Die dag toe die draak kom (vir seuns en vir meisies) deur Fanie Viljoen: ’n resensie van albei boeke | LitNet
Die dag toe die draak kom (vir meisies) en (vir seuns)
Die dag toe die draak kom: ’n Boek vir seuns (Viljoen, 2019a) en Die dag toe die draak kom: ’n Boek vir meisies (Viljoen, 2019b) is twee besonderse boeke wat beslis 'n groot verskil in baie kinders se lewens kan maak.
Die boeke probeer om die tema van molestering aan te spreek op ’n manier wat vir kinders tussen 6 en 12 jaar verteerbaar en verstaanbaar is.
Kinders kan hulle maklik vereenselwig met die hoofkarakters, Kevin en Kyla, in die onderskeie verhale. Kevin en Kyla hou van avonture, swem en glo in sprokies met ridders en prinsesse. Om elke dag skool toe te gaan is 'n groot deel van hul daaglikse lewe, wat die verhaal verder vir kinders toeganklik maak. Kevin en Kyla glo dat hulle die Prinses en Ridder van Arabia is wat drake verslaan en hul tande met doringdraad borsel. Die gebruik van ’n sprokie-narratief as agtergrond bevorder die toeganklikheid van dié twee boeke. Die hoofkarakters is die helde van hul eie verhale, wat die grondslag lê vir ’n belangrike lewensles.
Hierdie boeke is broodnodig binne die Suid-Afrikaanse konteks, omdat seksuele misdade teen kinders aan die toeneem is. Daar is ’n gepaste weergawe vir seuns en meisies, en beide is ook in Engels beskikbaar. Dit is noemenswaardig om te merk dat daar nie bloot geknip en plak is aan die twee weergawes van die verhaal nie. Kinders merk sulke knip-en-plak-praktyke baie vinnig op en dan verloor hulle belangstelling.
Goeie navorsing ondersteun die samestelling van die boek in sy geheel. Viljoen merk spesifiek in ’n onderhoud op dat daar afsonderlike boeke vir seuns en dogters is juis omdat navorsing toon dat meisies boeke sal lees wat op meisies en seuns gemik is, maar dat seuns nie maklik “meisieboeke” sal lees nie (Viljoen, 2019c). Navorsing oor die gedrag wat kinders van verskillende ouderdomme openbaar, word breedvoerig in die addendums agterin gedek. Daar is raad vir ouers, onderwysers en kinders.
Viljoen is ’n veelsydige skrywer en het reeds ’n goeie rekord van grensverskuiwende boeke, veral as dit by kinder- en jeuglitratuur kom. Uit het in 2014 verskyn, wat die verhaal vertel van ’n seun wat sy homoseksualiteit ontdek en die sosiale uitdagings daarrondom moet leer hanteer. Daar is ook BreinBliksem (2005), wat handel oor die ervarings van ’n seun met skisofrenie, en die novelle Onderwêreld (2008), wat tans vir gr.12 voorgeskryf word.
Die dag toe die draak kom: 'n Boek vir seuns (2019a) en Die dag toe die draak kom: 'n Boek vir meisies (2019b) is veelsydig. Dis geskryf met praktiese raad en doelgerigte leiding vir kinders sowel as bewusmaking vir almal wat met kinders te doen het. Tog is dit moontlik om hierdie boek met verskillende teoretiese interpretasies te beskou, wat ’n dieper dimensie aan die boek gee as net bloot ’n storie vir die bewusmaking van molestering. Die verhaal is nie minderwaardig teenoor sy doel nie en ’n goeie balans word gehandhaaf tussen verhaal, inligting en opvoeding.
Sou die ingeligte leser hierdie twee tekste vanuit ’n meer kritieke oogpunt wou beskou, kan die Pools-gebore psigoanalis, Alice Miller se teorieë dalk nuttig wees. Sy is opgelei in Zurich in die Freudiaanse Psigoanalise, maar distansieër haarself in 1988 van Freudiaanse denke. Volgens haar het Freudiaanse psigoanalise kinders en kindermishandeling beskou as deel van die kind se onbewuste drang om die ouer uit te wis. Dit verwys na die Oedipus Rex beginsel van Sigmund Freud en plaas dan die skuld van die daad op die kind. Miller was ten sterkste gekant teen hierdie beginsel. Sy het fokus op die beginsel van die verwonde kind. Met hierdie beginsel beweer sy dat enige trauma of diepgaande ervarings wat ’n kind ervaar, ’n indringende herinnering skep wat die liggaam sowel as die onbewuste sal onthou.
Miller is bekend vir haar werk en navorsing oor trauma, geweld, mishandeling en onderdrukte emosies. Sy benader haar ontledings van tekste en kunswerke vanuit die perspektief van die volwassene wat as kind mishandel is of groot trauma beleef het. Dit is ’n belangrike perspektief om in gedagte hou, want sy verskaf insigte in verband met situasies wat Viljoen deur sy boeke wil help voorkom. Miller verskaf ook goeie insigte omtrent die beelde en die rol van die sprokiesgegewens in die onderskeie verhale. Die draak is hier ’n uitsonderlike metafoor wat dadelik verwysings na die donker, kwaad en die bedreiging vir eie veiligheid oproep. Die draak kan as ’n vergestalting van die vrees in die kind se onbewuste geïdentifiseer word.
Miller se treffendste uitspraak aangaande haar beginsel van die verwonde kind is dat “(t)here is a price to be paid for (this) morality, a price paid by the body” (Miller 2006:15). Hiermee wys Miller daarop dat ’n mens altyd ’n ervaring sal onthou, al vergeet die geheue dit – die liggaam sal dit onthou. Die diepgaande aard van so ’n ervaring speel ’n beduidende rol, wat dit juis toepaslik maak op die tema van kindermishandeling en mollestering. Die moraliteit waarna sy verwys, kan omskryf word as die tradisies, sosiaal aanvaarbare gedrag en patriargale hiërargieë wat in ons samelewing funksioneer. Hierdie moraliteit kan bespeur word wanneer Abby in die boek vir haar ma probeer vertel van die “draak” en wat hy aan haar doen, maar haar ma is oortuig sy jok.
Miller se waarskuwing vind aanklank by Kevin en Kyla se situasie, veral wanneer die maatskaplike werker aan hulle raad gee: “Ek wens ek kan vir julle sê dat dinge sommer dadelik makliker gaan wees. Dit is ongelukkig nie die geval nie. Daar gaan tye wees wat steeds moeilik is” (Viljoen 2019a, 2019b:70). Die maatskaplike werker erken hiermee dat hierdie ervaring lank deel van Kyla en Kevin se lewens sal wees.
Viljoen se verhale sluit aan by ander tekste wat oor dieselfde tema handel. Dis ek, Anna (2004) deur Elbie Lötter is ’n goeie voorbeeld. Abby se gedrag en reaksies stem baie ooreen met van dié van Anna, wat ook deur haar ma se kêrel gemolesteer is. Ongelukkig is ook Dis ek, Anna ’n voorbeeld van wat in die meeste molesteringsgevalle gebeur.
Dit wil nie sê dat Dis ek, Anna en Die dag toe die draak kom (2019a en b) geskik is vir dieselfde ouderdomsgroepe nie. Laasgenoemde vul beslis ’n broodnodige gaping vir jonger lesers. Boeke soos Dis ek, Anna is van waarde vir tienerdogters, omdat dit ’n gesprek oor molestering, mishandeling en geweld kan begelei. Daar is steeds die leemte vir sulke boeke vir seuns, alhoewel Koning Henry (2003) deur Carina Diedericks-Hugo ’n moontlike opsie is.
Die dag toe die draak kom (2019) is ’n moet vir ouers, onderwysers in die grondslagfase, oppassers en enigiemand wat ’n kind veilig wil hou teen die wreedhede van die samelewing. Dit behoort beskou te word met dieselfde erns as om met jou kind te praat oor hul liggaam, seksualiteit, vreemdelinge en hul veiligheid.
Ten slotte is hierdie twee boeke baie nodig, en hulle het die potensiaal om ’n kind (hopelik nog baie kinders) se onskuld en selfs lewe te red. Hulle is met sorg geskryf en bevat hope inligting. Die ekstra inligting wat as addendums agterin geplaas is, is toeganklik vir almal wat kan lees. Hierdie boeke is nie net oppervlakkige kinderboeke met ’n sedeles nie; daar is diepte en dit werk op ’n eenvoudige tog subtiele wyse met metafore. Beslis ’n aanwins vir elke biblioteek, klas en huis.
Diedericks-Hugo, C. 2003. Koning Henry. Kaapstad: Tafelberg.
Lötter, E. 2004. Dis ek, Anna. Kaapstad: Kwela.
Miller, A. 2006. The body never lies: the lingering effects of hurtful parenting. Uit Duits na Engels vertaal deur Andrew Jenkins. New York: WW Norton.
Viljoen, F. 2019a. Die dag toe die draak kom: ’n Boek vir seuns. Human en Rousseau: Kaapstad
Viljoen, F. 2019b. Die dag toe die draak kom: ’n Boek vir meisies. Human en Rousseau: Kaapstad
Viljoen, F. 2019c. Die Groot Ontbyt:Onderhoud met Fanie Viljoen. [Video]. Beskikbaar aanlyn: https://www.youtube.com/watch?v=avnGRdzVlgE. (2019, April 4).
—. 2014. Uit. Pretoria: LAPA.