Go lemoga bokgoni bjo bo feletšego bja bokgabo, setšo, saense le thekenolotši ka go tšweletšo ya tša phedišano le ekonomi, ka go hlohleletša bokgonikakanyo le hlohloletšego, le go godiša bohwa bjo bo fapanego bja setšhaba sa rena.
tšweletšo ya saense le thekenolotši ka mekgwa yeo di kgontšhago ya mananeo a bosetšhaba a hlohleletšo, go setšhaba, banyakišiši, intaseteri le mmušo; le phetogelo ya yona le taolo go netefatša thuto le phihlelelo ya bophelo ka moka go badudi ba Afrika Borwa.
Ke motlotlo go fana ka Pego ya Ngwaga ka Ngwaga ya Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši ya 2001/2002.
Letona la tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši.
Ngwaga wa ditšhelete 2001/2002, e be e le ngwaga wo mongwe wa katlego ya Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši, fela o be o na le mathata ao go ilego gwa itebanywa le wona. Katlego ya kgoro e kgontšhitšwe ke boithaopo, mahlahla, boineelo le matla ao a bontšhitšwego ke bahlankedi ba rena go netefatša gore maikemišetšo, ponelopele le dilebišwa tša Kgoro le gore mafelelong boromiwa bja Mmušo mo mafapheng a tša Saense le thekenolotši, le bokgabo le setšo di a phethagatšwa.
Mo mafapheng a tša Saense le thekenolotši, kgoro e ketekile beke ya bosetšhaba ya saense, intšeniering le thekenolotši go phagamiša le go bjala kgahlego ka go dithuto tša saense magareng ga baswa fela re dula re hlobega boroko ka peresente ya ka tlse ga hlano ya baithuti ba marematlou bao ba hwetšago maemo a go tsena Yunibesithi thutong ya dipalontshesere le saense. Ka fao, go magetleng a rena go tšea matsapa a go dira gore dithuto tšeo di se fihlelelwe fela, eupša di bjale maikutlo ao a kgahlišago a bophelo.
Bjalo ka Kgoro, re swanetše go šomiša saense , thekenolotši le hlohleletšo go phethagatša dilebišwa tša Lenaneopeakanyo le Leswa la Tšweletšo ya Afrika (NEPAD) le yona Kopano ya Afrika yeo e sa tšwago go hlangwa (AU) ka tlase ga hlahlo ya Mopresitente wa rena, Morena Thabo Mbeki. Ke a kgolwa gore matsapa a maikemišetšo rena a go mekamekana le bodiidi, tlhokego ya mešomo, HIV/AIDS le merero ye mengwe yeo e lego mabapi le seo a tla phethagatšwa, ge fela magareng ga tše dingwe, re tlogela go amogela dithekenolotši le tsebo go tšwa go ba bangwe re dutše, mme ra ba batšeakarolo go fihlelela ekonomi yeo e ithekgilego godimo ga tsebo.
Dinyakišišo le Tšweletšo tša naga ya gabo rena di lebagane le mathata. Bjalo ka motšeakarolo go saense le thekenolotši magareng ga diekonomi tšeo di itšweletšago, re a thaba go lemoga karolo yeo e bapalwago ke saense le thekenolotši le dinyakišišo ka go tša phedišano, ekonomi le tlholego ya mošomo mo dinageng ka moka tša diintaseteri, bjalo ka Finilane, Tšhile, Korea le Taiwane.
Mo mererong ya bokgabo le setšo, Kgoro e swaragane, magareng ga tše dingwe, diphetogelo tša diteatere. Tšhelete e šetše e filwe Khansele ya Bosetšhaba ya tša Bokgabo (NAC) go thuša dikhampani tšeo di ikemetšego le diokhestra. Kabelo ya tšhelete go dikhamphani tša bokgabo le diinstitšušene, tšeo di sego tša ka tša fiwa tšhelete peleng e tla hlola le go godiša tšweletšo ya talente ya bokgonitlhamo le dikgoba tše mpsha mo maphelong a bona.
Re tla tšwela pele go rotloetša bangwathelanibao ba fapanego, diinstitšušene goba ditho go tee le batho, go thekga diporotšeke tšeo di lebišitšwego go tšweletša setšhaba. Re tla kgopela thušo go tšwa ditšhabeng tša boditšhabatšhaba go tšweletša le go hlahla methopo ya rena ya batho, go aga bokgoni bja mokgatlo le ditlabelotirišwa go thekga matsapa a mmušo go fa batho ba rena bophelo bjo bo kaone.
Ke kgotsofatšwa ke tiragatšo ka kakaretšo ya Kgoro yaka mme re tla tšwela pele go šoma ka matla go netefatša gore re batho ba rena ba hwetša bophelo bja boleng bjo bo kaone.
Ge re tsena ngwageng wa boseswi wa temokerasi ya rena, kagoleswa ya mananeo a Saense le Thekenolotši le bokgabo, setšo, e bontšha dienywa. Go na le mananeo a makaone a ditlabelotirišwa le a ditšhelete. Ditiragatšo ka go mafapha a a mabedi di potlakiša go fiwa ga ditirelo go batho ka moka ba Afrika Borwa le go netefatša maikarabelo a Mmušo bjalo ka ge go nyakwa ke Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba.
Selibišwa se segolo sa kago ya setšhaba ke go netefatša setšhaba seo se se nago kgethollo ya semorafe le ya bong. Bothata bjo bogolo bjo bo re lebanego ka go tša bokgabo, setšo, saense le thekenolotši ke bja methopo ya batho. Ka go bokgabo, setšo go na le tlhaelelo ya dimuseolotšisiti, diakhafisititša batho ba baso tšeo di nago le bokgoni, balokiši (restorers), bahlokomela hohwa le balaodi ba dimuseamo.
Le ge re sa na le tlhaelelo ya bokgoni mo mafelong a mantši, ditaba tše monate ke gore Motheo wa Bosetšhaba wa Dinyakišišo o dira maitekelo a bohlokwa a go lefela baithuti ba bongaka le go feta maemo a bongaka go tšwa go ditšhaba tšeo di hlokago. Ke thabela gore palo yeo e bonagalago ya basadi ba hweditše thušo ye ya tšhelete.
Ke thabišwa gape ke gore Bolaodi bja Saense le Setšhaba bo thoma go dira khuetšo go setšhaba.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e akaretša maphakga ao a fapanego ao a šomago ao a golago. Maemong a ka godimo dintlha tša mapgakga a di kopana ka dikakanyo, mo tšhutšhumetšo e lego hlohleletšego le dikakanyotlhamo. Efela ka tiragatšo, dikgwebo di fapane kudu mme Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e thomile go iponatša gore e na le maphakga a mabedi ao a fapanego, ao a nago le peakanyetšo ya ditšhelete yeo e fapanego le ditiragatšo motheo tšeo di iponatšago. Se se leka matla a taolo.
Le ge go le bjalo, go na le diporotšeke tša tlhohleletšo, go fa mohlala tšweletšo ya Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho, mo dipoelo tšeo di bonagalago di hweditšwego go tšwa go go ba gona go tee ga thekenolotši le mešomo ya tša polelo ka gare ga kgoro e tee.
Mohlomongwe potšišo e tee yeo e kopanyago dikgoro ka moka tša mmušo, mengwaga ye seswai ka morago ga 1994, ke gore: Naa o kgonne bokgole bjo bo kae go fetola mafapha ao o šomago ka go wona Ke rata go hlagiša leseding mafelo a mmalwa mo ke kgolwago gore maitekelo ao a iponatšago a dirilwe mo ngwageng wo o fetilego go fetola mafapha a tša bokgabo le setšo, saense le thekenolotši?
Porotšeke ya Tšhalelomorago, yeo e akaretšago go tšweletša mafelo le diinstitšušene tšeo di bontšhago bobedi nako ya bokoloniale (mohlala, Museamo wa Ncome) le morago ga nako ya bokoloniale (mohlala, Museamo wa Mandela) wa histori ya go lwela tokologo, e batametše go fela, ntle le porotšeke ye kgolo ya mengwaga ya Lefelo la Tokologo (Freedom Park).
Mathata, efela, e bile go fetola ditlabelotirišwa tša bohwa tšeo mmušo o di hweditšego go tšwa go mmušo wa kgale ka 1994. Ka lebaka la methopo ye mennyane, sedi ye kgolo e filwe mafelo ao a bego a sa šetšwe le ao a nyakago phetogo bjalo ka ao a hlalošwago ka tlase ga Porotšeke ya Tšhalelomorago.
Efela, go tšwa go pono ya boeti le bohwa ka bobedi, dimuseamo tše dingwe bjalo ka Museamo wa Iziko wa Kapa, tšohle di na le mohola. Ke batsebi ba saense ba Museamo wa Iziko bao ba hweditšego letlapa la Blombos, mo go lona go bonagalago mohlala wa mongwalo wa pele wa batho mme batsebi ba saense ba Museamo wa Flagship ya Lebowa, ga mmogo le Yunibesithi ya Wits ba bile diketapele ka go mošomo wa paleontolotši wo o amanago le Mathomo a Batho.
Molaotshepetšo wa bosetšhaba le molaotlhakwa wa polelo di tla feleletšwa mafelelong a ngwaga wa 2002. Go be go se bofefo go lekalekanya dinyakwa tša Molaotheo go lebeletšwe mekgwa ya tiragatšo bjalo ka ditshenyegelo le tšhomišego ya molaotshepetšo wo moswa. Ka gona, šedi e bile ka go magato a tiragatšo ya go godiša polelo.
Lekgotla la Afrika Borwa la Dipolelo le na le porokerama ya go tšweletša dipukuntšu ka go dipolelo ka moka. Tirelo ya Afrika Borwa ya Tlhalošo ka Mogala (TISSA) e kgontšha maAfrika Borwa go hwetša keletšo ye bohlokwa (mohlala, go tšwa go Tirelo ya Sephodisa sa Afrika Borwa) ka dipolelo tšeo e lego tša bobona. Porokerama ya Dithekenolotši tša Polelo ya Batho e šomiša setlabelo sa khompyutha (software) seo se tšweletšwago ka mono Afrika Borwa go tšweletša tšhepetšo ya mantšu ya tokišo ya mopeleto (spell-checker) ka go dipolelo tša Afrika Borwa go dira setlabelo sa khompyutha (software) sa phetolelo ya go itšhoma ka noši le temogo ya mantšu.
Mekgwa ye mebedi ya motheo e laola mošomo wa dipolokelo: pušo ye botse le kgopolo ya bosetšhaba. Teko ya pušo ye botse mono Afrika Borwa ke go hlama dikago tša porofensi tša polokelo (go sa dirilwe fela seripa sa seo) le go sepelelana le ditšweletšo tša boditšhabatšhaba ka go pewo ya elektroniki ya direkoto. Mabapi le kgopolo ya bosetšhaba, go sa na le diteko tše kgolo ge go tsenyeletšwa le histori ya go bolelwa ka molomo yeo e bego e hlokomologilwe le direkoto tša TRC ka go direkoto tša bosetšhaba tsa polokelo.
Go dirilwe tšwelopele ye kgolo ka go kwanelwa moono wo moswa wa Bosetšhaba wa sesole mme gwa ba gwa dirwa le ditaelo tse mpsha tša bosetšhaba.
Tšweletšo ya phetogelo e bile go hlolwa ga Sehlopha sa Bosetšhaba sa Motanso ka tlase ga Jonas Gwangwa le Nomsa Manaka. Maikemišetšo a maitekelo a ke go tšweletša mmino le babini ba setšo ka mokgwa wa setšo seo se nepagetšego mo ba ka phadišanago le lefase ka go maemo a bosetšhaba le boditšhabatšhaba.
Senthara ya Bosetšhaba ya Leisa (NLC) e hlamilwe ka go kopanya yuniti ya leisa yeo e bego e le karolo ya porokerama ya Afrika Borwa ya nyutlelea le yuniti ya dipono(optics) ya (CSIR). Senthara ya Bosetšhaba ya Leisa (NLC) yeo e etetšwego pele ke setsebi sa tša tlhago (physicist) sa moAfrika Borwa wa motho moso, e direla dimaraka ka go mafapha a othomotife le tša maphelo, le go šomiša mmogo ditlabelo tša yona le diyunibesithi le dithekinikone. E tšea karolo ka go NEPAD, ka ge e hlamile porokerama ya neelano ya setlabelo sa leisara kua Senegal.
Mohlomongwe morero wo mogolo lehono mo go saense le thekenolotši ya Afrika Borwa ke methopo ya batho. Le ge e le gore bontši bja batsebi ba saense e sa le makgowa, mmušo ga bjale o dirile tšwelopele yeo e bonagalago ka ge diinstitšušene tše tshela tša saense CSIR, Motheo wa Dinyakišišo wa Bosetšhaba, Khansele ya Dinyakišišo ya tša Temo, Senthara ya Bosetšhaba ya Leisa NLC, Piro ya tša Maemo ya Afrika Borwa le Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafi ga bjale di na le Bahlankedi Bagolwane Phethiši ba bathobaso.
Diinstitšušene tše kgolwane tša bosetšhaba tša go swana le CSIR le Khansele ya Dinyakišišo ya tša Temo di kopantše matla le Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotšo (DACST) mme tša tliša methopo ya tšona go thuša ka phokotšo ya bodiidi.
Thekenolotši le tlhahlo ya tšweletšo ya pampiri, thuo wa dinose le mediro ye mengwe ya go hlola mešomo di išitšwe go batho bao ba hlokago. Diporotšeke tše di tšewa bjalo ka tšeo di fokotšago bidiidi go akaretšwa diinstitšušene tša thekenolotši. Go tseba tšhomišo ya thekenolotši ke ntlha yeo e kgethollago magareng ga batho bao ba humilego le bao ba itlhokelago. Kakanyo ya porokerama ya phokotšo ya bodiidi ke go fokotša phapano ka go hlola mešomo ya lebaka le lennyane le go fana ka tlhahlo.
Modiro wa bohlokwa wa lefapha la saense le thekenolotši ke go gata mošito wo tee le ditšweletšwa tše mpsha ka go thekenolotši mo maemong a lefase le go tsenyeletša tšeo ka go mananeo a hlohleletšo a bosetšhaba. Ditšweletšo tše pedi ka go seo ke tšweletšo ya Leanotshepetšo la Bosetšhaba la Payothekenolotši le molaotshepetšo wa setlabelo sa khompyutha sa Mothopo wo o Bulegilego (Open Source software). Ditšweletšwa tše tše pedi di tšweleditšwe ga mmogo le Khansele ya Boeletši ya Bosetšhaba ka go Hlohleletšo.
Porokerama ya payothekenolotši e šetse e na le methopo yeo e e thekgago mme molaotshepetšo wa Mothopo wo o Bulegilego o tla ba le ditlamorago tšeo di kgahlišago go ditshenyegelo tša setšhaba tša tshedimošo ya thekenolotši. Mehlala ye mmalwa ye e bontšha gore e be e le ngwaga wo o kgahlišago wa Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotšo (DACST), ngwaga wo e lego gore dintlha tšeo di fapanego tša potefolio ya rena di ile tša gola mme tša ba le khuetšo.
Pego ye e beakantšwe go ya ka sebopego se.
amege ka go diporokerama le diporotšeke tšeo di hlamilwego go fihlelela maikemišetšo a NEPAD; di oketše tema ya mmušo ka tshepetšo ya go iša diporofensing ga mešomo ya polokelo.
Porokerama ya Peeletšo ya Phokotšo ya Bodiidi ka go Setšo e dirile seabe ka go tšweletšo ya baopedi bao ba iponatšago kua Durban, Kapa, le Limpopo. Ka lebaka la gore tiragatšo yeo e bogelwago ke ntlha yeo e ka se aroganywego le tšweletšo ya moopedi, mme baopedi ba bantši bao ba sa iponatšago ga ba fihlelele mafelo ao, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e lekile, ka porokerama ya Moopelo Mafelong a Setšhaba, go hlagiša dikgoba tšeo. Mo mabakeng ao ka moka a mararo babeakanyi ba begile gore ka porokerama yeo baopedi le dihlopha tša baopedi di hweditše tlhahlo mme ba diragaditše pele ga babogedi bao ba lefago le bao ba sa lefeng.
Kua Kapa, toropo e kgokagantše mme ya beakanya dikonsarata tšeo di amogetšwego ka lethaboke badudi. Ka tšhelete ya go lekana R60 00,00 dikonsarata tšeo di sa lefelwego di swerwe kua Gugulethu ka la 16 Desemere 2001 mo dihlopha tše šupa di diragaditšego, Brigdetown ka la 3 Februari 2002 mo dihlopha tše tshelelago di diragaditšego, Atlantis ka la 24 Februari 2002 mo dihlopha tše lesome di diragaditšego, 3 Matšhe 2002 mo dihlopha tše šupa di diragaditšego.
Porokerama ye kua Limpopo e thomile kua lefelong la mabenkele kua Polokwane mme ya latelwa ke konsarata kua Lebowakgomo. Meletlo yeo ye mebedi e ile ya kgeregelwa. Baemedi go tšwa Pankeng ya Standard, Panka ya Batho, eTV, Sowetan le Review ba be ba le magareng ga babogedi kua Polokwane. Ka moka, ke dihlopha tše 11 tšeo di diragaditšego kua Polokwane le dihlopha tše 15 go tšwa dileteng tše 17 di ile tša bontšha ditalente kua Lebowakgomo.
Ngwaga wa 2001/2002 o bone tšweletšo yeo e bonagalago ka go intaseteri ya tiroatla. Khonferense ya Eskom, bjalo ka ge e tsebega, e ile ya swarwa kua Midrand ka Tšulae 2001. Khonferense ye e be e le ya mohola kudu ka lebaka la gore e kopantšhitše palo ya bangwathelani le batšeakarolo ka go intaseteri ya tiroatla go fana ka tshwaetšo ka go maanotshepetšo a bosetšhaba a tšweletšo ya tiroatla.
Sethalwa sa tokomane ya maanotshepetšo se phethagaditšwe go ka išwa go Letona, mme ge a se dumela, se tla išwa go Khabinete. Sethalwa sa maanotshepetšo a bosetšhaba sa tšweletšo ya tiroatla se lebišitše go merero yeo e swanago le maanotshepetšo a tšweletšo ya bokgoni, tsweletšo ya ditšweletšwa, kgodišo, tšhelete ya thekišo le kabelo ka go tiroatla bja SMME le kago ya bokgoni bja institšušene.
Imbizo ya Bosetšhaba ya Tiroatla e ile ya swarwa la mathomo ka Okotoboro 2001 kua Kholetšheng ya Cross Media ka go la Honeydew. Badiratiroatla bao ba ka bago 95 ba ile ba bontšha le go rekišetša baeti bao bontši e bego e le ba mono gae dibetlwa tša bona. Imbizo e šetše e dirilwe setlwaedi sa ngwaga ka ngwaga, mo go tlago bontšhwa, gwa godišwa mme gwa rekišwa dibetlwa tša Afrika Borwa go mebaraka ya mono gae le ya boditšhabatšhaba. Imbizo ya Tiroatla ya 2002 e tla golaganywa le Kopano ya Lefase ya Tšweletšo yeo e Swarelelago (WSSD), mme e tla swarwa go tloga ka la 17 Agosetose go fihla ka la 10 Setemere 2002.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e dula ka go Maitekelo a Tšweletšo ya Tiroatla ya NAC, yeo e nago le malebiša a go tšweletša bokgoni, go tsebagatša lefapha le le go ntšha talente ya mono gae. Maitekelo a Tšweletšo ya Tiroatla e gare e šoma le MAPPPSETA go lokiša porokerama ya bona ya tlhahlo yeo e golaganego le thekišo gore e tle tšewe bjalo ka seripa sa tlhahlo ya MAPPPSETA.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši le DTI/TISA di boledišana ka ga go hlama khansele ya Tšwetšontle ya Dibetlwa go godiša bokgoni bka thomelontle bja lefapha le. Morago ga Imbizo ya Tiroatla ya Kopano ya Lefase ya Tšweletšo yeo e Swarelelago (WSSD), tlhamo ya maanotshepetšo a thomelontle ya dibetlwa a tla phethagatšwa mme khansele e tla bopšwa ngwageng wa ditšhelete wo o latelago.
Go šongwa godimo ga porotšeke yeo e tla hlokomelago tšweletšo ya pukwana ya seatla ya tiroatla le tšhupamafelo yeo e tšweleditšwego ka 2000, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e tla šoma le bašomammogo ba bangwe go šomiša ba ditaba go thuša badiratiroatla le batšeakarolo ba bangwe go fihlelela tshedimošo ya mabapi le lefapha la tiroatla. Mmapa wa GSI, wo o tšweleditšwego ga mmogo le Khansele ya Dinyakišišo ya Saense ya Batho (HSRC) wa diintaseteri tša setšo, o tla tšwetšwa pele. Dathapeisi ya Khansele ya Bosetšhaba ya Tiroatla ya Afrika Borwa e tla kgontšhwa go thuša dinyakwa tša badiratiroatla ka bontši le batšeakarolo ka go lefapha. Go na le dipoledišano le bašomammogo ba bangwe bjalo ka Dithekenolotši tša Masana, bao ba ikemišeditšego go thuša ka tsebo ya go kaonafatša phihlelelo go tshedimošo le mebaraka ka go šomiša e-thekenolotši.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e thomile porotšeke yeo e lebantšhitšwego go hlama setlabelo sa go tšweletša diphetha tša galase ka mono Afrika Borwa. CSIR e fana ka thušo go maitekelo a lekala la poraebete go fihlelela thušo ya ditšhelete le thušo ya kgwebo go hlama setlabelo se se bjalo ka seo. Efela, mo lebakeng le maitekelo ao a fapanego le mo morerong wo a gare a elwa hloko mme a a hlohleletšwa go lebelela bothata bja go fihlelela dipheta tša theko yeo e amogelegago.
Nakong ya pego, Sekhwama sa Phokotšo ya Bodiidi, Peeletšo ka go Setšo, e lebišitše intaseteri ya tiroatla bjalo ka moamogedi wa tšhelete. Tlholego ya mešomo yeo e swarelelago ka go intaseteri ya tiroatla e bile sehlogo sa dithuto tše mmalwa le dikhonferense. Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e etše hloko merero yeo e hlolago mapheko ka go lefapha la tiroatla mme ya diriša Sekhwama sa Phokotšo ya Bodiidi go katana le merero yeo e gatelelago.
Tsela ya go hlola mebaraka: Tšweletšo le kgolo ka gare ga SMME ya tiroatla e kgaolwa kgafetšakgafetša ka lebaka la tsela ya kabo (supply).
Tšweletšo ya ditšweletšwa: Bjalo ka ge ditšweletšwa tša tiroatla tša mono gae di ka se phadišane le tša go tšwa ka Afrika ka bophara ka boleng bja theko, hlohleletšego, pharologano le boleng di bohlokwa. Badira-tiroatla ba nyaka tsebo ya dimaraka le tšeo di sepelago le mabaka, dinyakišišo tša mebaraka, tlhahlo le tlhokomelo. Go swanetše go hwetšwe dikgoba tša phadišano mme di šomišwe.
Thekgo ya thekišo: Batšweletši ba bannyane ba swanetše go rekiša le go kwalakwatša ka mohlakanelwa le go ba le phihlelelo ya pegelomorago ya mebaraka go hlahla tšweletšo ya ditšweletšwa. Badira-tiroatla ba bantši ba swaragane ka thata go ntšhetša ditšweletšwa mmarakeng. Sekgoba sa go hlabaetša ke porokerama ya mohlakanelwa ya thekišo go mebaraka ya mono gae le ya ka ntle yeo e godišago ditšweletšwa tša tiroatla.
Tšweletšo ya kgwebo le thekgo ya tlhahlo: Barekiši ba ditšweletšwa tša tiroatla ba nyaka thekgo yeo e bonalago e bile e le ya maleba go ba kgontšha gore ba be le letseno leo le šomegago. Bjalo ka dikgwebo tše nnyane, thekgo ye kgolo ya mohola e tla tšwa go lefapha la tšweletšo ya kgwebo le tlhahlo. Le ge go na le makalatiro a mantši a tšweletšo ya dikgwebo tše nnyane le beng dikgwebo bao ba nago le maitemogelo mme ba fana ka thekgo ka go lefapha la SMME, go na le hlaelelo ya ditšweletšwa tšeo di dirilwego go fihlelela dinyakwa tše itšeng tša badira-tiroatla mo maemong a selegae.
Tlhahlo ya bokgoni: Ntle le bokgoni bjo bo itšeng bja tšweletšo ya tiroatla, badira-tiroatla ba šoma bjalo ka dikgwebo tše nnyane mme bokgoni bja motheo bja kgwebo bo bohlokwa. Balebišwa ba kholego ba nyaka bokgoni bja go ngwala le go bala le bokgoni bja boitshepo go tšweletša bokgoni bja bona. Go na le mekgatlo ye mentši yeo e fapanego, diinstitšušene tša thuto ya ka godimo, mekgatlo ya poraebete le mekgatlo yeo e sego ya mmušo tšeo di fanago ka tlhahlo. Dikgoba tše kgolo ke dithuto tša mo maemong a maleba a badira-tiroatla le tshedimošo ya boikgethelo bjo bo lego gona.
Phihlelelo go mafelo a thekišo: Le ge e le gore lekala la thekišo le gola ka lebelo, mabenkele a mantši a swara thoto ya go tšwa ka ntle ga Afrika Borwa. Badira-tiroatla ba ka boelwa mo mafelong a thekišo ao a se nago ditshenyegelo tša tshepetšo. Mohola wo mogolo ke lekala la thekišo la maemo mo mafelong a magolo a boeti le mebaraka yeo e tsebegago ya tiroatla. Bothata ke tlhokego ya ditšweletšwa tša mono gae tša boleng bjo bo kaone le thekišo ya ditšweletšwa tšeo.
Neelano ya tshedimošo: Makalatiro a setšhaba le a poraebete a swanetše go hlakantšha methopo ya wona mo maemong a porofensi le a selegae ka go dira mananeotshepetšo a tiragatšo. Sekgoba mabapi le seo ke sa porofensi.
Phihlelelo ya dišomišwa: Phihlelelo ya dišomišwa ke ntlha ye kgolo go feta yeo e šitišago badira-tiroatla go šomiša bokgoni bjo ba nago le bjona. Maeto a matelele le go bea boleng bja tefelo ke mapheko mo tabeng ye.
Nako ya pego e bile le tšweletšo ya maanotshepetšo a taolo mo bokgabong bja tiragatšo mono Afrika Borwa. Lenaneotshepetšo le le na le tshedimošo mme le ikepetše ka gare ga legoratšhomo la mekgwa ya temokerasi ya tekatekano, tokišo, boikemelo, taolo ye bofefo, maikarabelo le tshwarelelo, tšeo Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e kgolwago gore ke maswika a motheo wa legoratšhomo leo le tiilego la mmušo wa setšhaba sa temokerasi ya ditšo ka moka.
Pampiri ye Tšhweu, bjalo ka legoratšhomo la molaotshepetšo wa mmušo la phetogelo ya bokgabo bja tiragatšo ka mono Afrika Borwa, e bea ditšhupatsela tša phetogelo tšeo PAC le bokgabo bja tiragatšo di swanetšego go di latela gore di tla di sepelelane le ditlapele tša mmušo.
Ngwaga wo o fetilego wa ditšhelete o bile le ditiragatšo tše mmalwa bjalo ka tsošološo ya Teatere ya Mmušo. Mo nakong yeo, Letona le laetše Lekgotla la Boeletši la Bosetšhaba go senka leswa Pampiri ye Tšhweu le go tšweletša maanotshepetšo le mananeotshepetšoa go e diragatša ka tshwanelo. Lekgotla la Boeletši la Bosetšhaba le tšweleditše tokomane yeo e bitšwago: Porokerama ya Molaotshepetšo ao a Kgethilwego le Tiragatšo ka go Maemo a Bosetšhaba a Bokgabo bja Tiragatšo mono Afrika Borwa. Yeo e be e se tokomane ye mpsha ya molaotshepetšo eupša e be e le tokomane ya maanotshepetšo, yeo e bego e sekaseka Pampiri ye Tšhweu godimo ga tiragatšo ya yona. E ntšha bofokodi mme ya fana ka tsela ya maano a go katana le mafokodi ao nakong ya tiragatšo.
Mabapi le taolo le hlokomelo, Kgoro e diragaditše magato a mangwe a tokišo, bjalo ka tlhamo ya Bolaodi bja Taolo ya Institšušene ya Bokgabo. Bolaodi bjo bo filwe maikarabelo a go šetša phetogelo ya diPAC le go netefatša gore diinstitšušene ka moka tšeo di mogelago thušo ya tšhelete ya setšhaba di latele taelo ya mmušo ya phetogelo, tokišo, temokerasi le maikarabelo bjalo ka ge go lemošitšwe ka go Pampiri ye Tšhweu.
Go thomilwe ka go thalwa ga ponelopele ya bokgabo le legoratšhomo la mošomo. Tše dingwe tša dipoelo tšeo di šetšego di hweditšwe ke tšweletšo ya bokgabo ya mohlakanelwa le go abelana methopo le dikakanyo. Kgoro le yona e thomile ka go thuša diteatere tšeo di bego di sa fiwe thušo ka tšhelete, go swana le Windybrow le Market Theatre.
Le ge go be go na le dipelaelo ka mabaka ao a beetšwego kabelanyo ya diranta tše dimilione tše 10 go tšwa State Theatre ka go lakala la bokgabo, go swanetše go kwešišwa gore e be e se tefelo ya setlwaedi ya tša bokgabo ke NAC. Tšhelete yeo e filwe ka go ikgetha go matlafatša go thušo ya lekala la poraebete ka tšhomišo ya BASA go fana ka thekgo ya mekgatlo ya bokgabo bja tiragatšo ka bophara.
Ka go šomišana mmogo le makala a mangwe a mmušo, le tiragatšo ya katlego ya maanotshepetšo a mmušo a thušo ya tšhelete a magato a mararo ka go bokgabo bja tiragatšo, palo ya diteatere tšeo di hwetšago thekgo go tšwa go mmušo thwii e tla oketšega.
Tokomane ya maanotshepetšo mabapi le tsela ya mmušo ya magato a mararo ya thušo ya tšhelete e ntšhitšwe mme dipoledišano maemong a selegae le a porofensi di thomile.
Bokgabo bja tiragatšo nakong ya Beke ya Moopelo wa Afrika Borwa 2001.
Tokomane e šišinya gore thekgo ya tšhelete e beakanywe ka mokgwa wo ka wona mmušo wa bosetšhaba o tlago ntšha 70%, diporofensi 20%, dikhansele tša selegae 10% tša palomoka ya tefelo yeo e beetšwego Ntlo ya Tiragatšo (Playhouse) ye itšeng. Godimo ga seo, diporofensi ka moka di swanetše go hlama Dikhansele tša Bokgabo le Setšo tša Porofensi (PACCs) go godiša sediba sa thušo ya tšhelete ya tša bokgabo. Seo se tla imolla Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo , Saense le Thekenolotši kgatelelong ya kgopelo ya thušo ya tšhelete ke mediro yeo e lego ka diporofensing.
Go netefatša gore ditho tšeo di thekgwago ke mmušo di latela tshepetšo yeo e nyakwago ke mmušo ya ditšhelete le didirišwa, diinstitšušene ka moka tša tša bokgabo bjale di ka tlase ga Molao wa Taolo ya Tšhelete ya Setšhaba mme di ngwadilwe ka go Šetšulu ya 3A ya Molao. Diinstitšušene ka moka di file mananeotshepetšo a tšona a maanotshepetšo go Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo , Saense le Thekenolotši. Molao wa Diinstitšušene tša Setšo o tla fetolwa go akaretša Dintlo tsa Tiragatšo ka moka ga tšona gore go be legoratšhomo la tšona ka moka.
Ka go lekalekanya tlhompho ya dipolelo tša Afrika Borwa le go kgontšha phihlelelo yeo e lekalekanego ya ditirelo tša setšhaba le diporokerama ka go šomiša maleme a setšo, Molaotshepetšo le Lenaneotshepetšo la Dipolelo di thekga kakanyo ya Batho Pele le phetogo mono Afrika Borwa le go kgonagatša Phetogo ya Afrika (African Renaissance).
netefatša tekatekano ya phihlelelo go ditirelo le diporokerama tša mmušo le tsebo le tshedimošo go se na mapheko a polelo.
Ngwageng wo o fetilego wa ditšhelete, sethalwa sa Molaotshepetšo le Lenaneotshepetšo la Dipolelo se ile sa fiwa Komiti ya Kabinete ya Lekala la tsa Phedišano, yeo e šišintšego gore se etelwe gape go etšwe hloko ditlapele tša naga le kamego ya tša ditšhelete mo tiragatšong.
Go ya ka ditšhišinyo tšeo, go dirilwe tshenko ya ditshenyegelo tša tiragatšo ya molaotshepetšo ka go dikgoro tša bosetšhaba tše tharo ka tirišanommogo ya Baditšhelete tša Setšhaba (National Treasury). Go šomišitšwe mohlala wa tshenyegelo ya tiragatšo mme gwa tšweletšwa setlabelo sa go bala ditshenyegelo sa maemo a godimo go thuša lenaneotshepetšo le tekanyetšo go etšwe hloko mabaka ao a fapanego le thekišo.
Dipoelo tša tshenko yeo e dirilwego ka go dikgoro tša bosetšhaba tše tharo (Dikgoro tša Thuto, Mešomo le Ditirelo tša Setšhaba le Taolo) di dirišitšwe go akanya ditshenyegelo tsa dikgoro ka moka tša bosetšhaba. Le ge e le gore tshenko e dirilwe go lebeletšwe gore bobedi tša phedišano le tša ditšhelete di na le khuetšo mo go tšweletšo ya molaotshepetšo le tiragatšo, dipoelo di bontšhitše gabotse gore ditshenyegelo tša ditšhelete di lekane mme di ka amogelwa ka diphetogo tše nnyane go tekanyetšo yeo e beakantšwego.
Porotšeke ye e kgolo ya teko yeo e dumeletšwego ke Kabinete ka 1998, e tsebagaditšwe ka Matšhe 2002. Tirelo ya Mogala Tlhalošo ya Afrika Borwa (TISSA) e kgontšha batho go fihlelela ditirelo tša setšhaba ka dipolelo tšeo ba ikgethelago tšona. Batho ba Afrka Borwa ba bantši ba ba le mathata go fihlelela ditirelo tša setšhaba mme merero ya mabakeng a tšhoganetšo e a thatafala ka lebaka la go se kwešišane magareng ga mofi le mofiwa tirelo.
Tirelo ya teko e ka go diteišene tša maphodisa tše 40 tšeo di kgethilwego go kgabaganya naga mo matšatšing a beke go tloga ka iri ya seswai mesong go fihla ka iri ya bone mantšibua go fihla mafelelong a 2002. Dipoelo go tšwa go tirelo ya teko di tla šomišwa go tšweletša tirelo ye kgolo ya mogala wa tlhalošo mo ditirelong ka moka tša setšhaba tša naga.
Letona le kgethile Sehlopha sa Boeletši go diramaanotshepetšo a go tšweletša Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho a Afrika Borwa. Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho (HLT) di kgontšha batho go kgokagana le dikhompyutha ka go šomiša polelo ya batho. Dithekenolotši tše di tloga go ditlabelo tša go lokiša mopeleto le mananeo a metšhene ya go fetolela polelo ya maemo a godimo go ya go mananeo a thuto ao a diragatšwago ka lentšu goba mananeo a thekišo ao a ka šomišwago ke batho bao ba kgonego go bala le go ngwala.
Go maAfrika Borwa Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho di tla potlakiša tšweletšo ya dipolelo tša setšo go thekga molaotshepetso wa mmušo wa dipolelo ka moka. Di tla kgona go fana ka tshedimošo ka ga dipolelo tša semmušo le go tšweletša bokgoni bja ka mono gae ka go lekala la Dithekenolotši tša Tshedimošo le Dikgokagano. Maanotshepetšo a Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho (HLT) a tla netefatša gore diporotšeke tša Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho (HLT) ka moka le ditšweletšo tša ka mono Afrika Borwa di beakanywa ka mo di tlago hola naga.
Bjalo ka ge dikgopelo ka moka tša Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho (HLT) di laolwa ke go ba gona ga kgoboketšo ye kgolo ya datha ya eleketroniki, go ba gona ga datha yeo e ka šomišwago leboelela ke batšweletši e tla potlakiša tšweletšo ya Dithekenolotši tša Dipolelo tša Batho (HLT) ka mono Afrika Borwa.
Ka maitekelo a go laola tšweletšo yeo e fapanego ya thekenolotši go kgabaganya naga, go dirilwe ditshenko tša ditlabelotirišwa tša IT ya dipolelo dikantorong tša go fapafapana tša diporofensi (kudu mabapi le didirišwa tša taolo ya tlotlontšu). Go ile gwa fiwa tlhahlo ya bahlamatlotlontšu naga ka bophara. Go ba gona ga tlotlontšu yeo e amogelegago ka go dipolelo tša setšo tša semmušo go tla thuša tšhomišo ya dipolelo tše. Malebiša a go tšweletša tlotlontšu ka go ntšha dipukuntšu tša seteginiki ya dikolo ka go Dipalontshesere, Disaense tša tša Tlhago le Thekenolotši ka go maemo a 1 go ya go 6 ka go dipolelelo ka moka tša semmušo. Mošomo ka go Porotšeke ya Mananeo a Tsebo ya Setšo o šetše o thomilwe.
Molaetša wa wa go sepetšwa sefahlegong sa dikhompyutha o tla romelwa dikhompyutheng tša bašomi ba mmušo bjalo ka karolo ya tsebagatšo ya dipolelo ya Hoyozela. Boipiletšo bo lebišitše go (a) tsebagatša molaotshepetšo wa dipolelo ka moka wa mmušo le (b) go hlohleletša maAfrika Borwa go ithuta le go šomiša dipolelo tšeo e sego tša bona.
Go thadilwe Molaokakanywa wa Khansele ya Bašoma-ka-Dipolelo ya Afrika Borwa go emetšwe tumelelo ya Kabinete ya Molaotshepetšo wa Dipolelo wa Afrika Borwa le Lenaneotshepetšo.
Tirelo ya Dipolelo ya Bosetšhaba e fana ka legoratšomo la thekgo ya tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo le Lenaneotshepetšo ka go fa tirelo ya phetolelo le tokišo ya dipolelo ka moka tša semmušo le dipolelo tše šele. Tirelo ye e be e filwe dikgoro ka moka tša mmušo, kantoro ya Mopresitente, dikgoro tša porofensi le diinstitšušene tšeo di amegago.
Diphetolelo tša dipolelo di šele di dirilwe ka go dipolelo tše 26, go tloga go Arabic go ya go Urdu. Diphetolelo tša seForentšhe e be e le tlhokego ye kgolo (51%) ya latelwa ke Speniši (20,21%), seTšeremane (7.07%) le sePotokisi (3.40%). Mehuta ya ditokomane e be e akaretša mangwalo a Interpol, dikwano tša bobedi, ditokomane tša dikhonferense tša boditšhabatšhaba le dikgopelo tša thušo ya tša molao.
Diporotšeke tša Tšhalelomorago tšeo di dumetšwego ke Kabinete di keteka bohwa bja ditšo tša go fapana tša Afrika Borwa. Fela go sa na le tlhokego ya go hlola kwešišo yeo e bulegilego le neelano ka go sebopego sa Afrika Borwa ka bophara.
Boitsebo bja go fapafapana le kwešišano di swanetše go kopanywa go bopa kwešišo yeo e bulegilego ya boitsebo bja rena bja bosetšhaba. Ponelopele ka Freedom Park ke go ama bohwa bjo bo kopanego bja go fapafapana, bjo bo tlago emela tšweletšo ya boitsebo bja bosetšhaba ka mokgwa wa go bonagala, wo o itekago le ka kopanelo. Porotšeke e tla tšweletšwa ka magato. Legato la mathomo leo le akantšwego le tla ba sehlangwa sa segopotšo sa bagale ba balwelatokologo. Go hlamilwe terasete ya Freedom Park go hlokomela tšweletšo ya porotšeke ga mmogo le mmušo.
Thwalo ya Modulasetulo Phethiši le Mohlankedi Mogolwane Phethiši le bašomi.
Tumelelo ya peakanyetšo ya mešomo le taolo ke Kabinete.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e fane ka thekgo ya tšhelete go diporotšeke tše tše pedi. Diporotšeke tše di bontšha karolo yeo mafelo a a mabedi a e bapetšego historing ya Afrika Borwa. Vlakplaas ke lefelo leo le tsebegago ka tlhokofatšo kua Gauteng mme Liliesleaf kua Rivonia ke polasa yeo go tšwa go yona bagale ba Khonkerese ya Bosetšhaba ya Babaso (ANC) ba bego ba šoma mengwageng ya bo 1950.
Kgweding ya Aporele 2000 Letona Ngubane o kgethile sehlopha sa ditsebi go eletša ka ga maanotshepetšo a bosetšhaba a kgoboketšo, poloko, tšhireletšo, tšweletšo le kgodišo ya moopelo wa setšo wa Afrika Borwa.
Sehlopha se thomile mošomo ka go thala le go boledišana ka ga tokomane ya tšhomo go hlahla mešomo ya sona. Tokomane yeo e filwe bašomi le bakgathatema ba bangwe gore go dirwe ditshwaetšo mo diseminareng tšeo di swarwago ke sehlopha. Ditshaetšo tša porofensi di ile tša tseneletšwa mme gwa fiwa tokomane yeo e akaretšago go Komiti ya seteginiki le Minmec, mo e amogetšwego gabotse.
Tsela ya kopano yeo e nago le dikakanyo tša go fapanafapana, e kgontšhitše go thalwa ga leanotshepetšo leo Letona Ngubane a le dumetšego ka Matšhe2001. Porotšeke ya ditlapele yeo e tšwago go leanotshepetšo ke porotšeke ya dinyakišišo yeo e lebišitsego go kgoboketša moopelo wa setšo.
Leanotshepetšo la go kgoboketša moopelo wa setšo le lebeletše go hlahla baswa ba lesome bao ba sa šomego goba bao ba nago le dikgerata go tšwa porofensing ye nngwe le ye nngwe mo dibekeng tše tshela ka go Mokgwa wa Dinyakišišo tša Setšo sa Histori ya go Bolelwa. Bona ba tla kgoboketša datha ya histori yeo e golaganago le moopelo wa setšo le didirišwa mo lebakeng la mengwaga ye meraro go iša go ye mehlano. Seo se tla dirwa ga mmogo le Filimi ya Bosetšhaba, Polokelo ya Vidio le Melodi (Video and Sound) bjalo ka lekalatiro la tiragatšo.
Seo se tla tsošološa tiragatšo ka go tša boeti bja setšo le tšweletšo ya didirišwa tša setšo ka go tiragatšo goba thekišo. Porotšeke ye e tla hlola dikgoba tša mošomo tše 90 tša baswa bao ba tlago šoma bjalo ka bakgoboketši ka go porotšeke ye. Porotšeke ye e tla hlahla bakgoboketši mme seo e le go tšweletša bokgoni bjo bo ka fetišetšwago go diporotšeke tše dingwe tša dinyakišišo. Porotšeke ye e tla tliša mohola go bašomiši le batšweletši ba didirišwa le setšhaba. Moopelo le datha di tla išwa go Filimi ya Bosetšhaba, Polokelo ya Vidio le Melodi (Video and Sound) le ka go disenthara tša yona tša retšene goba tša porofensi gore di fihlelelwe ga bonolo ge go dirwa dinyakišišo, le dithuto le kwalakwatšo ka kakaretšo.
Go akantšwe gore porotšeke ya teko e tla thoma kua porofensing ya Kapa Bohlabela ngwageng wa ditšhelete wa 2002/2003 mola porotšeke ya dinyakišišo ya naga ka bophara yeo e tla tšeago mengwaga ye mehlano e le gare e tšweletšwa.
Letšatši la Bohwa la Bosetšhaba 2001 le be le swaretšwe kua Meagong ya Kopano (Union Building) kua Tshwane ka tlase ga kgwekgwe ye, "Go keteka Ditšhupo tša Setšhaba sa Rena". Lenaneo le be le tseneletša ditiragatšo tša setšo go tšwa go dihlopha tša ditšo tšeo di fapanego.
Go tšweletša le go diragatša leanotshepetšo la go ruta setšhaba ka ga ditšhupo tša bosetšhaba.
Seyalemoya sa Khoporeišene ya Bogaši ya Afrika Borwa (SABC) se file nako ya mantšibua a matšatši a mabedi mo diporokerameng tša ditaba tša bjale go diteišene tša diyalemoya tše senyane go dipoledišano, tša go leletša mogala le dipotšišopoledišano (interviews) tšeo di amago ditšhupo tša bosetšhaba. Mogaši le yena o ntshitše atikele ka go kgatišo ya makasine wa (TV Talk) ya kgwedi ka kgwedi ya. Kgatišo ya kgwedi ka kgwedi ya tša thuto "Teacher" e ntshitše ka go letlakala leo le tletšego la ka gare polelo ka ga Ditšhupo tša Bosetšhaba.
Pareiti ka Ceremonial Guard ya Matla a Tšhireletšo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa e ile ya bontšhwa kua Tshwane, go tloga Holong ya Toropo ya Tshwane go ya tlase ka Lepatlelo la Paul Kruger go ya ka gare ga Church Square, mesong ye mengwe le ye mengwe ka la 17, 19 le 21 tša Setemere 2001. Ka gare ga Church Square go opetšwe koša ya setšhaba mme gwa emišwa folaga ya setšhaba. Letona Ngubane o ile a ema setšhaba ka lefoko ka ga bohlokwa bja ditšhupo tša setšhaba. Moletlo wa Dihlopha tša Moopelo wa Ditšhupo tša Setšhaba o swaretšwe kua State Theatre, Tshwane ka la 23 Setemere 2001, go fihla meletlong ya Letšatši la Bohwa la 24 Setemere.
Kgoro e laola Diinstitšušene tša Setšo tšeo di Tsebagaditšwego (DCIs) tše 13 tšeo e lego ditho tšeo di ikemetšego tšeo di welago ka tlase ga taolo le taelo ya khansele yeo e kgethilwego ke Letona.
Moago wo wa museamo o ile wa lokišwa mme diphahlo le diswantšho tša go pentwa le poseleine di ile tša lokišwa.
Museamo wa Natala o tšwela pele go fana ka ditirelo tšeo di emetšwego go Museamo wa Bosetšhaba wo e lego institšušene ya bokgoni bja saense le senthara ya setšhaba yeo e šetšago dinyakwa tša motheo tša setšhaba. Go dirwa mediro ya thuto le dipontšho. Go dirilwe gape le dinyakišišo tša dikakanyo tša setšo ka ga bokgabo bja dithalwamaswikeng ga mmogo le ka go lefapha la atropotolotši (arthropodology), malakholotsi (malacology), akheolotši (archeology). Go ntšhitšwe pampiri ka ga ditokelo tša thoto ya tsebo ya setšo le ye nngwe ka ga porotšeke ya ntwa ya Ncome.
Museamo wa Nelson Mandela o bolela nonwane ya Nelson Mandela ka tlhalošo ka botlalo, k mokgwa wo o tšwelago mohola setšhaba sa mono gae le batho ka bophara. Go ile gwa bewa Moalodi Mogolwane wa lebaka ka moka ka Agosetose 2001.
Go kaonafaditšwe polokego le go feta peleng. Ka tlase ga Kgoro ya Mešomo ya Setšhaba, Sehlangwa sa Qunu (Senthara ya Baswa le Bohwa ya Nelson Mandela) ya Museamo wa Nelson Mandela se thomilwe e bile se tla feleletšwa ka Okotoboro 2003. Seswantšho se butšwe go bontšhwa setšhaba ke Letona.
Histori ya mengwaga ye 102 ya Dirapa tša Diphoofolo e ile ya ketekwa ka kgorogo ya dibera tša koala tše pedi tša tše nne tšeo di abetšwego ke Australia ka la 15 Nofemere 2001 ka morago ga mengwaga yeo e fetago ye šupa ya dipoledišano. Go bulwa ga lešakana la tšona phatlalatša go dirilwe ka la 6 Desemere 2001. Mo ngwageng wa ka tlase ga tshenkoleswa baeti bao ba lefago ba go feta 400 000 le baithuti ba go feta 150 000 ba ile ba etela Dirapa. Godimo ga nomoro yeo, tekano ya batho ba bagolo ba 100 000 go tšwa go setšhaba seo se hlokišitšwego dikgoba ba dumeletšwe go tsena ba sa lefele goba go lefa tefelo yeo e theošitšwego. Baeti ba go feta 5 500 ba tšere karolo go maeto a bošego mme ba etela Akhwareamo ye mpsha.
Thekišo ya diphoofolo ka go disenthara tše pedi tša Tswadišo ya Diphoofolo e tsentše go feta R700.000.00. Lefapha la (Higher Vetebrates) le begile tswalo ya diamušwa le dinonyane tša go feta 160. Kago ya Lefase la Diphoofolo ya Emerald ya diheketara tše 300 mo lebopong la Noka ya Vaal kua Vanderbijlpark e ile ya phethwa ka dikgwedi tše seswai. Ka setemere 2001, Serapa se ile sa amogela moletlwana wa Ka Tlase ga Lefaufau la Afrika (Under the African Skies), moamogelabaeng e bile Mothuša Letona la Merero ya ka Ntle. Go bile gona diempasi tše 49.
Lekalatiro la Methopo ya Bohwa la Afrika Borwa (SAHRA) ke setho sa khoporeiti seo se laolwago ke khansele yeo e kgethilwego ke Letona. E hlamilwe go ya ka Molao wa Methopo ya Bohwa ya Bosetšhaba wa 1999 (Molao wa Nomoro ya 25 wa 1999). Selebišwa sa Lekalatiro la Methopo ya Bohwa la Afrika Borwa (SAHRA) ke go kgokaganya khwetšo le taolo ya thoto ya setšhaba. Lekalatiro la Methopo ya Bohwa la Afrika Borwa (SAHRA) e hweditše thekgo ya R10 297 000,00 go tšwa go Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST) ya ngwaga wa ditšhelete wa 2001/2002.
Ka dikomiti tše nnyane tša yona, Khansele e tla ntšha pukwana yeo e tlago hlaloša mekgwa le mekgwatshepetšo yeo e tlago latelwa ge go šišinywa leina le leswa goba go fetolwa ga leina. Foromo ya kgopelo yeo e swanetšego go tlatšwa ge go dirwa tšhišinyo le yona e feleleditšwe mme e a hwetšagala.
Khansele e bušeditše morago diporofensing palo ya maina ao a nyakago go senkwa leswa, e ka ba ka mabaka a gore ga a peletwa gabotse goba ga a amogelege mo bathong ba lefelo leo ka go ba a bofora, a kgetholla goba a nyenyefatša.
Lekgotla la Dipolelo ka moka la Afrika Borwa (PENSALB) e bonwa bjalo ka mokhathatema yo mogolo go melawana ya mopeleto ya dipolelo ka moka tša semmušo ka mono nageng.
Afrika Borwa ke leloko la Sehlopha sa Ditšhaba tšeo di kopanego sa Ditsebi tša Maina a Tlhago. Setho se sa lefase se tšere sephetho ka ga pewo ya maina a thlago mo maemong ao a amogelegago, le gore setho se tee se swanetše go ba le leina le tee la semmušo. Seo se ra gore SAGNC e swanetše go efoga poeletšo ya maina ao a šetšego a dumeletšwe mafelong a mangwe mono Afrika Borwa goba dinageng tše dingwe.
Khansele e ikopantše le Bolaodi bja Dikgokagano bja Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST) ka go tšweletša maanotshepetšo a go kwalakwatša ditšweletšwa tša Khansele le go fetiša tshedimošo ka mediro ya motho go ya mothong le ka ditabangwalwa le tša elektroniki.
Pego ya ngwaga ka ngwaga ya 2002 le Pukuseatla ya Maina a Tlhago di tla hlagišwa ngwageng wa ditšhelete wa 2002/2003.
Boloka bohwa bja bosetšhaba gore bo šomišwe ke mmušo le batho ba Afrika Borwa.
Godiša maikarabelo ao a lego pepeneneng a mmušo ka taolo ya maleba le tlhokomelo ya direkoto tša mmušo.
Mošomo wa Polokelo o hlalošitšwe ka go Molao wa Polokelo ya Bosetšhaba wa 1996 (Molao wa Nomoro ya 43 wa 1996).
Maikemišetšo a Piro ya Ditlhora ke go fana ka tirelo ya Ditlhora le go fetola le go tsebagatša Ditšhupo tša Bosetšhaba. Mošomo wa Piro o hlalošwa ka go Molao wa Ditlhora wa 1962 (Molao wa Nomoro ya 18 wa 1962).
Pušo ye botse e ithekgile ka bokgoni bja dihlangwa tša mmušo go laola direkoto ka tsela yeo e kwešišagalago, ya maleba e bile e le yeo e tshepagalago.
Direkoto di šireletša ditokelo tša badudi, mohlala ke ditokelo tša naga le bodudi.
Direkoto di swara tsebo ya mediro yeo e fetilego le diphetho tšeo di lego mohola go taolo le diphetho tšeo di ka tšewago lebakeng leo le tlago.
Direkoto di swara bohlatse bja ditokelo tša mmušo, ditshwanelo le dikgahlego. Direkoto tšeo di swanetšego go bolokwa go ya ka mohola wa tšona ke seripa sa digopotšo tša setšhaba le bohwa bja setšo.
Direkoto tšeo di swanetšego go bolokwa go ya ka mohola wa tšona ke seripa sa digopotšo tša setšhaba le bohwa bja setšo.
Bohlokwa bja direkoto tša setšhaba bjo bo hlalošitšwego ka godimo bo dirile gore go hlangwe Molao wa Tirelo ya Polokelo le Direkoto tša Bosetšhaba wa Afrika Borwa wa 1996 Molao wa Nomoro ya 43 wa 1996. Molao o fa Polokelo ya Bosetšhaba maikarabelo a taolo ye botse le hlokomelo ya direkoto tša setšhaba tšeo di lego go ditho tša mmušo karolo ya 131, mme o fa Polokelo ya Bosetšhaba matla ao a ikadilego le maikarabelo. Tše di hlophilwe ka tlase ga mediro ya taolo ya motheo ya direkoto: oditi, tlhokomelo, keletšo, taolotshepetšo le tlhahlo.
Go matlafaditšwe maitekelo a go hwetša moabi wa boditšhabatšhaba go thekga tšweletšo ya bokgoni bja ditirelo tša dipolokelo tša diporofensi go taolo ya direkoto.
Tlhahlo ya bahlankedi ka go Thuto ya Taolo ya Direkoto. Ntle le bahlankedi bao ba bego ba le tlhahlong yeo e bego e le Tshwane, Dithuto tše pedi di be di fiwa kua Mafikeng.
Tlhahloleswa ya bašomi ba taolo ya direkoto tša polokelo ya popofensi go laola direkoto tša elektroniki.
Diporofensi ka moka di tšea karolo ge go be go swerwe tlhahlo ka go taolo ya direkoto tša elektroniki ka go lefapha la tirelo ya setšhaba go ba kgontšha gore ba eletše dikantoro tšeo di hwetšago tirelo go bona ka ga dinyakwa tša polokelo ka go taolo ya direkoto tša elektroniki.
Taolo ya direkoto tša elektroniki.
Le ge tšhomišo ya thekenolotši ya elektroniki ka go lefapha la tirelo ya setšhaba e bonwa bjalo ka tšhomego ye kaone ka go fana ka ditirelo tša batho bohle, thetelelo ya go latela mekgwa ya taolo ya direkoto tša elektroniki e tla šitiša bokgoni bja go fihlelela pušo ye botse.
Go dira maanotshepetšo go laola tshepetšo ya pewo ya direkoto tša elektroniki ke modiro wo bohlokwa wa Maikemišetšo a Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa NASA mme ka fao, Polokelo ya Bosetšhaba le Molao wa Tirelo ya Direkoto ya Afrika Borwa o na le dikgonegišo tše itšeng mabapi le direkoto tša elektroniki. Go fa mohlala, Mmoloki wa Bosetšhaba o swanetše go bona gore ke dikgonegišo di fe go ya ka gore ke mananeo a direkoto di fe tša elektroniki ao a swanetšego go laolwa karolo ya 132 biii.
Go dirilwe dinyakišišo go boeletšaleswa Tšhupatsela yeo e lego gona ga bjale Go Taolo ya Direkoto tša Elektroniki mo go Ditho tša Mmušo mme go tšweletšwe mothopo wo o kaonafaditšwego. Tšhupatsela yeo e ntšitšwe ka wepesaete ya karolo ya taolo ya direkoto ya Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA).
Go dirilwe maitekelo a go aga segwera sa tšhomišanommogo le Lekalatiro la Thekenolotši ya Tshedimošo ya Mmušo (SITA) go tiiša mediro ya Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) go laola tshepetšo ya mananeo a direkoto tša elektroniki. Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) e be e emetšwe ka go sehlopha sa Lekalatiro la Thekenolotši ya Tshedimošo ya Mmušo (SITA) sa tshekaseko ya thentara ya 59, Kgopelo ya Thentara: Kabelo ya Ditho tša Lenaneo la GroupWare. Seo se kgontšhitše Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) go fa ditshwaetšo ka ga dinyakwa tša thentara le go netefatša gore ditšweletšwa tšeo di kgethilwego go sehlopha seo se kgethilwego se sepelelana le dinyakwa tša gore ditlabelo tša taolo ya direkoto tša elektroniki di swanetšego go di šomišwa mo lebakeng la ntikodiko ya bophelo bja tšona.
Mo tshepetšong ya thentara go šišintšwe gore barekiši le makalatiro ao a amegago ba swanetše go hlahlwa ka go Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) pele ga ge dikonteraka magareng ga bona le Lekalatiro la Thekenolotši ya Tshedimošo ya Mmušo (SITA) e rungwa. Go filwe ditlhahlomošomong tše seswai tša letšatši le tee go barekiši le makatiro ao a filwego dithentara ka ga Dinyakwa tša Taolo ya Direkoto tša Polokelo ya Bosetšhaba le Molao wa Tirelo ya Direkoto wa Afrika Borwa.
Go dirilwe tlhahloleswa ya bašomi ya letšatši le tee ka go porokerama ya taolo ya direkoto tša elektroniki ka go lefapha la tirelo ya setšhaba go ba kgontšha gore ba eletše dikantoro tšeo di hwetšago tirelo go bona ka ga dinyakwa tša polokelo ka go taolo ya direkoto tša elektroniki. Go dirilwe tšwelopele ka go dipeakanyo tša go dira porotšeke ya teko ya lenaneo la taolo ya direkoto tša elektroniki. Maikemišetšo a porotšeke a mathomo ke go fetišetša tsebo ya taolo ya direkoto tša elektroniki go bašomi ba taolo ya direkoto mme sa bobedi ke go eletša barekiši ka go kaonafatšo yeo e swanetšego go dirwa go netefatša gore setšweletšwa se sepelelana le dikgonegišo tša mmušo tša polokelo.
Dinyakwa tša Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) tša taolo ya direkoto tša elektroniki di na le khuetšo ye kgolo mo maitekelong a mmušo go dira maanotshepetšo a Taolo ya Tshedimošo, Mananeo a Tshedimošo le Thekenolotši ya Tshedimošo (IMST) a lefapha la tirelo ya setšhaba. Mmoloki wa Bosetšhaba o agile setswalle sa tšhomo le Kantoro ya Mmušoya Mohlankedi Mogolwane wa Tshedimošo le Khansele ya Thekenolotšo ya Tshedimošo ya Mmušo (GITO). Go tsebišitšwe Mohlankedi Mogolwane wa Tshedimošo le Khansele ya Thekenolotšo ya Tshedimošo ya Mmušo (GITO) ka ga karolo ya Mmoloki wa Bosetšhaba ya bolaoditshepetšo bja semmušo le seabe seo Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) e ka se fago ka go tlhamo ya maanotshepetšo a Mananeo a Tshedimošo le Thekenolotši ya Tshedimošo (IMST).
Go ikopantšwe le kantoro ya Oditha Pharephare mabapi le kgonagalo ya go dira tshenko ya oditi ya bolaoditshepetšo bja mananeo a taolo ya direkoto ka go tirelo ya setšhaba go tsebagatša bohlokwa bja taolo ye botse ya direkoto ka go dikgoro ka moka. Bjalo ka ge dihlogo tša dikgoro ka moka, go ya ka Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba wa 1999 di swanetše go rwala maikarabelo a tšhomišo ya maleba ya tsheketšo le yeo e lego pepeneneng methopo, porotšeke yeo e akaretšago pego ta taolo ya direkoto bjalo ka karolo yeo e tlwaelegilego ya modiro wa hlahlobo ya oditi ya taolotshepetšo le yona e a nyakišišwa.
Go ile gwa senkwa leswa le go fetola Melao ya Polokelo le Tšhupatsela ka go Taolo ya Direkoto tša Elektroniki ka go Ditho tša Mmušo ka maikemišetšo a go nolofatša dingwalwa gore di dirišwe ga bonolo. Tlhahlo yeo e lebeletšwego leswa ya Taolo ya Direkoto ya matšatši a mane e ile ya direlwa balaodi ba direkoto ba 407 bao ba tšerego karolo ka go ditlhahlo tše 15, mme go akanywa diphetogo tše dingwe gape go direla motho ka motho tlhahlomošomong yeo e ikgethang go ya ka dinyakwa tšeo di fapanego tša bafiwatirelo.
Mo mabakeng a mangwe, ditirelo di filwe go feta ka mo go akantšwego, mme thušo mo mošomong wo lego gare o diragatšwa e filwe ka go kantoro ya Presitente gore go laolwe direkoto.
Go dirilwe wepesaete ya Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA). Lenaneo la Bosetšhaba la go Ntšha Tshedimošo yeo e Bolokilwego ka Ditlabelo tša go Itšhomiša (NAAIRS) le lona le diretšwe wepesaete go kgonagatša tšwetšopele ya ditirelo tša polokelo go setšhaba ka bophara. Setlabelo se ile sa tsebagatšwa setšhabeng ke Letona mo moletlong wo o akareditšego pontšho ya kgokagano ya khompyutheng yeo e bego e swaretšwe ka go Lekalatiro la Thekenolotši ya Tshedimošo ya Mmušo (SITA) ka la 14 Mei 2001. Dipalopalo tšeo di porokeramilwego di bontšha katlego yeo e fihleletšwego ke tšhomišo ya wepesaete ka go tšwetšopele ya tšhomišo ya tshedimošo yeo e bolokilwego ke setšhaba ka bophara.
Diporokerama tše tše pedi di bohlokwa go katana le go se lekalekane mo go hlotšwego lebakeng la bokoloniale le kgethologanyo (apartheid). Di hlamilwe gore di lokiše maaka le tšeo di tlogetšwego ka boomo tša histori ya batho ba bantši ba Afrika Borwa.
Mo ngwageng wa ditšhelete wo o fetilego, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST) e lefetše diporotšeke tšeo e ka bago tše 20 tša histori ya go bolelwa ka molomo. Dipoelo tša gona di tla bolokwa ka go Polokelo ya Bosetšhaba, mme tša retšisetariwa ka go khompyutha mothopo wa tša polelo gore banyakišiši ba bantši le maloko a setšhaba ba tsebe ka ga dinyakišišo tšeo di dirilwego ka go histori ya bona.
Go bohlokwa go dira gore kgoboketšo ya rena e bekanywe mme e fihlelelwe ke banyakišiši le maloko a setšhaba ka go swana. Šedi ye kgolo a fiwa diporokerama tšeo di tlago netefatša gore dipoloko di fihlišwa go batho bao ba bego ba phaetšwe ka thoko mme ba se na menyetla. Se se dirwa ka dipontšho tša go sepetšwa, go tšweletšwa ga tshedimošo ya thuto (edukit) le go kgoboketša ga materiale wo moswa ka Diporokerama tša Bosetšhaba tša histori ya go bolelwa ka molomo le moopelo wa setšo le go bontšha difilimi mo setšhabeng sa dinagamagaeng le metsesetoropong tša naga ka bophara.
Pontšho ya difilimi e dirilwe Gauteng, Mpumalanga le KwaZulu-Natal. Porotšeke ye nngwe ye bohlokwa e tla ba ya go bontšha materiale wo o lebantšhitšwego bao ba bego ba phaetšwe ka thoko. Ma Afrika Borwa ao a nago le kgoboketšo ya poraebete (rekoto yeo e sego ya setšhaba) ba tla hlohleletšwa go fana ka yona gore tshedimošo yeo e abelwe maAfrika Borwa.
Tshedimošo ya thuto (edukits) mohlomongwe e swanetše go fiwa šedi. E bohlokwa ge go ngwalwa leswa lenaneothuto, kudu ge go tsenyeletšwa Histori bjalo ka ye nngwe ya dithuto. Porokerama ya tshedimošo ya thuto e kwana kudu le dilebišwa tša Terasete ya Histori ya Afrika Borwa yeo e tsebagaditšwego ngwageng wo o fetilego ke Letona la Thuto. Ka go šomiša tshedimošo ya thuto (edukits), baithuti ba ka tseba ka ga bohlokwa bja histori ya bona, go akaretšwa karolo ya histori yeo e bolelwago ka molomo ge go agwa leswa tšweletšo ya setšhaba.
Polokelo ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa (NASA) ke leloko la mekgatlo ya boditšhabatšhaba ya go swana le: Khansele ya Boditšhabatšha ya Polokelo, Lekala la Khansele ya Boditšhabatšha ya Polokelo la Retšene ya Bohlabela le Borwa bja Afrika (ESARBICA), Mokgatlo wa Boditšhabatšhaba wa Baboloki ba Melodi (Sound), Komiti ya Ditšo tša Histori ya Molomo, Mokgatlo wa Boditšhabatšhaba wa Histori ya Molomo, go bolela fela tše mmalwa. Mekgatlo ye e ineetše go godiša kgoboketšo, poloko, tšweletšo le tšhomišo ya bohwa bja polokelo le bja ditlhora.
Afrika borwa e swere Khansele ya Boditšhabatšha ya Polokelo, Lekala la Khansele ya Boditšhabatšha ya Polokelo la Retšene ya Bohlabela le Borwa bja Afrika (ESARBICA) ka 1997, mme e tla swara CITRA ka Okotoboro 2003. Afrika Borwa ke Moswaramatlotlo a (ESARBICA) le modulasetulo wa Komiti ya Ditšo tša Histori ya Molomo. Afrika Borwa e ile ya kgopelwa go swara khonferense ya Terasete ya Boditšhabatšhaba ya Taolo ya Direkoto (IRMT) ya Setemere 2002. Khonferense ye e dira karolo ya legato la bobedi la Foramo ya Lefase yeo e tlago tšea mokgwa wa dipoledišano tša e (e-discussions) le khonferense ka vidio. Bahlankedi bagolwane mo mafapheng a taolo ya merero ya setšhaba, tša matlotlo, molao le taolo ya direkoto ba tla swara dipoledišano ka ga dinyakwa tša go laola direkoto tša elektroniki le tša go ngwalwa. Maikemišetšo a porotšeke ke taolo ya ka godimo ya direkoto bjalo ka kokwane ya morero wa tšweletšo ya lefase.
Go ruma, go molaleng gore Tirelo ya Bosetšhaba ya Polokelo le Direkoto e tšwela pele go bapala karolo go setšhaba sa polokelo sa boditšhabatšha ka mekgatlo yeo e fapanego.
Nakong ya lebaka leo le lego ka tlase ga tshenko, tshepetšo ya go fetola Ditšhupo tša Bosetšhaba e ile ya phethwa.
akaretša ditšhupo tša setšo le mananeo a dimphotebogo.
Ditlhora tše, ka magoro a mararo bjalo ka tše dingwe, di swanetše go fiwa badudi ba Afrika Borwa ka go bokgoni le katlego yeo e makatšago.
Ditlhora tše le tšona di fiwa badudi ba Afrika Borwa ka go tirelo yeo e ikgethago, mo go phethagatšeng ga pitšo ya mešomo ya bona, mo mafapheng ao a ikgethang a mediro.
Di fiwa badudi ba naga di šele (Dihlogo tša dinaga le mebušo) le bahlomphegi ba bangwe ba dinaga di šele. Ditlhora tše di fiwa ka baka la sekgotsi seo se fiwago Afrika Borwa, Ka fao ke ditlhora tša khutšo le tšhomišanommogo, le go bontšha tshwaragano le thekgano. Ditlhora tše di bopa kokwane ya bohlokwa ya setswalle sa mohlakanelwa le boditšhabatšhaba.
Ditlhora tše tše mpsha tša bosetšhaba ga di bontšhe fela nako ya phetogo ka go histori ya rena, mme di bontšha le tsošolo ya histori ya rena yeo e humilego ya nakong ya pele le gona go etela gape mananeo a bophelo bja rena a setšo ao a hlokomologilwego.
Saense, thekenolotši le hlohleletšego di bohlokwa ka go diekonomi tšohle tša sebjalebjale tšeo di golelago godimo. Mo mabakeng ao mananeo ka moka a tšwelelago, mebušo e dira dipeeletšo tšeo di bonagalago tša go swarelela ka go dinyakišišo le tšweletšo le hlohleletšego. Dipoelo tša ka godimo tša dipeeletšo tše botse tša mmušo ka go saense le thekenolotši ke tšeo di hlolago letseno ka kgolo ya ekonomi le bophelo bja boleng bjo bo kaone. Seo se fihlelelwa ka tsela ya hlohleletšego le neelano ya tsebo magareng ga batšeakarolo ka gare lenaneo la bosetšhaba la hlohleletšo (NSI).
Mediro ya motheo le ditlabelotirišwa di akaretša dinyakišišo, tšweletšo, neelano ya thekenolotši, tšweletšo ya hlohletšo ye matla le dikgokagano, tsebo le kgokagano ya hlohletšego tšeo di šomegago tša lefase ka bophara le diretšene. Mediro ya motheo ya mmušo e akaretša tšweletšo ya thekenolotši ya ka godimo ya methopo ya batho, tlhamo ya ditselatshepetšo le go kgontša mabaka a hlohleletšego (tšweletšo ya ditšweletšwa tše mpsha, ditselatshepetšo le ditirelo tšeo di tsenyago lehumo le go kaonafatša maphelo), le thekgo ya ditšhelete yeo e lego maleba le tshwaro ye botse ya dinyakišišo le tšweletšo ka gare ga tshepetšo ya maano ka pušo yeo e šomegago le ditsela tša go lekola tiragatšo.
Mo mengwageng ye mmalwa yeo e fetilego, Afrika Borwa e beile maemong a mabotse lenaneo la saense, thekenolotši le hlohleletšego leo le bego le theoga mengwageng ya mathomo a bo1990. Mmušo o tšweletše go bušetša lenaneo go malebiša a lona. Fela, bjalo ka ge go bontšhwa ka tlase, go na le matšhošetši a magolo go lenaneo ao a iponaditšego ao a nyakago magato ao a šomegago ka pelepele. Poeletšo ya dintlha tša ngwaga di bontšhwa ka tlase.
Mediro ya neelano ya thekenolotši e šetše e le seripa se bohlokwa sa lenaneo leo le aparetšwego ke diteko tšeo di oketšegago tša neelano.
Go na le ditsela tšeo di fapanego tša phadišano tšeo di lego gona tša thušo ya tšhelete ya dinyakišišo le tšweletšo, mohlala, THRIP, Sekhwama sa Hlohleletšo, Porokerama ya Boditšhabatšhaba - LEAD, bjalo bjalo. Ntlha ya ka sehlogong ya se ke sephetho sa maanotshepetšo sa NRF go ntšha matsapa a magolo go bokgoni bja ditšhišinyo mabapi le rekoto ya tsela ye nngwe le ye nngwe ya saense mo mananeong a kabelo ya ditšhelete. Seo ge se hlakantšhwa le mokgwa wo moswa wa go abela dišhelete go ditshenyegelo tša dinyakišišo tša thuto ya ka godimo, se tla hlola dinyakišišo tšeo di nago le malebiša a makaone le ditšweletšwa tše kaone yuniti ka yuniti ya peeletšo.
Phenkgišano ya phihlelelo ya thušo ya ditšhelete tša motheo magareng ga Dikhansele tša Saense e oketšegile. Seo se šušumetšwa ke phokotšo ye kgolo ya tšhelete ya mmušo (makgeng a mantši) le matlafatšo ya taolo ya dinyakišišo ka go Dikhansele tša Saense. Tsenyo ya ditšhupo tša tiragatšo tšeo di lego gona go kgabaganya Dikhansele tša Saense ka moka e bapetše karolo ye bohlokwa. Seo se ra gore Afrika Borwa e na le lenaneo leo le fihlelelago tšhomišego ye botse tšhomišong ya methopo ya S&T go hlohleletša dinyakišišo tša pepeneneng.
Efela, mediro ye meswa e beakantšwe ntle le koketšego ya thušo ya ditšhelete. Maemo a thušo ya ditšhelete a tlase go na le a 1990. Lenaneo la S&T mono Afrika Borwa le hlamilwe go direla batho ba dimilione tše 5.8. Ga le a tlabelwa ka tekano ka methopo le gona ga le na mahlahla a go direla batho ka moka ba Afrika Borwa ka mo go swarelelago.
Lenaneo la go fetola ditlapele tša motheo wa thušo ya ditšhelete yeo e fiwago Dikhansele tša Saense le phathagaditšwe. Mengwaga ye mene yeo e fetilego go tšerwe sephetho sa go oketša gabedi thušo ya tšhelete ka go Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafi (MRC) le go oketša ditefelo ka go NRF tša tšhelete ya dinyakišišo tša mabapi le Dikhansele tše dingwe tša Saense.
Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafi e amogetše seo ka bokgoni. E kgonne go šomiša tšhelete yeo ka go mafelo ao mathomong a bego a sa šetšwe go akaretšwa malwetši ao a fetelago le porokerama ye kgolo ya bosetšhaba ya moento wa HIV. E hweditše gape thušo ye mpsha ya ditšhelete go tšwa methopong ye mengwe ka maemo a godingwana go feta ka moo thušo ya motheo e oketšegilego. Seo se bontšha gore NSI e na le matla a go ka šoma ka bokgoni le ka bjako go tefelo yeo e lebantšwego ka maanopeakanyo.
NRF e phethagaditše kopantšho ya yona le FRD le CSD. Go na le bohlatse, go ya tselatshepetšo ye, go sa kgathatšege dikoketšo ka go THRIP le thušo ya tšhelete, lefapha la dinyakišišo tša dirutegi le nyaka maano a hlokomelo , bjalo ka ge phetogo ya temokerafi le go ba bona ga tsebo lefaseng ka bophara di sa hlokomelwa ka tshwanelo ka go lenaneo la rena la bosetšhaba la hlohleletšego.
Tebišo yeo e oketšegilego go dikgwekgwe tša motheo tša saense le thekenolotši e na le moputso, kudu ge e kgokagane le kwešišo ya setšhaba ya saense. Didirišwatlabelo tša kwešišo ya setšhaba di matlafatšwa ke go lebišwa leswa ga Motheo wa Thuto ya Saense le Thekenolotši (FEST) ka go lekala la S&T. Seo se tla hlola gore e bewe bjalo ka Institšuti ya Kgodišo ya Saense le go hlakwa ka molao go e be setho sa mmušo. Eupša, go sa tlile go šongwa ka thata go oketša diporokerama tšeo di lego gona ga bjale le go oketša malebiša go mediro ya saense ka ntle ga sekolo, dipalontshesere le tša khompyutha.
Mo ngwageng, Maanotshepetšo a Bosetšhaba a Payothekenolotši e phethagaditšwe bjalo ka ge go kgopetšwe ke Lekgotla la Kabinete ka Tšenewari 2001. A ile a senkwa ke Kabinete le setšhaba, mme boipiletšo bja mathomo bja ditšhišinyo bja setlabelo sa Tshedimošo sa Bosetšhaba le Senthara tša Hlohleletšo tša Payothekenolotši tša Diretšene bja ntšhiwa. Mo ngwageng wo moswa tšeo ka moka di tla hlangwa mme tša lebišwa bjalo ka ditlapele tšeo di lego ka go maanotshepetšo. Kwalakwatšo ya maanotshepetšo e ile ya latelwa ke ditiragalo tšeo di kgahlišago ka go lekala la poraebete ka go hlola dikhwama tša tšhelete ya payothekenolotši le kgahlego ya lekala la poraebete ka go maanotshepetšo.
Kgoro, ka go šomiša bahlankedi ba yona ba ka godimo, e beakantše tshenkoleswa ya tšwelopele ka go NSI go tloga ka 1994 ka gare ga kwešišo ye kgolwane ya diphetogo ka bophara ka gare ga botšeakarolo bja mmušo ka go S&T. Tshenko ye e tlaleleditšwe ke legoratšhomo la maanotshepetšo tšweletšo a NSI ao a beilwego godimo ga ditšhupo. E bontšhitše diteko tšeo di lebanego dinyakišišo le tšweletšo, saense le intšenering le methopo ya batho ya batho ya thekenolotši, le tšhomišego ya dihlohleletšo mono Afrika Borwa. Ditshwaetšo tše di filwe Lekgotla la Kabinete ka mokgwa wa letlakala la mošomo ka Tšanawari 2002. Kabinete e kgopetše Kgoro go dira Maanotshepetšo a R&D a Bosetšhaba a maswa go mekamekana le merero ye bohlokwa yeo e botšhitšwego.
Sethalwa sa maanotshepetšo se filwe FOSAD ka Matšhe mme gwa thongwa ka tsela ye telele ya dikgokagano le bakgathatema ka go lenaneo la S&T. Go letetšwe gore maanotshepetšo a mafelelo a tla šetšwa ke Kabinete ka Tšulae 2002.
Saense le thekenolotši di bohlokwa kudu go fediša bodiidi le tsela ya tšweletšo yeo e swarelelago. Ka kgopelo ya Kgoro ya Merero ya tša Tikologo le Boeti, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e tšweleditše maemo a bosetšhaba a S&T go Kopano ya Lefase ka go Tšweletšo yeo e Swarelelago. Merero ya S&T le khuetšo ya tšweletšo go NEPAD, phedišo ya bodiidi mo nageng ya borena le dinageng tšeo di sa šaletšego morago ka bophara.
Maemo a Afrika Borwa ke go ipiletša go šetšwa ga bohlokwa bja S&T ka go tšweletšo le tseneletšo ye kaone ya diporokerama tša baabi ba ditlebelotirišwa le tšweletšo ya letseno la batho go fana ka tshwarelelo le gore dinaga tšeo di sa šaletšego di itšeele dikgoba tša tšweletšo ka botšona. Tšhepetšo ye ya maano e akareditše maitekelo a bolaodi le EU le ACP ka go S&T le tšweletšo ye e swarelelago.
Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo (NACI) e okeditše bokgoni go fana ka keletšo ya molaotshepetšo le maanotshepetšo tshenko ka go thekga mmušo. Mediro ye e hlalošwa ka botlalo ka go Pego ya Ngwaga ka Ngwaga ya Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo. Dintlha tša ka pele tša mediro ya ga bjale di akaretša mošomo ka go tekantšo ya bokgoni le mananeo a peo ya maemo le ditsela tšeo di fapanego tša bosetšhaba mo morerong wo, go šoma ka ditšhupo, tshepelo ya monyakišiši le ICT R&D. Tšweletšo ye bohlokwa yeo e ntšhitšwego ke Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo e be e le pego ka ga (Open Source Software) le tša dikhumpyutha yeo e filwego Kabinete mme e tla hlohleletša mmušo go tšea tsela ya maano mo morerong wo.
Seripa se sa pego se fana ka hlahlobo yeo e tseneletšego ya mafapha a itšeng a tiragatšo. Se se lebišitšwe go tlaleletša tshenkoleswa ya maano ao a bolelwago ka godimo. Efela, gago go kgonege go bega dintlha ka moka tša ditiragatšo. Dipego tša dintlha di hwetšwa ka go dingwalwa tšeo di fapanego tša Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši le makalatiro a yona le Dikhansele tša Saense mo ngwageng, go akaretšwa le dipego tša bona tša semmušo tša ngwaga ka ngwaga. Tshedimošo yenngwe ya tiragatšo le go bega e hwetšagala ka go wepesaete ya Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši le diwepesaete tša diinstitšušene tšeo di lebanego le Dikhansele tša Saense.
Boutu ya Saense e nyakile go ba dibilione tša diranta tše 1,6 mo ngwageng wo o bego o le ka tlase ga tshenko. Boutu ya Saense e fana ka thušo ya tšhelete ya motheo go Dikhansele tšeo di tsepamego tša Saense le diporokerama tša bosetšhaba tša thušo ya tshelete tša R&D. Ka go Dikhansele tša Saense, thušo ye ya tšhelete ya motheo e emela seripa seo se fokotšegago sa palomoka ya tšhelete ya bona (mabakeng a mantši se se ka tlase ga palomoka ya letseno la bona). Thušo ye ya tšhelete ya motheo e lebantšhitše go fana ka methopo ya tšweletšo ya diporokerama tše mpsha le tsebo yeo e tlago hlola bophelo bjo bo kaonafaditšwego le hlolego ya lehumo ka gare ga boromiwa bja diinstitšušene.
Khansele ya Dinyakišišo tša tša Temo (ARC) - Kgoro ya Bosetšhaba ya tša Temo.
Khansele ya (Geoscience) - Kgoro ya Merero ya Diminerale le Enetši.
Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafo (MRC) - Kgoro ya tša Maphelo.
Khansele ya Thekenolotši ya Diminerale (Mintek) - Kgoro ya Merero ya Diminerale le Enetši.
Khansele ya Dinyakišišo tša Disaense tša Batho (HSRC) - Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši.
Go sa le bjalo, Kgoro e fa thušo ya tšhelete go Senthara ya Leisa ya Bosetšhaba. Mo ngwageng, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši le Khansele ya Boeletši ya Bosetšhaba ka go Hlohleletšo (NACI) di senkile leswa tšhomo ya diinstitšušene tše go ya ka sehlopha sa ditšhupo tša motheo tšeo di beilwego. Diinstitšušene ka moka di dirile tšwelopele yeo e bonagalago yeo e amogelegago nakong ya tshenkoleswa le ge go sa na le diteko tše bohlokwa mo lefapheng la diphetogo tša temokerafi. Go na le bohlatse bja gore maemo a thušo ya tšhelete ya motheo a tlase kudu. Mo mabakeng a mangwe e fa kgatelelo mo mekgatlong mabapi le dinyakišišo tša maanotshepetšo tša lebaka le le telele le go swara bašomi ba dikokwana ba saense. Ditsela tše di tsenyeleditšwe ka go tshepetšo ya maano a R&B ya Bosetšhaba.
Magareng ga Dikhansele tša Saense, Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafo (MRC) le Khansele ya Dinyakišišo tša Disaense tša Batho (HSRC) di iponaditše ka magato ao a amogelegago a maanotshepetšo a malebiša a bosetšhaba , fela ga go na mokgatlo wo o hlaelelago mabapi le seo. Ditlabelo tša bosetšhaba kudu Dikhansele tša Saense di okeditše dikgokagano tša tšona le diinstitšušene tša rena tša thuto ya ka godimo mo ngwageng wo o lego ka tlase ga tshenkoleswa, fela mekgwa ye meswa e a nyakega go fa diinstitšušene mahlahla a go bapala karolo ye kgolo ka go tšweletšo ya methopo ya batho, kudu ka go maemo a ka godimo ga kgerata ya mathomo go matlafatša le go potlakiša diphetogo tša bašomi ba SET.
Mo ngwageng wa tshenkoleswa, Maanotshepetšo a Payothekenolotši ya Bosetšhaba e ile ya tšweletšwa ka katlego mme ya humana thušo yeo e amogelegago go tšwa go mmušo. Maanotshepetšo a fana ka legoratšhomo la maitekelo a mohlakanelwa a go tšweletša intaseteri ya payothekenolotši go bosetšhaba ka tšweletšo ya ka godimo ya methopo ya batho, dikgoba tša thekenolotši, molaohlakwa, tshedimošo ya batho, thušo ya tšhelete ya setšhaba, le tšhelete ya diteko go šomišanwa kgauswi le lekala la poraebete.
Payothekenolotši ke thekenolotši ya kokwane yeo e kgontšhago yeo e ka šomišwago ka bophara ka go tša maphelo, temo le ka go (agro-processing), kepo ya diminerale le go di šoma, tokišo ya tikologo le polokego, le ka go mediro ya tšhomo ya diintaseteri, magareng ga tše dingwe. Methopo ye megolo ya payo ya Afrika Borwa e hlola sekgoba sa tiragatšo ya payothekenolotši yeo e tla tlišago dipoelo tša ekonomi le bophelo bjo bo kaone. Payothekenolotši e ka, e bile e tla tsenya letsogo ka go ditlapele tša tšweletšo ya bosetšhaba, kudu ka go mafapha a maphelo a batho (go akaretšwa HIV/AIDS, malaria le TB), go ba gona ga dijo le tšhomišego ya tikologo.
Ntlha ya kokwane ya maanotshepetšo ke go tlholwa ga Disenthara tše mmalwa tša Hlohletšo ya Payothekenolotši ya Retšene (BRICs) go šoma bjalo ka mafelo a gare a tšweletšo ya polateforomo ya payothekenolotši mo go tšwa go tšona mehuta ya dikgwebo tšeo di tlišago ditšweletšwa le ditirelo tše mpsha di tlago tšweletšwa. Mmušo o ikemišeditše go hlama Disenthara tša Hlohletšo ya Payothekenolotši ya Retšene ka magato a go latelana mo ngwageng wo o latelago.
Diporokerama tše tharo goba tše nne , mo ye nngwe le ye nngwe e swerego diporotšeke tše nne go iša go tše hlano go ya ka bokgoni bja retšene le dimaraka. Mafelo a mane a diporotšeke a hweditšwe e le a maanotshepetšo mo go tšhušumetšo ya bosetšhaba, wona ke, payothekenolotši ya dimela, tša maphelo a diphoofolo, maphelo a batho le tshepetšo ya tiragatšo ya intaseteri (go akaretša tokišo ya tikologo).
Lefelo la Thekenolotši leo le ka swarago maitekelo a tlhamo a 20.
Tshepedišano le tšweletšo ya maswanedi ya bosetšhaba le bokgoni bja selegae.
Tirišo ya tšhelete yeo e lego gona le kabelo yeo e lebišitšwego kudu go Maanotshepetšo a Bosetšhaba.
Ditlabelo tša motheo le tsebo yeo e ikgethang magareng ga diporokerama tša payothekenolotši, intaseteri le lekala la thuto ya ka godimo.
Disenthara tša Dinyakišišo tša Payolotši (BRCs) tša go boloka le go abaganya didirišwa le tshedimošo.
Tsenelano ye kgolo ka gare ga sehlopha le Setlabelo sa Bosetšhaba sa Tshedimošo.
Tšenetiki le tšenomikisi ke ditšhušumetšo tše kgolo tša payothekenolotši ya leloko la boraro. Peeletšo ya mmušo e tla hlama bašomi bao ba hlahletšwego bokgoni bja dinyakišišo le seteginiki ka go payothekenolotši, payolotši ya dimolekule le selula, tšenomikisi, tshedimošo le payolotši ya khompyutha.
Sekhwama sa Hlohletšo se hlohleletša diporotšeke tše kgolo tša go fapanafapana tšeo di akaretšago botšeakarolo go tša go dirutegi, dikhansele tša saense le intaseteri. Se lebantšitše kgwekgwe ya motheo ya mmušo ye e lego, bokgoni, bophelo bjo bokaone, tshwarelelo ya tikologo le go tanya tshedimošo ya thekenolotši go katana le dinyakwa tša setšhaba le ekonomi. Sekhwama se godile go tloga go diranta tše dimilione tše 75 ka 2001/2002 mme se emetšwe go golela go dimilione tša diranta tše 158 ka 2003/2004.
Hlohleletšo ke tiragatšo ya dikakanyo tše mpsa mme se gantši se ama tsenyo ya dihlangwa mo mmarakeng. Sekhwama se lebantšitše go godiša dikakanyo tše mme sa ba le seabe ka go thekišo ya ditšweletšwa tšeo di tlago tliša letseno setšhabeng.
Mo mengwageng ye meraro ya go feta, Sekhwama se ile sa thekga diporotšeke ka go mafelo ao a fapanego, e lego, thibelo ya bosenyi, thekenolotši ya tshedimošo, payothekenolotši, diphedi le dimela le didirišwa tše mpsha le thlamo yeo e lego ya maemo a godimo.
Sekhwama se bile seabe ka go thuša banyakišiši ka tšhelete go netefatša gore mošomo wa bona go tšwa ka laporatoring o fihle go setšweletšwa sa mmaraka. Godimo ga thekgo ya ditšhelete, tsela ye e kgontšhitše segwera sa tšhomišano magareng ga intaseteri le dirutegi go neelana ka bokgoni. Tsela ya phadišano ya bokgoni e netefaditše gore tšhelete ya setšhaba e fiwe batšeakarolo bao ba nago le bokgoni mme seo se tla thuša kaonafatšo ya kgwebo.
Sekhwama se tšwetše pele go gola ka matla mme malebiša a sona ke go godiša setšo aeo se nago le hlohleletšego. Go ba gona ga thušo ya tšhelete go swanetše go kwalakwatšwa ka bophara gore setšhaba ka moka se tsebe ka ga thušo yeo mme batsebi ba tša saense ba hlohleletšwa go tlhama. Dikhansele tša Saense le diinstitšušene tša thuto ya ka godimo ke tšona di hweditšego thušo ye fela kelohloko ka moso e tla fiwa kgodišo ya Dikgwebo tše Nnyane le tša Magareng (SMMEs) ge e le gore mešomo ya tšona e kgotsofatša dinyakwa tša kgetho tša Sekhwama.
Tatelano ya thušo ya tšhelete ya mathomo go ya go ya boraro e bile le katlego go diporotšeke ka go mafelo ao a fapanego bjalo ka tharollo ya tlhamo ya ditlebelo, setswalle magareng ga ditšini (genes) le malwetši a batho, meento ya malwetši ao a fapanego, tsweletšo ya didirišwa tša boleng bja godimo le ditlabelo tša go thekga dikakanyo.
Tatelo ta thušo ya tšhelete ya bone e sa le tlase ga tlhahlobo ga bjale. Mo maanotshepetšong a Sekhwama, mabapi le tšweletšo ka go Maanotshepetšo a Bosetšhaba a R&D, go bonagala o ka re mehuta ye meswa ya tefelo ya dithlohletšo, go akaretšwa le thoto ya beng tsebo le mediro ya tšweletšo ya setšweletšwa ya baithuti, di tla lefelwa go tšwa go sediba sa kakaretšo ka moka sa ditefelo. Dipoledišano le Taolo ya Sekhwama di thomile mabapi le seo.
Khansele ya Boeletši ya Bosetšhaba ya Hlohleletšo (NACI) e sekaseka tiragatšo ya NSI mme ya šomiša ditlabelo tša go fapafapana go hlahloba dinyakišišo tša saense le ditlapele tša thekenolotši go kgabaganya makala a go fapana ka go NSI. Tshekaseko ye e kgontšha Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo go eletša Letona mo mererong yeo e lego mabapi le kabelo ya thušo ya tšhelete ka go dinyakišišo tša palamente. Kabelo ya tšhelete go Dikhansele tša Saense e beilwe godimo ga tiragatšo, khuetšo, ponelopele ya saense le thekenolotši ya bosetšhaba, ditlapele tša bosetšhaba tša R&D tša maanotshepetšo tšeo di sepelelanago le dilebišwa tša mmušo.
Ngwaga ka ngwaga Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo e senka leswa kabelo go kgabaganya mafelo a saense le thekenolotši. Dihlopha tša Tšhomo di etetše Dikhansele tša Saense ka moka mo ngwageng wo o lego ka tlase ga tshenkoleswa bjalo ka tsela ye nngwe ya go senka leswa kabelo ya Boutu ya Saense.
Ka Tšulae 2001 go ile gwa tsebagatšwa phetolo ya Molao wa Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo gore go tle go hlolwe bongwaledi bjo bo ikemetšego bjo bo tla šomago ka ntle ga Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši. Se se be se tla ra gore Khansele e be e tla ba le maikarabelo a go hlama sebopego sa bašomi, ya oketša, ya lefa le go thwala bašomi. Ditlhagišo tše pedi tša go latelana go Komiti ya Kabinete ya Pušo le Taolo ga tša amogelwa ka katlego, kudu go etšwe hloko go ata ga ditho tšeo di ikemetšego ka ntle ga Ditirelo tša Setšhaba le ditshenyegelo tšeo di tlago hlaga. Kgoro lr Letona ba tšere sephetho sa go gogela morago maitekelo ao.
Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo e ntšhitše dipego tše tharo tše bohlokwa mo ngwageng wa 2001. Pego ka ga Setlabelo sa Khompyutha seo se bulegilego (Open Software) le Maemo ao a bulegilego (Open Standards) mono Afrika Borwa di hlaloša mehola ya setlabelo sa Khompyutha seo se bulegilego le maemo ao a bulegilego mabapi le ditshenyegelo tša tlase, go fokotša go ithekga ka tsebo le thekenolotši yeo e tšwago dinageng tša ka ntle, phihlelelo ya dinaga tše dingwe le bokgoni bja go hlama setlabelo sa khompyutha seo se tlago kgontšha maleme a ka mono nageng ga mmogo le go tšea karolo mo dikgokaganong tša lefase mo go tšwetšopele ya ditlabelo tša khompyutha.
Pego e ile ya hlagišwa go mmušo mme ya senkwa ke Kabinete. E tla thuša ka tshepetšo ya maano ka moso mo tabeng ye. Pego mabapi le ditlamorago tša ditiragalo tša ka la 11 Setemere 2001 mo lenaneong la S&T. E mabapi le tshekaseko ya dipego ka go dikarabo tša lebaka le lennyane, la magareng le le letelele ka ga ditiragalo tšeo. E na le kakaretšo ya tšeo di tlago ama Afrika Borwa , tšeo di ka šomago bjalo ka motheo wa tšweletšo ya maanotshepetšo ao a lebanego. Pego e senkilwe ke ditho tšeo di swanetšego mme maitekelo a mmalwa a tseleng go diragatša maitemogelo ao. Pego ye gape e hueditše tlhamo ya taolo ya kotsi ya Lenaneo la Bosetšhaba la Hlohletšo bjalo ka seripa sa Maanotshepetšo a Bosetšhaba a R&D.
Pego yeo e bitšwago Dintla le Dipalo (Facts and Figures) ka ga R&D ka mono Afrika Borwa e a ntšhwa. E diretšwe go kopanya ka go sengwalwa se tee dipalopalo tša ga bjale ka ga ditšhupo tša S&T. Pego yeo gape e bontšha dikakanyo ka ga ditšhupo. Mošomo wo o feleletša mošomo wo mongwe wo o dirwago ga bjale ka ga dipego tša phegišano ya bokgoni le lenaneo la bosetšhaba la phegišano ya bokgoni.
Ka go sepelelana le tšweletšo ya Maanotshepetšo a Bosetšhaba a R&D, Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo e ile ya kgopelwa go sepetša tshepetšo ya bakgathatema bao ba fapanego ka ga dithekenolotši tša tlhamo tša maemo a godimo - se sengwe sa dikgoba tša ditiragatšo tša ka moso. Se se šetše se thomilwe.
Wepesaete ya Khansele ya Bosetšha ya Boeletši ya Hlohleletšo e šetše e dirilwe ka leswa mme e tla thuša batho bao ba nyakago tshedimošo ka ga Lenaneo la Hlohleletšo mono Afrika Borwa ga mmogo le tshepetšo ya melaotshepetšo ya lefase ka bophara. Go be go na le tiragatšo ya godimo ge go tsebagatšwa Pego ya Mothopo wo o Bulegilego. Seo se bontšha mohola wa tšhomišo ya thekenolotši ya inthanete go tsebagatša melaotshepetšo le neelano ya tshedimošo. URL ke http//:www.naci.org.za.
Bašomammogo mo maanong a a maitekelong ke mmušo, o emetšwe ke Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši le DTI le Kopano ya Yuropa. Tlhamo ke tsela yeo dikakanyo le ditoro di fetolelwago ka go kgwebo ye e šomegago. Pntšho ya thekenolotši ke tsela ya neelano ya tsebo le thekenolotši go kgwebo ye nnyane yeo e ka se kgonego ditshenyegelo tša dinyakišišo le ditlabelotirišwa tša hlohleletšo ka botšona. Thekgo ya hlohleletšo e bohlokwa go hwetša tšhomišo ya thoto ya batsebi le go tseba batlhami le bahlohleletši go methopo le diporokerama tšeo di ka kaonafatšago katlego ya seteginiki le thekišo.
ISC e thekga Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs) go godiša le go rekiša dithekenolotši tše mpsha tšeo di sa tšwago go tšweletšwa go ya ka kgolo ya ekonomi ya selegae le porofensi le maanotshepetšo a tšweletšo. Ditirelo tša ISC di tla hlangwa gore di swarelele ka go fiwa dilaesense goba tšhelete ya royaliti ga mmogo le seposara le thušo ya tšhelete. Teko ya ISC e kua Durban.
TDC e lebišitšwe go Meepo ye Mennyane ya Bosetšhaba mme e ka go Mintek kua Randburg. Maikemišetšo a magolo a TDC ke go hlohleletša le go thekga Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs) le barekiši go kaonafatša dithekenolotši tša bona. TDC e fana ka phihlelelo ya thekenolotši gore barekiši bao ba lego gona ba golele ka go mebaraka ye meswa goba ba tlhame ditšweletšwa tše mpsha. Go lebeletšwe gore mafelelong TDC e tla ikemela ka boyona ka go rentiša ditlabelo goba didirišwa go Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs).
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e gare e hlama terasete ya go fana ka maano a taolo ya porokerama ya GODISA.
Tshumisano e fa Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs) drkgoba sa go ngwathelana tšhomišo ya tsebo, hlohleletšo le ditlabelo tša dithekinikone go kaonafatša kgwebo ya bona, Se se ka akaretša didirišwa tše mpsha tšeo di fetišwago go Tshumisano gore di tšwele bohle mohola.
Porokerama e lebišitše go fihlelela kaonafatšo ya hlohleletšego le phadišano ya bokgoni bja Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs) mo makaleng ao a lebišitšwego. Dithekenikone tšeo di amegago ka go porokerama di hwetša sekgoba sa go aga bokgoni ka go oketša R&D ya tšona, mediro ya bona ya go rutwa le go ithuta ka ditlabelo tše kaone le kwešišo ya bonnete bja seemo sa intaseteri le dinyakwa tša tšona. Dikgwebo tše nnyane le tša magareng (SMMEs) di a holega ka peakanyo ye ka ge tsebo ya dithekinikone le ditlabelotirišwa tša tšona di kgontšha neelano ya tsebo ya thekenolotši le kaonafatšo ya tiragatšo ya tšona.
Nakong ya tsenkoleswa, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši, ka go ikopanya le Diteišene tša Thekenolotši ya Tshumisano (TSPs), e tšweleditše mohlala wa sedirišwa sa pušo le taolo go kgontšha taolo ye botse ya ditšhelete, tlhokomelo le tshekaseko ya porokerama mo maemong a molaotshepetšo. Komiti ya Dihlogo tša Dithekinikone e hlamile Terasete ya Tshumisano, yeo e tla bago le maikarabelo a peo ya maina, merero ya maanotshepetšo le ya taolo ya porokerama.
Thekenikone ya Tshwane, ka go lefapha la elektroniki le entšenering ya mohlagase. Go na le gape thekenolotši ya tshepetšo ya elektroniki le ditšweletšwa.
Porokerama ya go rua dinose e hotše balemirui ba dinagamagaeng, kudu basadi, baswa (bao ba sa šomego, ditšhuana le bana ba mebileng) le batho bao ba golofetšego mo diporofensing ka moka. Diporotšeke tša ka godimo ga 60% di bunne mme go tšewa matsapa a go kaonafatša boleng le go diriša maanotshepetšo a thekišo ya ditšweletšwa mebarakeng.
Porokerama e akaretša go tšweletša dithekenolotši tša maleba go fetolela methopo ya payolotši yeo e hwetšwago mono gae ka go motepa wa pampiri, wo morago o fetolelwago ka go ditšweletšwa tša go fapafapana tša pampiri. Methopo ya payolotši yeo e šomišwago e fapana ka diretšene.
Batho bao ba sa šomego go tšwa setšhabeng ba a hlahlwa go šomišeng ga dithekenolotši tšeo le bokgoni bja tša kgwebo mme ba thušwa go hlama ditlabelo tša go tšweletša (difekethiri tša tiroatla). Porokerama ye e hlotše dokgoba tša mešomo mme go bile le theko ye kgolo, bjalo ka bafa-tirelo Kopano ya Lefase ka go Tšweletšo yeo e Swarelelago (WSSD), mabenkele a thekišo le mekgatlo ye mengwe yeo e nago le kgahlego go tikologo.
Porokerama ye e lebišitše go kaonafatša methopo ya mono gae yeo bontši bo welago ka go lekala la temo. Diporokerama tše ntši di lebišitšwe go tšhomišo ya tlhale ya diphoofolo, tlhale ya dimela le dijo tša setšo. Diporokerama ka moka di dirilwe gore e be ketane yeo e feletšego yeo e thomago ka go bjala, tšhomo, kaonafatšo le thekišo ya setšweletšwa sa mafelelo. Diporotšeke tšeo di lego ka tlase ga porokerama ye di akaretša kasemere, hempe, dioli tše bohlokwa, letlalo, boya, go loga le dijo tša setšo.
Go rua dikgomo tša setšo tša motswako wa ditšini tša maemo a godimo (Porotšeke ya Dipoo tša Nguni). Maikemišetšo a porotšeke ke go fa ditšhaba tšeo di diilago dipoo tša setšo tša Nguni tša motswako wa ditšini tša maemo a godimo go kaonafatša boleng bja leruo la bona. Ga bjale, kabo ye bjalo e dirwa ka tšhomišano le (ARC) porofensing ya Limpopo le Kapa Bohlabela.
Ngwageng wo o fetilego sehlopha sa tšhomo sa bosetšaba se ile sa šoma ka tšweletšo ya sethalwa sa molaotlhakwa wa legoratšhomo le sethalwa sa molaotshepetšo wa Mananeo a Tsebo ya Setšo. Sehlopha sa tšhomo se bopilwe ke baemedi ba dikgoro tša mmušo wa bosetšhaba Maphelo, Temo, Kgwebo le Intaseteri, Merero ya tša Tikologo le Boeti, Dikhansele tša Saense, CSIR, MRC, ARC, CGS, le NRF.
Sehlopha sa tšhomo se senkile ditokomane mme sa ikgokaganya ka bophara le bakgathatema go ntšha sethalwa sa molaotshepetšo wa mathomo le molaotlhakwa wa IKS. Se ga se mošomo wo bofefo ka lebaka la diphetogo tša tiragatšo le ditsela tša tshepetšo go boditšhabatšhaba.
Go nyakega tsela ya go kgontšha le tšhireletšego ya bao ba nago le tsebo ya setšo mono gae. Se se na le khuetšo go mediro ya setšo le bohwa, methopo ya payolotši, maphelo, beng thoto ya tsebo le setho ka go R%D, magareng ga tše dingwe. Ke ka lebaka leo go swanetše go tšwela pele ka magato ao a šomegago a lebaka le le kopana bjalo ka ge go dirilwe ka thušo ya NRF ya tšhelete ka go dinyakišišo tša tsebo ya setšo, mme go ntše go tšweletšwa molaotlhakwa wo o šomegago le go šetša maemo a boditšhabatšhaba ka WIPO, ka go ikopanya le Kgoro ya tša Kgwebo le Intaseteri (DTI) bjalo ka kgoro ya mmušo yeo e etilego pele ka ga bong thoto bja tsebo.
Maemo a Kgoro a go bea leihlo ka go OECDs Komiti ya Molaotshepetšo wa Saense le Thekenolotši a file Afrika Borwa sekgoba sa go tšea karolo ka go hlama lefelo la Afrika Borwa la Setlabelo sa Lefase sa Tshedimošo ya Payotaebesithi (GBIF). Setlabelo sa Lefase sa Tshedimošo ya Payotaebesithi se lebišitše go godiša phihlelelo go tshedimošo ya Payotaebesithi lefase ka bophara. Tlhamo ya Setlabelo sa Lefase sa Tshedimošo ya Payotaebesithi mono Afrika Borwa ke go lemoga tshwanelo ya go kgontšha batsebi ba saense go fihlelela datha yeo e ikadilego ya Payotaebesithi go thekga dinyakišišo, go godiša tšweletšo yeo e swarelelago le go abelana ka tekatekano dipoelo tša Payotaebesithi. Lefelo le tla ba leo Afrika Borwa e tšeago karolo go lona.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e dumetše go thekga tlhamo ya Dikgokagano tša Tebelelo ya Tikologo ya Afrika Borwa (SAEON). Dikgokagano tša Tebelelo ya Tikologo ya Afrika Borwa (SAEON) ke porokerama yeo e lefelwago ke Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST) yeo e tla bago le disenthara tšeo di kgokaganego tšeo di dirago dinyakišišo tša ekholotši le tikologo mo lebakeng le le telele. Dikgokagano tša Tebelelo ya Tikologo ya Afrika Borwa e tla fana ka lefelo la go dira dinyakišišo tša lebaka le le telele le go hlokomela diphetogo tša tlelaemete le tšeo di hlolwago ke batho mo go lenaneo la phedišano (ecosystem).
Dikgoro tša mmušo tša go swana le Kgoro ya Merero ya tša Tikologo le Boeti, NDA, le Kgoro ya Merero ya Meetse le Dithokgwa di tla holega ka tshedimošo ya merero ya tša tikologo yeo e tlago kgontšha mmušo go hlama melaotshepetšo yeo e swanetšego go laola tšeo di hlolago le go katana le diphetogo tša tikologo le tša tlelaemete mo maemong a bosetšhaba le lefase ka bophara.
Molao wa Ditirelo tša Khansele ya Bosetšhaba ya Bokgobapuku le Tshedimošo wa 2001 o tsentšwe tirišong ka la 7 Tisemere 2001. Khansele e tla kgokaganya maanotshepetšo a bosetšhaba ka gare ga lenaneo la bokgobapuku le tshedimošo.
Lekgotla la Bokgobapuku bja Difofu bja Afrika Borwa (Blindlib) le bopilwe seswa mo nakong ya 1 Agosetose 2001 go fihla go 31 Tšulae 2004, go ya ka Molao wa Bokgobapuku bja Afrika Borwa bja Difofu, wa 1998. Kgoro e fane ka thušo yeo e ikgethang ya tšhelete go Lekgotla la Bokgobapuku bja Difofu bja Afrika Borwa mo porotšekeng ya lona ya HUBERTHA yeo e tlago hlama Lenaneo leo le tseneleditšwego la titšitale la Bosetšhaba la Bokgobapuku le Tshedimošo, Yuniti ya Tšweletšo ya Didirišwa tša Poraile ya Titšitale le Yuniti ya Tšweletšo ya Didirišwa tša Theeletšo tša Titšitale.
Oditi ya thekenolotši ya lekala la enetši e ile ya dirwa mmogo le Kgoro ya Dimenerale le Enetši ka kakanyo ya go senka ditsela tša go fokoletša Afrika Borwa go itshepa oli ya khurutu yeo e hwetsago dinageng tša ka ntle. Mafapha ao a latelago a bonwe a le bohlokwa.
Molao wa Thuto ya Saense wa Afrika Borwa.
Molao wa Thuto ya Saense wa Afrika Borwa wa 2001, o kgonegiša tlhamo ya Molao wa Thuto ya Saense wa Afrika Borwa (ASSAF). Karolo ya Thuto ya Saense ya Afrika Borwa e tla akaretša kwalakwatšo ya dipego tša saense, go godisa bokgoni ka go saense le tiragatšo ya seteginiki le go nyakišiša merero ya kgahlego ya setšhaba mabapi le saense. Kgoro e thekga Thuto ya Saense ya Afrika Borwa ka ditšhelete go hlokomela ditšenale tša dinyakišišo tša Afrika Borwa.
Molaokakanywa o batametše magato a bofelo a tšweletšo. Maikemišetšo a Molaokakanywa ke go hlama setho sa mmušo seo se tla bago le maikarabelo a kwešišo ya setšhaba le go tšea karolo ka go saense le thekenolotši. Mafapha a tebišo a tla akaretša baithuti ba sekolo sa ka tlase le sa ka godimo le batšeadiphetho le bakgathatema ka go merero yeo e amago saense le setšhaba. Phetolelo ya Motheo wa Thuto, Saense le Thekenolotši (FEST) go lebeletšwe tlhamo ya setho sa mmušo e sepetše ka thelelo mme Motheo wa Thuto, Saense le Thekenolotši (FEST) o šetše o e ba le seabe se segolo ka gare ga lekala la saense ka go Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST).
Molaokakanywa wa Diporofešene tša Disaense tša Tlhago wa 2002 o kgonegiša tlhamo ya Khansele ya Afrika Borwa ya Diporofešene tša Disaense tša Tlhago le ngwadišo ya diporofešenale, dikhantiteiti le bao ba nago le ditifikeiti tša botsebi ba saense ya tša tša tlhago. Molao wa Diporofešene tša Disaense tša Tlhago o dirilwe ka 1993. Ke maswanedi go senkaleswa molaotlhakwa wa ga bjale ka lebaka la tlhaelelo ye nngwe. Molaokakanywa o tseleng ya go phethwa gore o dumelelwe ke Baeletši ba Molao wa Mmušo pele o hlagišwa Palamenteng.
Molao o kgonegiša tlhamo, dilebišwa le mediro ya setho sa molao seo se tsebegago bjalo ka Institšuti ya Afrika ya Afrika Borwa (AISA). Institšuti ya Afrika ya Afrika Borwa (AISA) e be e le mokgatlo wo o ikemetšego, wo e sego wa mokgatlo wa polotiki mme o ngwadišitšwe ka tlase ga karolo ya 21 ya Molao wa Dikhamphani wa 1973 bjalo ka mokgatlo wo o sa ikgobokeletšego matlotlo. Mediro ye megolo ya Institšuti ke go kgoboketša, sepetša, hlaloša le go fetiša tshedimošo le tšeo di bonwego le go sekaseka merero ya Afrika le ya Borwa bja Afrika.
Kabelo ya tšhelete go ya ka S&T le ditlapele tša bosetšhaba.
Kgetho ya Khansele ya maleba ke Letona.
Taolo yeo e tlago netefatša tlhahlo ya maleba le tshekaseko ya mediro ya institšuti go sepelelana le ditlapele tša mmušo.
Modiro wo mogolo wa go bea leswa Motheo wa Thuto, Saense le Thekenolotši (FEST) maemong ka katlego le go tšweletša sethalwa sa molaotlhakwa wa go o dira setho sa mmušo o hlalošitšwe ka godimo. Go ya ka maikemišetšo a Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši a go lokiša go se lekalekane ga botšeakarolo ga basadi ka go saense le thekenolotši, komiti ya nako ya magareng e ile ya hlangwa go tšwetša pele tlhamo ya Sehlopha sa Tebelelo ya Basadi ka go Saense le Thekenolotši. Komiti ya nako ya magareng e šetše e phethile mošomo wo o swanetšego wa motheo wa go kgetha Sehlopha sa Tebelelo ngwageng wa 2002/2003 wa ditšhelete. Sehlopha sa Tebelelo se tla bapala karolo ye kgolo ka go molaotshepetšo le maanotshepetšo mabapi le botšeakarolo bja basadi ka go saense le thekenolotši go tloga mathomong a kgetho ya dithuto kua dikolong go ya go mapheko a kgetho ya thutelamošomo tšeo ka moka di lebaganego le basadi mo setšhabeng sa saense.
Go nyakišišwa dikgoba tša gore Afrika Borwa e be le maemo ka go šedi ya botebo bja lefaufau ka go Sentha ya Tiragatšo ya Satelaete (Satellite Application Centre) kua CSIR mme maemo a ka pele a sekwere kilomitha ya mahlasedi a mahwibidu (yeo e e tlago bewa kua Kapa Bodikela) e tseleng.
Go na le bohlatse bjo bogolo bja gore diporokerama tše di tla hlola mešomo ya thekenolotši ya maemo a godimo go maAfrika Borwa, tša godiša boeti bja bašomiši ba ditlabelo tšeo mme tša bea Afrika Borwa bjalo ka setšhaba seo se ikemišeditšego ka saense le thekenolotši. Ka la 21 Tšuni 2001 phifalo ya letšatši e bonwe mono Afrika Borwa, ya dira lepanta le le sesane go kgabaganya Angola, Zambia, Zimbabwe Mozambique le Madagascar. Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši e šomišitše tiragalo ye bjalo ka semaka le kgahlego ka saense. Tsebagatšo e bontšhitše mohola wa tiragalo ye ya tlhago ka go setšo, ditumelo le saense. Afrika Borwa e tla bona gape phifalo ya letšatši ka la 4 Desemere 2002.
Kgwekgwe ya beke ya bosetšhaba ya SET e be e le "Go iša Saense, Entšeneering le Thekenolotši go batho". Foreisetata, Gauteng le Mpumalanga e be e le diporofensi tša go amogela baeng mme di gokile palo yeo e ka lekanago 80 000 ya batho, bao ba etetšego disenthara tša pontšho go tloga ka la 6 go ya go 11 Mei 2001.
Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši DACST le Mokgatlo wa Amerika wa Tšwetšopele ya Saense AAAS. Porotšeke ya Saense ya Bongwaladitaba bja Diyalemoya di tla thekga segwera sa lebaka le le kopana le Bangwaladitaba ba Afrika Borwa le diporofešenale tša saense go ya go Mokgatlo wa Amerika wa Tšwetšopele ya Saense AAAS go ithuta mošomong ka go Saense ya Bongwaladitaba bja Diyalemoya.
Kampa ya Basetsana ya Thekenolotši ya 2001 e be e le ya tiragatšo ya teko yeo e bego e lebeletše gore basetsana le bona ba hlohleletšwa go kgetha Dipalontshesere le Saense mo dithutong tša bona pele ba fihla maemong a go kgetha dithuto tša mešomo ya bona. Dikampa tša 2001 di be di swarwetšwe kua Kapa Bodikela, Gauteng le Lebowa Bophirima, mme di akareditše basetsana ba 360 le barutiši ba 30.
Setswalle sa gohle sa S&T le Kopano ya Yuropa (EU) le Dinaga tšeo di Tšweletšwago tša Borwa bja Afrika (SADC) se tiišitšwe ngwageng wo. Afrika Borwa e tšere karolo go kwano ya babedi ya S&T le Kopano ya Yuropa (EU), ka maikemišetšo a go tiiša botšeakarolo ka go porokerama ya Legoratšhomo la botshelela.
Godimo ga fao, mošomo wo o bonagalago o šetše o dirilwe le ACP-EU go tšweletša molaotshepetšo ka ga karolo ya saense le thekenolotši ka go tšweletšo go ya ka NEPAD le Kopano ya Lefase ka go Tšweletšo yeo e Swarelelago (WSSD). Go bonagala dipoelo tšeo di kgahlišago tša botšeakarolo bja Komiti ya OECD ya Molaotshepetšo wa Saense le Thekenolotši ka go tšweletšo ya Maanotshepetšo a R&D ya Bosetšhaba le mošomong wa dipalopalo wa go meta mananeo a saense, thekenolotši le hlohleletšo le mafapheng a dihlangwa tša payotaebesithi.
Mmušo wa Norway le Afrika Borwa di dirile kwano ya kopanelo ya S&T ya diranta tše dimolione tše 35. Lenaneotshepetšo la Kgwebo go thekga kwano ya magareng ga Norway le Afrika Borwa le thadilwe go kgohlaganya merero ya tiragatšo ya kwano ye.
Pušo, temokerasi le tšweletšo ya tša phedišano ka mono Borwa, go akaretšwa dithuto tša khutšo le dikgagano. Kgolo ya ekonomi le kakaretšo ya lefase go akaretšwa le ditlamorago tša tša maphelo a batho le dipolotiki.
Lebakeng la ngwaga wa ka tlase ga tshenko, Kgoro ya tša Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši (DACST) e kopane le sehlopha sa mebušo yeo e kopanego ga mmogo le Bongwaledi bja NEPAD ka ga maanotshepetšo a NEPAD. Kwano yeo e rumilwego kua Abuja le baemedi ba Nigeria, Senegal, Algeria le Egepeta ka ga merero ya saense le thekenolotši ya NEPAD, e tšere sephetho sa gore go swanetše go tšweletšwa mokgwatshepetšo wa go hlatha Disenthara tša Afrika tša Bokgoni ka go SET. Disenthara tša Bokgoni tšeo di kgethilwego di tla holega ka go kago ya bokgoni, taolo le tiragatšo ya diporokerama tša saense le thekenolotši tšeo di lebišitšwego go tšweletšo ya Afrika.
Malebiša a (Round Table) e be e le go thoma porokerama ya tiragatšo ya saense le thekenolotši ya NEPAD. Ditsebi ba molaotshepetšo ba masometharo seswai go tšwa dinageng tše 11 tša Afrika ba fihleletše kwano ya go hlama Khomišene ya Afrika ya Saense le Thekenolotši.
Porokerama ya LEAD e lefela dinyakišišo tšeo di thušago bokgoni bja dinyakišišo tša boditšhabatšhaba go lekana le mathata ao a amago Afrika Borwa. Tšhelete yeo e ntšhwago ke mmušo wa Afrika Borwa ke kabelo ya Afrika Borwa ka go diporokerama tše. Dikarolo tša boditšhabatšhaba di lefelwa ke batšeakarolo ba boditšhabatšhaba.
Diporotšeke tše seswai di lefetšwe go godiša kopanelo yeo e lego gona ga bjale ya boditšhabatšhaba mo mafapheng a payothekenolotši, didirišwa tše mpsha, thekenolotši ya tshedimošo le dikgokagano, taolo ya tikologo, tšweletšo ya dinagamagae le kagoleswa ya ditoropo.
Diporokerama tše tša retšene tša saense le thekenolotši di lefetše diporotšeke tše tshela go godiša kopanelo ya saense le thekenolotši magareng ga Afrika Borwa le dinaga tše dingwe tša Dinaga tšeo di Tšweletšwago tša Borwa bja Afrika (SADC), ka maikemišetšo a go tsenya seabe ka go kago ya bokgoni le tšweletšo ya ditlabelotirišwa tša R&D.
Mafapha ao a fiwago šedi ya pele a akaretša taolo ya meetse, tšhilafalo ye e tshelago mellwane, thekenolotši ya dijo, mananeo a tsebo ya setšo, dithekenolotši tša tshedimošo le dikgokagano, taolo ya mobu le HIV/AIDS.
Maikemišetšo a Bolaodi Bogolo ke go laola ditiragalo, go ipapatša, go godiša le go tsebagatša karolo le molahlakore wa photofolio ya Bokgabo, Setšo Saense le Thekenolotšo ka go kagosetšhaba le kgolo ya ikonomi ya naga.
Bolaodi Bogolo bo gare bo diragatša sebopego sa bjona bjalo ka ge go digetšwe ke Pego ya COMTASK. Seo se tsentšwego gape ka go sebopego se sefša ke karolo ya Tshepetšo ya Ditiragalo.
Mediro ya theo ya karolo ye e tsenyadikamano tša Setšhaba, kgokaganyo ya phatlalatšodikgang, go akanya ka le go diragatša tirelo ya kgokaganyo yeo e kopantšwego ya DACST, go šimolla bolekane bja maanotshepetšo a mmušo-phatlalatšodikgang, go netefatša boipapatšo bja botlalo bja diprotšeke le maanotshepetšo a DACST, le go tšwetša pele Maanotshepetšo a Kgokagano a go sepelelana le maanotshepetšo a Tlhako ya Setšhaba ya Kgokagano ao a tsweditšwego pele ke GCIS.
Moakanyetšo, Dibapatšwa le Dikgokaganyo tša ka gare: Gore go be le ditšweletšwa tša tshedimošo tša boleng.
Maikarabelo a bohlokwa a karolo ye a tla tsenya moakanyetšo wa dithalwa, dibapatšwa, go tšweletša ditšweletšwa tša maswanedi go thekga modiro ya kgokaganyo, dikgokaganyo tša ka gare, go swaya le kwalakwatšo.
Go sepelelana le mokgwa wa phethagatšo ya ditirelo wo kopantšwego wa mmušo, karolo ye e tla dira mediro yeo e latelago: go golagana le dihlongwa tša go amana le DACST le makgotla a saense, dikgoro tša profense tša setšo le bokgabo le dikantoro tša matona, le GCIS, le go tšwetša pele maanotshepetšo a kgokaganyo a diprotšeke tša DACST le go netefatša gore DACST e kgatha tema ka go ditiragalo tša bophara tsa kgokaganyo tša mmušo, mohlala, ditiragalo tša kgokaganyo tša Leago, Ikonomi le tša Boditšhabatšhaba.
Tshepetšo ya Ditiragalo: tshepetšo ya diprotšeke ya boleng ya Bokgabo, Setšo, Bohwa, Polelo, Diakhaefe, le ditiragalo tša Saense le Thekenolotši.
Ditiragalo tšeo di sepetšwago ke dikhonferense, disemina le mabenkele a mošomo, menyanya ya boditšhabatšhaba, ditsebagatšo le dipulo, le matšatšo a boikhutšo a boditšhabatšhaba (mohlala, Tšatši la Tokologo le Tšatši la Bohwa).
Letona la Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši, e lego lona modulasetulo wa Lekgotla la Commonwealth la Saense (CSC), le bile modulasetulo wa kopano ka Afrika Borwa go tloga ka 28 go fihla ka 30 Mei 2001. Letona le ile la phetha gore le meme Matona a Saense le Thekenolotši a go tšwa dinageng tše dingwe, go balwa le SADC, gore ba be le yena ka dikopano tša go rerišana ka merero yeo ka moka ga bona ba nago le kgahlego go yona. Memo e ile ya dirwa gore e elelane le dikopano tša Komiti Khuduthamaga tša CSC. Kopano Khuduthamaga e diregile Hoteleng ya Mount Nelson kua Motse Kapa.
Sebopgo sa tiragalo e be e le dikopano tša semmušo tša Maloko a Komiti Phethišo a CSC, dikopano tša go se be tša semmušo le maeto a thuto a baromiwa ba baeng le SADC.
Lebenkelemošomo la bobedi le ile la swarwa ka 31 Mei 2001 kua Tshwane mo go Hotele ya Sheraton. Maikemišetšo magolo a kopano ya bobedi e be e le go tliša mmogo batho ba go ba le kgahlego go ponelopele (foresighting) ka Afrika Borwa. Baphatlalatšadikgang ba gae le ba boditšhabatšhaba ba ile ba tsenela kopano.
Khonferense ya Lefase Kgahlanong le Hlaolo go ya ka Morafe, Setemere 2001.
DACST e ile ya kgopelwa ke Kgoro ya Merero e Šele (DFA) gore e rwale maikarabelo a dipeakanyo ka moka mabapi le Lenaneo la Setšo la Khonferense ya Lefase Kgahlanong le Hlaolo go ya ka Morafe.
Tirelo ya pulo ya semmušo ka Khonferense. Yona e lemogilwe ka kopanyo ya motanso wa sebjalebjale, wa hlago le wa setšo le mekgwa ye mengwe ya go fapana ya metanso.
Tirelo ya semmušo ya go tswalela Khonferense. Yona e lemogilwe ka mmino le diletšo tša mmino tša hlago, tša setšo le tša sebjalebjale.
Go bapatša dihlopha tša setšho dihoteleng tša go fapana kua Durban.
Bolaodi bja Kgokagano bo netefaditše gore baromiwa ba Khonferense le setšhaba ka bophara se tsebišwa ka lenaneo la setšo tsatši ka tšatši.
Se se be se dirwa ka maphephe le go bolela sengwe ditsebišong tša dikhonferense tša baphatlalatšadikgang tšeo di beakantšwego ke DFA le GCIS.
Tiragalo ye e be e swerwe ka Thswane ka 24 Setemere 2001. Bolaodi Bogolo: Dikgokagano bo sepeditše tiragalo le go beakanya kgolaganyo ya bophatlalatšadikgang.
Motlatša Mopresidente Zuma o ile a bolela kua tiragalong. Tabataba ya tšatši la Bohwa la 2001 eb e le Go Keteka Maswao a rena a Setšhaba. Ka baka leo, baopedi ba dikhwaere ba go tšwa diprofenseng ka moka tša naga ba be ba memilwe go tlo diragatša mo tiragalong gore molaetša o kgone go fihla go batho ba bantši go ya ka moo go kgonegago. Ditiragalo di be di tsenya go opelwa ga koša ya setšhaba ke khware ya lešaba. Dithekisi tše lesome di be di hirilwe gore di pentiwe maswao a setshaba lebaka la dikgwedi tše tharo. Maswao a ile a bontšhwa gape mo ditišing tša radio tša go fapana, go tsenywa le mananeo a ikgethago mo go thuto ya SABC.
Bolaodi: Tšwetšopele ya Setšo bo tsebagaditše protšeke ya phokotšo ya bohloki mmogo le Kgoro ya Dipapadi, Bokgabo le Setšo kua Profenseng ya Lebowa (yeo bjale e bitšwago Profense ya Limpopo), Yunibesithi ya Witwatersrand le CSIR.
Tshepetšo ya ditiragalo le sepane sa kgokagano di be di beakanya papatšo le go tšwetša pele diteng mmogo le lenaneo, mmogo le go thuša ka dipeakanyo ka moka tša thwalo mabapi le papatšo.
Baromiwa le babapatši ba go tšwa mafelong a go fapana a naga ba ile ba tsenela Imbizo. Tiragalo ye e ile ya begwa kudu ke baphatlalatšadikgang. DACST le babeakanyi ba Inbizo ba ile ba kwana ka go šomišana le Khaya-FM bjalo ka molekane wa kgašo ya dikgang.
Monyanya o ile wa rorišwa bjalo ka mohuta wa wona wa pele ka nageng, gomme o be swarwetše State Theater moo e bego e le lefelo la maswanedi.
Se bohlokwa kudu ka monyanya e be e le tšhomišano yeo e se nkego e be gona gare ga Ladysmith Black Mambazo le okhesetera ya tša Borithane. Tiragalo yeo e sa tlwaelegago ye e ile ya goka kgahlego ya batho ba bantši ka go le pego ya go thabiša ya baphatlalatšadikgang.
Dipeakanyo tša tshepetšo ya tiragalo di be di dirilwe, go balwa le leflo, mananeo, dipeakanyo tša prothokholo, thwalo ya baromiwa le dikarata tša memo.
Tiragalo e bile mohlala wo monwe wo bonalago wa phetagatšo ya ditirelo ka go ditekanyo ka moka tša mmušo. Baphatlalatšadikgang ba be ba kgahlilwe ke senolofatša ka gore go be bo ena le dipontšho tšeo di bego di dirwa ke Letona Ngubane le tiragalo ya theatha ya intasteri yeo gabotsebotse e diretšwego tsebagatšo.
Tsebagatšo ya NAAIRS e bontšhitše bokgoni ka tša thekenolotši ka go diragatšwa ga maikemišetšo ao a akantšwego ke Molao wa Kgodišo ya Khumano ya Tshedimošo, 2002, go kgontšha setšhaba go tseba le go humana direkhoto tšeo di bolokilwego diakhaefeng tšeo se ka no di nyakelago go šireletša goba go diragatša ditokelo tša sona.
Senolofatši, seo se bitšwago datapeisi ye kgolo yeo e lego gona ya lekala la praebete ya go humanwa ka Inthanete, e thušitše kudu ka peakanyo ya phihlelelo go ya ka Molao wa Diakhaefe wa Setšhaba wa Afrika Borwa, 1996, go tsebagatša ditirelo tša diakhaefe go setšhaba ka bophara, kudukudu makala a setšhaba ao a sa holegego. Letona le tsebišitše gape Palamente ka senolofatši ka boutu ya Tekanyetšo. Baphatlalatšadikgang ba be ba tlile ka bontši ditiragalong ka bobedi.
Bolaodi Bogolo bo ile bja beakanya gore Motlatša Letona Mabandla a dire mohuta wa go tswaka le bakgathatema wa imbizo ge a be a etetše Tshwane le Foreisitata pelenyana ka 2002. O ile a tswakana le baentšineri bao ba bego ba sa thoma le borakgwebopotlana bao ba hotšwego ke tšhimollo yeo e bego e le ka gare ga ditiši tša thekenolotši tšeo di theilwego diinstithušeneng tše. Go bile le bokgathatema bja baphatlalatšadikgang mo go ditiragalo ka bobedi.
Bolaodi bja Methopo ya Batho bo beakantšwe ka leswa go maatlafatša tiragatso ya tshepetšo ye kopantšwego le boprofešenale bja Methopo ya Batho.
Ditšhimollo tša tiragatšo ya ditirelo di ile tša diragatšwa ka pono ya go bontšha mehuta ye kopantšwego ka tsepamo. Mehola ye e ile ya šomišwa bjalo ka sethuši sa go kgontšha go hlolwa ga setšo sa mokgatlo se sefsa le go lokišetša badiredi gore ba be le tšhutišego ya setšo. Bjalo ka modiragatši wa phetogo, Methopo ya Batho e nolofaditše tiragatšo ya ditiro tša bolaodi tše di botše le kgokaganyo ya ditiragalo tša Methopo ya Batho. Mekgwa ya Methopo ya Batho ya go ba le tšhimollo e šomišitšwe go laola tikologo ya go rarana le ya go ba le dihlotlo. Tiragatšo ya tshepetšo ya Methopo ya Batho e tlišitše sebaka sa go sepetša maruo a batho gabotse.
Mananeo a thuto a ile a tsepanywa di dipoelo le bokgoni le kamano gare ga hlahlo le kgwebotheo ya Kgwebo e ile ya bonwa e le karolo ye bohlokwa le tiragatšo ya le ditsenogare ka moka tša tšwetšopele ya Methopo ya Batho.
TAFOLA 4.3.3 - Ditekanyo tša megolo tšeo di fetago karoganyo yeo e phethilwego ke tshatsheko ya mošomo, 1 Aporele 2001 go fihla go 31 Matšhe 2002 Go ya ka PSR V' C.
Sekabolaodi bo kgonegiša Mohlankedi wa Diakhaonte le balaodi ba mananeo ba go ba le tshedimošo ya tša ditšhelete le dinolofatši, bo kgonegiša tekanyetšo le tshedimošo ya ditshenyegelo ya bolaodi mo go tekanyo ya makhro (ye kgolwane) le ya maekhro (ye nyenyane), mmogo le go ba tshepetšo ya Ditšhelete (Treasury) le Palamente. Go ya pele, sekabolaodi bo laola ka moo Kgoro e šomišago tšhelete le go hlokomela tšhelete ye tšwago ka go Kgoro le dilhongwa tša go amana le yona le go bega ka tšeo go Kabinete ka Tshepetšo ya Temošo ya ka Pela.
Maikemišetšo a Sekabolaodi ke go kgonegiša ditirelo tša taolotshepetšo ya ditšhelete ya go ba gabotse go bahlankedi ka moka ba Kgoro. E kgonegiša gape dihloko tša bona tša hlahlo tša taolotshepetšo ya ditšhelete ya kakaretšo. E netefatša poelanyo ya ditšhelete ye nepilego ya matseno le ditshenyegelo ka moka le dipego tša gona tša ngwaga wa ditšhelete tša go sepelelana le leboo la tekanyetšo ya ngwaga.
Maikemišetšo a Bolaodi bja Taolotshepetšo ya Kabelo ke go humanela bahlankedi ba kgoro diphahlo le ditirelo, go ba kgontšha go dira mediro ya bona mo tikologong ya mošomo ya go ba maswanedi go tekanyo ya mošomo wa bona.
Thomo ya Sekabolaodi ke go kgonegiša tšhomišo ya methopo ya materiale ya go ba gabotse le ya go se senye. Go fihlelela se, e lateletše ditaelo ka moka tše filwego le mekgatlo ya taolo ya go fapana, go ra gore, Kgoro ya Ditshenyegelo tša Mmušo, Lekgotla la Dithentara la Mmušo le Mohlakiši Pharephare, le ditaetšo tše dingwe tša mmušo tšeo di fiwago nako le nako. Sekabolaodi se dira bjalo ka monolofatši wa bahlankedi ka moka, go ba eletša ka khumano ya diphahlo le ditirelo, go humana dithentara tša diphahlo le ditirelo ka Komiti ya Thentara ya Kgoro, le go dumelela go rekišwa goba go šomišwa ka leswa ga diphahlo tša mmušo tša go šuthišega (diphahlo, didirišwa le mekgwa ya poloko ya bašomi) ka Lekgotla la Thekišo.
Palomoka ya tšhaledi e amana fela le 0,67% 2000/01 - 2,15 ya tshenyegelo ya nnete kgahlanong le ditšhelete tšeo di boutetšwego tša ngwaga wa ditšhelete wa 2001/2002. Bontši bja go se šomiše ditšhelete ka moka go ke mabapi le Mananeo a Phokotšo ya Bohloki ao a tšwelago pele, Diprotšeke tša Thušo ya Ditšhelete le Diprotšeke tša Mešomo ya Kapetlele ka baka la boikgafo bja dikontraka bjo bo sego bo dirwe pele ga mafelelo a ngwaga wa ditšhelete.
Go šomiša tšhelete mo go ditefelelo tša tšhutišetšo (90%) ke gona go lego go gontši go Boutu.
Diakhaefe tša Bosetšhaba di dira gore setšhaba se kgone go humana dimateriale tša diakhaefe, tšeo di ka no hlagišwago ka leswa gore di šomišwe gape. Le ge e le gore gabotsebotse khumano ya ditokomane tša diakhaefe ge e lefelelwe, setšhaba se lefišetšwa go hlagiša materiale. Hlagišo ye e tsenya ya filimo mmogo le pampiri. Dikgatišo le tšona di a rekišwa gomme setšhaba se lefišetšwa tšhutišetšo ya data ka mokgwa wa maknetiki.
Diakhaefe tša Bosetšhaba, morago ga go tšeela hlogong ditekanyo tša mebaraka tša ga bjale, di phetha ka ditefišo. Matlotlo a Bosetšhaba le wona a dumelela ditefišo.
hlokomela rejistara ya bosetšhaba ya direkhoto tšeo e sego tša setšhaba tša go ba le mohola wa go se fele, le go godiša tšhomišano le kgokagano gare ga diinstithušene tšeo di hlokomelago direkhoto tše bjalo; le kgodišo ya hlokomelo le tšhomišo ya bohwa bja diakhaefe tša setšhaba.
Diakhefe tša Setšhaba, Go tšeelwa hlogong ditefišo tša ga bjalo tša mebaraka di phetha ka ditefelelo. Ba Matlotlo a Setšhaba le bona ba dumelela ditefelelo.
Ngwadišo ya dikemedi tša bagale, maina a ikgethago le diyunifomo tša mekgatlo le dihlongwa. E fa gape dikeletšo ka merero ya bagale le ya go amana le yona le go fa thušo ya ditšhelete go mekgatlo, makgotla, dikomiti goba mekgatlo ye mengwe ya setšhaba goba batho go kgona go godiša maikemišetšo a Piro ya Bagale.
Piro ya Bagle ya Mmušo mmogo le Diakhaefe tša Bosetšhaba tša ga bjale, go tšeelwa hlogong ditefišo tša mebaraka tša ga bjale di phetha ka ditefelelo. Ba Matlotlo a Setšhaba le bona ba dumelela ditefišo.
Boutu ya Kgoro e ile ya ba fasenyana ka dikete tše R766. Kleime yeo e fetetšego ngwageng wo latelago ya bokaalo bja dikete tše R750 e filwe Matlotlo a Setšhaba.
Paledišo ya Bokgoni yeo Kgoro e lebanego le yona ke go hloka mothopo wa batho. Go fokotša se, Kgoro e ile ya bapatša bontši bja diposo tša yona tša go se be le batho. Go tšweditšwe pele maano a tšweletšo ya batho go mothwalwa yo mongwe le yo mongwe ka go Kgoro gomme Kgoro ya Methopo ya Batho e gokaganya tshepetšo ya tšweletšo. Kgoro e tla ya gape go ba Matlotlo a Setšhaba mo go ngwaga wo wa ditšhelete go oketša kabelo ya yona ya tshenyegelo ya batho.
Kgoro e kgonne go beakanya ka leswa ditlapele tša yona tša ditiragalo tša ka gare ga Tlhako ya Ditshenyegelo tša Lebaka la Bogareng Medium Term Expenditure Framework MTEF, empa ditlapele tše dingwe tša lebaka le kopana tša go swana le mediro ya kapetlele ye bohlokwa ga se di kgone go tsenywa ka gare ga methalohlahli ye. Go kgona go ahlaahla dipaledišo tše tša bokgoni, Kgoro e tla ya go Komiti ya Ditshenyegelo tša Lebaka le Kopana Medium Term Expenditure Committee, go e fa dikgetho tša go oketša motheo wa kabelo ya Kgoro ya MTEF.
Kopano ya Yuropa e thuša Karolo ya Lenaneo la Bolaodi ka ditšhelete le go hlongwa ga Mafelo a Teko a mararo - Lefelo la Thekgo ya Boitšhimolli go tsebagatša dithekenolotši tše dimpšha tšeo di tšweditšwego pele, Lefelo la Pontšho ya Thekenolotši go bapatša dithekenolotši ka go dikarolo tša hlagišo ye kgethilwego; le Software Technology Incubator, yeo e tsepelelago di SMME tša go ba le ditirelo tša thekgo ya thekenolotši.
Kopano ya Yuropa e abile R7, 114, 222.19 ka ngwaga wa ditshelete wa 2001/02 ka baka le go dumelela gore Kgoro e ka kgona go ntšha R4,382,082.00 go tšhelete ye. Tshenyegelo ya go fihla go R4, 043, 907.48 e ile ya ba gona mo go protšeke le tumelelo e ile ya fiwa ke Karolo ya Lenaneo la Bolaodi go šuthišetša bokaalo bjo bo sa šomišwago bja R338,174.52 go ngwaga wa ditšhelete wa 2002/2003.
Protšeke ya GODISA e tsebagaditšwe ka ngwaga wa ditšhelete wa 2002/2003, ditshepetšo tša taolo ya lenaneo, ditshepetšo le tša taolo ya lenaneo, ditshepedišo le dipukwana di ile tša tšweletšwa le go gatišetšwa lenaneo. Lefelo la Thekgo ya Boitšhimolli, Lefelo la Pontšho ya Thekenolotši le Software Technology Incubator di tsebagaditšwe le lefelo le, badiredi le ditshepetšo tšeo di lego gona. Go tlatša Thuto ya Theo ya Bosetšhaba e ile ya lokišwa le mothopo wa hlahlo le tšweletšo ya Balaodi ba Lefelo e ile ya akanyetšwa le go thentariwa.
Dienthiti tša Setšhaba tše latelago di thušitšwe ka ditšhelete ke Kgoro mmogo le pontšho ya dikabelo tša bona tša ngwaga wa ditšhelete wa 2001/2002.
Dihlongwa tše latelago di begilwe gore ke Dihlongwa tša Setšo ke Letona la Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši go ya ka Molao wa Dihlongwa tša Setšo wa 1998. Di swanetše go dira molaotshepetšo wa go amogela le go boloka dithoto ka moka tša mohuta ofe goba ofe, tšeo di hlokomelwago ke tšona, go balwa le dišupo, dikgoboketšo goba dithuo tše dingwe tša go šuthišega. Di swanetše gape go laola thuo efe goba efe ya go šuthišega yeo e lego ya goba yeo e filwego Mmušo ke batho ba Afrika Borwa.
Lefelo la Methopo ya Bohwa la Afrika Borwa...
Tsenya tshepetšo ye kopantšwego ya go šupa, tshekatsheko le taolo ya methopo ya bohwa ya Afrika Borwa.
Laola ntšhetšontle ya dilo tša go ba le bohlokwa bja bohwa setšhabeng le go tsenywa ka Afrika Borwa ga dithuo tša setšo tšeo di rometšwego dinageng dišele ka mokgwa wa go se be molaong.
Ditlhongwa tša bokgabo (tšeo di hlomilwego go ya ka Karolo 21 ya Molao wa Dikhamphani wa 1973) di thuša ka go hlola intasteri ya bokgabo bja go diragatšwa ya go se fele ya go thewa go tlotlego, phapano le phetogo. Di hlohleletša tšwelopele ya tlhatlamano ya botlalo ya bokgabo bja go diragatšwa.
Bokgabo bja Kgwebo bja Afrika Borwa ke Khamphani ya Karolo 21 yeo maikemišetšo a yona e lego hlohletšo ya go thuša bokgabo ke kgwebo le lekala la praebete ka go tsenywa ga tshepetšo ya mphiwafela ya maleba..
Go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Motheo wa Filimo le Video wa 1997, Motheo o tlhabolla le go godiša intasteri ya filimo le video. O kgonegiša le go hlohleletša gore batho ba go tšwa ditšhabeng tša go se holege ba fiwe monyetla wa gore ba kgathe tema ka go intasteri. Motheo gape o godiša difilimo tša gae le ditšweletšwa tša divideo, o thekga tlhabollo ya le go tsenega ka go intasteri, le go sekaseka go se lekalekane ga histori ya infrastraktšha, mabokgoni le methopo ka go intasteri.
Go ya ka Molao wa Lekgotla la Bokgabo la Bosetšhaba wa 1997, Lekgotla le nolofatsa menyetla ya gore batho ba diragatše le go thakgalela bokgabo. Gape Lekgotla le godiša tiragatšo ya kakaretšo ya bokgabo ka setšhabeng, le godiša tlhagišo ya boitšhupo bja bosetšhaba ka bokgabo, le godiša tokologo ka go tiragatšo ya bokgabo, le go ba batho ba go ba le histori ya go se holegego khumano ye kgolwane ya bokgabo. Mediro ye mengwe e tsenya tshekatsheko ya go se lekalekane ga histori ge go fiwa infrastraktšha le kgodišo ya kgokaganyo ya bosetšhaba le ya boditšhabatšhaba.
Lekgotla le thekga ka mahlagahlaga temogo ya dipolelodintši bjalo ka mothopo wa bosetšhaba, le go thekga dipolelo tšeo pele di bego di beetšwe ka thoko ka go tlhabolla, go sepetša le go hlokomela khumano, tshedimošo le tiragatšo ya mananeo. Ditiragalo tše di sepelelana le dikgonegišo tša Molao wa Lekgotla la Dipolelo ka Moka tša Afrika Borwa wa 1999.
Lekgotla la Nyakišišo ka Disaense tša Batho (HSRC) le godiša le go katološa tsebo ka go karolo ya disaense tša batho go ya ka Molao wa Lekgotla la Nyakišišo ka Disaense tša Batho (23 wa 1998). HSRC e se kagele e dirile tšhuto ya theo le ya go kgahliša ka go leanotshepetšo la yona la tsebišo le mananeo. Se se bakile kgolo ye maatla kudu le go oketša kgolo go ya pele ka go meputso ya kontraka le khonsotiamo. HSRC e šišimogela tlhokego ya go fihlelela ditšhaba tša go se holege, tšeo di ka se kgonego go lefelela ditefišo tša mebaraka gore di humane ditirelo. Mafelo a tsepelelo a tsenya: tlhabollo ya batho, dintlha tša leago tša HIV/AIDS le maphelo, mokgwa wo kopantšwego wa tlhabollo ya mmaraka wa bašomi le go hlolwa ga mediro.
Motheo wa Nyakišišo wa Bosetšhaba NRF o thekga nyakišišo ya theo le ya tirišo le katološo le tšhutišetšo ya tsebo ka go karolo ya saense, theknolotši le theknolotši ya tlhago, go ya ka Molao wa Motheo wa Nyakišišo wa Bosetšhaba 23 wa 1998. O sepetša diolofatši tša go dira nyakišišo ya setšhaba, go hlahla baithuti le go tlhabolla mabokgoni a bohlokwa a setšhaba se nago le kgahlego ka go wona. Hermanus Magnetic Observatory e ile ya šuthišetšwa go NRF go tšwa go Lefelo la Saense le Nyakišišo ya Intasteri CSIR ka 2001 gape gomme peakanyo leswa ya yona e tla fetšwa ka 2001.
Institšhute ya Afrika e godiša kwešišo le tsebo ya merero ya Afrika ka boradisaense ba go ba le bokgoni ba go šoma go ralala makala ka moka le ka hlahlo le thuto ka merero ya Afrika, go kgoboketša le go sekaseka mmogo le go phatlalatša tshedimošo ka merero ya Afrika, go fa dikeletšo tša go šoma mmogo le go nolofatša ditiragalo tša maswanedi tša go amana le ditlhoko tša bohle, menyetla le botsebi bja Afrika mo go batho fela go ya ka Molao wa Institšhute ya Afrika ya Afrika Borwa (68 wa 2001).
Lefelo la Leisa la Bosetšhaba le laola didirišwa le botsebi bja nyakišišo le tlhabollo. Tsepelelo ya ga bjale gabotsebotse e go tlhabollo ya thekenolotši ya go thewa go leisa go kaonafatša bokgoni bja intasteri ya Afrika Borwa, le go tšhutišetšo ya tsebo le theknolotši go intasteri. Lefelo le kgontšha diyunibesithi le ditheknikone go humana didirišwa tša leisa le bokgoni go hlohleletša tšwelopele ya nyakišišo ya go thewa go setšo sa leisa.
Dilaeporari di babalela go godiša bohwa bja ditokomane tša setšhaba, le merero ya go amana le tšona. Di tsenya laeporari ya Afrika Borwa ya Difofu, yeo e fago ditirelo tša laeporari le tša tshedimošo go difofu le babadi ba go se kgone go bala dikgatišo, le merero ya go amana le tšona.
Kgoro e thekga le go godiša diprotšeke tšeo maikemišetšo a tšona e lego go godiša bokgabo le setšo, nepo ya Diakhaefe tša Bosetšhaba, polelo le saense le thekenolotši. Go fihla bjale kgoro e thuša dihlongwa, makgotla, dikomiti goba mekgatlo ye mengwe ya setšhaba goba batho. Dikomiti tša go thuša ka ditšhelete tša go fapana ka go kgoro di sekaseka dikakanyetšo tša diprotšeke tša go tšwa go bakgathatema ba go fapana gomme ba tsenela memorantamo wa kwano le makoko ge sephetho se šetše se dirilwe gore go thuše protšeke ye itšego ka ditšhelete.
Sekhwama sa Boitšhimolli ke lenaneo leo le diretšwego go thekga saense ya tekanyokgolo, ya mananeo a boitšhimolli a boentšineri le theknolotši (SET). Sekhwama se sepetšwa ke Trasete ya Sekhwama sa Boitšhimolli ya Bosetšhaba.
Ka ngwaga wa ditšhelete Kgoro e ile ya beakanya ka leswa Komiti ya yona ya Hlakišo go ya ka Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba, 1999 (Molao No. 1 wa 1999) [PMFA] le Melawana ya Baditšhelete [TR] yeo e filwego go ya ka yona le go kgonegiša ditlhoko tša go swana le di tee. Modulasetulo wa Komiti ya Hlakišo ke Morena S Kajee, Molaodi wa kua go Ditirelo tša Taolo ye Kopantšwego tša Gobodo.
Ka baka la bonnete bja gore Kgoro e šuthišetša phensete ye kgolo ya tekanyetšo ya yona go Dienthiti tša Setšhaba le boikgafo bja Letona go ya ka Karolo 63 ya PFMA go hlokomela tatelelo ya PFMA go hlomilwe karolo ye aroganego go diragatša le go hlokomela taolo ye kopantšwego ke Kgoro ya Bokgabo le Setšo le Makala a Saense le Theknolotši.
Khomišene ya Diakhaefe tša Bosetšhaba e fedišitšwe ka ngwaga wa ditšhelete wa 2001/02. Lebaka e le gore Khomišene ya Diakhaefe ya Bosetšhaba e be e sa dire lebaka leo e bego e hlomilwe gore e le dire. Khomišene ya Diakhaefe ya Bosetšhaba e tsenetšwe ke Phanele ya Dikeletšo yeo maikemišetso a yona e lego go eletša Letona la Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši ka merero ya molaotshepetšo mabapi le ditirelo tša diakhaefe.
Kgoro e kgethile Mohlankedi Mogolo wa Ditšhelete wa yona ka Setemere 2001.
Tiragatšo ya Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba, 1999 (Molao No. 1 wa 1999) [PMFA] le Melawana ya Ditšhelete [TR] tšeo di filwego go ya ka Karolo 76 le 77 tša Molao di beelwa pele ka go Kgoro. Le ge go dirilwe kgatelopele ya go kgotsofatša ka go mafelo a mangwe, a mangwe wona a tla nyaka maiteko a mantši kudu ka ngwaga wa ditšhelete wa 2002/2003.
Kgoro e na le komiti ya ka gare ya hlakišo le karolo ya hlakišo yeo e hlomilwego go ya ka PMFA. Ka ngwaga wa ditšhelete Kgoro e ile ya šomiša ditirelo tša Makonsaltente go thuša ka tshekatsheko ya diphonkgelo tša Kgoro le tlhabollo ya dipeakanyo tša hlakišo tša ka gare bjalo ka ge go nyakilwe ke PMFA.
Karolo ya Hlakišo ya ka Gare e tšweditše pele maano a go thibela bohwirihwiri le maanotshepetšo a gona go diragatša dikgato tša thibelo ya bohwirihwiri, go lemoša ka bohwirihwiri le go hloma mokgwa wa go loma tsebe wa DACST. Kgoro e katana ka mokgwa wa go tšwela pele go hlola tikologo ya tatelelo ya PMFA le TR.
Pegelo ka tša ditšhelete bjalo ka ge go nyakile PMFA e fiwa ka nepego le ka nako go bašomiši ba go fapana ba dipego. Ka ntle le dinyakwa tša molao, Kgoro e na gape le mokgwa wa ka gare wa kgontšhago wa go bega le tshepetšo ya kelelo ya kheše. Se se bonala ka polokonyana yeo go itemogetšwego yona ka lebaka la ga bjale ge go bapetšwa le lebaka la pego ya pele.
Ga bjale kgoro e gare e diragatša PMFA go ya ka maanotshepetšo ao a tlišitšwego ka ngwaga wa ditšhelete wa 2000/01. Tshepetšo ye ga se e fetšwe, gabotsebotse ka baka la bokgoni ka go Kgoro.
Setatamente sa ngwaga sa ditšhelete seo se hlalošitšwego ka go matlakala a 106 le 137 se dumeletšwe ke Mohlankedi wa Akhaonting.
Pego ye e beakantšwe go ya ka Melawana ya Ditšhelete 3.1.
Komiti ya Hlakišo e kgethilwe ke Bolaodi Phethišo, Letona BS Ngubane, ka 8 Disemere 2000. Ka ngwaga wa ditšhelete wa 2001/02 komiti e bile le dikopano tše tharo.
Bao ba bego ba le gona ba tsenya Hlogo ya Hlakišo ya ka Gare le Mohlankedi Mogolo wa Ditšhelete le baemedi ba Kantoro ya Mohlakiši Pharephare le Bamatlotlo a Setšhaba ba be ba memilwe.
Gape kimiti e lekotšeleswa dipego tša Kantoro ya Mohlakiši Pharephare le karolo ya Hlakišo ya ka Gare, ka kwešišo ya gore komiti e tseba diphonkgelo tšeo Kgoro e lebanego le tšona, gomme e kgotsofetše gore ditaolo tša ka gare tša go laola dihlotlo tše dikgolo di a kgontšha.
Ditatamente tša ditšhelete bjalo ka ge di hlalošitšwe ka go matlakala 106 go fihla go 137, tša ngwaga wo fedilego ka 31 Matšhe 2002, di hlakišitšwe go ya ka karolo 188 ya Molaotheo wa Rephapoliki ya Afrika Borwa, 1996 (Molao No. 108 wa 1996), o balwa mmogo le karolo 3 le 5 tša Molao wa Mohlakiši Pharephare (Molao No. 12 wa 1995). Ditatamente tše tša ditšhelete, pabalelo ya dikgato tša taolo tša go kgontšha le tatelelo ya melao ya maleba le melawana ke maikarabelo a mohlankedi wa maikarabelo. Maikarabelo a ka ke go bolela maikutlo ka ditatamente tše tša ditšhelete, go theilwe go hlakišo.
Hlakišo e sepeditšwe go ya ka Ditatamente tša Maemo a Hlakišo a Afrika Borwa. Maemo ao a nyaka gore ke beakanye le go dira hlakišo go humana netefaletšo ya go kwala ya gore ditatamente tša ditšhelete ga di na diphošo.
Go feta moo, hlakišo e tsenya hlahlobo, ka mokgwa wa teko, ya bohlatse bja go thekga tatelelo ka mekgwa ka moka ya materiale le melao le melawana tša maleba yeo ke tsebilego ka yona gape e šoma go merero ya ditšhelete.
Ke tshepa gore hlakišo e fa motheo wa go kwala wa maikutlo a ka.
Go ya ka nna, ditatamente tša ditšhelete ke kemedi ya nnete, ka mekgwa ka moka ya materiale, ya maemo a ditšhelete a Kgoro ya Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši ka 31 Matšhe 2002 le dipoelo tša ditshepedišo le kelelo ya kheše ya ngwaga wo fedilego go ya ka ditiragalo tšeo di laetšwego.
Le tšhupetšo go temana ya 3.1.1, letlakala 141 go pegongwaga ya kgoro ye fetilego [RP 92/2001], go begilwe gore diinstithušene tše pedi tše boletšwego ka godimo di bile le ditahlegelo tše itšego ka baka la dipeeletšo tša go ba le phonkgelo ya godimo le gore merero ye e be e nyakišišwa ke Yuniti ya Nyakišišo ye Ikgethago Special Investigating Unit SIU.
Le ge e le gore yunite ya hlakišo ya ka gare e hlomilwe ka 1996, ga go mošomo wa hlakišo ya ka gare wo dirilwego ka ngwaga wo o bolelwago ka wona.
Thušo yeo e filwego ke badiredi ba kgoro ka nako ya hlakišo e lebogwa kudu.
Ditatamente tša tšhelete, ka ntle le ge go boletšwe ka mokgwa wo mongwe, di lokišitšwe go ya ka melaotshepetšo yeo e latelago, yeo e šomišitšwego ka go swana mo go mekgwa ka moka ya materiale. Empa, mo go lego maswanedi ebile go kwala, go filwe tshedimošo ya tlaleletšo go kaonafatša tšhomišego ya ya ditatamente tša ditšhelete le go latelela dinyakwa tša semolao tša Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba, Molao 1 wa 1999 (bjalo ka ge o fetotšwe ke Molao 29 wa 1999), le Melawana ya Ditšhelete ya Dikgoro le Dihlongwa tša Molaotheo tše di bilego gona go ya ka Molao, le Karolo ya Molao wa Lekgetho, Molao 1 wa 2001.
Ditatamente tša tokišo di lokišitšwe ka motheo wa kheše wa akhaothing ka ntle le moo go boletšwego ka mokgwa wo mongwe. Ka fase ga motheo wa kheše wa akhaonthing wa ditiragalo tša akhaothing le ditiragalo tše dingwe di lemogwa ge kheše e amogelwa goba e lefsa. Motheo wa akhaothing o lekanyetša dipoelo tša ditšhelete tša lebaka leo e lego phapang gare ga dikamogelo tša kheše le ditefo tša kheše.
Ditšhelete tšeo di boutetšwego ke tšeo di abetšwego kgoro go ya ka tekanyetšo ya mafelelo yeo e tsebegago e le kakanyo ya tokišo. Lekgetho leo le humanwego le lemogwa ge go amogelwa matlotlo, gomme ga go kgoboketšo ya tswalo ye diregago go tloga ka tšatši la kamogelo la mafelelo go fihla ka sebaka sa pego. Matlotlo ao a boutetšwego ao a bego a se a lebelelwe a ya go Sekwama sa Lekgetho sa Profense\Bosetšhaba.
Kapetlele le tshenyegelo ya ga bjale e lemogwa ka go setatamente sa letseno ge tefo e dirwa. Tswalo yeo e lefilwego le yona e lemogwa ge go lefsa gomme go sa dirwe kgoboketšo ya lekgetho gare ga tšatši la tefo le tšatši la go bega.
Tshenyegelo yeo e se e dirwego go ya ka nepo ya boutu goba, ka go karoganyo ya theo, yeo e sego e dirwe ka nepo ya karoganyo ya theo.
Tshenyegelo e sa dumelelwago e swarwa bjalo ka phahlo ya ga bjale ka go šiti ya tekatekano go fihla ge tshenyegelo ye bjalo e humanwa go motho wa boraro, yoo a dumeletšwego ke Palamente, goba a thušwa ka ditšhelete ke matlotlo a boutetšwego a išago.
Tshenyegelo ya go fapafapana e swarwa bjalo ka tshenyegelo ka go setatamente sa letseno go fihla ge tshenyegelo ye bjalo e sa dumelelwe ke Baditšhelete tša Profense\Bosetšhaba, gomme ge go le bjalo e swarwa bjalo ka phahlo ya ga bjale go fihla ge e humanwa go motho wa boraro.
Tshenyegelo ya go se be le mohola le yeo e senyago ke tshenyegelo yeo e senyegilego gomme yeo e ka bego e phefilwe ge nkabe go hlokometšwe. Tshenyegelo ya go se be le mohola le ya go senya e swarwa bjalo ka phahlo ya ga bjale ka go šiti ya tekatekanyo go fihla ge tshenyegelo ye bjalo e humanwa go motho wa boraro.
khumano ya sekoloto e yo senya tšhelete; goba khumano ya sekoloto e tla baka maima go moadingwa goba bafepšwa ke moadingwa ka gore ba tla ba ba thibelwa boiphedišo bja minimamo; goba dithoto tša moadingwa goba bohwa bja gagwe di bohlokwa kudu go bafepšwa bja moadingwa goba di na le mohola wa fase kudu ge go bapetšwa, goba mmušo o tla holega ge o diragatša tefelo ye bjalo goba o e lesa.
Kgoro ga e phimole dikoloto tša go kolotwa ke badiredi ba yona goba mabaka a sekoloto a hlodilwego ke boradia, bohodu, tshenyo ka ya maboomo, go se hlokomele goba tiego ka go lehlakore la ofe goba ofe wa bathwalwa ke yona.
Diphahlo tša fisikale (diphahlo tše hlomamego, tša go šuthišega le diinfentori) di phimolwa ka botlalo ge e le gore di lefeletšwe le ge go rwelwe maikarabelo a tšona gore ke tshenyegelo ka go setatamente sa letseno.
Tšeo di amogelegago ka tlwaelo ga di amogelwe ka fase ga motheo wa kheše wa akhaonthing. Empa, tšeo di amogelegago tša go ba ka fase ga šiti ya tekatekano di tšwa go ditefelelo tša kheše tšeo di humanegago go motho yo mongwe.
Ka tlwaelo tšeo di lefelelegago ga di amogelwe ka fase ga motheo wa kheše wa akhaonthing. Empa tšeo di lefelelegago tšeo di lego ka gare ga šiti ya tekatekano di tšwa go dikamogelo tša kheše tšeo di lefelelwago Sekwama sa Lekgetho sa Bosetšhaba/Profense goba motho yo mongwe.
Ditefelo tše dirilwego morago ga tšatši la akhaonthing tša go amana le diphahlo le ditirelo tše humanwego pele goba ka tšatši la akhaonthing di utollwa bjalo ka tsebišo ka go ditatamente tša ditšhelete. Ditefelo tše ga di lemogwe ka gare ga šiti ya tekatekano e le sekoloto ka go setatamente sa letseno ka ge ditatamente tša ditšhelete di lokišwa ka motheo wa kheše wa akhaonthing.
Tshenyegelo ya bathwalwa ba lebakakopana e tsenywa ka go setatamente sa letseno ka sebaka sa pegelo seo tefelelo e dirwago ka sona. Mehola ya bathwalwa ya lebakakopana, yeo e bakago boikgafo bja ga bjale bja semolao goba bja go kwala, di bušetšwa morago go fihla ge di kgona go lekanyetšwa ka botshepegi gomme go dirwe ditshenyegelo. Dintlha tša mehola ye le dikoloto tšeo go kgonegago gore di be gona di utollwa bjalo ka tsebišo ka go ditatamente tša ditšhelete gomme ga di amogelwe ka go setatamente sa letseno.
Mehola ya phedišo e amogelwa le go dirwa ditshenyegelo ge fela tefelo e dirilwe.
Kgoro e fa bathwalwa ba yona mehola ya tholomodiro ka mokgwa wa leanotshepetšo la mohola wo tlhalošitšwego la mmušo. Mehola ye e thušwa ka ditšhelete ke mmušo mothwadi mmogo le mothwalwa. Ditefo tša mothwadi go sekhwama di dirwa tshenyegelo ge tšhelete e lefelwa ka go sekhwama. Ga go kgonegišo ye diretšwego mehola ya tholomodiro ka go ditatamente tša ditšhelete tša Kgoro. Eng goba eng seo go kgonegago gore e be sekoloto se utollwa ka go ditatamente tša ditšhelete tša Sekhwama sa Lekgetho sa Bosetšhaba e sego ka go ditatamente tša ditšhelete tša mothwadi.
Kgoro e fa mehola ya bongaka go (bangwe/ka moka) ga bathwadi ba yona ka mokgwa wa peakanyo ya mohola wo tlhalošitšwego. Ditefo tša mothwadi go sekhwama di ba tshenyegelo ge tšhelete e lefelwa ka go sekhwama. Ga go kgonegišo yeo e direlwago mehola ya bongaka ka go ditatamente tša ditšhelete.
Mehola ya tholomodiro ya bongaka ya maloko a rotšego modiro e ba tshenyegelo ge tšhelete e lefilwe ka go sekhwama.
Lekgetho le humanegago ke ditefo tše dirilwego le go amogelwa ka go setatamente sa letseno bjalo ka tshenyegelo ya mengwaga ye fetilego, ye bjale e humanwego go tšwa go moadimi ka baka la go se lefe go ya ka kwano. Ditefelo di šuthišetšwa go Sekhwama sa Lekgetho ge tefelo e humanwa.
Moo go kgonegago, dipalo tša go bapetšwa di fetotšwe gore di sepelelane le diphetogo tša ngwaga wa ga bjale. Dipalo tša go bapetšwa tšeo di bontšhitšwego ka go ditatamente tše tša ditšhelete di kgaoleditšwe go dipalo tšeo di bontšhitšwego ka go ditatamente tša ngwagola tše hlakišitšwego le dipalo tše dingwe tša go bapetšwa tšeo kgoro e ka no bago e ena le tšona.
Nete ya koketšego/(phokotšego) ya kheše le tša go lekana le kheše.
Kgoro e file bahlomphegi ba mmalwa ba dinagašele le ba gae dimpho ka diketelo tša semmušo le mekete ye mengwe. Dimpho tše e be e le dipuku tša gae, diCD, dilo tša setšo le tša tiroatla.
Kgoro e na le taolo ya bong bjale ka ge go akantšwe ka go Molao wa Taolo ya Ditšhelete tša Setšhaba, 1999 (Molao No. 1 wa 1999) ka go dienthithi ka moka tša setšhaba tšeo di badilwego ka go Pego ya Bolaodi le tsebišo ya 8 ya ditatamente tše.
Badiredi ba Bolaodi ba bohlokwa ka go Kgoro ke Letona, Motlatša Letona, Molaodi Pharephare le Balaodi Pharephare. Megolo ya Letona le Motlatša Letona e phethwa ke Kabinete gomme badiredi ba bangwe ba bolaodi ba bohlokwa ba godišwa go ya ka diphuthana tša megolo tša Ditirelo tša Bolaodi Bogolo (SMS) tše dumeletšwego ke Kgoro ya Tirelo le Tshepetšo ya Setšhaba.
Dilounu tša go se humanwe ke bohle (le/goba go tsebja ke bohle) ka ntle le balaodi ba bohlokwa ga go dilounu tše fiwago badiredi ba bolaodi ka go Kgoro.
Poloko gabotsebotse go ya ka dipoloko mo go Ditshenyegelo tša Badiredi ka baka la mešomo mmogo le go hirwa ga tšhomišo ya nako ya khomphuta ka Matšhe 2002 empa go lefilwe fela ka Aporele 2002.
Poloko gabotsebotse go ya ka dipoloko mo go Ditshenyegelo tša Badiredi ka baka la mešomo mmogo le dipoloko tše itemogetšwego mo go didirišwa tša dikhomphuta, diphahlo le didirišwa tše dingwe mabapi le badiredi bao ba swanetšego go thwalwa (R30 000). Go ya pele, poloko ye go itemogetšwego yona ka fase ga Ditefelo tše šuthišeditšwego mabapi le mananeo a phokotšo ya bohloki, diprotšeke tša thušo ya ditšhelete le Mediro ya kapetlele ka baka la boikgafo bja dikontraka bjo bo se bo phethagatšwego (R381 000).
Poloko gabotsebotse go ya ka dipoloko mo go Ditshenyegelo tša Badiredi ka baka la mešomo mmogo le go hirwa ga tšhomišo ya nako ya khomphutha ka Matšhe 2002 empa e lefilwe fela ka Aporele 2002.
Poloko gabotsebotse go ya ka ditshenyegelo tša maeto le tshenyegelo ya poledišano mmogo le poloko ye itemogetšwego mo go didirišwa tša dikhomphuta, diphahlo le didirišwa tše dingwe mabapi le badiredi bao ba swanetšego go thwalwa.
Poloko gabotsebotse go ya ka ditshenyegelo tša maeto le tshenyegelo ya poledišano mmogo le khiro ya tšhomišo ya nako ya khomphutha ka Matšhe 2002 empa e lefeletšwe fela ka Aporele 2002 (R45 000).
Poloko mabapi le tshenyegelo ya maeto le tshenyegelo ya poledišano.
Ditiro tše tša go ngwala tše otarilwego ka Matšhe 2002 empa di lefeletšwe ka Aporele 2002.
Didirišwa tša khomphuta, diphahlo tša badiredi bao ba swanetšego go thwalwa.
Khiro ya nako ya tšhomišo ya khomphutha ka Matšhe 2002 empa e lefilwe fela ka Aporele 2002.
Go ya pele, poloko ye itemogetšwego ka fase ga ditefo tše šuthišeditšwego go mananeo a Phokotšo ya Bohloki, diprotšeke tša thušo ya ditšhelete le Mediro ya kapetlele. Mabapi le thušo ya ditšhelete ye tšwelago pele mmogo le boikgafo bja dikontraka bjo bo se bo phethagatšwego.
Yunione ya Yuropa e thuša Lenaneo la Taolo ya Yuniti (PMU) le go Hlongwa ga Mafelo a Teko a mararo - Lefelo la Thekgo ya Boitšhimolli go tsebagatša ditheknolotši tšeo e sego kgale di tlhabolotšwe; Lefelo la Papatšo ya Theknolotši (TDC) go bapatša ditheknolotši ka go makala a mmalwa a tšweletšo. Le Inkhubeitha ya Software ya Theknolotši (IT), yeo e tebago di SMME tša go ba le ditirelo tša thekgo ya theknolotši.
Protšeke ya GODISA e tsebagaditšwe ka ngwaga wa ditšhelete wa 2001/02, ditshepetšo tša taolo ya lenaneo, ditshepedišo le dipukwana tša diatla di tlhabolotšwe le go gatišwa le wepsaete e ile ya tlhabollwa ka baka la lenaneo. Lefelo la Thekgo ya Boitšhimolli, Lefelo la Papatšo ya Theknolotši le Inkhubeitha ya Software ya Theknolotši ka moka di tsebagaditšwe le badiredi ba lefelo ba le gona. Go tlatsa, Thuto ya Theo ya Bosetšhaba e ile ya lokišwa gomme mothopo wa hlahlo le tlhabollo ya balaodi ba Lefelo le badiredi o ile wa akanyetšwa le go thentariwa.
Go lebaka la MTEF go tloga ka 2002/2003 go fihla ka 2004/2005, gape Kgoro e tla tsepelela peeletšo ya infrastraktšha ka ge kabelo yeo e humanwego ka 2001/2002 go fihla ka 2003/2004 ya MTEF e bile fase kudu go matlotlo ao a nyakegago. Kgoro e na le +- 20 ya Diinstithušene tša Bokgabo le Setšo ka fase ga taolo ya bong bja yona. Dihlongwa tše tša Bokgabo le Setšo di dira bjalo ka mafelo a go bolokega a go boloka dilo, tša go ba maleba go histori ya rena le bjale gape ke mafelo ao go wona go diragatšwago bokgabo. Histori yeo e fetogago ya Afrika Borwa e nyaka gore diinstithušene tša bokgabo le setšo di iphetole le/goba di be ka moo e lego gore di goketša moeng wo moswa go misiamo le babogedi ba bokgabo bja go diragatšwa ba oketšegago. Go kgona go fihlelela se go tla hlokega gore go tšwe matlotlo a go lokiša dipoelomorago tša hlokomelo ya moago. Misiamo wa gosasa o swanetše gape gore o dumelele bohle, o be le diwekešopo tša bohlodi, dipapatšo tša maswanedi le mekgwa ya go phoofolofatša yeo e tla bago didirišwa tše fetogago gore di sepelelane le setšo se phelago.
Go tloga ka 1995 Afrika Borwa e bile ye nngwe ya mafelo a boeti a tsebegago gabotse lefaseng. Bohlokwa bja boeti bjalo ka mokgwa wa tlhabollo ya ikonomi bo tsebega kudu. Ka baka le, go bohlokwa gore diinstithušene tša Kgoro di be le mafelo ao a gokago baeng.
Didirišwa tša ka go Diinstithušene tša Bokgabo bja go diragatšwa gantši le tšona di tšofetse gomme go hlokega gore go humanwe tše dingwe. Ditshenyegelo tša hlokomelo ya didirišwa tše di godimo kudu gomme ga di be le mohola lebakeng la bogareng go ya go le kopana.
Go fihla le kgotsofatšo ya ditlhoko tša digole mo go Diinstithušene le gona go šupilwe bjalo ka lefelo le go tlhokegago gore le abelwe matlotlo. Ga se tše dintši tše dirilwego ka se peleng gape le mabapi le dinyakwa tša semolao Kgoro e na le boikgafo bja go diragatša. Pampiri ye Tšhweu ka Leanotshepetšo la Bogole la Bosetšhaba le Kopantšwego ya 1997 e ahlaahlile gabotsebotse ditlhoko tša ditselana tša go hloka mapheko ka go meago ka moka ya setšhaba. Ditselana tše tša go se be le mapheko di swanetše gore di be gona go setšhaba go thibela hlaolo bjalo ka ge go beilwe ka gare ga Molaotheo (Kgaolo ya 2 - Molaokakanywa wa Ditokelo, Karolo ya 9, Lefokwana la tekatekano). Ditselana tše tša go se be le mapheko di swanetše go ba gona gape go badiredi ka moka goba bao e ka no bago badiredi go ya ka Molao wa tekatekano ya Thwalo. Ditselana tša go se be le mapheko di bala ditselana tša go ya moagong le ka gare ga moago.
Bjalo ka bahlokomedi bja bohwa bja setšhaba, Dimisiamo di rwele maikarabelo a go netefatša polokego. Ka baka la se go tla gatelelwa gape polokego le mpšhafatšo išagong.
Go ya pele, Letona le dirile gore bašomammogo ba gagwe ba kgathe tema ka go tekanyo ya mmušo ya profense le ya gae go thekga diistithušene tša bokgabo le setšo go ya ka sebopego ka makala a 3, le ge e le gore tshepetšo ye ga se e diragatšwe ka botlalo ke makoko ka moka a amegago.
Se se bakile gore diinstithušene tše dingwe tše kgopelago kgoro go di thuša ka kaonafatšo ya infrastraktšha ye hlokegago le ya tšhoganyetšo di dire bjalo mo go tekanyo ya gae. Boleng bja fase bja infrastraktšha mo go tše dingwe tša diinstithušene tše bo šetše bo bakile maswabi, a go swana le tshepetšo ya moyafatšo ya go se šome ge go bulwa CATS kua State Theatre!
Go na le kgonegišo ya MTEF ya moago wo moswa wa Bokgobapuku bja Bosetšhaba bja Afrika Borwa. Empa, kgonegišo ke ya moago, Moago wa Kgale wa Poso mo go Sekwere sa Church. Moago wo o tlošitšwe go mmaraka gape Kgoro ya Mešomo ya Setšhaba, morago ga go dira thuto ya kgonego ya madulo ao a lego gona, e akanyeditše gore Kgoro e boloke moago wo o lego gona kua Mmileng wa Proes mo go lefelo le akanyeditšwego la Mmušo la Boulevard. DACST e amogetše kakanyetšo. Empa, tšwelopele e diegišitšwe ka baka la mediro ya kapetlele ya godingwana ye nyakegago. Tlhaelo e fihla go dimilione tše R65.
Maemo a diphalo tša kapetlele tša Kgoro a a kgotsofatša gomme dithoto tša go šuthišega le hlokomelo, ditokišo le dipeopakeng di dirwa ge go nyakega.
Ga se go dirwe diprotšeke tša hlokomelo tše dikgolo ka ngwaga wa ditšhelete ka ntle le kaonafatšo ya dikhomphuta le infrastraktšha ya dikhomphuta ka baka la koketšego ya bathwalwa. Palomoka ya ditshenyegelo ke dimilione tše R5,3 gomme e tsenya go rekwa le go beabakeng diphahlo.
Tshepetšo yeo e lego gona ya go thentara diprotšeke e sepelelana le melwana ya Lekgotla la go Thentara la Mmušo le Molao wa Tlhako ya Molaotshepetšo wa Khumano ye Rategago, 5 wa 2000 le melawana ya gona. Moo diprotšeke di amago theknolotši ya tshedimošo, ditshepetšo tša go sepelelana le dikwano tša kgwebo di fedile ka Lefelo la Mmušo la Theknolotši ya Tshedimošo (SITA) ka fase ga Molao wa Tshedimošo ya Theknolotši wa Mmušo 88 wa 1998.
Kopanyo ya Ditirelo tša tshedimošo ya Theknolotši le SITA e tla kaonafatša tšhomišo ya theknolotši ya dipolelo tša batho, bjalo ka phetolelo ya go thušwa ke khomphuta.
Diprotšeke tše diswa tše mmalwa tša ngwaga wa ditšhelete wo tlago, mohlala tšwetšopele le tiragatšo ya tshepetšo ya ditokomane ye kopantšwego ye kaone.
Gape, dithata le dinolo (hardware and software) di tla tsenywa go Tshepetšo ya tšhedimošo ya Thutafase ya mošomo wa go amana le maina a mafelo.