Hier dans Italiaans én Afrikaans | Lééf met hart & siel
Foto’s Nadine Aucamp
Vir Michela en Attilio Dalpaiz is Ayama ‘n stuk hemel onder die Afrika-son. Jacqueline Leeuvennink het op dié plaas teen die hange van die Paardeberg gaan kuier.
“Dis of jou kindertydherinneringe varser word soos die jare aanstap,” sê Michela, ‘n beker Italiaanse koffie in die hand. Buite wink ‘n kraakvars wintersdag, Tafelberg en Leeukop teen die helderblou in die verte. Die plaas is teen die hange van Paardeberg in die agter-Paarl. Sy naam, Slent, verwys vermoedelik na “slant” of te wel die skuinste waarteen die wingerde opkruip.
Maar vir die oomblik is Michela Dalpaiz (50), nou reeds meer as ‘n dekade hart en siel in Suid-Afrika, terug in die Italië van haar grootwordjare.
“My ouers se plasie, ‘n familie-onderneming in die Friuli-streek van noord-oos Italië, was die begin van my hartstog vir wingerd, wyn en mense. Die geluid van werkers wat sing terwyl hulle die oes inbring, my ma wat vir almal groot borde pasta vir middagete bedien …. ek moes altyd help…die gejil en gelag terwyl hulle eet..
“Pa het hulp in die kelder nodig gehad, dié soort ding wat selfs ‘n kind kon doen soos om ‘n pomp aan en af te skakel. Die reuk van geparste druiwe en mos wat gis, sal altyd deel wees van wie ek is. My man, Attilio (60), se herinneringe is weer anders; dit het meer te make met die voorbereiding van kos en die jag van sampioene, veldgroente en- blomme. Sy ma, uit die suide van Italië, het getrou met ‘n man uit die noorde. ‘n Selfopgeleide kok wat letterlik duisende resepte van dwarsoor die land op die proef gestel het. Al daardie smake en geure het later haar seun aangespoor om ‘n landbougraad te verwerf en ‘n suksesvolle konsultantagentskap vir boere te bedryf. Hy kon hulle met raad oor van stalle en wynkelders tot wingerdbou en landskapsargitektuur bedien.”
Michela het haar op agttien by haar familie se wynmakery en bemarking gevoeg. Tot sy meer kennis oor die aanlê van ‘n organiese boord en wingerd wou inwin. Attilio het haar van raad bedien en die res is ‘n gelukkige verhaal van twee mense se liefde vir mekaar en vir die dinge waarmee hulle hul besige dae vul. Die Dalpaiz-egpaar is later in Suid-Afrika getroud, sy in ‘n rok wat sy twee dae voor die troue inderhaas vir R800 by ‘n plek in die Paarl gaan huur het.
Attilio se dogter uit ‘n vorige huwelik is in Italië besig met ‘n meestersgraad. Maar Alice is net so gek na Suid-Afrika en kom soveel moontlik kuier. Hul elfjarige seun Alex is egter in Suid-Afrika gebore, praat vlot Afrikaans benewens Italiaans en Engels en word nes die geslagte kinders voor hom op die plaas kaalvoet op Slent groot. “Ons Italiaanse familie wou besorg weet of ons finansieel swaarkry toe hulle hom die eerste keer so sonder skoene gesien het,” lag sy ma.
‘n Boer is ‘n boer is ‘n boer. Of jou lap grond nou sy oes naby die Italiaanse Alpe of omring van Bolandse berge aan die suidpunt van Afrika lewer. En hierdie tuiste van onder meer pryswenner Ayama -wyne is sedert 1685 toe dit in besit van die vlugteling-Hugenoot Martin Pouisson gekom het, kruisbestuif deur uiteenlopende kulture.
Sailor Malan, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog as vegvlieënier roem verwerf het in die Battle of Britain, het nege van sy kinderjare op Slent deurgebring. Vir hom was iets van die oorspronklike siel van Suid-Afrika hier te vinde. Nou, soveel jaar later, vreet die bobbejane soos weleer die druiwe, sit die honde hulle steeds agterna en hou die luiperds nog in die berg.
Volgens Michela is hulle so te sê permanent op die plaas besig “en as ons nie amptelik werk of studeer nie hardloop ons agter skape en koeie aan, kyk ons hoe groei ons verskeidenheid groente, pluk ons proteas in die berg of bráái ons – ja, dis iets van hierdie land wat ons gou deel van ons eie leefstyl gemaak het. Ek glo in wese het niks hier verander nie. Ayama is daarom vir ons talle vriende ‘n plek van ontvlugting, ‘n hawe weg van die stadsgewoel. Vir hulle is dit paradys…”
‘Ons leuse hier is mangia bene, ridi spesso, ama molto. Eet goeie kos, lag baie en gee volop liefde.’
Wat geniet julle nog van Suid-Afrika?
“Alles! Selfs op ‘n blou Maandag! Die kleure, die landskappe en vergesigte, die mense uit verskillende kulture, die feit dat ons ‘n bydrae kan maak deur iets nuuts toe te voeg… Ons is Italianers wat hier waar Italiaanse krygsgevangenes in die verlede baanbrekerswerk kom verrig het, vandag ook ‘n verskil wil help maak in die plaaslike gemeenskap en die wynindustrie. Ons is ‘n klein gesin van vier. Om oornag ouerskap te moes aanvaar vir ‘n hele werkerskorps is tegelykertyd bevredigend en uitdagend.”
Hul ideale vir die plaaslike gemeenskap het nie net by woorde gebly nie. Dinge gedy waar Michela en Attilio betrokke raak. Of dit nou druif, olyf of Attilio se piccolo (klein) groentetuintjie is wat ‘n hele bedryf geword het. En nadat hulle hande gevat het met hulle De Waal-bure van Scali-wyne is die Perdjie-skool in 2015 in die lewe geroep, die eerste bewaarskool en nasorgsentrum vir die minderbevoorregte kinders in die gebied. Die 2-5 jariges kry ook daagliks gebalanseerde etes uit die twee plaaskombuise om beter te funksioneer. “Dis ons droom om mettertyd baie meer kinders uit die omgewing te betrek,” vertel ‘n geesdriftige Michela. “Ayama beteken ‘iemand om op te steun’ in isiXhosa. Ons leuse hier is mangia bene, ridi spesso, ama molto. Eet goeie kos, lag baie en gee volop liefde. Verlede jaar was ons Nuwejaarswens vir ons mense dat hul dae helder gekleur sal wees met die lig van liefde. Ons Slent-avontuur rus op twee pilare, vriendskap en omgee.”
Hulle het nie sommer ingeboender nie. “Ons probeer om dag vir dag te leer uit eie ervaring maar ook deur te luister na plaaslike ingesetenes sodat ons foute weens kultuurverskille kan vermy. Dit was moeilik in die begin en ons hét flaters begaan maar ons vorder. ‘n Mens kweek baie meer begrip vir sommige van die uitdagings.”
Wingerd en olyf
Atillio en die ewe dinamiese vrou aan sy sy het ook ‘n eie stempel op die wingerdbou op Slent afgedruk deur benewens die ou gunstelinge Italiaanse Vermentino te plant. Hul baanbrekerswerk is ná tien jaar se geduld beloon toe wynmeester Tim Atken 90 punte aan hul Ayama Vermentino 2017 met sy verleidelike aromas van saffraan en den toegeken het. “Tydens die tweejaarlange droogte het die druif ook sy eg Italiaanse, trots Suid-Afrikaanse karakter gewys deur nie terug te deins nie,” vertel Michela.
Ayama se gehalte olyfolie is ook die resultaat van ‘n sorgvuldige seleksie en vermenging van Italiaanse kultivars. “Eintlik mis ons behalwe vir ons familie en vriende nie meer iets van Italië nie,” sê Michela. “Ons het aanvanklik verlang na sekere bestanddele as ons kos gemaak het. Maar ons het stadig maar seker dit wat nie hier beskikbaar was nie, self begin kweek en plant, eers net vir persoonlike gebruik. Ons was verheug om te vind alles is hier groter en geuriger.”
Die Ayama-mark is hieruit gebore waar jy kan leer om jou eie Italiaanse groente te oes, skoon te maak, te kook en preserveer. In Augustus vanjaar kon Slent ook hul tweede artisjok-fees aanbied.
“Met ‘n lieflike graanmeul uit Oostenryk verskaf ons ook regte Italiaanse pizza-meel en polenta. En daar is oornaggeriewe vir mense wat in ons passie vir uitsoekwyne en natuurbewaring wil deel. Ons het een van die oudste geboue op die plaas, Rock House,daarvoor gerestoureer. Mense ry met volgelaaide kattebakke hier weg ná funksies.”
Wat maak jou die gelukkigste?
“As my man en seun glimlag, respek en waardering in die werkers se oë en ons goed versorgde kindertjies by die crèche. Ag, ons is net in die geheel tevrede en gelukkig om hier te wees!”
Die Ayama Artisjokfees vind plaas op Sondag, 25 Augustus, van 10h00 tot 17h00 by Ayama Slent Farm, Paardenberg Road, Windmeul, 7630. Kaartjies is beskikbaar by http://ayamateca.co.za/product-category/tickets/en kos R350 per persoon. Gratis toegang vir kinders sonder 6 en vir kinders van ouderdom 7 tot 11 kos die kaartjies R150 per kind. Vir meer inligting, skakel 021 869 8313 of besoek http://ayama.co.za/. Daar is slegs plek vir 400 volwassenes om die fees by te woon.