Joseph Priestley | Figure uit die verlede
LEES IN Afrikaans Albanees Amharies Arabies Armeens Bulgaars Cebuano Chichewa Chitonga Deens Duits Engels Esties Ewe Fidjiaans Fins Frans Georgies Grieks Hebreeus Hiligaynon Hongaars Iloko Indonesies Italiaans Japannees Kantonnese Chinees (Tradisioneel) Kinyarwanda Kirgisies Kirundi Koreaans Kroaties Lingala Litaus Malgassies Maltees Mandarynse Chinees (Tradisioneel) Mandarynse Chinees (Vereenvoudig) Masedonies Mianmees Nederlands Noors Oekraïens Pools Portugees Roemeens Russies Sepedi Serwies Serwies (Romeins) Silozi Singalees Slowaaks Sloweens Spaans Suid-Sotho (Lesotho) Swahili Swahili (Kongo) Sweeds Tagalog Thai Tigrinya Tsjeggies Tsonga Tswana Turks Twi Viëtnamees Xhosa Zulu
“Sy veelsydigheid, ywer, bedrywighede en menslikheid; die ontsaglike omvang van sy weetgierigheid wat alle fisiese, sedelike of maatskaplike sake betref; sy plek in die wetenskap, teologie, filosofie en politiek; sy vreemde verbintenis met die [Franse] Revolusie en die roerende verhaal van sy onverdiende lyding, maak hom moontlik die held van die agtiende eeu.”—Frederic Harrison, filosoof.
WAT het Joseph Priestley bereik wat so merkwaardig was? Sy ontdekkings en geskrifte het ’n uitwerking gehad op mense se beskouing van die rol van regering, die aard van God en selfs die lug wat ons inasem.
Hetsy Priestley oor die wetenskap of godsdiens geskryf het, hy het teorieë en tradisies verwerp ten gunste van feite en die waarheid. Kom ons kyk hoe.
SY SOEKE NA WAARHEID IN DIE WETENSKAP
Joseph Priestley het die wetenskap aanvanklik net as ’n stokperdjie beoefen, maar nadat hy die Amerikaanse wetenskaplike Benjamin Franklin in 1765 ontmoet het, het hy eksperimente met elektrisiteit begin doen. Die volgende jaar was sy medewetenskaplikes so beïndruk met sy ontdekkings dat hulle hom gekies het om lid te word van die toonaangewende Koninklike Vereniging van Londen.
Daarna het Priestley sy aandag begin wy aan skeikunde. Binne ’n kort tydjie het hy ’n paar nuwe gasse ontdek, waaronder ammoniak en distikstofmonoksied (laggas). Hy het selfs koolstofdioksied in water gepers, en sodoende sodawater uitgevind.
In 1774, terwyl Priestley in die suide van Engeland eksperimente gedoen het, het hy ’n merkwaardige gas geïsoleer wat kerse helderder laat brand het. Later het hy 60 milliliter van hierdie gas saam met ’n muis onder ’n glas gesit. Die muis het twee keer langer aan die lewe gebly as wat hy sou onder ’n glas vol gewone lug! Priestley het self van die gas ingeasem, en hy het gesê dat hy “’n hele ruk daarna nog besonder lig en goed gevoel het”.
Joseph Priestley het suurstof ontdek. * Maar hy het die gas onverbrandbare lug genoem omdat hy gemeen het dat hy gewone lug ontdek het wat geen flogiston, ’n hipotetiese stof wat glo verbranding belemmer het, bevat het nie. Priestley se gevolgtrekking was verkeerd, maar baie beskou hierdie ontdekking nog steeds as “die hoogtepunt van sy lewenswerk”.
SY SOEKE NA WAARHEID IN GODSDIENS
Priestley het nie net geglo dat vooropgesette teorieë in die weg staan van wetenskaplike waarheid nie, maar het ook tot die slotsom gekom dat oorlewering en dogma in die weg staan van godsdienswaarheid. Dit is ironies dat Priestley gedurende sy lewenslange soeke na Bybelkennis ’n paar idees aangeneem het wat in stryd was met wat die Bybel werklik leer. Hy het byvoorbeeld op ’n tydstip in sy lewe nie geglo dat die Bybel wonderdadig deur God geïnspireer is nie. Hy het ook die Bybellering van Jesus se voormenslike bestaan verwerp.
“As wetenskap die strewe na waarheid is, was Priestley ’n ware wetenskaplike.”
Maar Priestley het valse godsdiensleringe wat die meeste hoofstroomgodsdienste destyds geglo het, en vandag nog glo, blootgelê. Hy het geskryf dat die waarheid wat Jesus en sy volgelinge mense geleer het, later verderf is deur onwaarhede—insluitende die valse Drie-eenheidsleer, die verkeerde opvatting dat die siel onsterflik is en die aanbidding van beelde, wat in werklikheid in die Bybel veroordeel word.
Priestley se godsdiensidees en sy ondersteuning van die Amerikaanse en die Franse Revolusie het sy Engelse landgenote woedend gemaak. In 1791 het ’n oproerige skare sy huis en laboratorium vernietig, en Priestley het uiteindelik na die Verenigde State gevlug. Hoewel Joseph Priestley veral vir sy wetenskaplike ontdekkings onthou word, het hy geglo dat geen strewe “edeler en belangriker is” as om van God en Sy voorneme te leer nie.
^ par. 10 Die Sweedse skeikundige Carl Scheele het vroeër suurstof geïsoleer, maar het nooit sy ontdekking gepubliseer nie. Later het die Franse skeikundige Antoine-Laurent Lavoisier hierdie gas oxygen genoem.
Joseph Priestley is in 1733 naby Leeds, Engeland, gebore.
As ’n wetenskaplike het hy erkenning ontvang vir die ontdekking van verskeie gasse.
As ’n politieke teoretikus het hy vryheid van spraak, aanbidding en opvoeding bevorder.
As ’n godsdiensleraar het hy talle tradisionele leerstellings verwerp, insluitende die Drie-eenheid en die onsterflikheid van die siel.
In 1794 het Priestley na die Verenigde State gevlug, waar hy minder as tien jaar later gesterf het.
WAARHEID OF OORLEWERING?
In 1791 het oproeriges Priestley se huis en laboratorium vernietig
Priestley het uitgevind dat talle godsdiensoorleweringe in stryd is met wat die Bybel sê. Kyk na ’n paar voorbeelde:
Oorlewering: Jesus is gelyk aan God.
Bybelwaarheid: Christus Jesus het gesê: “Die Vader is groter as ek.”—Johannes 14:28.
Oorlewering: Die siel is onsterflik.
Bybelwaarheid: “Die siel wat sondig—dié sal sterf.”—Esegiël 18:4.
Oorlewering: Beelde kan gebruik word om God te aanbid.
Bybelwaarheid: “Ek is Jehovah. Dit is my naam; en aan niemand anders sal ek my heerlikheid gee nie, en ook nie my lof aan gesnede beelde nie.”—Jesaja 42:8.
Figure uit die verlede—Joseph Priestley