Negentien Sondag in Koninkrykstyd - Missio
Negentien Sondag in Koninkrykstyd
Die tema van hierdie week se tekste is die oproep om vas te staan en getrou te bly aan die Here te midde van versoekings om moedeloos te word en vals gode (vals bronne van sekerheid) te aanbid. Eksodus 32 vertel die verhaal van die goue kalf. Psalm 106 vertel hierdie en talle ander verhale om te wys hoe God die volk se nood en sonde telkens deur redding en vergifnis verlig het. Eksodus 32 en Psalm 106 beklemtoon die rol wat Moses gespeel het as middelaar tussen die sondige volk en hulle toornige God. Filippense 4 moedig die gemeente aan om in moeilike omstandighede met blydskap vas te staan en getrou te bly. Matteus 22 beklemtoon dat die volk van God moet reageer op bogenoemde uitnodiging, want baie "is immers geroep, maar min is uitverkies".
Aanvangslied: Lied 512 "Nader, my God, by U"
Aanvangswoord: Psalm 106
Wet: (Uit Eksodus 20)
Skuldbelydenis: Psalm 106
Vryspraak: Filippense 4
Riglyn om te leef Filippense 4
Loflied 245 "Ek wat vergifnis, Heer, ontvang het"
Epiklese: (Uit Psalm 19)
Wegsending: Lied 203 "Loof die Here, al wat lewe"
1. Nader, my God, by U,
U is om Christus wil
Vader vir my.
U liefde bly my by –
nader, my God, by U,
2. U ken my angs en vrees,
U staan my by.
U lei my deur u Gees,
maak my weer vry.
U Woord verseker my:
Nader, my God, by U;
3. Waar hartseer, pyn en leed
my weerloos laat,
sal U my nooit vergeet;
my nooit verlaat.
Deur lyding bring U my
Voorganger: Gemeente, wie is die Here?
Gemeente: Die Here is ons God wat sy volk uit slawerny bevry.
Voorganger: Gemeente, hoe leef ons vry van slawerny?
Gemeente: Deur naas die Here geen ander gode te aanbid nie.
Voorganger: Gemeente, wat beteken dit om geen ander gode te aanbid nie?
Gemeente: Dat ons ons diepste vertroue in niks anders as die Here ons God sal te stel nie.
Voorganger: Gemeente, hoe bewys ons ons onverdeelde trou aan die Here?
Gemeente: Deur 'n diep ontsag vir God te hê en deur sy Naam nie ligtelik op te neem nie.
Voorganger: Gemeente, hoe leef ons sodat ons nie op nuwe maniere slawe van die mark word nie?
Gemeente: Deur in God te rus en deur die sabbat te onderhou.
Voorganger: Gemeente, hoe moet ons teenoor ons ouers en ouer mense optree?
Gemeente: Ons moet hulle eer en respekteer.
Voorganger: Gemeente, hoe leef mense wat deur God vrygemaak is om waarlik lief te hê?
Gemeente: Deur nie moord of egbreuk te pleeg nie.
Deur nie te steel of vals getuienes af te lê nie.
Deur nie dít wat vir iemand anders kosbaar is, te begeer nie
Vertel die verhaal van die goue kalf op dramatiese manier.
Maak 'n goue kalf van klei met die kinders. Gebruik gekoopte klei of maak klei…
Aanbidding van die goue kalf: Voorbeeld 1, Voorbeeld 2 en Voorbeeld 3
In teenstelling met die geraas en rumoer van die lewe, is daar 'n soort stilte wat welkom en aangenaam is. Dit is 'n gevulde stilte wat kos vir 'n mens se siel is. Dit is die soort stilte wat soms tussen mense kom lê wat mekaar jare reeds ken, 'n stilte gevul met teenwoordigheid, aanvaarding en begrip.
Die teenwoordigheid van God, bring ook hierdie soort stilte in 'n mens tot stand. Daarvan hoor ons iets in Psalm 62:2 "Ja, my siel is stil tot God; van Hom is my heil" (OAV). 'n Mens word ook bewus van hierdie gevulde stilte in Psalm 131:2 (OAV) "Waarlik, ek het my siel tot bedaring gebring en stilgemaak; soos 'n gespeende kind by sy moeder." Die NAV vervang stilte met rus: "Ek het rus en kalmte gevind. Soos 'n kindjie wat by sy moeder tevredenheid gevind het, so het ek tevredenheid gevind."
Teenoor hierdie stilte in die teenwoordigheid van God, is daar 'n ander soort stilte … Wanneer God skynbaar afwesig is en sy Woord "skaars" word (1 Sam 3:1, OAV), ontstaan daar 'n stilte wat later onuithoudbaar word. Teenoor 'n gevulde stilte, word hierdie stilte deur leegheid, eensaamheid en benoudheid gekenmerk. Hierdie doodse stilte kan ook tussen mense bestaan, selfs al maak hulle soms nog geluide teenoor mekaar. Teenoor die stilte in die teenwoordigheid van God, is dit die stilte van die graf!
In Bybelse beeldspraak kan ons hiervan praat as die stilte van die woestyn. In die Bybel is die woestyn beeld van 'n plek van beproewing en versoeking. Dit is 'n moeilike plek om staande te bly. Dink aan Matteus 3 wat beskryf hoe die Gees van God op Jesus neerdaal terwyl 'n stem uit die hemel Hom as God se geliefde Seun aanwys. Onmiddellik daarna (Matt 4) word Jesus deur die Heilige Gees "die woestyn" in gelei om daar deur "die Bose" versoek te word.
Die woestyn was in Israel se geskiedenis ook die plek van 'n ander versoeking. Hiervan hoor ons in Eksodus 32. 'n Paar hoofstukke vroeër, in hoofstuk 24, verneem ons hoedat Moses die berg uit is en daar in 'n wolk verdwyn het. In Bybelse beeldspraak is wolke aanduidings of tekens van God se verborge teenwoordigheid. "Wolke en donkerheid is rondom Hom", lees ons in Psalm 97:2 (OAV). Dit herinner aan Jesus se hemelvaart, waar ook sprake is van 'n berg en 'n wolk waarin Jesus voor die oë van sy volgelinge verdwyn.
Hier in Eksodus 32 lees ons hoe Moses vir die volk "verdwyn" het. Hy is in die Ou Testament 'n middelaarsfiguur, 'n tussenganger tussen God en sy volk. Moses maak as't ware God se stem vir die volk hoorbaar en bekend. Vandat hy die berg opgegaan het, is hy egter afwesig. Sy plek is leeg, sy stem is stil. Om sonder 'n leier alleen gelaat in die woestyn te wees, is nie 'n grap nie. Dit is 'n ernstige saak.
Die woestynstilte begin algaande om die volk te versmoor. In die wildernis en woestyn is daar wel heelwat geluide, veral snags, maar dit maak die leegheid nog meer skrikaanjaend en spookagtig. Daar is baie geluide, maar nie een woord wat vir 'n mens die pad kan wys nie, nie 'n betekenisvolle klank wat vir jou koers aanwys nie.
Die volk het Moses die berg sien opgaan, maar nou lyk dit of hy nie terugkom nie. Hulle het hom die wolk sien binnegaan, maar nou lyk dit asof die wolk hom ingesluk het. Hulle sê vir Aäron: "Ons weet nie wat van hom geword het nie." Hulle wag en wag op sy wederkoms, maar Hy bly weg. Intussen maak die woestynstilte hulle bang. 'n Mens kom iets hiervan agter wanneer ons in Eksodus 32:1 lees hoe die volk rondom Aäron "saamdrom". In die woord "saamdrom" hoor ons iets van hulle benoudheid. Dit het dalk selfs 'n aggressiewe klank. Een ding is duidelik: Die volk is moeg gewag!
Om Psalm 27:14 se raad te volg, is nooit maklik nie: "Wag op die Here! Wees sterk en laat jou hart sterk wees! Ja, wag op die Here" (OAV). So was dit ook met die volk aan die voet van die berg waar Moses verdwyn het. Hulle wag nou al sedert Eksodus 24. Hier in Eksodus 32 het hulle nou genoeg gehad van wag. Daarom maak hulle self 'n plan om die woestynstilte te verdryf, om die leegte wat Moses se weggaan gelaat het, te vul.
'n Fees teen die vrees!
Hulle beplan 'n fees! Hulle wil hulle vrees met 'n godsdienstige fees verdryf. Met hulle godsdienstige bedrywigheid probeer hulle om die doodse stilte te verbreek. Hulle gaan so te kere dat die lawaai Josua laat dink daar is oorlog in die kamp. Helaas, dit klink maar net soos oorlog; eintlik hou hulle kerk. Waarmee hulle in werklikheid besig is, is 'n erediens ter ere van die God wat hulle uit Egipte verlos het. Eksodus 32:6 vertel hoedat hulle lofoffers bring, feesvier en losbandig te kere gaan. Volgens die OAV het hulle "opgestaan om te speel". Hulle erediens is 'n spel waarin hulle speel dat God teenwoordig is.
"Maak vir ons 'n god"
As deel van die feestelike spel, het die volk ook die berugte goue kalf gemaak. "Maak vir ons 'n god dat hy ons kan lei," sê hulle vir Aäron. Ons moet nie dink dat hulle met dié kalfsbeeld die Here wat hulle uit Egipte gelei het, wou vervang nie. Met dié beeld wou hulle juis die God wat hulle uit Egipte bevry het, vereer. Aäron gee hulle hulle sin en sê (Eks 32:4): "Hier is die God wat jou uit Egipte gelei het, Israel." Ook vers 5: "Môre is daar 'n fees vir die Here." Hier gebruik hy die naam Jahwe, die Ou-Testamentiese naam van die God van Israel.
Ons moet hierdie optrede van hulle nie verkeerd verstaan nie. Dit is nie asof hulle gedink het God lyk soos hierdie beeld nie. Die beeld van die kalf was vir hulle 'n beeld van krag waarmee hulle Jahwe, die God van Israel, wou vereer.
As die Israeliete met sulke goeie bedoelings die beeld gemaak het om die leegte te vul wat Moses (en God?) se afwesigheid gelaat het, waarom was Moses dan so kwaad daaroor? (Eks 32:19). Waarom keur die Bybel die maak van godsbeelde af?
Mense sê soms dit het te doen met die feit dat God Gees is. Hy is dus onsigbaar en kan daarom nie uitgebeeld word nie. Dit is egter nie die rede nie. God maak hom soms op 'n baie konkrete manier bekend, soos in Eksodus 33 waar Hy Moses toelaat om Hom van agter te sien. Verder is die mens, ek en jy, beelddraers van God. Ook Jesus Christus is die beeld van God wat vlees geword het. In Hom het God self die berg afgekom en sy beeld onder ons kom oprig.
Tog was die Here kwaad oor die maak van hierdie beeld, hierdie kalfsbeeld. In Eksodus 32:7 sê Hy vir Moses: "Klim van die berg af want jou volk wat jy uit Egipte laat wegtrek het, het iets vreesliks gedoen."
Die eintlike rede waarom die Bybel gekant is teen die maak van 'n beeld van die Here, is omdat die mense destyds gedink het dat so 'n godsbeeld met Goddelike krag gelaai was – byna soos 'n battery. Die gedagte was: Deur middel van die godsbeeld, maak jy God meer toeganklik en kry jy makliker toegang tot hierdie goddelike krag. Met hulle duur goue kalf, wou die volk vir God van die berg af probeer kry. Hulle wou Hom dwing om teenwoordig te wees. Hulle wou hulle gevoel van godverlatenheid sélf te bowe kom.
Dit is een van die grootste versoekings vir die kerk en godsdiens: dat 'n mens probeer om 'n houvas op God te kry, Hom te dwing om teenwoordig te wees, in plaas van om uit sy vrye genade te lewe. So 'n selfgemaakte en gefabriseerde god is 'n afgod, al noem jy Hom ook Here.
Ons wil die leegte self opvul
Hierdie ou verhaal van die goue kalf is vandag nog aktueel. Ook deesdae word nog probeer om die woestynstilte van God se skynbare afwesigheid te verdryf en self die leegte op te vul.
Godsdiens is steeds die gewildste manier om God se teenwoordigheid te probeer afdwing. 'n Uiterste voorbeeld hiervan is 'n reeks "teologiese byeenkomste" wat gedurende die 1960's aan die Universiteit van Harvard gehou is. Dit is gereël deur Timothy Leary, 'n bekende professor in die sielkunde. Leary was ook bekend daarvoor dat hy die gebruik van die dwelmmiddel LSD aangemoedig het.
Tydens hierdie byeenkomste, is oor Bybelse temas gemediteer. Daarna is dwelmmiddels gebruik wat allerhande visioene en mistieke ervarings tot gevolg gehad het. Die tydskrif Life het 'n artikel daaroor geplaas met die titel Instant mysticism. Die betekenis was duidelik: Behalwe instant coffee en instant pudding, kry 'n mens ook iets soos kitsmistiek, vinnige, mensgemaakte maniere om God se teenwoordigheid te ervaar.
'n Mens sou die kerkhervorming van die 16de eeu kon sien as 'n protes of weerstandsbeweging teen alle menslike pogings om self ons Godverlatenheid te oorkom. Dit gebeur byvoorbeeld wanneer 'n mens met jou goeie werke die berg probeer uitklim na God toe, maar ook wanneer jy met behulp van kerklike gebruike en godsdiensoefeninge probeer om God van die berg af te kry.
Daarom was die gereformeerde eredienste so eenvoudig en sonder enige godsdienstige "versiering". Daarom kry 'n mens dieselfde eenvoud in hulle kerkgeboue en kerkmusiek. Daarom is die gereformeerde spiritualiteit so bang om 'n ervaring van God se teenwoordigheid te soek en na te jaag, en word daar eerder klem gelê op die doen van God se wil, terwyl ons wag op die Bruidegom.
Die Ou Testamentiese geleerde Fretheim skryf in sy kommentaar oor Eksodus dat die verhaal van die goue kalf eintlik baie ironies is. In die vorige hoofstukke gee God vir die volk duidelike opdragte oor die bou van die tabernakel. Die tabernakel is die plek waar God die volk wil ontmoet. God verduidelik mooi vir hulle hoe hulle Hom daar moet opsoek en nader, Hom daar moet ontmoet. Hier in Eksodus 32 doen die volk egter net mooi die teenoorgestelde van wat God vir hulle gesê het.
Fretheim noem agt punte waarin die volk se optrede direk teen God se bedoeling ingaan. Ek noem slegs drie: (i) Die volk, en nie God nie, neem die inisiatief; (ii) Die volk probeer skep wat God reeds aan hulle voorsien het; (iii) Die moeitevolle en tydrowende proses om die tabernakel te bou (waar God hulle sou ontmoet), word 'n "overnight rush job".
Om te wag op die Here … "an overnight rush job"
Henri Nouwen het 'n stuk oor The Spirituality of waiting geskryf. Hy begin met die opmerking dat dit nie in die meeste mense se aard is om te wag nie. Om te wag, is vir ons 'n vermorsing van tyd. Dit het deels te make met ons kultuur wat sterk ingestel is op doen, 'n kultuur wat ons aanhoudend konfronteer met: "Waarvoor wag jy?" "Doen iets." "Wys jy kan 'n verskil maak." Nouwen sê:
For many people, waiting is an awful desert between where they are and where they want to go. And people do not like such a place.
Volgens Nouwen is daar ook 'n ander rede waarom dit vir ons moeilik is om te wag. Op hierdie oomblik in die wêreldgeskiedenis leef baie mense met vrees, vrees vir mense wat anders is as hulle, vrees vir hulle eie emosies, vir die toekoms, ensovoorts. 'n Gevoel van vrees is nie bevorderlik vir wag nie. Hy skryf:
As fearful people we have a hard time waiting, because fear urges us to get away from where we are.
Teenoor hierdie moderne ongeduld, haal Nouwen die Joods-Christelike skrywer Simone Weil aan:
"Waiting patiently in expectation is the foundation of the spiritual life.
Wat beteken dit om op die Here te wag? Volgens Nouwen beteken dit onder andere dat ek die illusie prysgee dat ek self in beheer van my lewe is, ook my geloofslewe; dat ek met "openheid" en vertroue op God wag om "sy beloftes", en nie my wense nie, te vervul. Volgens Nouwen beteken dit uiteindelik dat ek, soos Jesus, met oorgawe aan God oorgegee sal lewe.
Nouwen skryf dat ons Jesus se lewe in twee dele kan verdeel. Die eerste deel van sy lewe is vol aktiwiteit waarin Hy die inisiatief neem. Hy preek, genees en is op reis. In die tweede deel van sy lewe word Hy oorgegee en oorgelewer. Hy word gearresteer. Hy word voor die hoëpriester en Pilatus gebring. Uiteindelik word Hy gekruisig. Daar word dinge aan Hom gedoen waaroor Hy oënskynlik geen beheer het nie. Nouwen sê:
In a way, his agony is not simply the agony of approaching death. It is also the agony of being out of control and of having to wait.
Juis in hierdie lewe en uit hierdie lewe van oorgawe en wag, bring God oorvloedige, nuwe lewe voort, skryf Nouwen. In Koninkrykstyd van die kerkjaar, word die volgelinge van Jesus aangespoor om die dissipline van wag in te oefen en te laat groei. Ons leer op God wag omdat Hy die God is wat in beheer is en sy koninkryk regeer.
1. Loof die Here, al wat lewe,
ons 'n nuwe lied laat sing.
2. Loof Hom wat in groot genade
loof Hom vir sy reddingsdade –
3. Soos 'n vader sorg vir kinders,
en berei 'n vreugdefees.
4. Mense, soos die veld se blomme,
bloei maar vir 'n korte tyd;
Loof Hom, prys Hom1 Loof en prys Hom –
5. Loof die Here, maan en sterre,
Loof Hom, prys Hom! Loof en prys Hom –
Susters en broers, alles wat waar is, alles wat edel is, alles wat reg is, alles wat rein is, alles wat mooi is, alles wat prysenswaardig is – watter deug of lofwaardige saak daar ook mag wees – daarop moet julle julle gedagtes rig. En God wat vrede gee, sal by julle wees. Amen (uit Fil 4).