82% van gr. 4-leerders kan nie met begrip lees – verslag  (Foto: greatbooksacademy.org) Altesaam 82% van gr. 4-leerders in Suid-Afrika kan nie met begrip lees nie – ŉ probleem wat sedert die aanvang van die Covid-19-pandemie in 2020 vererger het. Dít is van die bevindings wat die 2030 Leespaneel Dinsdag in ŉ verslag bekendgemaak het. Dié paneel bestaan uit 18 gesiene Suid-Afrikaners wat jaarliks byeenkom om die vordering te hersien wat gemaak is om te verseker dat alle Suid-Afrikaanse kinders lees met begrip teen die ouderdom van tien kan bemeester. Die hoop is om dié doelstelling teen 2030 te behaal, hoewel dit teen die huidige trant lyk of dit dalk nog langer as agt dekades kan neem. Nuwe navorsing, wat in die 2023-verslag vervat word, dui aan dat 78% van gr. 4-leerders voor die Covid-19-pandemie nie met begrip kon lees nie. Hierdie persentasie staan tans op 82%. Luidens die verslag kan dit die gevolg wees van skole wat moes sluit, asook roterende roosters. “Dit sal Suid-Afrika teen die huidige trant 86 jaar neem om 95% van die kinders sover te kry om met begrip te lees. Dit wil sê die jaar 2108. “Die pandemie het ŉ dekade se vordering in leesuitkomste uitgewis en ons teruggestuur na 2011. In 2016 kon 22% van alle gr. 4-leerders verstaan wat hulle lees. Weens die Covid-19-pandemie is dit nou maar 18% – dieselfde as in 2011.” Die verslag toon verder dat meer as die helfte van leerders in skole wat nie skoolfonds eis nie, nie die letters van die alfabet teen die einde van gr. 1 onder die knie het nie. Dit spruit uit navorsing wat in Limpopo, Noordwes en die Oos-Kaap gedoen en in Desember verlede jaar gepubliseer is. Dit blyk dat daar tans boonop ook nie ŉ nasionale leesplan of nasionale begroting vir lees is nie. “Hoewel die direkteur-generaal na ŉ ‘nasionale leesplan’ in die parlement verwys het, is daar nie so ŉ dokument is die openbare sfeer of wat al deur rolspelers gesien is nie,” lui die verslag. Die Wes-Kaap en Gauteng is die enigste provinsies wat meer as R100 miljien oor drie jaar bestee om leesvermoë te verbeter. Meer as 80% van Gauteng se leesprogram word deur donateurs gefinansier. Die nasionale regering het al meer as R25 miljard bestee aan die aanstelling van opvoedkundige assistente. Die enigste vereiste is egter dat hulle matriek moes slaag – en verder word daar nie veel aandag aan een-tot-een-opleiding gegee nie. In Limpopo het ŉ twee jaar lange ingryping met opgeleide onderwysassistente en nuwe leeswerkboeke baie vrugte gewerp. Twee keer soveel leerders het gevolglik in hierde provinsie met begrip leer lees. Daar is egter min vordering gemaak op die 2030 Leespaneel se aanbevelings aan onder meer die onderwyssektor in 2022. Die paneel sê daar moet beter maatstawwe wees om lees op primêre skoolvlak te meet, terwyl sinvolle begrotings daadwerklik opgestel moet word. Daar moet ook dringend ŉ minimum stel leesmateriaal aan alle grondslagfaseklaskamers voorsien word. Verder lui die verslag dat daar belê moet word in die opleiding van onderwysassistente. ŉ Nasionale leesplan en begroting om dié plan in werking te stel, moet ook gepubliseer word.