PressReader - Landbouweekblad: 2017-10-13 - Vin­ni­ger ge­ne­tie­se vor­de­ring met in­dek­se
Vin­ni­ger ge­ne­tie­se vor­de­ring met in­dek­se
E­ko­no­mie­se se­lek­sie-in­dek­se is die bes­te be­skik­ba­re hulp­mid­del vir die se­lek­sie van die­re om ge­ne­tie­se vor­de­ring te maak. Hier­die in­dek­se neem pro­duk­sie­stel­sels, mark­pry­se en die be­raam­de (ge­no­mie­se) teel­waar­des van die­re in ag en druk die ge­ne­tie­se po­ten
Ge­ne­tie­se ver­be­te­ring vir vee­boe­re kan be­skryf word as ’n ver­be­te­ring in al die ei­en­skap­pe wat ’n gro­ter wins vir die pro­du­sent sal bring. Ge­ne­tie­se ver­be­te­ring word be­reik wan­neer die ge­mid­del­de e­ko­no­mie­se waar­de van die na­ge­slag meer is as die ge­mid­del­de e­ko­no­mie­se waar­de van die vo­ri­ge ge­slag waar­uit die na­ge­slag ver­wek is.
Se­lek­sie op grond van teel­waar­des al­leen is in­ge­wik­keld. Som­mi­ge teel­waar­des be­skryf ei­en­skap­pe met min reg­streek­se e­ko­no­mie­se waar­de en an­der teel­waar­des is ’n aan­dui­ding van werk­li­ke e­ko­no­mie­se po­ten­si­aal.
Se­lek­sie met be­hulp van teel­waar­des word be­moei­lik deur die kor­re­la­sie en an­ta­go­nis­tie­se ver­hou­dings tus­sen die mees­te van die ge­pu­bli­seer­de teel­waar­des. Die bes­te voor­beeld daar­van is dat vol­ge­houe se­lek­sie vir groei sal neig om die ge­boor­te­ge­wig van kalwers en die ge­wig van vol­was­se koeie te ver­hoog, wat in die mees­te eks­ten­sie­we pro­duk­sie­stel­sels nie i­de­aal is nie.
Kom­mer­si­ë­le bul­ko­pers wat wins­ge­wend­heid wil ver­be­ter, be­hoort oor te ska­kel na die koop van bul­le op grond van werk­li­ke ge­ne­tie­se po­ten­si­aal (wins). Die stoet­te­ler moet in s­taat wees om be­son­der­he­de te ver­skaf oor hoe sy e­ko­no­mie­se in­dek­se saam­ge­stel is en vir wat­ter pro­duk­sie­stel­sel en om­ge­wing ge­se­lek­teer word.
GE­BRUIK VAN IN­DEK­SE
In­deks­se­lek­sie is die e­nig­ste ma­nier waar­op ’n boer te­ge­ly­ker­tyd vir ver­skeie ge­wens­te ei­en­skap­pe kan se­lek­teer. Kom­mer­si­ë­le boe­re be­hoort se­lek­sie-in­dek­se soos volg te ge­bruik om ge­ne­tie­se vor­de­ring te ver­se­ker:
■ STAP EEN: Kies die in­deks wat jou pro­duk­sie­stel­sel die naas­te be­skryf. As jy by­voor­beeld jou bul­kal­wers op speen­ou­der­dom ver­koop en die ver­se as ver­van­gings­ver­se hou, kies ’n speen­kalfin­deks of ’n voer­kraal­in­deks na ge­lang van wat­ter in­deks die ras van jou keu­se pu­bli­seer. Na­mi­bie­se boe­re wat os­se op 18 maan­de van die veld af ver­koop en die ver­se hou vir eie aan­teel, sal by­voor­beeld ’n grass-fed
in­dex ge­bruik. Die keu­se van die ge­skik­ste in­deks vir jou pro­duk­sie­stel­sel sal gel­dig bly tot­dat jy dras­ties aan jou pro­duk­sie­stel­sel (ou­der­dom van be­mar­king, ag­ter­hou van ver­se, ens.) ver­an­der.
■ STAP TWEE: Kies vei­lings waar bul­le ver­koop word wat in jou om­ge­wing sal kan aan­pas én pres­teer.
■ STAP DRIE: Rang­skik die bul­le op die ver­koop­s­ka­ta­lo­gus vol­gens die se­lek­sie-in­deks van jou keu­se, van­af hoogste tot laag­ste op in­deks­waar­de. Die bul­le met die hoogste in­deks­waar­des (e­ko­no­mie­se waar­des) se na­ge­slag sal die mees­te geld maak. Ont­hou al­tyd dat die ge­ne­tie­se po­ten­si­aal wat jy aan­koop, as vrou­li­ke die­re in jou kud­de ag­ter­bly.
■ STAP VIER: Kyk deeg­lik na die in­di­vi­du­e­le teel­waar­des van die ge­se­lek­teer­de bul­le vir moont­li­ke ek­stre­me teel­waar­des wat nie by jou kud­de­pro­fiel sal in­pas nie. As jy by­voor­beeld ’n pro­bleem met min melk in jou kud­de het, ver­my dan bul­le met ’n swak teel­waar­de vir melk.
■ STAP VYF: Doen ’n vi­su­e­le e­va­lu­e­ring van die bul­le wat op jou se­lek­sie-in­dek­skort­lys oor­ge­bly het. Koop die bul met die bes­te in­deks­waar­de wat jou ge­val.
VARIASIE BIN­NE RASSE
Dr. Mi­cha­el Bradfield, hoof van B­reed­plan Sui­der-A­fri­ka, sê kom­mer­si­ë­le boe­re moet be­sef daar is meer variasie bin­ne ’n ras as tus­sen ver­skil­len­de rasse. Som­mi­ge die­re is pro­duk­tie­wer en dus wins­ge­wen­der as an­der, on­ge­ag hul ras.
Die grond­slag van die­re­teelt is die kon­sep dat ei­en­skap­pe oor­erf­lik is en dat daar ge­ne­tie­se kor­re­la­sies (ver­want­skap­pe) tus­sen ei­en­skap­pe be­staan. Hoe­wel dit soms an­ta­go­nis­ties is, kan dit ge­bruik word om ’n merk­waar­di­ge se­lek­sie­re­spons vir ei­en­skap­pe van e­ko­no­mie­se be­lang te be­reik.
As die teel­be­dryf be­hoor­li­ke aan­te­ke­nin­ge en da­ta vir al die e­ko­no­mie­se ei­en­skap­pe by­hou, is die uit­koms van die se­lek­sie­re­spons baie voor­spel­baar.
FOTO: JOHAN STYGER
Die groot­ste voor­deel van in­deks-se­lek­sie is die een­voud daar­van. Die in­dek­se bly die e­nig­ste ma­nier om ge­lyk­ty­dig vir ver­skeie ge­wens­te ei­en­skap­pe (teel­waar­des) te se­lek­teer.
Mnr. Johan Styger is B­reed­plan se Stoet­te­ler van die Jaar vir 2016 en lid van die Sim­men­ta­ler­ge­noot­skap se teg­nie­se ko­mi­tee.