Maar waarom juis die polis? Hoekom tree die politieke eenheid eers daarin na vore? Alhoewel Aristoteles verskillende maatstawwe gebruik om te bepaal wat as 'n volwaardige politieke eenheid beskou kan word, neem hy sy vertrekpunt in die konkrete werklikheid. Vir Aristoteles is die polis by uitstek 'n politieke eenheid omdat dit, anders as dele soos die huishouding of die dorp, as 'n selfstandige (autarkēs) eenheid kan funksioneer. Anders as in die moderne wêreld tree die politieke lewe met ander woorde nie soseer in sy onderskeid met die private lewe na vore nie, maar in sy onderskeid met dié dele wat hulleself as afhanklik jeens kragte buite hulle beheer ervaar.
Die moderne onderskeid tussen die private en die openbare lewe rus op die vooronderstelling dat die mens van nature 'n individu is. Hiervolgens is die openbare lewe eintlik niks anders nie as die gevolg van 'n kunsmatige optelsom - of kontrak - tussen onverbonde individue nie. Sonder hulle kontraktuele "instemming" kan daar nie van die politieke sprake wees nie.
Hieraan knoop 'n verdere verskil met die moderne wêreld. Vir Aristoteles is die selfstandige aard van die polis die konkrete politieke voorwaarde vir die etiese lewe. So kan 'n deug soos geregtigheid byvoorbeeld nie anders tot sy reg kom as deur die beliggaming daarvan in konkrete politieke ordes nie. Aristoteles se politieke denke word daarom ook deur 'n "van onder af" benadering gekenmerk. Die etiese word deur konkrete politieke kragte bemiddel en moontlik gemaak. Sonder die politeia kan geregtigheid kwalik "tot sy reg" kom. Daarmee verskil Aristoteles en die republikeine van die liberale tradisie. By laasgenoemde is die benadering eerder "van bo na onder". Daarvolgens is dit nie soseer konkrete politieke kragte wat die ruimte vir die etiese skep nie, maar eerder 'n abstrakte moraliteit ("universele regte") wat aan die konkrete politieke magte voorskryf hoe hulle hulle gesag moet uitoefen.16 Vanuit die Aristoteliese perspektief verteenwoordig laasgenoemde standpunt in feite 'n werklikheidsvreemde standpunt. Want, sê die Aristoteliese tradisie, in sy abstrakte benadering jeens die politieke lewe, ontken die liberale tradisie sy eie bestaansvoorwaardes.
Uiteraard het die politieke geskiedenis ook ander vorme as net die stadstaat opgelewer waarbinne die politieke lewe, soos Aristoteles dit gestel het, "geaktualiseer" kan word. Of waarbinne dit tot wasdom kan kom en "floreer". In aansluiting by Pierre Manent kan gesê word dat die staat in die Westerse geskiedenis nie net in die vorm van die stadstaat na vore getree het nie, maar ook in twee ander vorme, naamlik die ryk en die territoriale nasie-staat.18 Vanuit 'n republikeinse perspektief verander dit egter nie die wese van die Aristoteliese argument nie. In weerwil van die historiese veranderinge wat sedertdien ingetree het, voltrek dieselfde patroon homself ook in die ander staatlike vorme: ons kan sê dat die republikeinse lewe geaktualiseer word wanneer die veelheid van dele aan die sake van die mees omvattende politieke geheel (hetsy die stadstaat, die ryk of die territoriale nasie-staat) deelneem. Kortom, die republikeinse lewe kom in die deelname aan die sake van die geheel - dit is aan openbare sake, die res publica - tot sy volle reg.
Daarmee stuit ons meteens op een van die belangrikste vrae waarmee die republikeinse tradisie te doen het. Presies hoe moet die deelnemende verhouding tussen die dele en die geheel verstaan word? Soos wat dit hopelik hieronder sal blyk, is dit ook 'n vraag wat direk betrekking op die wel en weë van die Afrikaners het. Terwyl die Klassieke republikeinse tradisie 'n algemeen aanvaarde antwoord daarop gegee het, het die moderne republikanisme twee uiteenlopende antwoorde daarop gegee. Laasgenoemde word versinnebeeld in die verskil tussen die vroeë Amerikaanse en die Franse republikanisme. Terwyl die vroeë Amerikaanse republikanisme as 'n moderne weergawe van die Klassieke tradisie beskou kan word, verteenwoordig die Franse (rewolusionêre) weergawe 'n sterk afwyking daarvan. Dit is 'n verskil wat ook sy merk op die Afrikaners se republikanisme gelaat het. Aspekte van sowel die Amerikaanse as die Franse weergawes kan daarin opgespoor word.
Die Klassieke republikeinse tradisie het die verhouding tussen die geheel en die dele as 'n "gedifferensieerde eenheid" verstaan. Volgens die Klassieke republikeine is daar - ten minste in beginsel - nie 'n spanning tussen eenheid en veelheid, die geheel en die dele nie. Hulle vooronderstel mekaar. Sonder eenheid kan die politieke geheel sy samehang aan 'n chaotiese verbrokkeling afstaan, sonder veelheid kan die eenheid in 'n verstikkende monisme vasval. Kortom, die republikeinse eenheid is per definisie 'n plurale eenheid. Claude Polin verwoord die Klassieke opvatting so as hy skryf: