Nomboro ya 1106.
Ku tivisiwa leswaku Holobye-nkulu u nyike mpfumelelo eka Nawu lowu landzelaka lowu kandziyisiweke ku va mahungu ya mana na mana.
Tsalwa ra Xitsonga leri sayinaweke hi Holobye-nkulu.
Leri nyikiweke mpfumelelo hi siku ra 27 Nhlangula 2000.
Ku nyika tindlela to tlakusa vuhlayiseki bya nyama na vuhlayiseki bya swikumiwa eka swifuwo; ku sungula no hlayisa swiyimo swa nkoka swa tiko mayelana na tindhawu to dlayela eka tona swifuwo; ku lawula ku xavisela nyama ematikwena ya le handle kumbe ku yi xava; ku sungula Swikimi swa vuhlayiseki bya nyama; no endla leswaku ku nyiketiwa na timhaka leti khumbanaka na swona.
Eka Nawu lowu, handle ka loko vundzeni byi kombisa hi ndlela yin?
i xitlhavelo swi vula ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo hi tlhelo ro va xitifikheti xa ku va yi amukeriwa hi ku yi tsarisa xi nga nyikiwa ku ya hi xiyenge xa 8 i na lexi xi kumeke ku vekiwa eka ntlawa lowu hlamuseriweke hi ku ya hi xiyenge xa 8 2; i ii xifuwo swi vula xifuwo xihi na xihi lexi ku kongomisiweke eka Xedulu ya 1: i iii swo kumiwa eka swifuwo swi vula nchumu wunwana na wun?
lava nyiketiweke ntirho swi vula munhu kumbe nhlangano wihi na wihi lowu nyiketiweke ntirho leswaku wu tirha ku ya hi xiyenge xa 4: viii v munhu loyi a nyikiweke mpfumelelo swi vula munhu wihi na wihi loyi a hlamuseriweke eka xiyenge xa 3 1 a ii; vii vi Ndzawulo swi vula Ndzawulo ya Vurimi eka mfumo wa tiko. iii vii swiyimo swa nkoka swa tiko hinkwaro swi vula swiyimo leswi hlamuseriweke eka xiyenge xa 11: xi viii xitlhavelo xo dlayela eka xona leswi xaviseriwaka ematikwena mambe swi vula xitlhavelo kumbe ndhawu o dlayela eka yona swifuwo leyi hlamuseriweke eka xiyenge xa 14 1 a; xxii ix papila ra mpfumelelo wo tirhisa etikwena leswi humaka ematikwena mambe swi vula papila ra mpfumelelo leri hlamuseriweke eka xiyenge xa 13 1 a; x x nyama swi vula swirho swa xifuwo lexi dlayiweke leswi xikongomelo xo va swi va kona ku nga ku dyiwa hi vanhu na swifuwo naswona leswi nga endliwangiki nchumu handle ko susiwa marhambu, ku xekeleriwa, ku gayiwa, ku titimerisiwa kumbe ku gwitsirisiwa, naswona swi katsa nyama leyi?
a nga cheriwa swichelachelana leswi nga cinciki ngopfu swihlawulekisi swa ntumbuluko swa nyama ya kona; naswona b yi tlhelaka yi teka swihlawulekisi swa yona swa ntumbuluko loko swichelachelana leswi ku kongomisiweke eka swona eka ndzimana ya a swi susiwile eka yona; xx xi xirho-nkulu xa Huvo MEC swi vula xirho-nkulu xa Huvo lexi nga eka xifundzha lexi khumbekaka etimhakena ta switlhavelo; xi xii Holobye swi vula Holobye wa tiko hinkwaro loyi a tirhanaka na swa vurimisi ; xii xiii Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro swi vula muofisiri loyi a nyikiweke ntirho hi ku ya hi leswi nga eka xiyenge xa 2 1; xiii xiv muofisiri?
xv Nwina, iii. ku yelana na ndhawu yo dlayela eka yona, swi katsa munhu loyi a lawulaka ndhawu yo dlayela eka yonavi xvi ndhawu swi katsa muako, nchumu lowu endliweke, ndhawu leyi sirheleleke, tiko, patu, vuyima-swikepe; ndhawu laha byatso byi helelaka kona elwandle, ndhawu leyi endleriweke ku yimisa swikepe leswaku ku ta rhuriwa kumbe ku khandziyisa mndzhwalo ya swona; xvi xvii muofisiri-nkulu wa xifundzha swi vula muofisiri wa xifundzha lexi khumbekaka loyi ntirho wo karhi ku ya hi xiyenge xa 5 2 a: xvii xviii nawu swi vula nawu wihi na wihi lowu endliweke hi ku ya hi xiyenge xa 22; xviii xix ku xavisa swi katsa ntwanano wo xavisa, na swihi na swihi leswi nga vekeriwa ku xaviwa; swinavetiso, ku veka erivalena, ku cinca vunwina, ku cinca maphepha ya vunwinombe ku hundzisela eka muxavi, ku cincisana kumbe ku cukumeta kwihi na kwihi, hambi ka ku langutisisa kumbe swinwana kasi xavisa yi na nhlamuselo yo fana na leyi vuriweke; xxi xx xikimu swi vula xikimu xihi na xihi lexi sunguriweke ehansi ka xiyenge xa 12; xix xxi ku dlaya swi vula ku dlaya xifuwo no endliwa ka mintirho hinkwayo ya ntolovelo leyi fambelanaka na swona ku endlela ku kuma nyama na leswi kumiwaka eka swifuwo; xx xxii ndhawu yo dlayela?
b ku tirhiwaka hi nyama na leswi kumiwaka eka nyama; xxi xxiii Nawu lowu wu katsa milawu yihi na yihi; xiyimo xa nkoka na xikimu; ix xxiv swo kala swi nga lulamelangi ku dyiwa hi munhu kumbe xifuwo swi vula leswo kala swi nga lulameriwangi ku dyiwa hi munhu kumbe xifuwo hikwalaho ka vuvabyi, xiyimo xa vugono, ku bola, ku va swi ngheniwe hi chefu; ku va swi khumbane na swilo leswi nga na vuvabyi, leswi boleke kumbe nchumu lowu nga na chefu; x xxv dokodela wa swifuwo swi vula dokodela wa swifuwo tanahi laha swi hlamuseriweke ha kona eka xiyenge xa 1 xa Nawu wa Mintrho ya swa Mavabyi no Vaviseka ka swifuwo na swo tlula swa Mavabyi no Vaviseka ka swifuwo wa 1982 Nawu wa Nomboro 19 wa 1982?
b Ku vona na ku pima leswaku swiyenge swo karhi wa Nawu lowu a swi tirhisenwi tinxaka kumbe mintlawa yinwana ya swifuwo leswi boxiweke eka Xedulu ya 1?
Holobye u fanele ku hlawula muofisiri wa Ndzawulo loyi a nga dokodela wa swifuwo leswaku a va muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
b Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u tirhisa matimba lawa a nyikiweke wona no tirha mintirho leyi a nyikiweke yona hi ku landza Nawu lowu, ehansi ka vulawuri na mafambiselo ya Holobye.
c Minkarhi hinkwayo loko Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a langutane na papila ra xikombelo hi ku landza Nawu lowu, a nga?
a byela mukomberi ku n?
c a ala a yisa nkarhi emahlwenombe a nyika mpfumelelo wa xikombelo a ri karhi a langute swilaveko leswi nga vaka swi fanerile.
a Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga nyika nkarhi lowu ehenhlena ka lowu ringanasiweke eka xiyenge-ntsongo xa (a) hi ku tsala.
b Xikombelo xo engeteleriwa nkarhi xi fanele ku va xi tsariwe kunene naswona xi fanele ku longoloxa swivangelo swo kombela xo tano.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele ku tivisa mukomberi hi ku tsala hi swiboho leswi fikeleriweke, a tlhela loko xikombelo xi nga amukeriwangi, a boxa swivangelo swo va xikombelo xi anwile?
a Loko endzhaku xikombelo xi amukeriwile muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a kuma swivangelo leswi loko a a lo swi tiva a nga si endla leswaku xikombelo xi amukeriwa a swi ta va swi endle leswaku xi nga amukenwi hi ku veka swilaveko kumbe ku engetela swilaveko swinwana, a nga cinca mpfumelelo wa xikombelo xexo kumbe ku xi lulamisa hi ku vekela kumbe ku engetela swilaveko ku ya hi leswi xiyimo xi nga ta va xi ri xiswona?
b Muofisiri-nkulu u fanele ku nyika swivangelo swa ku cinciwa kumbe ku lulamisiwa kwaloko.
Ku aviwa no nyikiwa ka matimba na mintirho hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
Muofisiri-nkulu wa tiko inkwaro a nga avela matimba lawa a nyikiweke wona kumbe ku nyiketa mintirho leyi vekeriweke yena hi ku landza leswi nga eka Nawu lowu?
i eka muofisiri unwana na un?
eka munhu loyi a nga riki muofisiri; naswona iii hi ku pfumeleriwa hi MEC, eka muofisiri-nkulu wa xifundzha.
b Ku avela matimba kumbe ku nyiketa mintirho ehansi ka ndzimana ya a ii ku nga endliwa ntsena hi ku pfumelerwa hi Holobye.
Muofisiri-nkulu wa xifundzha ya nga ha tlhela ya aviwa nakambe hi muofisiri-nkulu wa xifundza a ya nyika muofisiri unwana na unwana loyi a nga ehansi ka vulawuri bya yena kumbe eka munhu loyi a nga na mpfumelelo?
a Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele ku nyiketa vaofisiri, lava nga na mpfumelelo na vaofisiri-nkulu va tixifundzha lava hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa mpfumelelo lowu tsariweke ehansi laha ku boxiweke leswaku munhu loyi a vuriweke laha u na mpfumelelo wo tirhisa matimba no endla mintirho leyi hlamuseriweke kwalaho.
b Mpfumelelo lowu hlamuseriweke eka ndzimana ya a wu nga?
Loko a ri karhi a tirhisa matimba kumbe ku tirha ntirho lowu a averiweke kumbe ku nyikiwa wona ehansi ka xiyenge lexi, muofisiri, munhu loyi a nga na mpfumelelo kumbe muofisiri-nkulu wa xifundzha u fanele ku humesa papila ra mpfumelelo leri hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 2 a a kombeta munhu unwana na unwana loyi a nga ri kombelaka?
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga tshikeleriwangi hi matimba wahi kumbe ntirho lowu aviweke kumbe ku nyiketiwa naswona a nga lulamisa kumbe ku susa xiboho xinwana na xinwana lexi bohiweke kumbe xileriso lexi nyikiweke muofisiri, munhu loyi a nga na mpfumelelo kumbe muofisiri-nkulu wa xifundzha hi ku landza leswi languteriweke hi ku ya hi xiavo kumbe ntirho lowu nyikiweke, handle ka loko ku ri leswaku xiboho xa kona xi byeriwe munhu loyi xiboho xa kona xi kongomisiweke eka yena; laha xiboho xi nga lulamisiwaka kumbe ku susiwa ntsena loko ndzulamiso kumbe ku susiwa ku ta vuyerisa munhu yoloye kumbe loko munhu yoloye a pfumelelana na ndzulamiso kumbe ku susiwa kwaloko?
Holobye a nga nyika ntirho wa ku vona leswaku Nawu lowu kumbe swiphemu swa wona swa tirhisiwa eka Riphabliki hinkwayo kumbe eka ndhawu yo karhi eka munhu unwana na unwana loyi a nga no sukela kumbe vutivi byo karhi bya nyama na vuhlayiseki bya nyama?
Ku nyiketiwa ka ntirho loku hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo 1 ku fanele ku veka erivalena matimba na mintirho ya loyi a faneleke ku tirhisa matimba ya kona no endla mintirho ya kna ku ya hi swileriso swa muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
Handle ka loko holobye a lerise hi ndlela yo karhi, munhu loyi a hlawuriweke ku endla ntirho, a nga pfumeleriwangi ku hambana na leswi Mfumo wu swi boheke ku yelana no tirhisiwa ka timali loku nga ta va ku vile kona ku yelana no tirhisa matimba kumbe ku endla mintirho leyi averiweke yona ku yi endla.
Muofisiri-nkulu wa xiyimo xa le henhla, mutshama-xitulu kumbe munhu unwana na un?
a u fanele ku tirha hi ku yimela xiyenge xexo eka ku tirhisa matimba ku endla mintirho leyi xi nyikiweke yona.
b a nga avela kumbe ku hundzisela hi ndlela yo va swi tsariwe ehansi matimba yanwana na yanwana lawa xiyenge xi averiweke wona kumbe ntirho wunwana na wunwana lowu xi faneleke ku wu endla hi ku ya hi Nawu lowu, eka muthoriwa wa le ka xiyenge xexo, kumbe a nyika mpfumelelo kumbe xileriso eka muthoriwa yoloye hi ndlela yo tsala ehansi ku va a tirhisa matimba yalawo kumbe ku tirha ntirho wolowo?
a Matimba lama tirhisiweke kumbe ntirho lowu tirhiweke hi muthoriwa tana hi laha swi hlamuseriweke hakona eka xiyenge-ntsongo swi fanele ku tekiwa tana hi loko ya tirhisiwile kumbe ku endliwa hi Muofisiri-nkulu wa xiyimo xa le henhla; mutshami wa- xitulu kumbe munhu unwana loyi a rhangeleke, ku ya hi leswi xiyimo xi nga ta va xi ri xiswona?
b Muofisiri-nkulu wa xiyimo xa le hehla, mutshami-wa-xitulu kumbe munhu unwana loyi a rhangeleke, a nga lulamisa kumbe munhu ku susa xiboho lexi endliweke kumbe xileriso lexi nyikiweke hi muthoriwa yoloye handle ka loko xiboho xexo xi byeriwe munhu wa kona loyi xiboho xi kongomaneke na yena, eka xiyimo xexo xiboho xi nga ha lulamisiwa kumbe xi susiwa ntsena loko ku ri leswaku ndzulamiso kumbe ku susiwa swi ta vuyerisa munhu yoloye kumbe loko munhu yaloyo a pfumelelana na ndzulamiso kumbe ku susiwa kwaloko?
Hi ku landza leswi nga eka xiyenge-ntsongo xa 3, xiyenge lexi nyikiweke ntirho xi nga ha burisana na muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro leswaku va twanana hi mali leyi nga hakeriwaka hi nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo leswaku xiyenge lexi xi kota ku tirhisa matimba ya xona no endla mintirho leyi xi nga vekeriwa yona hi ku landza Nawu lowu?
Nawu lowu, kambe ndlela leyi vuriwaka hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga herisa kumbe ku yimisa swa xinkadyana ku tirhisiwa ka ntirho lowu nyikiweke.
Ku averiwa Mintirho yin?
Hi ku landza swiyenge-ntsongo swa , na na xiyenge xa 6, mintirho leyi vekiweke erivalena eka swiyenge swa 7,8,9,10,15 na 16 yi nyiketiwa murhangengeri-nkulu wa Xifundzha eka xifundzha xinwana na xinwana?
a MEC unwana na unwana u fanele ku hlawula muofisiri wa xifundzha lexi khumbekaka loyi a nga dokodela wa swifuwo leswaku a va muofisiri-nkulu wa xifundzha?
c Muofisiri-nkulu wa xifundzha u fanele ku tirhisa matimba no endla mintirho leyi averiweke muofisiri-nkulu wa xifundzha xa yena hi xiyenge-ntsongo 1.
a a nga avela matimba kumbe ku nyiketa ntirho lowu hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 2 b eka muofisiri loyi a nga ehansi ka vulawuri bya yena; naswona b u fanele ku nyika muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro swiviko ku yelana na swilaveko leswi boxiweke eka xiyenge-ntsongo xa 1 tana hi leswi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga swi lavisaka xiswona.
a Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele ku veka tihlo eka matirhelo ya mintirho leyi a averiweke xiyenge lexi eka xifundzha xinwana na xinwana leswaku a ta tiyisisa leswaku ntirho wa xiyimo xa nkoka wa tiko hinkwaro wu endliwa eRiphabliki hinkwaro?
b Eka swiphemu swa minkarhi leswi vekiweke muofisiri-nkulu u ta fanela ku endla swiviko swa mintirho leswi vekiweke tihlo tana hi laha swi hlamuseriweke ha kona eka ndzimana ya a a tlhela a hundzise khopi ya xiviko xa kona eka muofisiri-nkulu wa xifundzha loyi a faneleke.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga kombela hi xitiviso xo tsariwa kunene leswaku muofisiri-nkulu wa xifundzha kumbe munhu unwana na unwana loyi a nga na timhaka leti laviwaka hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro leswaku a ta ti tirhisa ku veka tihlo eka matirhelo ya mintirho leyi aviweke hi xiyenge lexi, leswaku a ta nyika muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro eka nkarhi lowu nga ta vuriwa eka xitiviso xa kona?
Loko eka xiyimo xo karhi, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a ehleketelela leswo xendlo kumbe ku siyiwa hi muofisiri-nkulu wo karhi wa xifundzha ku kombeta ku hambuka eka ntirho wa xiyimo xa nkoka wa tiko hinkwaro, a nga tirhisa muofisiri-nkulu wa xifundzha lexi khumbekaka hi tlhelo ra ku hambuka loku kutana a kombela leswaku a lulamisa xiyimo xexo hi ndlela leyi faneleke.
Holobye a nga yimisa ka ntirho lowu faneleke ku endliwa tana hi laha swi hlamuseriweke eka xiyenge xa 5 hi xitiviso eka Gazete, hi ntlovelo kumbe eka xiyimo xo karhi, eka xindlo xo?
a ku ve no tluriwa ka nawu kumbe ku tsandzeka ku landzelela swilaveko swa Nawu lowu, kumbe loko ko tshuka ku humelele swinwana na swinwana swa xiyimo xo tano naswona swi fikelela laha swi nga vaka na nkucetelo wo biha eka vuhlayiseki bya nyama exifundzenombe eka Riphabliki hinkwayo; kumbe b xilaveko lexi tsariweke kunene xo endla tano hi MEC?
b hi ntolovelo kumbe hi ku ya hi mhaka yo karhi; naswona c ka nkarhi wolowo kumbe ku ya hi swilaveko leswi Holobye a nga ta swi veka.
Loko ko tshuka ku ve no yimisiwa swa xinkadyana, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele ku endla leswi faneleke ku yelana na ntirho wa xiyimo xa nkoka wa tiko hinkwaro na swilaveko swinwana swa le ka Nawu lowu endhawina leyi khumbekaka ku ringanela nkarhi lowu a nga ta vona wu fanerile ku tisa nkucetelo eka xiyenge lexi?
Ku yelana na swikongomelo swa xiyenge-ntsongo xa 3 muofisiri-nkulu wa xifundzha lexi khumbekaka u fanele ku tirhisana na muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a tlhela a tirhisa swipfuneto swinwana na swinwana exifundzena hi ku ya hi vuhlayiseki bya nyama leswi a nga vaka a ri na swona?
Loko ku ri leswaku ntirhiso wa mali eka lembe ro karhi hi xifundzha yo karhi kumbe hi ku yimela xifundzha yo karhi hi ku ya hi swikongomelo leswi hlamuseriweke eka xiyenge lexi ku hundza leswi faneleke xikongomelo xexo hi ku ya hi vulawuri bya xifundzha lexi khumbekaka, nkayivelo lowu ta va wu ri kona wu ta hakeriwa hi mali leyi a yi ringanyetile ntirho lowo hi palamente.
Loko xivangelo xa ku yimiswa swa xinkadyana ka ntirho lowu faneleke ku endliwa xi herisiwile, Holobye u fanele ku herisa ku yimisiwa swa xinkadyana ka ntirho lowu faneleke ku endliwa.
Ku hava munhu loyi a nga?
b pfumelelaka ku dlayiwa ka xifuwo xihi kumbe eka ndhawu yihi kumbe yihi leyi nga ehansi ka vulawuri bya yena, handle ka loko yi ri xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo; kumbe c ku xavisa kumbe ku nyika nyama leswaku yi dyiwa hi vanhu na swifuwo handle ka loko yi dlayiwe exitlhavelweni kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo.
a Xiyenge-ntsongo xa 1 a xi khumbi ku dlayela ku tidyela kumbe swa ndhavuko kumbe swa vukhongeri.
Xikombelo so tsarisa ndhawu yo dlayela xi fanele ku yisiwa eka muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro hi ndlela leyi vekiweke naswona xi ri na mali leyi vekiweke.
b Loko ndhawu ya kona yo dlayela lexi hlamuseriwaka eka ndzimana ya a yi fambisana na Nawu lowu, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele hi ku ya hi swilaveko leswi faneleke, ku nyika xitifikheti xo tsarisa tanahi xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swihari kumbe swifuwo eka mukomberi.
c Xitifikheti xo tsarisa xi ta va enawino ringana nkarhi lowu vekiweke no hlamuseriwa eka xitifikheti hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, lowu nga ta ka wu nga hundzi ntlhanu wa malembe.
d Xilaveko lexi vekiweke eka ndzimana ya b xi nga ha yelana na?
timhaka tinwana leti vekiweke; kumbe iii mhaka yinwana na yinwanaya ya nkoka leyi tiyisisaka leswaku xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo yi humesa nyama na leswi kumekaka eka nyama leswi nga riki swa nghozi no lulamela ku dyiwa hi vanhu na swifuwo?
Loko a nyiketa xitifikheti xo tsarisela xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele a vekela xiyimo hi ku ya hi ntirho wa xiyimo xa nkoka wa tiko hinkwaro a tlhela a kombeta xiyimo lexi vekiweke eka xitifikheti lexi ku vulavuriwaka hi xona.
Xitifikheti xa mpfumelelo lexi nyikiweke kumbe lexi xi tekiwaka xi nyikiwile ku yelana na xitlhavelo hi ku landza xiyenge xa 5 xa Nawu wa Ntivo-rihanyo eka Xitlhavelo wa 1992 Nawu Nomboro ya121 wa 1992 naswona lexi sunguleke ku tirhisiwa loko ku nga si sungula xiyenge lexi, xi tekiwa tana hi xitifikheti xo tsarisa lexi nyikiweke hi ku landza xiyenge-ntsongo xa 1.
Ku tekeriwa kumbe ku heleriwa hi nkarhi ka xitifikheti xo tsarisa.
Hi ku landza Xiyenge-ntsongo xa muofisiri-nkulu a nga tekela xitifikheti xo tsarisa xa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo loko xitlhavelo kumbe ndhawu ya kona yo dlayela swifuwo?
b yi nga fambisiwi hi ku ya hi ntirho wa xiyimo xa nkoka wa tiko hinkwaro; kumbe c yi nga ha tirhisiwi.
a tivisile nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu ya kona yo dlayela swifuwo hi ta xikongomelo xo nwi tekela na swivangelo swa kona swo endla tano; naswona b a nyikile nwina nkarhi wo ringanela wo tihlamulela hi tlhelo ra yena ra mhaka kumbe ndhawu ya kona yo dlayela eka nkarhi lowu nga vekiwa hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro?
Xitifikheti xo tsarisa lexi nyikiweke ku yelana na xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo eka yona xi heleriwa hi nkarhi loko munhu loyi a xi nyikiwe yena a tshika ku va nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo?
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga lerisa nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo ku?
a Landzelela xiyimo xa nkoka xa tiko hinkwaro.
b Landzelela xiyimo xinwana na xinwana lexi vekiweke ku ya hi leswi xitifikheti xa ntsariso xi nga humesisiwa xiswona?
c Tirha kumbe ku yima ku tirha ntirho lowu hlawuriweke eka xileriso, loko ku ri leswaku ku tirha kumbe ku yima ku tirha kwaloko i ka nkoka eka ku kuma kumbe ku tlakusiwa ka swikongomelo swa Nawu lowu; na d Ku yimisiwa ka xinkadyana ka mintirho exitlhavelwenombe edhawina yo dlayela ka yona swifuwo ku fikela loko swiviko swa Nawu lowu kumbe swiletelo hi ku ya hi leswi xitifikheti xo tsarisa xi nga humesisiwa xiswona swi landzeleriwile.
Xileriso lexi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 1?
b xi fanele ku va xi tsariwe kunene no nyikiwa nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo hi maendlelo lama boxiweke naswona c swa boha ku landzeriwa eka tlhelo ra nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo hambiloko ku ri leswaku hi nkarhi xileriso xi nga nyikwa hi wona a a ri nwina wa xitlhavelo kumbe a nga ri nwina wa xona?
nkulu wa tiko hinkwaro, endzaku ka vukamberi na vulavisisi byo tala tanahi laha swi nga fanelaka ha kona a eneriseka leswaku swilaveko swa xileriso swi landzeleriwe swinene kumbe swintsongo.
b ku lulamisiwa kumbe ku susiwa loku hlamuseriweke eka ndzimana ya (a) a ku endli leswaku nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela swifuwo eka yona a nga ha landzeleli swilaveko swinwana na swinwana swa Nawu lowu leswi khumbaka yena kumbe xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo leyi ku nga ya yena?
c ku lulamisiwa kumbe ku susiwa loku hlamuseriweke eka ndzimana ya a ku fanele ku tirhisiwa hi ndlela leyi ku boxiweke ha yona eka xiyenge-ntsongo xa2 b.
Xikomba-ndlela lexi nyikiweke hi ku ya hi xiyenge xa 17 eka nawu wa Ntivo-Rihanyo eka Xitlhavelo wa 1992 Nawu wa 121 wa 1992 lowu wu tirhiwa hi xihatla ku nga si sungula xiyenge lexi, wu vonawa wu ri xileriso hi ku ya hi xiyenge lexi.
c Vukamberi bya nyama wu nga edliwa ntsena hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, muofisiri-nkulu wa xifundzha?
d munhu loyi a hlamuseriweke eka ndzimana ya c u fanele ku va a ri dokodela wa nyama, muthekinaxiyena wa rihanyo ra swifuwo kumbe munhu un?
f unwana na un?
j xifuwo lexi tisiweke ku ta dlayiwa xi fanele ku kamberiwa hi munhu loyi a hlamuseriweke eka ndzimana ya c naswona xi fanele ku fambisiwa na vuxokoxoko bya vunwina bya xona?
l Munhu unwana na un?
p Nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo loyi a nga na switirhisiwa leswivekiweke swa laborotari, u fanele ku endla leswaku swa fikeleleka hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, muofisiri-nkulu wa xifundzha, munhu loyi a nga na mpfumelelo na nhlangano lowu nyikiweke ntirho lowu?
q Ku tirhisiwa, ku tirhisa na vukona bya swilo leswi vekiweke swo fana na mirhi na masalela eka nyama na le ka swikumiwa swa xifuwo swi fanele ku hloriwa swi kumeka no vekiwa tihlo hi ku ya maendlo lama vekiweke hi nawu, r Ku tshungula, ku susa kumbe ku cukumetiwa ka swilo leswi nga lavekiki kumbe leswi tshimbisiweke ku fanele ku endliwa hi ku landzelela maendlelo lama vekiweke hi ku ya hi nawu; naswona.
s Swifuwo swi nga ka swi nga dlayeriwi ku endlela vulavisisisi handle ka loko xikombelo xa ku endla vulavisisi xi yisiwile no pfumeleriwa hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga tirha ntirho wunwana na wunwana lowu faneleke naswona wa nkoka eka ku humelerisa hi mfanelo swiyimo swa nkoka swa tiko hinkwaro?
Holobye a nga nyika mpfumelelo wa ku tluriwa ka xiyimo xa nkoka xa tiko hinkwaro hikokwalaho ko va ku ri na swivangelo swo karhi leswi a nga swi hlawulaka endzhaku ko burisana na MEC wa xifundzha lexi khumbekaka hi ku ya hi?
d munhu kumbe xiyenge kumbe ntlawa wa vanhu vo karhi; na e rixaka ro karhi ra xifuwo.
Holobye a nga sungula xikimu xo antswisa vuhlayiseki bya nyama na vuhlayiseki bya swikumiwa swo huma eka swifuwo hi ku tirhisa xitiviso eka Gazete.
a Holobye a nga sungula Swikimi swo hambana-hambana ku yelana na tinxaka to hambana-hambana ta swifuwo na swiyenge swo hambana-hambana swa vanhu hi ku ya hi xiyenge-ntsongo xa.
b Holobye a nga endla xikimu xihi kumbe xihi lexi nga tirhisiwaka eka Riphabliki hinkwayo kumbe eka tindhawu to hambana-hambana ta Riphabliki, kumbe eka xifundzha yo karhi kumbe xiphemu xo hlawuleka xa ndhawu ya kona.
Xikimu xi nga ha sunguleriwa ku?
d vulavisisi eka mavabyi lama kumekaku eka swakudya.
i Ku hlahluviwa ka switirhisiwa swa ntirho-rihanyo; kumbe j Mhaka yinwana na yinwana leyi nga ya nkoka kumbe leyi nga tirhisiwaka ku fikelela no yisa emahlwena swikonngomelo swa Nawu lowu?
f ku boxa swilaveko swo va un?
h ku boxa ndlela leyi munhu a nga vaka exikin?
j ku boxa swiyimo leswi ku va exikin?
l ku boxa switirhisiwa leswi munhu loyi a nge le xikinwina a feneleke ku va na swona leswaku a ta swi tirhisa loko a endla swikambelo leswi lavekaka, kumbe eka ntirho wunwana na wun?
p ku boxa leswaku hi swihi swinawana swa xikimu leswi bohaka munhu loyi a tsariweke exikin?
r ku boxa mintirho yinwana leyi faneleke ku tirhiwa hi vanhu vo karhi kumbe va-ofisiri hi ku ya hi xikimu; na s ku nyika nkarhi eka mhaka yinwana na yinwana leyi nga va ka ya nkoka kumbe leyi nga tirhisiwaka ku yisa emahlwena ka swikongomelo swa xikimu?
Holobye a nga ha vula leswaku ku va kona exikinwina xo karhi swa boha exifundzena lexi khumbekaka kumbe eka xiphemu xo karhi xa xona endzhaku ko burisana na MEC ya xifundzha hi ku tirhisa xitiviso eka Gazete?
Xikimu lexi eka xona ku nga pfunawaka vanhu laha va nga eka xona hi ntlhelo ra swa timali hi mfumo wa tiko xi nga sunguriwa ntsena loko ku vile na mpfumelo wo huma eka Holobye wa Timali.
ku hava munhu loyi a nga tisaka nyama yihi kumbe yihi yi huma ematikwena mambe laha Riphabliki handle ka mpfumelelo wo huma eka muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
c ndzimana ya a a yi khumbi nyama leyi humaka ematikwena mambe hi xikongomelo lexi vekiweke kumbe ku fikelela ntikelo lowu vekiweke.
Xikombelo xa mpfumelelo wo tisa nyama yo huma ematikwena mambe xi fanele ku endliwa hi ndlela leyi vekiweke no va xi fambisiwa xikanwe na mali leyi vekiweke?
Mpfumelelo wo tisa nyama yo huma ematikwena mambe wu nga nyikiwa hi ku landza swilaveko leswi nga boxiwaka no vekiwa erivalena hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro hi ku landza mpfumelelo wa kona.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwano a nga yimisa swa xinkadyana kumbe ku tekela ra makumu mpfumelelo wunwana na wunwana, kumbe a engetela swilaveko swinwana kumbe a veka swilaveko swintshwa eka mpfumelelo lowu nyikiweke hi ku landza xiyenge-ntsongo xa 1a ku endlela ku tsakisa tiko hinkwaro?
b wu fanele ku kumiwa hi munhu loyi a kumaka nyama ematikwena mambe ku nga se fika ndzhwalo wa yena laha Riphabliki; naswona c mpfumelelo wa kona wu tirhela ndzhwalo wunwe ntsena, handle ka loko wu hlamusela hi ndlela yinwana?
Nyama yo huma ematikwena mambe leyi kumeriweke mpfumelelo wo va yi huma ematikwena mambe yi nghena etikwena leri?
d yi fanele ku vekiwa hi ndlela leyi bohiwe endhawina leyi pfumeleriweke hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro ku kondza maendlelo hinkwawo ya swa vudokodela bya swiharhi lama bohiweke na mintirho yinwana na yinwana leyi bohiweke yi endliwile naswona e yi fanele ku pfumeleriwa ku kamberiwa, ku tekiwa yinwana ya yona yi hloriwa hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro?
Loko muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a swi tiva leswaku ku na nyama leyi tisiwaka eRiphabliki hi ndlela leyi nga fambelanaki na swilaveko swa Nawu lowu kumbe mpfumelelo wo kuma nyama ematikwena mambe, a nga lerisa leswaku nyama ya kona kumbe xiphemu xa yona xi nga chichiwi handle ka mpfumelelo lowu a nga wu tsala kunene kumbe leswaku yi ta chichiwa ntsena endzhaku ka swilaveko swo karhi leswi nga ta va swi fanerile.
Ku hava munhu loyi a nga susaka nyama leyi vekiweke endhawina yo karhi leyi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 6d handle ka loko muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a pfumelele ku susiwa kwaloko.
Xitifikheti xo tisa nyama yo huma ematikwena mambe lexi kumekeke hi ku landza xiyenge xa 141a xa Nawu wa Ntirho-rihanyo eka Switlhavelo wa 1992 Nawu wa nomboro 121 wa 1992, naswona lexi a xi tirhisiwa ku nga si sungula ku tirhisiwa ka xiyenge lexi xi tekiwa xi ri mpfumelelo wo tisa nyama yo huma ematikwena mambe lowu humesiweke hi ku landza xiyenge ntsongo xa 1a.
Hi ku ya hi xiyenge-ntsongo xa a ku na munhu loyi a nga humesaka nyama ya laha Riphabliki yi ya ematikwena mambe handle ka loko?
b nyama ya kona yi kamberiwile, ku tekiwa yin?
d swiyimo swa nkoka swa tiko hinkwaro swi landzeleriwile tana hi laha swi vekiweke ha kona ku yelana no dlaya swifuwo no lamuriwa ka nyama xikan?
e muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u humesile xitifikheti tana hi laha swi lavakaka ha kona hi nawu eka tiko leri amukelaka swo huma etikwena rimbe; na f nchumu lowu nyama leyi faneleke ku yisiwa etikwena rimbe yi rhwariwaka hi wona wu fanele ku va wu pfumeriwile hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro hi nkarhi wo wu khandziyisa tana hi laha swi faneleke ku va yi tsariwile eka xitifikheti lexi hlamuseriweke eka ndzimana ya e.
Swiyenge swa 8 na 9 swi tirha no cinca loku faneleke eka xikombelo xa mpfumelelo lexi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 1a.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga kambela tindhawu to xekelela, ku susiwa ka marhambu, ku hlanganasela; vuhandzuri kumbe vutirheli bya xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela ka yona swifuwo leswi yisiwaka ematikwena mambe.
Xikombelo xa xitifikheti lexi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 1e xi fanele ku endliwa eka muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro nyama leyi lavaka ku humesiwa laha Riphabliki yi nga se humesiwa, kumbe loko lowu faneleke etikwena leri amukelaka nyama yaleyo ri lava leswaku swifuwo swi kamberiwa swa ha hanya, swi nga si dlayiwa.
Loko nawu lowu faneleke lowu hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 1e wu lava xitifikheti xa vumbhona byo landzela swilaveko, xikombelo xa xitifikheti lexi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xexo xi fanele ku heleketiwa hi papila ra ku pfumelela ku amukeriwa ka nyama yaleyo etikwena rero.
Xiyenge-ntsongo 1a, b, c, e na 1 a swi khumbi ku humesiwa ka nyma yi yisiwa eka tiko leri nga hava swi tshimbiso eka ku amukeriwa ka nyama yi huma ematikwena mambe.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga tshimbisa ku humesiwa ka nyama yi yisiwa ematikwena mambe loko?
b ku humesiwa ka nyama kwaloko yi yisiwa etikwena rinwana ku nga va na khombo eka swifuwo leswi nga etikwena leri nyama yi yisiwaka eka rona; kumbe c swi nga koteki ku nyika vumbhona bya leswaku swilaveko leswi hlamuseriweke eka xiyenge-ntsongo xa 5 swi fikeleriwile?
a kambela ntirho wunwana na wun?
b byela nwino humesa leswi tsariweke, buku kumbe papila rihi kumbe rihi leri yelanaka na xitlhavelo kumbe ndhawu leyi yo dlayela swifuwo lesweku a ta swi kambela kumbe hi xikongomelo xo kuma tikhopi ta swona kumbe swiphemu swo huma eka swona; na c ku kambela, ku teka swintsanana swi hloriwa leswi humaka eka xifuwo, swikumiwa swa le ka nyama kumbe swifuwo?
Muofisiri-nkulu kumbe loyi a nga vaka a nwi hlawurile ku tirha ntirho lowo tana hi leswi swi nga ta va swi yimise xiswona, a nga boheka ku humesa vumbhona byo komba leswaku hi yena mana na xiyimo xa yena hi tlhelo ra nawu loko a komberiwa ku endla tano hi nwina wa xitlhavelo kumbe ndhawu yo dlayela ka yona swifuwo leyi khumbekaka?
b a nga lerisa nwinombe munhu loyi a thoriweke endhawina yaleyo?
i ku tisa buku, laha ku tsaleriweke kumbe tsalwa rihi na rihi leri kongomaneke na ndzavisiso naswona leri nwihi kumbe munhu loyi a nga na rona kumbe leri nga ehansi ka vulawuri bya munhu loyi kumbe n?
d a nga hlahluva xifuwo, nyama, swo kumiwa eka swiharhi, switirhisiwa kumbe swinwana na swin?
e a nga teka swiphemunyana swa xifuwo, nyama kumbe leswi kumekaka eha xifuwo, switirhisiwa kumbe swinwana na swin?
f a nga teka xinwana na xinwana lexi kumekeke endhawina leyi loko xi fanele ku tekiwa kumbe a xi tshika kwala ndhawina yaleyo, a tlhela loko a vona swi fanerile a fambisa xikanwe na mfungho wo tivisa hi wona kumbe xo pfala hi xona na nchumu lowu swi nga vekiwa eka wona, kambe eka munhu loyi a nga tekeriwa buku, leswi tsariweke kumbe tsalwa, a nga ha lerisiwa ku endla tikhopi ta leswi boxiweke kumbe mintshaho hi mali ya yena nwina na swona ehansi ka vulawuri bya muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro?
Papila ra nawu leri a nga ri kuma ku ya hi mpfumelelo leri ku kongomisiweke eka rona eka xiyenge-ntsongo xa 1 ri fanele ku va ri nyiketiwe hi muavanyisi wa Khoto-nkulu kumbe hi magisitarata loyi a tirhelaka eka ndhawu leyi ku vulavuriwaka hi yona yi nga le ka yona, naswona ri nga nyiketiwa ntsena loko swi languteka onge ku na vumbhona lebyi nyiketiweke endzhaku ku fungha leswaku i ntiyiso kumbe endzhaku ko kuma leswaku hakunene mhaka leyi soriwaka yi nga endleka endhawina leyi naswona mhaka leyi kongomisiweke eka tsalwa kumbe nchumu lowu ku kongomisiweke eka wona eka xiyenge-ntsongo xa 1 ya kumeka endhawina leyi naswona swi fanele ku vekiwa erivalena leswaku hi yihi milawu leyi boxiweke eka xiyenge-ntsongo xexo leyi faneleke ku endliwa hi munhu loyi papila ra nawu ri nyikiwaka yena.
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro loyi a nyiketaka papila ra nawu hi ku ya hi xiyenge lexi u fenele ku hatla a titivisa eka munhu a nga loyi a nga si lawulaka ndhawu leyo sungula ntirho wa yena wo nwi vona nandzu, loko munhu yoloye a ri kona, u fanele ku nyikiwa khopi ya papila ra nawu, kumbe loko a nga ri kona, khopi ya kona yi fanele ku namarhetiwa endhawina leyi ri nga ta vonakala hi ku olova endhawina yaleyo?
a Muofisiri-nkulu a nga ka a nga nghenombe ku secha ndhawu handle ka loko se a hlamuserile swi twala xikongomelo xa yena xo kombela ku amukeriwa endhawina yaleyo naswona a va a tivisile xikongomelo xa yena xo lava ku nghena handle ka loko a hleketelela leswaku tsalwa kumbe nchumu wihi na wihi wu nga onhiwa loko o rhanga hi ku kombela ku amukeriwa naswona xikongomelo xexo xi fanele ku tivisiwa emasungulwena.
a loko muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro loyi a nga na papila ra nawu leri a ri kumeke ku ya hi xiyenge-ntsongo xa 2 leri nwi pfumelelaka ku secha a nghena kumbe a secha ndhawu yihi na yihi, a nga tirhisa matimba yalamo tana hi loko a swi vona swi fanerile ku kota ku hlula ku dzidzihala loko a nga hlanganaka na kona a lava ku nghena kumbe ku secha?
b ku nghena no secha kwihi kumbe kwihi hi ku landza xiyenge lexi ku nga endliwa ntsena na nhlikanhi handle ka loko ku endla na vusiku swi vonawa swi fanerile no va na nkoka.
Papila ra nawu leri hlamuseriweke eka xiyenge lexi ri nga humesiwa siku rihi na rihi naswona ri le nawino fikela loko?
b ri herisiwile hi munhu loyi a ri humeseke, kumbe loko munhu yoloye a nga ri kona, hi munhu unwana na unwana loyi a nga na mpfumlelo wo fana na wa loyi un?
c nwheti yinwe yi herile ku sukela hi siku leri papila ra nawu ri nga humesiwa ha rona: kumbe d xikongomelo xo humesiwa ka papila ra nawu xi nga ha ri kona, kumbe xinwana na xinwana lexi nga ta humelela ku sungula?
Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga nghena endhawina yinwana na yinwana a nga ri na papila ra nawu ehandle ka le mutina wa munhu, a secha, a teka na ku susa tsalwa kumbe nchumu lowu ku kongomisiweke eka wona eka xiyenge-ntsongo xa 1 Loko?
a munhu loyi a nga na vuswikoti byo endla tano a pfumelelana no nghena, ku secha, ku teka ku susa kwaloko; kumbe b ku ri swivangelo leswi ringaneke ku tshemba leswaku papila rero ra nawu a ri ta humesiwa hi ku landza xiyenge-ntsongo xa 2 na leswaku ku hlwela ku kuma papila reno ra nawu swi nga endla leswaku loko ri kala ri ya kumeka ri nga ha pfuna nchumu.
loko hi nkarhi wo tirhisa papila ra nawu kumbe hi nkarhi wo secha hi ku landza leswi nga eka xiyenge lexi, munhu a vula leswaku tsalwa leri kumekeke ku yelana kumbe endhawina leyi ku vulavuriwaka hi yona ri na mahungu ya nkoka naswona a ala leswaku ri kamberiwa, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro a nga kombela Mutsarisi wa Khoto-nkulu leyi yi nga na vulawuri kumbe loyi a rhumiweke hi Mutsarisi ku fambisa swinwe no susa tsalwa na kona leswaku ri ya evuhlayiselweno fikela loko khoto ya nawu wa vuswikoti yi humesa xileriso ku yelana na leswaku mahungu ya tsalwa lero i ya nkoka kumbe a hi ya nkoka?
a Hi ku ya hi xiyenge-ntsongo xa 9 muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u hinkwaro u fanele ku fikisa xinwana na xinwana lexi tekiweke hi ku landza swiyenge-ntsongo swa na handle ko dya nkarhi eka phorisa leri hlamuseriweke eka xiyenge xa 30 xa Nawu wa Maendlelo wa Vugevenge wa 1997 (Nawu wa 51 wa 1997) loyi a faneleke ku tirhana no cukumeta nchumu lowu tekiweke hi ku landza leswi vuriwaka eka Ndzima ya 2 ya nawu wolowo?
Nawu wa Maendlelo wa Vugevenga wa 1997 (Nawu wa 51 wa 1997) ku yelana na nchumu lowu hlamuseriwaka eka ndzimana ya (a), wu fanele ku endla tano endzhaku ko burisana na muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro.
a Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u sala na vulawuri ehenhla ka na vunwina bya nyama yihi na yihi leyi ku ehleketeleriwaka swinene leswaku a yi ringanelangi hi ku dyiwa hi vanhu kumbe swifuwo, na swikumiwa swa le ka swifuwo leswi nga ehleketeriwaka hi ndlela yo fana na leyi vuriweke yo va swi nga ringanelangi ku dyiwa?
b Muofisiri-nkulu a nga cukumeta nyama kumbe swikumiwa swa le ka swifuwo swihi na swihi leswi hlamuseriwaka eka ndzimana ya a.
b Loko nyama kumbe swikumiwa swa le ka swifuwo swi nga si cukumetiwa ku ya hi ndzimana ya b, muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro u fanele ku endla leswaku phorisa ri swi vona leswaku ri ta endla ndzavisiso tana hi laha ri nga swi vonaka swi fanerile.
Ku hava munhu loyi a nga boxaka mahungu lama yelanaka na munhu wihi na wihi na leswi kumiweke hi yena loko a ri karhi a tirha wa yena hi ku ya hi Nawu lowu handle ka loko?
e Ku lava ku fikelela leswaku ku landzeleriwa nawu lowu khumbaka ku fikeleriwa ka mahungu.
Munhu unwana na unwana loyi a nga twaka onge u tshikeleriwile hi xiboho xa muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, nhlangano lowu nyikiweke ntirho wo endla tano, muofisiri-nkulu wa xifundzha kumbe munhu loyi a nga na mpfumelelo wo endla tano, a nga endla xivilelo ku yelana na xiboho xexo eka Holobye kumbe MEC wa xifundzha lexi khumbekaka ku ya hi leswi xiyimo xi nga ta va xi ri xiswona?
xivilelo lexi ku kongomisiweke eka xona eka xiyenge-ntsongo xa 1 xi fanele ku endliwa hi ndlela leyi vekiweke, hi nkarhi lowu vekiweke, na mali leyi vekiweke yi fanele ku hakeriwa.
a Holobye kumbe MEC, tana hi unwe kumbe va-ofisina va xiyimo xa le henhla vo tiyimela hi voxe leswaku va endla ndzavisiso no nyika xiviko ku yelana na xivilelo?
c Muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, nhlangano lowu nyikiweke ntirho lowo, muofisiri-nkulu wa xifundzha kumbe munhu loyi a nga na mpfumelelo loyi a endleke xiboho lexo na muvileri va nga humelela kumbe va komberiwa ku humelela eka ndzavisiso lowu ku kongomisiweke eka wona eka ndzimana ya a ku endlela leswaku va ta twiwa kumbe ku vutisiwa, naswona va na mpfumelelo wo tikumela vuyimeri bya nawu.
a Holobye kumbe MEC tana hi leswi xiyimo xi nga ta va xi ri xiswona a nga tiyisisa, a veka etlhelo kumbe a lulamisa xiboho kumbe a humesa xileriso ku yelana na leswi a nga ta vona swi fanerile endzhaku ka ku xiya xiviko na matsalwa lama fambelanaka na xivilelo xa kona.
b loko Holobye kumbe MEC, tana hi leswi xiyimo xi nga ta va xi ri hi xiswona a veka etlhelo xiboho lexi ku nga nhlokomhaka ya xivilelo kumbe a xi lulamisa xi va leswi laviwaka hi muvileri, mali leyi ku kongomisiweke eka yona eka xiyenge-ntsongo xa 2 yi fanele ku tlheriseriwa eka muvileri loyi a khumbekaka.
Munhu u endla xihoxo loko a?
e sivela kumbe a kavanyeta muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, muofisiri-nkulu wa xifundzha, muofisiri loyi a hlamuseriwaka eka xiyenge xa 31ai kumbe munhu loyi a nyikiweke mpfumelelo eka ku tirhisa matimba manwana na man?
f loko a ri exikin?
g onha, kumbe ku onhetela kumbe hi ndlela yin?
m a endla tsalwa kumbe a endla leswaku ku endliwa tsalwa leri ri endleriweke ku languteka onge i papila ra mpfumelelo, xitifikheti, mpfumelelo kumbe tsalwa rinwana leri nga humesiwa hi ku ya hi Nawu lowu?
Munhu unwana na unwana loyi a kumiwaka a ri na nandzu hi ku ya hi Nawu lowu u?
a faneriwe hi ku hakerisiwa mali yo karhi kumbe a pfaleriwa ekhotswena nkarhi wo va wu nga tluli malembe mambirhi kumbe hi vumbirhi bya swona loko wu ri nandzu wa yena wo sungula; naswona b eka nandzu wa vumbirhi kumbe swigwevo leswi nga ta landzela, hambi i swa nandzu wolowo kumbe swa nandzu wunwana lowu ku kongomisiweke eka wona ku ya hi xiyenge-ntsongo xa 1, u ta hakerisiwa mali kumbe a pfaleriwa ekhotswena nkarhi wo va wu nga tluli mune wa malembe kumbe hi vumbirhi bya swona?
Handle ka loko va na swinwana swo hambana na leswi kumekaka eka nawu wihi na wihi, khoto ya magisitarata hi yona yi nga na vuswikoti byo nyika xigwevo xihi na xihi lexi vekiweke eka Nawu lowu?
Khoto leyi kumaka munhu wihi na wihi a ri na nandzu hi ku ya hi Nawu lowu, yi nga ku loko yi komberiwa hi muchuchisi wa tiko, yi engetela eka nkhavi wihi na wihi lowu nyikiweke ku yelana na nandzu wolowo, hi ku lerisa leswaku nyama, xifuwo, swo kumiwa eka swifuwo, tsalwa, buku kumbe swihi na swihi leswi tsariweke leswi nga va nhloko-mhaka ya xigwevo xa munhu yoloye, swi nwi lahlekela emavokwena ya Mfumo?
Eka ku vonawa nandzu kwihi na kwihi ka Nawu lowu?
a nyama, swo kumiwa eka nyama kumbe minchumu leyi kumiweke eka swiphemunyana swa nyama leswi tirhiseriweke ndzavisiso hi ku lava ku vona loko ku tluriwe swinawana swa Nawu lowu, swi fanele ku tekiwa swi ri na swihlawulekisi swo fana na swa lowu swi tekiweke kona, handle ka loko va na vumbhona lebyi kanetaka leswi kumekeke; naswona b tsalwa rihi na rihi leri tekiwaka ri sayinawile hi muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, nhlangano lowu nyikiweke ntirho wolowo, muofisiri-nkulu wa xifundzha kumbe munhu tsalwa leri hi ntiyiso i khopi ya tsalwa-nene leri mhaka yo vonawa nandzu yi nga na vuxaka na rona, ri pfumeleriwile ku tirhisiwa tana hi vumbhona ekhoto yihi na yihi.
Holobye a nga endla milawu ku yelana na?
e eku hlayisiwa ka leswi tsariweke no humesiwa ka swa mithelo ku yelana na mhaka yihi na yihi leyi khumbaka switlhavelo kumbe tindhawu to dlayela eka tona swifuwo, swifuwo leswi tisiwaka eswitlhavelwenombe tindhawu teto to dlayela eka tona swifuwo na nyama xikan?
g maendlelo na nkarhi lowu vekeriweke ku endla leswaku swikombelo sweswo na mali leyi faneleke ku hakeriwa ku ya hi swikombelo sweswo.
h Timhaka leti fambelanaka no humesiwa ka nyama etikwena yi yisiwa ematikwena mambe, na i Swinwana na swinwana leswi nga yelanaka na mhaka yihi na yihi leyi nga ya nkoka kumbe leyi faneleke Nawu lowu?
Holobye a nga ha pfumelela ku tluriwa ka nawu hi ku eku tirhisiwa na ka xinawana xo huma eka Nawu ku yelana na ndhawu yo karhi eRiphabliki, xiyimo xo karhi xa ndhawu yo dlayela eka yona swifuwo kumbe xitlhavelo kumbe ntlawa wo karhi wa vanhu kumbe ntlawa wo karhi wa vinombe rixaka no karhi ra xifuwo.
Ku tluriwa ka nawu kumbe ku tsandzeka ku landzelela nawu swi nga koxa ku hakerisiwa ka mali kumbe ku pfaleriwa ekhotswena?
a nkarhi wo kala wu nga hundzi lembe rinwe loko ku ri ku vonawa nandzu ro sungula; naswona b eka ku vonawa nandzu ra vumbirhi kumbe eka ku khotsiwa loku nga ta landzela, nkarhi wa kona wu nge tluli malembe mambirhi?
Holobye hi ku ya hi xiyimo lexi nga ta va xi ri kona, a nga lerisa, a rhumisa kumbe u nyiketa ntirho eka muofisiri-nkulu wa tiko hinkwaro, muofisiri wihi na wihi wa Ndzawulo kumbe munhu loyi a nyikiweke mpfumelelo wa matimba wahi na wahi kumbe ntirho lowu faneleke ku tirhiwa hi Holobye ku ya hi Nawu lowu handle ka matimba yo endla milawu ehansi ka xiyenge xa 22.
MEC hi ku ya hi xiyimo lexi nga ta va xi ri kona, a nga lerisa, a rhumisa kumbe a nyiketa ntirho eka muofisiri wihi na wihi eka ndzawulo ya xifundzha lexi khumbekaka matimba wahi na wahi kumbe ntirho lowu faneleke ku tirhiwa hi Holobye kumbe MEC ehansi ka Nawu lowu.
Holobye kumbe MEC a nga tekeriwi matimba wahi na wahi kumbe ku tekeriwa vutihlumuleri eka ntirho wihi na wihi lowu rhumisiweke kumbe ku nyiketiwe eka ranwana tana hi laha swi hlamuseriweke ha kona eka xiyenge-ntsongo xa 1 kumbe xa 2, naswona a nga lulamisa kumbe a veka etlhelo xiboho xihi na xihi lexi tekiweke eka ku tirhisiwa ka matimba kumbe ku endliwa ka ntirho tana hi leswi ku rhumisiweke kumbe ku nyiketiwa ha kona ntirho?
Xihoxo lexi nga va ka kona hi tlhelo ra xivumbeko xa tsalwa rihi na rihi leri hi ku ya hi nawu wihi na wihi ri lavekaka ku va ri tirhisiwe hi ndlela yo karhi, kumbe eka tsalwa leri humesiweke hi ku ya hi Nawu lowu, a ri vuli leswaku ntirho wa vulawuri wihi na wihi lowu endliweke hi ku ya hi Nawu lowu eka mhaka leyi fambelanaka na tsalwa ra kona wu ta va wu nga ri enawina, naswona a ri vi xivangelo xo va ku va no hlawuleka eka mafambiselo ya nawu lama ya faneleke ku endliwa ku yelana na mhaka leyo loko ku ri leswaku tsalwa lero ri fambelana swinene na swilaveko leswi faneleke swa nawu.
Ku ya hi xiyenge-ntsongo xa , milawu leyi vuriwaka eka Xedulu ya 2 yi lulamisiwe kumbe ku herisiwe ku fikelela hi laha swi kombetiweke ha kona eka kholomu ya vunharhu ya Xedulu leyi.
Nawu lowu endliweke kumbe lowu tekiwaka wu endliwe ehansi ka xiyenge xa 24 wa Nawu wa Ntivo-Rihanyo wa Xitlhavelo wa 1992 Nawu wa 121 wa 1992, lowu sunguleke ku tirhisiwa ku nga si sunguriwa xiyenge lexi wu fanele ku tekiwa wu endliwe ehansi ka Nawu lowu wa 40 tana hi loko a wu ta va wu endliwile ehansi ka Nawu lowu yelanaka na wona.
Nawu lowu wu vitanawa Nawu wa Vuhlayiseki bya Nyama wa 2000.
Yimbhu na swin?