Geloftedag… En Die Slag Van Bloedrivier - Joy! Digital
Ten spyte van die geestelike arbeid van die Britse en Amerikaanse sendelinge sedert 1820, was die houvas wat bygeloof op hulle gehad het, die regering van die Zoeloeko­nings en die vrees vir toordokters só groot dat nie een enkele Zoeloe op die predi­king van die Evangelie gereageer het voor die nederlaag van Dingaan se impi’s by Bloedrivier nie. Om nog steeds Geloftedag te vier, is geensins anti-Zoeloe nie. Ek het in diepte opgelees oor hulle geskiedenis, strategiese slagvelde en het museums in Zoeloeland besoek. Ek beskou die Verbond wat die Boere met God gesluit het en die daaropvolgende Slag van Bloedrivier as die begin van die geestelike vryheid van die Zoeloes.
Dit is binne sig van die plek waar Piet ­Retief en 100 van sy volgelinge brutaal gemartel en vermoor is. Die Afrikaanse sen­delinge het ‘n skool vir blindes, ‘n opleidings­kollege vir evangeliste en nog vele ander uitdrukkings van Christelike liefde vir hul voormalige vyande daargestel. As God se volk moet ons God ken en Hom bekend maak. Ons moet ons geskiedenis ken ten einde ‘n beter toekoms te kan bou. Ons moet ‘die tye verstaan’ (1 Kron 12:32) en weet wat God wil hê ons daaromtrent moet doen.
Die Trekleier Piet Retief is deur sendelinge gewaarsku toe hy na Dingaan is om te onderhandel vir die Voortrekkers se verblyf in die ontvolkte gebied tussen die Tugela- en Boesmansrivier (die hedendaagse Natal). Retief was egter uitermate vol selfvertroue en het alle waarskuwings verontagsaam.
Eerw. Francis Owen van die Church Missionary Society het as een van die koning se vertalers opgetree. Die meeste inligting omtrent Retief en Dingaan se onderhandelinge kom uit Owen se dagboek. Toe Retief Umgungundlovu bereik het, het die koning hom onthaal. Owen het Retief gewaarsku oor die talle wreedhede, martelings en teregstellings waarvan hy (onder dwang) die getuie was, tog was Retief baie beïndruk deur die ‘erns, edelheid, intelligensie en welwillendheid’ van
Die sendeling, Owen, was egter baie ontstemd omdat Retief en sy volgelinge die erediens van Sondag 4 Februarie misgeloop het juis as gevolg van die ondertekening van hierdie dokument. Retief het later er­ken dat hy skoon vergeet het dat dit Sondag was.
Dinsdag het William Wood, ‘n jong Engelse handelaar wat ook vlot in Zoeloe was, Retief gewaarsku dat hy en al sy volgelinge ‘voor die einde van die dag uitgewis sou word.’ Retief en sy manne is na ‘n laaste af afskeidsparty genooi net toe hulle gereedgemaak het om te vertrek. Hulle is versoek om hul gewere buite die kraalhekke te los.
Ongeveer middag op die noodlottige Dinsdag, 6 Februarie, moes Eerw. Owen toekyk hoe Dingaan ‘n reuse mag uitstuur in die rigting van waar die trekkers gekom het. In die vroeë oggend van 17 Februarie het 10 000 Zoeloekrygers die slapende Voortrekkers tussen die Boesmans- en Blaauw­krantzrivier aangeval.
‘n Teenaanval op 6 April het daartoe gelei dat twee mededingende leiers, Piet Uys en Andries Potgieter, by Italeni oorkant die Buffelsrivier in ‘n lokval gelei is. ‘n Britse ekspe­disie van Port Natal het die Trekkers te hulp gesnel, maar tien van die kommando is gedood, insluitende Piet Uys en sy seun Dirkie wat langs sy pa aanhou veg het.
Wanneer hierdie 64 waens beweeg het, het dit in vier rye beweeg sodat die ry nie te lank was nie en die voor- en agterhoede beskerm kon word. Elke nag is die laer getrek, wagte uitgesit, inspeksies gehou en ver­dedigingsvaardighede geoefen. Ver­ken­ningspatrollies is uitgestuur om inligting oor die Zoeloe-bewegings oor te dra asook om hulle van moontlike gevare te vergewis.
Net toe die Tugela-rivier in vloed was, het die Wenkommando dit by Spioenkop oor­gesteek. By Wasbank het Sarel Celliers op Sondag 9 Desember op ‘n kanonwa geklim vir die oggend-erediens.
Hy het ‘n plegtige gelofte voorgestel: “My broers en landsgenote, op hierdie oomblik staan ons voor die Heilige God van Hemel en aarde om ‘n belofte te maak. In­dien Hy met ons is en ons beskerm en nie aan die vyand oorlewer nie sodat ons oor hulle kan triomfeer; dan sal ons jaarliks hierdie dag en datum eer en herdenk as Dankdag en Sondag tot Sy eer.
Ons sal ons kinders en kindskinders hier­oor inlig dat hulle deel van hierdie gelofte is ter herinnering aan ons nageslag. Indien enigeen ‘n probleem hiermee het, laat hom dan nou van hierdie plek wegdraai. Die eer van Sy Naam sal hierdeur met vreugde verhoog word en aan Hom kom toe die eer en heerlikheid vir die oorwinning.”(Vrye vertaling van die oorspronklike Nederlandse Gelofte).
Alle Engelse vrywilligers het hulle by die Afrikaanse Voortrekkers gevoeg en die Gelofte afgelê en dit is vanaf 9 Desember elke aand tot en met die aand van die 15de tydens aandgodsdiens herhaal.
Die Kommando het Saterdag 15 Desember die Buffelsrivier oorgesteek en tussen die Buffels- en Ncome-rivier uitgespan. Twee verspieders het berig gebring, dat hulle ‘n groot Zoeloe-mag sowat een en ‘n half uur weg gesien het. Pretorius het die terrein vir ‘n geskikte laergebied verken en hy het God se hand hierin gesien, aange­sien hy ‘n perfekte plek aan die anderkant van die Ncome-rivier gesien het.
Aan die Wes-oewer was ‘n diep seekoeigat en ‘n enorme donga of kloof. Die laer is opgestel deur gebruik te maak van hierdie twee natuurlike verdedigingskenmerke aan beide kante. Die 64 waens is baie stewig aan mekaar vasgewoel met slegs twee gevegs­openinge waar die kanonne opgestel is. Die agterkant van die D-formasie was teen die donga en die semi-sirkel in die oopte. Kerse is uitgesit en lanterns is oral aan die lang sweephingsels opgehang ten einde te verhoed dat die Zoeloes die laer ongesiens in die nag kan bereik.
Daar was tussen 15 en 20 duisend. Die dag het begin met ‘n woeste geveg – die Zoeloes het gesis, gegil, hul assegaaie teen hul skilde gestamp, donde­rend met hul voete op die grond gestamp en toe die laer bestorm. Die twee kanonne het bane deur die menigtes geskiet en die dodelike korrel van die Boere het sy tol geëis. ‘n Massa Zoeloes het probeer om die agterkant van die laer, deur die donga, te bestorm, maar Sarel Celliers het sy manne gelei om hulle af te sny.
Die Zoeloes het tot die aanval oorgegaan – ‘n swart vloedgolf wat op die waens afgekom het. Die roers het gevaarlik warm begin word, wa-seile is met assegaaie en spiese deurboor, maar die strategiese pla­sing van die laer het die Zoeloes grensloos gefru­streer. Hoe nader hulle aan die waens gekom het, hoe meer is hulle opmekaar getonnel deur die donga en die rivier totdat hulle oormekaar en oor hul gesneuweldes geval het. Hul verliese het enorm geraak sonder dat hulle iets kon vermag. Nog nooit in die ervaring van hierdie krygsnasie het so-iets met hulle gebeur nie. Andries Pretorius het ‘n tempoverandering in die geveg aangevoel en hy het ‘n stormloop in die middel van die impi-mag gelei.
Vir die eerste keer in Zoeloe-ge­skiedenis het die impi’s op die vlug geslaan. Die eenheid waarop hulle strategie gebou is, is verbreek. Toe die son sak, het die uitgeputte Kommandolede teruggekeer vir ‘n Dank­diens en vir hul eerste ete van die dag.