Leon is vanjaar die ontvanger van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns se sonderlinge erepenning vir die bevordering van die rolprentkuns, spesifiek vir sy boek Daar doer in die fliek oor die geskiedenis van die Afrikaanse rolprentbedryf.
“Ek het gehoor van Die Prys net voor ek die teater vir ’n voorvertoning ingestap het. Ek was vir ’n oomblik letterlik duiselig.”
Die begin van Leon se eie reis met die silwerdoek klink self soos iets uit ’n Hollywood-draaiboek, ’n Out of Africa.
“Dit was 1957. Ek was vier jaar oud. My oupa en ouma het ’n plaas naby Francistown in Bo­tswana gehad, toe nog Betsjoeanaland. Die middag het Ouma vir my gesê ons gaan vanaand bioskoop toe. Ek het nie geweet wat dit is nie.
“Ons het seker 40 myl ver gery verby olifante en moes stilhou vir leeus wat oor die pad loop. En ek dog: niks gaan interessanter wees as dié diereskouspel nie. Maar toe gaan sit ons in die saaltjie op die dorp en Daar doer in die Bosveld begin draai.”
“Terwyl ons in die jeep terugry, vra Ouma: ‘Maar wat is dit wat jou nou so opgewonde maak?’ Toe sê ek vir haar daai man in die fliek is eintlik Oupa, nè, want Oupa kan ook nie (nes Jamie Uys) met vroumense werk nie.
In sy hoërskooljare het sy ouers hom douvoordag Saterdae in die blou Ford Vedette Brakpan-stasie toe aangekarwei. Met ’n retoerkaartjie is hy Parkstasie toe en dan het hy al die pad geloop tot by Sterland in Claimstraat.
“Ek het my vergaap aan die luuksheid van die muurbehangsels. Toe raak ek bewoë, want skielik was ek weer 14 met die wêreld se flieks wat wag – daardie oomblikke wanneer jy ’n lewensveranderende fliek die eerste keer sien – dis soos om vir die eerste keer verlief te raak.”
“Dié volgehoue, koppige vasberadenheid het bygedra tot die erepenning. Ek is maar altyd die getroue ou esel wat daar gaan sit, maak nie saak wat wys nie.”
Die slegste fliek wat hy al in sy lewe geresenseer het, was Kampterrein, ’n Afrikaanse film wat laasjaar gewys het en hy het op sy tande gekners om nie sarkasties te wees nie.
“Jy gaan deur ’n leerproses, jy vorder tot ’n volgende vlak, word hergebore as iets anders. Al verstaan ek steeds nie die heelal en ons plek hierin nie, was 2001 die naaste wat ek daaraan kon kom.”
Dit gaan oor die sekskapades van Tristan, ’n Johannesburgse gigolo vir wie ryk vroue rolle note betaal om hul engel van plesier te wees.
Vir sekstonele skryf was Leon nog nooit ’n papbroek nie. “In Katelknaap het ek party van hulle later getem, net om deur Fourie Botha, my uitgewer, op die vingers geraps te word, dan moes ek weer, huiwerig, die oorspronklike teks behou.
Katelknaap is soort van op die waarheid gegrond, en van die vroue het werklik bestaan. “Ek het die man geken, en was soms by terwyl hy met hulle oor die telefoon praat. Hy het die grootste respek vir die vroue gehad.”
Skryf was nog altyd vir Leon soos die Oranjerivier wat deur oop sluise beur. Maar Katelknaap het hom baie geleer van sy eie liefdesverhoudings.
Die afgelope drie jaar, vir die eerste keer in sy lewe, het hy egter nou ? sielsmaat wat hy volkome vertrou.
“Ek het nooit gedink dat ek 62 sou word voordat ek iemand sou ontmoet wat my aanvaar en waardeer net oor ek Leon is nie. Nie Leon die celebrity nie, nie Leon wat deure kan oopmaak vir ’n rol of iets nie.
“Toe ek die boek teken, vra hy: Hoorie, wat doen jy vir ’n lewe? Ek het net gesê dankie liewe Here, hier is nie iemand wat my wil misbruik vir wat ook al nie.
“Werner Klopper . . . is die beste reis- en gespreksgenoot, die beste sielekenner. Hy verstaan die stempel wat ’n nuwe plek en kultuur op ’n mens afdruk, dat mens vir dae lank oor die skoonheid van Keukenhof of Positano kan gesels.
“Ek dink ’n mens moes deur ’n baie moeilike tyd in jou lewe gegaan het en baie misbruik gewees het om dit regtig te waardeer.
Sy ma is 17 jaar gelede oorlede en hy sou so graag wou gehad het dat sy van die Akademieprys moes weet.
Sy pa, “ ’n wonderlike man, maar nie dol oor flieks nie”, het dikwels, toe Leon klein was, vroeg in die bed gaan klim. Sodra hy slaap, het Leon en sy ma stilletjies uitgeglip vir ’n laataandvertoning by die Brakpan-inryteater.
“Sy het my skelm-skelm aan films bekend gestel wat ek nog ‘te jonk’ was om te sien. Soos Women in Love, waarvoor sy my by die toegangshek onder ’n kombers weggesteek het.”
Die vrou wat die lig van die towerlantern in die skaam seun met ’n predikantskuifie kom aansteek het.