PressReader - Beeld: 2017-04-21 - ’n Stil­te wat jou diep laat na­dink
’n Stil­te wat jou diep laat na­dink
Beeld - 2017-04-21 - Kuns & Vermaak - Paul Boek­kooi His­to­rie­se dra­ma
Mar­tin S­cor­se­se het self er­ken dat hy oor de­ka­des ge­twy­fel en in­ner­lik ge­veg het om uit­ein­de­lik tot die be­sluit te kom om die Ja­pan­ne­se Ka­to­lie­ke ro­man­skry­wer S­hu­sa­ku En­do se Si­len­ce (1966) te ver­film – dít na­dat die Ja­pan­ne­se re­gis­seur Ma­sa­hi­ro S­hi­no­da hom reeds in 1971 voor­ge­spring het.
Ge­dag­tes oor ’n gods­diens­ti­ge drie­luik waar­in die kom­plek­si­teit en be­proe­wings rond­om ge­loof sen­traal sou staan, het soos ’n goue draad oor ja­re be­gin ont­luik, nie­teen­staan­de S­cor­se­se se loop­baan­ken­mer­ken­de di­ver­si­teit van te­mas in ver­skil­len­de gen­res.
Twee ti­tels rond­om dié drie­luik is aan ons be­kend: The Last Temp­ta­ti­on of Christ (1988) en Kun­dun (1997), waar­in die pe­ri­o­die­ke ver­twy­fe­ling wat ge­loof kan mee­bring op ’n uit­druk­li­ke wy­se die hoof­fo­kus is.
In eers­ge­noem­de word ’n twy­fe­len­de Je­sus uit­ge­beeld waar­in lig­gaam­li­ke ver­lan­gens neig om die oor­hand te kry bo sy god­de­li­ke aard. Kun­dun han­del oor die Da­lai La­ma. Ge­loof, en die uit­wer­king rond­om die on­der­druk­king daar­van deur die C­hi­ne­se se ver­vol­ging en men­se­reg­te­sken­dings in Ti­bet, word in die kon­teks van ’n Boed­dhis­tie­se le­wens­wy­se er­vaar. Li­am Nee­son in
En­do se ro­man, die voe­dings­bron van Si­len­ce, word in breë trek­ke as te­ge­lyk op­beu­rend en uit­da­gend be­skou. Dit is ’n dui­de­li­ke be­krag­ti­ging van die Hei­land se on­peil­ba­re ge­na­de en ’n deur­tas­ten­de ont­le­ding van al­les waar­by die Chris­ten­dom hom­self oor eeue heen in­ge­ska­kel het.
Dit sluit on­der meer die soms by­kans ar­ro­gan­te uit­oe­fe­ning van sy eie ge­sag en mag (dink aan die Kruis­tog­te) in, as­ook ’n ge­neigd­heid om ska­de en leed te be­rok­ken in die naam van Hom wat juis die be­lig­ga­ming is van on­voor­waar­de­li­ke ge­na­de, lief­de en me­de­mens­lik­heid.
Die ag­ter­grond waar­teen S­cor­se­se dié e­pie­se rol­prent laat af­speel, is le­wens­ge­trou. Twee Por­tu­ge­se pries­ters, Se­bas­ti­ao Ro­dri­gues (Andrew Gar­field) en Fran­cis­co Ga­ru­pe (A­dam D­ri­ver) is op soek na va­der C­ris­tó­vao Fer­rei­ra (Li­am Nee­son) wat, vol­gens hul ge­frag­men­teer­de in­lig­ting, ver­dwyn het. Fer­rei­ra het ’n mi­tie­se s­ta­tus ver­werf en daar is selfs be­we­rings dat hy sy ge­loof in die o­pen­baar af­ge­sweer het. Dié ver­war­ring word on­der meer deur die re­gis­seur as span­nings­e­le­ment aan­ge­wend.
Tog is Si­len­ce in sy diep­ste we­se ’n spi­ri­tu­e­le reis waar­in uit­een­lo­pen­de as­pek­te rond­om die Chris­te­li­ke leer­stel­lings op ’n fi­lo­so­fie­se vlak af­ge­spie­ël word teen­oor die Ja­pan­ne­se wat hul S­hin­to-ge­loof aan­hang. In dié tyd (om­streeks 1630) het hul­le ook Chris­te­ne ver­volg deur die toe­pas­sing van ’n ver­skei­den­heid mar­tel­teg­nie­ke. Die mees­te daar­van word uit­ge­beeld – soos die drie ge­krui­sig­de Chris­te­ne wat ons met laag­wa­ter in die see sien hang, ter­wyl hul­le la­ter, met hoog­wa­ter, op geen ma­nier ver­drin­king kan vry­spring nie.
W­reed­heid en ont­be­rings word af­ge­wis­sel met be­skou­en­de e­pi­so­des waar­in ka­me­ra­beel­de wat op die na­tuur ge­rig is ge­woon­lik ’n oor­heer­sen­de rol speel. Daar is geen te­ken van pre­ke­ri­ge sen­ti­men­te in Si­len­ce nie, maar dit is eer­der, waar no­dig, ob­jek­tief en kon­fron­te­rend.
Ver­al Ro­dri­gues se ge­dag­tes word dui­de­lik in ’n oor­ge­klank­te nar­ra­tief vas­ge­vang so­dat hy fluis­te­rend sy den­ke en ge­be­de met ky­kers kan deel. By sul­ke oom­blik­ke sluit S­cor­se­se se werks­me­to­diek nog­al sterk by die fi­lo­so­fie­se ge­dag­te­gang van sy kol­le­ga Ter­ren­ce Ma­lick aan.
Die “stil­te” van die ti­tel kan meer­vlak­kig ge­ïn­ter­pre­teer word. Dit is nooit tot dog­ma re­du­seer­baar nie, maar is eint­lik pa­ra­dok­saal. Die er­va­ring van hoe die oor­bly­wen­de groe­pie Ja­pan­ne­se Chris­te­ne deur die vreem­de­lin­ge­po­li­tiek van die oor­gro­te meer­der­heid van hul land­ge­no­te han­teer word, laat ’n mens dink dat gods­diens­ti­ge xe­no­fo­bie heers ter­wyl God bly swyg.
Gar­field, D­ri­ver en ver­al kort­ston­dig ook Nee­son as Fer­rei­ra dra die ver­haal van die We­ster­lin­ge.
On­der die Ja­pan­ne­se ak­teurs is dit ver­al Is­sey O­ga­ta se psi­gies uit­ge­daag­de in­kwi­si­teur wat haat laat gloei, ter­wyl Ro­dri­gues as die “Chris­tus­fi­guur” selfs met ’n Ju­das in die per­soon van Ki­chi­ji­ro (Yo­su­ke Ku­bo­zu­ka) te doe­ne kry.
Si­len­ce is dié werk­tuig vir sin­ry­ke en die­pe na­be­trag­ting.
■ Met on­der an­de­re Andrew Gar­field, A­dam D­ri­ver en Li­am Nee­son. Re­gie: Mar­tin S­cor­se­se. Tyds­duur: 161 mi­nu­te. Ou­der­dom­perk: 16G.