WOORDE WAT WEEG: October 2013
Eldridge Jason. Gerook. Lapa, 2013. ISBN 978 0 7993 6214 5
Gerook is die debuut van Eldridge Jason. Dis ‘n tienerroman wat op ‘n verrassende wyse die gevare van dwelms onder die loep neem. Tog is dit nie prekerig nie. Die skrywer vertel eerstens ‘n verhaal, ‘n storie: Cobie hou vakansie by sy ouma op Vaalberg. En hier tree die skrywer dus onmiddellik in gesprek met ander tienerromans of jeugverhale. Die jong kind wat eerstens afhanklik is van grootmense se besluite oor sy/haar lot en tweedens die ontsnapping uit ‘n rigiede skoolwêreld waarin die sensitiewe kind nie pas nie. Vaalberg, ‘n Weskusdorpie, is egter nie ‘n vervelige ruimte nie, want Cobie word gekonfronteer met die bose of kwaadwillige: te wete tik en inbrake.
Goeie jeugverhale – soos ons weet uit daardie voortreflike jeugverhale van Barrie Hough (My kat word herfs) of Carina Diedericks se Thomas@-verhale – skep ‘n geleentheid om ‘n belangrike lewenswaarheid oor te dra. Maar dit mag nie pedanties word nie; dan sal dit gewoon die jong leser – met ‘n sterk verbeelding – afskrik. Moderne tegnologie moet eweneens aan bod kom en in hierdie verhaal is daar MXit-verwysings, Facebook en selfs ‘n verwysing na Sewende laan. Daar is ook emotikons in die teks – die jonger leser word duidelik aangespreek en die outeur weet wat hul leefwêreld behels.
Eldridge Jason gebruik suiwer Afrikaans in sy roman wat afgewissel word met “djy” en woorde soos “cool”. In ‘n handige woordelys word begrippe wat buite die wit leser se ervaringswêreld staan, verduidelik soos brasse (vriende), kin (meisie), gepiemp (verklik), merts (dwelmhandelaars), ensomeer. In ‘n onderhoud op Litnet erken die skrywer ook dat hy almal teen die gevare van tikverslawing wil waarsku, omdat hy presies weet wat dit behels. (LAPA-onderhoud/ Gerook deur Eldridge Jason - Eldridge Jason)
Op ‘n boeiende wyse ontgin die skrywer die moderne wêreld van inbrake, bedrog, leuens en die idilliese bestaan van Kobie in Patrys of die Maasdorp-reeks word verplaas na ‘n wêreld van gevare. Waaraan jong mense al blootgestel word, is pynlik en ontstellend.
Die outeur werk die element van verraad goed uit met verwysings na die Judasfiguur vroeg in die teks. Dat dit sy eie vader sou wees, sal werklik vir die jong leser skokkend wees; net soos die geweld en skiettoneel ontstig. Maar dit word alles goed gekontekstualiseer deur die implisiete outeur wat deur die monde van sy karakters kritiseer en waarsku teen die gevare van gulsigheid en bedrog. Om rykdom na te jaag, kan jou suur bekom.
As ‘n sosiale dokument, is hierdie teks ‘n belangrike bydrae. Trompie se onskuldige dae is getel.
As ek ‘n varkoor gooi, maak hierdie roman alreeds opslae. Dis net vaak ape wat hierdie boek nie sal geniet nie.
LitNet Akademies-resensie-essay: Alice Miller – Saartjie Baumann en Thomas
Carina Diedericks-Hugo. Thomas@rock-ster.net. Lapa Uitgewers, 2011. ISBN 9780799350807
Saartjie is ’n figuur van liminaliteit: op die grens tussen laerskool en hoërskool. Sy kan ander naboots en almal laat lag. (Wanneer sy sing, boep-boep sy soos Bing Crosby.) Haar bekendste eienskap is haar blokspringery en haar eie reël dat die toon nie aan ’n gleuf mag raak nie, kom sy streng na. Juffrou Minnaar, haar onderwyseres, ook bekend as ou Bolla, meen dat sy kinders ken en ons weet dat Saartjie uiters briljant is, en ten spyte van die kompetisie tussen haar en Matilda Nielsen, staan Saartjie weer eerste. Sy is dus ’n intellektuele ster en gewild by alle kinders, behalwe tydelik by Matilda, wat in kompetisie met haar is. Hierdie spanning word egter in die boek opgelos wanneer Saartjie by die fliek met die hulp van Galpil (Lodewyk) haar gesteelde geld terugkry.
Deur die jare het ek Alice Miller se sieninge oor kindwees in my psige geïntegreer.  Daardie terugkeer na die jeug om pynlike ervarings van ’n displaced kind weer te besoek, het ek gedoen. Die lees van ’n Saartjie-boek neem my terug na die kind-wat-ek-was en wat wou ontvlug uit die harde werklikheid van onsekerheid oor my identiteit; die feit dat ons telkens verplaas is na nuwe ruimtes waar ek altyd die nuwe, vreemde kind was. Teenoor Saartjie wat in een ruimte vertoef, trek ons gereeld. Saartjie het in my kindgemoed iemand verteenwoordig wat alle teëstand of misverstand uit die weg kon ruim of oorwin. Sy is altyd geliefd en haar selfopgelegde blokspringery het my waarskynlik ook bekend gestel aan haar gedrewenheid. Alice Miller weet te vertel dat Picasso se Guernica oor meer handel as die Spaanse Burgeroorlog. Dit speel ook terug op ’n kinderherinnering, weliswaartraumaties, toe hy as jong kind ’n aardbewing beleef en steierende perde sien en ook die nag die geboorte ervaar van sy sussie. Buster Keaton se uitdrukkinglose gesig verraai hoe hy as kind sy pyn moes verdring toe sy ouers hom aangerand het. In beide se psiges is hierdie verwonding opgevang. Hieroor skryf sy in The untouched key wat in 1979 verskyn het.
Miller se werk het selfterapie behels en die leesaksie is ’n vorm van selfterapie na genesing of helderheid.  Juis hoe jy geen stem as kind gehad het nie en uitgelewer is aan traumatiese of wisselvallige ervarings, kan jy dus ontsluit deur daarna terug te keer om te verhoed dat jy hierdie patrone op jou eie kinders (of studente) herhaal. 
Hierom is dié soektog immers vir Alice Miller die soeke na die ware self. 
Miller, Alice. 1997. The drama of the gifted child. The search for the true self. Londen: Virago.
Miller, Alice. 1997. The untouched key. Tracing childhood trauma in creativity and destructiveness. Londen: Virago.
Vir Alice Miller se lewensloop is die Wikipedia geraadpleeg:
Wikipedia. "Alice Miller (psychologist)" - Wikipedia, the free encyclopedia. Afgetrek 29.8. 2011.
(Uit: Lot se vrou wat vroeg volgende jaar by Human & Rousseau verskyn.)
3. Vir kritiek op haar werk verwys ek die leser na 'n artikel op hierdie webruimte (“An analysis of the limits of Alice Miller”), ’n artikel wat paradoksaal juis haar besondere impak beken. Daniel Mackler is die outeur.
4. My dank aan my student in Kreatiewe Skryfwerk, Juanita Louw, wat my weer teruggeneem het na Alice Miller. By die skryf van hierdie essay het ek na die Nieu-Seelandse film gekyk: My father’s den, waarin die komplekse terugkeer na die jeug verhelderend vertel word (2004, Brad McGann regisseur). Dit is die verhaal van ’n oorlogjoernalis wat terugkeer na sy huis om ’n begrafnis van sy vader by te woon. Hy raak bevriend met ’n jong skoolkind, ’n talentvolle skrywer wat wegraak. Die krag van die film is nie geleë in die speurtog nie, maar in die feit dat hy deur die jong meisie sy eie pyn met ’n moeilike jeug konfronteer. Hier is 'n videosnit uit die film:
[Hierdie essay word met vriendelike vergunning van Litnet geplaas.]
Posted by Johann de Lange at 1:48 PM
Labels: 2013, Alice Miller, Carina Diedericks-Hugo, Eldridge Jason, Gerook, Joan Hambidge, Lapa Uitgewers, Litnet, Saartjie
Rassisme, kolonialisme, die geskiedenis van skeepvaart, argivale navorsing, feministiese agentskap, prostitusie – en ook psigoanalise – word goed vermeng in ’n genotvolle verhaal. Jammer die voorblad van die Suid-Afrikaanse uitgawe skep die indruk van ’n vliegtuigroman!
Labels: 2013, A Treacherous Paradise, Henning Mankell, Joan Hambidge, Random House
Marlize Hobbs. Score my ‘n gwai. Human & Rousseau, 2013. ISBN 978 0 9981 6254 8
Vir haar debuut is Marlize Hobbs bekroon met drie pryse: die UJ-prys, Jan Rabie / Rapport-debuutprys en die gesogte Eugène Marais-prys. Die tweede boek heet Score my ‘n gwai en kan as ‘n tweeluik gelees word met die eerste boek Flarde.
Hier vind ons ook flardes of skerwe van ‘n gebroke verteller wat die “naked I” aan die leser voorstel. Miesa en Siena Maamogwe is die twee vertellers. Die boek vertel die verhaal van molestering, senu-ineenstortings, lesbiese identiteit, kinderaanneming, outisme, politieke geweld en die ellendes van die ou-Suid-Afrika. Die boek is in ‘n bykans telegramstyl aangebied en die leser moet self invul wat gebeur tussen oorgange. ‘n Mens dink onwillekeurig aan William Faulkner se As I lay dying en dan natuurlik Sy kom met die sekelmaan daardie onvergeetlike, grootse biegroman van Hettie Smit met sy ek/alter ego aanbod.
Dit is egter ‘n moderne liefdesverhaal, want Miesa is getroud met ‘n Facebook-liefde, Jasmyn. Die verhaal lewer deurgaans kommentaar oor die belang van skryf en die impak wat dit het op die “ek”: as verlossing, maar ook as iets wat ‘n noodsaak of dwang word.
Die vertellende ek is dus ‘n subjektiewe “ek” met ‘n soekende identiteit. Háár identiteit is onlosmaaklik verbind aan haar antagonis, Siena wie se dood haar raak. Dog hulle verbintenis kan nie opgehef word nie en deur die vertelling in woorde word dit ook verewig.
Daar is sentrale passasies wat die teks oopmaak vir die leser soos:
“Wanneer Siena gaan, is my huis stil en loer daar ‘n spookkind deur die tralievensters na my. Ek kyk op in haar oë en haat die spieëls daarvan. Dit swets terug in myne: fokfokfok. Die spookkind sweef effe bo die grond soos ‘n trourok se sleep op water, ek sien die beeld in my gedagtes. Sy het nog nooit met my gepraat nie, ek het nog nooit probeer om met haar te praat nie, sy volg my net soos ‘n skaduwee, asof sy aan my enkels vasgeheg is. Al staan sy ver, bly sy naby. Al sien ek haar soms nie, is sy daar. Ek weet altyd van haar”, is ‘n sentrale passasie (p. 57).
Ook die volgende passasie is belangrik:
“Ek is 1979 skool toe. Laerskool Louwna met vyftig leerlinge en drie onderwysers. Sub A tot standard 1 was in dieselfde klas. Ek het dus vroeg reeds die volgende jare se werk geken en verstaan. Skool het my verveel, behalwe storietyd. Dit was heerlik! En Juffrou Cathy het geweet hoe om ‘n storie te vertel, sodat ons regop gesit en luister het. Sy het vir ons Brolloks en Bittergal van C.J. Langenhoven gelees. Ek onthou nou nog hoe ek in die verbeeldingswêreld daarvan ontsnap het” (p. 129).
Vir die speurende leser is hier dus interessante aspekte rondom spieëls en verbeelding. Ook rondom die konstruksie van die “ek” as persoon met geweldige uitdagings en probleme en vir wie verhale die enigste ruimte van verlossing is.
‘n Mens is ‘n mens deur ander mense, lui die Tswana-spreuk as motto in hierdie boek. Dit is wat die verhaal probeer vergestalt met skerp en aangrypende vinjette – soos ‘n selfmoordpoging, die jag van springhase, geweld op swart mense op plase, om ‘n paar momente uit te sonder. Vir my gevoel moes die roman (of vertelling) nog ‘n keer herskryf geword het om werklik die volle impak te kon ontgin.
Dit is jammer, juis omdat daar ‘n paar wonderlike oomblikke is wat die leser sal bybly. Ongelukkig is daar egter ook passasies of skryfsels wat so clichématig en sentimenteel – op ander kere selfs kru – is dat dit die indruk laat van “work-in-progress”.
Posted by Johann de Lange at 9:21 AM
Labels: 2013, Fine Music Radio, Human en Rousseau, Joan Hambidge, Marlize Hobbs, Score my ‘n gwai
Meditasies | Poësie
Meditasies word op 5 Desember om 17:30 bekend gestel by die Book lounge, Kaapstad . Die digter sal in gesprek tree met haar uitgewer, Etienne Bloemhof, oor die skryf van die bundel.
Posted by Johann de Lange at 10:07 AM
Labels: 2013, Joan Hambidge, Philip de Vos
Mia Farrow © Anwar Amro, AFP/Getty Images
In 1992 het die filmmaker Woody Allen en Mia Farrow se verhouding ontplof toe dit aan die lig gekom het dat hy ‘n verhouding het met haar aangenome dogter, Soon-Yi Previn. Ons onthou dit soos gister. Allen wat probeer om toesig oor die drie jong kinders te kry en Farrow se verbete aanvalle in die pers.
Woody Allen en Soon-Yi Previn © Scott Gries/Getty Images Entertainment)
Sy het Allen onder meer ook aangekla van seksuele molestering en dat hy die jongste dogter sou betas het. Dit het die regter verwerp – daar was volgens hom nie genoegsame bewyse vir hierdie klag nie. Tog het hy toesig aan Allen geweier. En: dit was bepaald simboliese bloedskande wat hy gepleeg het met Soon-Yi, omdat sy in die oë van die ander kinders hul suster of sibbe bly.
Woody Allen, Mia Farrow en Soon-Yi Previn © DMI/Time Life Pictures/Getty
Sopas het Mia Farrow gesorg vir ‘n joernalistieke Nagasaki toe sy in die jongste Vanity Fair beweer het dat Frank Sinatra haar voormalige eggenoot dálk die vader van Ronan Farrow kan wees. Sinatra se weduwee verwerp dit as ongetoetste snert en Farrow beweer dat sy ten tyde van haar verhouding met Woody Allen steeds ‘n seksuele verhouding met Sinatra gehad het. Die jonge Ronan tweet lustig voort en maak grappies van sy moeder se optrede met uitlatings soos dat al die kinders dalk Sintra se kinders mag wees.
In die pers verskyn daar foto’s van Ronan wat sterk op Sinatra trek (sien artikel van Aly Weisman). Wanneer ‘n mens die verskillende verhale lees wat nou verskyn, hoor jy hoe Allen uit familiefoto’s verwyder is en dat selfs video-opnames gesuiwer is. Asof Allen nooit daar was nie.
Met haar jongste aantyging gebeur daar iets vérregaande in die sogenaamde Freudiaanse familieromanse. ‘n Seun se identiteit word aangetas. Hy mag dalk nóú dink dis grappig, terwyl hy afgeneem word langs Hilary Clinton en ander groot celebs. Maar wat gaan hy doen wanneer hy sélf ‘n pa word?
Wie gaan die kind se oupa wees? Woody Allen of Frank Sinatra?
Woody Allen, Soon-Yi Previn en Scarlett Johansson tydens 'n spesiale vertoning van "Match Point", December 14, 2005. © Dimitrios Kambouris/WireImage.com
En waarmee is Mia Farrow besig? Waarom vind sy dit nodig om in 2013 opnuut hierdie vuil wasgoed uit te hang? Dalk weens Allen se suskes as filmmaker? Hy het immers na haar aantygings voortgegaan en waarskynlik van sy beste werk gelewer soos Matchpoint (2005), ‘n donker analise van liefdesverraad en moord. ‘n Film gekomponeer bykans soos ‘n opera met musiekverwysings na en toespelings op liefdesmoorde.
Hierdie geveg tussen Farrow en Woody Allen is inderdaad ‘n opera. In “Woody Allen Agonistes” analiseer Camille Paglia hul verhouding in Vamps & tramps (Vintage Books, 1994). Sy sien die kunstenaar se kreatiwiteit as voorbeeld van Dionisiese irrasionaliteit en kom in opstand teen die morele polisie wat histeries reageer op hom. Picasso, Elvis Presley, John Lennon, Madonna, Robert Maplethorpe, voer sy aan, oortree die mores van die samelewing.
Camille Paglia © Michael Lionstar
Ja, voer Paglia aan Woody Alleen se liefde vir Italiaanse teatraliteit was die “cue” vir Farrow wat sowel Madama Butterfly as die jaloerse diva, Tosca vertolk.
En vir my as filmliefhebber kan ek nooit Farrow losdink van haar briljante vertolking in Polanski se Rosemary’s baby (1968) nie. Bepaald ‘n flirtasie met die bose.
‘n Mens sou saam met Paglia kon vra: wat is hallusinasie, wat is waar? Is Dylan ooit werklik gemolesteer of het die besete Mia Medea Farrow dit in haar kop geplant? En wat se soort moeder – as Farrow dan so hoog opgee oor haar rol as matriarg – tas haar seun se identiteit tot in sy kern aan deur te beweer jou vader is dalk ‘n ander man? Dit maak nie saak dat Allen en sy seun, eers Satchel, nou Ronan, van meet af aan ‘n problematiese verhouding gehad het nie.
Met hierdie onvergeeflike optrede het sy nie opnuut weer vir Allen tot judasbok verklaar nie, maar sy het uiteindelik háárself gesnoeker as ‘n wraaksugtige, kleinlike persoon wat nie sal skroom om selfs ‘n kind te misbruik in haar onvermoeide sug tot vergelding nie. En – vra ‘n mens jouself af – is Ronan saam met Mia Farrow ook besig om saam wraak te neem met sy moeder weens sy moeilike verhouding met hom?
Wie sit agter dit alles?
Mia of Ronan?
Miskien moet Woody Allen hiervan ‘n film maak en sommer Farrow se faux-selfmoordpoging as openingstoneel gebruik met Frank Sinatra wat in die agtergrond sing “I did it my way…”
Noem die film Mama Mia Medea.
Maureen Orth. "Mia's Story", Vanity Fair. (Geraadpleeg 11 Oktober 2013).
Camille Paglia: Vamps & tramps. Vintage books, New York. 1994.
Aly Weisman. "Frank Sinatra May Be Father Of Mia Farrow And Woody Allen's Son Ronan", Business Insider, 2 Oktober 2013
Posted by Johann de Lange at 1:45 AM
Labels: 2013, Camille Paglia, Joan Hambidge, Mia Farrow, Rubriek, Woody Allen