Sabinet | Volume 56 Number 1-0
Volume 56 Number 1-0, 2016
Tydskrif vir Geesteswetenskappe - Volume 56 Number 1-0, March 2016
Volume 56 Number 1-0, March 2016
Spesiale tema oor Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 1 –5 (2016)
Sedert die publikasie van Ponelis (1979) se Afrikaanse Sintaksis en Combrink (1990) se Afrikaanse Morfologie het navorsing op die terrein van Afrikaanse grammatika slegs sporadiese aandag gekry. Naas enkele gevestigde navorsers wat vir langer periodes steeds sistematies aandag gegee het aan grammatikale verskynsels (bv. Barbara Bosch, Jac Conradie, Hans den Besten en Fritz Ponelis) was daar 'n aantal doktorale studies, byvoorbeeld Feinauer (1987), Stell (2011) en Van Huyssteen (2000), en bydraes vanuit teoretiese navorsingsprogramme en/of diachroniese taalkunde wat ook tot grammatikale beskrywing bygedra het. Nietemin, op die keper beskou het die studie van die morfologie en sintaksis veel minder aandag geniet as studies oor taalbeplanning, taalbeleid en die posisie van Afrikaans in 'n veranderende Suid-Afrika.
Willens en wetens : perspektiewe op die Afrikaanse werkwoord wil : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Author C. Jac Conradie
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 7 –24 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a2
Moet en must : 'n geval van Afrikaanse invloed op Suid-Afrikaanse Engels : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Author Ronel Wasserman
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 25 –44 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a3
Hierdie artikel ondersoek die effek van die unieke kontaksituasie tussen gebruikers van Afrikaans en die moedertaalvariëteit van Suid-Afrikaanse Engels (SAfE) op die verspreiding van die kenmerkende makro- en mikrosemantiese eienskappe van must in SAfE. Ekstra-linguistiese motivering, sowel as linguistiese (sinchroniese en diachroniese) motivering aan die hand van korpusdata, word ten gunste van die invloed van Afrikaanse moet op must in SAfE gebied. Die ekstra-linguisitiese bespreking verken die komplekse sosiopolitiese verhouding tussen gebruikers van Afrikaans en SAfE, sowel as kwessies rakende ras en identiteit, en tweetaligheid en die onderwyssisteem. Die linguistiese bespreking ondersoek die mate waartoe must in SAfE aan die kriteria vir kontakgeïnduseerde verandering voldoen en lê in hierdie verband eerstens klem op die ooreenkomste tussen moet en must op grammatikale en semantiese vlakke. Die mate waartoe moet en must gegrammatikaliseer is (spesifiek rakende negatiewe vorme) word veral ondersoek en vergelyk. Op kwantitatiewe vlak getuig die sinchroniese en diachroniese resultate van die ondersoek van die trekkrag van Afrikaanse moet op must in SAfE in terme van gebruiksfrekwensie, en hierdie trekkrag word deur die kwalitatiewe diachroniese resultate ondersteun. Die kwalitatiewe diachroniese analise bevind dat moet in Afrikaans en must in SAfE soortgelyke verskuiwings in die makro- en mikrosemantiek vanaf die 1910's-1950's tot die 1990's-2010's in die geskrewe register ondergaan, veral ten gunste van die oordrag van mediumvlakke van verpligting met 'n objektiewe deontiese bron. must in SAfE volg dus 'n Afrikaans-soortige semantiese patroon wat sterk van die tendens in ander moedertaalvariëteite van Engels in die wêreld afwyk.
Veranderinge in adverbiale tydsverwysing in Afrikaans van 1911 tot 20101 : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 45 –61 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a4
Aspek in Afrikaans : 'n teoretiese beskrywing : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Author Adri Breed
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 62 –80 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a5
Die deelwoord as 'n ánder vorm van die werkwoord : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Author Anneke Butler
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 81 –101 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a6
Uit 'n literatuuroorsig het dit duidelik geblyk dat daar min ooreenstemming is oor hoe die deelwoord in Afrikaanse bronne beskryf word (vergelyk ook Breed 2016). Hierdie teenstrydighede kan saamgevat word in drie basiese kwessies: onjuiste terminologiegebruik en formulerings; die onderskeid tussen fleksie en afleiding, in die besonder of die vorming van deelwoorde gesien word as fleksie of afleiding; en die erkenning of nie van die deelwoord as 'n vorm van die werkwoord. Hierdie drie punte staan natuurlik nie los van mekaar nie, inteendeel, hulle is variasies van dieselfde basiese kwessie: die onderskeid tussen fleksie en afleiding. In 'n poging om die verskillende beskrywings van die deelwoord op te los, word daar in die artikel voorgestel om die deelwoordvorm van die werkwoord te onderskei van die perifrastiesekonstruksievorme (PK-vorme) in die verledetyd- en passiefkonstruksies.
Deur die fleksie-afleiding-onderskeid as 'n konseptuele glyskaal eerder as 'n absolute binêre onderskeid te sien, is volledig versoenbaar met die voorstel om die deelwoord as 'n ánder vorm van die werkwoord te beskryf. Die fyner onderskeid tussen kontekstuele en inherente fleksie is konsekwent met die onderskeid tussen die verskillende vorme van die werkwoord. Die PK-vorme van die werkwoord stem in alle opsigte ooreen met kontekstuele fleksie en die deelwoordvorm volkome met inherente fleksie.
Die voorgestelde onderskeid tussen die deelwoordvorm en die PK-vorme van die werkwoord word ten slotte gemotiveer met uitgebreide beskrywings van die verskillende vorme vanuit 'n kognitiewe beskrywingsraamwerk. Die verskillende karakteriserings van die verskillende werkwoordvorme word duidelik geïllustreer op sowel die fonologiese as die semantiese pole.
Faktore wat die weglating van die Afrikaanse onderskikker dat bepaal : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Authors: Bertus Van Rooy, Haidee Kruger and Haidee Kruger
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 102 –116 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a7
Over lexicale voorkeuren in de alternantie tussen de "skoon bysin" en de "dat-bysin" : een distinctieve collexeemanalyse : navorsings- en oorsigartikels : Afrikaanse werkwoorde en werkwoordkonstruksies
Authors: Timothy Colleman and Ilse Feinauer
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 117 –133 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a8
Neoliberalisme, "Imperium" en globale geweld s
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 134 –152 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a9
The present is a time of endless, albeit sporadic violence or armed conflict globally. This is abundantly evident in news programmes on international television channels such as CNN, Sky News or Al Jazeera, as well as in newspapers. Such armed conflict, whether as part of "the war on terror", or between government forces and rebels challenging such governments in different parts of the world (for example in Syria), is happening under the regime of the currently hegemonic economic order, namely neoliberal capitalism, where political power and economic power are increasingly fused into what Hardt and Negri (2001:9) describe as "a properly capitalist order". No doubt representatives of the world's dominant states would justify such (particularly military) violence as being necessitated by the requirements for global peacekeeping, or by "terrorist" attempts to undermine the "forces of law and order". The fact remains, however, that military action, even if conceived of, according to Hardt and Negri in Empire, as international "policing", is invariably accompanied by violent conflict. What would a comparative historical investigation into this state of affairs bring to light, and if understood as "aggressive" acts, would the violence uncovered by such an account lend itself to a psychoanalytic-theoretical interpretation in terms of "aggressivity" as condition of the possibility of aggression? An attempt to answer these questions in an exploratory manner is undertaken here.
"Koos sê..." : 'n kritiese diskoersanalise van die metakapitaal van 'n invloedryke Suid-Afrikaanse mediamagnaat : navorsings- en oorsigartikels
Author Gabriel J. Botma
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 153 –168 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a10
Schreiner vs. Joubert : hul vernuwende rol in die Suid-Afrikaanse literatuursisteem : navorsings- en oorsigartikels
Authors: H.P. Van Coller, Marian Human-Nel and H.P. Van Coller
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 169 –189 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a11
Die Eerste Wêreldoorlog as faktor in die Suid-Afrikaanse toetrede tot die internasionale gemeenskap : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 190 –206 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a12
The First World War as Factor in the South African Entry in the International Community
When the First World War started on 4 August, 1914, the Union of South Africa was barely four years old. In international terms the country was on the far end of the world and not very important. In addition, the country was a self-governing British Dominion, not able to pursue an independent foreign policy. Nevertheless, at the Versailles Peace Treaty of 1919, co-signed by its representatives, Generals Louis Botha and Jan Smuts, South Africa was recognised as a player in its own right on the international political podium. This was brought about by especially two factors. The first was South Africa's military role in occupying German South West Africa and its important role in the occupation of German East Africa. The second was the participation of an infantry brigade on the Western Front in France and Flanders. Although this role was limited, it was exploited to the hilt by Jan Smuts during his sojourn in London and Paris during 1917-1919. Smuts was received as a hero when he arrived in London in the first months of 1917, and became a member of both the Imperial War Cabinet and the British War Cabinet. As such, his contribution to the Imperial Conference of April 1917 was conclusive in getting recognition for the Dominions' right to independence - although it would take until 1926 and 1931 for this to be legally formalised. Nevertheless, Smuts played a decisive role in winning the right for the Dominions to be represented in their own right at the Paris Peace Conference and sign the Versailles Peace Treaty. In the months before the Armistice of November 1918, he was Prime Minister David Lloyd George's right hand man and did an unbelievable amount of work, including advising the British High Command on Western Front operations, the founding of the Royal Air Force, solving various labour disputes and even sounding out the Austrians about peace. After the Armistice, Smuts played a huge role in conjunction with President Woodrow Wilson in bringing about the League of Nations. However, the last weeks before the Peace saw Smuts locked in a bitter fight with French Prime Minister Georges Clemenceau - full of hatred for the despised Boches - as well as Woodrow Wilson (who had all but abandoned his own conciliatory approach) and an opportunistic, vacillating Lloyd George, Smuts resisted the severe peace conditions dictated to the Germans. He repeatedly drew the others' attention to the British magnanimity after the Anglo-Boer War as an example of how conciliation could be achieved, and pleaded for a similar approach to the Germans. Moreover, he saw that Germany had to play a decisive role in any future Europe. He feared that the severe conditions would fuel so much bitterness in Germany that it could lead to a future war - which, of course, did happen barely 20 years later. Smuts felt so strongly about this that he threatened not to sign the peace treaty, and it took massive pressure by Lloyd George and his own Prime Minister, Louis Botha, to change his mind. Nevertheless, in spite of his failure, by June 1919 especially Smuts had carved out for South Africa an international standing which nobody could have imagined five years previously.
Toen Zuid-Afrika op 4 augustus 1914 betrokken raakte bij de Eerste Wereldoorlog, was het als onvrij deel van het Britse Rijk. Vijf jaar later tekenden de generaals Louis Botha en Jan Smuts de Vrede van Versailles namens een land dat in alles behalve naam onafhankelijk was - al werd die onafhankelijkheid pas in 1926 en 1931 ook in de praktijk erkend. Dit was dankzij Zuid-Afrika's militaire deelname aan de oorlog, en Smuts' enorme rol als internationaal staatsman in Londen en Parijs in 1917-1919. Smuts' bijdrage aan Brittanje's oorlogspoging was uniek, en hij kreeg het bij de Rijksconferentie van 1917 voor elkaar dat de voormalige Britse kolonies in de praktijk als gelijken van Brittanje erkend werden. Ook speelde hij een doorslaggevende rol bij de stichting van de Volkenbond. In 1919 verzette hij zich tegen de vernedering van Duitsland met het argument dat dit in de toekomst opnieuw een oorlog kon uitlokken - hetgeen inderdaad gebeurde. Hier moest Smuts echter het onderspit delven. Nietemin was het hoofdzakelijk aan hem te danke dat Zuid-Afrika tegen 1919 een volwaardig deel van de internationale gemeenschap was.
Studente se leerbetrokkenheid aan 'n privaat hoëronderwysinstelling s
Authors: Erika Theron and Eli Bitzer
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 207 –220 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a13
Student learning engagement at a private higher education institution
Student engagement happens when students make a psychological investment in their own learning. They put much effort into learning opportunities that are offered and take pride not simply in earning the formal indicators of success (marks and grades), but in understanding what they learn and incorporating or internalising it in their lives. Since student dropout rates in South Africa are high, student engagement is increasingly seen as an indicator of successful teaching and learning in higher education. Students are considered to be engaged in their own learning when they are involved in their work, persist despite challenges and obstacles, and take visible delight in accomplishing their work. The term also refers to a student's willingness, need, desire and compulsion to participate in, and be successful in, the learning process promoting higher level thinking for enduring understanding. Sometimes student engagement can be seen as an ambiguous term that can be used to recognise the complexity of engagement beyond the fragmented domains of cognition, behaviour, emotion or affect, and in doing so encompass the historically situated individual within their contextual variables such as personal and institutional circumstances and contexts. It can thus be said that engaged students do not only refer to engagement at the personal, but also at the institutional level, whether it represents in-class or out-of-class learning.
Voorgraadse residensiële studente in Suid-Afrika se studie- en leerbehoeftes verskil beduidend van dié van vorige geslagte. Dit blyk duidelik uit die onlangse studente-onrus oor aangeleenthede soos studie-bekostigbaarheid, studente-toegang tot hoër onderwys en die leermodusse in hoër onderwys. Nuwe leerbehoeftes hou ook verband met aspekte soos tegnologiese geletterdheid, onmiddellike behoeftebevrediging, die beskikbaarheid van kennisbronne, studente se sosiale aspirasies en -verbintenisse, hul self-gesentreerdheid asook die mate van studentebetrokkenheid by onderrig- en leersituasies. Hierdie navorsingsprojek se eerste doel was om te bepaal wat die leerbehoeftes van 'n groep studente aan 'n gekose privaat hoëronderwysinstelling is; tweedens is gepoog om vas te stel hoe betrokke hierdie groep studente, volgens hul eie waarneming en dié van hul dosente, by leersituasies is en derdens, wat gedoen kan word om leerbetrokkenheid te bevorder en derhalwe studente se potensiaal tot leersukses te verhoog. Deur 'n gemengde-metode navorsingsontwerp en deelname van die studente en dosente, maak die ondersoek drie hoofbevindings: Eerstens dat veranderende leerbehoetes van huidige studente in privaat hoëronderwys deeglik besef en erken word. Tweedens dat sodanige studente hul betrokkenheid by leer deurgaans as belangrik beskou, maar dat voldoende leergeleenthede enersyds moontlik nie optimaal deur die instelling geskep word nie, of andersyds, waar dit wel geskep word, dit nie optimaal benut word nie. Derdens blyk dit dat studente in privaat hoëronderwys bepaalde leerbehoeftes het wat, indien dit bevredig word, kan bydra tot groter leerbetrokkenheid. Die bevindinge dui ook op implikasies vir dosente aan hierdie tipe instellings om beter vir 'n nuwe generasie studente se leerbehoeftes voorsiening te maak.
Die invloed van biografiese faktore op sorg in skoolleierskap s
Author Corne (CP) Van der Vyver
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 221 –237 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a14
Op soek na nuwe perspektiewe op die Mis en die Nagmaal s
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 238 –256 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a15
Die rol van die US se Departement Afrikaans en Nederlands in die ontwikkeling van die Afrikaanse leksikografie : die Nederlands-Afrikaans-stryd gedurende die aanvangsjare : navorsings- en oorsigartikels
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 257 –276 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a16
Nog een Nobelprijs voor Zuid-Afrika? : varia
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 277 –281 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a17
De Afrikaanse literatuur in Nederland in 2015
Een dichteres en een zanger op rondreis, een stuk of tien nieuwe vertalingen, geen Afrikaanse week maar wel Zuid-Afrikaanse dagen - in een aantal opzichten was dit een jaar als een ander voor de liefhebbers van de Afrikaanse literatuur in ons land. Maar aan de andere kant was 2015het jaar van het overlijden van André Brink, op (zwevende) Nederlandse bodem. Remco Campert kwam met een nieuwe Zuid-Afrikaanse Nobelprijskandidaat. De stad Amersfoort beleefde een mal voorval rond Steve Hofmeyr. En Elisabeth Eybers bereidde ons postuum een verrassing. Verrassend waren ook de ontwikkelingen op de Nederlandse boekenmarkt. De verkoop van papieren boeken trok in de eerste negen kwartalen van 2015 voor het eerst sinds lang weer aan. De verkoop van e-boeken bleef groeien maar die groei vlakt al een paar jaar af. Ook studenten en jonge vakantiegangers lezen dikwijls liever van papier. Al blijft een e-boek een stuk goedkoper: e-prijzen liggen zo'n 30 % lager.
Twee terme vertaal : taalrubriek
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 282 –283 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a18
Wanneer 'n mens begin vertaal, leer jy gou dat konteks van bepalende belang is en dat dit meestal beter is om 'n vakspesifieke woordeboek eerder as 'n algemene woordeboek te gebruik. Jare gelede moes ek 'n slag die vertaling van 'n jong nuweling in die destydse Staatstaaldiens nagaan. Die dokument het gehandel oor die voorskrifte waaraan reddingstoerusting op vissersvaartuie moes voldoen. Groot was my verbasing toe ek lees dat daar reddingsboeie moes wees wat met onder meer stroomstote gevul kon wees.
As the crow flies. My Bushman experience with 31 Battalion, Delvillle Linford & AL J Venter : boekbespreking
Author Gert Opperman
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 284 –285 (2016)
Die groter wordende getal boeke wat die afgelope aantal jare deur militêre veterane oor bepaalde aspekte van hulle loopbane en ondervindings geskryf word, is 'n belangrike toevoeging tot ons militêre geskiedenis en -erfenis. Dit neem egter teen só 'n tempo toe, dat dit baie moeilik is om tred daarmee te hou en dit alles te lees. Van die boeke is baie suksesvol en het reeds verskeie herdrukke ondergaan, van die ander minder só en moet hoofsaaklik teen 'n groot finansiële verlies op koste van die skrywers self gedruk word. Ten spyte daarvan wil die betrokkenes graag hulle herinneringe op skrif stel, as deel van 'n afsluitingsproses en om iets vir hulle eie nageslag na te laat.
Die familie Changuion van Suid-Afrika: Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's - 1960's, Louis Changuion : boekbespreking
Source: Tydskrif vir Geesteswetenskappe 56, pp 286 –288 (2016) http://dx.doi.org/10.17159/2224-7912/2016/v56n1a20
Van 'n prolifieke en deurwinterde historikus soos Louis Changuion, die outeur van meer as twintig boeke, kon 'n mens verwag dat hy mettertyd ook die merkwaardige verhaal van die afkoms en die bydrae van die familie Changuion in Suid-Afrika te boek sou stel. Dit het inderdaad in 2014 gebeur toe Die familie Changuion van Suid-Afrika in 'n beperkte, genommerde en getekende oplaag van slegs honderd eksemplare verskyn het.