PressReader - Die Burger: 2019-01-14 - Wel­vaart nie te skei van vry­heid
Wel­vaart nie te skei van vry­heid
Die Burger - 2019-01-14 - 8 - Maan­dag Ak­tu­eel Roe­lof Bo­tha Dr. Bo­tha is e­ko­no­mie­se raad­ge­wer van die Op­ti­mum-groep.
Heel­wat ge­wag is die laas­te paar dae ge­maak van die ver­be­te­ring in Suid-A­fri­ka se in­ter­na­si­o­na­le rang­or­de op die jongste wê­reldin­deks van e­ko­no­mie­se vry­heid.
Dié jaar­lik­se in­deks meet die ma­te van e­ko­no­mie­se vry­heid van 180 lan­de op grond van vier hoof­groe­pe van aan­wy­sers, naam­lik die op­per­ge­sag van die reg­stel­sel; die groot­te van die re­ge­ring; die doel­tref­fend­heid van re­gu­la­sies; en die o­pen­heid van mark­te.
Teen die ag­ter­grond van die ver­swak­king in ver­skeie an­der aan­wy­sers van Suid-A­fri­ka se in­ter­na­si­o­na­le me­de­din­gend­heid, ver­al die af­gra­de­ring van die land se staat­skuld tot rom­mel­sta­tus deur t­wee in­vloed­ry­ke kre­diet­gra­deer­ders, is hier­die wel­ko­me nuus.
Daar be­staan eg­ter ’n paar kant­aan­te­ke­nin­ge wat die en­toe­si­as­me oor dié ver­be­te­ring laat taan. Eer­stens was die ver­be­te­ring in die al­ge­he­le tel­ling vir e­ko­no­mie­se vry­heid piep­klein en het dit ge­paard­ge­gaan met ver­be­te­rings in die tel­lings van die meer­der­heid van lan­de en ook die wê­reld­ge­mid­del­de.
T­wee­dens is Suid-A­fri­ka se hui­di­ge rang­or­de van nom­mer 77 (uit 180 lan­de) swak­ker as t­wee jaar gelede, toe die land in po­si­sie nom­mer 72 was.
In die der­de plek moet in ge­dag­te ge­hou word dat Suid-A­fri­ka deel is van die groep wat slegs as ma­tig vry be­skou word en sleg af­steek teen drie an­der A­fri­ka­lan­de: Mau­ri­ti­us, Botswa­na en R­wan­da.
Daar is ’n al­le­min­ti­ge 56 plek­ke tus­sen Mau­ri­ti­us en Suid-A­fri­ka se rang­or­des, en lan­de soos Mex­ iko, El Sal­va­dor en Ton­ga stof ons ook steeds uit.
Vier­dens het Suid-A­fri­ka te­rug­ge­sak in die aan­wy­ser van die in­te­gri­teit van die re­ge­ring, en is daar wei­nig hoop dat daar van­jaar ’n ver­be­te­ring sal in­tree.
Die uit­ein­de­li­ke be­vin­din­ge van die Zon­do-kom­mis­sie van on­der­soek na staat­skaping be­hoort hier­die aan­wy­ser van­jaar tot ver­der be­ne­de die wê­reld­ge­mid­deld af te druk.
’n Vyf­de re­de waar­om die land se hui­di­ge rang­or­de van e­ko­no­mie­se vry­heid met ’n k­nip­pie sout ge­neem moet word, is die ex post-aard van die in­deks – dit word deur his­to­rie­se aan­wy­sers be­paal.
Suid-A­fri­ka vaar in die 2018-re­sul­ta­te steeds bo­ge­mid­deld op die ge­bied van ei­en­doms­reg, maar e­ni­ge toe­koms­ti­ge grond­wet­li­ke wy­si­ging wat die be­sker­ming van pri­va­te ei­en­doms­reg in die ge­drang bring, sal on­ge­twy­feld ’n nek­slag aan ons sta­tus van ef­fens bo­ge­mid­del­de e­ko­no­mie­se vry­heid toe­dien.
Dit sal ook ’n ne­ga­tie­we in­vloed op som­mi­ge van die an­der aan­wy­sers uit­oe­fen.
Die in­deks van e­ko­no­mie­se vry­heid word nou reeds ’n kwart­eeu na­ge­vors en ge­pu­bli­seer en toon ’n on­teen­seg­li­ke po­si­tie­we ver­band tus­sen die ma­te van e­ko­no­mie­se vry­heid wat in ’n land heers en die wel­vaart van sy in­wo­ners.
Be­stee­ba­re in­kom­stes en le­wen­stan­daar­de in lan­de wat mark­be­gin­sels en in­di­vi­du­e­le e­ko­no­mie­se vry­heid voor­op stel, is in die re­ël aan­sien­lik ho­ër as in lan­de waar die staat se rol in die e­ko­no­mie om­vat­tend is en waar oor­ma­ti­ge re­gu­le­ring voor­kom.
Die om­vang­ry­ke da­ta on­der­lig­gend aan die in­deks van e­ko­no­mie­se vry­heid be­ves­tig ook dat lan­de wat ’n hoë pri­o­ri­teit aan in­kom­ste-her­ver­de­ling toe­ken, nie daar­in slaag om die le­wens­peil van sy in­wo­ners noe­mens­waar­dig te ver­hoog nie.
Die ant­woord lê in gro­ter e­ko­no­mie­se vry­heid en mo­bi­li­teit van arbeid, ka­pi­taal en on­der­ne­mer­skap; die be­sker­ming van al­le soor­te van ei­en­doms­reg; die af­we­sig­heid van om­vat­ten­de kor­rup­sie; en die hand­ha­wing van ’n o­n­af­hank­li­ke reg­stel­sel.
Daar lê dui­de­lik heel­wat werk voor om te ver­se­ker dat Suid-A­fri­ka se po­si­sie op die in­deks van e­ko­no­mie­se vry­heid nie van­jaar gly nie.