Onderwys: Verwoerd en ANC
Die bekende bruin joernalis en politieke kommentator Rhoda Kadalie, wat destyds ‘n verbete sg. anti-apartheidsaktivis was, skryf o.m. soos volg in ‘n rubriek in Volksblad onder die opskrif Verwoerd klop ANC-onderwys:
Ek kan met die beste wil ter wêreld nie verstaan hoekom die ANC nie ons onderwysstelsel kan verbeter nie. ‘n Vinnige kykie na die 2017-resulate toon dié party het selfs die “die goeie dinge” wat met Bantoe-onderwys onder Hendrik Verwoerd en daaropvolgende NP-regerings behaal is, ongedaan gemaak.
Hierdie yslike erkenning klink onsmaaklik, maar word bevestig deur grondige bewyse wat in 2012 deur Hermann Giliomee en Laurie Schlemmer gepubliseer is. Hulle het die uitgawes vir en resultate van Bantoe-onderwys onder Verwoerd en daaropvolgende regimes nagespoor en bevind dat, ondanks apartheid meer geldelike en vaardige menslike hulpbronne in swart onerwys gestort is soos wat meer swart meer swart mense die mark betree het. Selfs verbasender is dat die gehalte van die Bantoe-onderwys hoër was as dié in die meeste huidige swart skole.
Hierdie is ‘n aanklag wat moeilik aanvaar word deur diegene wat apartheid in al sy vorms verag het. In teenstelling met die algemene opvatting, het onderwys vir swart mense sedert die demokratiese verkiesing van die ANC in 1994 agteruit gegaan. Dit gebeur maklik wanneer die regering die slaagsyfer so laag stel dat leerlinge én onderwysers laag mik – en vakbonde onderwysers desondanks beskerm.
Beter resultate vereis groter nougesetheid van onderwysers, inspeksies, beter beleggings van kapitaal en menslike hulpbronne en gedissiplineerde vakbonde.
In konteks beskou, skets die syfers ‘n somber prentjie. Die matriekslaagsyfer is niks om oor trots te wees nie, in ag genome die jaarlikse ritueel van “massering” van resultate.
Ek wed dat minstens 50% van die 153 610 leerlinge wat met universiteitstoelating geslaag het, nie geskik is nie.
Vrystaat 10 topmatrieks 2017
Hoe die topmatriekuitslae vir 2017 lyk in verhouding met die demografie van die land, blyk o.m. uit die volgende lys van die 10 topmatriekleerlinge in die Vrystaat vir verlede jaar:
Stehann van Jaarsveld (St. Andrews School)
Janneke Venter (Hoërskool Witteberg)
Johannes van Graan (Hoërskool Witteberg)
Ansuné Naudé (Eunice High School)
Soné du Pisanie (Hoërskool Sentraal)
Minee van den Berg (Meisieskool Oranje)
Carike Moolman (Meisieskool Oranje)
Phole Mofokeng (Mampoi High School)
Franco Marais (Grey Kollege)
Johanna van Wyk (Hoërskool Voortrekker)
Uit die SA bevolking van sowat 60 miljoen is 4,5 miljoen blank oftewel 7,5%.
Volgens die Dept. van Basiese Onderwys was die nasionale slaagsyfer vir die Matrieks van 2017 in staatskole 75,1%, 'n verbetering van 2,6% op die syfer vir 2016. Fedsas wys egter daarop dat van die leerlinge wat in 2006 met Graad 1 begin het en in 2017 Matriek geslaag het, slegs 33,85% is. In 2006 was 1 186 011 leerlinge in Graad 1, maar hiervan het slegs 401 435 in 2017 Matriek geslaag.
Volgens 'n berig deur SABC Nuus was daar in 2017 sowat 700 000 Matrikulante in staatskole, waarvan die slaagsyfer 75,1% was, terwyl daar in privaatskole landswyd slegs sowat 11 000 Matrikulante was met 'n slaagsyfer van 89%.