ONS KRUIETUIN (Deel 1) | Bontie se Bloggery
ONS KRUIETUIN (Deel 1)
November 15, 2007 ~ Stories Uit My Wereld
Ons het in Vryheid 'n klein kruie tuintjie begin. Die kruie gogga het ons eintlik in die Drakensberge gebyt. Ek moes 'n week-konferensie by 'n oord naby Underberg bywoon en het vroutjie-doutjie saam geneem. Terwyl ons mans bedags die konferensie bygewoon het, het die vrouens al die besienswaardighede in die omgewing besoek. Iewers oppad het hulle op 'n aanwysing na 'n kruie boerdery afgekom. Hulle het die aanwysings gevolg tot by 'n klein netjiese huisie in die berg. Die interessante was dat die huisie se hele tuin net uit kruie bestaan het.
Die eienares van die kruie tuin het hulle met ope arms ontvang en op 'n besigtigings toer deur die hele boerdery geneem. Behalwe om kruie te kweek, maak die boervrou ook kruie tee, salwe en lekker ruik goedjies vir skoonheid en gesondheid.
Vroutjie-doutjie het my van die boerdery vertel en ons het net daar en dan besluit ons moet ook 'n kruie tuin hê. Ons het bietjie navorsing op die internet gedoen en 'n groothandelaar vir kruie plantjies in Pretoria ontdek wat behalwe alle kruie plantjies kweek, ook klante per e-pos van raad en idees voorsien. Ons het 'n lekker hoekie van sowat dertig vierkante meter voorberei en van besproeiing voorsien. Plantjies van Pretoria af gekry, en daar het ons kruietuin begin.
Ons het net drie jaar in Vryheid gebly en dit was vir ons baie moeilik om ons kruie net daar te laat toe ek oorgeplaas is Witbank toe. Ons het plantsakkies by die Korporasie gaan koop en soveel van die meerjarige kruie uitgeplant en saam getrek.
In Witbank aangekom moes ons die eerste vier of vyf maande in 'n huurhuis bly terwyl ons huis in aanbou was. Die tydperk waarin 'n mens in die nuwe dorp wonder 'koop ek of bou ek'. 'n goeie vriend, Francois, dit in nou nie dieselfde Francois van vroeër in die storie nie, het in daardie tyd vir my gesê "Fools build houses…wise men live in them." Ek glo hy het dit ook iewers gehoor, maar hoe dit ook al sy, waarder woorde is nog nooit gespreek nie! Toevallig, Francois is besig om vir hom 'n huis te laat bou!
Gedurende die vier maande in die huurhuis, is die plantsakkies, met ons kosbare kruie, onder 'n motorafdak staan gemaak. Ons het in April Witbank toe getrek. Die plante moes dus die Mpumalanga winter onder die afdak oorleef…en hulle het. Dit was wonderlik om die plante te kon saambring en net so fantasties dat hulle nie net oorleef het nie, maar sommer floreer het. Dit het gevoel asof ons so bietjie van iets bekend kon saambring na die vreemde. So iets waaraan jy kon vashou as jy terug verlang Natal toe.
Die feit dat die plante in die koue Mpumalanga winter floreer het, het ons oortuig dat die hoëveld weer hom meer toe leen tot kruie boerdery as die Natalse kus weer.
Ons het met die tyd ook meer en meer kruie in ons kos gebruik en ons kruie versameling het uitgebrei. Die stokperdjie het soveel uitgebrei dat dit vandag 'n klein besigheidjie is waaruit ons kruie, souse en ander kruie verwante produkte aan die publiek, supermarkte ensovoorts, verkoop.
Ons sal altyd aanbeveel dat iemand sy eie kruie tuin begin. Pasop net dat die gogga jou nie so byt dat dit later vir jou ook 'n werk word nie, maar sou dit gebeur is dit ook nie so sleg nie.
Ek sal hier 'n paar wenke probeer gee maar let op wel dat ek geen kenner is nie. Die raad wat ek gee kom baie ondervinding van probeer en flop.
Die grootste oorwegings wanneer jy die besluit neem is:
Of jy die regte plek het?
Of ek kans sien om my kruie daagliks, of minstens twee tot drie keer per week te versorg?
Watter tipe kruietuin wil ek begin?
Die res is baie maklik, jy moet net die kruie in die grond kry. Ek is alles behalwe 'n kenner en sal enigeen wat op grootskaal met 'n kruie tuin wil begin eerder na, van die vele, professionele kruie kwekers verwys. Een wat ek kan aanbeveel is Jana by Blossom Thyme net buite Pretoria. Sy was ons groot inspirasie en het onbaatsugtig gehelp. Jana en haar man kweek op hulle kleinhoewe en het al die kruie wat die beginner sou nodig hê en bied ook met hope raad aan.
Jy kan natuurlik jou kruietuin met jou eie saad, wat jy in kissies of houertjies saai, begin. Jy kan selfs stiggies maak. Vir die persoon wat egter die kruie tuin net vir so 'n nou en dan se huisgebruik wil hê, sou ek aanbeveel dat jy eerder plantjies wat gereed is vir uitplant by die kwekery moet koop. Die rede is dat sommige saadjies, soos byvoorbeeld pietersielie baie lank vat om te ontkiem en 'n mens soms sukkel om stiggies aan die gang te kry. As jy egter self die proses van saai, stiggies maak en kweek wil aandurf, sou ek regtig aanbeveel dat jy eerder vir jou 'n boek oor kruie aanskaf en ook met die professionele kwekers soos Jana kontak maak. Dit kan baie frustrerend wee as 'n mens van die begin af dinge verkeerd doen,
Daar is some klein dingentjies wat 'n mens onwetend doen, omdat jy net te min kennis het. Dit kan jou dan so moedeloos maak dat jy nooit weer wil probeer nie. Veerbeelde is soos wanneer jy jou stiggies verkeerd maak deur die verkeerde hormoon poeier te gebruik, of as jy die verkeerde plante by mekaar plant soos vinkel en koljander, of as jy jou rissie soorte deurmekaar plant en hulle dan natuurlik interpoleer.
Daar is ook verskeie boeke beskikbaar wat raad sowel as resepte bied.
Soos ek genoem het is die eerste vraag, "Het ek genoeg en die regte plek" kan op verskillende maniere beantwoord word, een ding is egter waar, jy kan nooit te min plek vir 'n kruietuin hê nie. Jy kan miskien net te min plek vir sekere soorte kruie hê, maar daar sal altyd 'n plekkie vir 'n kruieplantjie iewers wees.
Die ideaal is om jou kruie tuin op 'n sonnige, beskutte plek te hê. Baie mense vra altyd of die kruie son moet kry, en ek dink altyd die is 'n snaakse vraag want alle plante moet son kry om te fotosinteer. Die meeste kruie moet egter een of ander tyd van die dag baie son kry. Dit hoef nie altyd direkte son te wees nie. Ons kruie floreer byvoorbeeld onder 'n dertig persent skadunet wat ons opgesit het om die kruie te beskerm teen die erge hoëveld hael.
Die kruietuin moet beskut wee teen ryp. As daar nou een ding is wat kruie nie kan verdra nie, is die ryp. In die vroeë herfs span ons elke kruie plant wat nie onder die skadu net is nie, met skadu net toe in sy eie klein kampie. Hierdie skadu net word dan in Augustus afgehaal en gebêre vir die volgende seisoen.
Jy kan egter jou hele kruie tuin idee met jou fyntuin kombineer. Dit is deur jou kruie tussen jou ander plante te plant. Ons het so 'n tuin in Durban by 'n gastehuis gesien. Die ander plante beskerm dan die kruie plantjies teen die elemente van die natuur.
Wees versigtig met die plaas van die plante, onthou dat nie alle kruie is meerjarig nie. Plant die jaarplante en die twee-jaar plante so dat hulle nie onooglike gate in jou tuin laat as hulle afgaan nie. Beplan die tuin ook na aanleiding van die verskillende hoogtes jou plante se normale groei patroon is.
Vir die mense wat nie plek het vir 'n kruie tuin in die erf nie, byvoorbeeld meenthuis of woonstel bewoners, kan die kruie in blombakke aanhou. Die bakke kan buite in 'n baie klein tuintjie of op 'n stoep staan. Die meeste kruie het pragtige blommetjies en kruie vertoon altyd pragtig. Ons self het op ons sonstoep laventel wat pragtig groei en die hele jaar deur mooi lyk en 'n heerlike geur afgee.
Skoonsus Elsie, het haar kruie tuin in 'n trekker buiteband gevestig. Dit is hoog en dus maklik om daarin te werk en vertoon altyd netjies.
Ousus Elize hou haar kruie tuin in verskillende blombakke, dit vertoon pragtig en is naby die kombuisdeur vir gebruik.
Jy kan selfs jou kruie in 'n houertjie in 'n vensterbank kweek. Wees net versigtig vir te veel son deur die venster op jou plante. 'n 'Kenner' het my op 'n keer vertel dat die son wat direk deur die venster bak , die hitte binne die venster tot 80º Celsius kan bring…dit sal enige plant verskroei.
Sien jy kans om die kruie te versorg?
Om kruie te versorg in nie 'n groot werk nie. As jy die kruie tuin gereeld skoonhou is die maklik en eenvoudig. Eerstens moet jou grond reg wees. Sorg dat die dreinering goed is en dat daar baie kompos ingewerk is. Dit maak dit klaar vir jou kruie maklik om te vestig.
Die kruie moet gereeld water kry, winter en somer. Ons gee ons kruie in die somer daagliks water en in die winter so elke tweede of derde dag. Minstens elke tweede tot derde week is dit belangrik om, saam met die water, multi-feed toe te dien. Multi-feed is by enige goeie kwekery beskikbaar. Dit is baie goeie voedsel vir jou plante en hou hulle gesond en sterk. Pasop om nie die droë korrels multi-feed oor die plante te strooi soos jy byvoorbeeld met kunsmis op die grasperk sou doen nie. Menige aspirant kruieboer het al by ons kom kla dat hulle kruie dood is na die toediening van droë multi-feed. Daar is op die Multi-feed houer gewoonlik goeie gebruik aanwysings maar indien jy nie die oorspronklike houer het nie en wonder hoe om dit te meng, is 'n goeie verhouding is 5 ml korrels opgelos in vyf liter water. By die meeste kwekerye kan jy ook 'n apparaat koop wat voor op die tuinslang gekoppel kan word wat die water met die multi-feed oplossing meng.
Pasop vir te veel water op jou kruie. Let op dat as jou kruie, veral rissies, begin vergeel kan die van te veel water wees.
Let gereeld op vir kewers, wurms en voëls, veral muisvoëls wat jou plant vreet. Vir die kewers en wurms stel ek voor jy kry by 'n kundige by jou kwekery 'n organiese spuitmiddel en dien dit toe sodra jy die skade die eerste keer merk. As jy dit te lank laat kan die jou hele tuin verwoes. Draai die plante se blare ook so nou en dan om en kyk of daar nie goggas onder die blare sit nie. Wat die voëls betref het ek nie veel raad nie behalwe om voor te stel dat jy hier en daar in die tuin 'n paaltjie met 'n stokie plastiek plaas wat in die wind waai, en hoop die hou die voëls weg. Ons het 'n hond wat die voëls gereeld uit die kruietuin hou.
Dit is belangrik dat jy jou kruie gereeld gebruik. Ek dink nie daar is 'n plant op aarde wat so sleg en onversorg lyk en selfs doodgaan as dit nie gereeld gebruik, af gesnoei of sommer net 'n bietjie verniel word, as 'n kruie plant nie.
Pietersielie gaan dood as hy nie gebruik of afgeknip word nie. Die rede is dat pietersielie van onder af groei. Met ander woorde die nuwe blaartjies kom onder van die stam af uit. As die boonste blare nie afgepluk word nie, kry die onderste, nuwe blaartjies, nie son nie en hulle vrek dus. As jy die boonste blare nie pluk nie, verwelk en vrek dit ook en dan het jy niks van jou pietersielie plantjie oor nie. Pietersielie is 'n twee-jaar plant maar baie mense kan die nie twee maande laat oorleef nie omdat hulle dit nie gebruik nie. Onthou jou seldery, Italiaanse pietersielie (breë blaar pietersielie en koljander (dhanja) het dieselfde groei gewoonte as krulblaar pietersielie.
As jou tiemie nie gereeld en kort gehou word nie kry die van die stammetjies af sulke lang stingels wat geen blare dra nie.
So van lang stingels gepraat, die suurlemoen verbena moet gereeld in die somer gesnoei word. Die ideale plek is net waar 'n lit met twee blaartjies vorm. Daar waar dit geknip word sal die takkies dan split en so sal jy later 'n bos suurlemoen verbena hê. Knip jy hom nie gereeld nie, vorm 'n onnet struik met lang slap takke vat baie onnet lyk.
Van die min kruie plante wat eerder nie gesnoei behoort te word nie is byvoorbeeld die roosmaryn. Nie die rank- of die bosroosmaryn moet gesnoei word nie. Inteendeel groter die bos en dikker die takke, hoe beter kan jy hom gebruik. Volgende keer praat ons oor die soort kruietuin wat jy wil begin.
< Previous Uit my Ma se Resepteboek vervolg
Next > ONS KRUIETUIN (2)
2 thoughts on "ONS KRUIETUIN (Deel 1)"
November 15, 2007 om 6:47 vm
Môre daar. Ek sien ek is nie die enigste wat met so 'n vroutjie-doutjie getroud is nie. Kan geen rit buite die stad neem nie sonder dat iewers langs die pad 'n kwekery binnegeval word nie.
Januarie 11, 2008 om 4:04 nm
Baie goeie raad, dankie vir die praktiese wenke. Self kweek ek al jare al die belangrikste koskruie en weet hoe taai kruie is, dws hoe maklik hulle groei. Dit is wys om hulle gereeld te gebruik en te snoei soos jy aanbeveel. Dit is ook lekker as jy eers sekere kruie het soos komkommerkruid en vinkel in jou tuin, dat hulle hulle vanself saai en voortplant. Daar is baie kruie wat ek nog wil plant, maar ek gebruik eerder al my kruie en deel graag plantjies uit. Hier in die Boland sukkel ek net om sekeres soos dille en dragon aan die lewe te hou, andersins is my tuin vol kruie, binne bereik van die kombuis.