PressReader - Kuier: 2015-07-29 - die won­de is NOG ROU
die won­de is NOG ROU
Een van die bom­plan­ters wat hul dog­ter en sus­ter se dood ver­oor­saak het, is nou uit op pa­rool. En hoe­wel die seer steeds daar is, het hul­le hom ver­ge­we.
Kuier - 2015-07-29 - Ware lewensdrama - DEUR ERNUSTA VAN WYNGAARD
Vir so lank as wat hul­le le­we, sal Anita A­pril (58) en haar seun Jen­ne­wil (22) van Wor­ces­ter in die Bo­land, nooit die ge­beu­re van 24 De­sem­ber 1996 kan ver­geet nie. Want op daar­die Ou K­ris­mis is die een­vou­di­ge le­we wat hul­le ge­ken het, met ’n har­de slag vir al­tyd uit­me­kaar ge­ruk.
Se­dert daar­die dag is Kers­fees, ver­al vir Anita, ’n pyn­li­ke her­in­ne­ring aan wat was; wat kon ge­wees het en ver­al wat nog moes ge­wees het . . . en die wre­de ma­nier waar­op haar dro­me vir haar ge­sin van haar af weg­ge­vat is.
24 De­sem­ber 1996 is die dag waar­op Anita se e­nig­ste dog­ter, Ju­a­neen (9) deur ’n bom van haar weg­ge­ruk is. Die voor­val het Wor­ces­ter en die res van die land tot in sy fon­da­men­te ge­ruk. Selfs oor­se­se me­dia, on­der meer die Los Angeles Ti­mes, het be­rig oor die twee bom­me wat die dorp daar­die dag ge­tref het.
Een van die bom­me was in S­hop­ri­te en die an­der een by die Na­ro­tam-ap­teek in die dorp ge­plant. Die uit­sluit­li­ke doel van dié lig­gings was so­dat die ont­plof­fings so­veel as moont­lik bruin en swart le­wens kon eis. Ras­se­ver­hou­dings in 1996 was nog sen­si­tief en ge­span­ne en Suid-A­fri­ka- ners nog be­sig om ge­woond te raak aan die“Nu­we Suid-A­fri­ka”. Oud­pres. Nel­son Man­de­la is eers twee ja­re te­vo­re (1994) tot die land se eer­ste de­mo­kra­tie­se pre­si­dent ver­kies. Die groot droom was dat die re­ën­boog­na­sie ver­soen en in har­mo­nie moet saam­leef, maar nie al­mal het hul­le daar­mee ver­een­sel­wig nie.
Só was hier­die nie-ras­si­ge Suid-A­fri­ka te veel ge­vra vir die ver­reg­ses wat er­ken het dat hul­le vir die bom­aan­val­le in Wor­ces­ter ver­ant­woor­de­lik was.
Ju­a­neen is erns­tig in die S­hop­ri­te-bom­aan­val be­seer en het la­ter die­self­de dag in die des­tyd­se E­ben D­ön­ges-hos­pi­taal (nou die Wor­ces­ter-hos­pi­taal) aan haar won­de be­swyk. Drie an­der bom­slag­of­fers het ook ge­sterf en na­ge­noeg 66 an­der men­se is be­seer.
Jen­ne­wil (toe vier), wat langs sy sus­ter ge­staan het toe die bom ont­plof, is ook erg in die aan­val be­seer.
Anita en Jen­ne­wil het ’n paar jaar ge­le­de saam met van die an­der bom­slag­of­fers aan ’n versoenings­pro­jek deel­ge­neem. As deel hier­van het hul­le vir S­te­faans Coet­zee, een van die bom­plan­ters, in 2013 in die P­re­to­ria Sen­traal-ge­van­ge­nis be­soek waar hy sy tronk­straf uit­ge­dien het.
S­te­faans het toe om ver­gif­nis ge­vra. Hy het er­ken hy was deel van die ver­reg­se en ras­sis­tie­se AWB-par­ty en het op 24 De­sem­ber 1996 hul op­drag­te uit­ge­voer.
Hy was toe 17 en is in 1997 saam met Jan van der West­hui­zen, C­lif­ton Bar­nard en A­bra­ham My­burgh skul­dig be­vind aan aan­klag­te van moord, po­ging tot moord, sa­bo­ta­sie en ver­skeie aan­klag­te van on­wet­ti­ge be­sit van plof­stow­we en vuur­wa­pens. Hul­le is elk 40 jaar tronk­straf op­ge­lê.
S­te­faans was die e­nig­ste bom­plan­ter wat aan hier­die spe­si­fie­ke ver­soe­nings­pro­ses deel­ge­neem het. Hy het ge­sê hul­le het daar­die dag vier bom­me ge­plant en“was te­leur­ge­steld dat net twee af­ge­gaan het”.
“Ons wou so­veel men­se as moont­lik dood­maak. Ons het vier bom­me ge­plant en elk­een het ’n ver­tra­ging van drie mi­nu­te ge­had. Twee van die bom­me het nie af­ge­gaan nie. Ons was ui­ters te­leur­ge­steld dat so min men­se dood is,”het die koe­ran­te be­rig oor wat S­te­faans toe ge­sê het.
Vol­gens S­te­faans het dit hom eg­ter ge­ruk toe hy hoor kin­ders is ook in die bom­aan­val dood.“Ek het nooit daar­aan ge­dink dat kin­ders ook in die bom­aan­val
kon sterf nie. Ek het soos ’n laf­aard ge­voel. Ek is reg­tig jam­mer oor wat ek ge­doen het. Ek ver­dien nie­mand se ver­gif­nis nie, maar ek hoop dat van jul­le sal kan pro­beer,”het hy toe hui­lend ge­sê.
PA­ROOL is twee­de kans
En nou het S­te­faans ’n twee­de kans ge­kry toe hy op Maan­dag 13 Ju­lie op pa­rool vry­ge­laat is.
Bei­de Anita en Jen­ne­wil het be­sluit om S­te­faans te ver­ge­we so­dat hul­le kan aan­be­weeg met hul le­we. En al gun hul­le hom hier­die twee­de kans, het die nuus van S­te­faans se pa­rool hul won­de weer kom rou maak.
Toe Kui­er Anita en Jen­ne­wil by hul huis in Ri­ver­view be­soek, twee dae na­dat S­te­faans op pa­rool vry­ge­laat is, was dit dui­de­lik dat Anita haar­self in ’n bo­mens­li­ke po­ging by­me­kaar pro­beer hou het om haar ver­haal te ver­tel.
Dit was hier­die dag y­sig en win­de­rig in Wor­ces­ter – sim­bo­lies van die win­ter wat al vir die af­ge­lo­pe 19 jaar in Anita se hart sit.
Nie om­dat sy S­te­faans of van die an­der bom­plan­ters nog in die hart dra nie, maar om­dat die ver­lan­ge in haar hart na Ju­a­neen steeds so fel is. El­ke gryn­tjie van haar we­se smag daag­liks daar­na om haar dog­ter teen haar boe­sem vas te druk so­dat sy kan weet hoe lief haar ma haar het.
Reg­deur die on­der­houd het Jen­ne­wil, ’n jong­man met sag­te, vrien­de­li­ke oë, na­by sy ma ge­sit en haar vas­ge­hou wan­neer die e­mo­sies weer te veel vir haar ge­word het.
Anita vat ons in ’n be­heers­de stem te­rug na daar­die ver­skrik­li­ke dag van 24 De­sem­ber 1996.
Sy ver­tel haar kin­ders, Brandon (toe 14, nou 32), Ju­a­neen en Jen­ne­wil, het al­tyd uit­ge­sien na Kers­fees, om­dat dit dan tyd vir Kers­fees­kle­re en –ge­sken­ke was.
Anita het daar­die dag vir Jen­ne­wil en Ju­a­neen saam met haar ge­vat S­hop­ri­te toe om last mi­nu­te K­ris­mis-shop­ping te gaan doen. Haar man, Jan, het hul­le by die win­kel af­ge­laai en sou hul­le weer kom op­laai wan­neer hul­le klaar was.
Haar in­ko­pies was klaar toe sy weer te­rug in die win­kel gaan om vir die kin­ders speel­goed te gaan koop. Sy het vir Jen­ne­wil en Ju­a­neen ge­sê om voor in die win­kel vir haar te wag.
Anita se oë raak don­ker wan­neer sy ver­tel sy was am­per klaar en by die be­taal­punt toe die bom af­gaan.“Daar was ge­raas en ek het ge­hoor hoe men­se skreeu en te­ke­re gaan. Al wat ek aan kon dink was my kin­ders. Ek wou by hul­le uit­kom, maar nie­mand wou hê ons moes by die be­taal­punt ver­by nie. Ons het ag­ter by die stoor­ka­mer uit­ge­gaan,”ont­hou Anita.
Toe sy bui­te kom, was Jen­ne­wil en Ju­a­neen reeds in ’n am­bu­lans. Sy het in­ge­klim en saam­ge­gaan hos­pi­taal toe.
Jen­ne­wil was ty­dens die bom­aan­val net vier jaar oud, maar ont­hou hy en Ju­a­neen het ge­sit en ge­sels ter­wyl hul­le vir hul ma ge­wag het. Oor­kant die pad, sê Jen­ne­wil, was daar ’n Kers­boom, wat hul­le be­won­der het toe hy die vol­gen­de oom­blik ’n har­de slag hoor.
“Dit het dof voor my ge­raak; ek kon niks sien nie en ek het nie ge­weet waar my sus­ter was nie. ’n An­tie het my na die am­bu­lans ge­vat. Ek was bang en het my ma ge­soek. In die am­bu­lans het al­mal ge­huil en my be­ne het ver­skrik­lik ge­pyn. Ek was so deur­me­kaar en het nie ge­weet dat my ma wel in die am­bu­lans was nie,”be­gin Jen­ne­wil ver­tel met die­self­de don­ker­te in sy oë.
Anita knip haar oë vir ’n paar se­kon­des toe voor­dat sy ver­tel van hoe haar kin­ders ge­lyk het toe sy hul­le in die am­bu­lans sien.
“Jen­ne­wil het houe voor sy kop en op sy arm ge­had. Sy be­ne was ook vol skraap­mer­ke.”
Haar stem raak am­per weg wan­neer sy Ju­a­neen se be­se­rings ont­hou:“Sy kon nie reg­tig praat nie. Haar ge­sig was skoon (son­der be­se­rings), maar sy het ’n groot, oop wond aan haar maag ge­had. Toe ons by die hos­pi­taal kom, kon sy net‘Mam­mie, Mam­mie’sê. Sy is o­pe­ra­sie­saal toe ge­vat.”
Anita ont­hou ook die cha­os wat by die hos­pi­taal ge­heers het toe hul­le daar aan­kom. Sy sê daar was baie men­se en sy­self was be­kom­merd oor haar man wat ’n bie­tjie lank ge­vat het om by hul­le uit te kom. Ter­wyl sy vir hom ge­wag het, moes sy haar­self tus­sen Ju­a­neen en Jen­ne­wil se bed­dens ver­deel.
Jen­ne­wil ont­hou ook die klomp men­se, wat nes hy, seer­ge­kry het.“Al­mal het ge­huil en die men­se was be­kom­merd oor hul men­se. Ek was seer en kon nie eens op my lin­ker­been trap nie die way dit seer was.”
Dit raak al hoe moei­li­ker vir Anita om te praat wan­neer sy sê, van­dat sy Ju­a­neen se ver­skrik­li­ke wond ge­sien het, het sy die erg­ste be­gin vrees.
Toe die hos­pi­taal­men­se la­ter daar­die dag sê sy en Jan kan huis toe gaan, het Anita reeds ’n voor­ge­voel ge­had dat hul­le ge­bel gaan word so­dra hul­le by die huis aan­kom. Sy was reg. Te­rug by hos­pi­taal het hul­le die nuus ge­kry wat geen ma ooit wil hoor nie: Ju­a­neen het nie haar be­se­rings oor­leef nie. Haar dog­ter was dood.
Anita breek en die tra­ne stroom van haar wan­ge af.“Dis ná al die ja­re steeds nie mak­lik om die sto­rie te ver­tel nie. Ek mis my kind steeds so baie,”sê sy ge­bro­ke. Jen­ne­wil hou sy ma styf vas.
Anita en Jan het Jen­ne­wil drie dae la­ter ver­tel sy sus­ter, met wie hy al­les ge­doen het en wie sy bes­te maat­jie daar­die tyd was, gaan nie meer daar wees nie. Sy ont­hou hoe hart­seer Jen­ne­wil en Brandon was, want hul­le was erg oor hul sus­ter.
PAD NA HER­STEL
Die pad na her­stel was ook nie ’n mak­li­ke een nie, sê Anita, want ter­wyl sy pro­beer het om Ju­a­neen se wre­de dood te ver­werk, was daar Jen­ne­wil wat van sy won­de moes her­stel. Anita sê sy won­de was“baie erg” en dat hy so­wat vier maan­de ge­vat het om te her­stel. Sy ver­ban­de moes el­ke dag af­ge­haal en skoon­ge­maak word. Ge­luk­kig het sy ’n fa­mi­lie­lid ge­had wat ver­pleeg het en daar­mee kom help het.
“El­ke og­gend wan­neer sy won­de skoon­ge­maak moes word, het hy ge­huil. Ek kon dit nie han­teer nie en het dan uit die huis ge­gaan tot­dat dit klaar was. Som­mi­ge og­gen­de wan­neer sy won­de klaar skoon­ge­maak was, het ons hom in die son­ne­tjie ge­sit. Nie lank daar­na nie, het Jen­ne­wil ge­vra waar sy sus­ter is? Dan het ek net vir hom ge­sê,‘sy is op ’n vei­li­ge plek,’”sê Anita hart­seer.
Sy voeg sag by:“Dit was baie swaar vir my, want soos wat Jen­ne­wil ge­nees het, was my ge­dag­tes ook by Ju­a­neen.”
Jen­ne­wil ver­tel op la­er­skool was sy be­ne nog baie sen­si­tief en pyn­lik en hy kon by­voor­beeld nie rug­by, waar­voor hy baie lief is, speel nie. Maar hoe ou­er hy ge­raak het, hoe meer het hy ge­oe­fen en het die pyn weg­ge­gaan. En van­dag speel by bui­te­sen­ter en is kap­tein van die Wor­ces­ter Per­se­ver­an­ce-rug­by­klub se eer­ste span.
“Ek het ’n ta­lent wat skrik vir niks,”sê Jen­ne­wil met self­ver­troue, maar son­der om ar­ro­gant te klink. Anita glim­lag vir die eer­ste keer en haar oë raak sag wan­neer sy na Jen­ne­wil luis­ter.
Dit laat haar ont­hou hoe na Ju­a­neen en Jen­ne­wil aan me­kaar was en as sy“ou­sus” kon Ju­a­neen des­tyds met Jen­ne­wil se ge­boor­te nie wag dat haar ma van die hos­pi- taal af­kom so­dat sy hom kon ont­moet nie. Van toe af was hul­le tot en met haar dood soos Eel­tjie en Beel­tjie, so­lank Jen­ne­wil net ont­hou het“wie die oud­ste was!”
VER­GIF­NIS & Ge­ne­sing
Hul­le mis vir Ju­a­neen nog erg. Maar, sê Anita en Jen­ne­wil weer, ten spy­te van die ont­set­ten­de hart­seer waar­deur hul­le is, het hul­le S­te­faans Coet­zee ver­ge­we vir sy aan­deel in hul pyn.
“Dit het baie lank ge­vat vir my om te ver­ge­we, want ek het net ge­vra,‘hoe kon hul­le dit ge­doen het? Wat het deur hul kop­pe ge­gaan?’Ek het be­sef ek moet hul­le al­mal (bom­plan­ters) ver­ge­we an­ders gaan ek nie ge­nees nie,”sê Anita sag.
Sy sê dit het ge­help dat sy vir haar­self ge­sien het S­te­faans toon op­reg be­rou.
Ook vir hom was dit ’n pro­ses om by hier­die punt van verg­fi­nis te kom en po­si­tief te bly ten spy­te van uit­da­gings, sê Jen­ne­will. (Hy het ’n vei­lig­heids­kur­sus by Bo­land Kol­le­ge ge­doen, maar suk­kel om werk in hier­die veld te kry.)
“Ek kon daar­die dag (met die ver­soe­nings­ont­moe­ting) in S­te­faans se oë sien, hy is ’n an­der mens. Al­mal maak fou­te en wat hy ge­doen het, was baie ver­keerd, maar dit gaan nie die moei­te werd wees om haat rond te dra nie.
“Ek be­sef ook din­ge kon so­veel an­ders ge­wees het – dit kon ek ge­wees het (wat ge­sterf het). Ek het vre­de ge­maak met wat ge­beur het en bly bid­dend oor my toe­koms,”sê Jen­ne­wil.
Ja, as hul­le kon, sou hul­le din­ge an­ders en vir Ju­a­neen nog by hul­le wou hê, maar die ma en seun is dank­baar dat hul­le me­kaar nog het. En al moes Anita die dro­me wat sy vir Ju­a­neen ge­had het, laat vaar het, hoop en bid sy saam met Jen­ne­wil dat sy twee groot dro­me bin­ne­kort gaan waar word: Om een­dag pro­fes­si­o­neel rug­by te speel en om ’n werk by die brand­weer- en red­dings­diens­te te kry.
Want haar kind is al deur so baie en ver­dien ’n bre­ak.
Maar bid­dend sal hul­le bly.
Van blad­sy 9
Le­mi­as sê in­tus­sen die Regs­her­vor­mings­kom­mis­sie gaan nou al die o­pen­ba­re voor­stel­le oor ver­an­de­rings aan ge­loofs­va­kan­sie­dae her­oor­weeg. Die uit­ein­de­li­ke be­sluit sal deur die Grond­wet be­paal word, glo hy.
In Suid-A­fri­ka was daar nog al­tyd ’n groot fo­kus op die Chris­te­li­ke va­kan­sie­dae, en min men­se weet by­voor­beeld, dat Hin­doeisme die oud­ste en der­de groot­ste ge­loof in die wê­reld is. Die pre­sie­se da­tum vir Di­wa­li, die fees van lig, word deur die maan­ka­len­der be­paal, maar dis ge­woon­lik tus­sen mid­del-Ok­to­ber en mid­del-No­vem­ber.
Vol­gens die Je­wish Vir­tu­al Li­bra­ry se web­werf het Suid-A­fri­ka so­wat 67 000 Jo­de – die twaalf­de groot­ste Jood­se ge­meen­skap in die wê­reld. Die Jo­de het ver­skeie ge­loofs­dae, soos Rosh Has­ha­nah, die Jood­se Nu­we­jaar wat van­jaar op die aand van 13 Sep­tem­ber be­gin en op die aand van 15 Sep­tem­ber ein­dig.
Die laas­te sen­sus­op­na­me wys die land het 737 000 Mos­lems, hoe­wel daar wê­reld­wyd 1,5 mil­jard is. Ty­dens Ra­mad­aan vas Mos­lems van son­op­koms tot son­sak. Eid word aan die ein­de van die hei­li­ge maand ge­vier met Eid al-Fitr, wat van­jaar op 18 Ju­lie ge­hou is. Die an­der groot ge­loofs­fees is Eid al-Adha, wat van­jaar moont­lik op die aand van 22 Sep­tem­ber be­gin. Dis om die pro­feet A­bra­ham se be­reid­wil­lig­heid te vier om sy seun Is­ma­el te of­fer op God se be­vel.
Suid-A­fri­ka is een van die lan­de met die mees­te o­pen­ba­re va­kan­sie­dae in die wê­reld. In­dië spog eg­ter met 21va­kan­sie­dae, ter­wyl Mex­i­ko ’n bie­tjie meer sui­nig is met net se­we va­kan­sie­dae.
WAT Sê die LE­SERS?
Me­lin­da Ester­hui­zen (28), ’n ap­te­ker­s­as­sis­tent van Johannesburg, sê dalk lê die op­los­sing in die af­skaf­fing van al­le po­li­tie­ke va­kan­sie­dae. “Dink net re­a­lis­ties: wat be­te­ken Vry­heids­dag en Wer­kers­dag vir ons? Niks nie. Selfs Er­fe­nis­dag is al in ’n braai­dag ver­an­der. Dit dien geen doel nie.”
Sy glo dit sou be­ter wees om eer­der by die be­skik­ba­re 12 va­kan­sie­dae te hou, maar men­se dan die vry­heid te gee om die dae vir ge­loofs­va­kan­sie­dae aan te wend.
“Die Mos­lems kan dan kies wat­ter dae hul­le be­taal­de va­kan­sie­dae wil hê – en ons, wat Chris­te­ne is, kan ook self be­sluit om eer­der He­mel­vaart af te wees.”
Ook Me­lin­da se kol­le­ga, Jus­tin Ge­duld (45), stem saam.“Ek haat Jeug­dag. Dit is ’n on­ding, want om­trent die e­nig­ste men­se wat dit vier, is die po­li­ti­ci. Dit is die een po­li­tie­ke speech ná die an­der. Ek sal eer­der wil werk en dan op gees­te­li­ke dae by die huis wees om kerk toe te kan gaan.”
BO: Anita A­pril (58) ver­tel hoe sy haar dog­ter, Ju­a­neen (9), in ’n bom­aan­val ver­loor het. Haar seun Jen­ne­wil (22) on­der­steun haar. LINKS BO: S­te­faans Coet­zee, een van die bom­plan­ters, is on­langs op pa­rool vry­ge­laat.
BO: Anita en Jen­ne­wil met ’n fo­to van hul dog­ter en sus­ter, Ju­a­neen.