Hy sou dan aandring op 'n wetgewende vergadering wat deur die Uitlanders oorheers sou word en wat bereid sou wees om Transvaal (vandag Gauteng) by 'n Britse federasie te laat aansluit. Die Uitlanderopstand het egter weens 'n gebrek aan geesdrif nooit plaasgevind nie. Jameson se inval is daardeur tot mislukking gedoem. Die inval het die spanning in die Suid-Afrikaanse politiek laat oplaai en grootliks bygedra tot die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog in 1899. In 1890 het Cecil John Rhodes (1853- 1902) met die steun van J.H. Hofmeyr en die Afrikanerbond premier van die Kaapkolonie geword. Gerugsteun deur sy persoonlike finansiële mag, was hy toe meer as ooit tevore in 'n gunstige posisie om sy ideale vir 'n verenigde Britse Suid-Afrika te verwesenlik.
Hy het uit die staanspoor verklaar dat hy as premier van die Kaap slegs "Suid-Afrikaanse politiek" sou bedryf, waarmee hy bedoel het dat hy die belange van Suid-Afrika as geheel sou bevorder en enige ontwikkelings van isolasionisme sou teenwerk. Die pogings van Britse imperialiste om die Zuid-Afrikaansche Republiek by 'n Brits beheerde federasie te betrek of tot aansluiting by 'n tolunie te dwing, het teen 1894 nog geen vrugte afgewerp nie.
Die Uitlandervraagstuk[wysig | wysig bron]
In 1893 en in 1894 het die TNU versoekskrifte aan Kruger voorgelê waarin hulle om stem reg gevra het. Hulle het egter geen welslae daarmee behaal nie en die gedagte het by hulle begin posvat dat Kruger persoonlik die grootste struikelblok was en dat die Eerste Volksraad meer inskiklik sou wees sodra sy invloed verdwyn. In hul openbare agitasies en in hul persveldtogte het hulle hulle nie net teen die "wanbestuur" en die "korrupsie" van die regering uitgespreek nie, maar ook persoonlike aanvalle op Kruger gedoen. In die presidentsverkiesing van 1893 het die TNU hom by Kruger se teenstander, die meer progressiewe kommandant generaal Piet Joubert, geskaar. Die skrale meerderheid waarmee Kruger die verkiesing gewen het, was in groot mate aan die Uitlanders se propaganda te wyte. In 1894 het die regering van die ZAR die taktiese flater begaan om die Uitlanders vir militêre diens op te kommandeer in die oorlog teen Malaboch in Noord-Transvaal. Baie Uitlanders het geweier en protesvergaderings gehou. Hulle het daarop gewys dat hulle geen burgerregte geniet het nie en dat hulle dus nie burgers van die land was en tot militêre diens verplig kon word nie. Brittanje het die versoek van die Uitlanders as 'n gulde geleentheid beskou om hom met die binnelandse aangeleenthede van die ZAR te bemoei en sodoende die soewereiniteit van die staat te ondermyn.
Die inval[wysig | wysig bron]
Omdat Brittanje nie amptelik by Rhodes se planne betrokke kon raak nie, was dit nodig om van 'n private invalsmag gebruik te maak. Dr. Leander Starr Jameson (1853-1917), die administrateur van Rhodesië en 'n persoonlike vriend van Rhodes, sou 'n mag van 1 500 man op die been bring, saamgestel uit lede van die British South Africa Company se berede polisie in Betsjoeanaland en lede van ŉ Vrywilligerskorps wat pas in Salisbury gestig in Pitsani, geleë op die Transvaalse grens in 'n deel van Betsjoeanaland wat aan Rhodes se BSA Company behoort het. sou as afspringplek dien.
In November 1895 het Jameson die Witwatersrand besoek. Na veel gewik en geweeg het die Uitlanders daartoe ingestem dat die opstand op 28 Desember 1895 sou plaasvind. Jameson het die leiers van die Reform Committee versoek om ŉ ongedateerde brief aan hom te oorhandig. Daarin het hulle die waarskynlikheid van 'n botsing met die Transvaalse owerheid genoem en Jameson versoek om, indien die opstand wel plaasvind, militêr in te gryp om die lewens van die ongewapende mans, vroue en kinders teen die goed gewapende Boere te beskerm. Met die brief sou Jameson sy inval in die oë van die res van die wêreld kon regverdig. Nadat Jameson vertrek het. Wou die reëlings in Johannesburg nie vlot nie.
Die leiers was onbekwaam en onseker, terwyl die geesdrif vir - die opstand verflou het. Frank Rhodes het geen strategie beplan nie en die hoeveelheid gewere wat opgedaag het, was te min. Weens die verdeeldheid onder die Uitlanders kon daar ook nie met sekerheid bepaal word hoeveel van hulle aan die opstand sou deelneem nie. Baie van die wat wel gewillig was om aan die opstand deel te neem, het onder-die indruk verkeer dat die ZAR vervang sou word deur 'n nuwe onafhanklike republiek. Toe die nuus uitlek dat die opstand deur Rhodes beplan is met die doel om die Britse vlag in Transvaal te hys, het dit groot ontevredenheid veroorsaak. Intussen het Jameson se hoofmag, bestaande uit slegs 350 man, by Pitsani saamgetrek om daar te wag totdat die opstand in Johannesburg begin.
Die telegram het Rhodes laat bereik om betyds 'n antwoord te stuur - die telegraaflyn na Pitsani was Sondagmiddae gesluit. Twee boodskappers uit Johannesburg het Pitsani die Sondagmiddag laat bereik met die opdrag om Jameson te keer. Hulle was kapteins Holden en Heany. Laasgenoemde was 'n ou vriend van Jameson en het hom gesterk in sy besluit om voort te gaan met die inval, eerder as om hom daarvan te probeer weerhou. Om 21h30 op Sondag, 29 Desember 1895, het Jameson die Transvaalse grens oorgesteek. Die volgende oggend het 130 man van die Bechuanaland Police by Malmani (die teenswoordige Ottoshoop) by hom aangesluit. Afgesien van agt Maxim Nordenfeldt-kanonne het die invalsmag ook drie ligte veldkanonne gehad.
Die militêre opperbevel het "by kolonel sir John Willoughby berus. Jameson het blykbaar gemeen dat hy vinnig genoeg sou vorder om Johannesburg te bereik voordat hy deur die Boeremagte gestuit kon word. Om die nuus van die inval te vertraag, het hy die telegraafdrade by Mafeking laat knip. Die draad tussen Zeerust en Pretoria is egter nie geknip nie. Omstreeks 09hOO op 30 Desember het nuus oor die inval Pretoria bereik. Kmdt.-genl. Piet Joubert het die westelike kommando's onder leiding van genl. P.A. Cronje opgeroep. Nuus oor die inval het Johannesburg eers die middag laat bereik. Van 'n revolusie was daar nie meer sprake nie en koorsagtige reëlings is getref om Johannesburg teen ŉ moontlike aanval van die Boeremagte te beskerm.
Die mislukte Jamesoninval het verreikende gevolge gehad, sowel in Suid-Afrika as in die buiteland. Die oorwinning wat genl. Cronje behaal het. het die nasionalisme in die ZAR versterk en die land meer vasberade gemaak om sy onafhanklikheid te handhaaf. Terselfdertyd het die wantroue teenoor die Britse regering toegeneem en het die ZAR, saam met die Vrystaat, begin om hom te bewapen. Die twee republieke het besef dat hulle sou moes saamstaan om hul onafhanklikheid te behou en het in 1897 'n defensiewe en offensiewe verbond gesluit.
Die mislukte inval het egter ook ŉ gees van jingoïsme in Suid-Afrika laat posvat. Imperialisties gesinde Engelssprekendes het. net soos die Britse volk, die sleutelfigure in die inval as helde beskou. Hulle het politieke partye en organisasies soos die South African League gestig wat hulle beywer het vir ŉ Britse federasie in Suid-Afrika. Die League het oorlog openlik as die enigste alternatief gepropageer. Britse imperialisme aan die een kant en Afrikanernasionalisme aan die ander kant het die verhoudings tussen die twee taalgroepe vinnig laat versleg. In die buiteland het die Jameson-inval 'n verslegting in Anglo-Duitse betrekkinge tot gevolg gehad. Op 3 Januarie 1896 het die Duitse keiser, Wilhelm II, 'n telegram van gelukwense aan Kruger gestuur.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Jameson-inval&oldid=1948785"
Die bladsy is laas op 3 Maart 2019 om 08:59 bygewerk.