Boere ‘keelvol om te bloei’ oor Landbank se swak besluiteLandbank is toenemend onder skoot oor sy beweerde hardhandige behandeling van boere. (Argieffoto: Maroela Media) Landbank is in ŉ “swakker skuldposisie” as enige van die boere wat hy nou so “brutaal en genadeloos likwideer” en speel lankal nie meer ŉ opbouende rol in die bedryf nie, het Theo de Jager, voorsitter van Saai, in ŉ ope brief aan die voorsitter van die instelling geskryf. Die bank is onder skoot weens bewerings dat hy – en talle van sy agente en verteenwoordigers – ongenaakbaar optree teenoor boere wat op strepe gedagvaar, gelikwideer en uitgeskud word. Daar is fel kritiek op die bank se hantering van boere wat nie hulle lenings aan die bank kan terugbetaal nie. Landbank het die bewerings teen hom vroeër as sensasioneel bestempel en het ná afloop van sy eie interne ondersoek bevind daar steek nie waarheid in die aantygings nie. Die bank het gesê hy neem kennis van die bewerings, maar kon geen bewyse vind dat enige onwettige of onvanpaste praktyke teen Landbank-kliënte ingespan word nie. De Jager skryf nou in die brief aan Thabi Nkosi, nie-uitvoerende voorsitter van Landbank, dat boere keelvol is “om te bloei oor julle swak besluite, ondoeltreffende bestuur en ideologiese posisionering” en dat die Landbank boonop die argitek van sy eie probleme is. Hy sê toe die bank twee jaar gelede sonder waarskuwing ŉ tien jaar lange ooreenkoms met sy tussengangers beëindig het, het die bank se moeilikheid onder hom “uitgehardloop”. “Julle het niemand kans gegee om daarvoor voor te berei nie: nóg die boere wat nooit gekies het om Landbank-kliënte te wees nie, nóg die tussenganger-landbou-ondernemings wat Landbank se leenboek uiters doeltreffend bestuur het en nóg vir julself. Toe was die swak skuld op daardie boek ŉ skamele 1% en minder. Nou is dit meer as 50% en groei dit daagliks,” skryf De Jager. Hy sê dit help nie die bank beroep hom nou op sy historiese rol en bydrae tot die landbou nie, aangesien dit nie meer dieselfde bank is wat daardie bydrae gelewer het nie. “Dis juis omdat ons boere Landbank se roemryke verlede ken en waardeer dat ons nou so teleurgesteld en kwaad is. Hoe kon julle die bank so misbaar maak? Jy [Nkosi] praat self in begrippe soos ‘onderprestasie’, ‘Landbank se wanbetaling aan ons skuldeisers’ en ‘nie aan mandaat voldoen nie’. As die bank winsgewendheid, volhoubaarheid en doeltreffendheid voor sy ‘ontwikkelingsdoelwitte’ en transformasie gestel het, was julle ook nie nou so diep in die moeilikheid nie.” Het landbou-organisasies geweet? De Jager sê ook die bank se lys van landbouverenigings met wie hy die afgelope ruk vergader het, is opvallend gebrekkig. Sê tog, Thabi, het julle dit in daardie vergaderings met ander landbou-organisasies bespreek dat Landbank op só ŉ massiewe skaal boere gaan sekwestreer? Wat was hulle reaksie toe julle verduidelik waarom daar geen bankrot boere onder die valbyl kom nie, maar juis boere met baie meer bates as laste? “Het Landbank aan hulle verduidelik hoe daar te werk gegaan word as julle op ŉ plaas aankom, hoe julle met slagofferboere, hulle vroue en kinders praat en dat daar aan die einde van julle proses niks van ŉ boedel gaan oorbly as die fraksie wat julle skuld daarvan uitmaak, gedelg is nie?” skryf hy. “As julle dit bespreek het, het julle hulle ondersteuning daarvoor gekry? As dit nie bespreek is nie, hoe verduidelik jy waarom Landbank dit verswyg het?” Verskeie boere voer die afgelope ruk aan die bank het op hulle plase toegeslaan weens uitstaande skuld. Talle van die boere se bates oorskry egter hulle laste en hulle voer aan hulle sou in die afsienbare toekoms daardie skuld kon delg – mits die Landbank en sy agente nie ingrypende stappe gedoen het nie. Gee Landbank sy eie medisyne De Jager sê voorts die Landbank se vermoë om as lopende saak volgehou te word, ly skipbreuk en dat dit ook die bevinding van die ouditeur-generaal – in ŉ gekwalifiseerde ouditverslag oor die instelling – gemaak het. Volgens Nkosi pak Landbank twee risikofaktore in sy omkeerplan: die herstrukturering van skuld en groter beheer oor sy eie leningsboek. Dr. Theo de Jager. (Foto: Verskaf) Maar De Jager meen die bank het lank nie meer die vertroue van die boere, óf die kundigheid, ervaring en baanrekord wat nodig is om weer op dreef te kom nie. “In Saai stem ons dus nie saam dat julle die belangrikste tekortkominge takel wat tot Landbank se probleme aanleiding gegee het nie. Ons het ook met van die bank se finansierders en krediteure plaaslik en in die buiteland gepraat en hulle deel ons skeptisisme. “Die rou waarheid is dat Landbank in ŉ baie swakker skuldposisie is as enige van die boere en hulle gesinne wat julle so brutaal en genadeloos likwideer. Almal van hulle het baie meer bates as laste gehad en veral werkbare alternatiewe planne. Waarom moet Landbank nie dieselfde medisyne kry wat hy so mildelik uitdeel nie? “As ŉ mens kyk na hoe Landbank op ons boere se plase te kere gaan, na die gedrag van julle verteenwoordigers en die verwoesting van boedels, ondernemings en gesinne, verstaan ons nie hoe enige instansie verder iets aan julle sou wou leen nie. Dit is ook te laat om julle van daardie verfoeilike optrede te distansieer, want in Landbank se ondersoek wou julle geen fout daarmee vind nie. “Landbank se ‘deursigtigheid’ strek ook nie ver genoeg dat julle vrywillig die verslag van die ondersoek in die openbare domein plaas nie.” De Jager sê die bank moet ook verduidelik waarom daar geen swart boere is wat so “aggressief gelikwideer” word nie en ook hoekom daar geen bankrot boere op sy lys verskyn nie.” En hoe het die beslaglegging op ŉ huilende dogtertjie se speelgoed Landbank gehelp in julle strategie om meer lewensvatbaar te word? De Jager het vroeër gesê dieselfde patroon word deurlopend in Landbank se optrede gevolg. Dit sluit in dieselfde prokureur en likwidateurs wat namens Landbank die verwoesting teweegbring, growwe misbruik van wetgewing en regulasies wat likwidasies reël, asook aggressie en vernedering van boere voor hulle gesinne, beledigende taalgebruik van die Landbank se agente teenoor boere en die weiering om na enige voorstelle vir oplossings te luister.