Van die kantlyn tot binne in die skrum
(Ghoema & langarm & boeremusiek)
in dorpe kyk kind en kraai jou aan — hierdie mense,
suidermense, bruin, kleurlingbruin —
Ek taxi op 'n wolkerige Vrydag Oudtshoorn binne, net een van twee passasiers, 'n wit drywer. Die swart vrou saam met my praat 'n aksentlose, suiwer Afrikaans.
Vir die eerste keer voel ek soos 'n witte wat tydens die Kersvakansie in Hartenbos aankom — een wat weet hier het ons vir 'n wyle meerderheidsbesetting.
Die plakkate teen die pale lyk minder as die vorige keer.
Ek hou nie juis van feeste nie — het verlede jaar vir die eerste keer by die Grahamstad-fees gaan inloer (ook net omdat ek genooi is). Net soos in 1998 is ek weer hier op uitnodiging om deel te neem aan Verslantern; hierdie keer lees ek voor saam met liter�re swaargewigte soos Henning Pieterse en die formidabele Joan Hambidge ...
Ek slaap oor by 'n ou skoolvriend van Cradock. Later daag een van sy vriende op; ons drink koffie op die stoep. Terwyl die re�n neermis, draai die gesprek af na die fees.
Ek't eintlik 'n probleem met die fees, merk die besoeker op. Wat presies? wil ek weet. Hy kan nie sommer sy vinger op die probleem l� nie, maar noem onder ondere dat die Voorbrandfees van die armer gemeenskappe verwag om sale gratis beskikbaar te stel; dat kuns na die mense geneem word, maar dat daar geen sinvolle ekonomiese voordeel vir hulle daaruit vloei nie — anders as in Oudtshoorn, waar een van die bruin skole, wat voorheen bykans geen kontantvloei gehad het nie, nou 'n kosstalletjie suksesvol bedryf en blykbaar die vorige jaar 'n omset van oor die R400 000 gehad het. So koop die gemeenskap in die fees in. Talle gastehuise spring op in die woonbuurte. Gee ons deel van die koek en ons baklei ons arms ook stompies vir die taal.
Ons versit na die kosstalletjie langs die CP Nel-museum. Koop wors, roosterbrood, hoendersosaties, stomende koffie.Ons soek skuiling teen die re�n onder die RSG-sambrele, op die lusernbale. Twee besoekende dames van Kimberley vra of hulle tussen ons kan inskuif om weg te kom van die druppels. Theuns Jordaan sing roerende covers van die twee Kose, Kramer en Valiant Swart. Sy weergawe van "Kytie, jy was nie net 'n meid nie, jy was 'n ma vir my" dwing een van die dames tot trane — hulle het ook 'n Kytie gehad, s� sy. My vriend se vriend, die een wat skepties was oor die fees, begin saamneurie met die musiek en tydhou op sy bobeen. In die donker geniet van die felste kritici die fees, want niemand kan jou sien nie. Of miskien is dit die dy van die fris vlees van die besoekende dame van Kimberley teen sy been wat sy vrees vir die fees besweer.
Ons pret word bederf deur die enigste rassis wat ek tydens die fees raakloop.Hy walm vanuit n�rens voor ons in en het duidelik nog nie gehoor van Shield of Ego nie. Sy reuk laat my my eetlus verloor.
"Julle is gelukkig om vir Mandela te h�; ons in Namibi� het 'n ongeleerde k....r wat net standerd vier het; hy dra strepe op sy skouer maar was nog nooit eens in die weermag nie ...", laat hy ongevraagd sy bier-opinie hoor. Later by die kosstalletjie vra hy 'n Moslemvrou om haar doek af te haal , omdat net lede van Pagad doeke dra! En — di� rassis is nie wit nie, maar 'n gekleurde! Nog later gooi hy tiekiedraaie voor die verhoog op maat van die polsende voetkloppende fusion van saksofoon-langarm en konsertina deur 'n Kaapse orkes, Distrik Sewe.
Toe die re�n bedaar, verlaat ons die skuiling en loop vas in Loit Sols (die ghoema-ghoeroe). Hy's hier om te busk — betaal meer as om gedigte op 'n stage te kom lees. Loit het onlangs op Pasella opgemerk dat hy nie meer 'n huis het nie, maar op die straat slaap ("dis 'n colonial ding die dat jy moet pay om te slaap"). Hy't pas sy nuutste bundel Serious kakpraat self uitgegee.
Ons gaan sit in die opelug by 'n kroeg genaamd Die Oog. Opvallend baie bruines hier. Later kom loer die digter/sanger/koskenner — hy wat volgens Krit tussen wakkerword en sy eerste koffie ses keer deur die engel van die dood kom haal was, maar hom te�gesit het — in en dwaal weer weg.
Loit het 'n interessante vriendin — weird, s� my vriend later, maar lekker intellectual. Sy skok hulle met haar "In watter taal kan jy so lekker dinge s� soos poes en naai?" Sy wei lank uit oor ghoema, maar ek weet nog nie lekker wat dit is nie ... "Ghoema is a state of mind," be�indig Loit die gesprek.
Madiba, the albino terrorist en die vrou met die rooi roos
Die deelname van die skoolkinders aan die optog lyk vir my teleurstellend — seker weer een of ander interne politiekery (eendag moet 'n Bruin Boetman nog sy moer afblaas oor die rol wat die onderwysers gespeel het om kinders te manipileer en te misbruik vir eie politieke gewin ). Ek sit in die tweede ry op die pawiljoen. 'n Wit vrou in swart geklee kom sit voor my; sy plaas versigtig 'n rooi roos langs haar neer en toets-flits haar kamera na die verhoog. Die digter loop verby ons, met geel hemp vol swart spikkels. "Hallo Breyten!" roep sy opgewonde uit; hy mompel iets maar bly anderpad kyk. "Haai, ek het nie geweet hy is so nie," merk sy teleurgesteld op.
Min swartes in die gehoor. Uiteindelik kom hy, maar bly vir 'n paar minute in die motor rus — mens vergeet soms hy is 'n ou man, moeg op die laaste reis, iemand wat nou tuis moes bly om met sy kleinkinders te speel, tuin te maak.
Hy praat lank in Afrikaans — "Tokkelos-Afrikaans" noem hy dit — en hy word kort-kort deur staande applous onderbreek. Toe hy klaar is, staan ek vir die eerste keer in my lewe op vir 'n leier (nie politikus nie) en klap met oorgawe hande. Voor my flits die vrou se kamera onophoudelik. Die mense begin loop, sy weifel vir 'n oomblik met die roos, daar is geen manier dat sy by hom sal kom nie. Miskien 'n volgende keer, troos ek haar. Miskien, antwoord sy. Die stadion loop vinnig leeg. Sy vliegtuig se enjins luier reeds op die aanloopbaan ...
Sondag met Hambidge, Djollie Hotnots Inc
wyd van blinde vo�ls,
Ek en Peter Snyders oornag ten duurste by die Holiday Inn (met komplimente van die KKNK natuurlik). Sondagoggend betree ons die hyser, wit T-shirts, voorop "Djollie Hotnots Inc.", agter "Iets hiep toe bie Afriekaans". 'n Boer staan tru om vir ons plek te maak.
"Ag nee man," merk hy moerig op toe hy die T-shirt lees. "Ek moes my plaas se naam verander en kyk wat loop en doen julle twee nou. Dis rassisties." Ons lag lekker saam. Die T-shirts blyk 'n hit te wees. Klein kinders wys met die vingers vir hul ouers, maar voordat die bloedjies "Hotnot" kan s�, word 'n hand polite oor hulle monde gehou. 'n Klein dogtertjie draai my om sodat sy agterop kan lees en merk op "There are lots of spelling mistakes"! Twee ou tannies bied ons R100 aan om die T-shirts van ons lywe te koop, dan kan ons maar "kaal voorlyf" rondloop, s� hulle!
In die Boekeparadys wys Carina Diedericks-Hugo vir ons hoe 'n e-boek werk (ons eie Brunch met twee gee sy eersdaags uit). George Weideman hou die (middeljarige) gehoor in die palm van sy hande met van die mooiste liefdesgedigte wat ek in 'n lang tyd gehoor het, ook 'n onstellende gedig oor Joego-Slawi�, die sinneloosheid van oorlog. Teen die middag lees almal saam gedigte voor. Ek beland langs Joan Hambidge op die verhoog ... en Joan is in lewe veel nicer as in resensies!!!
Brekfis by die Queens en die skrywer met die mooi boude
en die baie nagte se liefdepyne verbaster en gebruin tot hierdie viriele ras
Eet brekfis by die Queens en sien al die bekendes.
Maandagoggend, voor my vertrek, maak ek so. Ons sit by 'n tafel naby 'n venster met 'n uitsig op die stoep. Kry ek toe die ongevraagde bonus. Daar sit sy, en sy versit, en die romp skuif op en oop. Van al die vroueskrywers een van die mooistes, dink ek — mens sal nie s� sy is al oor veertig nie.
(Volstruis- & skuinsskoppe & die bont begrafnis)
Maar ryker en swarter nog jou toekoms van voor ...
The way to liberation is easy, if you have no preferences. Ek dink in Zen is daar so 'n spreuk of iets met die strekking.
Aan die mense wat so uitloop by Breyten se drama, maak volgende jaar 'n sinvoller statement, moenie 'n kaartjie koop nie — dis stupid om vir 55 minute te sit en dan eers uit te loop.
Die Afrikaners skok so maklik — laat 'n oorywerige resensent net iets "omstrede" noem, en almal stroom daarna in dosyne.
Vir 'n leek om Breyten se drama te gaan kyk en daarna te kla, is soos vir iemand wat na 'n stripshow toe gaan en ontsteld is as die stripper tiete of haar muis wys.
Ek't die teks van Die toneelstuk gelees — Breyten is 'n moerse digter, maar na my beskeie mening 'n kak dramaturg.
Aan Christa van Louw: bly jy het nie opgestaan en uitgeloop nie, bly sit en redeneer met Dan Roodt, nie emosioneel nie, maar as jy kan, weerl� sy argumente met feite, hou die debat aan die gang.
Boerebasaar, brassery, te veel blank, te min bruin — maak dit werklik saak? Die jonges is hier, nie soseer vir die kuns nie, maar om te party, so what? Laat die suurgatte en intellectuals met die baggage tuis bly.
Dowwe Dolla kan doen met 'n boobjob — vir 'n blonde het sy te eina kalbassies.
Dit is amptelik: Mandela s� die fees is deel van die African Renaissance!
Ek sien volstruise langs die pad, die hele lyf swart, met net enkele wit pluime bo teen die boude. As Afrikaans besef dat dit sy toekoms is, nie meer die oorheersende nie, maar tog 'n integrale deel van die groter geheel, dan is daar niks om te vrees nie.