Is e-sigarette werklik die gesonder opsie?Talle navorsing sal nog gedoen moet word om met die nodige wetenskaplike sekerheid te kan sê of e-sigarette wel soveel veiliger is as die tradisionele rookgoed. Foto: Vaping360.com Tabakrokers verkies al hoe meer om elektroniese sigarette, wat met ŉ battery werk, te rook. Rokers is ook oortuig dat dié soort e-sigarette, of “vaping”, hulle kan help om op te hou rook én dat dit veel minder skadelik as gewone sigarette is. Boonop kan e-sigarette tans op plekke gerook word waar rook gewoonlik verban word, selfs al bevat dit nikotien. Patrick Ngassa Piotie het namens Africa Check, ŉ organisasie wat feite nagaan, ondersoek ingestel oor die beweerde veiligheid van dié soort sigarette. Die Gesagsvereniging vir Reklamestandaarde (GRS), Suid-Afrika se advertensiewaghond, het onlangs Twisp, ŉ e-sigaretverkoper, se radio-advertensie verbied wat sê sy produkte is “95% veiliger as gewone rook”. Die advertensie verskyn egter nog op Twisp se eie webwerf en dieselfde bewering word aangevoer op sy mededinger, Vaperite, se webwerf. Albei maatskappye voer aan dat dit die gevolgtrekking was van navorsing wat deur ŉ agentskap van die departement vir openbare gesondheid in Engeland gedoen is. Die GRS het egter nie die geloofwaardigheid van die openbare gesondheidsdepartement van Engeland se bevindings beoordeel nie. Die vereniging het net beslis dat die bewerings in die radio-advertensie van die produk nie voldoende gemotiveer is nie. Die vraag is nou of daar wel klinkklare bewyse bestaan dat die rook van e-sigarette, of ‘vaping’, 95% veiliger is as die rook van gewone tabaksigarette? Die verslag van die openbare gesondheidsdepartement in Engeland, getiteld “E-cigarettes: An evidence update”, is in Augustus 2015 gepubliseer. Die gevolgtrekkings van die verslag is gebaseer op ŉ navorsingsverslag wat die jaar vantevore in die joernaal European Addiction Research geplaas is. Die onafhanklike wetenskaplike komitee oor dwelms, ŉ Britse welsynsorganisasie, het in 2013 ŉ paneel van 12 internasionale kundiges in Londen bymekaar gebring. Die paneellede het beskik oor kundigheid op ŉ verskeidenheid gebiede wat te make het met nikotien- en tabaknavorsing, soos geneeskunde, psigiatrie, beleidsrigting en wetgewing. Dr. Kgosi Letlape, die president van die raad vir gesondheidsberoepe van Suid-Afrika, was een van die paneellede. Kenners het tydens die tweedaagse werkswinkel ŉ model geformuleer om die skade wat produkte met nikotien aanrig, te bepaal. Die metode is toe gebruik om die beter of voorkeur-alternatief onder dié soort produkte te bepaal. Met behulp van die model het die paneel bepaal dat elektroniese nikotienleweringstelsel-produkte, soos e-sigarette, slegs 4% “maksimum relatiewe skade” aanbring. Die model het ook getoon dat sigarette die skadelikste nikotienprodukte is, met ŉ telling van 99,6%. Die akteur Leonardo Dicaprio is een van Hollywood se glanspersoonlikhede wat ook graag e-sigarette rook. Foto: Sites.psu.edu/siowfa16/2016/09/14/vaping-whats-bad-about-it/ Wag egter net so ’n bietjie voordat jy nou dadelik na jou e-sigaret gryp. Die paneel het sélf twee sleutelbeperkinge op hul navorsing uitgewys. Die eerste is dat die paneel nie genoegsame data gehad het vir hul navorsing nie. E-sigarette is ŉ redelike nuwe produk en die paneel het gesê daar is nog nie veel navorsing beskikbaar oor verslawing, siektes en selfs sterftegevalle wat met dié jongste nikotienproduk geassosieer kan word nie. Die tweede beperking is dat die paneel deskundiges nie gekies is volgens ŉ sekere formule nie en dat dit moontlik was dat sekere lede van die paneel bevooroordeeld teenoor e-sigarette kon wees. Riccardo Polosa, ŉ professor in geneeskunde wat deel van die paneel was, was byvoorbeeld ook ŉ konsultant vir die Arbi Group Srl, ŉ e-sigaretverspreider. Nog ŉ kenner op die paneel, dr. Karl Fagerström, het as ŉ konsultant gedien vir die meeste maatskappye met ŉ belangstelling in die behandeling van tabakverslawing. Een van dié maatskappye is Nicoventures, wat deur British American Tabacco aangestel is om nie-tabak-nikotienprodukte te ontwikkel en te kommersialiseer. Terwyl die gier van e-sigarette wêreldwyd posgevat het na aanleiding van die paneel se bevindinge, het die kritiek net so vinnig gevolg. Lancet, ŉ mediese joernaal, het ŉ week ná die publikasie van die openbare gesondheidsdepartement se verslag, ŉ rubriek geplaas waarin die navorsing van die paneel as “buitengewoon flou” beskryf is. Lancet het tot die gevolgtrekking gekom dat dié departement hul vertroue geplaas het in die bevindinge van kundiges wat self erken het hulle het nie oor die nodige bewyse vir die navorsing beskik nie. Boonop was daar ook die gevaar van botsende belange. Twee weke later is die navorsing verder deur die British Medical Journal gekritiseer. Twee Britse professore het gesê die navorsing was eintlik maar net ŉ vergadering van 12 mense wat ŉ multikriteria-besluitnemingsmodel ontwikkel het om hul menings oor die nadele van verskillende produkte wat nikotien bevat, op te bou. Prof. Lekan Ayo-Yusuf, die adjunk-visekanselier vir navorsing aan die Sefako Makgatho Gesondheidswetenskappe Universiteit (voorheen bekend as Medunsa) skryf gereeld oor tabakbeheer en -gebruik in Afrika suid van die Sahara. Hy het aan Africa Check gesê hy twyfel sterk of navorsers dieselfde resultate sal verkry as hulle die aanvaarde risikobepalingsbeginsels vir navorsing oor produkte wat nikotien bevat sou gebruik, in plaas van die kriteria-model wat die 12 kundiges op die Engelse paneel verkies het. E-sigarette se gewildheid is wêreldwyd aan die toeneem. Dit is egter nog nie duidelik hoe skadelik dit vir die rokers en omstanders is nie. Foto: Kjerstin_Michaela/Pixabay.com Die verslag wat die basis vorm vir die aanname dat die rook van e-sigarette 95% veiliger is as gewone sigarette, hou dus nie werklik water nie. Tog is daar dalk ander, meer deeglike, wetenskaplike studies wat die aanname beter ondersteun. Ongelukkig blyk dit dat dit heeltemal te vroeg is om in alle sekerheid te kan sê. Die Cochrane-netwerk van gesondheidsnavorsers is tans besig om alle studies wat tot en met Januarie 2016 gedoen is te ondersoek wat beweer dat e-sigarette rokers gehelp het om op te hou om tabak te rook. Volgens die navorsers lyk dit of daar wel tans konsensus heers dat e-sigarette aansienlik veiliger is as tradisionele sigarette, gebaseer op die beskikbare bewyse. Hulle erken egter dat verdere navorsing nodig is om e-sigarette se veiligheidsprofiel in vergelyking met gevestigde rookverslawingshulpmiddels te bepaal. Nog ŉ artikel, dié keer gepubliseer in die joernaal Preventative Medicine, het gekyk na die breë gesondheidseffekte van e-sigarette. Dit het studies wat tot en met 14 Augustus 2014 gepubliseer is, geëvalueer. In dié artikel is daar tot die gevolgtrekking gekom dat die navorsing te veel metodologiese probleme het en uit te min navorsing bestaan. “Daar is ook te veel teenstrydighede in die resultate en ŉ gebrek aan langtermynresultate. Om hierdie redes kan daar nog nie duidelike gevolgtrekkings oor die onskadelikheid van e-sigarette gemaak word nie. Tog kan dié soort sigarette ook nie heeltemal as onskadelik beskou word nie.” Die Amerikaanse voedsel- en dwelm-administrasie (FDA) het om hierdie redes ook nog nie e-sigarette wat nikotien bevat, as ŉ produk goedgekeur wat mense kan help om op te hou rook nie. Die Wêreldgesondheidsorganisasie het in Augustus 2016 ook uiteindelik gesê daar is geen geloofwaardige wetenskaplike syfers beskikbaar vir hoeveel veiliger die gebruik van e-sigarette teenoor gewone sigarette is nie. “Die skade wat aan ander mense berokken kan word, moet ook in ag geneem word wanneer die bewyse geëvalueer word; ŉ mens kan nie uitsluitlik kyk na die skade wat ŉ individuele e-sigaretroker opdoen nie,” het Ayo-Yusuf gesê. “E-sigarette is dalk tans ŉ ‘doeltreffende’ nikotien-afleweringsapparaat vir ŉ individuele roker, maar dit is nog onbekend hoe ‘effektief’ dit is om rookskade aan die bevolking te verminder.” Verder meen Ayo-Yusuf dat die beskikbaarheid van e-sigarette sonder die nodige regulasies en wetgewing daartoe kan lei dat dit weer algemeen aanvaarbaar word om gereeld in die openbaar sigarette te rook. Rook kan ook weer onder jongmense bevorder word. Die slotsom is dus dat die aanname dat e-sigarette 95% veiliger is as gewone sigarette tans nie klinkklaar bewys kan word nie. Talle navorsing sal nog gedoen moet word om met die nodige wetenskaplike geloofwaardigheid te sê of e-sigarette soveel veiliger is as die tradisionele rookgoed.