Toe ek die toekenning bevraagteken het, het die Akademie se hoofsekretaris my ewe meegedeel dat dit nie vir sy joernalistieke bydrae is nie, maar vir sy werk as bedryfsleier. Dankie, ek verstaan die verskil tussen die Marcus Viljoen- en Frans du Toit-pryse.
Die voorsitter van die Akademie het my beswaar ook maklik en burokraties afgemaak: ’n Komitee het diep besin en tot die besluit gekom. Ek is seker hulle het.
Ons almal weet dat Koos Bekker van Naspers ’n internasionale speler gemaak het en in die proses ’n miljardêr geword het. Dat hy dit op die rug van ’n maatskappy (Nasionale Pers) gedoen het wat van 1915 baksteen vir baksteen opgebou is ter wille van ’n saak en nie die geld nie, is nie nou weer ter sprake nie. Daaroor het ek al op hierdie webblad geskryf.
Was dit onbillik om te verwag het dat hy die Boekehuis sou red van sluiting? En is daar regtig ’n goeie rede waarom hy Van Schaik-boekhandel vir ’n potjie lensiesop laat verkwansel het?
In sy “roman” (wat op die werklikheid by Naspers gegrond is) het Jaco Kirsten by implikasie ook ’n duisend vrae gestel. Billike vrae. Pynlike vrae. Vrae wat jou laat wonder oor die ryk wat Koos gebou het. Nee, vrae oor die wyse waarop die ryk gebou is en die prys wat dit gevra het.
Kyk jy na wat Bekker self skryf oor die doen van besigheid, is vrae oor sy hantering van Afrikaanse joernaliste nie ’n mens se enigste kommer nie. As dit dan spesifiek hier gaan oor die toekenning van ’n prys vir bedryfsleiding, is sy sakefilosofie sekerlik ter sprake.
“In teenstelling hiermee dien ’n politikus sy medemens. Hy of sy word verkies om nie selfsug na te jaag nie, maar om die gemeenskaplike saak namens ons almal te dien.”
Dat Bekker hierdie valse teenstelling gebruik om (ten regte) aan te toon hoe sommige skelm politici in Suid-Afrika by die sakewêreld betrokke raak (en hulle sakke vul) is nie die punt nie.
Hy erken skrikwekkend eerlik dat die bestuur van ’n groot maatskappy (soos Naspers?) nie vir hom ‘n “edele” saak is nie. Eerlike politici kan wel (vir min geld) die gemeenskap dien en dalk met ’n bronsstandbeeld vereer word. Moet net nie vir ’n sakeman (soos Bekker?) vra om die gemeenskap te dien deur doelwitte anders as geld na te streef nie. Nee, sakelui dien dieselfde god as Adam Smith. (En nou is dit so dat omtrent die hele wêreld vandag weet dat naakte kapitalisme ons na die afgrond gesleep het.)
Waarom? Hy het tog sy loon weg. En as jy talle joernaliste met binne-inligting moet glo, is sy optrede jeens die joernalistiek allermins bekroningswaardig. Sy bedryfsleiding het dalk baie wins opgelewer, maar op kulturele vlak staan dit erg in die skuld.