Die pad na jou ware self | Lééf met hart & siel
Deur Ian Morgan Cron | Foto Hanneri de Wet
Dit wat jy nie omtrent jouself weet nie, kan skadelik wees vir jou, jou verhoudings en hoe jy jou weg deur die lewe baan. Dit kan selfs ’n dieper verhouding met God verhoed.
Het jy hulp nodig om uit te pluis wie jy is en waarom jy jouself dikwels in vernietigende patrone bevind? Die antwoord lê dalk net opgesluit in die persoonlikheidstipes wat deel vorm van die Enneagram. Die Enneagram is ’n persoonlikheidstiperingstelsel wat beskryf hoe mense bedraad is, hetsy positief of negatief.
Die nege persoonlikheidstipes
Die Enneagram leer dat daar nege verskillende persoonlikheidstipes is en dat ons as kinders natuurlikerwys na een neig en dit aanneem ten einde dinge te hanteer en veilig te voel. Elke tipe het ’n afsonderlike manier waarop hulle die wêreld sien en ’n onderliggende motivering wat ’n sterk invloed het op hoe daardie tipe dink, voel en optree.
As jy is soos ek was, sal jy dadelik beswaar maak teen die gedagte dat daar net nege basiese persoonlikheidstipes op ’n planeet met meer as sewe biljoen mense is. ’n Enkele besoek aan die verf-afdeling van ’n hardewarewinkel saam met ’n besluitelose wederhelf om “net die regte rooi” vir die badkamermure te vind, kan dalk jou besware laat bedaar. Soos ek onlangs uitgevind het, is daar letterlik ’n oneindige aantal variasies van rooi waaruit jy kan kies om terselfdertyd jou badkamer op te knap en jou huwelik te vernietig. Net so is daar ’n oneindige aantal vergestaltings van elke tipe waarvan party soortgelyk aan joune kan wees en talle wat uiterlik heeltemal van joune kan verskil, hoewel julle almal variasies van dieselfde primêre kleur is.
Die Enneagram se naam kom van die Griekse woorde vir nege (ennea) en vir ’n tekening of figuur (gram). Dit is ’n meetkundige figuur met nege punte wat nege verskillende maar onderling verbonde persoonlikheidstipes voorstel. Elke genommerde punt op die omtrek is verbind met twee ander deur twee pyle wat dwarsoor die sirkel strek en dui op hul interaksie met mekaar. Onthou net: geen persoonlikheidstipe is beter of slegter as enige van die ander nie. Elkeen het sy eie sterk- en swakpunte en nie een is gekoppel aan ’n bepaalde geslag nie.
Tipe Een: Die Perfeksionis. Eties, toegewyd en betroubaar, word gemotiveer deur die begeerte om op die regte manier te lewe, die wêreld te verbeter en foute en verwyte te vermy.
Tipe Twee: Die Helper. Gulhartig, sorgsaam en vrygewig; word gemotiveer deur die behoefte om geliefd en nodig te wees, en om nie hul eie behoeftes te erken nie.
Tipe Drie: Die Presteerder. Ingestel op sukses, bewus van hul beeld en gretig om produktief te wees; word gemotiveer deur die behoefte om suksesvol te wees (of te lyk) en mislukking te vermy.
Tipe Vier: Die Romantikus. Skeppend, sensitief en buierig; word gemotiveer deur die behoefte om verstaan te word, hul oordrewe gevoelens te ervaar en nie die gewone deursneepersoon te wees nie.
Tipe Vyf: Die Observeerder. Analities, afgetrokke en privaat; word gemotiveer deur die behoefte om kennis in te samel, energie te bespaar en nie op ander staat te maak nie.
Tipe Ses: Die Lojalis. Toegewyd, prakties en gevat; dink in terme van die ergste uitkoms en word gemotiveer deur vrees en die noodsaaklikheid van beveiliging.
Tipe Sewe: Die Genotsoeker. Prettig, spontaan en avontuurlik; word gemotiveer deur die behoefte om gelukkig te wees, stimulerende ervarings te beplan en pyn te vermy.
Tipe Agt: Die Uitdager. Indrukwekkend, intens en konfronterend; word gemotiveer deur die behoefte om sterk te wees en gevoelens van swakheid of kwesbaarheid te vermy.
Tipe Nege: Die Vredemaker. Aangenaam, onversteurd en tegemoetkomend; word gemotiveer deur die behoefte om die vrede te bewaar, met ander te verenig en konflik te vermy.
Dalk begin kry jy nou ’n idee van tot watter van die nege tipes jy behoort. Die Enneagram is egter bloot die vertrekpunt.
Elke tipe het ’n afsonderlike manier waarop hulle die wêreld sien en ’n onderliggende motivering wat ’n sterk invloed het op hoe daardie tipe dink, voel en optree.
Sentrums van intelligensie
Die nege tipes op die Enneagram word in drie groepe of sentrums verdeel − drie in die Hart- of Gevoel sentrum, drie in die Kop- of Vreessentrum en drie in die Lyf- of Woedesentrum (daar word ook van die Instink- of Woedesentrum gepraat). Elkeen van die drie tipes in elke sentrum word op verskillende maniere aangedryf deur ’n emosie wat verband hou met ’n deel van die liggaam wat bekendstaan as ’n intelligensiesentrum. In wese is jou intelligensiesentrum ’n manier om te beskryf hoe jy gewoonlik die lewe waarneem, verwerk en daarop reageer.
Die Lyf- of Woedesentrum (8, 9, 1). Hierdie tipes word aangedryf deur woede – Agts gee uiting daaraan (eksternaliseer dit), Neges vergeet daarvan en Een’s krop dit op (internaliseer dit). Hul ervaring van of reaksie op die lewe is op ’n instinktiewe vlak. Hulle is geneig om hulleself eerlik en reguit uit te druk.
Die Hart- of Gevoelsentrum (2, 3, 4). Hierdie tipes word aangedryf deur emosies − Twee’s fokus na buite op ander se emosies, Drie’s sukkel om hul eie en ander mense se emosies te herken en Viers rig hul aandag na binne op hul eie emosies. Elkeen van hierdie tipes ervaar die lewe vanuit hul hart, reageer op die lewe vanuit hul hart en hulle is meer besorg oor en bewus van die beeld wat hulle uitstraal as ander tipes.
Die Kop- of Vreessentrum (5, 6, 7). Hierdie tipes word aangedryf deur vrees − Vyfs ervaar vrees in hul “buite-wêreld” en onttrek daarvan deur hulleself van ander en die wêreld af te sonder, Sesse vergeet daarvan en Sewes ervaar vrees in hul “binne-wêreld” en beweeg na buite deur meer aktief planne te maak en besig te bly. Hulle ervaar die lewe vanuit hul intellek, reageer op die lewe vanuit hul intellek, en is geneig om sorgvuldig te dink en te beplan voor hulle optree.
Ontdek jou drif of hoofsonde
Dit klink dalk na iets uit ’n Middeleeuse moraliteitspel, maar elke tipe het ’n hoofsonde wat daarmee verband hou. Vir party mense roep die woord “sonde” verskriklike herinneringe en gevoelens op.
Richard Rohr skryf: “Sondes is fiksasies wat keer dat die energie van die lewe, God se liefde, vrylik kan vloei. [Hulle is] selfopgerigte blokkades wat ons van God en dus van ons eie ware potensiaal afsny.”
Elke Enneagram-tipe het ’n “drif” of hoofsonde wat daardie tipe se optrede aandryf. Die leermeesters wat die Enneagram ontwikkel het, het opgemerk dat elkeen van die nege tipes ’n besondere swakheid of versoeking het om aan een van die sewe hoofsondes toe te gee.
Elke persoonlikheid se hoofsonde of drif is soos ’n gewoontevormende, onwillekeurig herhaalde optrede waarvan ons net bevry kan word wanneer ons insien hoe dikwels ons dit die sleutels gee om ons persoonlikheid te bestuur.
So lank as wat ons onbewus is van ons hoofsonde en van hoe dit ongesteurd in ons lewens op die loer lê, sal ons die slaaf daarvan wees.
Een van die doelwitte van die Enneagram is om jou te leer hoe om jou hoofsonde of drif te beheer eerder as dat dit jou beheer.
In wese is jou intelligensiesentrum ’n manier om te beskryf hoe jy gewoonlik die lewe waarneem, verwerk en daarop reageer.
Hier is ’n lys van die nege drifte en die tipe waarmee elkeen verbind word:
Tipe Een: Woede. Een’s ondervind ’n onweerstaanbare drang om die wêreld te vervolmaak. Aangesien hulle goed weet dat nie hulle of enigiemand anders hul hoë standaarde kan handhaaf nie, ondervind hulle woede in die vorm van smeulende wrokke.
Tipe Twee: Trots. Twee’s rig al hul aandag en energie daarop om in ander se behoeftes te voorsien terwyl hulle ontken dat hulle self behoeftes het. Hul geheime geloof dat hulle die enigste is wat weet wat vir ander die beste is en dat hulle onontbeerlik is, openbaar hul hoogmoedige gees.
Tipe Drie: Misleiding. Drie’s meen die skyn is belangriker as die werklikheid. Hulle versaak hul ware self om ’n valse, aanneemlike beeld voor te hou. Drie’s glo in hul eie voorwendsel en bedrieg hulleself om te glo hulle is hul beeld.
Tipe Vier: Afguns. Viers glo hulle kort iets noodsaakliks waar-sonder hulle nooit volledig sal wees nie. Hulle is afgunstig op wat hulle as ander se heelheid en geluk beskou.
Tipe Vyf: Gierigheid. Vyfs gaar goed op wat hulle meen sal verseker dat hulle ’n onafhanklike, selfonderhoudende bestaan sal kan voer. Dit veroorsaak uiteindelik dat hulle liefde en geneentheid van ander weerhou.
Tipe Ses: Vrees. Sesse stel hulle altyd die ergste voor en twyfel aan hul vermoë om alleen die mas op te kom. Sesse wend hulle tot gesagsfigure en geloofstelsels eerder as na God om hulle te voorsien van die veiligheid en ondersteuning waarna hulle smag.
Tipe Sewe: Gulsigheid. Om pynlike gevoelens te vermy, gaan Sewes hulle te buite aan aangename ervarings deur nuwe avonture en uitstappies te beplan en interessante idees te verken. Hulle raak nooit versadig nie en die naarstige soeke na hierdie afleidings bereik uiteindelik die punt van vraatsug.
Tipe Agt: Wellus. Agts smag na intensiteit. Dit blyk uit die buitensporigheid wat hulle op elke gebied van die lewe openbaar. Hulle tree baasspelerig en strydlustig op om ’n hardvogtige, intimiderende uiterlike voor te hou om só hul eie kwesbaarheid te verberg.
Tipe Nege: Traagheid. Vir Neges verwys traagheid na geestelike eerder as liggaamlike traagheid. Neges raak aan die slaap ten opsigte van hul eie prioriteite, persoonlike ontwikkeling en om verantwoordelikheid vir hulleself te aanvaar.
Die goeie nuus is dat ons kan kies om die koers van ons gedagtes, opvattings en gedrag te verander en so ons ware self te kan uitleef. Selfkennis deur middel van die Enneagram kan die heelheid bring waarna ons smag. Solank jy dit nie probeer toepas sonder die transformerende mag van God se genade nie.
Uittreksel uit Die pad na jou ware self ’n Enneagram-reis na selfkennis deur Ian Morgan Cron & Suzanne Stabile gepubliseer met toestemming van Struik Christian Media.
Wen! Twee gelukkige lesers kan elk ’n kopie van Die pad na jou ware self met komplimente van Struik Christian Media wen. Stuur jou naam, adres en kontakdetail aan navrae@leef.co.za, saam met die antwoord op die volgende vraag: Hoeveel persoonlikheidstipes is daar op die Enneagram? Sluitingsdatum: 28 Februarie 2018.
Mooimaakwenke vir jou mooiste dag
Boekgesprek met Lizette Murray