10 Julie 1939 | Jan Eloff oorlede – My Dopperdagboek
Die eerste staatsamptenare aan die Witwatersrand, Maart 1887. Eloff sit derde van regs in die voorste ry.
Goustad se hoofstraat na gesiene Dopper genoem
Die tweede mynkommissaris van die Witwatersrand en die man na wie Eloffstraat in Johannesburg genoem is, is op 19 Julie 1859 gebore as ’n jonger broer van F.C. Eloff, wat later ’n skoonseun van pres. Paul Kruger sou word en na wie die voorstad Eloffsdal in Pretoria genoem is.
Eloffstraat was die eerste straat wat met die opmeting van die Goudstad ’n naam gekry het. Mettertyd is 12 strate in die groter Johannesburgse gebied na hom genoem. Hy was ook ’n getroue steunpilare van sy broer se skoonvader.
Ná sy kinderjare in die Rustenburgse distrik het Jan Eloff op 20-jarige leeftyd die groot wêreld ingetrek en besluit om handelaar te word. Op Graaff-Reinet het hy waens gekoop en daarmee na Transvaal teruggekeer, waar hy hulle teen ’n redelike wins van die hand gesit het.
As jong man dien hy in die Eerste Vryheidsoorlog (1880-’81) onder sy vader, Sarel Johannes Eloff, een van die kommandante van die ZAR en ’n ruk lank waarnemende kommandant-generaal van Transvaal.
Ná die vrede word hy klerk in die kantoor van die staatsprokureur in Pretoria. In 1884 word hy benoem tot eerste siviele kommissaris van die republiek in Pretoria en doen in dié hoedanigheid regstreekse kennis op van die gebeurtenisse insake die goudontdekking en van die ontplooiing van die Witwatersrandse goudveld.
In September 1886, die stigtingsjaar van die Goudstad, word hy openbare aanklaer in Johannesburg en in November mynkommissaris van die goudveld.
Eloff het mynkommissaris gebly tot einde Desember 1892 en so intiem gemoeid geraak met die ontstaan en groei van Johannesburg en van die vroeë ontwikkeling van die Witwatersrandse goudveld.
Eloff se woning, Eloffhuis, op die hoek van Bok- en Wanderersstraat, Johannesburg, 1888.
Met die uitmeet van Johannesburg deur landmeter Josias de Villiers is die eerste straat Eloffstraat genoem. Oor die naam Eloffstraat het Jan Eloff later self verklaar:
“Die landmeter van die stad was Willem de Villiers (hy het bedoel Josias de Villiers). Destyds was alles nog in ’n warboel en een dag toe De Villiers sy eerste straat klaar opgemeet het, het hy in ons tent (opgeslaan op die plek waar die huidige stadsbiblioteek staan) gestaan en, terwyl hy die plan op ’n leë whiskey-kis, ons tafel, neersit, sê hy:
“‘Jan, ek het jou naam op hierdie kaart neergeskrywe sodat ek nie deurmekaar sal raak met die standplase nie.’ Op dié wyse is my naam aan die eerste straat van Johannesburg gegee.”
Ná sy verblyf in Johannesburg het Eloff hom in die distrik Standerton op die boerdery toegelê. In 1897 het hy met sy gesin na Switserland en Duitsland vertrek, maar ná skaars ’n jaar met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog (1899-’1902) na die republiek teruggekeer om hom by die Rustenburgse kommando aan te sluit.
Ná die vredesluiting op 31 Mei 1902 het hy hom as boer gevestig op sy geboorteplaas, Waterkloof, waar hy vir hom ’n huis soos ’n kasteel laat bou het. In 1912 het hy met sy gesin weer na Switserland vertrek, waar hulle tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914–’18) vasgekeer was.
In 1919 kom hy terug om hom vir goed in Pretoria te vestig, waar hy sy oudag geslyt het.
Eloff is in 1888 getroud met Catharina Cornelia de Ridder, dogter van ds. Johannes de Ridder van die Gereformeerde Kerk Rustenburg, wie se kleinseun die Gereformeerde argitek Johan de Ridder onder meer Rustenburg se huidige Dopperkerk ontwerp het. Uit dié huwelik is drie seuns en twee dogters gebore.