Onlangs het die Amerikaanse teoloog Harvey Cox, skrywer van The Secular City (1965), ’n eredoktorsgraad van die Berlynse Humboldt-universiteit ontvang. Genoemde topverkoper was ’n uitvloeisel van Cox se verblyf in Berlyn kort ná die Tweede Wêreldoorlog. In sy daaglikse heen-en-weer-pendel tussen Oos- en Wes-Berlyn omdat hy aan beide kante klasgegee het, is hy getref deur die sekulêre karakter van die stad, die beperkte invloed van die kerk, die oënskynlike afwesigheid van God. Christene moes dié verwêreldliking verwelkom, het Cox betoog, want dit skep ’n nuwe moontlikheid: ’n minder wêreldvreemde kerk wat sonder magsuitoefening ’n mondige samelewing kan dien.
In sy aanvaardingstoespraak die ander dag het Cox ’n ommekeer bely. Soos heelparty teoretici wat aanvanklik die sekularisasie-tese onderskryf het, glo hy nie meer godsdiens is aan die kwyn nie. Dit mag wees dat minder mense kerk toe gaan, maar dit beteken nie geloof het verdwyn nie. Cox meen dis nie akkuraat om van ’n “terugkeer” van die godsdiens te praat nie. Nee, sê hy, die godsdiens was nooit weg nie!
Cox het self al – hoewel nie met die jazz-metafoor nie – gesuggereer dat die polsende musiek van die moderne stad ook stil kan word. In 1999 skryf hy die koerantartikel “The Market as God”. Berus die vryemarkstelsel nie op die aanname dat, as elkeen sy eie materiële belang najaag, die ekonomie vanself welvaart vir almal skep nie? Die godsdienstige aard van hierdie oortuiging word verklap in Adam Smith, die vader van die kapitalistiese teorie, se verwysing na ekonomiese wetmatighede as ’n “invisible hand”.
As geen ander gees die Onsigbare Hand kan troef nie, is geen “nuwe stad Jerusalem” moontlik waarin jazz weerklink nie. En as daardie stad net in die hemel bly en nooit op aarde neerdaal nie, is die geloof in ’n lewegewende Gees bloot opium vir ’n klinkende kabaal.
Dag, Naamloos. Ek praat nie namens die NG Kerk of die Kerkbode nie, so ek kan nie jou vraag beantwoord nie. Wat ek wel interessant vind, is dat jy dat as ‘n deug beskou wanneer instansies nooit hul kyk op dinge verander nie. Vir my lyk dit na ‘n swakheid. Lyk my ‘Nietzsche’ is soos daardie voormalige moderator wat bely het hy is dankbaar dat hy nooit nodig gehad het om sy mening oor enigiets te verander nie.