Jan 2017 – NG Gemeente Pinelands
Posted on 22 Jan, 2017 30 Jan, 2017
Posted on 15 Jan, 2017 30 Jan, 2017
Jesaja 49:1-7 – 2017
15 Januarie 2017 Pinelands
Verlede week en hierdie week: die eerste 2 van 4 knegliedere in Deutero-Jesaja.
Proto / Eerste (1-39): voor ballingskap (Jesaja as outeur)
Deutero / Tweede (40-55): tydens ballingskap (naamlose outeur)
Trito / Derde (56-66): na ballingskap (dissipel van vorige outeur)
Deutero-Jesaja bevat 4 knegliedere: 42: 1-9; 49: 1-6; 50:4-9; 52:13-53:12.
– Geeneen van die liedere gee vir ons duidelikheid oor die identiteit van die dienaar nie (profeet/ander getroue individu/Kores/die volk – [nee]?). Dat die profeet (Jesaja?) in sy dag en tyd nog nie vir Jesus van Nasaret in die oog gehad het nie, maar eerder iemand in sy hier en nou.
– Jesus het wel die amp van knegskap by uitstek vervul en ons word as volgelinge van Jesus ook daartoe geroep (soos Paulus en Barnabas – Hand 13:47).
In die eerste kneglied (Jes 42) is die Here aan die woord. In die tweede lied (49) is die kneg aanvanklik self aan die woord en stel hy dan later die Here aan die woord (vss 5).
Teks: Jes 49: 1-7
1 Luister na my, eilande,! Gee aandag, nasies van ver! [Praat nie met Israel, maar met die nasies]
Die Hére het vanaf die baarmoeder my geroep, [voor my geboorte al!]
vanuit die ingewandes van my moeder het Hy my naam genoem.
2 En Hy het my mond gemaak soos 'n skerp swaard,
in die skadu van sy hand het Hy my verberg;
Hy het my 'n skerp (of getoetste of spesiaal verkose) pyl gemaak,
in sy pylkoker versteek Hy my. [Aanvanklik het niemand geweet ek is geroep nie]
3 Hy het vir my gesê: "My dienskneg is jy, Israel, deur wie Ek verheerlik sal word.
4 Maar ek het gesê/gedink: "Tevergeefs (vir niks) het ek gewerk,
vir leegheid en 'n damp (vapour/vanity) het ek my afgesloof,
maar waarlik: die Here sal aan my reg laat geskied
en my God sal my beloon.
5 En nou sê die Here, Hy wat my vanaf die baarmoeder gevorm het as dienskneg vir Hom
om terug te bring Jakob na Hom toe en dat Israel nie verstrooi sal word nie (chiasme);
en ek sal vereer word in die oë van die Here,
en my God is my krag; [hierdie laaste 2 frases misplaas?, eerder aan einde van vs 4?]
6 (nou) sê Hy: "Dit is vir jou te lig geweeg (lightly esteemed) om vir My 'n dienskneg te wees
om te laat opstaan die stamme van Jakob en om die oorgeblewenes van Israel terug te bring (chiasme);
Ek maak jou 'n lig vir die nasies om my verlossing te wees tot by die uithoeke van die aarde.
7 So sê die Here, die Verlosser van Israel, haar Heilige,
vir die een wat diep verag is, vir die een wat deur die nasies verafsku word, 'n dienskneg (>slaaf) van regeerders: "Konings sal sien en hulle sal opstaan, leiers/prinse sal buig,
ter wille van (le'ma'an) die Here wat getrou is (nê'ma'an), die Heilige van Israel wat jou gekies het.
Die woord kneg (ebed) in die OT het 'n omvangryke betekenis gehad. Dit is gebruik vir mense in die laagste van laë posisies (slawe), maar ook vir mense in baie hoë posisies (konings en koninklike amptenare, ook profete – hier sou ons dan wegdoen met die woord "slaaf" soos ons dit vandag verstaan en eerder "kneg" of "dienaar" gebruik en toelig.) Knegte was dus onderhoriges (slawe), maar ook verteenwoordigers van 'n hoër gesag (Abraham se slaaf/kneg was sy verteenwoordiger om nms hom vir Isak 'n vrou te gaan kies), of selfs die hoogste, gesag – Moses, konings en profete was verteenwoordigers van God op aarde. Die woord ebed kon dus sterk vanaf vernederende skeldnaam tot eretitel.
Met die uittog uit Egipte is die volk Israel as kneg van die Here verkies. Maar die volk en hul leiers het hulle status as geroepe knegte dikwels misverstaan en ook misbruik – hulle het gedink hulle kan doen wat hulle wil en opgehou om diensbaar te wees en die wil van Here (Jes 42: reg en geregtigheid, versorging van weses, weduwees, armes en vreemdelinge) na te streef. Daarom dat hulle in ballingskap beland het.
Die eens vername "knegte (konings, priesters, dienaars) van die Here" raak ballinge in 'n vyandige land – ironies steeds ebeds/knegte, maar nou in die sin van slawe van die vyand. Nie meer verteenwoordiges van God nie, maar nou vernederdes onder die nasies. Hulle twyfel of hulle nog die volk van God is. Die woorde "roeping" en "verbond" klink skielik hol . Dit lyk asof God magteloos is om hulle te help. Wat hulle nodig gehad het was iemand wat hulle sal terugroep na God toe, iemand wat hulle sal verseker daarvan dat hulle sal terugkeer na hulle land toe iemand wat vir hulle hoop kan gee wanneer daar geen hoop onder hulle meer te vinde is nie.
In hierdie desperate omstandighede hoor ons hoedat 'n naamlose persoon (ons hoor nooit wie hy was nie) opstaan en sy stem laat hoor, 'n niksnuts wat gedink het dat alles wat hy doen tevergeerfs is en wat self nie by geboorte geweet het dat hy geroep is nie, wat eers later in sy lewe tot die oortuiging gekom het dat die Here destyds al, in die skoot van sy moeder, die roeping van knegskap op hom gelê het. Hierdie man durf dit om in God se naam die nasies aan te spreek en om oor God se verhulde plan te begin praat (1-2). Hy durf dit om God se beloftes ernstig op te neem en om dit wyd en syd te verkondig. Sy eerste taak is om binne sy onmiddellike konteks die Israelitiese slawe in ballingskap terug te roep na God toe (nr 1) en om hulle van hul eie terugkeer na hulle land toe te verseker (nr 2).
Hy het egter ook 'n tweede taak en dis nog veel meer omvangryk as die herstel van die volk Israel nadat die Babiloniërs hulle verslaan het. God se redding het nie net die volk in die oog nie, maar die wêreld, die ganse aarde, tot by elke uithoek. Om kneg van God te wees beteken nie net om kneg onder jou eie mense te wees nie, maar om kneg vir die nasies te wees – om vir ieder en elk 'n lig te wees wat God se verlossing verkondig.
Dit is wat dit beteken om kneg van die Here te wees. Die vraag is nou: Watter soort mens sien kans hiervoor? Wie kan moed hou wanneer dit lyk asof jou werk alles tevergeefs is en jy jou afsloof vir niks – stank vir dank? Wie kan vasbyt wanneer God se plan (ook vir jouself) nog verhul is?: Ja, die Here het jou mond 'n skerp swaard gemaak waarmee jy mense kan oortuig en jy is 'n pyl wat spesiaal getoets en uitgekies is vir die taak, maar Hy steek jou weg in sy hand en sy pylkoker, dat jy geroep is, is nie vir almal so opsigtelik nie. Wie kan dapper met hierdie taak voortgaan as dit lyk of die taak heeltemal te groot is – so groot dat jy God voor die hele wêreld moet verteenwoordig? Wie sien hiervoor kans? Wie is diensbaar en afhanklik genoeg?… Wie is dapper en standvastig en amper roekeloos genoeg vir hierdie taak?
Wanneer ons 'n voorbeeld soek om na te streef, moet ons na die evangelies toe blaai. In Jesus van Nasaret het God vir ons kom wys hoe ware knegskap lyk. Maar waarop het dit uitgeloop? Jesus is nie deur die mense gekroon vir sy woorde (swaard en pyl) en sy dade nie, Hy is gekruisig.
Bygesê: Het God regtig menseknegte nodig om sy werk vir Hom te doen? Nee, ons moet mooi verstaan – dis nie menseknegte wat God se werk vir Hom doen nie, dis God self wat sy werk deur hierdie mense doen. Knegskap is 'n roeping en dit kom van God af. Dis sy plan, Hy wat roep, Hy wat toerus en wat eretitels gee – dis alles God se werk, maar hierdie werk word nie buite sy knegte om volvoer nie, maar via hulle.
Ons sing in lied… van knegte met koningsgesag – dws nie slawe nie, maar dienaars. Tog is daar altyd hierdie twee kante. Jesus wys dit vir ons. Hy kan as koning gekroon word, maar Hy kies om as kneg gekruisig te word. Soos Paulus en Barnabas word ook elkeen van ons geroep om na die beeld van Jesus knegte van God te wees. Ek sluit af met Douglas Lawrie se vraag hieroor: Wat is die swaarse deel van knegskap? Om tot die uiterste toe verneder te word – soos Jesus? Of om as gevolmagtigde die ganse wêreld namens God aan te spreek – soos Jesus? Is daar inderdaad iemand onder ons wat vir hierdie ondankbare, of is dit nou dankbare, taak kans sien?
Kan ons onsself knegte van die Here noem. Is dit nie darem baie aanmatigend om te sê ek en ons is geroep om 'n lig vir die nasies te wees nie? Ongelukkig is dit nie ons keuse nie. Of dalk eerde: gelukkig is dit nie ons keuse nie.
Leonard Cohen se lied van verlede week: Anthem: "There is a crack in everything, that's where the light gets in"
Sy lig skyn deur die krake. Lig wat nie net inkom nie, maar na buite toe uitskyn vir die nasies om te sien…
Posted on 8 Jan, 2017 30 Jan, 2017
Jesaja 42:1-9 – 2017
8 Januarie 2017 Pinelands Eerste Sondag na Epifanie
Proto / Eerste (1-39): voor ballingskap
Deutero / Tweede (40-55): tydens ballingskap
Trito / Derde (56-66): na ballingskap
Deutero-Jesaja bevat 4 knegliedere:
Het reeds in 2012 iewers oor 52-53 gepreek. Vandag 42, volgende week 49. Hierdie ebed/kneg/dienaar liedere is oor die algemeen baie problematies vir beide gewone lesers sowel as geleerdes. As gewone lesers wil ons graag die liedere sien as duidelike verwysings na Jesus. As geleerdes doen baie dit wel ook, en die res weet nie wat om met die identiteit van die dienaar te maak nie:
Die volk Israel?
Die ware Israel, dws die getroue oorblyfsel van die volk?
'n Individu, dalk dalk die profeet self wat in 'n tyd van wanhoop mense moes terugroep na geloof (en die enkele verwysings na Israel word as toevoegings beskou) OF die Persiese koning Kores wat in 45:11 God se gesalfde genoem word? Maar tog duidelike merkers wat dui dat die dienaar nie Kores kon wees nie.
Dalk die beste om te aanvaar dat geeneen van die liedere vir ons duidelikheid gee oor die identiteit van die dienaar nie. Dat die profeet (Jesaja?) in sy dag en tyd nog nie vir Jesus van Nasaret in die oog gehad het nie, maar eerder iemand in sy hier en nou, iemand wat midde die volk se ballingskap na vore sal tree en die boodskap van hoop en bevryding sal verkondig, (dws 'n persoon wat in die 6e eeu v.C. geleef het) – daarvan oortuig die tekste ons. Dit beteken egter nie dat die titel "dienaar van die Here" nie later ook op Jesus van toepassing gemaak kon word, en inderdaad is nie. Ons kan ook met oortuiging sê dat hierdie identiteit van iemand as dienaar van God inderdaad in Jesus tot volkome vervulling gekom het, maar ook dan nie by Hom eindig nie. Met die totstandkoming en uitbreiding van die kerk in die NT, verwys Paulus immers ook na homself en na Barnabas as dienaars van die Here.
1 Kyk!, hier is my dienaar, Ek ondersteun hom; my uitverkorene in wie (se siel) Ek vreugde vind/oor wie ek baie tevrede is. Ek het my gees op hom gelê, hy sal regverdige oordeel (mishpat) vir die nasies bring.
2 Hy sal nie skree nie en hy sal nie uitroep nie en hy sal nie sy stem in die strate laat hoor nie.
3 'n Geknakte riet sal hy nie breek nie en 'n dowwe lamppit sal hy nie uitdoof nie; getrou sal hy regverdige oordeel (mishpat) uitbring.
4 Hy sal nie dof brand of geknak word nie (chiasme met vs 3) totdat hy die reg (mishpat) op aarde gevestig het, en vir sy wet (torah) wag die eilande.
5 So sê God, die Here, wat die hemele geskape het en wat hulle uitgesprei het, wat die aarde uitgespan het en dit wat uit haar voortkom, die Een wat asem gee vir die mense op die aarde, en gees vir hulle wat wandel op die aarde (die bewoners vd aarde).
6 Ek, die Here, roep na jou (dienaar) in geregtigheid/regverdigheid (tsedek), Ek hou jou hand styf vas (met krag) en Ek beskerm jou en Ek gee vir jou as (maak van jou 'n) verbond vir die volk, 'n lig vir die nasies
7 om blinde oë te open en om vry te laat die gevangenes van die put (dungeon), vanuit die tronk hulle wat woon in die donkerte.
8 Ek is die Here, dít is my Naam; en my eer – aan 'n ander sal Ek dit nie gee nie, of die lof wat My toekom aan afgode nie.
9 Die vorige dinge – Kyk!, dit (hulle) het gekom. Ek staan op die punt om die nuwes bekend te maak! In die tyd voordat hulle uitspruit/gebeur, laat Ek julle (hier praat die Here met die volk) dit hoor!
Verse 1-4 hoort by mekaar.
Vers 1 bied 'n bekendstelling van die dienaar.
Verse 2-4 word gekenmerk deur die voorkoms van die partikel "nie" ("lo")..
Verse 3 en 4 vorm 'n chiasme.
Die prominente posisie van "reg" ("mispat") in die middel van die chiasme. Dit is die taak van die dienaar om "mispat" voort te bring. Is dit die eerste en belangrikste taak van die dienaar.
Vers 5 open met die bekende boodskapper-formule wat uitloop in 'n doksologie waarin Jahwe geprys word as die Skepper van hemel en aarde en wat aan almal lewe gee.
Vers 6: Inhuldiging (roeping) van die dienaar – Konteks in OT was die van 'n koninklike hofhouding, 'n geleentheid waar 'n koning 'n amptenaar aanwys en in diens stel. Knegte of dienaars het nie net verwys na slawe nie, maar ook na belangrike amptenare of selfs leiersfigure. Hulle staan altyd onder iemand se gesag, maar dikwels verteenwoordig hulle daardie gesag. (Abraham se dienskeng/slaaf wat die volmag het om vir Isak 'n vrou te gaan kies.)
Die bystand van die Here. Waartoe?:
Vs 7: die taak en verantwoordelikheid van dienaar. Hoe gaan hy reg en regverdige oordeel bring? Deur blinde oë te open en bevryding te bring vir die wat in die donker is.
Met verse 8-9 word die fokus weer terug geskuif na Jahwe toe met die emfatiese "Ek (is) Jahwe" ("ani' jhwh") wat alreeds in vers 6 gebruik is.
Die werkwoord "om voort te bring" (jatsha) is dieselfde werkwoord wat gebruik word om die verlossing van die volk uit Egipte mee te beskryf (Eks 6:13 en 27). Net soos wat Israel verlos is uit die verdrukking van Egipte, sal hulle weer verlos word soos gevangenes wat uit 'n tronk bevry word. Die uitdrukking "Ek (is) Jahwe" (ani jhwh) herinner aan Eksodus 3 en 6 waar Jahwe sy naam aan Moses openbaar het en wat ook 'n verbintenis met die eksodus-tradisie skep. Indien die terme wat gebruik word inderdaad verwys na uittog, dien dit as 'n kragtige herinnering vir die volk in ballingskap aan die groot dade van Jahwe in die geskiedenis van die volk toe Hy verlossend ingegryp het.
Die taak van die dienaar is om reg voort te bring. Daarmee word die kreet van die volk in Jes 40:27 beantwoord. Terselfdertyd sal die nasies 'n getuie wees van die reg wat gaan voortspruit omdat hulle oë geopen gaan word om dit te sien. Die reg (mispat) wat die dienaar moet voortbring beteken dus dat Jahwe se oordeel gesien sal kan word in die einde van die Babiloniese heerskappy. Tegelykertyd sal dit ook die verwerkliking van Jahwe se heerskappy beteken in 'n nuwe era van geregtigheid waar Jahwe gehoorsaam, geprys en geëer sal word. Mispat verwys na dit wat God doen, hier en nou. Wat God nou gaan doen is 'n gebeurtenis van wêreldwye omvang en die taak van die dienaar is om presies die boodskap aan te kondig. Vir die ballinge beteken dit die terugkeer na die land toe na die triomf van Cyrus.
As ons mooi lees sien ons dat hierdie gedig baie meer oor God sê as oor die dienaar of die volk. ("Ek, Ek, Ek… Alles wat die dienaar sal wees, is as gevolg van die bystand, krag, sorg van die Here, die Skepper van alle dinge, die Een aan wie alle eer toekom, die Een wat nuut skep.)
KYK, dít is my dienaar.
Dít is wat hy sal doen – reg (mishpat) (1-4).
Dít is hoe hy dit nié sal doen nie (2-4).
Ek, die Here sê so, Ek, die Skepper van hemel en aarde en alles wat uit die aarde uit voortkom en alle mense wat die aarde bewandel, Ek, die Gewer van lewe (5).
Ek, die Here, roep jou, Ek hou jou hand styf vas, Ek beskerm jou, Ek gee jou aan die nasies as verbond en as lig om hoop en bevryding te bring vir mense wat wanhoop, gevangenes, vasgelooptes (6-7)
Ek is die Here – my Naam, my eer, my lof (8).
KYK, die vorige dinge is verby (ballingskap), die nuwes gaan nou gebeur. Voor dit gebeur, sê Ek dit vir julle. 'n Nuwe begin, nuwe skepping, nuwe lewe (9).
Die dienaar is bloot 'n instrument, maar tog 'n baie belangrike instrument in die hand van die Here. Sy fokus sal wees daarop om reg te laat geskied, om blindes te versorg en mense wat gevangenes is of in die donker leef terug te bring na die lig toe. Hy gaan dit nie met geweld of brawade vermag nie, maar eerder deur nie diegene finaal te breek wat reeds deur die lewe verlam is nie. Hy gaan dit dus doen deur die hande van die swakkes te versterk. In vss 4 en 6 kom die broosheid van die dienaar self ook aan die orde – omdat hy in sy eie broosheid deur die Here bygestaan word, sal hy ander kan bystaan.
Ek lees baie van hierdie kwaliteite van 'n dienaar van die Here raak in The Book of Joy wat onlangs verskyn het en handel oor gesprekke met die Dalai Lama en Aartsbiskop Desmond Tutu, beide wenners van die Nobelprys vir vrede. Oor hulle berig die joernalis Douglas Abrams: "[They] have survived more than fifty years of exile and the soul-crushing violence of oppression. Despite their hardships – or, as they would say, because of them – they are two of the most joyful people on the planet." (Boekomslag). En ook: "They offer us the reflection of real lives filled with pain and turmoil in the midst of which they have been able to discover a level of peace, of courage, of joy that we can aspire to in our own lives" (2016:7). Ek wil dit waag om te sê dat hierdie twee besonderse mense, een 'n Buddhis en die ander 'n Christen, gesamentlik in hierdie boek van hoop 'n lig vir die nasies is, wat mense vanuit verskillende geloofs- en spiritualiteitstradisies aan mekaar bind binne God se boodskap van heling, vrede en innerlike vreugde. Soos Leonard Cohen in sy bekende Anthem sing "There is a crack, a crack in everything. That's where the light gets in". Dienaars van die Here, vergeet daarvan om perfekte offers aan die Here te wil bring. Daar was immers net een perfekte offer. Sy lig skyn juis deur die krake en die geknakte riete en die lamppitte wat nie meer van hul eie olie kan lewe nie.