Blaps met kragskepe, vrae oor drankverkope en ’n grendelgenerasieDie Turkse noodkragskepe van Karpowership by ‘n hawe in Ghana. (Foto: Karpowership.com) Die regering se planne om bykomende kragopwekking by Karpowerships te verkry, het reeds ŉ string probleme. Suid-Afrikaanse Brouerye (SAB) vra vir sekerheid oor alkoholverkope en daar is kommer oor die inperkings se uitwerking op jeugarmoede. Gerhard van Onselen, senior ontleder van Sakeliga, bespreek die belangrikste sakekwessies van die week. ŉ Vermeende versuim deur die departement van openbare werke kan planne vir Turkse noodkragskepe in die wiele ry, luidens Rapport. Blykbaar is toestemming van die Transnet Nasionale Haweowerheid (TNPA), nog ŉ staatsinstelling, nodig vir die skepe om as’t ware te mag vasmeer. Die toestemming kan nie gegee word nie, want, volgens berigte, het die owerheid nie ŉ wettige status as reguleerder nie. Die ooreenkoms met Karpowerships word reeds deur mededingers en omgewingsgroepe betwis. Die wetlike status van die haweowerheid is nou ŉ verdere twispunt. Dit klink of die owerheid regtens nie korrek saamgestel is nie. Pres. Cyril Ramaphosa het onlangs gesê dat “intensiewe werk” aan die gang is om die owerheid te formaliseer. Duidelik vorder Suid-Afrika se produksie van onbeholpe burokrasie flukser as die produksie van krag en ekonomiese groei. Sodanige burokrasie is natuurlik nie ŉ neutrale element in ŉ ekonomie nie, en te veel daarvan kan groei in die wiele ry. Businesstech het vandeesweek berig dat SAB sy besluit om belegging te kanselleer sal heroorweeg indien die regering sekerheid gee oor alkoholverkope. SAB soek ŉ vaste versekering dat ŉ algehele verbod op drankverkope nie weer ingestel sal word nie. Die groep eis ook groter duidelikheid oor die langtermynraamwerk van plaaslike alkoholregulering. Tot dusver is R5 miljard se belegging op ys. SAB onderneem ook litigasie teen die regering op grondwetlike gronde. Skynbaar het die regering ook nie as’t ware die “wetenskap” gevolg met sy laaste verbod nie. Die ministeriële advieskomitee se aanbeveling was nie vir ŉ algehele derde verbod op drank nie. SAB is ŉ sprekende voorbeeld van waar uiterste regulering toegepas was. Dit is tans egter nie net hulle wat onder hewige en toenemende regulering gebuk gaan nie. In huidige staatkundige bedeling word al hoe meer wette bloot “gemaak”. Baie daarvan op grond van heersende regerings se oogmerke en ideologie. Vryhede het nie meer die betekenis van klassieke of gemenereg-opvattings nie. Moneyweb deel kenners se kommer oor die ontstaan van ŉ sogenaamde “grendelgenerasie”. Tot voor Covid-19 en die regering se inperkings was dinge in Afrika suid van die Sahara aan die verbeter. Sedert die 1970’s het uiterste armoede afgeneem, bruto sekondêre innames by skole het versterk en jeugwerkloosheid was onder die gemiddeld (maar interessant genoeg nie is Suid-Afrika nie). Inperkings, luidens die artikel, het ongelyk voordele vir ouer generasies toegedeel ten koste van die jongeres. Die vrese is dat vlakke van jeugwerkloosheid, beleidsgedrewe ongelykheid en armoede gaan vererger. Dit is veral die jeug, diegene wat nog loopbane moet vestig, wat die groot koste kan dra. Ten ergste kan so ŉ koste saamgestelde effekte hê oor generasies, veral in armer lande. Die hoop is dat tegnologie en entrepreneurskap die skade vir die jeug kan teenwerk. Sakeliga reken wel dat dit sal verg dat gunstige markgerigte beleidsomgewings gevestig moet word.