Kommissie eis groot tol op Zondo, gesinHoofregter Raymond Zondo. (Foto: Nhlanhla Phillips/ANA) Hoofregter Raymond Zondo, wat vier jaar lank die kommissie van ondersoek na staatskaping gelei het, sê die werk het teen ŉ groot persoonlike koste gekom. Zondo, ŉ pa van agt, sê sy gesin het doodsdreigemente gekry wat verband gehou het met die grootskaalse geweld wat verlede jaar uitgebreek het nadat oudpres. Jacob Zuma beveel is om vir sy tronkstraf aan te meld. “Hulle sou my moes doodmaak [om die ondersoek te stuit], maar my familielede het nie enige besluite geneem nie. Hulle moes uitgelos word.” Die laaste gedeelte van die kommissie se verslag na staatskaping, ŉ dokument wat in die geheel meer as 5 000 bladsye beslaan, is verlede maand aan pres. Cyril Ramaphosa oorhandig. Zondo sê hy het nou sy gedeelte van die werk afgehandel. Hy het minstens ook ŉ bietjie van ŉ blaaskans geniet nadat hy die verslag gelewer het. Daarin word verskeie aanbevelings gemaak oor diegene teen wie moontlike vervolging ingestel kan word. “Ek raak nie betrokke by vervolgings nie,” sê Zondo, wat in Maart as hoofregter aangestel is, oor enige moontlike verdere stappe teen diegene wie se name in die verslag genoem word. Een van die name wat soos ŉ goue draad deur die verrigtinge loop, is dié van Zuma. Die oudpresident het Zondo in 2018 self aangewys om aan die hoof te staan van die kommissie wat staatskaping moet ondersoek. Vier jaar later het die verslag Zuma beskryf as ŉ “belangrike rolspeler” in die hoëvlakplundering van staatsbeheerde ondernemings. Zondo was ook die man wat tronkstraf van 15 maande lank vir die oudpresident verseker het nadat Zuma aan minagting van die hof skuldig bevind is weens sy weiering om voor die kommissie te gaan getuig. Nadat hy beveel is om vir sy tronkstraf aan te meld, het gewelddadige betogings uitgebreek wat eindelik tot die dood van 350 mense gelei het. Zondo sê die verslag het eindelik talle vrae laat ontstaan oor Afrika se mees gevorderde demokrasie. “Hoe het ons as ŉ land op ŉ punt gekom waar ons iemand het wat president is … wat gereed is om sulke goed te doen? Wat is fout met ons stelsel?” Een van die kommerwekkendste bevindings was Zuma se bereidwilligheid om “verkeerde dinge” op die aandrang van die welgestelde Indies gebore Gupta-broers te doen, sê Zondo. “As daar vir my enigiets uit die verslag is wat regtig belangrik is, is dit hoe ons verseker dat iemand wat só optree, nooit die president word nie. “Daar is geen waarborge in die lewe nie, maar ons moet alles moontlik doen om die kanse te verminder dat so iets sou gebeur.”