Die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) is in 1921 gestig as die Kommunistiese Party van Suid-Afrika (KPSA) en het aanvanklik uitsluitlik op wit werkers gefokus. Die party was 'n lid van die Kommunistiese Internasionale (Komintern). Die eerste voorsitter van die party was Bill Andrews. Die KPSA het eers in 1922 tydens die Rand-rebellie, 'n staking deur wit mynwerkers op die voorgrond getree. Die rede vir die staking was die bedoeling van die eienaars van die myne om 'n meer soepeler beleid teenoor die swart werkers in te stel. Dit is met hewige opposisie van die wit werkers teengestaan wat bang was om hul bevoorregte werk posisie te verloor. Tydens die staking het die party 'n beroep gedoen op die wêreldwye vereniging van werkers vir 'n blanke Suid-Afrika ("Workers of the world, unite and fight for a white South Africa"). Die staking is hardhandig onderdruk deur die regering met behulp van die weermag.
In 1948, nadat die Nasionale Party van dr Daniel François Malan die parlementsverkiesing gewen het, word apartheid geimplimenteer. Die nuwe regering het 'n wet aanvaar wat alle kommunistiese (of vermeende kommunistiese) aktiwiteite verbied het. Onder hierdie wet is die SAKP in 1950 verban. Die SAKP het ondergronds gegaan en was sterk teen die apartheidsregering gekant. Van die begin het die SAKP gewapende weerstand teen die regime bepleit, maar die ANC het steeds sterk op nie-gewelddadige weerstand gefokus. Na die verbod op die SAKP het die partyleierskap sy lede aangeraai om 'n lid van die ANC te word. Die ondergrondse SAKP het sy strategie van die "Inheemse Republiek" laat vaar en sedertdien het dit 'n nie-rassige Suid-Afrika nagestreef. Die nuwe benadering was ook meer in lyn met die doel van die ANC.
Baie SAKP lede beklee sleutelpunte binne die ANC. Kotane was jare lank tesourier van die ANC. Wit kommuniste verenig in die Congress of Democrats (COD), 'n organisasie wat aan die ANC geaffilieer is. Binne die ANC was daar egter baie lede van die ou garde wat die instroming van kommuniste gekant het, maar die jonger generasie nasionaliste het geen beswaar teen die kommuniste gehad nie, solank hulle nie hul ideologie op nie-kommunistiese ANC lede opgedwing het nie. In 1959 het sommige Afrikaniste van die ANC weggebreek en het die Pan Africanist Congress (PAC) gestig wat streef na 'n Afrika beheerde Suid-Afrika eerder as 'n nie-rassige benadering. Die PAC beskou die Marxisme-Leninisme van die "kommunistiese gesinde ANC" as 'n vreemde ideologie.
Tydens die eerste demokratiese en veelrassige parlementsverkiesings van April 1994 het die SAKP nie as 'n onafhanklike party aan die verkiesing deelgeneem nie, maar sy lede aangemoedig om die ANC te steun. Die ANC het die verkiesing gewen en in sy kabinet het die nuwe president, Mandela, 'n aantal lede van die SAKP / ANC aangestel, insluitende Joe Slovo as die Minister van Behuising. Opmerklik, die ANC het nie die kapitalistiese ekonomie vervang met 'n beplande ekonomie nie. Onder president Thabo Mbeki (1999-2008) was die invloed van die kommuniste op die regering se beleid uiters beperk. Mbeki se ekonomiese beleid het geen ruimte vir kommunistiese insette gelaat nie, omdat Mbeki as 'n ondersteuner van 'n vryemarkekonomie beskou is. In 2007 het die SAKP 'n belangrike rol gespeel om Mbeki as voorsitter van die ANC te vervang en sy vervanging deur Jacob Zuma. In 2008 het die SAKP gehelp om die bedanking van Mbeki as president van Suid-Afrika te bewerstelig.
Aanvanklik tydens die presidentskap van Jacob Zuma, word hy beskou as meer toegeeflik teenoor die eise van die SAKP en die vakbondbeweging COSATU. Zuma was ook lid van die SAKP, maar het sy lidmaatskap in 1990 beëindig. Die huidige sekretaris-generaal van die SAKP, dr. Blade Nzimande, is minister van hoër onderwys in die Zuma-kabinet aangestel. Gedeeltelik danksy die deelname van die SAKP in die regeringskolisie, word die Zuma-kabinet deur die Demokratiese Alliansie (DA) as 'n kommunistiese vriendelike kabinet beskou.
Soos ander kommunistiese partye het die SAKP die tradisionele struktuur van 'n kommunistiese party met 'n partykongres as die hoogste liggaam, 'n sentrale komitee as bestuur en 'n politburo as daaglikse administrasie en partysekretariaat.