'Beste Karel, vergeef my dat ek aan jou skryf...' | Netwerk24
'Beste Karel, vergeef my dat ek aan jou skryf...'
Deur M.C. Botha 07 Mei 2017 18:17
Karel Schoeman se dood het M.C. Botha herinner aan die vreemde korrespondensie wat hy in 2010 met die enigmatiese skrywer gehad het.
Vergeef my by voorbaat dat ek aan jou skryf.
Toe ek en my vrou 21 jaar gelede ons woonhuis klaar gebou gekry en ingetrek het, het ek Afskeid en vertrek met groot genot, selfs verrukking, gelees.
Op 'n kol in die periode dat ek die boek gelees het, het ek besef hierdie boek is uniek in Afrikaans, 'n ware kunswerk. Ek het (destyds) 'n brandende begeerte gehad om aan jou te skryf. Dae het verloop, miskien selfs weke of maande, en ek het tot die finale gevolgtrekking gekom dat daar geen salf aan jou te smeer is nie, as jy my sal verskoon indien die stelling effe kras voorkom. Jy is tog jy, moes ek gedink het, ek ek – waarom opdringerig wees en ons paaie laat kruis op 'n wyse wat jy as gedwonge sou beskou, selfs onwenslik?
Want ek sal nooit die uitdrukking van totale verwerping en minagting in jou gesig vergeet toe ek eendag onaangekondig by die Nasionale Biblioteek in Kaapstad opdaag en jou vra of jy my dalk 'n verwysing kan aanstip oor genl./ds. Paul Roux, die vader van my grootmoeder aan vaderskant, nie. Daardie tyd het ek navorsing oor hom met die oog op 'n verhaal begin doen.
Dit is gedane sake.
Intussen het die lewe aangeskuif. Nou is ek besig om Die laaste Afrikaanse boek te lees. Dit is een van die merkwaardigste geskrifte, een van die intiemste, dog ook privaatste, wat ek in my dag des lewens teëgekom het. Ek lees die boek as roman, wat ek my verbeel dit in die eerste plaas is. Totaal meegevoer, dermate dat ek ure aaneen op 'n slag lees, net om tot my verbystering agter te kom dat ek maar 'n skamele 15 of 18 bladsye ­gevorder het. Die werk is soos 'n reuseluislang wat jou stadig maar doelmatig insluk.
Die werk as geheel spreek ten diepste tot my. Jou kliniese, bykans obsessiewe eerlikheid en ontsag vir lewe, uitgedruk in 'n taal wat reeds uitgesterf het, herinner my pal aan my vader wat drie maande gelede op 81 oorlede is. (...)
Een van die ongelooflikste aspekte van jou boek is dat daar geen toevallige spel- of setfout in voorkom nie, behalwe op bl. 186 moet daar nie 'n punt wees aan die einde van die voorlaaste reël van die onderste gedig op die bladsy nie. Jy het sekerlik die oë van 'n arend en die fokusmeganisme van 'n mikroskoop enkeld saamgevoeg in 'n reeds uitsonder­like mensskedel.
So kan ek lank aanhou ginnegaap, maar kom ons spaar jou die verveling. Wie is ek per slot van rekening?
Ten slotte, dus: Baie dankie vir Die laaste Afrikaanse boek, wat my lewe onherroeplik verryk – in 'n sin is dit die eerste Afrikaanse boek wat ek lees. Dalk het jy dit so bedoel? En ja, tussen hakies, betreffende die refrein "niks is toevallig nie", wil ek my veroorloof om ook die groter waarde daarvan in te sien: "Álles is toevallig."
As blyk van waardering stuur ek 'n lessenaarkalender saam. Mens vou die omslaghouer heeltemal oop en om na agter, sodat dit op 'n tafel kan staan, terwyl daar aan die agterkant van elke maand met datumblokkies voorsiening gemaak word vir die aanteken van afsprake en dergelike.
Hoewel ek my adres hierbo aangee, verwag ek nie jy moet terugskryf nie. Trouens, om jou te vrywaar van enige ongemaklikheid, om nie eens van verbeelde verpligting te praat nie, voeg ek ook hierby 'n spaarkoevert met seëls op, sodat jy die kalender kan terugstuur indien jy geen nut daarvoor vind nie. Die adres sal jy sien is in potlood, ingeval jy wel die kalender wil hou, vir iemand weggee of dit weggooi, waarna jy die adres kan uitvee om die koevert vir ander doeleindes aan te wend.
Geagte MC Botha
Dankie vir jou brief wat my met onvermydelike (in my huidige omstandighede) vertragings bereik het en waarop ek om dieselfde rede effens laat reageer.
Dit is vir my altyd verblydend en bevredigend om te hoor dat iets wat ek geskryf het vir 'n leser persoonlik waarde gehad het, en ek waardeer dit dat jy nie net die moeite gedoen het om vir my te skryf nie, maar ook om dit so uitvoerig te doen.
Dit is vir my opvallend dat ek op die outobiografiese boek meer persoonlike reaksie van hierdie aard gekry het as op enigiets anders wat ek geskryf het, en daarby ook in baie gevalle van nie-Suid-Afrikaners en nie-Afrikaners wat die lywige werk in Afrikaans deurgeworstel het, en vir wie dit iets beteken het.
Daarby het ek self ook altyd gevind dat die poging om mens se reaksie op 'n lees- of ander ervaring te verwoord, en meer nog om dit op skrif te stel, baie tot daardie ervaring kan bydra, en ek vertrou jy sal dieselfde ondervinding hê.
Jou besoek aan die biblioteek waarna jy verwys, kan ek nie onthou nie, en ek kan nie dink waarom ek in 'n professionele hoedanigheid op die manier wat jy beskryf op 'n navraag sou gereageer het nie; tensy dit ongelukkigerwyse by jou opgekom het om na my eie skryfwerk te verwys, spesifiek die fiksie, want dit was vir my altyd uiters onaangenaam as iemand van my aanwesigheid in die biblioteek gebruik maak om oor my eie werk te praat, wat niks met die biblioteek te make gehad het nie.
Ten slotte moet ek jou bedank vir die bedagsame en praktiese geskenk, wat ek dus nie terugstuur nie, alhoewel ek van die koevert gebruik maak, met die hoop dat dit jou veilig sal bereik en jy nie sal glo dat ek glad nie op brief en geskenk gereageer het nie. Ek maak egter selde nog van die gewone posdiens gebruik, en het nogal bedenkings daaroor.
Dankie nogmaals vir jou skrywe, en goeie wense vir jouself, jou gesin, jou tuin en jou verdere lewe.