whitening toothpaste Pennsylvania
united healthcare dental in North Andover 01845
veneer prices Sequim WA
porcelain dental veneers Fresno 93721
tooth crown cost Flushing 11366
teeth cleaning in Sandy 84093
Indian teeth repair West Los Angeles California PressReader - Rooi Rose: 2018-10-01 - Kin­der­leu­ke­mie en kei­ser­snit
Kin­der­leu­ke­mie en kei­ser­snit
Een van die groot s­to­ries van 2018 – uit ’n ma se oog­punt in elk ge­val – is dat hier­die kin­der­kan­ker voor­kóm kan word. Wat pre­sies wys die na­vor­sing – en hoe raak dit jou kraam­keu­se?
Dis hart­ver­skeu­rend wan­neer ’n bro­se vier­ja­ri­ge kind­jie che­mo vir leu­ke­mie moet kry. In ons land tref dit meer as twee­hon­derd kin­ders per jaar – meer seun­tjies as dog­ter­tjies. Se­we uit el­ke tien her­stel, maar dit verg twee jaar van vas­byt en deur­druk met die che­mo. Daar­by kom be­han­de­ling teen ’n prys, en nie net in ter­me van geld nie. Pa­si­ënt­jies kan la­ter met pro­ble­me soos lae vrug­baar­heid en hart­kwa­le suk­kel.
As ’n nor­ma­le be­val­ling pleks van ’n kei­ser­snit jou ba­ba moont­lik kan be­skerm, sal jy dit oor­weeg?
HOE LYK KIN­DER­LEU­KE­MIE?
Die term “bloed­kan­ker” sê eint­lik pre­sies wat dit is. Die pro­bleem lê by die bloed, en spe­si­fiek by die wit­bloed­sel­le wat jou kind teen in­fek­sies moet be­skerm. Die vroeë te­kens - ’n kind wat ge­wig ver­loor, mak­lik blou­kol­le kry, bloei, dik­wels sie­ke­rig is en hoes, moeg is en mak­lik uit­a­sem raak en kla van been­pyn – weer­spie­ël juis dit.
Dr. An­ne Bu­ch­ner, kin­der­on­ko­loog, ver­dui­de­lik dat kin­der­leu­ke­mie be­gin met die vor­ming van ab­nor­ma­le wit­bloed­sel­le in die been­murg wat on­be­heer­baar be­gin ver­meer­der.
Hier­die sel­le kan nie in­fek­sies goed be­veg nie. Daar­om bly die kind sie­ke­rig en is hy kort-kort koor­sig en kry hy mak­lik in­fek­sies soos ’n seer keel, bloed­vin­te of koors­bla­re. Selfs klein skra­pies wat kin­ders al spe­len­de op­doen, ont­steek en neem ti­pies lank om ge­sond te word. Baie kin­ders het ge­swel­de klie­re, milt en le­wer.
Hier­die “ver­keer­de” wit­bloed­sel­le neem die been­murg oor en on­der­druk sy an­der funk­sies, soos die ver­vaar­di­ging van ge­noeg rooi­bloed­sel­le om suur­stof en ys­ter na die lig­gaam­sel­le dra. Dis die re­de waar­om jou kind gou moeg, uit­a­sem en bleek word.
Nog ’n funk­sie van been­murg is die maak van bloed­plaat­jies wat bloed laat stol. Dit ge­beur nou nie, en daar­om kry hy mak­lik blou­kol­le, bloei sy neus ewe mak­lik en kan selfs sy tand­vleis bloei. Dit neem ook ti­pies lank voor sy bloed stol.
Te­vo­re was kin­der­leu­ke­mie een van daar­die doods­von­nis­di­ag­no­ses. Vol­gens dr. Bu­ch­ner sterf kin­ders wat nie be­han­del word nie bin­ne maan­de. Ge­luk­kig is die te­ra­pie daar­voor een van on­ko­lo­gie se bes­te suk­ses­sto­ries en by­na al­mal her­stel.
Maar wat as ons dit sou kon voor­kom?
Dit is pre­sies waar­oor die kan­ker­na­vor­sers so op­ge­won­de is. Ná dr. Mel G­re­a­ves van die B­rit­se In­s­ti­tuut vir Kan­ker­na­vor­sing die me­ga­nis­mes uit­ge­pluis het, weet ons nou hóé hier­die kan­ker ont­wik­kel én ons kan ons nu­we in­sig ge­bruik om die ont­wik­ke­ling daar­van te keer - spe­si­fiek a­ku­te lim­fo­blas­tie­se leu­ke­mie, of kort­weg ALL. (Eint­lik is daar is twee soor­te kin­der­leu­ke­mie. Die
mees­te (70%) kin­ders kry ALL.)
LEG­KAART VAN ALL
Die eer­ste groot deur­braak het ge­kom toe die B­rit­se In­s­ti­tuut vir Kan­ker­na­vor­sing vas­ge­stel het dat een uit el­ke hon­derd ba­bas (of 20 uit 2 000 ba­bas) met pre­leu­ke­mie­se sel­le ge­bo­re word. Na­vor­sers weet nie hoe­kom pre­leu­ke­mie­se sel­le ont­wik­kel nie, maar weet wel dat dié ba­bas die po­ten­si­aal het om ALL te ont­wik­kel, ter­wyl ba­bas daar­son­der nie die soort leu­ke­mie ont­wik­kel nie.
Wat na­vor­sers ge­fas­si­neer het, is die groot ver­skil tus­sen po­ten­si­aal en voor­koms – van die 20 uit 2 000 pas­ge­bo­re ba­bas met pre­leu­ke­mie­se sel­le, kry net één ALL. Iets be­skerm dus die an­der 19.
DIE RAAI­SEL IS WÁT?
Na­vor­sers het aan­vank­lik ver­moed ’n vi­rus ver­oor­saak leu­ke­mie. Maar geen vi­rus kon nog op­ge­spoor word nie en dié te­o­rie is laat vaar. Daar­na is ver­skeie an­der moont­li­ke oor­sa­ke on­der­soek, soos bloot­stel­ling aan een of an­der che­mie­se mid­del, of dalk ’n geen. Al een waar­voor daar sterk be­wy­se ge­vind is, is ra­di­o­ak­tie­we be­stra­ling. Maar dit het ALL by min van die kin­ders ver­klaar.
Die in­fek­sie­te­o­rie het bly vas­steek, want die ma’s van die mees­te kin­ders met ALL kon ver­tel van ’n erns­ti­ge koors­siek­te in die ses maan­de voor die di­ag­no­se. Dok­ters het be­gin ver­moed dat ’n in­fek­sie soos griep nie leu­ke­mie ver­óór­saak nie maar dit op een of an­der ma­nier snél­ler. ’n Groot B­rit­se on­der­soek in 2004 oor die voor­koms van leu­ke­mie en griep-e­pi­de­mies het juis dit be­ves­tig toe ge­vind is dat die aan­tal kin­ders met ALL so­wat ses maan­de ná ’n griep-e­pi­de­mie al­tyd skerp toe­neem.
Een van die jong­ste op­ge­te­ken­de ge­val­le wat dit de­mon­streer, is die vark­griep-e­pi­de­mie van 2009 in Mi­laan, waar ALL bin­ne ses maan­de by se­we kin­ders van een klein skool­dis­trik van ’n paar vier­kan­te ki­lo­me­ter ge­di­ag­no­seer is.
Die der­de stuk van die leg­kaart het uit ’n on­ver­wag­se oord ge­kom: ’n 2016-on­der­soek in G­rie­ke­land het ge­wys dat die ri­si­ko op ALL 60% ho­ër is by kin­ders wat met ’n e­lek­tie­we kei­ser­snit ge­bo­re is (die ma/dok­ter kies ’n kei­ser­snit en ska­kel ’n na­tuur­li­ke be­val­ling heel­te­mal uit) . Dié on­der­soek kon voor­oor­deel in­sluit maar twy­fel is weg­ge­vee na­dat ’n be­ter ont­werp­te Ka­li­for­nie­se on­der­soek in 2017 on­der 5 018 kin­der­tjies die­self­de be­vind het.
HOE­KOM DIE STUK­KE IN­PAS
Die na­vor­sers glo die ska­kel tus­sen pre­leu­ke­mie­se sel­le en ALL is die goeie mi­kro­bes wat in en om ons leef. Dit is hul­le wat ons im­mu­ni­teit van ons heel eer­ste dag af al ves­tig. Met ’n va­gi­na­le ge­boor­te word ’n ba­ba (wat ste­riel ty­dens die ne­ge maan­de in die baar­moe­der leef ) be­volk met die or­ga­nis­mes waar­mee hy eer­ste in aan­ra­king kom. Weens ons lang pad saam met die kom­men­sa­le mi­kro­bes ak­ti­veer hul­le die im­muun­stel­sel van jou ba­ba op pre­sies die reg­te ma­nier so­dat dit pa­raat is maar nie oor­re­a­geer nie. Maar as jou ba­ba met ’n kei­ser­snit ge­bo­re word, be­gin hy sy le­we met te­a­ter­or­ga­nis­mes, wat po­ten­si­eel sy im­muun­stel­sel “ver­keerd” in­stel. Die na­vor­sers glo dit ver­oor­saak dat jou kind la­te­raan oor­ma­tig sterk op dood­ge­wo­ne prik­kels re­a­geer. Pleks van net ’n griep­vi­rus teen­staan, snel­ler dit ’n reeks ge­beu­re wat op kan­ker­sel­le in die been­murg uit­loop.
Die Ka­li­for­nie­se on­der­soek het ook ge­wys dat ba­bas wat met ’n nood­kei­ser­snit ge­bo­re is nie ’n ho­ër ri­si­ko op ALL het nie. Dit maak sin as jy so daar­na kyk: met ’n nood­kei­ser­snit is die ba­ba reeds in die ge­boor­te­ka­naal en dus reeds ten min­ste deels aan van die ma se goeie or­ga­nis­mes bloot­ge­stel.
Soos ons nou ALL ver­staan, ge­beur dit in twee stap­pe: par­ty ba­bas word met pre­leu­ke­mie­se sel­le ge­bo­re, en hier­die sel­le kan ge­ïn­ak­ti­veer word deur die ba­ba van ge­boor­te af aan die ma se or­ga­nis­mes bloot te stel.
WAT NOU: VA­GI­NAAL OF KEI­SER­SNIT?
Kies jy dus saam met ’n kei­ser­snit ook ’n ho­ër ri­si­ko op leu­ke­mie vir jou kind?
Vol­gens Kan­sa neem die ge­tal kin­ders met leu­ke­mie jaar­liks toe, met 1% meer kin­ders jaar op jaar.
Kei­ser­snit­te het ook toe­ge­neem. Vol­gens dr. No­lu­than­do Ne­mats­we­ra­ni van Dis­co­ve­ry He­alth kies drie uit el­ke vier van hul le­de wat swan­ger is ’n kei­ser­snit. In die staats­hos­pi­ta­le waar ma’s nie hier­die op­sie het nie, kry net 10% ’n kei­ser­snit. Sien ons dus ook min­der leu­ke­mie by hier­die groep?
’n Kaap­se gi­ne­ko­loog, wat ver­kies om a­no­niem te bly, sê daar is nie sy­fers wat dit be­ves­tig nie maar hy bly ten guns­te van kei­ser­snit­te. “Die baie gro­ter ri­si­ko’s op án­der pro­ble­me, soos ’n tang­ver­los­sing of ge­boor­te­ska­de by die ma en ba­ba moet ook oor­weeg word. Ver­der moet ’n mens die sy­fers ver­sig­tig in­ter­pre­teer. Kin­der­leu­ke­mie is en bly skaars, met ’n voor­koms van min­der as drie uit 100 000 kin­ders. As ál­le ba­bas in die land va­gi­naal ge­bo­re word, gaan ons ten bes­te twee kin­ders per 100 000 met kin­der­leu­ke­mie sien.
“Om eer­lik te wees kan ek nie ’n prak­tyk han­teer as ek ’n paar nag­te per week ba­bas moet vang nie. Nor­ma­le be­val­lings hou ri­si­ko’s in vir ma’s, ba­bas en on­ge­luk­kig vir my ook.
“As dit bloot oor mi­kro­bes gaan, glo ek ma’s kan hul kin­ders self mak­lik ‘reg’ be­volk met bors­voe­ding, vel­kon­tak en nor­ma­le bloot­stel­ling aan hul om­ge­wing.”
’N BIE­TJIE KIEME IS SO GOED SOOS ’N VAKSIEN TEEN LEU­KE­MIE