Kindertyd | MaanKind
Category Archives: Kindertyd
Kinderstories wat ons onthou is soms mooi, soms seer.
Ek was nege toe ek my eerste rok vir myself gemaak het. My ma het geknip en gepas en ek het gestik. Nogal met ‘n vierkantige hals, ‘n yoke met bias binding afgewerk, en ‘n ingeplooide middel. Die wit agtergrond met die blou blokkies wat uit fyn patroontjies bestaan het, was vir my vreeslik mooi en ek wou rooi binding hê, maar my ma het gesê nee, die blou pas beter. Dis so jammer ek het nie ‘n foto daarvan nie. Ek het mooi gevoel in die rok!
Dis eers later jare wat ek besef het dat my ma regtig besonder talentvol was, as kind het ek maar gedink dis hoe dit gedoen word dat jou ma jou meet en dan die materiaal op die tafel oopgooi, so met die skêr se punt die pante trek en begin knip. Ons rokke was altyd vol detail, bane, pante, moue met omboorsels, sakkies ens. Toe ons heel klein was, het my ma vir ons eenderse rokkies gemaak, maar so in die laerskool, het my ma begin om ons klere by ons individuele lywe aan te pas. Dit was net ‘n natuurlike uitvloeisel dat ek self my eie klere begin maak het, veral toe ek o heugelike dag, my eie some kon insit, altyd net daar waar ma hom meet, minus ‘n paar sentimeter. Dis sestigs en sewentigs was mos mini’s.
Hierdie een was my allergunstelingrok wat my ma ooit vir my gemaak het. Dit was ook blou en wit, met die wit afwerking en kant, ook die onderste dwarsbaan was vir my mooi. Hierdie rok het ek gedra totdat ek omtrent uit hom gebars het.
Maar dan was daar ook die geel rok. Ougoud. Die rok wat ek nie wou hê nie. Dit het gekom in ‘n tyd toe dit finansieel swaar(der) gegaan het. Daar was ‘n geleentheid, ek het uit my kerkrokke uitgegroei en geld vir materiaal was daar nie. Daar was wel ‘n groot stuk ougoud materiaal wat so geritsel het, wat al járe in die kas gelê het. Dit was gekoop vir volkspelerokke wat ons moes hê in 1962/3, die materiaal was klaar gekoop toe hulle besluit het net ‘n uitverkore paar kinders mag deelneem. Ek kan dink hoe bitter my ma moes wees oor die onnodige vermorsing. Die geleentheid was op hande, ek het uit my kerkklere uitgegroei, die nood het gedruk en ek het ‘n rok van daardie haatlike materiaal gekry. Ek het besef dis hoe dit is. Ter wille van my ma het ek stilgebly maar ek moes dit gedra het, want daar was nie ‘n ander keuse nie. Met sokkies en skoolskoene, as groot dogter. My ma het probeer troos deur kantjies op te werk, wat dit eintlik nog erger gemaak het. Maar ek het met ‘n regop ruggie in die kerk ingeloop daarmee, Sondag vir Sondag. Dit was my enigste rok ooit, wat ek gehaat het.
Dan het ek ook ‘n romp gehad wat my jonk, mooi en vry laat voel het. In standerd vier het ons ‘n volkspele-aand gehad, en ek wou so graag die romp die middag maak om te dra. Koningsblou, met sulke Mary Quant blommetjies op, met ‘n wit bloese by. My ma het later met die soom begin, terwyl ek plooitjies geryg het. Die romp was so wyd, ons kon elkeen aan ‘n kant begin en soom insit. Daardie jare sou ons nie droom om ‘n soom met die masjien te stik nie! Die romp was nét betyds klaar en die aand het ek vreeslik mooi gevoel as hy so swaai as ons tiekiedraai. Dodelike verlief op Louwtjie vir die aand.
My mooiste rok ooit, het ek nooit gedra nie, die rok wat ek vir onsmatriekafskeid gemaak het, wat ons toe nooit gehad het nie. Donkerpers, in ‘n styl wat die meisies nou dra, eenvoudig en nousluited, met lae V-hals. Om een of ander rede is ons matriekafskeid verander in ‘n oueraand, met skooldrag. Voordat ek die rok kon dra na ‘n geleentheid, het ek hom uitgegroei. (Ek het na matriek nog gegroei, was mos maar nog kind, toe.)
Maar die kind het gegroei en nou dra ek wat ek wil, want ek kan. En ek weet herinneringe hang af van hoe iets jou laat voel het.
Ons was ‘n groot gesin, en daarby het ons net een badkamer gehad as kinders. Met net ‘n bad. Tweede badkamers en storte vir gewone mense was mos ‘n nuwerwetse ding wat jy net in stede gekry het. Ons is geleer om te bad en klaar te bad, en voor jy uitkom, moes die bad silwerskoon wees vir die volgende kind. Toe ek heel klein was, moes ons boonop badwater met ‘n emmertjie indra. Water is op die koolstoof in groot potte warm gemaak vir bad, presies so een soos op die foto. Die koolstoof het ook so klein tenkie aan die kant gehad waaruit ek graag my badwater getap het, tot my ma se frustrasie, hoekom weet ek nie. Dit het nogal stadig uit die klein kraantjie geloop. Miskien het ek gemors, miskien het sy gesukkel om dit weer vol te maak, ek kan net onthou dat sy gefrustreerd was daaroor, maar my laat begaan het. Hoe op aarde my ma geslaag het om ons spannetjie so skoon te hou, weet ek wraggies nie. My ma was ‘n presiese vrou op alle gebiede. Die stoof is natuurlik ook silwerskoon gehou, en uit daardie oond het baksels en baksels beskuit en koekies gekom, ook gloot plat panne met my gunsteling, suurlemoen-meringue.
My ouma en oupa het by ons ingewoon, maar hulle het nooit-ooit gebad nie. Ek het soms my ouma gehelp, dan het sy in ‘n skottel gestaan, haar lyf skoongewas met waslap en seep en haar skoongespoel met water uit ‘n wit-en-groen lampetbeker, soortgelyk aan hierdie een. Ek kon nooit verstaan hoe sy nie kon bad nie, maar nou wonder ek of sy nie maar net gestort het op ‘n primitiewe manier nie?
Dis seker waarom ek nie kan nostalgies kan raak oor die goeie ou dae nie. Enige mens wat uit daardie era kom waar die destydse Evkom se drade nog nie die plase bereik het nie; wat moes sukkel met vierkantjies skeur vir die kleinhuisie, water moes aandra om te bad, wasgoed en skottelgoed te was, kersblakers skoon hou en lampglase skitterblink, besef die realiteit daarvan. Ek het eers toenemend met my eie bevoorregte lewe besef watter supervrou my ma moes wees om ons span so góéd groot te kry, met al hierdie ongerief.
Tog – baie van ons landgenote het nóú nog nie eers die gerief van so ‘n koolstoof of ‘n bad in die huis nie.
‘n See is vir visse
Sekere klein dingetjies bly mens mos lewenslank by. As kinders het ons gereeld my ma se foto-albums bekyk, versigtig om nie die kiekies te buig as ons hulle uit hulle swart hoekies haal om te kyk na wat agter op die foto geskryf is nie. Verbeel jou, Pa wat oor liefde vir Ma skryf! Een van die foto’s was vir my baie fassinerend. My pa het as jong man saam met sy ouers en ander familie, die ver reis see toe aangedurf. Daar het hulle ‘n walvisstasie in Durban besoek en die foto van die enorme dier met ‘n ketting om sy stert, was vir my altyd ‘n simbool van iets onbereikbaars. Ver.
Ek kan nou sien dat die pensie en die appelwangetjies en die bolletjie binnebene nie te wyte is aan die ekstra 5 kg nie … en die plooiknieë niks met ouderdom te doen het nie…
Die see op sigself was ook van kleintyd af vir my alles waaroor ek gedroom het. Ek was ook een van die gelukkiges wat ‘n hele kwartaal by die see kon skoolgaan. Op nege was ek ‘n dapper dogtertjie en het ek dit baie opwindend gevind en nie eintlik huis toe verlang nie. Vir ‘n plattelandse kind uit die sestigs was die see ver en net vir ‘ryk’ kinders beskore. Die regering het ‘n wonderlike projek gehad daardie jare – Die Kinderstrand by Glenmore. Skole kon om die beurt hulle minderbevoorregte kinders nomineer, wat dan ‘n volle kwartaal in die koshuis gaan bly het, en daar skoolgegaan het.
Ons skool was so klein, almal van tien jaar en ouer kon toe gaan! My hart was aanvanklik aan flarde, want ek was nege, en die tienjariges was in ‘n laer standerd as ek en hulle kon gaan. Gelukkig is daar ‘n uitsondering gemaak vir my.
Ons het met die trein gery, en die Zoeloe-hutjies teen die grasgroen heuwels was so anders as ons wêreld! Dis vreemd die dinge wat ek na meer as vyf dekades nog onthou van daardie kwartaal in 1965.
Ek het geleer wat is opregte spyt. Marita en Carolina wat na ‘n bittere rusie gedwing word om mekaar om verskoning te vra. Carolina, in trane met uitgestrekte hande: Marita, ek vra assebliéf om verskoning! Marita, dikbek en kop-onderstebo wat mompel: Ek vra verskoning
Deernis van ‘n maatjie het daar betekenis gekry. Susan het in opdrag van Carolina, ons kamerprefek, my panties vir my gewas omdat sy gedink het ek het begin ‘siek word’, soos die groot meisies dit genoem het (dit was toe net ‘n bloedvint op die boud). My ma het my vanaand eers vertel dat een van die kinders se ouers tydens die voorafvergadering die “huisouers”, gevra het om tog te let op die dogtertjies wat tydens die kwartaal gaan “groot word” (begin menstrueer).
Ek het ook geleer dat greed (of gesonde verstand?) soms vrugte afwerp! Met Pick-a-Box het ek die geld gekies toe dit 25c word (ons weeklikse sakgeld was immers maar 15c) Ek is geboe, want almal het die Box gekies, maar ek was baie in my skik met my 25c toe daar net ‘n ballon was in die box wat ek sou kry.
Dit was die eerste keer wat ek wit margerien leer ken het. Dit was ook al wat ons gekry het om op ons brood te smeer. Groot was my skok toe ek by die huis kom en hoor dat wit margerien nou algemeen is. (My ma het dit darem met wortelsap gekleur sodat dit nie so sleg gelyk het nie.)
Tegniese vaardighede was ook deel van die kwartaal – Hoe om ‘n blikkie kondensmelk oop te kap teen die kamervenster se pennetjie, en dit dan meng met ‘n blikkie Milo. Sulke piepklein blikkies. Ek sidder om daaraan te dink dat die taai bruin stof-gemors so droog geword het, totdat die volgende blikkie daarteen oopgekap word…
Dan het ek ook altyd my oë oopgehou vir ‘n walvis, veral agter die haainette, ‘n walvis soos wat wat ek in my ma se fotoalbum gesien het.
En nou? Nou woon ek by die see, waar ek nog nooit gewoond geraak het aan die gevoel van die wye oseaan voor my en die sand onder my voete nie. En hierdie week het ek een van die see se reuse gesien, skaars 200m van ons huis af, ek het aan hom gevat en helaas ook geruik. ‘n Jong boggelrugwalvis het aan ons kus uitgespoel en swak selfie en al, is dit vir my ‘n groot voorreg om op een foto met die dier te verskyn.
Aanneem, Belydenis, Boerematriek, Kerk, Voorstel
Nee, hierdie is nie ‘n vreemde, nuwe ritueel uit MaanKind se weird gebruike nie, dis kerkterminologie uit die Middeleeue, toe MaanKind nog mooi en jonk was. Deesdae is ek ook nou aan die speel met Genealogie en die lekkerste is die ou foto’s van al die oupas en oumas. Tussen my ou foto’s is daar ook hierdie foto van my ma. Met al die drama nou oor godsdiensonderrig by skole, toe dink ek weer aan hoe dit was toe ons jonk was. Ons het niks bevraagteken nie, dit was hoe dit was, en dan was daar die groot dag in die kerk. Jou Aflegging van Belydenis. Jou boerematriek. Of jy word Aangeneem. En dan Voorgestel. Dan kry jy ‘n Voorstelrok. Dit was nogal ‘n spesiale dag.
‘n Paar mense het die afgelope tyd oor hulle geskiedenis met die kerk geskryf, toe besef ek ek het nie meer ‘n idee van kerkgebruike nie. My kinders het vroeg-vroeg in die hoërskool begin weier om kategese by te woon. (Ek het met Katkisasie grootgeword) Dit was vir my baie erg, ek het immers met hulle doop belowe om hulle gelowig groot te maak. Maar nietemin.
My ma lyk vir my soos ‘n stylvolle jong dame, en ek lyk soos ‘n kind!
Deesdae is ons nie meer kerkgangers nie, maar ons lewe steeds volgens die riglyne van moraliteit waarmee ons grootgeword het. Ek lees steeds soms in my Bybel, en ek Leef Liefde, wat ek glo die groot boodskap van die Bybel is.
Maar wat ek nie meer doen nie – onder geen omstandighede nie – Ek speel nie meer footsie met seuns onder die kerkbanke nie, want dit is ongeveer al wat ek uit my katkisasiedae onthou. Dit, en die klein rooi Heidelbergse Kategismus.
Om iets agter te laat
27 Fri Dec 2013
Die mooiste twee ballerinatjies was vandag my inspirasie vir my Jaareind Seursessie.
As kind het ek baie maal beroof van geleenthede gevoel, omdat my persepsie was dat ons baie arm was. Baie dae het ek gedink as ons nie so baie kinders was nie, sou ek baie meer dinge kon kry en doen. My ma moes geweet het hoe ek voel, want sy het my een dag gevra nou watter een van my sustertjies ek dan nie sou wou hê nie? Dit was ‘n hou op die maag, want ek was baie lief vir die kleintjies en het hulle help versorg. Die gevoel het nie heeltemal weggegaan nie, dit het wel konflik daaroor veroorsaak. My ma, wyse vrou wat sy is, het geweet hoe om sensitief te wees oor sulke goed en haar woorde bly my steeds by.
Ons plaaskinders het nie almal toegang tot al die naskoolse aktiwiteite gehad nie agv die vervoerkwessie, maar in my kop het ek gedink my ouers kon ‘n plan maak. Vir skooltake en werk in die biblioteek na skool het hulle wel geen moeite ontsien nie. Ek het nogal ‘n aanleg gehad vir gimnastiek en die LO Onderwyseres (daardie jare was LO Liggaamsoefeninge) het gevra dat ek naskoolse klasse moet bywoon, sy wou graag hê dat ek aansluit by die gimnastiekspan. Die vereistes was die nodige leotard en rompie, maar ook ‘n sweetpak. En net daar het die knoop gelê. Daar was nie geld vir ‘n sweetpak nie, en sonder die sweetpak kon ek nie in die span wees nie. Die gimnastiekklasse na skool was ook twee maal per week, en daar was ‘n vervoerprobleem. Dus was die antwoord kort en kragtig, nee. In my kop het ek toe ‘n visioen begin skep van my ouma en oupa wat aansoek doen vir so ‘n klein vierkantige Munisipale huisie aan die rand van die dorp, dan kon ek by hulle gaan bly, en gimnastiek neem. Ek het selfs die saak met my ouma aangeroer… Don’t ask…
Vandag besef ek dit was maar soos dit was, en dat my ma wat ‘n baie slim en talentvolle vrou is, nog veel minder geleenthede as ek gehad het. Sy was die slimste kind op hoërskool, goed met sport, maar kon nie haar hoërskoolloopbaan klaarmaak nie. Ek kla oor vervoerprobleme, maar my oupa Winnertz het sy kinders uit Botswana oor die Limpopo geroei skool toe, Swartwater toe, en later koshuis toe, Potgietersrus toe. My ma het nietemin met haar talente gewoeker, en ons kinders net die beste opvoeding gegee. Sy het ook later die hoogste moontlike kwalifikasie in Noodhulp behaal, en het Noodhulpklasse gegee. Baie interessant – ‘n Paar jaar gelede het ‘n LitNetblogger geskryf hoe sy ‘n baba se lewe gered het wat ‘n muntstuk in die keel gehad het, omdat sy tannie Anne se Noodhulplesse kon onthou! My ma was baie bly om van die insident te hoor, dat haar klasse toe werklik vir iemand iets beteken het.
Hierdie jaar het ek twee goot lesse geleer:
Ek hoef my geensins te bekommer oor wat ander moontlik oor ‘n situasie mag dink nie. Wat hulle dink, is hulle proses, nie myne nie. En heel moontlik vergis ek my met hulle denke, tot my eie nadeel. Ons het ‘n nabye familielid wat swaarkry weens baie dinge, ook swak keuses, en leef onder moeilike omstandighede. Nietemin het ek geleer dat ‘n mens jou nie skaam vir ander nie. Ander mense loop hulle lewenspad soos hulle moet, en hulle is daar sodat ons van mekaar kan leer. Toe hierdie besef kom dat ek nie daardie persoon se keuses kan maak nie, ook nie die lewensomstandighede kan verander nie, kon ek op ander maniere help as om net finansieel by te dra. Om iemand se menswees te erken, beteken ook dat jy hulle menswaardigheid gun. Ek is ‘n paar mense baie dank verskuldig wat gehelp het om my by hierdie punt te bring. Ek twyfel of hulle hier gaan lees, maar die Universe hoor my dank.
Die ander ding wat ek hierdie jaar geleer het, is om die proses te vertrou, dat dinge om ‘n rede gebeur, en dat dit altyd op die regte tyd gebeur. My oog-storie was maar net een voorbeeld daarvan. Soos wat my gimnastiek wat ek nie kon neem nie, sou wees. Hoe weet ek wat die werklike rede was? Hoe weet ek hoe anders sou my lewe wees as ek daarmee kon aangaan? Ek weet nie, maar ek weet en vertrou nou die proses, dat dinge presies uitwerk soos dit moet.
(Hierdie foto het my kinders van my geneem iewers in die middel 80’s, toe ek rondom dertig was)
I want a room of my own … Dit is die versugting van vele vroue oor die wêreld.
As tweede oudste in ‘n groot gesin (boonop met ‘n ouma en oupa in die huis) was ons groot plaashuis nie groot genoeg dat ek ooit die voorreg van ‘n eie kamer gehad het nie. Na skool (Lees hier van my ‘trauma’ om op 16 die lewe te moes in) het dit gebeur, en het ek die weelde van ‘n eie kamer gehad. Ek kan net dink hoe moeilik dit vir my ouers moes wees om hierdie 16-jarige kind by die koshuis af te laai, waar ek verpleegkunde gaan studeer het. My ouers wou bitter graag hê dat ek onderwys gaan studeer, maar nee, ek wou geld verdien terwyl ek studeer. (Die verpleging het na twee jaar nie meer gewerk nie, want toe wou sussie trou, maar dis ‘n heel ander storie.) En ek het darem later op eie stoom geleerd gekom. “Iets om op terug te val” soos mense dit daardie tyd genoem het.)
Deel van die wonder van daardie twee jaar van studentverpleegkundige, was my eie kamer. Ek kon nooit die gesogte groot hoekkamers begryp, waarin goeie vriendinne twee-twee gebly het nie. Een van die dinge wat ek onthou, is dat twee van my goeie vriendinne wat so ‘n kamer gedeel het se panties so deurmekaar geraak het dat hulle later sommer altwee uit een pantielaai aangetrek het. Wie onthou nog Woolies se panties uit die 70’s met die gekleurde rekkies en die bypassende blommetjie links? Ek was maar ‘n loner en sosiaal het ek nie vreeslik goed gevaar nie. Daar was vir my niks lekkerder as om in my eie kamer te lê en lees nie. Die koshuistannies was maar kwaai, en daar was reëls, maar steeds. Dit was my kamer. Myne.
Nou ja, die lewe werk maar snaaks. Op 18 het sussie weer gejeuk en gaan staan en trou. Vandag is ek bly, want op 21 het ek reeds altwee my kinders gehad en al was ek waarskynlik maar onkundig oor die lewe en as ouer, het my kinders dit blykbaar nie te erg teen my gehou nie, en het ek ek darem so mettertyd met die lewe opgevang.
Die behoefte aan A room of my own was maar altyd daar, maar ons huis was altyd baie gewild onder die kinders en later tieners. Ek is lief vir kinders en dit was goed dat hulle maters kon kom speel. Die swembad en die vol yskas waaruit hulle onbeperk kon eet, het natuurlik ook ‘n rol gespeel. Dit was blykbaar nie so in alle kinders se huise nie. ‘n Liewe vriendin het ek juis so leer ken. Sy het een goeie dag aan die deur geklop en gesê sy wil die vrou agter die yskas ontmoet … Yskas? Ja, toe sy gister haar seun by my dogters kom haal het, het hy haar in die kombuis ingevat en triomfantlik die yskas oopgemaak en gesê sy moet mooi kyk, want so moet ‘n yskas lyk … Nietemin.
Met al die kinders het ek nog minder privaatheid gehad. My ontsnappingsroete was altyd badkamer toe, in die goeie ou dae toe ek nog sonder ‘n bril in die bad kon lê en lees. Een goeie dag net toe ek weer met my toon warm water bygetap het, was daar so tentatiewe kloppie en het die badkamerdeur oopgegaan. Een van die kinders se vriendinne het saggies ingekom, op die toilet kom sit, mooi geglimlag en gesê: “Ek kom sit bietjie by Tannie, dat Tannie nie so alleen is nie … ”
So het die kinders die huis verlaat en het die huis net aan my en MaanMan behoort, maar kort daarna het ons Kaap toe verhuis. En my enigste ruimte wat net myne is, is die kol hier bo in ons studio waar my lessenaar staan. Hier pak ek my seeskatte (klippe en goeters) uit, hang ek my toorgoed op en as dit deurmekaar is, is dit nou maar so. Maar ek sien ek is besig om hierdie ding van A room of my own te ver te vat, want ek stop my ruimtetjie ook vol met nota’s, ‘n boksie swiets, kabels vir foon/kamera/Kindle/Kobo, agterstallige liasseerwerk, ‘n ongeleesde boek, ‘n bottel Tissue salts, nog ‘n klip, ‘n palet vol droë verf (hierdie naweek moet die sklildery klaar!), ‘n boksie papiere, ‘n landsvlaggie, ‘n paar CD’s … Jy kry die prentjie … So as julle sal verskoon, ek het bietjie regpak- en afstofwerk om te doen.
I want a room of my own …
Hierdie foto is nie vandag geneem nie, daar het so paar dingetjies bygekom
A Room of One’s Own is an extended essay by Virginia Woolf. First published on 24 October 1929, The essay was based on a series of lectures she delivered at Newnham College and Girton College.
The title of the essay comes from Woolf’s conception that, ‘a woman must have money and a room of her own if she is to write fiction’. Woolf notes that women have been kept from writing because of their relative poverty, and financial freedom will bring women the freedom to write; “In the first place, to have a room of her own..was out of the question, unless her parents were exceptionally rich or very noble”. The title also refers to any author’s need for poetic license and the personal liberty to create art.
Toe ek ‘n kind was, was was die pastoriemoeder MEVROU en ’n onderwyser was MENEER. In hoofletters. Hulle het nie noemname gehad nie. Enersyds klink dit simpel, maar ons as kinders het hulle gerespekteer. Respek is nie meer iets wat kinders geleer word nie, die ouers is nou van mening dat respek ‘verdien’ moet word. Maar hoe verdien jy respek?
In vandag se samelewing, word beroemde mense, akteurs, modelle en sportsterre as afgode uitgebeeld. Beelde skep die illusie dat iemand, ‘n blote mens, meer is as wat hulle werklik is. Hulle word voorgehou as sterre, mense waarna ons moet opkyk, en streef om soos hulle te wees.
Ons moet onthou dat hierdie individue gebore is met dieselfde basiese menslike strukture, dieselfde begeertes, en behoeftes as ons. Hierdie “sterre” het daarin geslaag om hul weg te vind na die top, op watter wyse oo kal hulle dit bereik het, sommige op ‘n meer verantwoordelike wyse as ander. Ons is almal dieselfde geestelike wesens in ‘n fisiese liggaam. Sommige individue is net meer bevoorreg en met meer talente gebore as ander, maar elke mens het die potensiaal vir grootheid. Op sy eie unieke manier.
Wees lief vir jouself, doen wat jou gelukkig maak, maar nooit ten koste van ander persone se nadeel, en nooit vir die verkeerde redes met die verkeerde bedoelings nie. Moenie selfsugtig wees nie. Plaas jouself eerste, maar probeer om ander te help wanneer jy kan. Help om die samelewing te verbeter deur die verbetering van jouself as ‘n individu. Deur jouself lief te hê.
05 Wed Sep 2012
Raaisels in ons kinderdae was nogal algemeen, asook uittelrympie speletjies (Olka bolka riebiekie stolka, olka bolka knol… Êrie tjêrie tjiekerie tjêrie, êrie tjêrie tjol…) Dan natuurlik ook Onder-die-hond-se-stert. (Jy moet elke vraag antwoord met hierdie woorde, sonder om te lag. Daar was ook ons eie weergawes van 20 Vrae, en my ma se speletjie Fyn Kyk. (sy het ‘n horde klein items op ‘n skinkbord gepak, dan kry ons ‘n minuut om dit te bestudeer, en moet dan ‘n lys maak van wat ons onthou.) My ma het ons denke en nuuskierigheid geweldig gestimuleer, en enige kompliment uit my kinderdae oor my sg hoë IK, of daardie gehate opmerking, “Jy is mos een van die slim Petoorsies”, strek my ma tot ere. Sy het ons slim gemáák. But I digress.
Eintlik gaan hierdie inskrywing oor Raaisels. Die Merrie het my getag. Ek onthou min raaisels van maatjies, maar my ouma was baie lief daarvoor. Dit was weer haar manier om ons te leer. Die wat ek onthou kom uit die tyd toe ek ‘n baie klein dogtertjie was. (So groot soos waar ek in die kruiwa ry wat oupa stoot by hierdie skakel. Oupa het ons weer met stokkies en klippies in die sand leer tel, as ons so drie was. But I digress.)
So groen soos gras, so wit soos was, so rooi soos bloed so suikersoet! Wat is ek… (‘n waatlemoen)
Al wieker al wakker, al oor die akker, die dooie maak die lewendige wakker. Wat is ek… (‘n sweep)
Ek het ‘n perdjie, hoe verder ek hom ry, hoe korter word sy stertjie. Wat is dit? (Naald en gare)
Hier kiep-kiep, daar kiep-kiep, woerts in die hoekie. Wat is ek…(besem)
Daar was ook een wat die antwoord ‘n kers is, wat ek nie die raaisel onthou nie. Wie kan dit onthou?
Dirkie, vat aan die stokkie en speel saam. Vertel van jou belewenis van raaisels.
05 Mon Dec 2011
Aanneming, Kerk, Voorstelling, Voorstelrok
Nee, hierdie is nie ‘n vreemde, nuwe ritueel uit MaanKind se weird gebruike nie, dis kerkterminologie uit die Middeleeue, toe MaanKind nog mooi en jonk was. Deesdae is ek ook nou aan die speel met Genealogie en die lekkerste is die ou foto’s van al die oupas en oumas. Gisteraand kom ek toe op hierdie foto van my ma af en toe dink ek weer aan die groot ding wat dit was toe ons ook jonk was. Jou Aflegging van Belydenis. Of jy word Aangeneem. En dan Voorgestel. Dan kry jy ‘n Voorstelrok. Dit was nogal ‘n spesiale dag.
‘n Paar bloggers en Facebook mense het die afgelope tyd oor hulle geskiedenis met die kerk geskryf, toe besef ek ek het nie meer ‘n idee van kerkgebruike nie. My kinders het vroeg-vroeg in die hoërskool begin weier om kategese by te woon. (Ek het met Katkisasie grootgeword) Dit was vir my baie erg, ek het immers met hulle doop belowe om hulle gelowig groot te maak. Maar nietemin.
Deesdae is ons nie meer kerkgangers nie, maar ons lewe steeds volgens die riglyne van moraliteit waarmee ons grootgeword het. Ek lees steeds in my Bybel, en ek Leef Liefde, wat ek glo die groot boodskap van die Bybel is.
Maar wat ek nie meer doen nie – onder geen omstandighede nie – Ek speel nie meer footsie met seuns onder die kerkbanke nie, want dit is ongeveer al wat ek uit my katkisasiedae onthou. Dit is die klein rooi Heidelbergse Kategismus.
My bitter beker – Om te skip
Laerskool, Om te skip, Om te spring
Nee ek gaan nie touspring nie.
Vanmelewe (dankie ouma, ek hou van die woord!) kon ons skool toe gaan as jy in die eerste helfte van die jaar ses word. Ek het dit net gemaak en is op vyf-en-‘n-half skool toe omdat my ma my gekerm by die huis nie meer kon verduur nie. Ek wou lees.
Die eerste dag is ek sommer met die bus skool toe, met streng vermaninge aan my ma om nie te tjank as sy my gaan inskryf nie. In die klas was ek oorgehaal, waar is die boeke? Sus en Daan het ek immers reeds uit my kop geken, saam met ousus leer lees. Ek was bitter ontsteld toe net klei uitgedeel is. Paula het dit nog uitgedeel, sulke klipharde vaal klei. Hulle het my toe maar ‘n paar weke later in Graad 2 gesit. Gespring het ons dit genoem. Geskip.
Toe was dit reg
Maar ek het dit vir die res van my lewe berou.
Het jy enige idee hoe dit voel…
… as jy nog sokker speel en jou maats begin agter hulle hande giggel?
… as jou maatjies almal bra dra en jy wonder hoekom bly jy plat?
… as jou maatjie een goeie dag voor jou ‘n pad uithaal en jy absoluut geen idee het wat dit is nie?
… as die hoof die die eerste dag in die hoërskool vra, wie is twaalf, hande op. ‘n Klompie. Dertien? Die meeste. Veertien? Nog ‘n klompie. En ‘n paar vyftienjariges. Ek dan later kwaad raak as sy getalle nie klop nie en hy brul,
Wie het nie sy hand opgesteek nie?
Hoekom nie? Hoe oud is jy?
en in die aarde wegsak, voor 1556 kinders
… as jou vriendinne vry en later van gemeenskap praat (dis hoe ons seks genoem het)
… die dag (al as student) toe jou vriendinne jou nie wou saamvat iewers heen nie, omdat hulle ‘goed gaan doen waarvoor jy nie reg is nie? Ek weet nou nog nie, oorslaap by die mans, dagga rook, drink? Dit pla my.
… as jy jou lewe lank die odd one out was, omdat jy nie emosioneel opgewasse was vir jou portuurgroep nie?
… as jy as grootmens jou lewe lank probeer kompenseer deur te wil wen?
Gelukkig het ek lankal geleer dat daar baie mense is met meer talente as ek, baie slimmer mense wat baie dinge baie beter as ek doen. Ek het geleer om te ontspan. Maar op ‘n manier is ek steeds die “jongetjie” – grys hare en al – tussen die afgetrede klomp hier in Kleinmond – ‘n aftreedorp…
(Ek is die kleintjie met die bakbene
Is jy met die ‘helm’ gebore?
Eerste herinneringe, Herinneringe, Medium, Met die helm gebore, Onthou
HerrieMerrie vra oor iets baie na aan my. Iets kosbaars. My kontak met ‘n ander dimensie. So het ek voorheen daaroor geskryf:
Hoe ver onthou jy terug? In my geval is dit baie ver terug. My eerste herinneringe, of seker eerder gewaarwordinge, was ek seker so 9 maande oud, ek onthou hoe ek so hande-viervoet gekruip het omdat die grond my kniegies seergemaak het, en ek modder geëet het in ‘n slootjie langs die huis. Ek onthou ook dat ek regop gesit en huil het en dat my ma my kom optel het. Is dit vreemd dat ek onthou dat ek bang was toe sy my opgeswaai het op haar heup?
1958 – Op ouderdom twee ek my nefie Wicus se dood voorspel. ‘Voorbodes’ en ‘met die helm gebore’ was terme wat ek van kleins af geken het, soos wat ons die grootmense afgeluister het, maar niemand het ooit vir my gesê dat ek self ‘met die helm gebore’ is nie.
Klaarblyklik het ek so ŉ week voor sy dood vir my ma gesê dat hulle Wicus in ŉ wit kassie gaan sit. Hulle het eers weer daaraan gedink toe die outjie die volgende week binne ŉ dag siek geword, totaal ontwater en gesterf het. Hy is toe inderdaad in ŉ wit kissie begrawe. Ek was twee jaar en drie maande oud.
My eerste ervaring van ŉ Engel was so werklik dat ek nie eers enige onraad vermoed het nie.
Mangels het net een ding beteken – roomys! Al die kinders wat al in die hospitaal was om hulle mangels te laat uithaal, het roomys gekry, en dit was die eerste ding wat ek ook gevra het toe ek my oë oopgemaak het.
Ek kan ook onthou dat my goot niggie, Nelie, kom inloer het. Sy het vir my ŉ groot, sagte malvalekker gebring.
Alhoewel ek maar net vyf jaar oud was, was ek niks bang om alleen by die hospitaal te bly nie. Die verpleegsters was nie besonder gaaf nie, maar daar het die hele tyd ŉ ou tannie op die voetenend van my bed gesit. Sy het ŉ swart crépe rok aangehad, en so ŉ klein swartrandhoedjie. Sy was kleinerig met so ŉ sagte gesiggie, die ene plooie. Sy het nooit ŉ woord gesê nie, net vriendelik geglimlag as ek na haar kyk.
Ek was nogal verbaas toe ek agterna hoor dat niemand die tannie daar gesien het nie, sy het dan die hele tyd by my gesit. Net so het ek dit glad nie vreemd gevind dat sy buite besoekure daar was nie, of dat sy nie ŉ woord gepraat het nie, of dat die verpleegsters hulle ook nie aan haar gesteur het nie!
Om ‘n kind ‘n onreg aan te doen
Hoe om te vergewe, Onreg, vergewe, Vergifnis
Bileam se Donkie vra oor vergifnis. Dit was vir baie jare deel van my pakkie, wat ek langs die pad kon neersit. Hier is die storie, net in kort, wat ek vroeër hierdie jaar geskryf het.
Iets karring al die hele oggend in my gemoed, oor iets wat ek al jare gelede verwerk het. Duidelik het daar ‘n stukkie iewers in my onderbewussyn agtergebly wat nog skerp hoekies het, anders sou ek kon lag daaroor, en sou my mond nie nou droog gewees het nie.
Ons lewe as kinders was anders, gegewe die tyd wat ons groot geword het. Daardie jare was die verskil mos baie meer ooglopend in die manier waarop ‘arm’ en ‘ryk’ kinders aangetrek het. Armoede was sigbaar. Ons was arm, nie agterlik nie. Eerbaar. Ons lewe was een waar kerk, skool en kultuur jou gedefinieer het.
Ons skoolhoof was een van daardie wat onderskeid getref het. Dit het ‘n baie groot en seer merk op my gelaat, waarvan die letsels vir baie jare sigbaar was en ‘n groot invloed op my lewe, my selfbeeld, my liefdeslewe en studies gehad het. Ek wil nie eers daarvan vertel nie, want dis nie meer seer nie, dit maak nie meer saak nie. Dit was iets waarvoor ek ‘n rituele vuurtjie moes aansteek en briewe brand om te verwerk en te vergewe.
Maar dit het hom seerder gemaak oor die jare as vir my. Dit het hom gery. Hy het as sieklike bejaarde man my ouers ‘n jaar of tien gelede kom sien om verskoning te vra vir die onreg wat hy ‘n kind aangedoen het in die sestigerjare. Hy het besef dat longkanker besig was om hom dood te maak, en hy wou ‘regmaak.’ Vir die eerste keer na veertig jaar het hy vertel hoe hy die kind gehaat het wat die toppresteerder in sy skool was en hoekom hy dit op soveel maniere op haar uitgehaal het. Wat sy verpersoonlik het. En watter rol ander ouers se geld gespeel het.
Wat so verskriklik sad was, is dat ek gehuil het toe ek daarvan hoor – vir hom. Dit was ook nogal vir my betekenisvol van ons tyd, dat hy met my ouers daaroor gepraat het, en nie met my nie. Net so het my ma my eers onlangs daarvan vertel. Sy was bang om my seer te maak en intussen reis ek al baie lig daaroor oor die jare, en kon hom sien vir wat hy is, ‘n sieklike ou oompie wat opgevreet word deur skuldgevoelens.
Kort daarna het ek hom in ‘n ander dorp by sy kerk raakgeloop by ‘n geleentheid, en hy het my herken en laat kom om te groet. ‘n Laaste groet, kort voor sy dood. Sonder woorde het sy lippe gebewe en sy oë het om vergifnis gevra.
Ek het weer gehuil maar hierdie keer oor myself. Die besef dat hierdie patetiese ou oompie die oorsaak was van soveel ellende in ‘n ander siel. Die besef dat ek dit tóégelaat het was erger.
Ek het ook eers later jare besef – Dit was nie net ons wat arm was nie; daar was baie arm mense. Ek het net so verskriklik alleen gevoel, dié dat ek maar die skoolbiblioteek deurgelees het. Natuurlik tot die juffrou se ontsteltenis, wat die biblioteek moes gaan oopsluit vir die enigste kind wat vrywillig boeke uitgeneem het.
Lekker om ouer te wees, nè? Jy kan terugkyk met deernis oor jou eie en oor ander se lewens.
Kinderjare, Kos, Plaas
Danksy bloggers Klippie en Slakkelak is ek ook nou weer vandag terug op die plaas!
As kind wat op ‘n plaas grootgeword het, kon ek nie wag om die plaasstof van my voete af te skud nie. As klein dogtertjie het die lewe op die dorp soveel anders gelyk. Lekkerder, met meer dinge om te doen en ander eetgoed as dié wat ons geken het.
Hoe het ek nie die brood gehaat wat my ma gebak het nie! Nogal met aartappel¬suurdeeg, en raai wie moes daardie aartappel rasper vir insuur? Ek onthou na veertig jaar nog steeds die resep hoe om in te suur.
Op die plaas het my ouma nog in die buite-oond brood gebak, want die stoof se oond was te klein vir al die panne. Die brood moes hol klink as jy met jou kneukels klop, dan was hy gaar. Daar is dan bietjie water oor die korsie gesprinkel voordat die brood in ‘n doek toegevou is.
My ma het altyd vetkoek gebak as daar die dag geknie is. Heerlike groot goudbruin vetkoeke, met so ‘n bros korsie.
Ek het my as kind dood geskaam vir die tekstuur en kleur van die brood, en dan was daar ook nog soms gemaalde kaiings op my skoolbrood gesmeer, vir proteïene, het my ma gesê. My hart het gesmag na my dorpsmaats se sponserige wit winkelbrood, met rooi tamatiesous op, of lekkerste van lekker, gekoopte blikkies-konfyt… Self het ons net tuisgekookte konfyt by die huis gehad, waaroor ek my eweneens geskaam het. Daar was rye en rye blink gevryfde bottels met verskillende soorte konfyt in die spens, soort by soort gepak. Swart-pers moerbei, appelkoos, perske, en heel lemoenstukke.
Ek onthou ook die blikke der blikke tuisgebakte koekies en beskuit. Die vierkantige geel-geverfde paraffienblikke het in sulke rye op die vloer in die spens onder die rakke gestaan, vol koekies, net reg vir vat. Daar was geen beperkings op ons kinders nie, solank ons net ons kos geëet het, kon ons maar vat – appelkooskonfyt koekies, gemmerkoekies, vlakoekies of vierkantige blokkies krummeltert. Maar waarna het hierdie plaaskind se hart gesmag? Na ‘n pakkie gekoopte koekies! Verkieslik die gemengde koekies, met die een koekie wat in sjokolade gedoop is in blink papier toegedraai, wat almal wou hê.
Dan was daar ook die vreeslikste van dae – slagtyd. As daardie vark die dag die dag geskreeu het dat jy hom tot op die buurplaas kon hoor, kon jy weet die genadeslag is enige oomblik, en dan begin alles in plek val en elke persoon weet wat om te doen. Teen die aand, moes die vark en die bees klaar bewerk wees, die wors gemaak (met regte visderms, wat ons vooraf by die slaghuis op die dorp bestel het, en wat ons kinders opgeblaas het in sulke lange lelle) en die bure se karmenaatjies – of kernaatjies soos dit toe genoem is – afgelewer.
Die lekkerste was laatmiddag, as die kaiings uit die swartpot geskep is en in panne ingebring is huis toe. So lekker sout. Ons kinders moes wegbly van die vuur af, so ek het nooit regtig die proses van varkspek uitbraai gesien nie. Nee, ons moes daardie varkspek in netjiese blokkies sny. Hope en hope spek, wat eers in repe gesny is en dan in blokkies, sulke glibberige hope wit spek. Maar ai, as daardie kaiings huis toe kom… My ma het altyd gewaarsku teen goormaag, maar luister was min. Dit was dieselfde kaiings waaraan ek so lekker geëet het waarvoor ek my geskaam het op my brood.
Ek onthou ook vir ontbyt was daar varkplakkies gebraai (sulke plat stukkies vleis) en vir middagete die garing, oftewel die fillet, mooi in ronde skyfies opgesny en in ‘n riffelpannetjie gebraai.
Nou verwonder ek my, dis nou presies dieselfde goed waarvoor ek my as kind geskaam het, waarna ek nou terugverlang. Wat sou ek nou wou gee vir daardie effense neuterige reuk van warm gaar brood, met geel plaasbotter wat wegsmelt daarin, met lekker tuisgemaakte appelkooskonfyt daarop wat so lekker afdrup. Altemit met so ‘n bakkie warm kaiings daarnaas. Vir ‘n soetigheidjie na die spyse, ‘n lekker stuk heel waatlemoenkonfyt, gerol in klapper.
Hierdie is maar net ŉ paar van die dinge wat vir ons baie algemeen was, maar vandag ŉ lekkerny.