Die deurbraak het op 12 Januarie gekom, toe nege kinders onder die ouderdom van vyf van ’n crèche in Soweto na die Chris Hani Baragwanath-hospitaal geneem is. ’n Kinderarts het ’n siekte wat deur voedsel versprei word, waarskynlik listeriose, by hulle gediagnoseer.
Motsoaledi het op 4 Maart aangekondig dat die span die oorsprong van die uitbreking, ’n stam van die siekte wat as ST6 bekend staan, bepaal het. Die oorsprong was ’n Enterprise Foods-fabriek in Polokwane.
Voorlopige resultate het ook gewys verskeie verwerkte vleisprodukte van ’n Enterprise-fabriek in Germiston het die bakterie Listeria monocytogenes bevat.
’n Nuwe insekplaag hou ’n bedreiging vir pekanneutboorde in die Vaalharts-besproeiingskema in die Noord-Kaap in.
Die meeste mense pas hul lewenstandaard by hul inkomste aan. Teken ’n debietorder wat van jou bankrekening afgaan op die > < dag wat jou salaris betaal word. Dan is dit geld wat jy nooit gehad het nie! Jy sal gou gewoond raak daaraan om daarsonder klaar te kom. Onthou, verhoog jou maandelikse besparing soos jou salaris styg. Elke persoon behoort ’n bedrag te spaar wat gelykstaande is aan 15% van jou salaris. Dit geld vandat jy die eerste keer begin werk. As jy eers later in jou lewe begin, sal dit meer as 15% moet wees. Spaar is ongelukkig nie jou huispaaiement nie. Baie mense glo hul huis is ’n belegging, dat hulle dit eendag kan verkoop en afskaal. Maar aftreeoorde en meenthuise is nie veel goedkoper nie. Ek is self nie ’n aanhanger van ’n groot noodfonds nie, dis net nog geld waartoe jy toegang het en kan uitmors. Indien jy ’n mediese fonds en versekering het, is ’n groot noodfonds selde nodig. Spaar miskien net genoeg as jou motor breek of iets dergeliks gebeur. Elkeen se omstandighede verskil, gaan dink na oor wat die nood was wat jy die laaste tien jaar moes hanteer en hoeveel geld jy elke keer nodig gehad het.
Daarom is ’n kontrak baie belangrik, sodat julle albei kontraktuele regte en verpligtinge het wat julle in ’n mate beskerm. Die inhoud en die aard van elke saamwoon-ooreenkoms verskil, na gelang van jul behoeftes. Maar die algemene vereistes vir enige kontrak moet geld: Daar moet konsensus wees, geen bepalings mag onwettig, teen die moraal van die samelewing of strydig met openbare beleid wees nie, dit moet op skrif wees en julle albei moet dit onderteken. As een van julle later weier om die ooreenkoms te eerbiedig, kan die ander party ’n hof nader en die hof sal in die meeste gevalle die bepalings afdwing.
Ek het pas 50 geword. Ek het ná my kinders se geboorte deeltyds van die huis af gewerk. So het ek help afbetaal aan ons verband en kleiner uitgawes. Noudat die kinders op universiteit is, doen ek baie konsultasiewerk, met geen pensioenbydrae nie. My man het ’n goeie pensioen, maar ek wil nie eendag van hom afhanklik wees nie. Ek het elke maand R1 000 oor vir ’n annuïteit nadat ek my deel tot die huishouding bygedra het. Is dit te laat om vir aftrede te begin spaar?
Indien jy nou daardie R1 000 maandeliks begin spaar en jy het ’n gemiddelde opbrengs van 10% per jaar, sal dit oor 10 jaar sowat R200 000 werd wees. As jy dan ’n inkomste wil trek, sal jy nie meer as R833 per maand kan trek nie. Neem jy aan dat inflasie konstant 6% is, is daardie R833 in vandag se terme sowat R460 werd. Jy kan dus sien dat ’n besparing van R1 000 per maand net ’n inkomste van R460 (in vandag se waarde) oor 10 jaar gaan oplewer.
Ongelukkig het jy min tyd aan jou kant. Dieselfde R1 000 oor ’n tydperk van 30 jaar sou ongeveer R2 miljoen oplewer – met ’n moontlike inkomste van R8 300 per maand.
Jy sal ’n baie groter bedrag moet spaar. Daag jouself uit om te kyk hoeveel jy elke maand kan wegsit. Jy sal ook verbaas wees waar jy oral kan sny.
Wat annuïteite betref: Jy kan 27,5% van jou belasbare inkomste bydra tot pensioenprodukte (annuïteit, voorsorg-fonds, pensioenfonds) en dan hierdie bydraes van belasting aftrek. As jy dus R100 000 per jaar verdien, kan jy net R27 500 aftrek van belasting. Enigiets meer as dit en die annuïteit het nie veel nut nie, net ekstra koste. Jy kan eers dit wat jy meer as 27,5% in ’n annuïteit inbetaal het, aftrek by aftrede, mits jy boekgehou het daarvan. Onthou, jy kan bydraes tot ’n annuïteit nou aftrek van belasting, maar eendag as jy ’n inkomste trek, dan betaal jy die belasting.
As jy dit nie nou van belasting kan aftrek nie, belê dit eerder direk in ’n effektetrustfonds. As jy nie veel weet van finansies nie, kies liefs ’n goeie gebalanseerde fonds wat in verskillende bateklasse belê. Dan sal jy veilig wees (ook binne jou annuïteit). Daar is ’n bekwame fondsbestuurder en jy hoef nie kennis te hê van bateklasse en die finansiële markte nie.
Hoeveel genoeg is vir aftrede, verskil vir elke persoon. Die praktykreël is dat jy met elke miljoen rand wat jy by aftrede het, ongeveer R4 000 per maand kan trek. Indien jy dan hierdie R4 000 inkomste elke jaar verhoog met inflasie, behoort jou geld vir minstens 30 jaar te hou. Die voorwaarde is dat jy dit gebalanseerd moet belê oor die verskillende bateklasse. ’n Geldmark waar jy rente verdien, sal nie jou redding wees oor so ’n lang tydperk nie.
Daar is baie onnodige klein en groter uitgawes wat jou begroting in die rooi druk . . . sonder dat jy dit eens besef.Hier’s ’n paar voorbeelde.