Prostaatkanker: Manne, moenie dié toets uitstel(Foto: iStock) “’n Vingerondersoek? Vergeet dit! Ek sal eerder ’n wortelkanaalbehandeling kies,” antwoord ek vroulief vererg. Ek moes eerder stilgebly het oor my draai lopery wat net nie lekker wou, wel, loop nie. Dit is egter die Prostaatkankervereniging van Suid-Afrika se statistiek dat ongeveer 1 uit 8 Suid-Afrikaanse mans waarskynlik deur prostaatkanker geraak sal word wat my laat instem het om daar en dan ’n doktersafspraak te maak. Prostaatkanker is volgens die nasionale kankerregister die mees algemene soort kanker by mans. Hoewel meer gevalle van prostaatkanker jaarliks gediagnoseer word omdat meer mans hulle vroeër en meer gereeld laat toets, lei dié vroeë toetsing, diagnose en behandeling tot ’n baie laer sterftekoers. As jy “ja” op een of meer van hierdie vrae antwoord, moet jy mediese advies inwin: Bloed word getrek en vir PSA-vlakke getoets. PSA is ’n proteïen wat deur die prostaat afgeskei word en hoë vlakke van PSA kan dui op ontsteking (prostatitis) of vergroting van die prostaat (benign prostatic hyperplasia of BPH), nie-kwaadaardige vergroeisels, urienweginfeksie of selfs kanker. ’n PSA van tussen 0 en 4 nanogram per milliliter (ng/ml) word as normaal beskou, maar ’n telling van 2,5 by mans in hul veertigs, 3,5 by mans in hul vyftigs en meer as 4 by mans in hul sestigs, kan op kwaadaardigheid dui. Die dokter ondersoek die prostaat deur die rektum vir enige abnormaliteit. Indien enige twyfel oor die grootte van die prostaat bestaan of moontlike vergroeiings, word ’n biopsie dikwels aanbeveel omdat tot 20% van prostaatkanker by mans met ’n PSA-telling van minder as 4 ng/ml voorkom. Boonop word dikwels geen simptome ervaar totdat die kanker reeds ver gevorder het nie. Indien abnormaliteite in die PSA-telling en/of DRO gevind word, word ’n naaldbiopsie met behulp van ’n rektale sonar (trans-rectal ultrasound of TRUS) onder plaaslike verdowing of algemene narkose gedoen. Die weefsel word histologies ondersoek en vir moontlike kanker getoets. As die biopsie bevestig dat kanker teenwoordig is, kan dit nodig wees om uit te vind hoe gevorderd dit is of hoe ver dit versprei het. Afhangende van hoe vroeg die kanker gediagnoseer word, die ouderdom van die pasiënt en die stadium van die kanker, word ’n behandelingsplan uitgewerk wat die volgende kan insluit: Studies het gevind dat tot 90% van kanker deur omgewings- of leefstylfaktore veroorsaak word. Sluit by ’n ondersteunersgroep aan wat reeds deur die proses gegaan het en eerstehandse inligting en hulp kan bied. Skakel die Kankervereniging van Suid-Afrika (Kansa) by 0800 22 66 22, stuur ’n e-pos na [email protected] vir ’n steungroep of terapeut in jou omgewing, of besoek www.cansa.org.za.