Ek is ’n wit, Afrikaanssprekende man wat hoofsaaklik in die eertydse Verwoerdburg (Centurion) grootgeword het en uit ’n bevoorregte agtergrond kom. (Ja, ek is ’n wit bevoorregte man!) My ouers was staatsamptenare met geen tersiêre opleiding nie. Beide het in ’n arm werkersklaswoonbuurt in Port Elizabeth grootgeword. My oupa aan moederskant was ’n trokdrywer en my oupa aan vaderskant was ’n fabriekswerker by General Motors se Port Elizabeth-aanleg. Ten spyte van hulle sosio-ekonomiese herkoms het beide my ouers met ’n matrieksertifikaat ’n pos in die staatsdiens bekom – hulle is immers wit en boonop Afrikaanssprekend. As kind het ek nooit honger gely nie en het altyd in ’n warm bed geslaap en in ’n gemaklike middelklashuis met ’n groot swembad gewoon. Die huiswerker is as vanselfsprekend aanvaar en was die enigste swart Suid-Afrikaner met wie ek as kind daagliks in aanraking gekom het. Ek het my studies met studielenings befonds en ook voltyds gewerk terwyl ek my nagraadse studie voortgesit het. Deur middel van my ouers se goeie kredietrekord was ek in staat om my tersiêre studie na matriek deur middel van studielenings te befonds. (Dit het my wel vyf jaar geneem om my studielening met rente aan die bank terug te betaal.) My ouers was weens hul bevoorregte posisie finansieel in staat om vir my ’n klein tweedehandse motortjie as geskenk te gee sodat ek daagliks lesings aan die plaaslike universiteit kon bywoon.
Die antwoord op hierdie vraag lê opgesluit in Studying while black. Race, education and emancipation in South African universities. Laat ek uit die staanspoor verklaar dat hierdie meer ’n bespreking as ’n resensie is en dat ek geen aktivis van enige aard is nie. Ek ’n bloot ’n akademikus met ’n passie vir sy vakgebied, naamlik Afrikaans, en meer spesifiek Afrikaans en Nederlandse letterkunde. Gedurende die afgelope twee jaar het my oë oopgegaan vir die sosiopolitiese asook sosio-ekonomiese struikelblokke in Suid-Afrika. As dosent het ek eerstehands ervaar watter struikelblokke en frustrasies hoofsaaklik arm swart studente aan ’n universiteit soos Fort Hare daagliks moet trotseer. Dit is vanuit hierdie perspektief dat ek as bevoorregte wit man (en dosent aan ’n voormalige tuislanduniversiteit) hierdie teks gaan bespreek.
’n Interessante aspek wat in die studie voorgekom het, is die feit swart studente erken dat moedertaalonderrig bevorderlik vir akademiese sukses is. Meertaligheid aan universiteite word oor die algemeen wyd ondersteun. Aan die UKZN is dit verpligtend vir alle studente om ’n isiZulu-module te slaag om hul kwalifikasie te kan verwerf. Die meeste universiteite volg op skrif ’n meertalige taalbeleid. (Let wel dat die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding Afrikaans as ’n Afrikataal klassifiseer.) Meertaligheid word egter selde in die praktyk toegepas. In hierdie opsig is die NWU se Potchefstroomkampus die leier op die gebied van die bevordering van meertaligheid.
As Afrikaanssprekende het ek baie daarmee te doen gehad op universiteit, waar Engels koning gekraai het as vaktaal in die meeste kursusse. My probleem is wanneer daar van "sosio-ekonomiese" agterstande begin praat word, witmense word noodwendig sondebokke wanneer swart studente kla oor "sosio-ekonomiese" agterstande. Die idee dat frustrasie as gevolg van armoede my 'n boksie vuurhoutjies en houertjie brandstof laat nadertrek is vir my absurd. Of is dit bloot volksvreemd? Ek het empatie vir mense se onderskeie probleme, maar ek het baie arm blanke kinders geken, wat nooit aggressie sou gebruik uit moedelose frustrasie nie. Met die uitsondering van een, wat wel met 'n beurs gaan studeer het, het hierdie mense tog hulself verbeter deur harde werk en deursettingsvermoë. Ja, van hulle het honger gaan slaap. Een se pa was 'n boemelaar nadat 'n ongeluk sy vrou se lewe geëis het. Ja hulle was moedeloos. Ja hulle was kwaad en teleurgesteld. My eie ouma het vir bruin mense gestryk vir sakgeld as jong meisie, sy was wees gelaat as kind. Sy het my baie van die lewe geleer maar veral dat die lewe nie altyd regverdig is nie. Vandag help ek minderbevoorregte kinders met leerprobleme, ek doen dit verniet.
Ek is onder andere 'n gekwalifiseerde beroepsvoorligter, maar selfs sonder so 'n kwalifikasie sal by verre die meeste mense weet dat daar voor die einde van 'n skoolloopbaan noukeurige beplanning vir 'n toekomstige loopbaan gedoen moet word. Vanselfsprekend is beroepspesifieke opleiding deel van die beplanning en dit sluit die koste daarvan in. Die skrywer verwys na sy eie beplanning in hierdie verband.
Statisties gesproke is die grootste aanvraag vir werkers by handvaardige beroepe. Tans is die tekort aan opgeleide vakmanne (of vroue in 'n politiek korrekte wêreld) 'n ernstige probleem in ons ekonomie.
Ek stel voor daar moet 'n effektiewe sifting plaasvind om seker te maak dat universiteite op 'n sinvolle wyse gebruik word.