Augustus | 2011
Jy blaai in die argief vir 2011 Augustus.
LitNet se jongste miniseminaar heet “Welvaartbelasting? Rasbelasting?”. Die bydraers is Rothney Tshaka en Kallie Kriel. Ja, dis na aanleiding van Desmond Tutu se onlangse heropname van hierdie onderwerp, maar dit strek wyer, aangesien die idee van so ‘n belasting al jare gelede geopper is. Die reaksies op Tutu se terloopse gedagte (in ‘n lesing wat volgens die teenwoordiges eintlik oor ‘n veel groter en belangriker onderwerp, te wete die miskenning van menswaardigheid in ons samelewing, gehandel het) wys dat dit sowel ‘n komplekse as ‘n emosionele aangeleentheid is.
Interessant is dat sommige kommentators Tutu se opmerking met ‘n onlangse uitlating deur een van die rykste mense op aarde, die Amerikaner Warren Buffett, vergelyk het. Buffett het naamlik iets kwytgeraak wat selde oor skatrykes se lippe rol: dat rykes in Amerika meer belasting moet betaal om die lot van armes te help verbeter (klik hier vir die koerantberig). In hierdie geval kom ras nie ter sprake nie. Buffett se argument berus op die aanname dat mense wat ryk is ‘n verantwoordelikheid het om armoede te help bestry. In Suid-Afrika sou dieselfde logika outomaties geld. Maar wat van die koppeling met witheid hier te lande?
Die argument lui dat wittes deur slawerny, kolonialisme en apartheid bevoordeel is en daarom moet opdok. Hierdie argument berus nie slegs op die rykdom van baie wittes (soos Buffett se argument op die rykdom van mense soos hy berus) nie, want dan sou ras irrelevant wees. Ja, daar is meer ryk wittes as swart rykes, en ja, dit is onder meer deur rassistiese toestande in die verlede veroorsaak, maar daar is ook wel ryk swartes, en as die rede vir die nodigheid van ‘n welvaartbelasting op mense se rykdom berus, dan sal alle rykes dit moet betaal. Die feit dat die meeste betalers dan wit sou wees, sou nie beteken dat hulle op grond van hul ras uitgesonder word nie. Die vraag is dus: Sal ook swart rykes die welvaartbelasting moet betaal? Uit die Buffett-logika sou dit wel volg.
En arm wittes? Daar is wittes wat werkloos is en in plakkerskampe woon. Is hulle deur slawerny, kolonialisme en apartheid bevoordeel? En indien hulle wel so bevoordeel is, maak dit dan hul huidige armoede irrelevant? Sal voorstanders van ‘n welvaartbelasting wil sien dat ook hierdie armes opdok? Moet ‘n mens dalk hul klere konfiskeer as hulle nie geld het nie? Of die bietjie geld wat hulle het van hulle afneem en sodoende die brood uit hul monde neem? Weer eens, natuurlik is daar min arm wittes in vergelyking met die aantal arm swartes, maar dit neem nie die vraag weg of brandarmes ook ‘n welvaartbelasting moet betaal bloot omdat hulle wit is nie.
As die terme “welvaart” en “wit” in die gesprek oor die welvaartbelasting as sinonieme gebruik word, beteken dit ras word die maatstaf, en dan sou op albei bogenoemde vra ja geantwoord moet word: Ryk swartes sal nie moet opdok nie, wit armes wel. Wie nie hierdie ja wil onderskryf nie, kan dit slegs konsekwent volhou as hy of sy die welvaartbelasting op mense se relatiewe rykdom laat berus, ongeag hul ras. Wat is die grondslag van die argument: die skuld van bevoordeeldes of die welvaart van rykes?
Wat is in elk geval die morele basis, in watter land ook al, van die eis dat rykes moet opdok om armoede te beveg – ‘n eis wat ek heelhartig onderskryf? Sou ‘n ryke wat oortuigend kan redeneer dat hy of sy nie deur onregverdige bevoordeling nie, maar deur harde werk en/of bietjie geluk ryk geword het moreel kwytgeskeld wees van welvaartbelasting? Ek dink nie so nie. As Christen glo ek nie in heil en versoening deur “goeie werke” of die delging van skuld deur straf of satisfaksie nie, maar in genade – ‘n genade wat die begenadigdes tot genade teenoor hul medemens inspireer. Rykes moet gee omdat hulle omgee, nie uit ‘n skuldgevoel nie. Ironies genoeg is dit juis wanneer ons deur skuld gemotiveer word dat ons ego, ons eie belang, ons gedrag lei.
Boonop is nie almal in ons samelewing Christene nie. Die regering se taak is beslis ook nie om mense se morele heil te bewerk nie. Die staat moet armoede uitwis, en as ekstra belasting daarvoor nodig is, dan moet dit gehef word, of die burgers nou skuldig, begenadig of vere daaroor voel. Daar is geen rede hoekom die betalers op grond van hul ras uitgesonder moet word nie. Hul rykdom is genoeg.
(Lees genoemde bydraes hierbo en kom gesels dan saam oor die onderwerp deur hieronder op “Kommentaar” te klik.)
Paul Cilliers sou nog ‘n essay oor kompleksiteit vir LitNet geskryf het. Ten minste, ek het so gehoop, maar voordat hy op my versoek kon antwoord, is hy skielik oorlede. Dammit!
Vir Paul het ek die eerste keer ontmoet toe ek ‘n tyd lank aan die filosofiedepartement in Stellenbosch verbonde was. Hy het my nie net met sy akademiese briljantheid imponeer nie, maar ook met sy wye belangstellings, lewenspassie en humor. Die humor het onder meer in sy deelname aan die jaarlikse Filosofiekafee wonderlik na vore gekom. ‘n Hele klompie van hierdie filosofiese grappies (wat terselfdertyd diepsinnig was) kan gelukkig aanlyn gelees word.
As boekeredakteur by Die Burger het ek veral met hom as resensent te doen gehad. Hy was een van die heel bestes, maar ek kan nie onthou dat hy selfs een boek wat ek hom gevra het om te resenseer aanvaar het nie! Nee, hy het self met voorstelle gekom oor boeke wat hy sou wou resenseer as ek belangstel. Wie sou nie “belangstel” nie. Baie van sy resensies het my persoonlik na boeke gelei wat ek waarskynlik andersyds nie sou gelees het nie. Never Let me Go is vir my die belangrikste – waarskynlik my gunstelingroman.
Op ‘n dag is ‘n breintumor by my identifiseer en moes ek geopereer word. Paul-hulle het ons dadelik opgesoek. Hy het jare daarvoor ‘n brein-aneurisme net-net oorleef (dit waaraan hy uiteindelik tog oorlede is), en kon sterk identifiseer met die ervaring van iemand wat weet daar gaan deur dokters aan sy brein gekarring word. Hy kon humoristies oor sy ervarings in daardie verband praat. Wat my veral laat lag het, is sy belydenis dat hy banmg was die operasie het sy persoonlikheid verander. In sy proefskrif het hy immers ‘n siening van die brein as komplekse sisteem ontwikkel waarvolgens spesifieke kwaliteite (soos persoonlikheid) nie op spesifieke plekke is nie, maar in die sisteem as geheel. ‘n Mens kan ‘n deurdagte mening huldig en nogtans sukkel om daaraan te bly glo wanneer dit die nodigste is!
‘n Verdere kinkel in hierdie storie was dat hy lank gevoel het hy sal nooit weet as sy persoonlikheid verander het nie, want terwyl die meeste mense hom nie goed genoeg geken het om subtiele persoonlikheidsveranderings op te let nie, sou die mense naaste aan hom, as hulle veranderings sou opmerk, dit nie teenoor hom wou erken nie, om hom die ontsteltenis te spaar!
In onlangse maande het ek hom veral meegemaak in sy hoedanigheid as gespreksleier in ‘n interdissiplinêre diskussiegroep oor kompleksiteit. Sy publikasies oor hierdie onderwerp het ek geken, maar in die gesprekke het ‘n nog groter genialiteit ontdek: die vermoë om ander werklik te probeer verstaan, hulle ernstig op te neem, en uiters insigryk op hulle te reageer. Ons gaan hom baie mis.
Klik hier om ander herinnerings oor Paul Cilliers te lees.
In vandeesmaand se LitNet-essay skryf George Claassen krities oor die vervagende grens tussen egte redaksionele en kunsinhoud enersyds en reklame andersyds – onder meer met verwysing na onlangse uitsendings van die sepie 7de Laan. Ek is dit heelhartig met hom eens.
‘n Mens sou ook ander programme kan noem – soos die episode van The Gillmore Girls waarin die jong meisie se verhouding met haar pa die tema is, en sy dan op ‘n stadium noem dat elke goeie pa vir sy dogter ‘n Barby-pop koop wanneer sy ‘n vrou word (!?), terwyl haar afwesige pa dit nooit gedoen het nie. Nie net word die produknaam ingesmokkel nie, maar die mark word sommer ook doelbewus verbreed! En dan die rolprente, soos die James Bond-films waarin, sedert daardie een waarin 007 skielik ‘n BMW in plaas van die gebruiklike Britse motor uit die romans ry, aanhangers by elke nuwe aflewering wag om te kyk watter motormaatskappy nou die meeste aan die filmmaker-prostitute opgedok het.
Honde, akkedisse, spinnekoppe en God
Strooipoppe van die ateïsme
Augustus 5, 2011 in Sonder kategorie
“Wanneer ons die ateïstiese propaganda van die Ooste bestudeer, skrik ons eintlik van die lae peil en die primitiwiteit van die argumentasie – hoe daar klaarblyklik volledig aan die wese van die Christelike geloof verbygegaan word.”
Só praat die teoloog Gerhard Ebeling in een van ’n reeks gepubliseerde radio-lesings uit die jare 50, Das Wesen des Christlichen Glaubens (in Nederlands: Christelijk geloof). Die kommunisme (“die Ooste”) waaroor hy dit het, het intussen van die toneel verdwyn, maar die soort “propaganda” wat hy beskryf, is springlewendig in die kapitalistiese Weste – en in Suid-Afrika. Sommige waarnemers, soos die linkse Terry Eagleton, reken selfs die “nuwe ateïsme” van mense soos Richard Dawkins en Christopher Hitchens (in sy boek Reason, Faith, and Revolution sommer “Ditchkins” genoem!) is onlosmaaklik met die kapitalisme verstrengel.
Vir teoloë skep dit ’n dilemma. Verdien die opgewarmde 19de-eeuse argumente van die nuwe ateïsme om ernstig opgeneem te word? Argumente soos dat evolusie die skeppingsgedagte weerlê, of dat geloofsoortuigings onbewysbaar is. Is dit billik om van denkende Christene te verwag om te antwoord op kritici wat nie eens ’n poging aanwend om aan die objek van hul kritiek reg te laat geskied nie? In die wetenskap (wat meer as die natuurwetenskappe insluit) vereis professionele etiek dat ’n mens jou opponent se siening akkuraat probeer weergee. Hoekom sal gelowiges vir ’n strooipop in die bresse tree?
Soms mis ek die “goeie ou” ateïste van weleer – mense wat tot rasionele besinning verbind was, gretig om deur argumente te oortuig of oortuig te word. Ja, in daardie dae was die “Oosterse propaganda” nie die enigste vorm van ateïsme nie; hulle was “nie almal so nie”. ’n Mens dink aan strydrosse van die ongeloof soos C.E.M. Joad, Antony Flew en Alasdair McIntyre.
Miskien is die laer standaard van ateïsme vandag deels daaraan te wyte dat hierdie en ander topspelers later vir die opponent begin kolf het? Dit verklaar dalk die weersin in rasionele debat onder heelparty hedendaagse pleitbesorgers vir die ateïsme. Ek ervaar dikwels in hierdie soort debatte ’n aggressiewe ongeduld met logiese argumente. Wie weet, miskien het die ervaring geleer dat eerlike dialoog onwenslike gevolgtrekkings in die hand kan werk? C.S. Lewis, self eers ’n ateïs, het later opgemerk dat jong ateïste nie versigtig genoeg kan wees met wat hulle lees nie, want soveel van die beste skrywers is gelowig dat dit ’n aanvegting vir die ongelowige jongeling kan word.
Tog was daar ook ateïste van formaat, soos Bertrand Russell, Albert Camus, Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre, wat op indrukwekkende wyse volhard het in die ongeloof. Dis vandag nog ’n plesier om hul geskrifte te lees. Ek weet daar is nog baie “gewone ongelowiges” (om kerktaal te gebruik) wat deurdag, ingelig en intelligent met andersdenkendes in gesprek kan tree, maar in die openbare domein is hulle dun gesaai. Twee van die uitsonderings, die wetenskapsfiksie-koning Isaac Asimov van onder meer I Robot-faam en my gunstelingskrywer, Kurt Vonnegut, is onlangs oorlede.
Waaroor Christene hulle die meeste moet bekommer, is egter nie die lae peil van ateïstiese retoriek teen die geloof nie. Ná sy afwysende opmerking oor die “ateïstiese propaganda in die Ooste” en dié se wanvoorstellings van die Christendom, sê Ebeling: “Die verskriklike daarvan is egter dat die teiken van dié bytende spot juis dit is wat Christene in hul onwetendheid lank genoeg as wesenlik vir die Christelike geloof beskou het, en vir ’n deel nog steeds beskou, of dat hulle dit miskien nóú eers regtig beskou as iets wesenliks wat verdedig moet word.”
Miskien as ons daardie strooipop uit ons eie kop haal, sal die skille ook uit hulle s’n val? Dán kan ons gesels!