Afrikaans, transformasie en vervreemding op universiteiteHuis JBM Hertzog Foto: residences.ufs.ac.za Hierdie artikel is ŉ verwerking van ŉ toespraak van dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, wat onlangs tydens ŉ byeenkoms van Kovsie-personeel in Bloemfontein gelewer is. -Red Rudi Buys, studentedekaan van Kovsies, noem dit fundamentele en volledige transformasie. As jy nie daarvan hou nie, kan jy jou tasse vat en ŉ ander blyplek gaan soek. “Alles sál verander! Hierdie is nie ’n gesprek nie.” “Ek gaan nie baie vrae neem nie.” En: “Ek gaan nie hieroor debatteer nie.” “Ek eis dat julle my respekteer!” sê die uitgesproke studentedekaan aan die inwoners van die koshuis JBM Hertzog. Hierdie fundamentele transformasie word ook beskryf as ŉ kulturele hernuwingsproses. As deel van die proses word Gurthrö Steenkamp, ŉ oud-inwoner van JBM, se rugbytrui uit die koshuiskroeg verwyder en persoonlike items wat aan die Boere-generaal J.B.M. Hertzog behoort het, is fundamenteel en volledig weggetransformeer. Fundamentele transformasie sny veel dieper nog as bloot taaltransformasie. Dit gaan nie oor Afrikaans by die Universiteit nie; dit gaan oor die Afrikaanse identiteit. Dit gaan ook nie oor wat die studente praat nie, maar wie hulle is. Hulle mag nie wees wie hulle is nie. Hulle moet fundamenteel verander. Hulle moet herontwerp word. ŉ Sosiale manipulasie proses wat vergelyk met die bestes ter wêreld. Gedwonge identiteite. Jy moet word wat ek wil hê jy moet wees, en daaroor mag ons nie debatteer nie. Die bevorderaars van dié soort transformasie glo dat die enigste moreel-verdedigbare samelewing een is waar alles vooraf ontwerp is. Vir mense wat tot die heersende interpretasie van transformasie verbind is, is slegs dinge wat ontwerp is goed – dinge wat ontluik het, is sleg. ‘n Mens hoor dit byvoorbeeld wanneer Buys vir die studente sê dat hulle, nadat JBM Hertzog se naam verander is en nadat alles van vooraf ontwerp is, wonderlik en welkom sal voel. Só ‘n ontwerp-benadering, ontwerp vanuit die niet, staan uit-en-uit in spanning met ‘n erkenning van ontluiking. JBM is maar ŉ mikro-kosmos van die Universiteit van die Vrystaat. Stukkie vir stukkie word die instelling in hierdie fundamentalistiese transformasiedrukgang ingelei. Die hernuwingsproses word geïnstitusionaliseer en beweegruimte raak min. Alle bestaande patrone van gedrag; alle bestaande taalgebruik; alle bestaande personeelsamestellings; en alle bestaande instellings moet ‘n nuwe, uitgedinkte en abstrakte karakter aanneem, voordat dit aanvaarbaar is. So is dit ook met personeel. ŉ Proses ontstaan waar mense hulself nie meer herken nie. Selfvervreemding, noem die bedryfsosioloë dit. Jy moet maar inval by ŉ stelsel. Volgens Seeman in sy bekende werk On the meaning of alienation volg die proses van selfvervreemding grade van verskerping. Dit begin by magteloosheid, dan betekenisloosheid, dan waardeloosheid en uiteindelik algehele selfvervreemding. Dit begin wanneer personeel magteloos voel. Hulle voel hulle is in die stelsel, maar nie deel van die stelsel nie. Omdat sosiale manipulasie so onnatuurlik is, moet dit van bo afgedwing word. Interne weerstand word nie geduld nie. Personeel voel ontmagtig. Personeel hoor dat daar te veel van jou ras is. Die wêreld word verseker dat jou ras in die volgende paar jaar minder gemaak sal word. Planne word gemaak en wit werknemers voel onseker. Jou ras maak saak, maar jy kan dit nie verander nie. Dit wat jy kan verander, naamlik jou uitsette, maak nie meer saak nie. Die magteloosheid word omgesit in betekenisloosheid. Omdat hulle nie deel van die stelsel voel nie, voel personeel hulle kan nie meer tot die stelsel bydra nie. As iemand iets wil sê, word die morele stilswye van die verlede op hulle gelê. Akademiese vryheid word geoffer vir gehoorsaamheid aan transformasie. Ras word die maatstaf van aanstellings en bevorderings. Jou eie meriete is nie meer ŉ waarborg vir sukses nie. Omdat daar nie meer ŉ noodwendige verband tussen harde werk en bevordering is nie, word die gevoel van betekenisloosheid verhoog. Die einde is nie in sig nie; om die waarheid te sê, die volgende drie jaar se planne is in plek. Waardeloosheid volg op betekenisloosheid. Spanning ontstaan tussen personeel se waardes en dié van die Universiteit, en personeel beleef waardeloosheid. Nuwe waardes word gevestig. Eenvoudige, stok-strakke begrippe van goed en kwaad word gebruik. Die verlede is kwaad en die hede is goed. Die norme en waardes wat my gevorm het, is kwaad. Ek hoor dat die morele skuld wat deur my en my voorgeslagte opgebou is, net te veel is om in my geslag te betaal. Nuwe waardes, maar dit is nie my waardes nie. Personeel begin geïsoleerd voel. Dit is net ek wat nog ek is. My identiteit is nie meer die instelling se identiteit nie. Trouens, my identiteit is juis ’n probleem vir die instelling. Alles moet fundamenteel verander en ek pas nie meer in nie. Dit lyk nie meer vir my of ek deel is van die groter prentjie nie. Maar ek is ek, en ek kan nie fundamenteel verander nie. Personeel begin alleen voel. Dit is op hierdie punt wat personeel vervreemd van hulleself begin voel. Hulle herken hulleself letterlik nie meer nie. Hulle begin onttrek en doen net wat nodig is. Depressie tree in. Hulle tree aggressief op en baie hou net kop bo water tot die aftreewal gehaal is. Die water is al hier net onder hulle neuse en hulle kan nie bekostig om golwe te maak nie. So ’n toedrag van sake is onaanvaarbaar. Ons mag eenvoudig nie toelaat dat personeel hierdie vlakke van vervreemding bereik nie. Vervreemde werknemers wat hulle selfvertroue verloor het, is ’n groot verlies. By ŉ akademiese instelling beleef ons tans die betreurenswaardige situasie dat sommige top akademici hulle akademiese selfvertroue verloor. Selfs ŉ Senaat kan só geneutraliseer word, omdat idees afgekondig en nie ontwikkel word nie. ŉ Sosiale manipulasieproses onder die dekmantel van fundamentele en ingrypende transformasie behoort egter nie fundamentele en ingrypende akademiese debat te oorleef nie. Sosiale manipulasie en denkpolisie is verkeerd oral, maar veral by ŉ akademiese instelling. Hier behoort vryheid te wees en ŉ kultuur van kritiese denke. Dosente moet dit wéés en studente moet dit léér. Hier moet ŉ vibrasie van debat wees. Die hernuwingsproses moet fundamenteel uitgedaag word. ŉ Universiteit moet dit uitskreeu: “Hier is gesprek, hier gaan baie vrae gevra word, hier gaan gedebatteer word.” Op universiteite het ons ons akademiese selfvertroue verloor, want daar is ŉ aanval op wie ons is. Ons mag nie wees nie, daarom kan ons nie sê nie. Hierdie verskynsel is nie net ŉ Kovsie-verskynsel nie, maar ŉ nasionale verskynsel. Daar is nasionaal ŉ fundamentele transformasieproses; alles moet verander. Die instrument wat gebruik word, is die ideologie van verteenwoordigendheid. Die nasionale rassedemografie moet oral presies weerspieël word. Alles moet oral presies dieselfde lyk en klink. ŉ Sosiale manipulasieproses met ŉ reuse omvang: ŉ Gemeenskap wat oral dieselfde lyk (al is dit nog nooit in die geskiedenis van die aardbol bereik nie). Hoe absurd hierdie ideologie ook al is, daar is nog nie ŉ akademiese antwoord daarop ontwikkel nie. Universiteite het hulle kritiese stem verloor. Ek is op die NWU se raad en ek beleef ook daar steriele akademiese debat. Die groot nasionale projek se momentum is net so groot dat, hoe verkeerd dit ook al is, daar nie tans ŉ antwoord ontwikkel word nie. My versoek aan akademici en alle personeel is, daag hierdie absurde sosiale manipulasieprogramme uit. Publiseer daaroor, debatteer daaroor, vra daaroor. Moet dit nie aanvaar nie. Skryf veral oor alternatiewe, raak betrokke in die stryd om idees. Die Rektor het nie die alleenreg tot idees wat afgekondig kan word nie. Gaan omhels akademiese vryheid. Neem u Authentica Habita op. Die reg van vryheid van die student met sy oorsprong uit die Italiaanse Universiteit van Bologna wat al uit 1188 dateer.