« Vryheid, Gelykheid en … Zuma
Junie 29, 2012 deur Louwie
"Wat's dit met hom, Jansen?" vra sy vrou toe die buurman, kersregop-kordaat wegstap. "Dis nie Blink Stefaans se gewoonte om met sy arm bure te kom praatjies maak nie?" Sy kyk die klein mannetjie met die hoed so skeef op die kop skepties agterna.
"Politiek," sê Jansen en kyk sy buurman ewe skepties agterna. "Hy wil dat ek by sy party aansluit. Dink selfs ek kan op die bestuur kom as ek met hom saamwerk. My goeie invloed onder die gemeenskap kan glo vir "ons" baie beteken, sê hy met `n skewe glimlag.
"Wie is sy ons, en hoekom vra hy jou en nie vir my ook nie? Of is vrouens nie welkom in sy party nie? Moet ons nog kaalvoet en verwagtend in die kombuis staan wat hom aangaan? Ek het lankal gewonder wat onder sy blinkgeit broei. Daar skuil dalk `n Nehanderdaler onder sy snyerspak!"
"Gaan jy?" vra sy ongeërg.
"Stel nie belang in sy nonsens nie. Is ´n ultra-konserwatiewe spul. Vir Volk en Vaderland en al daai twak. Die kinders, sê hy, is ook ´n degeneratiewe, verloopte lot wat tot inkeer gebring moet word. Luister duiwelse musiek van die Beatles en Elvis in plaas van egte Boeremusiek."
" Hy moet maar ander vriende loop soek, ek het nie krag vir die soort twak nie."
" Hoe lyk dit met ´n koppie koffie voor ek lande toe gaan, 'seblief Lientjie , my ou kaalvoetvroutjie?"
Hy aarsel ´n oomblik en sê dan; "Daar is iets wat ek nie kan verstaan nie. Konserwatiewe, behoudende mans verwag van hulle vrouens om, soos jy sê, kaalvoet en verwagtend in die kombuis te staan, maar in in dieselfde asem eis hulle dat hulle vrouens ten alle tye prim en propper en veral kuis geklee moet wees, ook in die kombuis. En hulle ís altyd geskoen en getof, selfs in die kombuis … ek vermoed in die bed dalk ook," sê hy met ´n grinnik.
"Maar julle "brand die bra" brigade, jy en jou "bevryde" vriendinne, dit is julle wat verkies om kaalvoet en on-getof op die werf rond te loop. Genadiglik nie alewig verwagtend nie."
"Hoe werk dit? Kan jy my die verligte vroulike perspektief op die vreemde verskynsel gee?"
Sy lag haar sagte, verlydelike laggie terwyl sy vir hom ´n beker koffie aangee. "Drink jou koffie my ou Cro-magnon man en gaan ploeg jou lande. Ek sal jou vannaand die naakte waarheid oor die geheime van die bevryde vroulike psige vertel terwyl jy soos ´n goeie man, my vuil voete was," sê sy en gee hom ´n piksoen op die wang.
"Ah, ek hou van naak," sê hy. "Jou voete is nie dalk vuil genoeg dat ek hulle sommer nou kan was nie?" korswil hy.
Blink Stefaans met sy pikante bokbaardjie. Ryk boer. Ry net met ´n kar as dit ´n driepunt ster op die neus het, anders is dit nie ´n kar nie, sê hy. Klein van postuur, maar met die selfvertroue van ´n swaargewig bokser. Onberispelik netjies op sy persoon, dra gewoonlik net duur, ingevoerde pakke klere met so ´n blink skynsel. Selfs sy kakie-plaasklere word gepress. Dra altyd een of ander hoed … klein, formeel, soms met ´n klein veertjie in vir die effek. ´n Klein Napoleon noem mense hom, of sommer net windgat.
Hy kan arm mense nie verdra nie, ook nie sy eie armblanke Volksgenote nie. Sê hulle is lui en vuil en dom. Hy kan dom nie hanteer nie, en ook nie swartmense nie want hulle is ook (volgens hom, per definisie) dom, lui en vuil. Inderdaad geld die siening ook vir Joode, Portugese en Katolieke. Basies alle uitlanders, behalwe Duitsers en Franse.
Hy het ´n soort heldeverering vir die Duitse intellek en dissipline. Maar dit is veral die Franse, volgens hom die aristokrate van die ganse mensdom, wat hom na aan die hart lê. Hy het sy stamboom laat navors en daarvolgens lê sy wortels in Bordoux. ´n Hugenoot dus in murg en been en daarom het hy sy naam en van laat verander om sy adelike herkoms te weerspiëel.
En so word Arnold Viljoen toe Arnaud (uitgespreek Arnou) Villion, uitgespreek sonder die "n". Sy oudste seun Jan is herdoop na Jean-Pierre en Paul (of Paultjie soos hy genoem was) word Paul-Henri. Die dogter Fransien is herdoop tot Franciose. Die jongste seun Phillip het hardnekkig Phillip gebly, maar pa Arnaud (uitgespreek Arnou) het die spelling laat verander na Philippe soos dit `n man van die adelstand betaam.
Arnold Viljoen (Arnaud Villion), het nog altyd politieke ambisies gehad. Hy was ingeskrewe lid van die Nasionale Party en het gedroom van die dag dat hy sy mense in die parlement sou gaan verteenwoordig, nie dat die "mense" se belange hom veel gepla het nie. ´n Trotse Arnaud Villion in die Parlement was die doelwit, die "mense" was slegs die middel tot die doel.
Arnold se probleem was dat sy hooghartigheid hom telkens gepooitjie het. Niemand wou vir hom stem nie. Die werklikheid was, niemand wou hom eers benoem vir enige pos in die Party nie. Blink Stefaans was, tenspyte van al sy geld, nie so gewild as wat hy gedink het hy behoort te wees nie. Hy was wel ´n vinnige, gladde orator, maar so selfgesentreerd dat die wense en behoeftes van ander slegs ´n erge, irriterende agtergrond lawaai was. Dis nou as hy hoegenaamd daarvan bewus was dat ander mense ook behoeftes gehad, en begeertes gekoester het.
Hy het algaande al meer ontnugter geraak met Die Party, en toe die nuwe, meer konserwatiewe party tot stand kom, het hy die geleentheid gesien om hom by hulle (´n erg onervare lot na sy mening) te skaar en sy aansienlike politieke kennis, intellek en vaardigheid tot hulle beskikking te stel.
Skielik het sy "Calvinistiese" gewete hom begin pla oor die liberale weg wat die ou Party begin inslaan het, weg van Die Groot Boek se bevele van soort hou by soort (kyk net die harmonie in die wildtuine waar diere weet om nie die grense des gods oor te steek nie, mense behoort dus ook nie oor die grense heen te steek nie, het hy ernstig by vergaderings verkondig). Hy was beswaard en so het hy met sy Napoleontiese veldtog begin om homself in ´n leiersposisie in die nuwe party gevestig te kry. Vandaar sy skielike besoek aan sy buurman, ´n nederige, maar gewilde man in die gemeenskap. As hy hom kan omrol vir die 'saak', dan is sy kop deur, het hy gereken. Met Jansen agter hom sal hy stemme trek en dan, dan is die pad oop … selfs tot in die hoogste pos as President van die land. Die oorverdowende gejuig van die skare met sy inhuldiging kon hy al hoor. Arnaud Villion, President van Suid Afrika!
Alle lang reise, het hy gehoor, begin met die eerste tree. Sy eerste tree op pad na Tuinhuis, het hy besluit, sal by sy eie huis begin. Die Volk moet terugkeer na die ou weë, die smal en reguit pad wat ons voorvaders geloop het. Daar moet ´n suiwering plaasvind. Alle vreemde invloede moet uitgeroei word, en hy kan nie van ander verwag om die pad saam met hom te loop as sy eie huis nie in orde is nie.
Daardie selfde aand nog, na hy van sy buurman Jansen af weg is, het hy sy kinders bymekaar geroep en hulle kaalkop die levite voorgelees oor hulle slap en onpatriotiese houding. Hy het die veniel plate van Elvis, die Beatles, Clive Richards en selfs Pat Boone op die grond stukkend gegooi terwyl boeremusiek in die agtergrond op die grammofoon speel.
Dis toe hy die kinders se strokiesprenboeke en Jean-Pierre se 'girly' tydskrifte begin opskeur en in die kaggel verbrand, dat die hel losbreek. Jean-Pierre , op agtien reeds baie groter en sterker as sy pa, het sy pa bestorm en met haakhou teen die oog geslaan dat die bloed spat. Paul-Henri , nog in standerd agt, het nie op hom laat wag nie en het op sy pa se rug gespring en hom van agter probeer verwurg.
Arnaud was miskien klein van postuur, maar in sy jong dae was hy ´n ammateur liggewig bokskampioen. Die onverwagse aanval het hom onkant gevang, soveel so dat Jan ´n voltreffer of twee geplant het voordat hy sy verdediging behoorlik kon opkry. Met Paul op sy rug was dit moeilik om te 'bob' en te ' weave' om houe te ontduik. Om van die agterbakse aanvaller op sy rug ontslae te raak het hy so vinnig moontlik agteruit geloop en Paul se kop hard teen ´n muur gestamp. In die proses is ´n stoel en ´n portret van Oupa in duisend stukke gebreek. Toe Paul soos ´n doodgedrukte bosluis van sy rug af val en bly lê, het hy tot die aanval oorgegaan en die groter, sterker, maar onervare Jan stelselmatig begin stukkend slaan.
Fransien het in die hoek gaan staan en gil en klein Phillip het op die tafel gespring en aanhoudned geskreeu 'moer hom, skop hom in die balls, slaan sy tande uit' sonder dat mens kon agterkom aan wie se kant hy was.
Die Bybel wat oop op die tafel gelê het, en waaruit hy vir die kinders wou voorlees, het vol bloedspatsels op die grond beland en is gedurende die geveg aan flarde getrap.
Dit was toé dat sy vrou Anna, swaar van lyf en duk van stem die vertrek instorm. Sy het Jan met een klap agter teen sy kop van sy voete af geslaan, Paul aan sy hemp se kraag opgetel en by die deur uitgegooi en met Phillip, steeds skreeuend onder haar beesboud grote bo-arm, voor Arnold gaan staan en hom gevloek tot by sy stamvaders in Frankryk.
"As jy jou soos ´n sot wil gedra," het sy gesis, "sal jy soos ´n sot behandel word … ook deur jou kinders. Loop was die bloed van jou gesig af en dan kom ruim jy hierdie gemors wat jy veroorsaak het op." En met die is sy by die deur uit agter die kinders aan waar nog klappe uitgedeel is en baie geskreeu is.
Die vertrek was in chaos. Stukke hout van meubels en glas van lampe en portrette het oor die vloer gesaai gelê. Daar was baie bloed teen die mure.
"Dis mos jou vriend Napoleon op sy wit perd wat ek nou daar by die hek sien uitry het, Jansen. Of misgis ek my?" vra Karlien toe sy die kruideniersware wat sy pas in die dorp gaan koop het, op die kombuistafel neersit. Jansen is besig om vir hom koffie in te gooi.
"Ja, dit was hy. Mooi perd wat hy ry né?"
"Pragtige dier. Ek het nie geweet hy het perde op sy plaas nie." Sê sy.
"Wat wil hy die keer hê? Dit is amper twee jaar sederd hy laas met sy politieke stories hier aangekom het. Gaan hy met sy perd parlement toe, of beplan hy ´n tweede rebellie?"
"Ha-ha, jy is snaaks, en oneerbiedig. Is weer daardie liberale vriendinne van jou wat jou so opsweep! Het julle lekker tee gedrink en subversiewe plannetjies teen mans bedink?"
"Vir jou inligting … ons het wyn gedrink en geskinder," sê sy en soen hom op die wang en in die nek. "Maar jy ontduik my vraag. Wat wil Napoleon die keer hê?"
"Hy sê ek moet Sondag saam met hom kerk toe gaan," sê hy met ´n skewe glimlag en soen haar op die mond.
"Wat!" vra sy verbaas.
"Lang storie," sê hy." Kom ons gaan sit buite dan vertel ek jou terwyl ek my koffie drink."
"Kerk?" vra sy toe hulle op die stoep gaan sit.
"Jip, kerk. Die man is begeesterd. Het een of ander 'Boodskap' van Bo gekry om die 'Woord' te gaan verkondig aan die 'Volk'. Die Volk moet terugkeer na Bybelse waardes. Die man is hoof van die huis en vrou en kind en hond en slaaf moet onderdanig wees en so aan. Sedeloosheid is, wel … onsedelik en moet gestraf word," sê Jansen en drink sy koffie fronsend. "Hy praat iets van visvang, of met visse boer op sy plaas, dis die 'opdrag'. Hy wil weet of ek dink dit moet Koi of Babers wees," sê Jansen en kyk vraend na Karlien.
"Dit moet seker iets soos visser van mense word of wat ook al. Daar staan mos so iets in die Bybel. Hy verstaan die 'boodskap' weer verkeerd," sê Karlien en skud haar kop in ongeloof.
"Ek het vir hom gesê hy moet maar by mielies bly, of dalk pampoene probeer. Maar aartappels klink vir my na 'n beter roep. Is of dit op `n manier `n meer spirituele knol is. Pampoen klink so terterig."
"Hy was nie beïndruk nie. Sê ek spot met ernstige sake."
"En die politiek? Wat van sy groot droom om President te word, of is dit net ´n ander, slinkser manier om dieselfde doel te bereik?" vra sy vererg.
"Jy is pragtig as jy so opgewonde raak," sê hy met ´n glimlag. "Kom ons gaan was jou voete en 'ontspan' ´n bietjie voor jy kaalvoet voor die stoof gaan staan en vir my aandete maak."
"Seksmaniak," sê sy en lag guitig. "Is jou beurt om vannaand kos te maak, jy weet mos jy moet werk vir jou plesier. Ek sal sorg vir die wyn."
" Maar vertel eers van Napoleon die Groot Prediker."
"Sy politieke aspirasies is skynbaar net na sy vorige besoek hier by ons so effe brutaal in die kiem gesmoor. Hy is uit die ou en die nuwe party geskop, lewenslank."
"Goed so!" sê sy met oorgawe. Pretensieuse mense het haar nog altyd afgepis. "Wat het hy gedoen om so stewig onder sy jis geskop te word?"
"Lang storie. Eintlik komies as dit nie so dêm tragies was nie."
Jansen sug en drink stil aan sy koffie.
"Vertel man!" por sy ongeduldig.
"Toe hy laas hier weg is, sê hy my, is hy reguit huis toe om met sy kinders te gaan praat. Moes glo sy eie huis in orde kry voor hy die 'Volk' kon gaan aanspreek oor hulle dwalinge. Dinge het egter sleg verloop. Die kinders het hom fisies aangeval en vol knoppe geslaan, en dit, sê hy, net omdat hy hulle aangespreek het oor die onheilige musiek wat hulle luister en die duiwelse tydskrifte wat hulle lees."
"Dit was ´n woeste geveg, bloed en stukkende meubels, asof die Satan self midde in die geveg was, so sê hy."
"En wie van die barbare het die geveg gewen?" vra sy half smalend.
"Niemand nie," sê hy peinsend. "Eintlik het hulle almal verloor. Van die geveg af het alles net progressief slegter gegaan. Die volgende oggend het die oudste seun smalend vir sy pa gaan vertel dat hy al lank 'n verhouding met hulle bediende se dogter aan die gang het, en dat dié nou sy kind verwag. En soos sy held Napoleon gedurende enige veldslag, het ons buurman sonder aarseling ´n oordeel gevel, sy kind onterf en hom, die bediende en haar 'hoer' dogter onmiddelik van die plaas af gejaag."
Daar hang ´n geskokte stilte in die koelte van die stoep waar hulle sit. Karlien staar stip voor haar uit. ´n Spiertjie tril liggies op haar linker wang.
"Die … die buffel!" stotter sy ontsteld. "Wat het toe van hulle geword, waarheen het hulle gegaan?"
"Die bediende het famielie in die plakkerskamp buite die dorp gehad. Hulle het daarheen getrek."
"Dit was maar net die begin van sy elende. Toe Jan weg is het Paultjie ook sy goed gevat en geloop. Arnauld het nooit weer van hom gehoor nie. Hy het wel vermoed dat sy vrou geweet het waar die kind is en wat hy doen. Hy het nie gevra nie, want hy wou nie weet nie. As ´n kind nie respek het vir sy ouers nie, dan moet hy geen genade verwag nie. Dis ons buurman se onwrikbare leuse; 'eer jou Vader en jou Moeder', " sê Jansen met ´n sug.
"En die arme sot kan nie sien dat hy die probleem is, en nie die kinders nie?" sê Karlien omgekrap. "Dis mans soos hy wat die mensdom ´n slegte naam gee. En nou wil hy loop staan en preek! Verdomp, sulke mans moet gekastreer word!"
"Ah, my vryheidsvegtertjie," sê Jansen met ´n glimlag en vat haar hand en soen dit sag. "Maar jy is reg, die man is ´n dwaas, en hy leer nie. Toe die twee seuns weg is, sê hy vir my, het hy nog sy vrou, dogter en jongste seun gehad wat hy op die smal weg saam met hom sou vat. Hy moes net sterk wees en sy plig as hoof van die huis, soos die Bybel dit vereis, uitleef."
"Gmpf, hoof van die huis," snork Karlien verontwaardig.
"Dit het vir ´n tyd goed gegaan, tot ´n paar maande gelede toe sy dogter op veertien vir hulle sê dat sy ´n baba verwag. Soos voorheen was sy enigste oplossing vir die probleem om die kind uit die huis uit te jaag. Die keer het sy vrou haar tasse gepak en saam met haar twee kinders die plaas verlaat. En dis hoekom hy vanoggend hier aankom, begeesterd. Hy moet die 'Volk' tot bekering roep anders gaan ons almal ten gronde."
"Hy gaan ten gronde deur wat hy in sy onnoselheid aan sy mense doen en nou wil hy dat almal moet doen soos hy! Hoe dom is dit?" roep Karlien boos. "Ek sal na sy kerk toe gaan en hom aan sy knaters van sy preekstoel afsleep. Die man hoort in die tronk, nie op ´n preekstoel nie!"
"Miskien eerder in ´n gestig, " sê Jansen. "Ek dink hy is besig om van sy kop af te raak. Jy sien, dinge het nie goed uitgewerk vir Jan daar in die plakkerskamp nie. Hy is nooit deur die swartmense aanvaar nie, het begin drink en in gevegte betrokke geraak."
"Die Polisie het gister vir hom kom sê dat hulle sy seun iewers in ´n rioolsloot dood gekry het, hy is vermoor. Hy moes die lyk gaan uitken en begrafnis reëlings tref. Maar hy het vir hulle gesê hy het nie so ´n seun nie, hulle kan met die lyk maak wat hulle wil, dit daar in die rioolsloot los as hulle wil, want dis waar dit hoort."
Vir ´n lang tyd sit die twee in doodse stilte op die stoep. Hulle staan op en omhels mekaar woordeloos. In die skemerte roep ´n kiewiet na sy maat. Duiwe fladder in die bome en gaan sit twee-twee styf teen mekaar op takke vir die nag se slaap. Van die kraal af bulk ´n koei.
"Kom ek gaan maak vir ons kos," sê hy sag teen haar wang.
"En jy waarsku my voortydig as jy die dag begin dink daaraan om 'Hoof-van-die-Huis' te wil speel," sê sy ernstig. "Ek sal ´n skerp mes gereed hou vir ingeval die 'manlikheid' jou iewers langs die pad vorentoe oorval."
"Ha-ha," lag hy weer vir haar. "Dis hoe ek van my meisies hou, veglustig, ook tussen die lakens! Ek sit solank my voorskoot aan. Gaan gooi jy vir ons daardie wyn in wat jy belowe het. Ek dink ons het dit nodig.