You are here: Home » Content » Aardrykskunde Graad 9 » Omgewingstelortein Suid-Afrika
OMGEWINGSTEKORTE IN SUID-AFRIKAOMGEWINGSTEKORTE IN SUID-AFRIKA1. Fisiese geografieDie Suid-Afrikaanse ekosisteem word gekenmerk deur lae reënval, watertekorte en grond wat kwesbaar is vir erosie. Ongeveer 65% van die land kry minder as 500 mm reën per jaar, die minimum wat nodig is vir reën-gebaseerde saaiboerdery. Omtrent 60% van die bewerkbare grond in Suid-Afrika bevat min organiese materiaal (humus) en verarm vinnig a.g.v. herhaalde benutting. Hierdie lae reënval en swak grond bring mee dat slegs ongeveer 16% van die bewerkbare grond geskik is vir saaiboerdery. Die res word slegs as weiveld gebruik. Slegs ongeveer 16% van die saaigrond in Suid-Afrika was vroeër in die tuislande geleë. Hierdie wanbalans, tesame met die lae reënval, het tot uitgebreide omgewingstekorte in die tuislande aanleiding gegee.2. Strukturele tekorte tydens apartheidDie apartheidstelsel het die ongelyke sosiale verspreiding van omgewingshulpbronne in Suid-Afrika, geformaliseer. Dit het ernstige strukturele tekorte onder die swart bevolking meegebring. Nie alleen het hulle nie voldoende toegang tot grond gehad nie, maar was hulle maandelikse inkomstes te laag om sinvol in hulle grond te kon belê. Hierdie probleem is vererger deurdat die swartes nie slegs te min land gehad het nie, maar hulle land ook van swak gehalte was en dus juis meer bewerking benodig het.Table 1
Tabel 1: Vergelyking van bevolkingsdigthede in landelike Suid-Afrika, 1991
Saailand & weiding
Aangepas uit: Ontwikkelingsbank van Suid-Afrika: Suid-Afrika se nege provinsies: ‘n Menslike ontwikkelingsprofiel 1994), 99.
Bron: Norman Bromberger and Francis Antonie, "Black Small Farmers in theHomelands," in State and Market in Post Apartheid South Africa, eds. Merle Lipton andCharles Simkins (Johannesburg: Witwatersrand University Press, 1993), 421.
Binne die tuislande was die grond ongelyk verdeel met 20% van die boere in beheer van 80% van die produksie. Selfs in die Transkei (nou ‘n groot deel van die Oos-Kaapprovinsie, was die gebrek aan grondgebied erg. In stedelike gebiede was die swart woongebiede in omgewings geleë wat vir die blankes onbruikbaar was. Hulle was oorbevolk met te min huise en onderkant die wind ten opsigte van industrieë. Die dienste en infrastruktuur was swak. Die huise is van afvalmateriaal gebou wat nie teen die elemente, veral water, bestand is nie. Die strukturele tekorte het die beskikbaarheid en aanvraag-gedrewe tekorte vererger.3. Aanvraag-gedrewe tekorteVan die geskatte Suid-Afrikaanse bevolking van 42,6 miljoen in 1995, het ongeveer28 miljoen in dorpe en stede gewoon terwyl 15 miljoen volwaardig in stedelike gebiede gewoon het. Daar is verwag dat die swart bevolking teen die jaar 2000 van 32 miljoen na 37 miljoen sou gegroei het, terwyl die Blanke bevolking ongeveer 5 miljoen sou bly.Table 3
Grootte(duisende) en Groeitempo (%)
Bron: Doug Hindson and Jeff McCarthy "Defining and Gauging the Problem" inHere to Stay: Informal Settlements in KwaZulu-Natal, eds. Doug Hindson and JeffMcCarthy (Dalbridge: Indicator Press, 1994), 2.
Hierdie groei in die swart bevolking sal uit die aard van die saak die tekort aan grond vererger. In die apartheid-era was die bevolkingsdigtheid in die tuislande 10 keer hoër as in die ‘wit’ dele. Die toestand in die tuislande was die gevolg van gedwonge migrasie: dit het die bevolking laat groei van 4,5 miljoen in 1960 tot 11 miljoen in 1980. Die grootte van die tuislande het egter onveranderd gebly. Bykomend tot hierdie inwaartse migrasie was die geboortesyfer in die tuislande besonder hoog. Dit word deur sommiges aan gebrekkige onderwys, gesondheidsorg, gesinsbeplanning en versekerde bronne van bestaansmiddele toegeskryf. Geslagsdiskriminasie het ook hiertoe bygedra. Die geboortesyfer van 1985 tot 1990 was ‘n geskatte 5,12 per vrou. Navorsing het getoon dat vroue wat nie in ‘n vaste betrekking met ‘n salaris staan nie, minder besluitnemingsgesag in hul gesinne het. Dit, saam met die waarde wat kinders bied vir werk wat gedoen moet word, soos die bymekaarmaak van vuurmaakhout en die oppas van diere, lei dit tot hoë geboortesyfers.Table 4
Tabel 5: Bevolkingsvoorkoms, KwaZulu-Natal, 1992
Totale stedelike nedersetting
Totaal stedelik informeel
Bron: Doug Hindson and Jeff McCarthy "Defining and Gauging the Problem," 3.
4. Beskikbaarheidsgedrewe tekorte
Die apartheidsregering het die tuislande in brose omgewings met swak bogrond geplaas. Hierdie omgewings kon nie die landbouproduksie wat deur die bevolking benodig was, dra nie. Die gevolg was drastiese erosie. Per kapita-voedselproduksie in die tuislande het geval en voedsel moes ingevoer word sonder dat enigiets uitgevoer kon word. Navorsing toon dat Suid-Afrika se verlies aan bogrond 20 keer hoër is as die wêreldgemiddeld. Kundiges skat dat Suid-Afrika sedert die jaar 1900, 25% van sy bogrond verloor het en dat 55% van die land deur woestyngroei bedreig word. Dit terwyl landbouproduksie van kernbelang is omdat Suid-Afrika se voedselbehoeftes na verwagting teen die jaar 2020 sal verdubbel. Ontbossing is ‘n belangrike vorm van beskikbaarheidsgedrewe omgewingstekort. Die destabilisering van grond en veranderende plaaslike watersiklusse, ontwrig die ekologiese balans. Ongelukkig bly vuurmaakhout die mees beskikbare en goedkoop energiebron vir baie swartes in landelike gebiede, en dit lei tot ontbossing. In die afgelope 50 jaar het 200 van KwaZulu se woude verdwyn. ‘n Ander probleem is die skaarste aan en degradering van water. Suid-Afrika is ‘n waterarm land: 12 tot 16 miljoen mense het nie toegang tot water wat geskik is vir die vul van houers nie. Ongeveer 70% van die swartes in stedelike gebiede het nie toegang tot lopende water nie en is dus aangewese op besmette riviersisteme vir hul daaglikse behoeftes. Ongeveer 21 miljoen mense benodig voldoende sanitasie. Industriële besoedeling bedreig die kwaliteit van rivier- en ondergrondse water. Die gesondheid van die Suid-Afrikaanse samelewing in die breë word bedreig.
Om die verskillende omgewingstekorte in die RSA te identifiseer
[LU 1.5]1. Fisiese geografieDie Suid-Afrikaanse ekosisteem is broos en ons moet almal tot die instandhouding daarvan bydra. Gee redes hoekom Suid-Afrika se ekosisteem broos is. Hoe sou jy die term “broos” verduidelik? Sê hoe jy sou kon bydra om ons ekosisteem meer volhoubaar te maak (sodat dit in stand bly en nie aangetas word nie). Doen dit in tabelvorm soos volg: Redes waarom ons ekosisteem broos isWat jy sou kon doen om ons ekosisteem meer volhoubaar te maak2. Strukturele tekortea) Gee VYF redes hoekom swart mense in die tuislande geen sukses van boerdery kon maak nie. (Onthou dat “strukturele tekorte” te doene het met swakplekke in die sisteem of stelsel.) 3. Aanvraag-gedrewe tekorte:a) Verduidelik in jou eie woorde wat ‘aanvraag-gedrewe tekorte’ beteken.b) Maak twee afleidings uit elk van tabelle 4 en 5.4. Beskikbaarheidsgedrewe tekorte:a) Verduidelik wat ‘beskikbaarheidsgedrewe tekorte’ beteken.b) Hoe dra ontbossing by tot beskikbaarheidsgedrewe tekorte?5. Maak vir jouself ‘n opsomming van die redes hoekom verstedeliking in Suid-Afrika oor die afgelope tyd so vinnig plaasgevind het.
Om vrae oor omgewingsbesoedeling te beantwoord
[LU 2.2]In Pare:Bestudeer die volgende tabel en beantwoord die vrae wat daarop volg:Table 5
2 miljoen ha
Hoëveld – mielies
1,2 miljoen ha
31 000 ha
1. Watter probleem in bogenoemde tabel beïnvloed die grootste gebied?2. Waar kom die probleem van versouting meestal voor?3. Wat kan ons by die huis doen om die invloed van besoedeling van landbougrond te verminder of te voorkom?
1.3 gevolgtrekkings oor inligting uit bronne soos foto’s, kaarte, atlasse, grafieke en statistiek ontleed en maak [werk met bronne];
1.5 inligting in die veld waarneem en dit opteken [werk met bronne];
1.7 verslag doen oor kennis wat tydens die ondersoek verkry is deur ‘n redenasie en interpretasie gegrond op inligtingsbronne te formuleer; gebruik kaarte, diagramme en grafika; gebruik, waar moontlik, rekenaars in die aanbieding [dra die antwoord oor].
MemorandumAKTIWITEIT 1:a) ElektrisiteitRiolering Lopende waterVullisverwyderingOpenbare vervoerVeilige en duursame behuisingGesondheidsorgOpvoedkundige instellingsens.b) NeeRede: Gebruik enigste beskikbare waterbron vir die was van wasgoedGeen vullisverwydering Geen rioleringSiektes (epidemies) kan maklik uitbreekc) Behuising is gebou van materiaal wat baie ontvlambaar is. Brand sal dit heeltemal verwoes. Inwoners kan al hul besittings verloor. Sal dakloos wees.AKTIWITEIT 2:Soek self antwoorde in groepsverband.
« Previous module in collection Die beginsels van Agenda 21
Next module in collection » Die produksie van afvalstowwe
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 19, 2009 12:15 am -0500. Add to a lens