Foto’s: Kalwers word deur slik ‘ingesuig’(Foto: Verskaf) Die moedelose uitdrukking op die gesig van Thom Visser nadat slik ŉ groot stuk van sy grond naby Jagersfontein in die Vrystaat verswelg het, is hartverskeurend. Só vertel sy vrou, Mariëtte Visser, wat Sondagoggend inderhaas saam met hom hul beeste en kalwers uit die slik moes red. Die gesin boer met Bonsmara-beeste en merino-wolskape en is nou bekommerd oor die langtermyngevolge wat die slik op die drinkwater kan hê. “Ons het al vloede en droogtes beleef, maar nog nooit só iets nie. Met droogte of vloede weet ons daar sal lig aan die einde van die tonnel wees, want die Liewe Vader stuur dalk reën of sonskyn. Maar met hierdie weet ons nie wat die oplossing gaan wees nie.” Die slik het ongeveer 3 km in die Kromellenboogrivier – wat deur die Visser-gesin se plaas loop – opgestoot en ’n groot stuk plaasgrond platgevee. Die Prosesspruit en Kromellenboogrivier kom op die Vissers se plaas bymekaar en albei watermassas is tans met slik besoedel. Die plaas is sowat 17 km van die myn geleë. Vyf kampe waarin beeste wei, wat afhanklik is van water uit die rivier, moes nou na ander kampe geskuif word omdat die rivierwater onbruikbaar is weens die mynslik. Volgens Mariëtte is die water troebel van die slik en visse en krappe lê dood op die rivierwal. Dit is nog onduidelik hoe erg besoedel die spruit en rivier is en die boere weet ook nog nie watter impak die slik op mens en dier kan hê nie. Die departement van omgewingsake was Donderdag op die Vissers se plaas om monsters van die water in die riviere en spruit te neem. Volgens ’n verslag wat die boere van die Jagersfontein Developments – die maatskappy wat die diamant-verwerkingsaanleg besit – ontvang het, dui voorlopige toetse daarop dat die water in die kalkfonteindam sowat 1,3 mikrogram arseen bevat het. Volgens die verslag is die toelaatbare hoeveelheid arseen 10 mikrogram en die maatskappy het gesê die water is dus geskik vir gebruik deur mens en dier. Kalwers word slik ‘ingesuig’ Mariëtte vertel toe een van die boere in die omgewing, Dennis Louw, Sondagoggend laat weet dat die myndam se wal gebars het, was haar eerste gedagte dat dit nie só erg kan wees nie. Louw het groot vee- en weidingverlies. “Die groot skok het ons later getref toe die slik ons plaas ook bereik, wat ons aanvanklik gedink het nie sou gebeur nie,” vertel Mariëtte. Die boodskappe van boere van buurplase het daarna ingestroom soos hulle om hulp vra om hul vee bymekaar te maak. “Ons wou in daardie oomblik elke liewe boer in nood probeer help, maar het nie geweet hoe nie omdat ons self in ’n krisis gedompel was.” Die Visser-egpaar moes spook om die beeste naby die rivier uit die slik te red. “Die slik het die kalwers soos dryfsand ingesluk. “Ek en my buurvrou, Charmaine du Toit, het gestaan en beeste bymekaar maak toe die stormwater agter ons met ’n verskriklike gedruis verbygekom het.” Tydens haar poging om soveel as moontlik beeste te red, is Mariëtte aan die anderkant van die rivier vasgekeer en kon sy twee ure lank nie terugkeer huis toe nie. Die Vissers is nog op soek na drie van hul kalwers, die res kon betyds gered word. Die skaapkampe is glad nie geraak nie. “Ons moes al die beeste afwas en in ander kampe plaas waar daar skoon water is.” Die kommer het ontstaan dat dié kampe nou oorbewei kan word weens die groot aantal vee wat binne ’n gekonsentreerde spasie wei. Dit kan op die lange duur ’n finansiële impak op die boerdery hê. Die weiding langs die rivier is ook deur die slik vernietig. Die Vissers is boonop bekommerd oor die langtermyn‑impak wat die ramp op hul en ander boere se grond en ondergrondse waterstelsel kan hê. “Dit gaan jare vat vir die boere om weer normaal met hul boerderye aan te gaan.” Volgens Mariëtte het hulle ook nie ’n idee hoe hulle van die besoedelde watermassa in die rivier en spruit gaan ontslae raak nie. Die ramp het op ander beesboere se plase ook groot skade berokken. “Die ramp het ’n groot emosionele uitwerking op die Jagersfontein-boeregemeenskap, wat baie na aan mekaar is,” sê Mariëtte. Die Vissers boer al die afgelope 27 jaar op die plaas naby Jagersfontein. Die plaas is egter al sedert 1848 in die besit van die Visser-familie.