'Boere op die Aardsdrempel' | News24
'Boere op die Aardsdrempel'
FOTO: verskaf caption
DIE uwe het van jongs af belang gestel in die groep Boere wat ná die Tweede Vryheidsoorlog tussen 1902 en 1907 uit Suid-Afrika padgegee en hulle in Patagonië in Argentinië gaan vestig het.
Van kleins af het ouma Pretorius van Bloemfontein, wat kinders in die Britse konsentrasiekampe verloor het, aan ons kleinkinders vertel hoeveel bewondering sy vir hulle gehad het omdat hulle hulle nie aan die Britse juk wou onderwerp nie.
"Ek wens ek was een van hulle," het sy gereeld verklaar.
Tydens my grootwordproses was daar elke nou en dan nuus van die groep mense en hoe hulle hul kultuur gehandhaaf het, ten spyte van die Spaanse invloed van die land, en hoe hulle nog Afrikaans kon praat.
Namate die jare verby gegaan het, het dit egter alhoe duideliker geword dat die onvermydelike met hierdie groep mense gebeur het. Hulle het alhoe meer Spaans geword, hul Afrikaans alhoe minder, en namate die ouer mense uitgesterf het, het hul identiteit stelselmatig verander. In my eie gemoed het ek hulle reeds vergeet gehad, totdat ek onlangs aangenaam verras is deur 'n dokumentêre rolprent met die naam Boere op die Aardsdrempel.
Hierdie produksie deur die Kaapse­ rolprentvervaardiger Richard Finn Gregory toon hoewel daar baie min van die oorspronklike Boere se nasate oor is, is daar nog 30 tot 45 van hulle wat die grondliggende elemente van hul Boere-kultuur behou het, en redelik goed Afrikaans kan praat.
Dit het my laat besluit om ouer berigte en artikels oor die mense se geskiedenis na te slaan. 'n Rubriek soos hierdie is te kort om in besonderhede in te gaan, maar ek noem die basiese geskiedkundige feite.
Tussen Junie 1902 en 1907 het 600 tot 650 Boere-gesinne, meesal afkomstig uit die Vrystaat en Transvaal, na Patagonië in Argentinië vertrek. Hulle het elk 625 hektaar grond van die Argentynse regering gekry, en moes later self 1 825 hektaar aankoop. Die gebied rondom die hawe Comodoro Rivadavia, waar die meeste van hulle nesgeskop het, is 'n uiters onherbergsame gebied. Water moes aangery word, en hulle het aanvanklik in tente gebly. Later is daar vir water op hul grond geboor, maar olie is gekry. Dit kon 'n groot finansiële hupstoot vir die Boere gewees het, maar ingevolge Argentynse reg het bepaal die minerale regte beghoort aan die staat.
Die setlaars het hul stadig maar seker gevestig, onder meer met skape geboer, hul kinders na Spaanse skole toe gestuur, Argentynse gewoontes aangeleer, en Afrikaans het stadig maar seker begin uitsterf. 'n Groot terugslag vir die Afrikaanssprekendes in Argentinië was egter in
1938, toe tussen die helfte en twee-derdes van die Boere-setlaars teruggekeer Suid-Afrika toe ingevolge Suid-Afrikaanse regering se aanbod om hulle met die honderdjarige herdenking van die Groot Trek, te help om terug te kom Suid-Afrika toe.
Daar was tot 1953 'n Afrikaanssprekende NG Predikant in Argentinië, maar toe hy terugkom Suid-Afrika toe, is hy vervang met 'n Spaanssprekende dominee.
In 2009 het 12 van die oorblywendes die destydse Suid-Afrikaanse ambassadeur Tony Leon ontmoet. Die meeste van hulle kon nog Afrikaans praat met vanne soos Labuschagne en Botha, en hulle het Leon meegedeel daar was toe nog so 20 mense oor wat Afrikaans kon praat.
Gregory se dokumentêre rolprent toon dat die Afrikaanssprekendes wat nog daar is, steeds sekere kultuurgewoontes handhaaf en Afrikaanse musiek maak, hoewel baie beperk.
Die produksie, wat drie Safta-toekennings verower het, fokus op die Dickason-familie, wat nog goed Afrikaans praat en nog Tannie met die Rooirokkie op die trekklavier speel.
Gregory, die vervaardiger, skat daar is nog so 30 tot 45 mense oor wat Afrikaans kan praat, maar hy wys daarop dis onvermydelik dat dit ook sal verdwyn namate die mense uitsterf. Wat hom die meeste getref het, verklaar hy, is die ongelooflike gasvryheid wat hy van die mense ontvang het, ondanks die uiters moeilike omstandighede waarin baie van hulle nog vandag leef.
Boere op die aardsdrempel is reeds in sekere teaters vertoon, en is nou op DVD beskikbaar. Dis uiters interessant en nostalgies. Almal wat Afrikaans praat en die gemeenskap se kultuur ken, sal dit geniet.