Taalpraktisyns: ‘Google Translate sal dít nooit kan doen’ - Solidariteit Wêreld LoopbaanSolidariteit Wêreld Loopbaan
Tuis › Artikels › Taalpraktisyns: ‘Google Translate sal dít nooit kan doen’
’n Liefde vir woorde, die ken en nakom van reëls asook ’n uitstekende belesenheid tel onder die elemente van taalpraktisyns se heilige graal.
Maar dit is nie naastenby al nie en hierdie woordsmede moet veel wyer kan dink as net die betekenis van woorde – veral as dit by vertaling kom.
Solidariteit Wêreld het met twee gesoute taalpraktisyns gesels oor die aard van hul werk en die loopbaangeleenthede wat dit inhou.
Christa Meyer, taalpraktisyn by die vakbond Solidariteit, sê nie almal wat lief is vir taal en woorde is skrywers of digters nie. “Daar is ook sommige van ons wat meer prosaïes ingestel is en ons is dan eerder die taal-bewerkers wat ander se taal en stories en skryfwerk versorg of vertaal. Ons maak van taal ons studieveld en is dus skrifgeleerdes.”
Volgens Tom McLachlan, vermaarde taalpraktisyn en kampvegter vir Afrikaans, moet taalpraktisyns allereers hul brontaal en doeltaal baie deeglik ken. “Daarmee bedoel ek hulle moet die grammatika (met inbegrip van spelreëls en spelling) van albei tale baie, baie deeglik onder die knie hê en moet heeltemal gemaklik met die idioom (segswyses, “manier van sê”, betekenis, woordorde ens.) van die tale wees. Teoreties-akademiese kennis is belangrik, maar dis veral kennis van die toepassing en gebruik wat tel – gebruikskunde, dus. Dit kan nie genoeg beklemtoon word nie – dit is van absoluut kardinale belang.”
Meyer stem saam. “ ʼn Vertaler is ʼn ontsluiter wat die woorde en betekenis van een taal verstaan en dit in ʼn ander taal kan oordra. Vertaling is allermins die blote oortik van teks in ʼn ander taal; dit is die oordra en skryf van die oorspronklike boodskap in ʼn ander taal. Dit is die hele skryfproses wat in ʼn ander taal herhaal word.
“Om dit te kan doen moet jy al twee tale se woorde (woordeskat) jou eie maak en albei tale se reëls ewe goed ken. Trouens, jy moet in die ander taal kan dink, en om dít reg te kry moet jy in die gedaante van daardie taal kan inglip – jy moet in daardie taal kan leef en die taal se leefwêreld ken.”
Sy sê tereg dat dit iets is wat Google Translate of enige ander vertaalprogram nooit sal kan regkry nie. “Om ook die bedoeling oor te dra moet jy tussen die reëls kan lees en nuanse verstaan en ook dít kan Google nie doen nie.”
Hedendaagse skrifgeleerdes is ook woordbewerkers of woordpoetsers. “Darem nou nie beeldpoetsers in Bell Pottinger-styl is nie! As ʼn taalversorger moet jy ander se skryfwerk afrond vir publikasie. Soms, as die skrywer se bedoeling nie duidelik uit die teks blyk nie, moet jy woorde in die skrywer se mond lê wat beteken jy moet sy of haar gedagtes kan lees en verwoord. So word die redigeerproses ʼn saamskryf- en saamdinkproses.”
Algemeen praktisyn of spesialis? Vryskut of vaste aanstelling?
McLachlan sê taalpraktisyns kan basies in twee groepe verdeel word, te wete algemene of spesialis-taalpraktisyns. “Algemene praktisyns moet doen wat van hulle gevra word, ongeag die dissipline of vakgebied – dus of dit enige soort koerantberig is, of ʼn natuurwetenskaplike gebied, of die regte, of argeologie, of wat ook al. Spesialis-taalpraktisyns spesialiseer op ʼn bepaalde terrein, bv. regswerk of natuurwetenskappe (of enige bepaalde terrein binne die natuurwetenskappe, soos bv. kernwetenskap) of die medisyne.”
Meyer voer voorts aan dat ʼn taalpraktisyn waarskynlik óf ʼn vaste aanstelling by ʼn werkgewer (ʼn mediahuis, uitgewers of by ʼn akademiese instelling) het, óf vryskutwerk doen. “As jy in ʼn media-omgewing werk of mediaverwante werk doen, gaan spertye deel van jou daaglikse bestaan wees en gaan jy, afgesien van jou taalvaardighede, ook ‘spoedvaardighede’ benodig – van spoedlees tot die vermoë om teen die spoed van lig te dink en te tik.”
McLachlan se dit gebeur baie selde dat taalpraktisyns slegs vertalers of taalversorgers is. “Dis gewoonlik in ʼn bepaalde betrekking maar ʼn kombinasie.”
Volgens Meyer en McLachlan is die opleiding ’n veelfasettige en voortdurende proses wat opsluit nie by tersiêre onderrig begin en eindig nie. Vir algemene taalpraktisyns is ’n spesiale belangstelling nuttig, maar hulle kan nie onkundig wees oor wat byvoorbeeld in die politiek, klimaat en in wetenskaplike ontwikkelinge aangaan nie. Eweneens moet ’n spesialis op hoogte van sy spesialisgebied bly, maar kan nie onkundig van die wyer wêreld wees nie.
“Vanselfsprekend kan geen taalpraktisyn volledige kennis oor alles (selfs sy spesialisgebied) hê nie. Daarom is dit kardinaal dat ʼn praktisyn gou moet leer waar om te soek en om sy eie basis van bronne op te bou, sowel elektronies as in die vorm van woordeboeke, handboeke, webwerwe, ensovoorts asook kundiges wat hy kan raadpleeg.”
Hy sê dit is is wenslik dat ’n spesialis opleiding op die terrein van sy spesialisgebied ontvang, maar dit is desgelyks belangrik dat hulle deeglike taalopleiding kry. “Dit help byvoorbeeld min as ʼn praktisyn wat farmaseutiese invoegsels vir medisyne moet opstel of vertaal, wel deeglike kennis van die chemie van die medisyne het, maar die pakketinvoegsel nie in goeie, verstaanbare taal kan lewer nie. Met taalopleiding bedoel ek ook nie net ʼn BA-graad met die betrokke taal/tale op eerste- of tweedejaarsvlak nie, en sekerlik ook nie ʼn hoofvakkursus wat merendeels letterkunde behels nie.”
Meyer sê in taalwerk hou mens nooit op om te leer nie en net soveel as wat jy aan tekste skaaf, moet jy ook aan jouself bly skaaf.
Leiding is van besondere belang, voeg McLachlan by. “Geen tersiêre opleiding, hoe goed ook al, kan egter ʼn taalpraktisyn volledig toerus nie. Dit is dus baie wenslik dat ʼn toetreder sy werk onder toesig en leiding van ʼn ervare praktisyn begin doen. ʼn Mens kan en moet die teoretiese kennis hê, maar niks kan werklik indiensopleiding onder leiding van ʼn ervare praktisyn vervang nie.”
Die soet en suur
Soos met enige werk, is daar bevredigende sowel as minder aangename elemente by taalpraktisyn-take betrokke.
Meyer sê as taalwerk jou eerste liefde is, sal jy dit bly doen, want daardie “a-ha-oomblik” as jy die regte woord kry en ʼn vertaling wérk, is verslawend. “Taalwerk is egter nie ʼn eksakte wetenskap nie en net soos kunstenaars nie daarvan hou om na ou opnames of optredes te luister of te kyk nie, of skrywers huiwerig is om hul boeke te lees, is ʼn taalpraktisyn ook maar huiwerig om weer na ʼn teks of ʼn vertaling te kyk nadat dit gelewer is, want daar is altyd iets wat jou skielik gaan opval wat jy anders sou wou doen.”
Volgens McLachlan put ʼn mens baie bevrediging daaruit as jy weet jy het ʼn goeie stuk werk gelewer en veral as die opdraggewers jou bedank en sê hulle is tevrede. “Taalpraktisyn-werk is egter ʼn ‘agterkamerwerk’ – jy werk meestal alleen met min terugvoering. Daarom is ʼn taalkantoor so goed: ʼn Mens het kollegas wat jy kan raadpleeg en van wie jy terugvoering kan kry.”