Bit By Bit - liteko matha - 4.4 Ho Itsoella ka nģ'ane ho liteko tsa le bonolo hakana
A re tsoeleng pele ho liteko tse bonolo feela. Likhopolo tse tharo li na le thuso bakeng sa liteko tse ruileng: ho netefatsa, ho felisoa ha liphello tsa phekolo, le lits'ebetso.
Bafuputsi ba ncha ho etsa liteko ba atisa ho lebisa tlhokomelo potso e tobileng haholo, e fokolang: Na phekolo ee e "sebetsa"? Ka mohlala, na mohala o tsoang moithaopi o khothaletsa motho ho vouta? Na ho fetola konopo ea marang-rang ho tloha botala ho ea ho e tala ho eketsa tekanyo ea ho penya? Ka bomalimabe, ho bua ka mokhoa o hlephileng mabapi le "mesebetsi" e koahela taba ea hore liteko tsa lintlha tse tebileng ha li u tsebise hore na phekolo "mesebetsi" ka tsela e akaretsang. Ho e-na le hoo, lipatlisiso tse totobetseng li arabela potso e tobileng haholoanyane: Ke eng e tloaelehileng ea phekolo eo ka ho kenngoa hoa tšebetsong ena bakeng sa baahi ba barupeluoa ka nako ee? Ke tla bitsa liteko tse tsepamisa maikutlo ena moqotetsane potso liteko bonolo.
Liteko tse bonolo li ka fana ka tlhahisoleseding ea bohlokoa, empa li hlōleha ho araba lipotso tse ngata tse bohlokoa le tse thahasellisang, tse kang hore na ho na le batho ba bang bao phekolo eo e nang le phello e khōloanyane kapa e nyane; ho sa tsotellehe hore na ho na le phekolo e 'ngoe e neng e tla sebetsa haholoanyane; le hore na tlhahlobo ena e amana le likhopolo-taba tsa sechaba.
E le hore re bontše bohlokoa ba ho fallela ka ntle ho liteko tse bonolo, a re nahaneng ka tlhahlobo ea tšimo ea analog ea P. Wesley Schultz le basebetsi-'moho le eena kamanong ea pakeng tsa mekhoa ea sechaba le matla a sebelisoang ke matla (Schultz et al. 2007) . Schultz le basebetsi-'moho le eena ba ile ba fanyehoa ho beng ba matlo malapeng a 300 malapeng a San Marcos, California, 'me bana ba dooranger ba fana ka melaetsa e fapaneng e etselitsoeng ho khothaletsa ho sireletsa matla. Joale, Schultz le basebetsi-'moho le eena ba ile ba lekanya phello ea melaetsa ena mosebetsing oa motlakase, ka mor'a kamora beke le kamora libeke tse tharo; sheba setšoantšo sa 4.3 bakeng sa tlhaloso e qaqileng ea moqapi oa liteko.
Setšoantšo sa 4.3: Sebopeho sa moqapi oa liteko ho tloha Schultz et al. (2007) . Tlhahlobo ea tšimo e ne e akarelletsa ho etela malapa a ka bang 300 San Marcos, California ka makhetlo a mahlano ka nako ea libeke tse robeli. Ketong e 'ngoe le e' ngoe, bafuputsi ba ile ba nka ho bala ka matla a ntlo ea ntlo. Ka maeto a mabeli, ba ile ba bea doorangers ka ntlo e 'ngoe le e' ngoe ba fana ka tlhahisoleseding e mabapi le tšebeliso ea matla ea ntlo. Potso ea lipatlisiso e ne e le hore na litaba tsa melaetsa ena li tla ama tšebeliso ea matla joang.
Teko e ne e e-na le maemo a mabeli. Ka lekhetlo la pele, malapa a fumane lintlha tse akaretsang tsa ho boloka matla (mohlala, sebelisa lifani ho e-na le lifofane tsa moea) le tlhahisoleseding e mabapi le tšebeliso ea bona ea matla ha e bapisoa le mekhoa e tloaelehileng ea tšebeliso ea matla sebakeng sa bona. Schultz le basebetsi-'moho le eena ba ile ba re ke boemo bo tloaelehileng bo tloaelehileng hobane boitsebiso bo mabapi le tšebeliso ea matla sebakeng seo bo fane ka boitsebiso bo mabapi le boitšoaro bo tloaelehileng (ke hore, tloaelo e hlalosang). Ha Schultz le basebetsi-'moho le eena ba sheba matla a sebelisoang ke sehlopha sena, phekolo e bonahala e se na phello, ka nako e khutšoanyane kapa nako e telele; ka mantsoe a mang, phekolo e ne e bonahala e sa "sebetse" (setšoantšo sa 4.4).
Ka lehlohonolo, Schultz le basebetsi-'moho ha baa ka ba rarolla tlhahlobo ena e bonolo. Pele teko e qala, ba ne ba nahana hore basebelisi ba matla ba motlakase-batho ka holim'a ba bolelang-ba ka fokotsa tšebeliso ea bona, le hore basebedisi ba motlakase-batho ba tlase-ba ka 'na ba eketsa tšebeliso ea bona. Ha ba sheba data, ke seo ba se fumaneng (setšoantšo sa 4.4). Ka hona, se neng se shebahala joaloka phekolo e neng e se na phello e ne e hlile e le phekolo e neng e e-na le liphello tse peli. Keketseho ena e sa atlehang har'a basebelisi ba leseli ke mohlala oa phello ea boomerang , moo phekolo e ka bang le phello e fapaneng le e neng e reretsoe.
Setšoantšo sa 4.4: Litholoana tsa Schultz et al. (2007) . Panel (a) e bonts'a hore phekolo e tloaelehileng e tloaelehileng e na le ts'ebetso ea hore e ka ba ts'oaetso ea phekolo. Leha ho le joalo, lekhahla (b) le bontša hore phekolo ena e tloaelehileng ea phekolo e hlile e na le liphello tse peli tsa ho felisa. Bakeng sa basebelisi ba boima, phekolo e ile ea fokotseha ts'ebetsong empa ho basebelisi ba khanyang, phekolo e ile ea eketseha. Qetellong, karolo ea (c) e bontša hore phekolo ea bobeli, e sebelisang mekhoa e hlalosang le e kotsi, e ne e na le phello e tšoanang ho basebelisi ba matla empa e fokotsa liphello tsa boomerang ho basebelisi ba khanya. E nkiloe ho Schultz et al. (2007) .
Ka nako e le 'ngoe ho boemo ba pele, Schultz le basebetsi-'moho le bona ba ile ba sebetsa boemo ba bobeli. Malapa a boemong ba bobeli a fumane lintlha tse nepahetseng tsa phekolo-lisebelisuoa tse ngata tsa ho boloka matla le lisebelisoa mabapi le tšebeliso ea matla a malapa a bona ha a bapisoa le karolelano ea libaka tsa bona-ka phaello e le 'ngoe e nyenyane: bakeng sa batho ba nang le thepa e tlaase ka tlase, bafuputsi ba phaella ka ho re: ) le bakeng sa batho ba nang le thepa e phahameng ho feta moo ba kenyelelitse :(. Maikutlo ana a ne a etselitsoe ho hlahisa seo bafuputsi ba se bitsang mekhoa ea injunctive . Mekhoa e kopanetsoeng e bua ka maikutlo a seo hangata se amoheloang (le sa amoheloang), empa mekhoa e hlalosang e bua ka maikutlo a seo hangata se entsoeng (Reno, Cialdini, and Kallgren 1993) .
Ka ho eketsa moea ona o monyane o mokae, bafuputsi ba fokolitse matla a boomerang (setšoantšo sa 4.4). Ka hona, ka ho etsa phetoho ena e bonolo-phetoho e neng e susumelitsoe ke khopolo e sa utloahaleng ea kelello ea sechaba (Cialdini, Kallgren, and Reno 1991) - bafuputsi ba ile ba khona ho fetola lenaneo le neng le bonahala le sa sebetse ho lona le neng le sebetsa, 'me, ka nako e le' ngoe, ba khonne ho kenya letsoho kutloisisong e akaretsang ea hore na mekhoa ea sechaba e ama boitšoaro ba batho joang.
Leha ho le joalo, hona joale, u ka 'na ua hlokomela hore ho na le ho hong ho fapaneng ka tlhahlobo ena. Haholo-holo, teko ea Schultz le basebetsi-'moho ha e na sehlopha sa ho laola ka tsela e tšoanang le liteko tse laoloang ka nako e telele. Papiso pakeng tsa moqapi ona le oa Restivo le van de Rijt e bontša phapang lipakeng tsa mekhoa e 'meli e meholo ea liteko. Har'a lihlooho-lihlooho , tse kang Restivo le van de Rijt, ho na le sehlopha sa phekolo le sehlopha sa taolo. Ka har'a ts'ebetso e ka hare-hare , boitšoaro ba barupeluoa bo bapisoa pele le ka morao kalafo (Greenwald 1976; Charness, Gneezy, and Kuhn 2012) . Tlhahlobo e ka hare ho sehlooho ke joalokaha eka morupeluoa e mong le e mong o sebetsa e le sehlopha sa hae sa taolo. Matla a pakeng tsa lihlooho ke hore li fana ka tšireletso khahlanong le likhohlano (joalokaha ke hlalositse pejana), ha matla a liteko-ka hare-hare a eketseha ka ho nepahala ha likhakanyo. Qetellong, ho tšoantšetsa maikutlo a tlang ho tla hamorao ha ke fana ka keletso mabapi le ho etsa liteko tsa dijithale, moqapi-moqapi-mekhabiso e ntlafalitsoeng ea ka hare-lihlooho tsa lihlooho le ts'ireletso khahlanong le ho ferekanya lipakeng tsa lihlooho (setšoantšo sa 4.5).
Setšoantšo sa 4: Litlhahiso tse tharo tsa liteko. Liteko tse tloaelehileng tse laoloang ke randomise li sebelisa pakeng tsa lihlooho tsa lihlooho . Mohlala oa sebopeho se pakeng tsa lihlooho ke Restivo le van de Rijt's (2012) teko ea lichelete le meputso ho Wikipedia: bafuputsi ba arohane ka likarolo ho lihlopha tsa phekolo le ho laola, ba fa barupeluoa sehlopheng sa kalafo sebaka, 'me ba bapisa liphello tsa lihlopha tse peli. Mofuta oa bobeli oa ho qaptjoa ke moralo oa lihlooho . Liteko tse peli tsa Schultz le basebetsi-'moho le 'ona (2007) ithuta ka mekhoa ea sechaba le tšebeliso ea matla li bontša hore ho na le lihlooho tse ka hare ho lihlooho: bafuputsi ba bapisa tšebeliso ea motlakase ea barupeluoa pele le ka mor'a ho fumana phekolo. Ka hare-lihlooho tsa moralo li fana ka lipalo-palo tse ntlafetseng, empa li bulehetse ho ba ferekanyang (mohlala, liphetoho tsa boemo ba leholimo lipakeng tsa pele ho phekolo le kalafo) (Greenwald 1976; Charness, Gneezy, and Kuhn 2012) . Ka hare-lihlooho tsa liqapi li boetse li bitsoa mehato e tsitsitsoeng e phetoang. Qetellong, mekhoa e tsoakiloeng e kopanyelletsa ho nepahala ho ntlafetseng ka hare ho lihlooho tsa lihlooho le ts'ireletso khahlanong le ho ferekana ha lihlopha tsa lihlooho. Ka moralo o tsoakiloeng, mofuputsi o bapisa phetoho ea liphello ho batho ba lihlopheng tsa phekolo le tsa ho laola. Ha bafuputsi ba se ba ntse ba e-na le tlhahisoleseding ea pele ho phekolo, joalo ka ha ho etsoa liteko tse ngata tsa dijithale, mekhoa e tsoakiloeng ka kakaretso e khethoa ho lihlopha tsa lihlooho hobane li fella ka ho nepahala ha likhakanyo.
Ka kakaretso, moralo le liphello tsa thuto ea Schultz le basebetsi-'moho le bona (2007) bontša bohlokoa ba ho fallela ka ntle ho liteko tse bonolo feela. Ka lehlohonolo, ha ho hlokahale hore u be moqapi oa pono ea ho etsa liteko tse kang tsena. Bo-rasaense ba sechaba ba hlahisitse likhopolo tse tharo tse tla u tataisa hore u shebe liteko tse matla: (1) ho nepahala, (2) liphetoho tsa liphello tsa phekolo, le (3) mekhoa. Ke hore, haeba u boloka mehopolo ena e meraro ka kelellong ha u ntse u etsa tlhahlobo ea hau, u tla etsa tlhahlobo e thahasellisang le e molemo. E le ho hlakisa likhopolo tsena tse tharo ka liketso, ke tla hlalosa mekhoa e mengata ea ho latela litlhahiso tsa tšimo ea dijithale tse hahiloeng ka moqapi o motle le liphello tse thahasellisang tsa Schultz le basebetsi-'moho (2007) . Joalokaha u tla bona, ka ho etsoa ka mokhoa o hlophisehileng, ho kenya ts'ebetsong, ho hlahloba le ho hlalosa, le uena u ka feta ka liteko tse bonolo feela.