‘Eetverslawing dikwels die gevolg van trauma’Adele Voster is die skrywer van die boek “Tien voor een”. Sy het met Maroela Media gesels oor eetverslawings. (Foto verskaf) “Die veroordeling is groot en die empatie min. Daar word daagliks gediskrimineer teenoor mense wat erg oorgewig is.” Só vertel Adele Vorster (40) van Bloemfontein, ŉ vryskuttaalpraktisyn, boekresensent en skrywer van haar debuutroman, Tien voor een, wat oor haar eetverslawing gaan. Sy skryf in haar boek oor ŉ vrou wat bestekopname van haar lewe neem, wie se lewe om kos draai, en dat sy meer as twee mense saam weeg. Sy is reeds op 14 “morbied obees” genoem. “Vreemdelinge sal jou sommer trompop loop en verslankingsprodukte aan jou probeer smous. Ek is selfs al op sosiale media aangeval toe ek by gesprekke oor gewigskwessies betrokke geraak het.” Een vrou het geskel: “Dis bloot ŉ geval van jy vreet te veel, man! Skaam jou!” Sulke opmerkings ontstel haar nie meer nie. “Ek is net vasbeslote om beter insig hieroor te probeer gee.” Sy verstaan nie waarom vet mense gespot en op neergesien word, terwyl dit glad nie die geval is vir diegene wat rook en drink nie. Drinkers word selfs met ŉ seker soort agting bejeën. So sal by ŉ braai gespog word dat Ou Koos enigiemand onder die tafel kan drink. Daar word nie bewonderend vertel van iemand wat jou onder die tafel kan eet nie. Tien voor een gee die leser ŉ kykie in die psige van ŉ eetverslaafde – iets waarmee talle mense kan identifiseer. Dis ook ŉ liefdesverhaal (wat in die verlede afspeel) wat deur middel van SMS’e en e-posse vertel word. Daar is ook flitse van die erge jeugtrauma wat sy vanaf haar kleuterdae beleef het. Adele het die manuskrip vir haar MA in Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van die Vrystaat voltooi, met dr. Francois Smith en prof. Henning Pieterse as haar studieleiers. Eetverslawing, skryf sy, is wanneer jy in een naweek 30 pannekoeke opeet. Of om ŉ hele melktert alleen met ŉ teelepel te verslind, sonder om iemand oor te nooi. En om eindelose muffins in te ryg. Sy het ŉ ambivalente verhouding met haar pa wat met skisofrenie gediagnoseer is. Soms is sy bang vir hom, ander kere breek haar hart vir hom. Sy skryf ook oor haar vrees vir die donker en oor eensaamheid. “Dis wanneer jy kampus toe gaan vir ŉ klas terwyl jy die vorige aand nie geweet het of jy nog gaan leef as die son opkom nie. “Ek wens ek kon dit on-onthou. Ontweet. Nee, wat ek wens is dat dit nooit gebeur het nie. Ek wil dit laat ongebeur.” Dan was daar die liefdesverhouding, waarvoor sy aanvanklik nie kans gesien het nie om haar hart te beskerm. Net om 14 jaar later per WhatsApp in die steek gelaat te word. Sy was verpletter. Haar sielkundige, Kobus, vertolk ŉ groot rol in haar lewe. Na jare van terapie breek die dag aan dat sy haar ouers in sy spreekkamer oor die trauma konfronteer. Sy wonder later watter soort mens sy sou gewees het as dit nie gebeur het nie. (Die aard van die trauma word in die boek beskryf, maar sy wou nie in ŉ onderhoud daaroor uitwei nie.) Adele besef dat sy in geen boksie pas nie. Sy is al gediagnoseer met major depressie, depressie met psigotiese neiging, bipolêre gemoedsteuring, skisoaffektiewe versteuring, skisofrenie, posttraumatiese- en angsversteuring. Sy het simptome van almal, veral posttraumatiese simptome. Terugflitse. Sy wonder hoeveel pille sy moet sluk om dood te gaan. En hoe vinnig sterf jy? Gaan dit seer wees of gaan sy aan die slaap raak en nie weer wakker word nie? Sy vra haar huilend af of sy werklik wil doodgaan en of sy net wil hê die dodelike depressie moet weggaan. Kos is haar minnaar. Daar word heeltemal te min prosa en poësie oor kos geskryf. Kos is flippen orgasmies. Kos is haar lover en nog altyd daar vir haar, skryf sy. Adele: “Die smaak en die geluk wat dit gee, skop dadelik in, vinniger as enige kalmeerpil – en ek het al baie kalmeerpille gedrink. “Vir meer as 30 jaar is kos al my daaglikse drug. Daar is min dinge waaroor ek so passievol voel. Ek is totaal verslaaf daaraan. Elke liewe dag van my lewe is dit my vertroosting.” Sy besef dat kos haar grootste seëning, maar ook haar grootste vloek is. “Ek dink permanent aan kos. As een ete verby is, beplan ek reeds die volgende een. Ek benodig kos soos suurstof.” Die prys vir eetsverslawing is hoog, want selfs die grootste nommer in die plus-grootte winkel pas nie en in winkelsentrums word sy aangestaar en mense fluister agter hande. Sy het permanente rugpyn, raak na ŉ paar treë uitasem en op ŉ vliegtuig moet sy vir ŉ verlengingsgordel vra omdat hare nie pas nie en sy boonop die helfte van die volgende sitplek in beslag neem. Sy weet hoe dit voel om anders te wees. Sy weet ook hoe angstig sy raak as die kosvoorraad in haar huis min word. Angs is haar daaglikse metgesel. Sy verken altyd haar omgewing vir moontlike gevaar, altyd hiperwaaksaam en hoogs gespanne. Soms is die paniekaanvalle verlammend. Adele glo dat daar ŉ sterk verband tussen trauma en ŉ eetversteuring is, veral as daar trauma is wat baie na aan jou lyf is. In haar geval het sy begin eet om haar lyf doelbewus onaantreklik vir mans te maak, natuurlik was dit onbewustelik. Maar selfs toe sy wel in ŉ romantiese verhouding betrokke raak, kon sy die siklus nie breek nie. “Dis ŉ baie moeilike verslawing om te breek, want ŉ mens moet eet om te lewe. Dis nie soos ander dwelmmiddels wat jy heeltemal kan ophou gebruik nie”, sê sy. Om groot te word met ŉ pa wat aan ŉ geestessiekte lei, het letsels gelaat. Adele Voster skryf ook oor haar vrees vir die donker en oor eensaamheid. (Foto verskaf) Oor die 20 jaar wat sy in terapie is, sê sy dit het haar menswees eindeloos verryk en haar depressie en psigotiese simptome het baie verbeter, maar die eetverslawing bly ŉ stryd. Sy voel ook baie sterk oor die feit dat sy graag die siklus wil breek omdat dit haar fisieke gesondheid begin aantas. “Ek beweeg moeilik, ek het hoë bloeddruk en moet met ŉ CPAP-masjien slaap as gevolg van slaap-apnee. As dit nie vir hierdie dinge was nie, sou ek lustig verder geëet het.” Dis Adele se wens dat haar boek kan help om by te dra tot meer openhartige gesprekke oor die onderwerp. “Ek dink daar is in baie kringe reeds meer bewustheid oor geestessiektes en die behandeling daarvan. Daar is egter steeds baie mense wat glo jy kan jou depressie wegbid of dat dit ŉ skande is om vir sielkundige terapie te gaan. Mense word in party kerke aangemoedig om hulle medikasie te los. Dit veroorsaak vir depressielyers nog meer pyn, asof hulle nie al swaar genoeg kry nie. Ek raak baie kwaad hieroor. Ek wil graag in ŉ wêreld bly waar jy doodluiters kan sê jy gaan nou na jou sielkundige toe, soos wat jy sal sê jy gaan na jou haarkapper of fisio toe.” Vir Adele was die skryf van haar roman joernaalterapie. Sy skryf al sedert haar kinderjare in ŉ joernaal. In die beginjare van terapie moes haar joernaal namens haar praat. Al hierdie joernale het die basis van Tien voor een gevorm. Sy erken dat sy soms wou handdoek ingooi of ŉ skuilnaam wou gebruik. “Ek het egter besluit om deur te druk om, vir mense soos ek, ŉ stem te gee. Daar was dae wat ek tydens die skryfproses so gebewe het dat ek skaars kon tik. Na sommige tonele het ek in my bed gaan klim en die kombers oor my kop getrek en daar gelê en ruk. Ek is steeds gespanne oor hoe ek myself nou in die openbaar gaan blootstel, maar my binnestem moedig my aan om die proses deur te sien.” Haar pa is ŉ paar jaar gelede oorlede en hoewel sy ondanks alles steeds lief was vir hom, was sy dood tog bevrydend.