Seldsame groen komeet in SA te sienToe die groen komeet die naaste aan die aarde was. (Foto: Samil Cabrera/Twitter) ŉ Seldsame komeet met ŉ groen skynsel is vandeesweek vanuit Suid-Afrika te sien en diegene wat gelukkig genoeg is om dit raak te kyk, sal ŉ eenmalige ervaring hê. “Komete is oor die algemeen ŉ besonderse verskynsel omdat dit duisende jare vat om ons son te bereik,” sê die ruimtefisikus dr. Ruhann Steyn. “Ons as mense op aarde sien eintlik net ŉ paar keer, of selfs net een keer, in ons leeftyd ŉ komeet.” Volgens Steyn is die betrokke komeet, bekend as C/2022 E3 (ZTF), in Maart verlede jaar vir die eerste keer deur die Zwicky Transient-fasiliteit in die VSA op pad na die son gewaar. Sedertdien wag sterrekundiges geduldig vir die komeet om sy verskynsel naby die aarde te maak. “Die komeet was op 1 Februarie die naaste aan die aarde, maar ongelukkig kon ons dit nie in Suid-Afrika sien nie. Slegs diegene wat in die Noordelike Halfrond woonagtig is, kon dit sien,” sê hy. Op sy naaste punt was die komeet sowat 42 miljoen km weg van die aarde. In vergelyking hiermee is die maan net meer as 380 000 km weg van die aarde. “ŉ Week later kan ons die komeet nou aan die Suidelike Halfrond sien. Dit behoort vandeesweek nog sigbaar te wees, maar omdat dit ŉ week gelede die naaste aan die aarde was, begin dit vinniger verdwyn en is dit dus moeiliker om te sien.” Steyn verduidelik dat ŉ komeet wesenlik ŉ groot bol ys is wat dermiljoene kilometers weg van die aarde gevorm word. Wanneer twee van hierdie ysrotse teen mekaar bots, word hulle van hul wentelbaan gegooi en beweeg dit dan na ŉ massa wat die grootste gravitasie het, in hierdie geval die son. Dit vat dan duisende jare om die son te bereik en om dit te wentel. In ŉ kwessie van ŉ paar weke begin die ys van die komeet egter te sublimeer totdat dit die kern bereik. Sublimasie is wanneer ŉ soliede stof warm genoeg word dat dit dadelik in ŉ gas verander. “Die proses van sublimasie is dikwels waarom ŉ stert aan komete gesien kan word en dié komeet se tipe gasse veroorsaak die groen skynsel.” Steyn se kollegas het vroeër vandeesweek probeer om die komeet op te spoor, maar bieg dat dit net-net nie met die blote oog gesien kan word nie. “As jy in ŉ besonder donker gebied woon, soos die Karoo, en die weer laat dit toe, kan jy met ŉ goeie verkyker of teleskoop daarna kyk. As jy weet waar om te kyk, kan jy selfs jou selfoon inspan om ŉ langblootstellingfoto te neem.” Suid-Afrikaners moet ideaal gesproke tussen 20:00 en 20:30 sowat 27 grade bo die horison in ŉ noordwestelike rigting kyk om moontlik die komeet te sien. “Die rede waarom daar net ŉ klein geleentheidsvenster is, is omdat die maan ná 20:30 ten volle sigbaar is. Omdat dit ook nou volmaan is, is dit basies een massiewe lig wat die komeet verdoof.” Dr. Daniel Cunnama, sterrekundige verbonde aan die Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag, sê as Suid-Afrikaners wel gelukkig genoeg is om dit te sien, behoort dit soos ŉ wasige blerts te lyk “eerder as die prenteboekbeeld van ŉ komeet”. Die komeet sal na verwagting teen die naweek nie meer in Suid-Afrika of wêreldwyd sigbaar wees nie.