DIE EVOLUSIE VAN SPIRITUALITEIT – Herman Carstens – Dialogue Community
DIE EVOLUSIE VAN SPIRITUALITEIT – Herman Carstens
Vir meeste mense is die kerk so bietjie soos die blindederm van ons samelewing: 'n oorblyfsel van 'n langvergete era; 'n meestal-skadelose artifak wat tog soms onsteek en dan liefs verwyder moet word. Almal is wel deesdae "spiritueel", selfs ateïste. Ontnugter deur armoedige na-verligtings rasionalisme en die knaende bewustheid van die werklikheid as iets meer as dit wat die wetenskap vir ons kan wys, is New Age en selfs Gnostiese gemeenskappe besig om hierdie leemte, en hulle gemeentes, spoedig te vul.
Ironies genoeg is een van die redes hiervoor dat die kerk in sy poging om relevant te bly in 'n sekulêre wêreld met modewoorde soos "alledaags" en "doodgewoon", juís dít geword het: alledaags. En alledaags word so maklik onnodig. Van die kansel af word daar word gereeld beklemtoon dat daar nie in Hebreeus 'n woord soos "spiritueel" bestaan nie, omdat alles vir die Jood spiritueel van aard was. Dus, sê die dominee, is daar nie 'n verskil tussen die sekulêre en die geestelike is nie – tot nadeel van die geestelike. In plaas daarvan dat die Christen se beroep verdiep het tot 'n geestelike werklikheid, het bybelstudie, lofprysing en gebed vervlak tot 'n sekulêr-alledaagse, leë soort geestelikheid.
Die eintlike probleem met 'n sekulêre spiritualiteit lê veel dieper as die ooglopende logiese teenstrydigheid van 'n geestelike wêreld sonder 'n geestelike Skepper. Om 'n spiritualiteit leeggemaak 'n morele dimensie na te streef is soos om te wil skilder sonder die idee van skoonheid. Dis nou nie te sê dat mense wat mediteer en smag na die onsienlike nie goeie mense kan wees nie – normaalweg is hulle, en Christene hou vol dat byna almal kan die goeie herken (Rom 2:15). Maar "goedheid" is nie noodwendig 'n integrale deel van hulle geestelike ervaring soos wat "Eenheid met alles" of "liefde" is nie. Onder hierdie spirituele bewegings vind mens ongelukkig gewoonlik 'n stel saamgeflansde, modieuse deugde sonder enige absolute verpligtinge, en sonder enige verantwoordbaarheid. As jy jouself belowe het dat jy nie vandag daardie sny koek in die yskas gaan eet nie, en jy doen dit tog, wie gaan weet? Voel jy skuldig? Dis maar net 'n brein(wan)funksie wat so 'n bietjie terapie of medisyne kan genees. En soos met die sny koek, so ook met die mees gruwelike dade wat mense al gepleeg het. In die afwesigheid van 'n gesagvolle Ander wat rekenskap eis soos in die monoteïstiese godsdienste, of selfs bloot 'n eer-en-beskaming kultuur soos in die geval van Indië of Japan, het hierdie denke 'n generasie Westerlinge gekweek wie die vermoë om te bloos, verloor het. Uitgelewer aan hierdie soort self-gesentreerde spiritualiteit het gister se sondes vandag se deugde geword: wellus het seksualiteit geword; trots het 'n positiewe selfbeeld geword; afguns, geldgierigheid en eersug het ambisie geword; woede het passie geword en selfsug het selfvervulling geword.
Is daar salf te smeer? Minstens op twee plekke. Eerstens behoort die vraag na waarheid vir enigiemand sentraal te staan – selfs bo morele oorweginge of die soeke na mistieke ervarings. Waarheid is die een gemene deler wat byna alle wysgere – Oosters of Westers – nagejaag het. C.S. Lewis beskryf dit so: