AfriForum en die konstitusionele hof se UV-taalbeleid uitspraakAlana Bailey is die adjunk uitvoerende hoof van AfriForum en verantwoordelik vir internasionale skakeling, taal en kultuur. Foto: Verskaf. Die meerderheidsuitspraak van die konstitusionele hof in die saak van AfriForum, AfriForum Jeug en Solidariteit teen die eentalige Engelse taalbeleid van die Universiteit van die Vrystaat (UV) op 29 Desember 2017, het reeds vir heelwat kommentaar en kritiek gesorg. Soos deur dr. Theuns Eloff in sy ontleding genoem, vereis respek vir die reg en regbank dat die uitspraak aanvaar word, maar dit beteken nie dat ’n mens daarmee hoef saam te stem of dit onkrities hoef te laat verbygaan nie. Verdere plaaslike en buitelandse regsaksies is nodig om Suid-Afrikaanse taalregte effektief te bly bevorder en beskerm. In Suid-Afrikaanse sake wat oor taalregte handel, speel persepsies soms so ’n groot rol dat feite uit die oog verloor word. Só het regter Johan Froneman byvoorbeeld in die minderheidsuitspraak kommentaar oor Afrikaans en AfriForum se betrokkenheid by die saak gelewer wat reaksie regverdig. Hy het tereg beklemtoon dat die kwessie van taalregte uiters gekompliseerd is en dat die beskerming van minderheidstale tans wêreldwyd aandag geniet. Hierdie is ’n terrein waarop AfriForum se taaleenheid, ons medewerkers en ons regsverteenwoordigers sedert ons ontstaan in 2005 intensief fokus. Ons is bewus van die groeiende invloed van Engels. Ook neem ons kennis van studies wat bevind het dat Frans teen 2050 Engels in die skadu gaan stel. Wat meer spesifiek van toepassing op Suid-Afrika is, is die stryd van voormalige kolonies om die balans tussen inheemse tale, sterk koloniale tale en die eise van internasionale markte te vind. Dit is nie net die geval in Suid-Afrika nie, maar ook regdeur Afrika en elders. Ons gesels dus gereeld met onderwys-, taal- en regsdeskundiges wat in lande soos Algerië, Kameroen, Indië en Aruba met die vraagstukke worstel. Jaarliks herinner die herdenking van Internasionale Moedertaaldag op 21 Februarie ons daaraan dat onderrigtaal so ’n belangrike en emosionele kwessie vir mense is, dat hulle bereid is om daarvoor te sterf. Op 21 Februarie 1952 het Bengali-sprekende studente wat gedwing is om in Oerdoe te studeer, teen die onderdrukking van hulle taal geprotesteer. Van hulle is deur die owerhede gedood. In 1999 het Unesco 21 Februarie tot Internasionale Moedertaaldag verklaar om aan hulle en ander taalregtestryders se regte en opoffering erkenning te gee. Pas ’n week voor die konstitusionele hofsaak se uitspraak in 2017, was ’n groep Khoisan aktiviste besig met ’n eetstaking voor die Uniegebou in Pretoria, onder meer om amptelike erkenning van hulle taalregte te eis. Hierdie is feite wat goed aan AfriForum bekend is, en juis omdat ons weet hoe belangrik taal is, aanvaar ons nie diskriminerende en uitsluitende eentalige beleide by universiteite nie, maar pak dit op alle moontlike maniere aan. In die publikasie Afrikaans en taalaktivisme (2004), noem prof. Theo du Plessis dat eers wanneer ’n “vloedgolf van litigasie” voorkom, taalregte-aktivisme in Suid-Afrika ’n wesenlike faktor in die land se politiek sal word. Regsaksie is dus ’n noodsaaklikheid en daarom is dit een van die wyses waarop AfriForum taalregte probeer bevorder, maar nie die enigste wyse nie. Regter Froneman kritiseer AfriForum vir ’n sogenaamde gebrek aan voorstelle oor moontlike oplossings vir die taalprobleme van UV. Hy neem nie kennis van die deurlopende aksies waarmee ons besig was (en is) om juis dit te probeer bewerkstellig nie. AfriForum Jeug is al jare lank besig om veral op die Bloemfontein-kampus aan studente ’n stem te bied. Gefrustreerde studente word bygestaan om wanneer hulle voel dat hulle regte geskend word, die saak onder die aandag van die owerhede te bring en oplossings te probeer vind. So word plofbare situasies ontlont, ten spyte van, en dit moet ongelukkig gesê word, die dikwels vyandige houding van die universiteitsbestuur. Dit is nogal interessant om te sien dat, soos wat die druk deur veral die #mustfall-bewegings op die kampus toegeneem het, verskeie van die bestuurslede van werkgewer verander en Kovsies aan hulle lot oorgelaat het, maar dat AfriForum Jeug nog steeds daar is vir enige student wat wil aansluit. Let wel, lidmaatskap is nie eksklusief nie, al skep regter Froneman se uitspraak daardie indruk. Ook nêrens in AfriForum se manifes, of in enige van ons hofstukke word aangevoer dat ons net een ras eksklusief verteenwoordig nie, en anders as die meerderheid regters probeer ons ook nie voorgee dat net een ras Afrikaans praat nie. Ons ken die demografie van Afrikaanssprekendes op die kampus én in die land. Van meet af aan het ons deelgeneem aan UV se openbare raadpleging oor hulle taalbeleid. In die voorleggings van AfriForum en van AfriForum Jeug is toegegee dat ’n kampus ’n veranderlike omgewing is en dat ’n taalbeleid dus gereeld hersien moet word, maar ook gewys op die redes waarom Afrikaans op die kampus parallel met Engels steeds die beste oplossing bly. Daar was geen sprake in die praktyk, of in enige voorlegging van ons dat Engelse opsies nie beskikbaar moes wees nie, of dat studente wat in Engels wil studeer, uitgesluit moes word nie. Die drie regters wat die saak in die hoër hof aangehoor het, het dit ook erken. AfriForum Jeug het aktiewe deelname aan peilings oor studente se taalbehoeftes by die universiteit aangemoedig. Deelnemers van AfriForum en AfriForum Jeug was ook by openbare raadpleegsessies aanwesig. Verder het AfriForum ’n groot bydrae tot die uitbou en kennisverspreiding oor die rol van taal en taalregte in tersiêre onderrig gelewer. Ons het selfs internasionale deskundige advies ingewin, soos navorsing wat namens AfriForum deur prof. Fernand de Varennes onderneem is. Sy navorsingsresultate is gratis aan alle belanghebbendes beskikbaar gestel. Terloops, hy is nou die Spesiale Rapporteur vir die VN se Forum van Minderheidsaangeleenthede – daar kan dus nie twyfel oor sy kundigheid of onafhanklikheid op die terrein wees nie. Ons het plaaslike kenners gevra om meningstukke oor die onderwerp te skryf. Dit is vir enigeen toeganklik op AfriForum se webwerf. Net in 2017, is die stukke meer as 18 000 keer deur lede van die publiek geraadpleeg. Nog meer mense het dit deur Facebook gelees. Ons het vergader en gesprek gevoer met universiteitsbesture, onderwysministers, studenteleiers, politici en instellings soos die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie, die sogenaamde 185-kommissie en die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad. Ons het deelgeneem aan verskeie taalorganisasies se aktiwiteite. Ons het met aktiviste vir ander inheemse taalgroepe gesels. Ons het konferensies oor die tema aangebied en ander instellings se konferensies nasionaal en internasionaal bygewoon. Deur mediaberiggewing het ons beste onderwyspraktyke wat oplossings bied en ons bereidwilligheid om universiteitsbesture hiermee te help, bekend gemaak. Litigasie was dus ’n laaste, en helaas onvermydelike uitweg om Afrikaanse studente se regte te beskerm. Ten slotte, ’n paar kernbelangrike opmerkings wat nie in die konstitusionele hof se uitspraak aandag geniet nie, maar genoem moet word: AfriForum en AfriForum Jeug gaan voort met al die aksies wat bo genoem word. Afrikaans is vir ons eenvoudig te kosbaar om handdoek in te gooi omdat ideologiese druk tans swaarder as feite weeg. Ons is verder, soos ons nog altyd was, bereid om saam met enige ander taalgroep en gemeenskap wat taalregte wil bevorder, te werk. Privaat instellings en -aksies bied opsies, maar as regte eers in die openbare sfeer ontken word, is die stryd om dit in die privaat sektor te behou, des te moeiliker. Die pad van taalberegtiging in die land gaan lank en steil wees, maar ons stap met die moed van ons oortuiging voort.