Nuuskommentaar: Suid-Afrika is aan die brand! Anargie of burgeroorlog?‘n Betoger van Sebokeng, suid van Johannesburg, Woensdagmiddag. Foto: SAPA Oor die laaste drie maande is die polisie in Gauteng na 569 optogte oor dienslewering uitgeroep waarvan 122 gewelddadig geword het. Dit is gemiddeld ses per dag, en dit net in Suid-Afrika se rykste provinsie. Intussen neig die sterftes tydens sulke optogte om na die dubbelsyfers te beweeg. Leserskommentare op die internet word, gewoonlik met goeie rede, as oningelig, oordrewe of laf en nie verteenwoordigend van die breë bevolking se menings nie afgemaak. Maar wie dit summier ignoreer doen dit ook op eie risiko – dit dien tog as ‘n barometer van wat aan die broei is, al is dit taamlik geïsoleerd. Daardie kommentare verklap byvoorbeeld dat die regering moeilikheid het oor die e-tol. Die feit is dat die sosiale media nie werklik die ongeletterdes en armstes verteenwoordig nie. In die Unesco-verslag oor onderwys wêreldwyd word byvoorbeeld uitgewys dat net een persent van Suid-Afrika se leerkragte toegang tot die internet het, maar die meeste het selfone. Die broodnodige verdere opleiding word dus duur en beperk deurdat dit met dokumentasie op papier, aangevul deur teksboodskappe op selfone gedoen moet word. As so ‘n klein persentasie onderwysers wat immers in beginsel almal geletterd moet wees internettoegang het, hoe lyk die syfers vir die res van die bevolking? Maar wie die “gesprek” op die sosiale media ignoreer, doen dit op eie risiko. Dit is op die sosiale media waar die terme “burgeroorlog” en “opstand” al meer gesien word. Word na die voorblaaie van koerante gekyk, is dit maklik om te sien hoekom die persepsie ontwikkel dat dinge besig is om liederlik skeef te loop. Dit is omtrent net die regering wat skynbaar glo dis normaal – in elk geval dit is wat pres. Jacob Zuma probeer te kenne gee soos verlede jaar aan die wêreldmedia by Davos. Vanjaar was hy nie daar nie – skynbaar as deel van die ANC se skadebeheerstrategie. Dit is ook op die sosiale media waar die duiwel, by wyse van spreke, los was oor die boodskap wat die voorblaaie van koerante bring: “Summer of our discontent” lui die opskrif van ‘n artikel deur Gill Moodie. Dis ook ‘n slagveld waar veldtogte en vendettas teen die koerante, of koerantgroepe gevoer word, soos die “Boikot Naspers-veldtog.” Daar is volop beskuldigings oor beweerde swak gehalte, gebrek aan diepte, duidelike onervarenheid onder verslaggewers en die taalversorgers, kwalik verskuilde politieke agendas, eenogigheid, vreemde nuuskeuses en vele meer. Word ‘n groot groep van hierdie breedsprakige sosiale media-kommentators se spelling, objektiwiteit, feitekennis en insigte as norm geneem, is die oord van waaruit die kritiek kom baie dikwels met meer as net ‘n tikkie ironie gelaai. Maar wat gaan werklik daar buite aan? ‘n Verkiesing is onderweg. Dit opsig self laat ‘n groot aantal kragte los. – Hoewel hierdie teorie in onguns verval het en nog selde afgestof word, het politieke wetenskaplikes in die vroeë 90’s nog daarop gewys dat ‘n bevrydingsparty na onafhanklikheid effektief net tien jaar – dus in die praktyk tot die derde verkiesing, nog alles wat verkeerd loop op die vorige bedeling se brood kan smeer. Hoewel die Suid-Afrikaanse situasie baie verskil, is parallelle tog getref, en is voorspel dat die ANC teen dié tyd dit nie meer so maklik gaan vind om alles apartheid se skuld te maak nie. Dit blyk minstens deels waar te wees. – Die blote feit dat ‘n verkiesing op hande is, laat ook kragte los. Dit is bedingingtyd vir partye se beloftes, en die geskiedenis het geleer dat die ANC die beste luister as dit in die vorm van massabetogings, verlammende stakings en, ongelukkig ook geweld geskied. Politieke sosioloë het voor die aanbied van die Wêreldbeker-sokkertoernooi in Suid-Afrika gewaarsku dat die regering ‘n yslike lat vir sy eie bas pluk deur toe aan vakbonde se afdreiging gehoor te gee deur onrealistiese eise toe te staan om stakings voor die groot sokker te besweer. Dit na die regering ‘n oproep in nasionale belang gedoen het, dat die stakings tot na die sokker moet wag, en dat die regering dan sou onderhandel. Sommige vakbonde het aan die oproepe gehoor gegee, maar hulle na die sokker in ‘n baie toe hand vasgeloop. ‘n Donkie stamp sy kop net een keer. – Daar is ‘n baie groot gaping tussen wat teen dié tyd van die regering verwag is, deur sy eie beloftes, en dit wat eerstehands ervaar word. Wie sal ooit vergeet van oud-president Nelson Mandela se belofte van wasmasjiene vir almal, maar daai groot reën van wasmasjiene het nie gekom nie. Die regering het steeds nie geleer om matigheid voor oë te hou as dit by beloftes maak kom nie. – Volgens verskeie bronne het Suid-Afrika die grootste inkomstegaping ter wêreld. Die probleem is dat diegene wat die beloftes maak, self in baie sigbare weelde leef, met duur motors, huise en Nkandla, terwyl diegene wat huise kry eintlik voorhoutjieboksies kry wat dikwels baie gou uitmekaar begin bars. Heelwat onvrede sypel deur daardie barste. Die teorie van relatiewe deprivasie werk oortyd. – In die praktyk laat dienslewering veel te wense oor. Die ouditeur-generaal het weer ‘n verdoemende verslag oor staatsdepartemente en munisipaliteite aan die parlement voorgehou. Bevoordeelde kaders pluk die vrugte van ruim salarisse, dikwels aangevul deur ruim “tsjôtsjô-byvoordele” en die kiesers pluk die wrange vrugte. Dit is natuurlik nie hoe ‘n demokrasie moet werk nie. Nog minder dat diegene wat so ontevrede is dat dit in geweld oorkook, maar weer vir die ANC gaan stem. Dat die ANC sleg is vir die land word algaande oor die wêreld heen besef, waarskynlik versnel met die afsterwe van Mandela. Vanoggend berig die Christian Science Monitor van Boston oor die mislukte politieke huwelik tussen die DA en Agang, en sê dit bevoordeel net die ANC “en laat die Suid-Afrikaanse bevolking as die groot verloorders.” Die ironie is dat die anargie nie bevorderlik is vir die bereiking van dit waarop aangedring word nie. Die doelwit van die groot mynindaba om beleggings in die mynbedryf te trek, wat nou in Kaapstad plaasvind, se potensiaal word erg ondergrawe deur die gewelddadige platinumstakings. ‘n Groot deel van die wêreld se media se oë is op Suid-Afrika danksy die besoek van die Australiese krieketspan, maar waar hulle ook al toer is daar ontwrigting, brandstigting en lewensverlies nie ver daarvandaan nie. En die kabinet gaan bosberaad hou om te besin oor sy prestasies. Die regering moet besef beloftes maak skuld – en nou het die Reserwebank nog rentekoerse opgeskuif wat skuld nog duurder maak.