(Aangestuur vanaf Oekraine)
Volkslied: Ще не вмерла Україна
(tr.: Shche ne vmerla Ukrainy)
Hoofstad Kiëf (Kyiv)
Grootste stad Kiëf (Kyiv)
• Koninkryk van
603 500 km2 (45ste)
233 013 myl2
42 030 832
(sonder Krim en Sewastopol) (33ste)
73,8/vk km / km2 (115de)
$429,947 miljard (47ste)
$10 310 (111de)
$161,872 miljard (57ste)
$3 882 (128ste)
MOI (2017) 0,750 (88ste) – hoog
Gini (2016) 25(18de) – medium
Oekraïne (Oekraïens: Україна, Ukraina, [ukrɑˈjinɑ], luister (hulp·inligting)) is 'n land in Oos-Europa wat in die suide aan die Swartsee, in die ooste aan Rusland, in die noorde aan Wit-Rusland en in die weste aan Pole, Slowakye, Hongarye, Roemenië en Moldowa (voorheen Moldawië) grens.
Deur die loop van die geskiedenis het Oekraïne en sy streke deel uitgemaak van ten minste veertien verskillende state voordat dit uiteindelik in die laat 20ste eeu as onafhanklike republiek gevestig is. Die belangrikste van hierdie moondhede was die Koninkryk Pole-Litaue, die Russiese Tsareryk en die Sowjetunie.
Volgens oorlewerings was Kiëf-Roes, 'n ryk wat deur Skandinawiese Warangiërs in die 9de eeu gestig is, die eerste histories gedokumenteerde Oos-Slawiese staat. Dit het in die middeleeue tot 'n magtige ryk ontwikkel, maar later, in die 12de eeu, verbrokkel. Teen die middel van die 14de eeu het Oekraïense gebiede onder die bewind van drie vreemde moondhede gestaan – die Goue Horde, die Grootvorstedom Litaue en die Koninkryk Pole. Ná die Groot Nordiese Oorlog (1700–1721) het Oekraïense gebiede deel geword van 'n aantal streeksmoondhede. In die 19de eeu is die grootste deel van die land by die Russiese Ryk ingelyf, terwyl die res onder Oostenryks-Hongaarse bewind gestaan het.
Die Oos-Slawiese etimologiese wortel krai verwys egter sowel na 'n "rand, grens" asook na "gebied, land". Die moderne nasionale geskiedskrywing in Oekraïne beweer dan ook dikwels dat die naam Ukraina in kronieke vanaf die 12de eeu eerder na 'n "selfstandige gebied" of "prinsdom" verwys het, terwyl 'n "grensland" okraina genoem is. Hierdie hipotese word egter nie deur die meeste ander navorsers of primêre historiese bronne gedeel nie.
Volksnaam[wysig | wysig bron]
Grensland[wysig | wysig bron]
Oekraïne as geografiese entiteit[wysig | wysig bron]
Ekologiese vraagstukke[wysig | wysig bron]
Dit was Oekraïne waar die Russiese Rewolusie se teenstrydighede op 'n bloedige manier uitgewys is. Die land het drie jaar lank in 'n burgeroorlog versink wat oorspronklik in Rusland begin het. Bolsjewistiese Rooi Leër het die land vanuit die noorde binnegeval om die rewolusie na die suide uit te brei en die Russiese Ryk onder 'n kommunistiese bewind te herstel. Die plaaslike landadel en monargiste het die kant van die Wit Leër gekies, burgerlike magte wat ook deur buitelandse moondhede soos die Verenigde Koninkryk en Frankryk gesteun is om kommunisme in die ooste te stuit en die ou bewind te herstel. Albei politieke kampe het hul doelwitte met genadelose bloedvergieting probeer bereik, beslag gelê op perde en voedselvoorrade en mans oorlog toe gedwing. Sodoende het hulle die steun van die proletariaat en kleinboere verloor.
Geweldpleging het buite beheer geraak. Oekraïense vrouens is verkrag, privaat huise geplunder en hele nedersettings verwoes. In Oekraïense stede is fabrieksarbeiders gedwing om onrealistiese produksiekwotas te vervul om in die behoeftes van die strydende magte te voorsien, anders is hulle geskiet.
1919 was vir Oekraïne 'n jaar van ongekende chaos en bloedvergieting waartydens ses verskillende leërs by oorlogshandelinge betrokke was. Kiëf is tydelik deur vyf verskillende besettingsmagte ingeneem. Die Bolsjewiste het die natuurlike rykdomme van Oekraïne as lewensnoodsaaklik vir hul militêre optrede in ander dele van die Russiese Ryk beskou en pogings onderneem om Oekraïense boerderye te kollektiveer. Intussen was nòg die Rooi nòg die Wit Leër nog in staat om sy soldate van kos, klere en ander voorrade te voorsien nie. So het een miljoen soldate van die Rooi Leër gedeserteer. Dorpsbevolkings, wat daarvan verdag is om skuilplekke vir deserteurs te bied, is swaar gestraf.
Laat in 1919 het die Bolsjewiste met 'n nuwe offensief begin en die hele Oekraïne in die volgende jaar ingeneem. Die Oekraïense Sowjetrepubliek is herstel. Die Wit Leër het die land ontruim, terwyl die nasionalistiese regering na Pole gevlug het. Die Bolsjewiste het 'n oorwinning behaal in 'n oorlog wat die lewens van 1,5 miljoen Oekraïense burgerlikes geëis het. Joodse burgers het die slagoffers van onmenslike geweldpleging deur nasionaliste en anargiste geword. Meer as 50 000 het in pogroms gesterf. Die Wit Leër het Jode as die "uitverkore volk" van die Bolsjewiste beskou en 100 000 Joodse Oekraïners vermoor, terwyl Bolsjewiste Jode as burgerlike anti-rewolusionêres bestempel en gedood het, ongeag die feit dat talle leiers in die Bolsjewiste-party Jode was.
Poolse aanval[wysig | wysig bron]
Oekraïne as Sowjetrepubliek[wysig | wysig bron]
Maidan Nezalezhnosti ("Onafhanklikheidsplein") in Kiëf (Kyiv)
Russies-Oekraïense konflik[wysig | wysig bron]
Daar het lank 'n konflik gewees tussen pro- en anti-Russiese partye in die land. Die minderheid wat Russies praat in die oostelike provinsies en op die Krim het sterker bande met Rusland gewens. Die westelike provinsies wat Oekraïens praat wil dit nie aanvaar nie. Ná die Oranje Rewolusie wat 'n anti-Russiese regering aan die mag bring, is Joelia Tymosjenko deur die parlement verdryf en ná verkiesings het Janoekowitsj president geword. Ná die val van die pro-Russiese Janoekowitsj-bewind en bloedige onluste, waartydens tientalle betogers deur onbekende eenhede doodgeskiet is, het die Duitse, Franse en Poolse ministers van buitelandse sake – Frank-Walter Steinmeier, Laurent Fabius en Radoslaw Sikorski – as bemiddelaars opgetree. Op 21 Februarie 2014 het Oekraïense politici en die buitelandse ministers 'n ooreenkoms onderteken wat voorsiening vir die ontwapening van onwettige eenhede en die vorming van 'n "regering van nasionale eenheid" gemaak het. Daar is verwag dat ook Russiessprekende landsdele, wat meer as 'n derde van Oekraïne se totale oppervlakte beslaan, in die nuwe oorgangsregering verteenwoordig sou wees.
Werchowna Rada, die Oekraïense parlement in Kiëf
Tans is Oekraïne lid van die Gemenebes van Onafhanklike State.
Staatshoof: President Volodymyr Zelenskyj
Regeringsleier: Premier Denys Shmyhal
Nasie en staat[wysig | wysig bron]
Sint Michiel-katedraal in Kyiv (Kiëf)
Die Grieks-Katolieke kerkhoof, grootaartsbiskop kardinaal Ljoebomir Hoezar, het in 2004 die Oranje Rewolusie in Oekraïne gesteun. Die besluit om sy amptelike setel van Lwif na Kiëf te verskuif is in die volgende jaar deur baie Ortodokse gelowiges as aanmatigend beskou, ongeag die feit dat die kerk se geestelike sentrum, die Sint-Joriskatedraal, steeds in Lwif geleë is.
Die Oekraïens-Ortodokse Kerk, wat nog tot en met 1990 as Russies-Ortodokse Kerk bekendgestaan het, staan tradisioneel in die politieke spanningsveld tussen Kiëf en Moskou. Die kerkhoof, die metropliet in Kiëf wat sy amptelike setel in die Grotteklooster het, val onder die gesag van die Ortodokse patriarg in Moskou. Baie gelowiges spreek hulle ten gunste van 'n onafhanklike Oekraïense kerk uit, 'n sogenaamde outokefale kerk, met Oekraïens as kerktaal en 'n eie patriarg – 'n droom wat in die Russiese Ryk nie vervul het nie. Eers met die tsaar se bedanking het gelowiges 'n kans gesien vir 'n selfstandige kerk. So is op 9 Mei 1919 die eerste Oekraïense liturgie in die Garnisoenkerk te Kiëf gevier. Die skeiding van staat en kerk, wat deur die Bolsjewiki bewerkstellig is, het die amptelike registrasie van 'n Oekraïense kerk moontlik gemaak waarvoor die owerheid kerkgeboue beskikbaar gestel het. In September 1921 is die opperpriester Lipkofski tot hoof van die outokefale Ortodokse Kerk van Oekraïne gewy.
Ná die onafhanklikwording in 1991 het 'n deel van die Ortodokse Kerk onder leiding van die metropoliet Filaret weggebreek van die moederkerk om die onafhanklike Oekraïens-Ortodokse Kerk van die Kiëfse Patriargaat te vorm.
Landboupotensiaal[wysig | wysig bron]
↑ "UNdata – country profile – Ukraine" (in Engels). Verenigde Nasies. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Januarie 2018.
↑ "Population (by estimate) as of June 1, 2019. Average annual populations January-May 2019". ukrcensus.gov.ua (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 April 2020. Besoek op 6 Maart 2020.
↑ "Population by ethnic nationality, 1 January, year". ukrcensus.gov.ua (in Engels). Ukrainian Office of Statistics. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 April 2020. Besoek op 17 April 2010.
↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) "Ukraine". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 6 Maart 2020.
↑ "2019 Human Development Index Ranking" (in Engels). United Nations Development Programme. 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op 6 Maart 2020.
↑ "Gini Index" (in Engels). Wêreldbank. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2020. Besoek op 6 Maart 2020.
↑ (uk) Ф.А. Гайда. От Рязани и Москвы до Закарпатья. Происхождение и употребление слова «украинцы» // Родина. 2011. № 1. С. 82-85.