1. Direkte Vertaling | Bybelverskille
2. Dinamies Ekwivalente Vertaling →
1. Direkte Vertaling
Vertalers handhaaf 'n bepaalde uitgangspunt wanneer hulle vertaal . Vertalings kan hoofsaaklik in vyf tipes of soorte ingedeel word, nl: 1. Direkte vertaling, 2. Dinamiese vertaling, 3. Parafrase, 4. Vertaling met vooropgestelde doel en 5. Vertaling vir spesifieke groepe of geloofsgemeenskappe.
Elke vertaling spreek 'n spesifieke behoefte aan. Dit moet in gedagte gehou word sodat die volle waarde van die spesifieke vertaling benut kan word. Vandag kyk opns kortliks na die eerste tipe.
Direkte of woordelikse vertaling. Vertalers poog om so nà moontlik aan die spesifieke woorde van die Grieks te bly, en elke woord direk te vertaal. Die probleem is dat tale dikwels groot verskille toon in hul grammatikale struktuur, woordvolgorde, woordbetekenisse en sinonieme. Verder dek bepaalde woorde ook nie dieselfde semantiese velde nie. Om tè na aan die brontaal te wil bly, kan tot gevolg hê dat frases moeilik verstaanbaar is of selfs verkeerd verstaan kan word. Ek gee enkele voorbeelde. Gaan dit asseblief in die Bybels ef op "e-Sword" na:
* 2Pet.2:4-10 is 'n enkele lang sin wat maklik in die Grieks verstaan word, maar in die Afrikaans raak mens maklik verlore. Die probleem is dat vs.4 met 'n voorwaardelike sin begin met die premisse: "Want as God die engele wat gesondig het…" Hierdie premisse word dan met verskeie bysinne uitgebrei, almal deel van die oorspronklike sin. Uiteindelik in vs.9 volg die gevolgtrekking wat die eintlike hoofwerkwoord moes bevat.
As ek hierdie lang sin ontleed, kom dit kortliks op die volgende neer: "Want as God al hierdie dinge gedoen het…" dan sal iets gebeur. Nou behoort daar 'n gevolgtrekking te kom wat die hoofwerkwoord van die sin bevat: "…dan sal…" Die vraag is, wat dan? Die hoofwerkwoord ontbreek eenvoudig! Hierdie sin is só lank dat mens daarin verdwaal en telkens voor moet begin om te probeer verstaan wat elke onderdeel of bysin se funksie ten opsigte van die voorwaardelike bysin aan die begin is.
Die ANV (1983) los die probleem op deur die eerste sin nie as 'n voorwaardelike bysin (met 'n premisse) te vertaal nie, maar as twee selfstandige sinne. Elke uitbreiding was as voorbeeld dien, word ook as selfstandige sinne opgebreek. Verder voeg hulle die woord "…dus…" in vs.9 in, sodat dit met die vorige verbind word.
Ons moet ook in gedagte hou dat die brief oorspronklik sonder enige indeling in hoofstukke of verdeling in verse geskryf is. Ook leestekens soos komma's, kommapunte of punte is feitlik nooit gebruik nie.
Dieselfde probleem kom in die King James, die Authorised Version, en verskeie ander Engelse vertalings voor.
Die NIV maak vrylik gebruik van die komma-punt om die sin te verdeel. Hulle plaas ook Lot se wroeging van tussen hakies, en voeg in: "…if this is so…"
Die Contemporary English Version los die probleem op deur in vs.9 in te voeg: "This shows that the Lord knows how to rescue godly people…"
Ef.1:7-14 en 1Pet.1:3-5 is verdere voorbeelde van buitengewoon lang sinne, wat moeilik verstaanbaar is in 'n direkte vertaling.
Kom ons kyk ook na 'n paar ander voorbeelde waar die direkte vertalingsmetode onsekerheid kan veroorsaak:
* Die Griekse woord "Kuriè" word gebruik as die gewone aanspreekvorm "meneer", maar ook as "Here". Destyds was daar geen hoofletters èn kleinletters in die Griekse skryftaal beskikbaar om onderskeid tussen die twee te kon maak nie. Kyk ons na Johannes 4 ontstaan die vraag oor hoe die vrou by die put vir Jesus sou aangespreek het. Sou sy Hom elke keer beleefd as "meneer" aangespreek het, of sou sy Hom vooraf geweet het dat Hy die Here is? (Joh.4:11,15,19) Òns weet vandag dat die man met wie sy gepraat het, Jesus die Here was, maar sy kon dit tog nie geweet het nie! Wanneer ons nou hierdie verhaal vertaal het ons 'n probleem. Moet ons aanvaar dat die vrou geweet het dat Jesus "Here" is, soos in die AOV gedoen is? Of moet ons aanvaar dat sy hierdie, vir haar onbekende persoon, beleefd as "meneer" sou aanspreek? Die ANV kies die tweede moontlikheid. Wat sou jy kies om reg aan die vertaling te laat geskied? Hier gaan dit nie om wat ek graag wil hê of terugskouend weet nie.
Kom ons kyk na nog 'n voorbeeld:
* In Openbaring twee en drie word 'n brief aan elk van die sewe gemeentes in Klein Asië gerig. In die Grieks word hierdie briewe telkens aan die "Angellos" van die gemeente gerig. Vir meeste mense is 'n engel 'n onsigbare hemelse wese wat God se opdragte uitvoer en daagliks voor Hom verskyn en direk aan Hom verslag doen. Wat sou jy doen met 'n brief wat 'n bode aan jou gee om aan jou gemeente se "engel" te oorhandig? Die Griekse woord "angellos" word egter nie net vir 'n engel gebruik nie, maar ook om 'n aankondiger of 'n leier of 'n voorganger aan te dui. Die AOV vertaal "angellos" deurgans met engel, die ANV met leraar.
Die AOV en KJV is voorbeelde van direkte vertalings.
Ek vertrou dat hierdie eerste plasing jou 'n bietjie insig gee in die geweldige uitdaging wat die vertaal van die woord van God bring. Moet ek 'n vertaling skep wat my eie behoeftes bevredig, of moet ek die blote feite weergee soos wat dit daar staan, en nie my eie voorkeure "inwerk" nie?