SA ekonomie ‘geknak’Sommige kennes sê dít wat Suid-Afrika die afgelope paar maande ondervind , is nie net ŉ resessie nie, maar ŉ volskaalse ekonomiese depressie. (Foto: Maroela Media) Pres. Cyril Ramaphosa se aankondiging Saterdagaand dat Suid-Afrika se afsonderingsregulasies verder verslap word, is uit verskeie oorde verwelkom, maar kenners waarsku die ekonomie is “geknak”. “Ek voorsien betreklik vinnige groei in sektore soos die gasvryheid- en restaurantbedryf, maar die Suid-Afrikaanse ekonomie is geknak en dit gaan jare duur om te herstel,” sê Dawie Roodt, hoofekonoom van die Efficient-groep. Roodt waarsku minstens drie miljoen werksgeleenthede is weens die afsonderingstydperk daarmee heen – ŉ miljoen daarvan permanent. Hy sê hoewel sommige verbruikers byvoorbeeld na hul gunsteling-eetplekke gaan terugkeer, gaan ander die nie doen nie bloot omdat hulle dit nie meer kan bekostig om te gaan uiteet of te reis nie. “Niemand weet presies hoeveel skuld tydens die afsonderingstydperk aangegaan is nie, maar die feit is dat dit in hierdie stadium waarskynlik meer is as ekonome se beste raaiskoot.” Volgens Roodt is dít wat Suid-Afrika die afgelope paar maande ondervind het nie net ŉ resessie nie, maar ŉ volskaalse ekonomiese depressie. “Talle van die sakeondernemings wat hul deure tydens die afsonderingstydperk gesluit he, gaan nooit weer heropen nie en die werksgeleenthede en belasting wat hulle tot die ekonomie bygedra het, is permanent verlore.” ‘n Leë dop wat voor die afsonderingstydperk nog ‘n restaurant was. (Foto: Maroela Media) Prof. Raymond Parsons, ŉ ekonoom verbonde aan die Noordwes-Universiteit se Sakeskool, stem saam dat die uitgerekte afsonderingstydperk ŉ verwoestende uitwerking op die ekonomie gehad het. “’n Gesonde ekonomie en ŉ gesonde samelewing is interafhanklik en ŉ moeilike pad lê voor. Daar is maalkolke aan albei kante en gesondheidsprotokolle bly noodsaaklik.” Parsons sê die daaglikse Covid-19-statistieke wat bekend gemaak word, moes byvoorbeeld met weeklikse assesserings deur Statistieke SA of die tesourie gepaard gegaan het oor wat die ekonomiese uitwerking van die afsonderingstydperk is. Parsons sê Suid-Afrika se ekonomie was selfs voor die afsonderingstydperk op die afdraande pad en die land was reeds in ŉ resessie. Dit is vererger deur die uiters streng afsonderingsregulasies en die resessie het vererger. “Baie ondernemings het hul deure gesluit om nooit weer te heropen nie.” ‘n Sigaretrak word afgestof in afwagting van die verbod op die verkoop van tabakprodukte wat opgehef word. (Foto: Maroela Media) Hy sê hoewel die opheffing van die verbod op drank- en tabakverkope en interprovinsiale reise verwelkom word, kan dit tot twee jaar duur vir die ekonomie om te herstel. Suid-Afrika se BBP gaan volgens Parsons vanjaar na verwagting met tussen 8% en 10% krimp. Parsons sê ekonomiese groei van tussen 2% en 3% is wel volgende jaar moontlik. “Daar is diepe onsekerheid oor Suid-Afrika se vermoë om in een stuk deur die krisis te kom en sake- en verbruikersvertroue moet herstel word. Die hoop dat ekonomiese aktiwiteit in Suid-Afrika geleidelik gaan normaliseer, kan verpletter word as beurtkrag aanhou om mense se daaglikse lewe te ontwrig en ŉ streep deur die produktiewe sakesektor trek,” sê Parsons. Hy sê Ramaphosa se versekering dat daar streng teen korrupsie opgetree gaan word, is belangrik, maar dat die plundery van Covid-19-geld tekenend is van ŉ veel groter probleem. “Beleid en projekte wat in die wiele gery word weens korrupsie doen nie veel nie om beleggers te lok wat verseker wil word dat tenderprosedures by alle staatsinstellings, ook sleutelstaatsbeheerde ondernemings, bestendig, billik en deursigtig sal wees.” Neil Roets, uitvoerende hoof van Debt Rescue, stem saam dat korrupsie in bedwang gebring moet word. “Regerings skep gewoonlik nie rykdom nie, maar hulle vernietig dit deur roekelose besteding. As ons begin deur die miljarde rande op te tel wat verlore gegaan het weens ongebreidelde korrupsie en die ramp wat talle van ons bankrot munisipaliteite is, gaan ons ŉ idee kry van presies hoe benard die situasie is,” sê Roets. Daar was die afgelope ruk toenemende woede oor die miljarde rande wat weens korrupsie met Covid-19 tenders in korruptes se sakke beland het. Ramaphosa het aan die begin van die maand ŉ kabinetskomitee aangestel om korrupsie met Covid-19-tenders te ondersoek. Die taakspan se verantwoordelikheid is egter nié om hierdie tenders te ondersoek nie. Dit is om ŉ verslag oor die besonderhede van alle tenders en kontrakte aan staatsinstellings saam te stel en dan bekend te maak. Sommige kenners het egter reeds gewaarsku daar is geen hoop dat lede van die komitee – soos Nkosazana Dlamini-Zuma en Bheki Cele – enigsins gaan toelaat dat inligting oor tenderkorrupsie werklik bekendgemaak word nie. (Foto: pixabay) Roets sê die situasie onder verbruikers op voetsoolvlak is kommerwekkend en al hoe meer mense sukkel om hul skuld terug te betaal. “Die omvang van hulle skuld het ook beduidend toegeneem in vergelyking met dieselfde tydperk verlede jaar,” sê Roets. Hy sê wat selfs meer kommer wek is die feit dat top-verdieners, soos dokters, prokureurs en uitvoerende hoofde, nou aan skuldberaders se deur klop vir hulp. “Dit is die mense wat gewoonlik die meeste belasting betaal om die regering aan die gang te hou. Sonder hulle bydrae gaan die regering die pyn voel wat die res van ons reeds ervaar.” Roets sê die enigste manier om die huidige krisis te oorkom, is vir die regering om te doen wat verbruikers al lankal doen – op ŉ strenger begroting werk. ŉ Onlangse opname van Debt Rescue het gewys tot 85% van alle Suid-Afrikaners benodig finansiële of emosionele hulp, of albei. Nog 55% benodig geldelike hulp, maar het geen toegang tot krediet nie. Soveel as 85% van die mense wat aan die opname deelgeneem het, het gesê die Covid-19-pandemie het ŉ direkte uitwerking op hul finansies gehad, ŉ aanduiding dat die meeste verbruikers in dieselfde benarde geldelike bootjie is.