Die vyfde gebod | Lééf met hart & siel
Deur Colin S. Smith | Foto Hanneri de Wet
Die Woord leer ons om ons ouers te eer. Maar hoe gemaak as hierdie opdrag vir jou ‘n uitdaging is?
“Behandel jou ouers met respek. Jy sal dan lank en gelukkig lewe in die land wat die Here vir jou gee om in te bly.” Eksodus 20:12
Dit is baie maklik om in die algemeen daarvan te praat om ander mense lief te hê. Die probleem kom in by die moeilike persoonlikhede van die mense wat God om jou plaas. Dit kan dalk jou ma, pa, broer, suster, seun of dogter insluit, saam met jou veeleisende onderwyseres, lawaaierige buurman, sukkelende predikant, moeilike baas en jou gewetenlose besigheidskompetisie.
Dit behoort redelik maklik te wees om jou naaste lief te hê as jy kon kies wie jou naaste is, maar God gee jou nie daardie luuksheid nie. God kies die mense wat in jou lewe inkom. Hulle sal ’n paar mense insluit wat maklik is om lief te hê en ander wat moeilik is.
God wil hê jy moet ander mense net so liefhê soos wat jy jouself liefhet. Dit is die fokus van hierdie vyfde gebod en die ander wat daarop volg.
Jou eerste stryd met gesag
Die eerste mense wat God in jou lewe plaas, is jou pa en jou ma. Ouers is die eerste gesagsfigure in ons lewe en hierdie gebod open ’n hele nuwe dimensie van hoe ons omgaan met die mense wat God in gesagsposisies oor ons plaas.
Jou eerste ervaring van ’n persoon met gesag sal jou reaksie op alle ander gesagsfigure bepaal. As jy in jou vroeë ervarings sien dat jou ouers hulle gesag goed gebruik, sal jy heel waarskynlik intuïtief respek hê vir mense wat gesag oor jou het op ander gebiede van die lewe. Maar as jy die misbruik van gesag by jou ouers ervaar het, sal jy moontlik van nature agterdogtig wees teen gesag, en jy sal onafhanklik daarvan wil staan.
Respek vir gesag word by die huis aangeleer. Dit is waarom ’n sterk en gesonde gesinslewe wat reg funksioneer so belangrik is om ’n goeie nasie te bou. As respek vir gesag in die huis afgebreek word, sal dit baie gou ook in die skool, die werksplek, die gemeenskap en die nasie verbrokkel.
’n Kultuur sal nie vir lank oorleef as die respek vir gesag in die huis afgebreek word nie. Dit is waarom God sê: “Behandel jou ouers met respek. Jy sal dan lank en gelukkig lewe in die land wat die Here vir jou gee om in te bly.”
Jou ouers is uniek, en jou ervarings saam met hulle is net so uniek. Hoewel baie mense soortgelyke gesinservarings beleef, het niemand presies dieselfde perspektief as jy nie. Party kinders was so bevoorreg en geseënd om in ’n stabiele en liefdevolle huis groot te word. Ander weer nie.
As jou ouers teleurstelling en pyn in jou lewe veroorsaak het, kan jy dalk agterkom dat jy wil weerstand bied sodra jy hierdie gebod lees. Jou eerste reaksie kan wees om bang te wees dat God se Woord jou sal seermaak. Jou ouers het jou seergemaak, en hulle was die eerste gesagsfigure in jou lewe. Jy kom dan tot die slotsom dat God net soos hulle is en dat Hy dieselfde sal doen.
Een van die grootste uitdagings vir dié wat onder swak ouerskap gely het, is om nie die tekortkominge van hulle ontoereikende ouers op God te projekteer en aan te neem dat God dieselfde tekortkominge het as dié wat hulle in die steek gelaat het nie. Die projeksies van jou verbeelding sal jou altyd mislei. Dit is waarom dit so belangrik is om in die Bybel te ontdek hoe God regtig is. Die Here is goed en Hy wil goeie dinge vir jou doen. Moenie toelaat dat die verwronge gesag van jou ouers jou blind maak vir die lief­devolle gesag van God nie.
Die betekenis van respek
Die betekenis van die woord “respek” in die vyfde gebod beteken letterlik om “gewig te gee aan” of as “gewigtig te beskou”. So, letterlik vertaal, sê die gebod eintlik: “Beskou jou ouers as gewigtig.” “Gee gewig aan jou ouers.”
Wanneer jou pa of ma iets sê, moet jy dit nie ligtelik opneem nie. Luister na jou ouers se raad. Moet dit nie afmaak nie; beskou dit in ’n baie ernstige lig. Gee gewig aan wat hulle sê, aan wat hulle dink en aan wat hulle verlang. Hoe hierdie dinge lyk, sal deur die loop van jou lewe verander, maar die beginsel sal dieselfde bly.
Vir jong kinders beteken respek vir jou ouers bloot om te doen wat hulle van jou verwag. “Kinders, omdat julle aan die Here verbonde is, moet julle aan julle ouers gehoorsaam wees. Dit is mos die regte ding om te doen!” (Efesiërs 6:1). Jesus het self vir ons die voorbeeld gestel. Die Bybel sê vir ons dat Hy gedurende sy kinderjare aan sy ouers gehoorsaam was (Lukas 2:51).
Om jou ouers gedurende jou adolessente jare te respekteer beteken om ’n behoorlike bydrae tot jou gesinslewe te maak. Jy is ’n lid van ’n gesin, en God wil hê jy moet die lewe van daardie gesin deur jou invloed verryk. Behalwe om te doen wat jou ouers sê, moet jy ook in en om die huis help en bydra tot die gesinslewe.
Sodra jy die volwasse lewe betree, verander jou verhouding met jou ouers weereens. Jy is nie meer onder die verpligting van gehoorsaamheid nie, maar God verwag steeds van jou om hulle met respek te behandel. Die vyfde gebod sê nie: “Behandel jou ouers met respek terwyl jy jonk is” nie. Daar is geen tydsbeperking op die liefde wat God jou roep om aan die mense te bewys wat Hy in jou lewe geplaas het nie.
As ’n volwassene moet jy die vreugde ontdek wat jy sal ervaar wanneer jy by jou ouers kuier en gereeld met hulle gesels. Jy eer hulle met jou teenwoordigheid en deur jou lewe met hulle te deel. Doen dus moeite om by hulle te gaan kuier – of nooi hulle saam op ’n vakansie. Jy moet deur jou dade bewys dat jy hulle menings en gevoelens respekteer en besorg is oor hulle welsyn.
Dit is belangrik om te verstaan hoe die manier waarop jy jou ouers met respek behandel, verander namate jy volwassenheid bereik en veral as jy sou kies om te trou.
Toe God die huwelik ingestel het, het Hy spesifiek gesê dat die man van sy pa en ma af sal weggaan en saam met sy vrou lewe (Genesis 2:24). Die man se eerste lojaliteit verander, net soos die belangrikste lojaliteit van sy vrou ook verander. Die nuwe paartjie moet nie onder die beheer van enige twee van die ouerpare lewe nie. Hulle is nie in beheer nie – nie eens deur afstandsbeheer nie! ’n Man of vrou wat nie onafhanklik van sy of haar ouers kan funksioneer nie, is nie gereed vir ’n huwelik nie.
Dié wat Christus volg, moet gewig gee aan die behoeftes en belange van hulle ouers.
Wanneer jou ouers verkeerd is
In die lig van wat hierbo gesê is, onthou as jy as volwassene jou ouers met respek behandel, beteken dit nie jy moet met alles saamstem wat hulle sê nie. Jou ouers kan ook verkeerd wees.
Jesus het vroeg in sy bediening so ’n situasie ervaar toe sy ma en sy broers Hom daarvan probeer weerhou het om sy Godgegewe roeping te vervul (Markus 3:21, 31). Maar Jesus het hulle nie toegelaat om Hom te keer om God se wil te doen nie. Die manier waarop Hy hierdie saak hanteer het, is ’n wonderlike voorbeeld vir dié wat met hierdie moeilike saak te make kry.
In die volwasse lewe is dit raadsaam om nie jou ouers se raad slaafs na te volg nie en om dit ook nie as onbelangrik af te maak nie. Behandel jou ouers met respek deur gewig te gee aan wat hulle sê. Besluit dan wat die regte rigting is om in te slaan, terwyl jy in gedagte hou dat jou lojaliteit eerstens by God lê, en tweedens, as jy getroud is, by jou man of vrou. Gee gewig aan elkeen se woorde tot die mate wat dit agting verdien. ’n Wyse ouer sal hierdie ingesteldheid raaksien en dit ondersteun.
Ná jou kinderjare, adolessensie en jou jong volwasse jare kom die finale stadium van jou verhouding met jou ouers wanneer jou pa en ma bejaard raak. Om jou ouers in hulle later jare met respek te behandel beteken om gewig te gee aan hulle behoeftes.
Weereens het Jesus vir ons die voorbeeld gestel. Gedurende die ure van sy ontsettende pyn aan die kruis het ons Here die diepte van sy liefde vir sy ma bewys deur Johannes opdrag te gee om na haar om te sien. Terwyl Hy van die kruis af neergekyk het, het Jesus sy ma, Maria, raakgesien waar sy langs Johannes gestaan het. “‘Vrou, dáár is u seun.’ Daarna sê Hy vir die dissipel: ‘Kyk. Dáár is jou ma.’ Van daardie uur af het die dissipel Jesus se ma by hom aan huis geneem” (Johannes 19:26-27).
Die prioriteit wat Jesus aan die toekomstige sorg van sy ma gegee het, selfs terwyl Hy besig was om die wêreld te red, wys vir ons hoe belangrik die versorging van ’n pa of ma in God se hart is. Selfs in sy swaarkry het Christus die vyfde gebod gehoorsaam en vervul deurdat Hy gewig gegee het aan die behoeftes van sy ma.
Dit is maklik vir ons om so besig te raak met belangrike dinge dat ons vergeet of nalaat om die respek te betoon wat God ons geroep het om aan ons ouers te bewys. Om hulle te bel of by hulle te gaan kuier kan ’n belangrike manier wees om hulle met respek te behandel, asook om alles binne ons vermoë te doen om toe te sien dat hulle versorg is. Die apostel Paulus beklemtoon aan ons hoe belangrik hierdie dinge is wanneer hy sê: “Dié wat nie hulle eie familie versorg nie, veral dié wat in dieselfde huishouding woon, verloën wat ons glo. Sulke mense is slegter as ongelowiges” (1 Timoteus 5:8).
Daar is geen formule vir hoe dit gedoen moet word nie, maar die beginsel is baie duidelik: Dié wat Christus volg, moet gewig gee aan die behoeftes en belange van hulle ouers.
Om onwaardige ouers met respek te behandel
Party ouers is nie waardig om met respek behandel te word nie, en om te weet hoe om onwaardige ouers te behandel is een van die grootste uitdagings van die lewe.
Daar is baie voorbeelde hiervan in die Bybel. Saul was ’n ondoeltreffende koning en ook ’n slegte pa. Sy seun Jonatan het gedurig te make gekry met Saul se moeilike buie, sy woedeuitbarstings en sy soms irrasionele gedrag. By een geleentheid het Saul ’n spies in Jonatan se rigting gegooi en hy wou vir Dawid doodmaak (1 Samuel 20:33). Watter soort pa gooi sy seun met ’n spies?
God weet van die verskuilde mishandeling wat in heeltemal te veel gesinne voorkom. Slegte ouerskap bring groot pyn mee en kan diep wonde veroorsaak wat slegs God kan genees. God ken die waarheid, en Hy verwag nie van jou om voor te gee dat slegte ouers goed was of dat ’n ouer wat jou verwaarloos het eerbaar is nie.
Die ooglopende vraag is hoe kan jy ’n ouer, of dan enige ander persoon in ’n gesagsposisie, met respek behandel as hy of sy onwaardig opgetree het of dit dalk nog steeds doen?
Jy kan dit dalk nuttig vind om aan die onwaardige ouer te dink as iemand wat nie die nodige wysheid, genoegsaamheid of liefde gehad het om sy taak behoorlik te vervul nie. As hulle self nie iets ontvang het nie, kan hulle dit ook nie vir ander gee nie. As jy hulle behoeftes kan raaksien, kan dit jou help om deernis te hê en dit kan dalk help dat jy nie verbitterd raak nie.
As jou ouers nog steeds in daardie posisie is, kan jy dalk ver verwyderd voel van hulle. Maar selfs as die verhouding verbrokkel het, kan jy nog steeds vir God vra om vir jou deernis vir hulle te gee. Bid dat God vir hulle dít sal gee wat hulle kortkom. Dit is hoe Christus sou optree: Hy behandel ons nie soos wat ons sondige aard verdien nie. Hy wil hê ons moet weet dat die deur na versoening altyd aan sy kant oopstaan, en Hy reik uit na ons om ons in daardie rigting te lei.
As jy gely het onder misbruik van gesag, kan jy dalk God se gesag vrees, en daarom hou jy Hom op ’n afstand. Maar baie van die wonde sal begin genees sodra jy wegkyk van jou ouers se tekortkominge en foute en liewer na God toe draai. Hy sal dit moontlik maak vir jou om die bose kringloop van swak ouerskap te verbreek, wat andersins moontlik van die een geslag na die volgende geslag oorgedra kan word. Om sy wysheid, genoegsaamheid en liefde deur Jesus Christus te ontdek kan nuwe hoop vir jou lewe en vir jou gesin meebring.
Uittreksel uit Die 10 grootste uitdagings in jou lewe deur Colin S. Smith met toestemming van CUM Christelike Uitgewersmaatskappy gepubliseer.
Ons kuier by kunstenaar, Alisa Rebel Gunter