Wladimir Poetin – die Russiese kragreus teen die WesteWladimir Poetin president van Rusland. Foto: Rusland-regeringskantoor Wladimir Poetin word deur verskeie mense beskou as ŉ skurk en diktator. Westerse regeringsleiers wantrou die Russiese president, joernaliste stel hom voor as as iets tussen Adolf Hitler en Josef Stalin. Hy het ook sy aanhangers, en nie almal is Russe nie, en is amper ŉ soort kultusfiguur vir nasionaliste wêreldwyd. Ons het dus te doen met ŉ teenstrydigheid: Poetin word gereken as die persoon wat weer konflik met die Weste gaan aanwakker en wat die Derde Wêreldoorlog gaan begin met sy agenda van ekspansionisme. Maar hy word ook beskou as ŉ meesterlike strateeg wat die Weste uitoorlê. Met hierdie artikel word gepoog om Poetin se rol te evalueer. Baie kenners probeer Poetin ontleed as ŉ voormalige KGB-agent, dus koud en klinies. Wat wel van belang is, is dat Poetin die president geword het nadat Boris Jeltsin in 1999 moes uittree. Jeltsin, die mees pro-Westerse leier wat Rusland nog ooit gehad het, was ŉ totale mislukking as leier. Hy was ŉ dronklap en het die reusestaatsbedrywe feitlik verniet weggegee aan ŉ klein kliek Russe in sy binnekring. Daarmee het die oligarge tot stand gekom wat die Russiese staat nie net gekaap het nie, maar tot op die rand van algehele verval gebring het. Moskou in die 1990’s was amper soos ŉ afgeskeepte Afrika-hoofstad. Verval, ongelooflike armoede, erge korrupsie, min werksgeleenthede en ŉ ekonomie wat in duie gestort het. Rusland was ook in ŉ greep van terrorisme vasgevang weens ŉ jare lange oorlog teen Tsjetniese Moslem-rebelle in die Kaukasus-bergreeks. Daar was nie veel oor van die eens magtige Sowjetunie nie, wat basies in 15 dele (state) opgebreek is. Eers het kommunisme die Sowjetunie tot ŉ val laat kom, daarna demokrasie en ŉ vreemde soort uitbuitende kapitalisme. Poetin, wat eintlik niks anders as ŉ burokraat en nie ŉ politikus was nie, kon kwalik die enorme staat in swakker omstandighede oorneem. Nogtans het Poetin in agt jaar van 2000 tot 2008 die land van totale mislukking gered. Hy het as troefkaart nasionalisme gespeel, en dus het die Russe, wat vir jare gekondisioneer is om hul “moederland” bo alles te stel, hom ondersteun. Verder het hy nog ŉ reusebondgenoot gehad: ŉ ongelooflike groei in oliepryse in die eerste paar jaar van die 2000’s. Rusland, as die grootste olieprodusent ter wêreld en een van die grootste verskaffers van gas vir Europa, het skielik ontluik as een van die sterre van die wêreldekonomie. Die Weste het sy probleme met Poetin gehad, maar Rusland was nou deel van die G8, ŉ groep toonaangewende industrieel ontwikkelde lande. ŉ Ongekende kapitalisme het in Rusland posgevat en die najaag van materiële sukses was die mantra van die Russe. Rusland het nietemin weer ŉ vername rol in die wêreld gespeel. Poetin was die held van die Russe en het ongekende steun geniet. Maar dit was nie alles maanskyn en rosegeur nie. Poetin en sy binnekring van lojale vriende het die korrupte oligarge se stelsel in stand gehou. Natuurlik het die Poetin-lojaliste ook gedeel in die rykdomme wat geskep is. Ander is uitgesny en sommige oligarge, wat nie Poetin se leierskap wou aanvaar nie en hom uitgedaag het, is tronk toe of het uit Rusland gevlug. Poetin duld nie teenstand nie. Hoewel hy beslis enorme steun geniet het en demokraties verkies is, het sy sekuriteitsdienste seker gemaak opponente en afvalliges word uitgeskakel. Aan die een kant ŉ web van korrupsie en uitskakeling van opponente, maar dan weer ongelooflike groei, skep van werk, en bowenal, herstel van die Russiese trots. Poetin moes daarna (weens die Russiese grondwet), die presidentskap afstaan aan Dimitri Medvedev, ŉ volgeling. Poetin word van 2008 tot 2012 die eerste minister, maar het steeds die mag behou. Daarna kon hy weer president word en is in 2012 verkies. Die grondwet is intussen verander sodat die president se termyn ses jaar sal wees, wat beteken Poetin kan in 2018 herkies word en tot 2024 regeer. In sy tydperk as eerste minister het Poetin en die Russiese regering egter teëspoed gekry. Die olieprys het platgeval ná die groot ekonomiese resessie van 2008 en ŉ vat ruolie het skaars ŉ derde van die vorige prys gehaal. Poetin het ŉ oud-Sowjetstaatjie, Georgië, wat te groot geword het vir sy skoene en eerder met die Weste verbind wou wees, binnegeval en maklik verslaan. Georgië, wat gehoop het die Weste sal hom militêr bystaan, moes inderhaas ŉ skietstilstand aanvaar en die Russe beheer toe groot dele in Georgië (met die oënskynlike doel om die Russiese bevolking in daardie gebiede te beskerm). Poetin poog nog altyd tydens sy president- en premierskap om die ou Sowjet-invloedsfeer weer te herstel. Dit is nie aanvaarbaar vir die Weste nie, wat ná die Tweede Wêreldoorlog Oos- en Sentraal-Europa op ŉ skinkbord aan die Sowjetunie oorhandig het. Hulle wil toekomstige Russiese beheer hiér verhoed en eerder pro-Westerse state wat deel van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (Navo) is, daarstel. Missiele sou ontplooi word in die Tsjeggiese republiek en Pole om die Russe in toom te hou. Rusland voel dus bedreig en probeer hierdie bondgenootskap verhoed. Poetin het wel heelwat bondgenote in hierdie lande opgebou ná pro-nasionalistiese partye oral ontstaan. Baie is deur Rusland ondersteun, ook in Wes-Europa. Hierna het ŉ propaganda-oorlog uitgebreek wat intussen ŉ kenmerk van verdeeldheid in Europa en ook die VSA geword het. Aan die een kant is daar die liberale Westerse en pro-integrasiemodel van EU-lande en die VSA met sterk identiteitspolitiek en menseregte. Openheid en demokrasie is basies die grofgeskut wat teen die opposisie gebruik word om hulle aan die Westerse model te onderwerp. Daarteenoor is daar die konserwatiewes: nasionaliste, selfs kommuniste en hier en daar ŉ paar neo-Nazi’s. Sommige word deur Rusland ondersteun. Hierdie stryd het in die Oekraïne oorgekook tussen die pro-Russiese konserwatiewes en pro-Westerse progressiewes. Poetin, wat homself beywer vir die herstrukturering van Europa en die nasionalistiese Slawiese (pro-Russiese) deel wil uitbrei, het die geleentheid benut en in 2014 die Krim-skiereiland (met meestal Russiese bewoners) in die Oekraïne beset. Daarna het ŉ burgeroorlog in die Oekraïne uitgebreek. Die burgeroorlog is enersyds aangewakker deur pro-Westerse magte wat die verkose regering omvergewerp het en andersyds deur Russiese ondersteuning van pro-Russiese rebelle in die ooste. Poetin se skuif was berekend maar riskant. Dit het verseker dat die strategiese Krim-skiereiland weer Russiese grondgebied word en die Europees gesinde Oekraïne verval in ŉ staat van langdurige onstabiliteit. Die gevolg was egter dat die Weste Rusland nou toenemend probeer isoleer het. Rusland is uit die G8 geskop, daar was toenemend konflik tussen die Russe en die Weste oor gebiede soos Libië, Sirië, Irak en Iran. Sanksies is teen Rusland ingestel en baie Westerse maatskappye het onttrek. Handel met die Weste het afgeneem. Die Weste poog ook om die Oos- en Sentraal-Europese state te speen van Russiese gas. Poetin, wat sekerlik lank reeds hierdie situasie in die vooruitsig gestel het, het mettertyd reeds alternatiewe ontwikkel. Brics is ŉ groepering wat lande soos Rusland, Sjina, Indië, Brasilië en Suid-Afrika bymekaar voeg en basies ŉ teenpool teen die G8 (nou G7) is. Rusland poog om handelsbande met hierdie lande te versterk en die Westerse beheer van handel, wat in 2008 met die geldkrisis gewankel het, teen te staan. Hy versterk ook bande met ander lande (meestal anti-Westers) soos Kuba, Venezuela, Turkye, Sirië, Iran, en so meer. Poetin as president het uiteraard baie gebreke. Sy land is amper totaal afhanklik van mineraal- en oliepryse, daar is weinig ander sterk bedrywe, armoede is nog steeds wydverspreid en baie ryk Russe probeer steeds ŉ beter lewe in die Weste of ander lande maak. Hoewel steeds gewild, probeer Poetin klein maar werklike anti-Poetin-opponente soos Alexei Navalny neutraliseer in volgende verkiesings. Rusland is dus nie werklik ŉ demokrasie in die streng sin van die woord nie. Aan die ander kant, hoeveel lande is werklik? Die meeste Afrikalande se “demokrasie” is maar ŉ klugspul. Ook in baie lande in Suid-Amerika en Asië. Soos elders, is korrupsie, nepotisme en oorheersing van oligarge steeds ŉ Russiese fenomeen. Die Weste het Poetin lankal as ŉ potensiële bondgenoot verloor deur Poetin keer op keer te probeer uitmaneuvreer en isoleer op die internasionale terrein, maar ook in Rusland se eie agterplaas. Poetin is egter vasberade en sal nie terugstaan nie. Met Brics-bondgenote en betrekkinge met ander lande soos Iran, Sirië, en so meer, speel Rusland toenemend ŉ belangrike internasionale rol. Poetin se inval van Georgiese en Oekraïense grondgebied is ook nie veel anders as veral die VSA se dekade lange oortreding van internasionale reg met oorloë of geopolitieke speletjies in Irak, Afghanistan, Sirië, Libië, Kosovo en tans Noord-Korea nie. Die verskil is dalk dat Poetin wel sy invloedsfeer probeer uitbrei naby die huis, maar hy speel veilig ver van die huis af. Opsommend kan die volgende vrae beantwoord word: Is Poetin se regering korrup? Ja. Het Rusland ŉ werkende demokrasie? Nie regtig nie. Is Poetin die beste ding wat met die Russe kon gebeur het ná die verval in Jeltsin se tyd? Beslis. Is Poetin dalk die kragreus wat die Russe nodig het om in die volgende sewe jaar ŉ dominante rol te speel? Waarskynlik. Sal Poetin die Weste uitdaag in ŉ oorlog? Onwaarskynlik. Tans is Poetin Rusland en Rusland word gedefinieer deur Poetin. In die Russiese mentaliteit wat ŉ sterk leier aan beheer wil sien, kan ŉ mens kwalik insien dat ŉ ander leier Russiese belange beter sal beskerm as Wladimir Poetin.