Henry Jeffreys, oud-redakteur van Die Burger en die New Age, sluit sy rubriek oor Vryheidsdag af met die vraag: “Dit is wat ons ongelukkig op Vryheidsdag van hom (pres. Jacob Zuma) en ander gaan hoor – ’n retoriese ophemeling van die demokrasie en hoe die bewese planne om dit stelselmatig af te takel, dit eintlik opbou en verdiep. Enige sotte vir Vryheidsdag?” Die volledige artikel is hier.
Die adjunk-redakteur en rubriekskrywer, Willem Jordaan, sluit hierby aan: “Suid-Afrika se demokrasie is … 18 jaar oud. Maar is ons demokrasie gereed om die storm en drang van puberteit agter te laat? … Die vraag oor die volwassenheid van ons demokrasie het immers ten diepste met die gehalte daarvan te make. Ter sprake is kwessies soos die verantwoordbaarheid van ampsdraers, die lewenskragtigheid van demokratiese instellings, die doeltreffendheid van wigte en teenwigte, politieke en ekonomiese stabiliteit en ’n atmosfeer van verdraagsaamheid. En dit is juis hier waar die huidige ANC-leiers baie het om oor verantwoording te doen. Dit is húlle wat die land stelselmatig laat vasval in die Zumakrasie – ’n verwaterde toepassing van die demokratiese beginsels waarvoor talle gesterf het. Hy lys voorts agt kommerwekkende gevalle. Volledige artikel hier.
Dié selektiewe aanhalings kan maklik die indruk skep dat die skrywers – en daar is baie ander – nou moeite doen om die silwer rand mis te kyk, en hulle aan die donker wolk blind staar. Dis egter duidelik dat by diegene daar eerder ‘n hartseer is oor iets wat was, en wat nou verslons word. Dié waarnemings is egter nie heeltemal sonder inhoud nie.
Daar is enkele min of meer objektiewe norme waarmee elemente van vryheid met twee jaar gelede kan vergelyk. Twee jaar gelede was Suid-Afrika 33ste op Verslaggewers Sonder Grense se persvryheidsindeks, nou 42ste. Ses Afrikalande vaar beter op hierdie indeks as Suid-Afrika, en baie Suid-Afrikaners sal die kop skud dat Tanzanië een van hulle is. In 2003 het Suid-Afrika die 21ste plek beklee en was die mees persvrye land op die kontinent.
Suid-Afrika beklee nou die 64ste plek op die korrupsiepersepsie-indeks. ‘n Jaar gelede was dit nog tien plekke beter daaraan toe. Volgens die Wêreldbank beroof korrupsie ‘n land van sy toekoms, en sonder toekoms is daar immers geen vryheid nie.
Hierdie Vryheidsdag word gevier te midde van die meeste aanduidings ooit dat die grafskrif eensydig oor die Kemptonparkse Akkoord geskryf is, en met rewolusionêre retoriek vervang word.
Om die saak van vryheid onbeskof of potsierlik te dryf, dien ook nie die saak nie. Soos die ou mense gesê het: “Met die hoed (beleefdheid) in die hand kom mens deur die ganse land.” Tensy beleefdheid as swakheid vertolk word, natuurlik, en daar bietjie spierkrag ook is. En dit bied die Solidariteit Beweging. Of soos Pieter Vorster van die AB dit uitgedruk het: “Die burgerlike samelewing het die redelike verwagting dat hulle stemme ook gehoor word. Saam kan ons weer betekenis gee aan Vryheidsdag as ŉ dag waarop ons demokrasie en grondwetlike waardes gevier word.”
Hulle moet die keuring vir handwapens moeiliker maak en die strawwe vir besit van ongelisensieerde vuurwapens swaarder.