27 Maatstawwe vir die Evaluering van Variante | Bybelverskille
← 26. Die Beoordeling van Variasies.
28. Semantiek →
Maatstawwe vir die Evaluering van Variante lesings.
Dit is doodgewoon 'n feit dat daar verskille in die manuskripte van die Nuwe Testament bestaan. Moet ons raai, of subjektief tussen die moontlikhede kies?
Vertaalspesialiste is oortuig dat ons eers na die eksterne gegewens sal kyk. Dit behels die manuskripte self en hulle oorsprong.
Daarna kyk ons na die interne gegewens. Is daar 'n tipies menslike fout wat die verskil in bewoording kon veroorsaak, òf iets wat 'n kopieerder doelbewus sou verander het? Eers daarná probeer ons bepaal wat die skrywer self sou gesê het.
Die volgende is van die belangrike maatstawwe wat Bybelvertalers gebruik:
Die datum van die getuie en/of van die tekstipe. Met tekskritiek probeer ons die oorspronklike bewoording vasstel. Gevolglik het 'n manuskrip wat uit die vierde eeu dateer, 'n groter moontlikheid om minder aanpassings en byvoegings te bevat wat deur die eeue van oorskryf ontstaan het. Dit is egter ook moontlik dat 'n laat afskrif van 'n baie vroeë manuskrip gemaak kon wees. Daarom is datum nie alleen bepalend nie.
Geografiese verspreiding van getuies. Wanneer 'n bepaalde lesing voorkom in manuskripte en vertalings wat oor 'n wye deel van die destyds bewoonde gebiede verspreid is, is die moontlikheid baie groot dat dit die oorspronklike die manuskripte verteenwoordig. As ons bv. 'n Griekse manuskrip uit Aleksandrië het, en een uit Siseria, asook 'n Koptiese vertaling uit Egipte, en 'n oud Latynse vertaling uit Italië het wat dieselfde lesing voorstel, sal dit swaarder weeg as byvoorbeeld 20 Griekse manuskripte wat almal in Antiogië ontstaan het.
Genialogiese afkoms van die getuie. Ons moet eerder getuies evalueer as om bloot te tel watter weergawe die mees algemene is. Ek illustreer die punt met 'n groep manuskripte wat bekendstaan as Familie 1424. Hulle is vernoem na die oudste manuskrip van die groep, uit die tiende eeu. Hierdie groep van nie minder as 30 manuskripte toon dieselfde spesifieke eienskappe. Hulle het die Nuwe Testament in 'n unieke volgorde: Evangelies, Handelinge, Algemene briewe, Openbaring en laaste Paulus se briewe. Verder is almal, buiten Openbaring, voorsien van 'n kommentaar in die kantlyne. Dis duidelik dat al hierdie manuskripte dieselfde "voorvader" moes hê, en daarom nie elkeen afsonderlike waarde het nie.
Familie 1 met tien manuskripte uit die 12e tot 15e eeue is nog 'n familie wat bv. die insident met die vrou wat in owerspel betrap is, nà Joh.21:25 plaas, en nie in Joh.8 nie. Hierdie familie het ook die langer einde van Mk.16:9-20 hoewel sommige 'n nota by het wat die egtheid van hierdie einde bevraagteken.
Familie 13, met 12 manuskripte, het weer almal die vrou wat in owerspel betrap is, nie in Johannes nie, maar nà Luk.21:38. Hulle plaas ook Luk.22:43-44 nà Mat.26:39: ("En 'n engel uit die hemel het aan Hom verskyn en Hom versterk. En toe Hy in 'n sware stryd kom, het Hy met groter inspanning gebid, en sy sweet het geword soos bloeddruppels wat op die grond val.")
Daar is ook verskeie ander ooreenkomste in elk van hierdie families.
Die massa Griekse manuskripte binne die Grieks Ortodokse Kerk, het heel moontlik almal dieselfde "voorouers", soos ook die Armeniaanse manuskripte van die Russies Ortodokse Kerk.
Onder interne gegewens verstaan ons evaluerings beginsels wat vanuit die teks self na vore kom. Indien 'n kopieerder 'n fout gemaak het wat ons duidelik kan sien en verklaar, is dit sý fout. Dit bring dit nie noodwendig die waarde van die manuskrip self in gedrang nie. Onthou, ons probeer om die oorspronklike bewoording vas te stel. Daar is tipiese foute wat enige mens in die afskryf van 'n dokument kan maak. Dit vorm die eerste oorwegings wanneer ons met meer as een moontlikheid te doen het.
A. Transkriberings moontlikhede asook die bekende, tipiese gedrag van kopieerders.
Wanneer ons meer as een moontlikheid het, neem ons die volgende riglyne in ag om te kan kies:
Die moeiliker lesing is meestal die korrekte, veral as dit oppervlakkig beskou, verkeerd lyk, maar 'n dieper bestudering die moeiliker lesing en betekenis ondersteun. 'n Kopieerder sou eerder geneig wees om moeilike tekste te "verbeter" deur dit makliker te laat lees, as om 'n eenvoudige teks moeiliker te maak.
Meestal is die korter lesing die korrekte; "verbeteringe" maak dit langer. Daar is nogtans gevalle waar woorde uitgelaat kon word en so 'n verkeerde korter lesing veroorsaak: a) Woorde kon uitgelaat word omdat iets in die sin die oog laat "spring" het. b) Woorde kon uitgelaat word omdat dit i) oorbodig lyk, of ii) grof voorkom, of iii) ingaan teen vroom gebruike, of kerklike gebruike, of die asketiese lewe.
Kopieerders het soms parallelle tekste met mekaar probeer harmonieer. Hulle het ook Ou-Testamentiese aanhalings probeer harmonieer met die Griekse vertaling van die OT, die Septuagint.
Kopieerders het soms a) onbekende woorde met 'n bekende sinoniem vervang, b) grammatika verbeter of aangepas by tipies Griekse gebruik, of c) voorwoorde, voegwoorde of afrondingswoorde invoeg om die teks makliker te laat lees.
Hierdie eerste groep maatstawwe of kreteria het met die dokument self en die oordra daarvan te doen.
Eers nadat hierdie eksterne kreteria uitgeput is, word na die meer delikate intrinsieke kreteria gekyk.
Al hierdie kreteria is universeel geldig en word nie net vir die manuskripte van die Nuwe Testament gebruik nie, maar ook vir enige ander antieke manuskrip.
This entry was posted in Eksterne Maatstawwe (Gegewens), Evaluering: maatstawwe, Interne Kriteria. Bookmark the permalink.