Van deug tot apokalips: Die begrip van heiligheid in 'n Middeleeuse Sufi-orde - Artikels - 2022
Deur Richard J. McGregor
Studies in Godsdiens / Wetenskappe Religieuses, Vol.30: 2 (2001)
Samevatting: Alhoewel die begrip heiligheid in die Islamitiese tradisie goed gevestig is, was dit nie onder die teoloë wat dit oorweeg en bespreek word nie. Hierdie taak is deur die mistici opgeneem. In die periode van die 10de tot die 14de eeu is dramatiese vernuwings en subtiele argumente gevorder. Hierdie artikel sal hierdie debat ondersoek deur die ontwikkeling daarvan binne een Sufi-orde te fokus. Daar kom spoedig 'n belangrike ontwikkeling voor, wat begin met 'n opvatting van heiligheid as 'n ideale geestelike deug, maar eskaleer tot bewerings van 'n finale uiteindelike heilige wat die einde van die tyd aandui. Die konseptuele verskuiwing onder hierdie mistieke denkers beweeg van besorgdheid oor die geestelike stasies van die aspirant na argumente oor die identiteit van 'n apokaliptiese 'segel' van heiligheid.
Inleiding: Die idee van heiligheid in die Islamitiese tradisie is nie eenvoudig nie. Soos die geval was met die meeste Judaïsme en die Oosterse Christelike kerke, het die aard van heiligheid selde 'n gesaghebbende of teologiese basis gehad. Soos Peter Brown opgemerk het, was dit in die klassieke en Middeleeuse tyd slegs die Westerse Christelike Kerk wat die verskynsel van verering van heiliges ten volle betrek en toegepas het. In Islam daarenteen is die begrip heiligheid nooit as 'n behoorlike teologiese kategorie opgeneem nie; hierdie besprekings is oorgelaat aan die mistieke tradisie, wat in die negende eeu G.J. (derde eeu A.H.) stelselmatig begin uitwerk het oor walâya. Daar moet egter kennis geneem word dat hierdie konsep in die Sjiïtiese stelsel uitgebrei is (Landolt 1987: 319). Hierdie term self, in teenstelling met die Christelike Arabiese qudsiyya, het 'n verskeidenheid betekenisse, en heiligheid / heiligheid is slegs een. Die semantiese veld vir die term walâya bevat begrippe van nabyheid, gesag en vriendskap.
Dit was oor die algemeen nie die taak van die teoloë of die dokters van die reg om oor die besonderhede van heiligheid te debatteer nie. In hul verskillende geskrifte word mans en vroue op heilige wyse erken, maar heiligheid word nie as 'n onafhanklike kategorie opgeneem nie. In plaas daarvan word die status en magte wat aan 'n walî toegeskryf word, bespreek met betrekking tot die begrip profesie. Dit was in die skadu van die wetenskap van profetologie dat alle latere bespiegelinge oor die aard van heiligheid gemaak sou word.
Die geskiedenis van die ontwikkeling van mistieke denke in Islam is lank. Vanaf die vroeë eeue na die totstandkoming van die godsdiens, het die gees wat oop was vir die besorgdheid van die gees, begin leer en skryf. Hierdie denkers het regters, digters, askete en teoloë ingesluit, waarvan die belangrikste Hasan al-Basrî was († 110/728), Ja`far al-Sâdiq († 145/765), al-Muhâsibî († 243 / 857), Abû Yazîd al-Bistâmî († 261/875), Sahl al-Tustarî († 283/896) en Abû al-Qâsim al-Junayd († 297/909). Uit hierdie vroeë tradisie het verskillende vorme van mistieke spekulasie en onderrig ontstaan, wat wissel van ekstatiese uitsprake tot mistieke eksegese tot morele introspeksie (Sells 1996: 75, 171, 212). Dit was vanuit hierdie intellektuele basis dat die Islamitiese mistieke tradisie in die sesde / 12de eeu 'n nuwe vorm aangeneem het: die van die Soefi-ordes (turuq, sing. Tarîqa). Alhoewel die Middeleeuse tydperk nie sonder onafhanklike mistieke denkers was nie, was dit die toename en vinnige groei van broederskap wat die produksie van mistieke literatuur sou oorheers en die konteks sou word waarin aansprake en besprekings van heiligheid sou plaasvind. Op die volgende bladsye sal ek die ontwikkeling van die begrip van walâya binne een Sufi-orde bespreek, dié van die Shâdhiliyya.