Suid-Afrika se grondwetlike skikking het op ’n wettige maar onbillike meerderheidsoorheersing uitgeloop, skryf Carel Boshoff.
Daarenteen ken ons nog ouer wit leiers wie se verhale op baie lewensterreine deur sukses en vervulling gekenmerk is omdat die samelewingsorde dit vir hulle moontlik gemaak het, terwyl baie talentvolle jong wit mense op talle terreine voel dat hulle deur ’n rasseplafon onder gehou word. Selfs al kry meer wit as swart jong mense werk, ervaar hulle deurentyd die druk daarvan om tot ’n nieaangewese bevolkingsgroep te behoort en word hulle lewensverhale, tot almal se nadeel, dikwels dié van afskeid en vertrek.
By die Afrikanerbond se onlangse eeufees het die oud-diplomaat en staatsamptenaar Dave Steward ’n toekenning ontvang vir sy “deurlopende bydrae op die grondwetlike terrein in die daarstelling en bevordering van demokrasie in Suid-Afrika”. In antwoord daarop gee hy toe ’n treffende opsomming van sy eie politieke denkweg – wat immers die beste denke van ’n hele geslag besluitnemers in Suid-Afrika verteenwoordig en daarom ’n tweede oorweging verdien. Ek parafraseer sy uiteensetting soos volg:
Daarom het hy hom vir ’n konstitusionele demokrasie begin beywer, een wat met toepaslike reëlings en teëwigte vir die plurale aard van die Suid-Afrikaanse bevolking sou voorsiening maak. Dit is wat hy tot stand help bring het en sedertdien in stand help hou. Mettertyd het dit egter geblyk dat die gees en letter van bepaalde ooreenkomste wat in die Grondwet vervat is, nie gehuldig word nie en die hele bedeling skeef trek. Dit bevoordeel die oorheersende meerderheid ten koste van spesifieke minderhede en plaas sake soos Afrikaans en moedertaalonderwys onder hewige druk. Ons het egter ’n goeie Grondwet om ons op te beroep en Suid-Afrika moet na daardie ooreenkoms terugkeer.
Die eerste, siniese beswaar kan wees dat dit nie waarlik ’n goue oomblik was nie, maar bloot ’n pragmatiese skuif van albei kante om die grootste verskille onder die mat in te vee en transformasieverwagtings te ignoreer of uit te stel. Sinisme is egter selde ’n vrugbare invalshoek en ek laat dit daar, want die tweede beswaar dra vir my meer gewig. Ek dink naamlik dat nie net Steward nie, maar talle gewone Afrikaners en wit Suid-Afrikaners wie se denke dieselfde pad geloop het, dalk met my sal saamstem as ek dit só stel:
Die tyd vir ’n nuwe politieke beeld van Suid-Afrika het weer aangebreek. Een wat die selfstandigheid van mense en gemeenskappe respekteer en bevorder, wat mense nie apart dwing nie, maar ook nie saamdwing nie omdat dwang geen goeie grondslag vir vrede en vryheid kan wees nie. Kom ons dink aan Suid-Afrika as ’n gemeenskap van gemeenskappe, ons ontwikkel ’n sterker sin vir die plaaslike en die spesifieke en ons beding ’n stelsel wat mense en gemeenskappe in staat stel om verantwoordelikheid vir hulle eie lot te neem.