krake toegepleister word, word dit donker. Wat is ideologie (in slegte sin) anders as om voor te gee dat daar geen krake meer is nie: "die einde van die geskiedenis", "die 1000-jarige ryk", "die Volksrepubliek van …", of daardie berugte afgod genaamd TINA ("there is no alternative")? Karl Marx (ook 'n Jood) het dit "vals bewussyn" genoem. Wanneer dit heers, moet digters soos Cohen ons herinner aan wat ons ten diepste weet: "Everybody knows that the boat is leaking, / everybody knows that the captain lied."
Dis hoekom die eskatologie – die leer van die "laaste dinge" – so belangrik vir die Christelike geloof is: omdat dit ons herinner dat hoe dinge nou is, nie is hoe dit m?ét wees, of vir altyd sál wees, nie. Soos Bob Dylan (nogmaals 'n Jood) in "Franky Lee and Judas Priest" vermaan: "Dont go mistaking paradise for that home across the road." In Lukas 17:22-23 waarsku Jesus immers: "Hulle sal wel vir julle sê: 'Kyk, daar is Hy!' of: 'Kyk, hier is hy!' Maar moenie gaan nie en moenie agter hulle aanhardloop nie!" Teoloë noem dit die "eskatologiese voorbehoud".
Christene glo nie aan vooruitgang nie – ten minste nie as 'n omvattende proses waarin die wêreld al hoe beter word nie. Die rede hiervoor is dat die hoogtepunt van die geskiedenis, volgens die evangelie, in die verlede lê: in die lewe, dood en opstanding van Jesus Christus. In hom het die "laaste dinge" reeds gekom; daarom sal diegene wat die oog op hom gevestig hou nooit deur absolute aansprake oor betreklike dinge mislei word nie – ons weet hoe die "oorspronklike" daaruitsien!
Daarom sien ons die namaaksels vir wat dit is. Sien ons die krake.
Eskatologie is nie wensdenkery nie; dit maak juis realisme moontlik. En wie regtig glo dat (soos Adrio König se bekende boek heet) Jesus die Laaste (oorspronklik Jesus die Eskatos) is, sal self ook, saam met ander realiste, iets van die lig deur die krake begin weerspieël.
 Aangehaal in Coles en Stanley Hauerwas se Christianity, Democracy, and the Radical Ordinary.
Onlangse gedig deur Barend J Toerien
Barend J. Toerien (1921-2009) se profiel, waarna 'n skakel tans op die LitNet-openingsblad pryk, het my herinner aan 'n getikte, ondertekende gedig wat hy kort voor sy dood uit "Rocky Ridge MD …, USA" vir my gestuur het. (Onderaan het hy geskryf: "Herr Gerrit Brand, Wie es Ihnen gefällt – Shakespeare. Mein Deutsch ist nicht so gut, maar doen met hierdie versie soos u wil.")
Dit word hier die eerste keer gepubliseer. Geniet dit!
Die rooi kat met die geel strepe
lê lankuit op die gras, hou my oë
vas soos hy daar slaap met pote
lui gestrek en stert 'n nou-nou kwispel
kwytraak. Hy hou my in posisie
dat ek nie weggaan nie, maar aanbly,
hier anker. Goedvoel en stilte soos hierdie
sal hy voor sorg, dat ou Katie saliger
nie meer kan sing nie Oorie see, Oorie see
Met die blou steemerjie. Hy hou
die aarde in sy vier pote vas, maak dat
stakers, die oproeriges, die altyd ontevredenes
wegbly, die werkloses werk kry
en die huisloses in vreugde onderdaks
dek of gedek word met genoegsaam satisfaksie.
Joan, Danie en Jaap reageer op Willie oor Jerusalem en Athene
Op die jongste LitNet-mini-seminaar reageer Joan Hambidge en Danie Veldsman op Willie van der Merwe se onlangse LitNet-essay, "Tussen Jerusalem en Athene". Jaap Durand se reaksie word ook eersdaags geplaas – hou daarvoor die Seminaarkamer dop. Die gesprek oor hierdie tema kan op hierdie blog voortgesit word.