Van klim en klouter na kliek (en kreun)Só raak tegnologie elke deel van jou en jou kind se liggaam Tegnologie het ŉ integrale deel van ons lewe geword. Ons lees ons nuus aanlyn, betaal ons rekeninge met ŉ selfoon en ontvang e-pos op ŉ tablet. Dis geen verrassing dat kinders ook entoesiastiese en vaardige gebruikers van tegnologie is nie – sommige van hulle is dikwels selfs vaardiger met die afstandbeheerder, speletjiekonsole of tablet as hul ouers; asof hulle instinktief dié nuwe manier van doen snap en dit nie hoef aan te leer nie. Daar is nie net nadele hieraan nie. Aan die positiewe kant moet ŉ mens in gedagte hou dat tegnologie van kleins af kinders voorberei vir die “regte wêreld” waar hulle daagliks met tegnologie gaan werk. Kinders se ontwikkeling kan ook gestimuleer word deur hulle speletjies te laat speel wat die ontwikkeling van bepaalde vaardighede as doelwit het. Vir volwassenes maak tegnologie dit moontlik om makliker met mekaar en met hul werk in kontak te bly. Ongelukkig is die nadele legio – veral uit ŉ fisieke oogpunt. Talle studies toon aan dat die oormatige gebruik van tegnologie vir kinders en volwassenes verskeie risiko’s inhou. Argieffoto (Foto: snsforyou, Pixabay) Gehoor iPods en MP3-spelers hou ŉ groot risiko in vir kinders en volwassenes se gehoor. Volgens ŉ artikel op die Australiese webwerf My Body and Soul ly byna 70% van Australiese 18- tot 24-jariges en 72% van 25- tot 35-jariges aan tinnitus (ore wat sing); terwyl sowat 60% mense wat gereeld met oorfone musiek luister, die volume harder draai as wat veilig is. Speel só veilig: Argieffoto Postuur Ses tot agt uur per dag agter ŉ rekenaar kan veroorsaak dat ons ineengedoke en onbeweeglik raak. Dit kan skouer-, arm-, hand- en nekprobleme veroorsaak, en ook probleme met balans en koördinasie tot gevolg hê. “Alles gaan oor balans,” sê Erna Kloppers, ŉ fisioterapeut van Centurion. “Kinders moenie langer as 20 minute op ŉ keer stilsit voor ŉ rekenaar of enige ander tegnologie nie. Dit moet ŉ lewenstyl word om elke 20 minute op te staan, ŉ draai te loop, ŉ glas water te drink, op ŉ trampolien te spring of ŉ paar bollemakiesies te maak en dan voort te gaan. Dit is ouers se verantwoordelikheid om dit van kleins af vir hul kinders te leer deur self die voorbeeld te stel. Maak ook die tyd wat aan tegnologie bestee mag word, deel van die huisreëls.” Sommige navorsing reken selfs jou risiko om te sterf neem toe hoe meer krom en ineengedoke jou postuur ná sestig is: as jou liggaam ineengedoke is, word die hart en longe saamgepers, wat die vloei van suurstof en bloedtoevoer na die res van die liggaam benadeel. Speel só veilig: Argieffoto Oë Moeë, branderige oë en hoofpyn is deesdae ŉ algemene werksverwante gesondheidsklagte. Wanneer jy voor ŉ rekenaarskerm sit, verminder die tempo waarteen jy jou oë knip, van 20 keer per minuut tot een of twee keer per minuut. Dit veroorsaak dat jou oë droog en krapperig raak. “Enige volgehoue nabywerk veroorsaak mettertyd ŉ akkommodatiewe spasma, met die gevolg dat jou afstandsvisie verswak – dis hoekom ons deesdae so baie skoolkinders sien wat bril dra,” verduidelik Lizelle Nel, ŉ optometris van NelOptics oogkundige praktyk in Moreletapark. Daar is egter ŉ ander, veel groter gevaar vir ons oë wat tegnologie inhou. “Daar word baie navorsing gedoen oor die effek van blou lig op ons oë, waaraan ons baie meer blootgestel word as gevolg van die digitale wêreld: 25 tot 35% van die lig wat deur LED-ligte en kompakte fluoresserende ligte uitgestraal word, is skadelike blou lig,” sê Lizelle. “Blou lig penetreer baie dieper in die oog as UV-lig, en die gevolg hiervan is ŉ verhoogde tempo van makulêre degenerasie: daar word beraam dat hierdie verkalking binne die oog met tot 50% in die bevolking sal toeneem teen 2020. Ons sien reeds dat die gemiddelde ouderdom waar degenerasie voorkom, van 70+ na 50+ verlaag.” Die goeie nuus is dat leiers in die optieselens-bedryf reeds miljoene rande bestee het om ŉ nuwe anti-refleksielagie vir brillense te ontwikkel wat help om skadelike blou lig weg te keer van die oog af, terwyl die “goeie” blou lig wat nodig is vir wakker/slaap en algemene gesondheid, steeds deurgelaat word, sê Lizelle. Die slegte nuus is dat dié tegnologie nog nie ŉ opsie bied vir kontaklensgebruikers nie. Speel só veilig: Argieffoto (Foto: TeroVesalainen, Pixabay) Duime en vingers Dis nie eintlik ŉ verrassing nie dat gesondheidswerkers ŉ toename sien in vinger- en duimbeserings wat veroorsaak word deur herhalende aksies met dieselfde liggaamsdele. Dis ŉ logiese gevolg van slimfone en tablette wat slegs met jou vingers en duime hanteer word, en natuurlik ook van ononderbroke sleutelbordgebruik. Een so ŉ tipe besering is karpaletonnelsindroom. Verskeie studies toon aan dat die gebruik van handtoestelle soos selfone, rekenaars en die afstandbeheerders van rekenaarspeletjies ŉ fisieke “mutasie” in jongmense onder 25 tot gevolg het: jongmense se duime is deesdae die mees “gespierde” en veelsydige vingers, terwyl dit voorheen as die “domste” vingers aan die hand beskou is. Volgens dr. Sadie Plant, stigter van die Cybernetic Culture Research Unit aan die Warwick-universiteit in Engeland en navorser oor mense se gebruik van tegnologie, het dié tipe fisieke verandering baie vinnig gebeur, terwyl so ŉ verandering aan die funksies van die menslike liggaam voorheen oor generasies heen ontwikkel het. Hoewel elektroniese toestelle meestal só ontwikkel word dat dit met al die vingers beheer kan word, kies jongmense onder 25 om die een of ander rede om hul duime te gebruik, eerder as ander vingers. In Japan, waar dié neiging veral sterk is, verwys jongmense na hulself as oya yubi sedai – die “duimgenerasie”, skryf Plant in haar navorsingsresultate. Sy het boonop gevind dat die “duimgenerasie” al hoe meer hul duime gebruik om take te verrig wat voorheen dié van ander vingers was, soos om na iets te wys of ŉ deurklokkie te lui. Speel só veilig: Argieffoto (Foto: FirmBee, Pixabay) Konsentrasievermoë Ons redeneer dikwels dat tegnologie soos ŉ slimfoon ons vermoë om veelvuldige take gelyk te verrig, verbeter. Navorsing wys egter dat dit glad nie die geval is nie. Tegnologie dwing ons om ons aandag tussen soveel verskillende kanale met inkomende inligting te verdeel dat nie een daarvan uiteindelik behoorlike aandag kry nie. By kinders lei dit tot ŉ onvermoë om te fokus en take af te handel. Boonop toon navorsing dat mense wat reken dat hulle goed is daarmee om veelvuldige take gelyk te verrig, se stresvlakke hoër is as dié van hul eweknieë wat op een ding op ŉ slag fokus, en dat hulle dit moeiliker vind om irrelevante inligting te ignoreer. Speel só veilig: Argieffoto (Foto: StockSnap, Pixabay) Sensoriese, motoriese en emosionele ontwikkeling Kinders maak deesdae grootliks staat op tegnologie wanneer hulle speel. “Dit kan onder meer veroorsaak dat kinders minder aktief buite speel en passief raak,” sê Lauri Oosthuizen, ŉ arbeidsterapeut van Centurion. “Dit het tot gevolg dat kinders se posturele spiere nie voldoende ontwikkel nie, wat op sy beurt ŉ negatiewe effek het op vaardighede soos koördinasie, motoriese beplannings, balans, spierkrag ensovoorts. Dit het weer ŉ negatiewe uitwerking op skoolverwante vaardighede soos persepsie, werkspoed, konsentrasie, hand/oog-koördinasie ensovoorts.” Wanneer daar nie genoegsame blootstelling aan sensoriese stimulasie is nie, kan die kind inligting wat hy ontvang, vanuit sy sensoriese sisteme verkeerd interpreteer, wat die prosessering daarvan beïnvloed. “Dit lei weer tot sensoriese integrasieprobleme,” verduidelik Lauri. ŉ Skrikwekkende addisionele gevolg van kinders wat met tegnologie speel, is die feit dat dit menslike interaksie begin vervang. Wanneer ouers met hul kinders speel, of kinders met mekaar speel, vind daar belangrike emosionele ontwikkeling plaas as gevolg van die interaksie, konflik wat hanteer moet word ensovoorts. Ook die fisieke aanraking tussen veral ouers en hul kinders is uiters belangrik vir kinders se emosionele ontwikkeling. Jong kinders het tussen drie en vier uur per dag fisieke aktiwiteit en menslike aanraking nodig vir optimale ontwikkeling. Wanneer ŉ kind ŉ tablet in die hand gestop word om vir hom ŉ slaaptydstorie te lees, gaan daar kosbare potensiaal vir emosionele ontwikkeling by die kind verlore. Die vlak van geweld wat rekenaarspeletjies dikwels kenmerk, is ŉ verdere negatiewe aspek daarvan. Kinders raak so gedesensitiseer deur die geweld wat hulle nie net sien nie, maar waaraan hulle ook deelneem, dat ernstige vlakke van geweld in speletjies én die regte lewe hulle later nie meer kan skok nie. Omdat hulle maats ook die speletjies speel, raak dit aanvaarbaar en “cool” om te hou van die idee dat jy ander mense doodmaak of skade aandoen – al is dit ook net op ŉ televisieskerm. Argieffoto Speel só veilig: * Hierdie artikel het oorspronklik in Medihelp se Élan-tydskrif vir lede verskyn en word met vergunning op Maroela Media geherpubliseer.