Tweede Gedagtes: Jer 31:31-34
Written by Admin on March 23, 2009 . Posted in Verder geluister
Sondag 29 Maart 2009
Om onder 'n nuwe verbond te lewe
Die kerk is te realisties. Die kerk kyk hom vas teen die realiteite van die dag. Die armoede wat ons inhaal, die markte wat val, die politiek wat ons onseker maak, mense wat al hoe meer moet kompeteer vir werk. Die kerk het nie raad hiervoor nie. Want die kerk is te realisties, en hoop te min.
Dis hierdie gedagtes wat deur 'n mens se kop gaan wanneer jy die aangrypende stuk in Jeremia 31:31-34 lees. Dis 'n stuk waarin God sê dat Hy 'n nuwe verbond met "Israel" sal sluit. Dis 'n stuk van ruwe hoop en nuwe toekoms.
En beslis was dit 'n tyd toe "Israel" min hoop kon gehad het. Dit was net na die jaar 587 vC. Jerusalem het na 'n lang beleg geval. Die tempel was in puin. Die mense van die Suidryk is weggevoer na Babilon. Nebukadneser het geseëvier.
Dít was die realiteite: daar was van 'n toekoms vir "Israel" geen sprake nie. Hulle was bannelinge in 'n land ver van hulle verwoeste tempel.
En hier kom Jeremia, die doemprofeet, die klaagliedskrywer – en hy sê vir die mense God sluit 'n nuwe verbond met hulle. Die toekoms behoort aan God, en Hy gaan dit met hulle deel.
En dis groot woorde hierdie. Hierdie is die enigste plek in die hele Ou Testament waar die uitdrukking "nuwe verbond" voorkom. En wat is hierdie nuwe verbond? Wel, skynbaar sal almal weet wat dit is, want die een sal dit nie meer vir die ander hoef te leer nie (Jer 31:34).
En die nuwe verbond het nog 'n ander wonderlike kenmerk: dit is nie soos die vorige wet wat op kliptafels geskryf is en by Sinai aan die Israeliete gegee is nie. Dit is op die harte van mense en in hulle gedagtes geskryf. Vers 33 sê treffend: "Dit is die verbond wat Ek in die toekoms met Israel sal sluit, sê die Here: Ek sal my woord op hulle harte skryf en dit in hulle gedagte vaslê."
Ja, inderdaad is die nuwe verbond glad nie eers 'n wet nie. Dis nie 'n nuwe stel reëls waartoe ons verplig word nie. Inteendeel, dis 'n nuwe stel insigte en dade waartoe ons bevry word.
Ja, Jeremia was 'n doemprofeet. Maar die hoop wat hy verdoem het, was valse hoop. Valse hoop op die tempel as 'n gebou. Hoop op die ekonomie. Hoop op die militêre. Hoop op die politiek van die dag. Hoop op die mens se trots en eie krag. Hoop dat jy die toekoms vir jou kan vat solank jy net die wet letter vir letter nakom.
En nou was Jerusalem verwoes. Die tempel. Die volk. Die trots. En nou bring Jeremia 'n nuwe boodskap: God sal 'n nuwe verbond met julle sluit. Alles is verwoes, maar nie die toekoms nie.
En wat beteken hierdie nuwe verbond nou vir ons vandag? Kan ons ook opgewonde daaroor word? Beteken dit ook vir ons dat God nog lank nie klaar is met ons nie?
Dis belangrik om juis hierdie tyd van die jaar hieroor na te dink. Want dis Lydenstyd. Vandag, die 29ste Maart, is dit die vyfde Sondag in Lydenstyd. Dis 'n tyd waarin ons spesifiek daaraan dink dat Jesus gely het sodat ons onder die nuwe verbond kan leef.
Dis net voordat hy gekruisig is, dat Jesus saam met die apostels aan tafel was om die paasmaaltyd saam met hulle te eet voordat Hy ly. En na die maaltyd het hy die beker geneem en gesê (Lukas 22:20: "Hierdie beker is die nuwe verbond, beseël deur my bloed, wat vir julle vergiet word."
Hierdie nuwe verbond is ons s'n. God het dit op ons harte geskryf, en Jesus het dit met sy bloed beseël.
En om onder hierdie verbond te lewe, beteken dat ons elkeen besluit om lid van 'n nuwe gemeenskap te wees. 'n Geloofsgemeenskap. 'n Gemeenskap wat homself rondom God se wil skaar. 'n Gemeenskap wat volgens Jesus se waardes lewe. Elkeen van ons het die wil van God in ons harte en gedagtes ingeskryf, en kan daarmee lewe as verlostes.
En ons durf in die Lydenstyd dink hoe ons as verlostes lewe. Ons is mense wat lewe in genade en nie in oordeel nie, in die lig en nie in die donkerte nie, in die vryheid wat hoop bring, en nie in die gebondenheid van mense wat nie van sonde kan loskom nie. En wat is hierdie sonde waarvan ons moet loskom? Dis maar nog dieselfde as in Jeremia se tyd. Dis selfverheerliking, valse trots, disrespek teenoor ander, vrees om te faal – al die dinge wat die lewe hier op aarde hel maak.
Maar veral is sonde om nie te hoop nie. Om nie die nuwe verbond gestand te doen nie. Om ons weg te draai van die nuwe verbond wat God met ons gesluit en Jesus met ons verseël het.
En daarom kan ons onsself hier met Lydenstyd afvra of ons werklik lewe soos gelowiges wat nuut verbind is aan God se wil.
Miskien is ons te realisties, te bang om hoopvol te lewe. Dan is dit tyd dat ons vry word, en soos verlostes lewe – wat hoopvol betrokke is by ons eie toekoms, en ook by ander se lyding.
John Bright was vir 35 jaar lank professor in Ou Testament aan die Union Theological Seminary in Richmond, Virginia, in die VSA. Hy is in 1995 op 86jarige ouderdom oorlede. Hy was ook 'n predikant van die Presbiteriaanse kerk, en kon op meesterlike wyse die insigte van die Bybel in preke vertaal. Hy het ook 'n kommentaar op Jeremia vir die bekende Anchor kommentaarreeks geskryf. En dis hy wat 'n mens se oë oopmaak vir Jeremia, die profeet van hoop, waarna ons vandag gekyk het terwyl ons oor Jesus se lyding nadink.
Dis dan seker gepas dat ons met 'n aanhaling van Bright afsluit. Dit kom uit 'n artikel wat hy in Interpretation (20.2:188-210) geskryf het, lank terug in 1966 al. Ons moet onthou dat Bright self opgekommandeer was om in die Tweede Wêreldoorlog as kapelaan diens te doen. Bright weet dus hoe lyk die gesig van menslike ellende, veral ellende wat deur oorlog en verwoesting veroorsaak word – soos dit ook die geval was met die val van Jerusalem. In hierdie aanhaling waarmee ons afsluit, beskryf Bright die nuwe gemeenskap van gelowiges wat onder die nuwe verbond lewe, wat nie net uit die hoop lewe nie, maar ook die samelewing radikaal met sy Jesus-waardes verander:
And we know that if there is any hope for this world, it lies in the direction of some community of (hu)mankind under a just and universally recognized law. But we also know that it must be some greater community than any we have ever known. And we sense that Jeremiah is telling us of it. Here is no community of mutual interests, mutual defense; here is no colonial power imposing its will by force on subject peoples. Here is a new and revolutionary society of faith, willingly organized under the law of God. And here, we sense, is the hope of the world: that God's rule come to (wo)men; that (wo)men accept his grace and willingly live in obedience to his law; that self-deification and the worship of false gods and goals, pride and complacency, the fear and contempt of others – the sins that turn this world into a jungle – be blotted out, and that (wo)men "know God" in every dealing with the brother/sister. That is indeed our hope: the creation of a new society of redeemed (wo)men."
Geen verdere Leesrooster Preekriglyne oor Jer 31 beskikbaar nie.
Tweede Gedagtes: Eks 20:1-17
Written by Admin on March 10, 2009 . Posted in Verder geluister
Sondag 15 Maart 2009
Ek sou oorweeg om, in die lig van Eksodus 20:1-7 en die preekstudie, 'n lyn te volg wat sterker aansluit by die feit dat ons in die lydenstyd staan. Eksodus 20:1-7 is 'n oproep om die Here alleen as God te vertrou en te dien; om Hom te aanbid "deur die Gees en in waarheid" (Johannes 4:24) en nie soos ons Hom graag sou wou uitbeeld nie; en om sy Naam aan te roep in lof, aanbidding en voorbidding en dit nie te misbruik nie. Dit gaan hier nie net om die eksklusiewe aanspraak dat die Here alleen God is nie, maar ook om die vrae: "Wie (of hoe) is hierdie Here werklik?" en "Hoe word hierdie Here aanbid en gedien?"
Ons moet insien dat die stryd oor hierdie tipe vrae in die geskiedenis nie alleen tot wonderlike nadenke gelei het nie, maar ook tot verskriklike ellende. Dit is immers nie vrae waaroor mense rustig kan verskil nie – behalwe as die antwoorde vir hulle eintlike relatief onbelangrik is. Die "godsdienstige toleransie" waarop die moderne mense hulleself beroem, het weinig te maak met egte liefde vir mense wat anders dink oor God; dit het meestal veel meer daarmee te make dat denke oor God skadeloos en irrelevant geword het vir die meeste mense. Watter God jy dien, hoe jy oor daardie God dink, hoe jy God aanbid – dit alles het volgens die dominante denkwyse van moderniteit 'n kwessie van blote opinie en keuse geword.
Slegs een moontlikheid word nie verdra nie, in elk geval nie in die moderne Weste nie – en dit is dat mense hulle geloof in God, siening van God en aanbidding van God só ernstig opneem dat hulle bereid sou wees om tot die dood toe te stry daarvoor. Westerse liberalisme is merkwaardig intolerant teenoor mense wat die vraag na God werklik weer in die brandende middelpunt van die lewe stel. Daarom kyk ons met onbegrip na alles wat as "fundamentalisme" bestempel word ('n begrip wat dikwels slordig gebruik word om enige iemand wat geloof werklik ernstig opneem, te beskryf) en met afgryse na veral "Islamitiese fundamentalisme" wat selfs bereid is om terreur aan te gryp in die naam van godsdiens.
Westerse moderniteit se klem op toleransie is self 'n reaksie op 'n besondere vorm van intoleransie: die absolute aansprake wat die Middeleeuse kerk op die waarheid oor God gemaak het, met die teenaansprake wat in die Reformasie gemaak is in die naam van die evangelie – en die verskriklike vervolginge, oorloë en vernietiging wat daaruit voortgevloei het. Die Verligting kan ten minste ten dele verstaan word as 'n reaksie wat gebore is uit mense se afgryse oor godsdienstige geweldpleging. Die probleem lê by die oplossing: om die lewensvrae waartoe die eerste deel van die dekaloog ons dring, te marginaliseer en skadeloos te maak.
Die vraag is: is daar 'n ander weg? Moet ons kies tussen die intoleransie – en dikwels geweld – van mense vir wie die lewensvraag na die een ware God van brandende belang is, en die toleransie van mense vir wie die vraag hoogstens van sekondêre belang is? Anders gestel: moet ons kies tussen 'n fundamentalistiese intoleransie en liberale toleransie – is dit die enigste twee moontlikhede wat vir die kerk oop is?
Na my oordeel is dit juis waar die lydensverhale vir ons 'n uitdagende, maar terselfdertyd bitter moeilike perspektief oopmaak. Christus word eintlik twee keer veroordeel. Die eerste keer word Hy skuldig bevind deur godsdiensleiers op die godsdienstige klag van godslastering. Sy optrede en sy aansprake het hulle siening van die een ware God so bevraagteken dat hulle ter wille van hulle eie legitimiteit van Hom ontslae moes raak. Dit is opvallend dat Westerse vertolkers, veral dié wat diep beïnvloed is deur moderniteit, dikwels wil ontken dat die godsdiensleiers Jesus hieroor ter dood sou veroordeel. Is dit dalk omdat ons by voorbaat besluit dat die Godsvraag nie belangrik genoeg is om 'n rol in Jesus se lyding te speel nie? Ek dink dat dit juis vrugbaar sou wees om te sê: Jesus ly juis onder ons godsdienstige ongenaakbaarheid.
Die ander vraag wat hier altyd na vore kom (soos in die debat enkele jare terug oor Mel Gibson se The Passion) is of die klem op die godsdiensleiers se veroordeling van Jesus ons nie onvermydelik tot anti-semitisme verlei nie. Dit is beslis so dat die kerk in hierdie opsig gesondig het. Maar ek sou, saam met die Katolieke teoloog Gregory Baum, wou argumenteer dat die kerk homself daarmee juis aan projeksie skuldig gemaak het: ons het die skade wat ons self deur godsdienstige intoleransie aanrig, op die Joodse leiers geprojekteer en hulle daardeur gedemoniseer. Hoe dikwels tree die kerk self nie soos die Joodse Raad op nie! Vanuit moderniteit word dikwels met reg gesê dat hierdie soort gewelddadige intoleransie dikwels juis voorkom by monoteïstiese godsdienste. Jy sou dus met reg kon sê dat Eksodus 20:1-7 in die hande van onverdraagsame mense 'n bloedspoor gelaat het deur die geskiedenis.
Beteken dit dan dat toleransie (en onverskilligheid oor Eksodus 20 se aansprake op ons) ons enigste ander alternatief is? Volgens die lydensverhaal is Jesus 'n tweede keer veroordeel – hierdie keer deur Pilatus, 'n politeïs wat homself beslis nie gesteur het aan die Tien Gebooie nie! Vir Pilatus is die Joodse beheptheid met die vraag na God en godslastering totaal irrelevant. Hy is pragmaties: die vraag vir hom is of Jesus 'n bedreiging inhou vir die Romeinse oorheersing (en die antwoord daarop, reken hy vanuit sy perspektief, is nee); of dit beter is om die mense hulle sin te gee ter wille van die orde (die antwoord daarop is ja) en of 'n keuse om Jesus onskuldig te vind sy verhouding met die keiser en sy loopbaan sou kon benadeel (waarop die antwoord weer ja is). Die punt is beslis nie dat Pilatus 'n "liberalis" was nie, maar dat die pragmatiese denke en onverskilligheid teenoor die Godsvraag ook 'n rol gespeel het in Jesus se veroordeling. Dit is dus blykbaar nie so dat die marginalisering van die Godsvraag en die voorkeur vir pragmatisme noodwendig tot geregtigheid lei nie – iets waarvan die gewelddadige geskiedenis van die moderne Weste meer as genoeg getuienis bied.
Die kerk het 'n ander roeping: om Jesus na te volg in die oortuiging dat Hy die waarheid is, en dat ons in Hom die een ware God leer ken, aanbid en dien. Jesus is beslis nie, volgens die lydensverhaal, onverskillig oor die vraag na God nie. Hy praat die waarheid, leef die waarheid, is die waarheid van God. Vir hierdie waarheid verduur Hy verwerping, vernedering, veroordeling en dood. Jesus "verdra" nie godsdiensleiers se siening van die waarheid nie en Hy "verdra" ook nie Pilatus se onverskilligheid oor die vraag: "Wat is waarheid?" nie (Johannes 18:38). Hy opponeer dit tot die dood toe. Maar die punt is: Jesus opponeer dit nie met sy eie gewelddadige intoleransie nie. Hy begaan nie gewelddadige intoleransie nie, Hy ondergaan dit (wat die betekenis is van sy passio). Hy deurkruis dit met sy gebed: "Vader, vergeef hulle, want hulle weet nie wat hulle doen nie!" (Lukas 23:34) Hy seën hulle wat Hom vervloek en vervolg en vermoor – en juis só is Hy die waarheid oor God!
Ons vervul dus die eise van die dekaloog – om die Here alleen as God te dien, om Hom in Gees en in waarheid te aanbid, om sy Naam aan te roep – nie deur intoleransie of deur toleransie nie, maar deur ons kruise op te neem en Jesus na te volg; nie deur te vervolg of te ignoreer nie, maar deur te bid vir hulle wat ons vervolg (en vir hulle wat ons ignoreer …). Die vraag is of die kerk hierdie waarheid al ooit regtig geleef het!
Sien verdere Preekriglyne_1 en Preekriglyne _2
Tweede Gedagtes: Rom 4:13-25
Written by Admin on March 2, 2009 . Posted in Verder geluister
Sondag 8 Maart 2009
1. Rom 4 is nie die maklikste gedeelte om oor te preek nie. Dit vorm `n onderdeel van `n langer argument wat Paulus in die Romeine-brief voer en nie almal stem saam oor presies hoe dit inpas in die geheelargument nie. Verder is daar uitleggers wat meen dat die problematiek wat agter Rom 4 (en eintlik die hele eerste deel van Romeine) lê, `n eiesoortige Joodse vraagstelling was wat dalk nie so relevant is vir vandag se mense nie.
Al sou dit waar wees (wat die meeste van ons nie glo nie), maak dit nog nie Rom 4 onbelangrik nie. Wel ingewikkelder om oor te preek.
2. Die gebruik van die gedeelte vir Lydenstyd is ook nie so vanselfsprekend nie. Op`n manier kom die opstanding as sentrale tema baie sterker deur as die lyding en die kruis. Die keuse vir lydenstyd is gegrond op vs 25 waarin daar `n direkte verwysing na die lyding is. Die hele tema van vryspraak en regverdiging (wat sentraal staan in die perikoop) is natuurlik ook gekoppel aan die lyding en kruis van Christus – hoewel die konneksie nie so direk in Rom 4 gemaak word nie.
3. Floors Meyer het baie moeite gedoen met sy preekstudie en gee heelwat stof tot nadenke. In sy preekvoorstelle benader hy die gedeelte uit die hoek van die vraag na vryspraak – `n goeie invalshoek. Beide sy voorstelle vir die prediking bied goeie moontlikhede en is heel bruikbaar.
Ek het gehou van Floors se klem dat die vryspraak en sondevergiffenis nie die einde van die geloofstorie is nie, maar op `n manier die begin. Die "vonnis" wat ons kry op grond van Christus se sterwe en opstanding is om `n nuwe lewe te lei vanuit die genade wat ons in Christus ontvang het. Ek dink die konneksie tussen vergiffenis en `n lewe uit vergiffenis is baie belangrik – ook uit die konteks van Rom 4. Die verwysing na Abraham in die gedeelte het nie gegaan oor net `n enkele geloofsdaad waaruit hy vryspraak ontvang het nie, maar oor `n totale lewe van vertroue op God se liefde en genade.
Die klem wil ons vrywaar van `n goedkoop verstaan van geloof – Jesus het aan die kruis klaar vir al ons sondes betaal. Ons kan dit nou net neem en hoef niks voor (of na die tyd!) te doen nie.
4. Ek het jare gelede `n preekstudie oor die gedeelte geskryf vir Woord teen die Lig 1/5. Die bundel het gehandel oor Doopprediking en hoewel ek meer preekmoontlikhede bespreek en suggereer, het die twee preekriglyne wat ek daar gee, beide gefokus op die doop (nav die terme teken en seël. in vs 11).
By `n herlees van die stuk, het ek gedink dat `n derde moontlikheid (dit is nou naas Floors se twee) sou wees om die preek in te rig rondom die tema van geloof. Die hele hoofstuk is `n argument om te "bewys" dat Abraham geregverdig en vrygespreek is, nie deur wetswerke of op grond van sy besnydenis nie, maar omdat hy geglo het.
Nadat `n mens in die inleiding iets gesê het oor die tema (soos in die vorige paragraaf geformuleer), en oor die sentrale plek van geloof in die Bybel, sou `n mens drie punte kon maak ter verduideliking van hoe Rom 4 oor geloof praat.
In die eerste punt sou aan die hand van vs 1-8 (`n moralisering van geloof) en 9-12 (`n sakramentalisering van geloof) eers verduidelik kon word wat geloof nié is nie. Paulus verduidelik in die twee perikope dat Abraham nie deur God vrygespreek is omdat hy goeie werke gedoen het, `n goeie mense was (vs 1-8) of omdat hy besny is nie (vs 9-12). Hoewel dit sekerlik so is dat die Christelike geloof `n morele en `n sakramentele (of rituele) kant het, en dat dié aspekte selfs belangrik is, kan ons nie geloof daartoe reduseer nie. `n Mens sou kon uitbrei daarop en met eietydse voorbeelde verduidelik hoe dit vandag nog gebeur. Ek het geen twyfel dat die meeste Westerlinge, selfs dalk die meeste kerklidmate, geloof eintlik moreel verstaan nie. Daar is verder ook vandag nog `n groep mense (en kerke) wat baie klem lê op die rituele en/of sakramentele kant van geloof. Hoe gevaarlik en (steeds) aktueel die twee misverstande is, sien `n mens daarin dat daar `n sosiologiese teorie oor godsdiensontwikkeling is wat sê dat godsdiens in primitiewe gemeenskappe gewoonlik ritualisties verstaan word, en in meer ontwikkelde gemeenskappe moreel verstaan word.
In die tweede punt sou `n mens dan by `n positiewe verduideliking van geloof kon kom. Ek gaan hier vier kleiner punte probeer maak:
~ Geloof gaan oor God. `n Mens sou daarop kon wys dat geloof te doen het met hoe ons dink oor God en oor sy Woord en beloftes. Geloof gaan nie in die eerste plek oor morele reëls of oor korrekte rituele nie, maar oor God en hoe ons Hom verstaan en met Hom leef.
~ Abraham het vryspraak van God ontvang en is regverdig verklaar omdat Hy in God geglo het en sy Woord en beloftes vertrou het. Dit is die kritieke saak in ons lewe hier op aarde – dat ons op `n punt moet besluit wat ons dink en sê van God en sy beloftes. Jy kan dit glo en daarop vertrou – of nie …
~ Ons kan in Gen 12-25 die verhale gaan lees van hoe die Here na Abraham gekom het en Hom aan Abraham geopenbaar het, wat die basis gevorm het van Abraham se geloof en vertroue in God. Ons as NT gelowiges se verhale sal anders lyk. Ons het egter een voordeel bo Abraham en dit is dat ons ook die verhaal van Christus ken. NT kerkmense se geloof sal veral gebou wees op wat hulle van God gesien het in Jesus Christus se geskiedenis – veral in sy kruis en opstanding. Die kruis vertel vir ons die verhaal van God se vergewende en verterende liefde vir ons, en die opstanding sê vir ons dat die Here ook die krag en vermoë het om alles te doen wat Hy sê en beloof het. In die NT gaan geloof uiteindelik oor die vraag of ons in die kruis en die opstanding van Christus glo of nie.
~ As ons oë het daarvoor, sal ons ook in die lewe rondom ons (en in ons eie lewe) soms bevestiging vind vir dit wat ons in die kruis en opstanding van Christus oor God gesien het. Baie van ons kan uit ons eie lewensverhale vertel en getuienisse lewer oor die Here se liefde en sy krag.
In `n derde punt kan hierdie laaste perspektief verder geneem word aan die hand van die interessante vertalingsprobleem in vs 19 (sien my stuk oor Rom 4, WtL 1/5, p 129)! Dit gaan oor `n moontlike "nie" in die tweede deel van die sin waaroor daar meningsverskil is. Die 1933-vertaling het die "nie" gehandhaaf: "Sonder om te verswak in die geloof het Hy … nie gelet op sy eie liggaam wat al reeds verstorwe was nie". Die 1979-vertaling laat die "nie" weg en lees: "Sy geloof het nie verswak nie, al het hy terdeë besef dat sy liggaam reeds gedaan was". Die betekenisverskil is redelik groot! As die "nie" behou word (soos in die 1933-vertaling) is geloof letterlik `n saak van blinde vertroue. As die positiewe lesing verkies word (soos wat die meeste resente kommentare verkies) dan word die werklikheidsin en werklikheidsbesef van die geloof beklemtoon! Dis nie dat Abraham nie geweet het en nie wou kyk nie; Hy het geweet van alles, maar God tog geglo! Nygren verduidelik die verskil baie mooi: …
"Many have thought that it is characteristic of faith that it turns away from the actual, that it closes its eyes to sensible, tangible reality and soars another world … But Paul says quite the opposite. For him faith does not mean to close one's eyes to the facts. Faith has no kinship with optimistic self-deception or with the easy idea that things always come through in one way or another. Abraham saw the situation as it really was, including that which seemed to make Gods promise absurd. But, Paul says, 'He did not weaken in faith' (19); 'He grew strong in faith', the next verse adds."
Written by Admin on February 26, 2009 . Posted in Verder geluister
Tweede gedagtes – Markus 9:2-9
Written by webmeester on February 18, 2009 . Posted in Verder geluister
Sondag 22 Februarie 2009
1. Ons is regtig gelukkig dat Marius Maree vir ons `n baie goeie stuk oor hierdie perikoop gegee het. Sy eksegetiese oorsig dek die wesenlike punte en sy preeklyn is baie bruikbaar en beslis verantwoord. Saam met Dirkie Smit se studie in Woord teen die Lig 1,8, kan predikers ver kom met hierdie materiaal.
2. Die belangrikste verkondigingsmotiewe van die perikoop is redelik voor die handliggend:
Die binnekring van dissipels kry die ongelooflike geleentheid om Jesus te sien vir wie Hy werklik is: in sy heerlikheid, in die geselskap van Moses en Elia. Jesus het dit meermale vir hulle gesê, maar hier sien hulle dit nou: Hy is die Heer! Alles wat Hy gesê het Hy is, en meer.
Die heerlikheid en grootheid van Jesus word verder bevestig deur die stem uit die hemel wat sê: "Dit is my geliefde Seun. Luister na Hom." Ek meen dat hierdie stelling en opdrag vanuit die hemel `n uiters belangrik rol in die perikoop speel en die hart van die boodskap van die gedeelte opsom. Jesus is die Heer; en daarom moet en kan ons na Hom luister – sonder vrees of huiwering. Wat my betref sou hierdie twee punte die sentrale punte van `n preek oor die gedeelte kon wees (soos wat inderdaad die geval is in Marius se preekvoorstel).
Ewe belangrik is dat die evangelis ons waarsku dat die soort ervaring wat hier vir Petrus en die ander gegun word, verkeerd verstaan kan word. Vir Petrus is die ervaring self so wonderlik dat Hy op die berg wil bly en aanbied om hutte te bou vir al die belangrikes. Hy sien nie die verband tussen die openbaring wat hulle ontvang en egte dissipelskap nie. In die Bybel het openbarings en ander Godservarings selde `n waarde in sigself – dit word gegee met die oog op sterker geloof en beter gehoorsaamheid in die werklikheid van die lewe.
Dié deel van die verhaal illustreer die dissipels se stiksiendheid en hulle traagheid om te verstaan. Dit wys ook dat hulle – soos ander mense – heerlikheid en glorie verkies bo diensbaarheid en lyding. Dit is betekenisvol dat Petrus hierdie opgewonde woorde uiter enkele dae nadat Hy Jesus uitdruklik oor sy komende lyding hoor praat het.
In die laaste vers van die perikoop sien ons ook dat bergtopervarings verbygaan. In `n oogwink was die besondere ervaring "oor" – Elia en Moses was weg en Jesus se heerlikheid was nie meer fisies sigbaar nie. Hulle het oorgebly – sê die teks veelseggend – met Jesus "alleen". Die bedoeling is duidelik: die gewone lewe gaan nou weer aan en wat voorlê gaan toets of die ervaring `n verskil aan hul lewens gemaak het.
3. Die moeiliker vraag by die perikoop gaan oor die verband, en oor die plasing en betekenis daarvan in die geheelverhaal van die evangelie. Daar is baie menings hieroor (vgl Dirk Smit se stuk). Ek gaan na twee verwys:
Daar is uitleggers wat meen dat Markus se intensie met die verhaal eintlik is om te wys op die beperkte waarde van bergtopervarings. Daar is baie mense wat meen dat hulle geloof veel beter sou wees as hulle eerstehandse ervarings met Jesus self kon hê en iets van sy glorie kon sien. Die perikoop wil vir ons sê dat die nie noodwendig so is nie. Hier sien ons dat so `n ervaring nie die verskil maak wat ons sou dink nie. Petrus sien Jesus se heerlikheid, verstaan dit verkeerd en – die mees teleurstellende – verloën Jesus nogtans die oomblik as hy getoets word. Die positiewe klem in die gedeelte – sal dié standpunt sê – lê op die woorde: "Luister na Hom". Ons sien nie altyd die glorie nie en moet ons nie daardeur laat verlei nie. Wat ons sien en het, is die "gewone" Jesus alleen. Die vraag is wat ons gaan maak met sy woorde. Só verstaan, is daar `n betekenisverband tussen hierdie perikoop en die gelykenis van Lasarus en die ryk man (vgl Smit). Ons moet nie die woord van die Here wat na ons almal kom, onderskat of lig opneem nie. Dit is wat ons kry. Die vraag is wat ons daarmee gemaak het.
Persoonlik meen ek dat `n mens meer positief oor die bergtopervaring moet oordeel. Die bedoeling van hierdie ervaring – so glo ek – was dat `n sien van Jesus in sy werklike grootheid en heerlikheid die drie dissipels moes help om in die komende, moeilike dae van lyding wat voorlê, gehoorsaam aan Jesus se woorde te wees. As `n mens dit gesê het moet jy onmiddellik byvoeg dat die ervaring self nie vir ewig bly nie, dat ons moet teruggaan na die gewone lewe, en hoogstens kan hoop dat die ervaring ons sal by-bly en inspireer tot gehoorsaamheid.
`n Mens sou bg interpretasie van die teks kon knoop aan vele ander gedeeltes in die NT waar dit duidelik is dat geloof en navolging van Jesus juis moontlik word wanneer mense gehelp word om iets meer in Jesus te sien of te hoor as wat ander klaarblyklik sien of hoor. Aan die einde van die Bergrede lees ons dat mense verbaas was oor Jesus omdat Hy in sy lering `n gesag gehad het wat by ander ontbreek het. In die Evangelie van Johannes speel die "tekens" wat Jesus gedoen het die rol. Dit openbaar sy heerlikheid – vir die wat oë het om dit te sien. In Hebreërs 11 word vir ons gesê dat hierdie "vermoë" om te sien of te hoor wat ander nie sien of hoor nie, bepalend is vir geloof en gehoorsaamheid.
Daar word soms verwys na die opvallende ooreenkomste tussen die verhaal oor die verheerliking en van die opstandingsverhale (vgl Smit en sien veral Mark 16:1-8). Daar is egter ook `n interessante verband tussen die verheerlikingsverhaal en die Hemelvaart van Christus. In daardie sin sou gesê kon word dat die verheerliking op die berg eintlik vooruitgryp na die verheerliking van Christus wat sou volg op sy Hemelvaart.
As `n mens hierdie verband aanvaar, dan word die interpretasie wat in die vorige paragraaf gegee is, nog meer aktueel. Dit kom baie naby aan die geloofservaring van Christene in die na-opstandingstyd (dus ook mense in ons situasie):
Hulle (en ons) word ook soos die dissipels geroep tot die navolging van Christus (Mark 8:34-9:1);
Wat ons het, is in die eerste plek die woorde en opdragte van Jesus. Ook ons word opgeroep om te "luister na Hom".
Of ons gaan luister of nie, hang baie af van wat ons hoor en sien as ons die verhale en getuienisse oor Jesus lees. Aan sekere mense doen dit niks nie. Ander se lewens word egter verander wanneer hulle in die Bybel nie net gewone verhale en woorde hoor nie, maar gehelp word om die heerlikheid van die Lewende Christus te sien…
4. `n Mens sou in `n preek oor die gedeelte ook die volgende vloei kon gebruik.
`n Mens sou kon begin met die vraag hoekom dit so moeilik is om te doen wat die Here in sy woord van ons vra. Daar is so baie goed wat ons weet ons moet doen… en tog nie doen nie. `n Mens sou dit kon illustreer aan die hand van Jesus se oproep tot dissipelskap soos ons dit hoor in Mark 8:34-9:1. Die verse is tog baie duidelik… Daar is min daar wat ons sal kan sê ons verstaan dit nie…En tog is dit nie maklik om te doen nie. Dit is waar wat Mark Twain gesê het: Daar is mense wat sê dat onverstaanbare tekste in die Bybel dit vir hulle swaar maak om te glo; met hom is dit anders: dit is juis die tekste wat hy verstaan, wat baie duidelik is, wat dit vir Hom swaar maak!
Die waarheid is dat as die Here ons nie tegemoet kom en help nie, ons op ons eie nie by geloof en gehoorsaamheid aan Hom sal uitkom nie. Gelukkig weet die Here dit en doen Hy dit – in sy genade
Die punt kan dan geïllustreer word aan die hand van die teksverwysings bo (oor Matt 7, Johannesevangelie en Hebr 11) en dit wat in Mark 9 gebeur. Die dissipels word as't ware `n kykie in die hemel gegee. Hulle kry die kans om Jesus se heerlikheid te sien – in die hoop dat dit hulle sou help om tot `n dieper geloof en `n beter gehoorsaamheid te kom.
In `n volgende punt sou `n mens `n eerste toepassing kon maak na ons dag toe. As kerkmense sukkel om gehoorsaam te wees aan Christus, gaan dit nie help om harder met hulle te raas of hulle ernstiger te waarsku nie. Hulle moet gehelp word dat hulle oë oopgaan vir Wie Jesus regtig is.
Ek glo dit met my hele hart. Ook van ons NG Kerk. Ons gesukkel met `n klomp opdragte in die evangelie – van die eenheid van die kerk tot by `n eenvoudiger lewensstyl – het te doen daarmee dat ons nie verstaan hoe groot en magtig die God wat ons dien regtig is nie. Ons probleem is – soos JB Philips destyds gesê het – dat ons God te klein is …
Daarom dink ek dat die Luisterseisoen die regte medisyne vir die kerk is. Dit help nie mense word gevra om harder te probeer nie – dit sal nie help nie. Ons oë moet oopgaan vir wie Christus regtig is en vir wat Hy kan doen.
So belangrik as wat hierdie bergtopervarings is vir ons geloof, moet ons weet dat dit van verbygaande aard is. Uiteindelik moet ons afkom van die berg en Jesus kom dien en volg in die harde werklikheid van die lewe.
Hoewel hulle nie meer Jesus se heerlikheid fisies kon sien nie, was Hy steeds by hulle om hulle by te staan en te help.
Ons kan weet dat dit met ons nie wesenlik anders is nie. Al sien ons Jesus glad nie met ons fisiese oog nie, kan ons weet ogv Matt 28:20 dat Hy steeds elke dag ook by ons is en dat Hy deur sy Gees ons in al ons swakhede te hulp kan kom.
Iemand het gesê dat in Jesus se lewe die kruis eerste gekom het en die opstanding en verheerliking daarna. As Jesus ons roep tot navolging is hierdie orde van eers kruis en dan opstanding te swaar: dit is moeilik om ja te sê vir die pad van die kruis as jy nie weet van die werklikheid van die opstanding nie.
As ons Jesus reg wil navolg, moet die orde omgeruil word. As ons goed weet en oortuig is van Jesus se heerlikheid en die werklikheid van sy opstanding, dan raak dit moontliker vir ons om Hom na te volg op `n pad waarop daar ook vir ons kruise is…