Vrae oor nalatenskap van MandelaNelson Mandela. Foto: GCIS Nelson Mandela is reeds in lewe meer vereer as enige ander mens. Nou, na sy dood, stroom die lofredes in. Niemand sal waag om ‘n kritiese woord of selfs ‘n ongemaklike vraag te laat val nie. Swyg of word verguis. Mandela is immers onaantasbaar. Die rede is meervoudig. Mandela verteenwoordig vir die wêreld alles wat goed is: die geduldige, vriendelike man wat verkeerdelik vir sy oortuigings vir 27 jaar tronk toe gestuur is deur ‘n wrede, rassistiese regering; die man wat sy posisie van mag gebruik het om vrede en versoening te bevorder toe hy weerwraak kon geneem het. Daarom het hy ‘n wêreldwye ikoon geword. Meer nog: hy was “God se geskenk aan Suid-Afrika”, aldus ‘n gereformeerde Suid-Afrikaanse teoloog. Ander het hom met Jesus vergelyk, in die sin dat hy iets van Christus se liefde en deernis weerspieël het. Of daar is ten minste aangevoer dat Mandela, wat as Metodis gedoop is maar nooit enige blyke van geloof in die openbaar laat blyk het nie, manifestasie was van God algemene grasie. Daaroor kan verskillend geoordeel word. Hoe ook al, met die meeste lofbetuigings oor sy persoon en versoeningsrol kan gemaklik saamgestem word. Hy was inderdaad ‘n besondere mens. Een van die grootste in die geskiedenis. ‘n Krasser eksponent van die ANC-ideologie kon immers ‘n verwoestende rasse-oorlog geïnisieer het. Maar ek moet tog enkele kantaantekeninge maak wat die eensydige beeld van Mandela relativeer. Hy het, soos ons almal, foute gemaak – in sy private lewe, as gewone politikus en as staatsman. Hoewel hy later verhef is tot ‘n vlak ver bo die gewone politiek en gewone sterflinge, moet sy grootheid uiteindelik ook aan hierdie foute beoordeel word. Soos dat hy die president was toe wette op die wetboek geplaas is wat swartmense se ekonomiese posisie drasties moes verbeter, maar wat negentien jaar later ‘n handjievol obseen ryk swart elite opgelewer het terwyl die arm massas roep om brood. In alle billikheid, daar is ‘n sterker swart middelklas, maar die projek het in bepaalde opsigte misluk. Hy was ook die president toe die beleid van “kader-ontplooiing” beslag gekry het. Vandag erken selfs senior ANC-ministers dat hierdie beleid, wat meebring dat (swart) ANC-lede op tipies kommunistiese wyse in elke denkbare openbare pos aangestel is, katastrofaal was. Die ideologiese blindheid van die ANC onder Mandela en sy opvolgers het ook ‘n kultuur van korrupsie bevorder wat Suid-Afrika verrot. Ons het vergeefs gewag vir Mandela om kragdadig hierteen op te tree of sy morele stem sterker daarteen verhef toe hy as “vader van die nasie” alles van die kant gade geslaan het. Nog ‘n klad op Mandela se nalatingskap is dat hy nie duidelike leiding gegee het terwyl tienduisende, nee, honderdduisende aan Vigs-verwante siektes gesterf het nie. Ja, sy de facto premier en latere president, Thabo Mbeki, en onbekwame ministers van gesondheid moet veral die skuld kry vir hierdie gekke ontkenningsbeleid, maar Mandela kon meer gedoen het. Hy het immers die morele kapitaal daarvoor gehad. Die toekenning van eerbewyse aan bedenklike figure soos Ghadaffi, steun aan mense soos Mugabe van Zimbabwe en noue bande met lande waar die Christelike kerk lank onderdruk is, is die gevolg van ‘n anti-Westerse ideologiese keuse wat die ANC onder Mandela begin en deur sy opvolgers voortgesit is. Hierdie en ander politieke foute is nie uitgewis deur Mandela se warm persoonlikheid nie. Dit dui wel op ‘n ander kant van sy persoonlikheid en ideologie. Hy kon koud en onverbiddelik wees. Hy was ‘n politikus wat in ‘n links-revolusionêre dampkring beweeg en gefloreer het. Die nuwe Suid-Afrikaaanse grondwet wat in 1996 finaal onder Mandela aanvaar is, is ‘n model van sekularisme. Vir vele is dit ‘n aanduiding van volwassenheid, demokrasie en vryheid, maar vir vele Christene (swart en wit) het hierdie nuwe, soms oordrewe vryhede ‘n terugwaartse stap beteken omdat dit nie gepaard gegaan het met geestelike en politieke volwassenheid nie. Suid-Afrika is inderdaad ‘n land met die uiterlike skyn van ‘n Westerse demokrasie. Maar dit is ‘n Afrikaland waar 17 000 moorde per jaar plaasvind, heksery en voorvadergeloof steeds wyd voorkom en enorme ongelykhede die stabiliteit van die staat bedreig. Dit is die land wat Mandela agtergelaat het, nie omdat hy die situasie geskep het nie, maar omdat hy as feilbare mens te veel ideologiese gebreke gehad het om die land op die pad van volhoubare voorspoed te plaas. Uiteindelik was hy geen verlosser nie. Die artikel het vroeër in die Reformatorisch Dagblad verskyn. -Red