FAY SE BEKERING – breinsuiker
FAY SE BEKERING
UIT MY BOEK: ‘DIE TUINHEKKIE’ BESKIKBAAR BY WWW.BREINSUIKER.CO.ZA
Dit was op ’n Maandag toe een van die Joons kindertjies, die een met die oopbekkie, by my huis aankom en sê Ouma het hom gestuur.
Sy wil weet of ek nie net haar hare wil kom ‘rinse’ nie.
Ek het dit maar gedoen vir ekstra geld, maar ek het vermoed daar is ’n storie of ’n ding wat op haar hart rus.
Ek het vinnig klaar gemaak en die ‘Jensen Violet’ gevat, want Ouma se ‘rinse’ was altyd op die laaste.
Die tuinhekkie het nog eers nie behoorlik die toegaan-skreeu gelos nie, of sy skreeu dat ek maar kan inkom, dis oop.
Sy het sommer so by die bad gebuk en ek het met ’n ennamel emmertjie begin spoel.
Toe ons amper klaar is, sê ek sy moet party keer so bietjie heuning aan haar hare sit, sodat dit nie so uitdroog nie en net daar sê ek ’n ding wat haar laat lag.
Sien, Ouma het so manier dat haar skouers eers begin wip dan kom die lag later uit.
“En as Ouma nou so aan die wip gaan?” vra ek ewe onskuldig terwyl ek haar hare spoel.
En so begin sy vir my die storie vertel van Fay wat so oorkant haar bly met die droeë en gekoekte hare.
Dit was weer een van Domine se kuiers wat nie ’n huisbesoek was nie, maar net ’n heen-en-weertjie.
Ouma vertel dat hulle nog so oor die tuinhekkie staan en kuier, toe Fay Botes by haar huis uitgestap kom, ’n paar blaartjies van ’n bossie of ’n ding afpluk en vinnig weer by die huis instap.
Fay Botes bly so skuins oorkant Ouma-hulle in die eenvoudige rooi daksteen huisie.
Ouma vertel dat dominee eers so stadig en versigtig beginne praat as hy iets op die hart het en dis hoe hy toe die ding begin vat van Fay toe hy sê:
“Tannie Joey, daardie dame wat hier so skuins oor die pad bly is darm ’n vreemde mens. Ek wil so graag daar gaan besoek aflê. Ek voel dit so in my gees”. Ouma vertel vir my dat dit gevoel het asof al die bloed uit haar are loop, toe Dominee oor Fay beginne praat.
“Ja Dominee, ek verstaan dis soos daai wat hulle sê, die gees wil maar die vlees wil nie.”
“’n Mens kan mos nie so eensaam en alleen deur die lewe gaan soos daardie stomme vrou nie,” begin Dominee torring aan die ding en Ouma wil die ding wegpraat.
“Ag, Dominee, los maar. Die vorige Dominee het ook prober, maar sy het hom gejaag. Glo vreeslike goed toegesnou. Los maar.”
“Tannie Joey, vandag staan ek as vriend voor Tannie. Hoe sal ek nou die hele ding benader as ek wil gaan huisbesoek doen?”
“Dominee, daardie vrou ken net elende. Kyk hoe trek sy aan.
Dis nie rokke of klere nie, dis lappe. Sy draai die goed om haar middel, gooi ’n lap oor haar skouers, bind ’n lap om haar kop en dan nog kaalvoet ook nog. Winter en Somer. Daardie hakke is al so gebars soos ’n ou houtvloer wat nooit olie of ‘pollish’ kry nie.” was Ouma se woorde.
Ek wou nog sê dat sy moet Vasiline en Grandpa meng en dit aan die hakskene sit, maar ek los vir Ouma dat sy die storie vertel, want ek weet hierdie is ’n lekker storie.
“Sy borsel nooit hare nie en as sy die dag dit moet doen, borsel sy net bo langs, maar onderlangs sit die koeke soos ’n Vinknes. Daar moet nog net ’n klein voëltjie by haar kop uitloer, dan is dit sowaar ’n Vinkes. En dan wil ek sommer in dieselfde asem sê, dat sy nie te skoon is nie, wel, ek sal nie daar tee drink nie, as ek dit dan nou so moet stel.
Maar die ding wat almal aan die praat het is die dat sy so vroeg, nog voor sonop, uit haar huis kom, al is dit spierwit gekapok, om met haar plante te praat.
En as jy nou in haar voortuin, so van naderby kyk, sal jy sien daar groei nie blomme nie, maar net groente, kruie, uintjies, bossies en al wat ding is waarmee sy toor. Dis ’n aardigheid, Dominee, dis ’n aardigheid.”
en Ouma en Dominee loer straat af na Fay se kant toe. So skelm loer soos wanneer ’n skoolkind afskryf.
“Niemand wil naby haar kom nie, te bang hulle word getoor. Dis net die diertjies en insekte wat oral in haar huis en tuin rondloop wat gelukkig lyk. Daar is sprake dat sy ekstra krag kry as dit Volmaan is en as ek die dinge so bekyk is dit reeds nou Volmaan.
Maar laat ek nie my ewemens so beswadder en beskinder nie.”
het Ouma gesê.
“Nee, Tannie, dis nie beskinder nie, ons moet haar help, sy moet in die kerk kom.” het Dominee gesê.
Mens sal nooit weet of Dominee nou regtig wou gaan bekeer het, of net uit nuuskierigheid uit nie. Ek dink tog maar hy was meer nuuskierig.
Ouma kruis haar arms voor haar bors, vryf haar neus en trek haar oë op skrefies en beginne vertel.
Sy is hier in die Vrystaat gebore. Hier net voor een Kersfees het sy net verdwyn.
Geen mens het geweet waar sy haar bevind nie. Net ek het agter gekom dat sy nooit meer uit die huis kom nie. Toe gaan kyk ek en dis toe dat almal begin soek het.
Die dorp het ’n soekgeselskap bymekaar geroep en so soek hulle.
Al wat man, hond en perd is, is ingespan en die veld in, maar Fay is weg.
Vir wat? het ek my daai dag vererg, vertel Ouma, en dit lyk so asof sy haarself van voor af wil vererg.
Niemand traak oor haar nie, maar nou dat sy weg is wil julle soek, het Ouma gesê.
Op ’n dag kry ek ’n brief in die pos en dis van Fay af. Sommer so in ’n vuil koevert op ’n vuil stuk oefening boek se bladsy.
Sy skryf toe dat sy daar iewers in die Moordenaars Karoo is en dat die grootste ellende die wêreld gaan tref. Sy skryf toe verder dat ons onsself moet regmaak, want die einde is in sig, sy sien dit. Sy het die in die blare gelees, teeblare…Maar dis ’n storie vir ’n ander dag, Dominee.
Toe Ouma van die teeblare sê, was my nuuskierigheid hoog.
“Tannie, maar hoekom het Fay dan vir Tannie geskryf? Is julle goeie vriende?” wou Dominee weet.
“Nee Dominee, nie goeie vriende nie, maar sy is my Niggie van Ma se kant af.” vertel Ouma.
Mens, ek was so geskok toe ek verneem dat Fay en Ouma familie is. Jy weet, daar waar ek bly praat die mense baie oor Fay. Ek weet van sommige mense wat al daar was vir die blare-lees, maar ek sukkel nie met bose goed nie.
Fay het intussen weer die huis ingehol soos ’n wilde bok, gaan Ouma aan met die storie.
En ek is nuuskierig.
En daar staan Ouma en ’n geskokte Dominee, voor Ouma se tuinhekkie, stom, met geen woorde te spreek en Fay Botes wat hulle beloer deur haar sitkamervenster.
Dominee is toe daar weg sonder om by Fay aan te gaan.
Die volgende dag sien Ouma, waar sy in die voorhuis besig is en ’n mooi uitsig op die straat het, dat Dominee by Fay Botes se erf instap.
Kiertsregop, hoed op die kop, gewapen met ’n dik Bybel onder die blad en klein vinnige treetjies.
Ja, Dis van pure senuwees, dink Ouma en trek die ‘Sun filters’ so effens weg voor die venster.
Ouma stut met haar heup teen die vertoonkas, vol gepak van ornamentjies vanuit die Wildtuin tydens Winter vakansies.
Haar regterarm voor haar bors gevou en die linkerarm rus dan op haar regterarm sodat sy haar mond kan vashou met die linkerhand. Pure konsentrasie.
So stap Dominee met die sementpaadjie op, tot by die eerste trappies van die stoep, kyk om, stap effens terug, lig sy hoed op en skuif dit so effens terug.
Dan stap hy weer agteruit, net so twee tree, kyk links, dan regs en dan weer tot by die trappie.
Hy haal die Bybel onder sy blad uit en hou dit voor sy bors vas.
Hy stap met die drie trappies op tot by die deur, lig sy hand en net voordat hy kon klop, draai hy om en stap weg.
Siestog, die stomme Dominee moes seker vol van die bang gewees het, dink ek.
Die volgende dag weer selfde ding, totdat hy besluit het om die saak met Ouma te bespreek, aangesien dit haar niggie is.
Dis ’n week later toe Ouma haar tuinhekkie se gebek hoor en nogal die tyd van die oggend wanneer dit storie tyd op die Transistor radiotjie is.
“Wie is so ontydig? Dis storie-tyd en dan die resep.” praat Ouma met haarself.
Sy het daai gewoonte gehad om so met haarself geselskap te maak.
Ons almal weet dat as dit storie-tyd, resepte en oggend oordenking is, mens nie vir Ouma moet pla nie.
Ouma loer deur die venster en sien dat dit Dominee is, nogal in sy leerraarsgewaad.
Hy stap met kort vinnige treetjies met die sementpaadjie op, verby die ‘Pride of India’ boom en die Rankroos. Klim die vier trappies na die rooistoep vinnig op, amper soos ’n kalkoen wat wil storm.
Hy klop aan die deur, soos waneer jy room styf wil klop vir oor poeding gooi. Vinnige, kort kloppies.
Ouma beduie nogal so met haar hand hoe Dominee geklop het.
Ouma maak die deur oop en sy sien sommer die kwellinge op sy gesig.
Dalk as sy vriendelik en lig groet, gaan die kwellinge bietjie sak.
“Maar my wêreld, wat ’n verrassing, Dominee, dis nog ver van kollekteer-dag af, maar kom in.”
“Nee Tannie, ek kom nie kollekteer nie en ek kom ook nie met die
Woord na Tannie toe nie, maar met ’n ander ding wat baie swaar op my rus.
Ek het nou al vir weke in gebed gevra dat die Groter Hand my moet krag gee, dat die Heiligheid waarheid kom spreek en dat die ewige Satan se Adder moet wyk, maar niks nie.” begin Dominee.
Of Dominee daai groot woorde gesê het en of Ouma dit uitgedink het weet ek nie, maar dis Hoog woorde uit Die Woord uit.
“Maar my wêreld Dominee, hoe praat dominee dan so anders vandag. Ek ken mos nie vir Dominee as iemand wat so hoog praat nie. Hoe nou?”
“Nee Tannie, dis Tannie se Niggie, Fay.
Ek probeer tog om by haar uit te kom, om haar tot bekering te bring, haar in die Kerk te kry, om Die Woord te hoor, maar dis asof daar ’n groot hand my wegdruk en ek onthou toe Tannie se woorde van die toordery.
Ek het laas week probeer, die week probeer en vandag wil ek weer probeer, maar toe meen ek as ek eers met Tannie kom gesels, kan ons die ding dalk saam aanpak. Dis tog familie van Tannie.”
“Dominee, dit gaan nie baat om na haar toe te gaan nie. Ons almal het al probeer om haar in die kerk te kry, maar sy skop vas. Dit is nou al vir jare dat sy so wil van haar eie het.
Ouderlinge, wat nou al lang bome toe is, het al probeer, Diakens wat nou al Ouderlinge is, Dominees wat gekom en gegaan het, hulle het almal al probeer en al wat sy sê :
“Wyk Farriseer en los my uit.” dan slaan sy die deur toe. Die ou Apostoliese Profeet het selfs traktaatjies by die hope in haar posbus gaan sit. Sy het dit dan in die middel van die nag gevat en weer onder die Kerkdeur gaan instoot, sonder skaamte.”
“Maar Tannie kan mos maar gaan probeer, net om die ys te breek, dan kan ek inkom en dit verder vat. Kry haar maar net eers sag.”
Ouma vertel my dat Dominee so knaend was met die storie, dat sy toe maar ingegee het.
Oume se oë trek op klein skrefies en sy vou haar hande voor haar bors, dan druk sy haar bril met middel vinger op en sy dink.
“En nou Tannie? Kan ek vir Tannie water kry?” vra Dominee, want dit lyk so asof Ouma in ’n tipe van ’n trans in gaan.
Ouma het daardie manier van ’n ver kyk in die oog, so asof sy verder dink as wat dink is.
“Nee Dominee, kom sit dan maak ek tee. Sommer hier in die kombuis, as Dominee nie omgee nie.” en Ouma sit die ketel aan.
Genade, nou dat ek daaraan dink.
Ouma het my nog nooit ingenooi vir ’n koppie tee by haar tafel nie. Maar ek verstaan dit tog maar op my manier. Anyway…
Terwyl die ketel kook begin Dominee aan Ouma verduidelik wat sy plan is.
“Tannie sien, as ons nou saam na haar toe gaan, kan Tannie mos die gesprek begin.
Tannie kan verneem na die familie en hoe dit met die tuin gaan. As dit moet, kan Tannie selfs sê dat Tannie graag Tannie se blare gelees wil he. Ek weet dis ’n bose ding om te doen, maar soms moet ’n mens maar alle weë kies om iemand te red.”
“Dominee, ek weet darm nie so lekker van die blare lees nie.” sê Ouma en gooi die kookwater in die silwer teepot met die swart handvatseltjie.
“Het Ouma toe Ouma se blare laat lees?” vra ek vinnig voordat sy verder kon vertel.
“Nee wag jy nou, moenie vooruit loop nie.” het Ouma my vinnig stil gemaak.
Die teepot is al ingeduik en getjip op plekke.
“Kom ek skink Dominee se tee.”
Ouma gooi sommer twee lepels suiker in, melk en roer dit ook sommer. In die piering twee Peanutbutter koekies, sommer net so.
Hy hou die piering met die koppie so in die palm van sy hand vas, met ’n slap buig in sy pols, om dit te ballanseer.
“Dominee, kom ons pak maar die bul by die horings. Ek sal saamgaan, maar as sy ons jaag, draai ek om en loop weg. Ek gaan my nie deur ’n baie verlangse Niggie laat beledig nie.” het Ouma gesê.
“Sit net hier, ek kom nou.” en Ouma stap haastig-heupe die kombuis uit en los die verwarde Dominee net daar.
Dominee sluit sy oë, so asof in gebed en drink sy tee.
Ouma kom terug, hare netjies agtertoe gekam, ruik soos die blommetjies en haar plat-hak skoene aan.
My mens, ek kan al in my geestesoog sien hoe Ouma vir Dominee aanpraat.
En daar stap Dominee en Ouma by die deur uit, rooi trappies af, sementpaadjie, verby die ‘Pride of India’ en Rankroos, by die hekkie uit en straat af na Fay toe.
Ouma stap voor, nogsteeds haastig, maar toe sy by Fay se sementpaatjie kom, bedaar sy bietjie en stap stadiger.
Dominee net so paar duim agter haar.
“Die Gees sal met ons wees.” het Dominee saggies gesê.
“Stadig nou Dominee. Los nou maar die Gees en die Woord en die Kerk en bly net stil. Ek sal die praatwerk doen.” praat Ouma vir Dominee aan.
Ouma lig haar hand en Dominee kan sien haar kneukels is spierwit van hoe haar vel styf om haar hand span van pure senuwees.
Soos ek gesê het, as ek gespot word, loop ek, het Ouma my vertel.
“Dis reg Tannie, klop nou maar.”
Ouma klop eers sag en stadig. Drie kloppe.
Dominee wil iets sê maar Ouma maak hom stil.
“Sjuut, Dominee, wees stil.” sê Ouma.
Klop klop klop, bietjie harder die keer.
Nogsteeds niks nie.
“Wat het ek jou gesê, geen maniere.
Sy weet tog te goed dat ons hier is en maak nie oop nie..
Ek gaan my nie so bespotlik maak nie.
Ek kan nie heeldag aan ’n deur staan en klop met die hoop iets gaan gebeur nie.”
Ek ken vir Ouma as sy die dag, soos sy dit noem, Duiwel vat. Dit kan ’n lelike ding word.
“Klop nog net een keer Tannie, ons is mos nou hier.” praat Dominee haar moed in. Hy hoop tog net nie dat Ouma nou sal omdraai en wegloop nie.
Klop, Klop, saggies en net twee keer.
Dit voel asof die ongeduld in Ouma opbou en enige oomblik gaan bars soos ’n oorryp granaat wat sy rooi pitte die wêreld vol gaan uitspoeg.
“Ag nee my magtag man, jammer vir daai woord Dominee, maar ek kan nie hier soos ’n stout kind staan wat Prinsipaal moet gaan sien nie.” en Ouma klop daai deur so hard dat Dominee sy ore wil toedruk, omdraai en weghol. Dit smaak my of sy die deur uit sy kosyn gaan klop.
“Fay, maak oop die deur, ek kan nie hier staan soos ’n skaap wat wag om geslag te word nie. Ek en Dominee wil jou kom aanpraat. Maak oop.” skreeu Ouma met haar mond so naby aan die sleutelgat.
En daar gaan die deur stadig oop.
Fay staan in die deurkosyn. Baie lappe aan, gekoekte kop, bleek soos sneeu.
“Hallo Fay.” het Dominee heel skaflik gegroet. Die arme Dominee het seker teen hierdie tyd soos ’n riet gebewe.
“Hallo Dominee.” het Fay met ’n sagte stem gegroet. Ouma vertel my dat sy so verbaas was dat Fay nog ‘ge-Dominee’ het.
“More Fay, dis Dominee Jonkers.” het Ouma gegroet.
“More Suster.” groet Dominee met sy kerk-praat-manier vir die tweede keer.
“Kom in, ek is agter in die tuin.” het Fay nogsteeds baie saggies gesê.
Ouma vertel my dit het gelyk asof die stomme vrou in ’n dwaal of ’n ding is.
Ouma stoot vir Dominee sommer so aan die skouer vorentoe.
My mens, ek sou graag ’n vlieg teen daai muur wou wees.
“Ag Vader, hou tog U hand oor ons,” bid Dominee saggies.
“Ag stadig nou Dominee, dis nie so erg nie.” en Ouma swaai haar hand woes na Dominee se kant toe.
As jy my vra, het Ouma die stukkie van die storie sommer bygelas om die storie so kleine bietjie in te kleur.
Ouma vertel my toe, soos sy nou deur Fay se huis stap, trek sy strepe so dik soos voetpaaie oor die meubels, so is die stof opgegaar. Dit lyk soos ’n hele woestyn wat op haar meubels kom lê het.
Ek dink Ouma dik dit ook maar bietjie aan, maar ek sê niks.
Tjoepstil stap die drie deur Fay se huis, by die agterdeur uit.
En daar in die agtertuin, is die mooiste draad-stoeltjies, so onder ’n Wilgerboom, wat sy slap takke al om die stoeltjies laat hang.
Die son loer deur die takke. In ’n bedding langs ’n opvou tafeltjie, is Pitunias geplant, aan die ander kant, die mooiste Renongkels en dan fyn veldblomme; Fynbos, Namakwalandaisies, Pietsnotte, Kamroo en al wat blomsoort is.
Dominee sak sy kop effens en loer met opgetrekte wenkbroue na Ouma.
Ouma wys toe vir my hoe sy maar net haar skouers opgetrek het. Ek wou uitbars van die lag van lekkerkry, maar hou dit terug.
“Suster, die blomme is besonders.” het Dominee toe maar saggies gesê.
Ouma vertel my dat sy haar eers vir Dominee wou erg, omdat hy hier sit en komplimente maak, in plaas van die vrou bekeer. Dalk was Ouma so klein bietjie jaloers omdat Dominee Fay se tuin komplimenteer. Mens sal nie weet nie.
“Fay, dit lyk soos ’n paradys hier agter.” het Ouma ook toe maar bygelas.
“Kom sit hier.” sê Fay en beduie na die draad-stoeltjies.
Ouma sê vir my dat sy net gewag het dat ’n klein voëltjie sy koppie by daai nes van gekoekte hare uitsteek.
Ouma en Dominee gaan sit, so op die punte van hulle stoelle. So asof hulle gereed is vir opspring en weghol.
“Dis die tuin van Eden. Dis die plek van vrede. Dis waar die mens se siel stil word.” begin Fay praat asof sy in ’n preek is of dalk bid.
Ouma en Dominee kyk na mekaar. Dominee hou sy hoed op sy skoot vas en Ouma vou haar hande op haar skoot, kompleet soos mens in die kerk sal sit.
En daar begin Fay teksversies opsê, so uit haar kop uit. Sy ken selfs dele uit die Heidelbergse Katagismes. Sy sing die Psalmdigters se Psalms met ’n suiwer stem. Sy bid asof die gebed vir haar geskryf is deur ’n digter uit die Bybel. Ouma vertel my dat dit vir haar eerlikwaar, baie mooi was. So sonder aansitterigheid, bid Fay daar in die tuin.
Ouma vertel my dat Dominee sy kop laat sak, in eerbied, totdat sy ken sommer so op sy bors loop lê het.
Ouma sluit haar oë.
“Sien, ons almal het maar ons eie kerk iewers. Julle kerk is die ou klipgebou, myne is die tuin waar die voëls na my luister, die oggendson my groet, die rooidag my troos en die blomme my vreugde bring. Dis hier waar ek rus kry.” vertel Ouma toe vir my woord vir woord wat Fay gesê het.
As dit iemand anders was en nie Ouma wat hierdie storie vertel het nie, sou ek reguit gesê het dat dit ’n lieg is.
Ouma vertel dat dit tjoepstil was om hulle. ’n Heilige stilte. Net die klank van die voëls. Siestog, ek kan sommer in my gees hoor hoe die groen vlerk duif sing…”My ma is dood, my pa is dood, my kinders is dood, almal is dood…dood…dood, en dan die grysduif wat hom antwoord gee, ‘God Sorre, God sorre”.
“Ja,” het Ouma gesug, “daar is goeie dinge en dan is daar minder goeie dinge, soos daardie dag met Bazil en die Bazaar.” het Ouma gesê toe ek die laaste emmertjie water oor haar gebukte kop gooi om die ergste Violet uit te kry.
Nadat ek Ouma se hare goed uit ‘gerinse’ het, en sy dit saggies met ’n handdoek droogdruk, breek die groot dink in my los.
Ek stap aspris by Fay se huisie verby net om te kyk of ek nie dalk iets sien nie, maar dis doodstil.
BAZIL EN DIE BAZAAR