Vanuit die gesigshoek van Berkouwer gesien, is daar verskillende dinge wat die weg van die skolastiek vir hom onbegaanbaar maak. Vir eers is daar die kwessie van die Skrifgebruik in die skolastiek. Die Skrif speel in die skolastiek ‘n ondergeskikte rol. Die bonatuurlike waarhede waarmee die skolastiek werk, is die geformuleerde waarhede van die kerklike leeruitsprake. In die Rooms-Katolieke skolastiek geld hierdie uitsprake as onfeilbaar, sodat hulle in elk geval nie aan die kritiek van die Skrif onderwerp kan word nie. In die protestantse skolastiek geld hulle wel nie as onfeilbaar nie, maar omdat hulle funksioneer as die vertrekpunt van die dogmatiese denke word hulle maklik die bril waardeur die Skrif só konsekwent gelees word, dat die Skrif hulle nie meer kan korrigeer nie. Die Skrifgebruik in die skolastiek bly dan ook hoofsaaklik beperk tot die aanvoer van Skriftekste as bewyse vir die vasstaande leer54.
Die tweede belangrike saak is die kwessie van die rol wat die natuurlike teologie in die skolastiek speel as aanvullende bron van kennis naas die Heilige Skrif. Openlik en uitgesproke is dit die geval in die Rooms-Katolieke teologie met sy onderskeiding tussen natuur en genade. In die protestantse teologie kom dit egter ook voor, al is dit veel meer onopsigtelik en fragmentaries. Werkend met die gedagte dat die teoloog vanuit sy kennis van die Skrifopenbaring tog ook in staat is om die algemene openbaring te interpreteer en vir die teologie profytlik te maak55, word daar ruimte geskep vir die gedagte van “articuli mixti” in die protestantse dogmatiek en vir die aanvulling en versterking van die boodskap van die Bybel deur allerlei fenomenologiese en wetenskaplike gegewens van buite die Skrif.
Dit is duidelik hoe skerp Berkouwer teen hierdie twee genoemde trekke in die skolastiek reageer deur sy aksent op ‘n voortdurende luister na die Skrif self, deur sy afwysing van elke vorm van natuurlike teologie en sy begrensing van die teologie tot ‘n besinning wat hom uitsluitlik met die Heilige Skrif besig hou56. Vir die soort verbond tussen filosofie en teologie wat in die skolastiek voorkom, is daar by hom geen ruimte nie en sy afwysing van elke gedagte van “articuli mixti” hang ten nouste daarmee saam dat hy nêrens die algemene openbaring ‘n inhoudelike vulling gee waarmee die Skrifopenbaring aangevul kan word nie. Dit is seker ook nie toevallig dat Berkouwer nooit, soos Bavinck, ‘n prolegomena geskryf het, waarin hy sy teologie wysgerig “plaas” nie, en sy voortdurende afwysing van die moontlikheid om in die teologie tot ‘n sluitende sisteem te kom57, moet verstaan word as ‘n reaksie teen die gedagte dat die teologie geroepe sou wees om in die algemeen ‘n antwoord op die waarheidsvraag in ‘n metafisiese sin te gee, soos die skolastiek dit wil.
Berkouwer se diepste en vurigste reaksie teen die skolastiek kom egter eers na vore by die derde saak wat ons wil noem, naamlik die rasionele en objektiverende karakter van die skolastieke teologie. Sedert sy dissertasie het hy geworstel met die subjek-objek-problematiek wat aan die wortel van die skolastiek lê en daarby ‘n standpunt ingeneem wat op ‘n skeiding van die weë neerkom. Sy dissertasie handel oor die hantering van ‘n subjek-objek-polariteit in die Duitse teologie, wat volgens hom nie reg kan laat wedervaar aan die absolute gesag van die Heilige Skrif nie. Gekonfronteer met die vraag of dit moontlik is om met die erkenning van die volstrekte gesag van die Skrif tot ‘n teologie te kom wat nie in intellektualisme verval (soos die skolastiek) nie, antwoord hy dat dit wél moontlik is, as ‘n mens maar die aard van die Skrif reg verstaan. Die aard van die Skrif is dat dit nie ‘n bron van objektiewe informasie is, waarvan ‘n mens op ‘n intellektuele vlak ‘n “bloot-formeele” “apriorische Vergewisserung”‘ ontvang nie, maar die lewende spreke van God self deur die Heilige Gees wat korreleer met die gelóóf58. Hier, in hierdie verband, maak ons kennis met Berkouwer se korrelasie-prinsipe59. Dit is deur Berkouwer van die begin af gebruik as aanduiding van die Skrifgeloof: die geloof korreleer op die Skrifwoord, wat na sy aard alleen deur die geloof ontvang en verstaan kan word. Dit beteken aan die een kant dat die ware Skrifgeloof altyd ‘n eksistensiële karakter dra as die antwoord van ‘n áángesprokene, maar aan die ander kant dat die geloof self nooit kreatief of limitatief ten aansien van die Skrifwoord mag funksioneer nie.
Vir die teologie beteken dit dat die kennis waarmee die teoloog besig is, eenvoudig geloofskennis is. Die teoloog kan nie op ‘n ander plek gaan staan, op ‘n plek buite die geloof wat op die Skrifwoord korreleer, as hy in die teologie met die Skrif besig is nie. Hy staan nie op ‘n ander plek as die gewone gelowige, naamlik voor Gods aangesig nie. Sy kennis waarmee hy werk, is die heilskennis wat met sy “pro me”-karakter alleen reg verstaan kan word in die geloof en deur die geloof. Die kennis is egter nie beteken om die abstrakte en objektiewe wat-vraag, van die metafisiese interesse van die mens te beantwoord nie, maar die religieuse vraag van die mens as sondaar coram Deo. Dáárom gaan dit in die Skrif en dáárom gaan dit dus ook in die teologie60.
Met sy hantering van die korrelasie-begrip beoog Berkouwer om terselfdertyd die Skrif na sy ware aard te eer én om die teologie by sy ware karakter te bepaal65. ‘n Teologie wat homself binne die grense van die Skrif hou, is ‘n teologie wat hom nie daartoe laat verlei om te spekuleer oor wat nie aan ons geopenbaar is nie, wat nie probeer om op wysgerige vrae oor die quidditas van God of die werklikheid antwoord te gee nie en ook nie die Skrif oorvra deur aan hom probleme op te dring waarop die Skrif nie antwoord gee nie66. Dit is ‘n teologie wat na sy ware hermeneuties besig wil wees, maar dan in die lig van die waarheid van die reformatoriese stelreël Sacra Scripture sui ipsius interpres67.
Dit is bekend dat daar van verskillende karate bedenkinge teen Berkouwer se gebruik van die korrelasie-begrip, en dus ook teen sy opvatting van die ge1óófskarakter van alle teologiese kennis, ingebring is. Berkhof het hierdie besware toegespits geformuleer toe hy gesuggereer het dat Berkouwer op ‘n piëtistiese en eksistensialistiese wyse alles in die Skrif saamtrek op die heil van die enkeling, sodat daar by hom nie voldoende ruimte sou wees vir die kollektiewe, die kosmiese, die historiese in die spreke van die Skrif, sowel as vir ‘n besef van die wye verbande waarin die Skrif ons eksistensie plaas nie. Eintlik suggereer hy ook dat die objektiwiteit en feitelikheid van die boodskap van die Skrif (oor die heilsdade van God) deur Berkouwer nie orent gehou kan word nie, maar opgelos word in die kerugmaties-eksistensiële strekking van die Skrifgetuienis68.
‘n Moeiliker vraag is egter of die soort teologie van Berkouwer nog ‘n toekoms het in ‘n tyd waarin daar geweldige verskuiwinge op teologiese gebied optree en die vraag na die wetenskaplikheid van die teologie en die verifieerbaarheid van teologiese uitsprake weer die geeste gaan boei75. Op die oog af vertoon Berkouwer se teologie ‘n sekere ontoereikendheid in dergelike sake. Dit is ‘n ernstige vraag of ‘n mens op Berkouwer se standpunt daaraan behoefte het om te verdedig dat die teologie ’n wetenskap is76. ‘n Mens kan aan Berkouwer ook lastige vrae stel oor wat die aard is van die rede wat by hom werksaam is in sy besinning oor die boodskap van die Skrif en hoe dit staan met die karakter van die intellectus waarvan hy praat as hy sê dat die geloof geen sacrificium intellectus is nie. In elk geval is dit duidelik dat Berkouwer se teologiese opset geen ruimte laat vir enige vorm van verifikasie van geloofsuitsprake buite die geloof in die Heilige Skrif om nie77. Hoeseer Berkouwer hom in die afgelope jare ook geïnteresseerd getoon het in die nuwe apologetiese tendense in die teologie; hoe duidelik hy ook die moontlikheid van die apologetiek beaam78; hoe dikwels hy ook die begrip verifikasie opneem en betwis dat die geloof met ‘n outoritêre gesagsbegrip werk79 – dit alles neem niks weg van die onoorbrugbare kloof tussen Berkouwer en ‘n teoloog soos Pannenberg nie80. Dit is nie alleen die geval, omdat die nuwe teologie die Skrifprinsipe, waaraan vir Berkouwer alles geleë is, disputabel stel en diskrediteer nie. Dit is óók die geval, omdat die bewys vir die waarheid van Gods openbaring vir Berkouwer alleen geleë is in die evidensie wat dit het vir die gelóóf. Die mees wesenlike elemente van sy teologie verses hulle teen enige poging om buite die geloof in die Skrif om ‘n rasionele, godsdienshistoriese of -wysgerige verifikasie vir geloofsuitsprake te probeer lewer.