Iconoklasma - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
ikonoklasme is die doelbewuste vernietiging van godsdienstige ikone of monumente, gewoonlik vir godsdienstige of politieke motiewe. Dit is ook 'n naam wat gegee word aan die Christelike "dwaalleer" van die agtste en negende eeu, wat 'n groot kontroversie in die Oost-Romeinse Ryk veroorsaak het en een van 'n reeks skemas tussen Konstantinopel en Rome uitgelok het.
Mense wat ikonoklasma beoefen of dit ondersteun, word ikonoklaste genoem, 'n term wat figuurlik toegepas moet word op enige persoon wat gevestigde dogma of konvensies verbreek of verag. Omgekeerd word mense wat godsdiensbeelde vereer of vereer, 'ikonodules' of 'ikonofiele' genoem, of soms 'afgodsdienaars' deur hul teenstanders.
Ikonoklasma kan uitgevoer word deur mense van een godsdiens teen die ikone van 'n ander geloof, soos die geval was met die vroeë Israelitiese beleid teen Kanaänitiese godsdiens, sowel as die Christelike beleid teen die simbole van die Romeinse heidendom, en Moslem-optrede teen sowel Christelike as heidense beelde. Ikonoklasma is egter dikwels die resultaat van sektariese geskille tussen faksies van dieselfde godsdiens.
In die Christelike geskiedenis was daar twee groot uitbrake van ikonoklasma in die agtste en negende eeu Bisantynse Ryk. Later het belangrike episodes van Christelike ikonoklasma tydens die Protestantse Hervorming plaasgevind. Ikonoklasma was ook duidelik tydens die sekulêre bewegings van die Franse Revolusie, sowel as tydens en na die Kommunistiese opstand van Rusland en China.
In die algemeen is 'n ikonoklast die persoon wat gekoesterde oortuigings of tradisionele instellings uitdaag as gebaseer op dwaling of bygeloof.
Die beroemdste ikonoklastiese episode van die Bybel is die voorval van die Goue Kalf, waarin Moses die vernietiging van die beeld gelei het (Eksodus 32) wat die Israeliete gebou het toe Moses op die berg Sinai was (Eks. 32: 5).
Die Bybelse tekste wat sulke handelinge magtig, sluit in:
'Moenie afgode maak of 'n beeld of 'n heilige klip oprig nie, en plaas geen gesnede klip in u land om daarvoor neer te buig nie "(Lev. 26: 1).
"Dryf al die inwoners van die land voor u uit. Vernietig al hul gesnede beelde en hul afgode, en vernietig al hul hoogtes" (Num. 33:52).
"Jy moet die beelde van hulle gode in die vuur verbrand. Moenie die silwer en die goud daarop begeer nie, en neem dit nie vir julleself nie, anders sal jy daarmee verstrik wees, want dit is vir die Here jou God verfoeilik." (Deuteronomium 7:25).
Latere Bybelse voorbeelde van ikonoklasme was van twee soorte: vernietiging van altare en standbeelde gewy aan heidense gode, en die vernietiging van Israelitiese pilare, standbeelde en ander beelde wat Yahweh vereer. Judese konings is geprys deur die Bybelse outeurs vir die vernietiging van Kanaänitiese afgode en die aftakeling van Israelitiese altare op die hoogtes, aangesien die Tempel van Jerusalem as die enigste gemagtigde plek van offer beskou is. In die noordelike koninkryk van Israel het die oorweldigende koning Jehu erkenning verwerf dat hy die tempel en altaar van Baäl in die hoofstad Samaria vernietig het, maar die goue kalwers wat aan Yahweh gewy is, in Bet-el en Dan verdra het, waarvoor hy gekritiseer is deur die skrywers van die boeke van konings. Koning Hiskia van Juda het selfs die bronslang wat Moses opgerig het op die bevel van God om die Israeliete in die woestyn te bou, vernietig (Numeri 21: 5-9, 2 Konings 18: 4).
Die grootste ikonoklast in die Bybelse geskiedenis was koning Josia van Juda (laat sewende eeu vC), wat uiteindelik die altaar by Bet-el vernietig het, wat selfs Jehu gespaar het en ook 'n veldtog begin het om heidense en Yahwist-heiligdomme oral in sy koninkryk te vernietig, behalwe in die Tempel. van Jerusalem. Vanweë sy ikonoklastiese ywer, word Josia beskou as die grootste koning sedert Dawid.
Die vroeë Christelike tradisies
Die gevleuelde oorwinning van Samothrace.
Aangesien die vroegste Christene ook Jode was, het die tradisie van die vroeë kerk nie die gebruik van ikone behels nie. Inderdaad het baie Christene na hul dood gegaan eerder as om wierook aan die beelde van Romeinse gode aan te bied, en selfs vroeë Christene was verbode om voedsel wat in heidense tempels geoffer is, te eet. In Handelinge 19 word die verhaal vertel van hoe die afgodsmakers van Efese gevrees het dat die prediking van die apostel Paulus die handel in beelde van Diana / Artemis sou berokken.
Terwyl die Christendom weg van sy Joodse wortels ontwikkel het, het dit egter geleidelik 'heidense' tradisies soos verering van ikone van Jesus en Maria begin inkorporeer, terwyl dit steeds 'n afsku het van beelde van heidense gode. Teen die derde eeu C.E., is Christelike ikone baie bewyse. Nadat die Christendom in die vierde eeu die bevoordeelde godsdiens van die staat geword het, was heidense tempels, standbeelde en ander ikone nie veilig teen Christelike aanvalle nie. Baie van die onheilspelde of onthoofde standbeelde van Griekse en Romeinse kuns wat vandag bekend is, was die produk van Christelike ikonoklasme. Die Tempel van Artemis in Efese, een van die Sewe Wonders van die Wêreld, was een van die vele heidense en Joodse geboue wat binnekort vernietig sou word deur Christelike geweld, beide amptelik en gepeupelverwant. Terwyl die Christendom in heidense Europa versprei het, het sendelinge soos Saint Boniface hulself gesien as hedendaagse profete wat deur God geroep is om heidendom te konfronteer deur inheemse heiligdomme en heilige boomstamme te vernietig.
Christelike ikonografie het in 'n belangrike kunsvorm geblom.
In teenstelling met die Christendom, het Islam 'n streng beleid aanvaar teen visuele voorstellings van God, Bybelse figure en heiliges. Een van die bekendste dade van die profeet Mohammed was die vernietiging van 'n heidense Arabiese afgode wat in 630 aan die Kaaba in Mekka gehuisves is. Moslem-respek vir Christene en Jode as 'mense van die boek' het egter gelei tot die beskerming van Christelike plekke aanbidding, en daar bestaan ​​dus 'n mate van verdraagsaamheid vir Christelike ikonografie. Alhoewel die verowering van Moslem-leërs soms Christelike heiligdomme ontheilig het, het die meeste Christene onder Moslem-regering steeds ikone vervaardig en hul kerke versier soos hulle wou.
Die belangrikste uitsondering op hierdie patroon van verdraagsaamheid was die Edik van Yazīd, uitgereik deur die Umayyad Kalif Yazid II in 722-723. Hierdie bevel het gelas dat kruise en Christelike beelde op die grondgebied van die kalifaat vernietig moes word. Die ikonoklastiese beleid van Yazīd is egter nie deur sy opvolgers gehandhaaf nie, en die produksie van ikone deur die Christelike gemeenskappe van die Levant het voortgegaan sonder enige noemenswaardige onderbreking van die sesde eeu tot die negende.1
Die ikonoklastiese periode in die Bisantynse Christelike geskiedenis het ontstaan ​​op die basis van die vroeë Islamitiese ikonoklasme, waarop dit deels 'n reaksie was. Dit het gelei tot een van die mees omstrede teologiese konflikte in die Christelike geskiedenis.
Justinianus II (regs) en Christus
Soos met ander leerstellige aangeleenthede in die Bisantynse tydperk, was die kontroversie oor ikonoklasme geensins tot die geestelikes beperk, of tot argumente oor teologie nie. Die voortgesette kulturele konfrontasie met Islam en die militêre bedreiging van die groeiende Moslem-ryk het aansienlike teenkanting teen die gebruik van ikone by sekere faksies van die mense en die Christelike biskoppe geskep, veral in die Oos-Romeinse Ryk. Sommige hiervan het die oortuiging dat ikone aanstootlik vir God was, en / of dat dit die argumente van Moslems en Jode versterk dat hul godsdiens nader aan God se wil voldoen as wat die Christendom gedoen het. Sommige vlugtelinge uit die provinsies wat deur die Moslems oorgeneem is, het blykbaar ikonoklastiese idees in die gewilde vroomheid van die dag ingestel, veral onder soldate.
In 695 het keiser Justinianus II 'n geheelbeeld van Christus op die voorkant van sy goue muntstukke geplaas. Hierdie 'gesnede beeld' het blykbaar veroorsaak dat die Moslem-kalief Abd al-Malik permanent verbreek het met sy vorige aanneming van Bisantynse muntstukke en 'n suiwer Islamitiese muntstuk ingestel het met letters. Patriarg Germanus I van Konstantinopel het in die vroeë agste eeu geskryf dat 'nou baie dorpe en menigtes van mense baie opgewonde is oor hierdie saak.' Hierdie houdings sou binnekort die imperiale hof self bereik.
Die eerste ikonoklastiese periode: 730-787
'N Eenvoudige kruis: voorbeeld van ikonoklastiese kuns wat vroeër Bisantynse mosaïek in die Hagia Irene-kerk in Konstantinopel vervang het
Tussen 726 en 730 het die Bisantynse keiser Leo III Isaurian (regeer 717-741) beveel dat 'n beeld van Jesus prominent oor die paleispoort van Konstantinopel verwyder word. Volgens bronne is die militêre omkeer van Leo teen Moslemmagte en die uitbarsting van die vulkaniese eiland Thera, wat Leo gesien het as bewys van die toorn van God in reaksie op Christelike afgodediens, deel van die rede vir die verwydering.
Sommige van diegene wat aan die verwydering van die ikoon opgedra is, is doodgemaak deur 'n groep wat gekant was teen hierdie aksie, bekend as iconodules (liefhebbers van ikone). Onbepaald het Leo die aanbidding van godsdienstige beelde in 'n edikt 730 verbied. Sy agente het baie kerklike eiendom gekonfiskeer, insluitend nie net ikone en standbeelde wat verering gehad het nie, maar ook waardevolle bordjies, kandelaars, altaardoeke en relikasies wat met godsdienstige versiering was figure. Die edik was nie van toepassing op die skepping van nie-godsdienstige kuns nie, insluitend die beeld van die keiser op muntstukke, of op godsdienstige simbole wat nie heilige persone, soos die Kruis, sonder die beeld van Christus daarop uitgebeeld het nie.
Patriarg Germanus I het die verbod teengestaan ​​op grond daarvan dat dit oorgegee het aan die valse teologiese argumente van die Jode en Moslems oor die gebruik van godsdienstige beelde. Bronne verskil of die daaropvolgende ontslag van sy amp as gevolg van Leo-ontslag is of uit protesoptog bedank het. In die Weste het pous Gregorius III twee sinodes in Rome gehou wat Leo se optrede veroordeel het, wat gelei het tot 'n ander reeks lang skeuringe tussen Rome en Konstantinopel. Leo het weer vergelding gedoen deur beslag te lê op sekere lande onder die pous se jurisdiksie.
Toe Leo in 740 oorlede is, is sy verbod op ikone bevestig tydens die bewind van sy seun Konstantyn V (741-775). Die nuwe keiser het ook nie probleme gehad om kerklui te vind wat hierdie beleid ondersteun het nie. Aan die "eerste" Sewende Ekumeniese Raad in Konstantinopel en Hieria in 754 ("die Ikonoklastraad"), het 338 biskoppe deelgeneem en die verering van ikone plegtig veroordeel. Die volgende vloekwoorde by hierdie raad was:
As iemand na die Inkarnasie die goddelike beeld van die Woord wil voorstel, moet hy anatema wees!
As iemand wil poog om die vorme van die heiliges in lewelose beelde voor te stel met materiële kleure wat van geen waarde is nie (want hierdie gedagte is tevergeefs en word deur die duiwel voorgestel) ... laat hy anathema wees!
Ikoon van die "tweede" Sewende ekumeniese raad (Novodevichy-klooster, Moskou).
In hierdie periode het daar ingewikkelde teologiese argumente verskyn, beide vir en teen die gebruik van ikone. Die kloosters was dikwels vestings van ikoonverering. 'N Ondergrondse netwerk van antikonoklaste is onder monnike gereël. Die Siriese monnik Johannes van Damaskus het die belangrikste teenstander van ikonoklasma geword deur sy teologiese geskrifte. 'N Ander toonaangewende ikonodule was Theodore the Studite.
In reaksie op kloosterverset teen sy beleid, het Konstantyn V teen die kloosters opgetrek, oorblyfsels in die see gegooi en selfs die mondelinge aanroep van heiliges verbied. Sy seun Leo IV (775-80) was minder streng in sy ikonoklastiese beleid en het probeer om die faksies te versoen. Nader aan die einde van sy lewe het hy egter ernstige stappe teen beelde getref en volgens berigte was hy op die punt om sy vrou, die keiserin Irene, in die geheim te laat verdwyn, was dit nie vir sy dood nie. Irene neem toe die mag as regent vir haar seun, Konstantyn VI (780-97).
Die Bisantynse keiserin Irene het die eerste ikonoklastiese periode beëindig.
Met Irene se hemelvaart as regent sou die eerste ikonoklastiese periode tot 'n einde kom. Sy het 'n nuwe ekumeniese raad ingestel, uiteindelik die Tweede Raad van Nicaea, wat die eerste keer in 786 in Konstantinopel vergader het, maar deur pro-ikonoklastiese militêre eenhede ontwrig is. Dit is in 787 weer in Nicea vergader om die bevele van die vorige Iconoclast-raad wat in Konstantinopel en Hieria gehou is, om te keer en die titel daarvan as die Sewende Ekumeniese Raad toe te ken. Die besluite van hierdie raad, anders as dié van die Iconoclast-raad, is deur die pousdom ondersteun. Ironies genoeg het pous Leo III egter geweier om Irene se regentheid te erken en die geleentheid van haar regering gebruik om Karel die Grote as Heilige Romeinse keiser te salf.
Oosterse Ortodoksie beskou vandag die 'tweede' Sewende Ekumeniese Raad as die laaste regte ekumeniese raad. Ikoonverering in die Oos-Romeinse Ryk duur voort gedurende die regeringstyd van die opvolger van die keiserin Irene, Nicephorus I (regeer 802-811), en die twee kort regerings daarna.
Die tweede ikonoklastiese periode: 814-842
Keiser Leo V (regeer 813-820) het 'n tweede periode van ikonoklasme ingestel in 813, wat moontlik, soos sy naamgenoot Leo die Isauriër, deels beweeg het deur militêre mislukkings wat hy as teken van goddelike misnoeë beskou het. Leo is opgevolg deur Michael II, wat die bevele van die Iconoclast Council van 754 bevestig. Michael 82 se 824-brief aan Louis the Pious betreur die tradisie van beeldverering, asook praktyke soos die behandeling van ikone as doopgodvaders vir babas.
Michael is opgevolg deur sy seun, Theophilus, wat, toe hy dood is, sy vrou Theodora as regent agtergelaat het vir sy minderjarige erfgenaam, Michael III. Soos Irene 50 jaar voor haar, het Theodora steun gesoek by die ikonodule monnike en biskoppe, en die herstel van die ikone in 843 uitgeroep. Sedertdien word die eerste Sondag van die vastyd in die kerke van die Ortodokse tradisie gevier as die fees van die " Triumph of Orthodoxy. "
Later Islamitiese ikonoklasme
Onlangs herontdek ikoon van die Maagd Maria, oorspronklik vertoon by een van die ingange van die Hagia Sophia.
Moslem-leërs het soms heidense en Christelike ikone en ander kuns vernietig. Ondanks 'n godsdienstige verbod op die vernietiging van Christelike en Joodse aanbiddingshuise, is tempels of huise van aanbidding in moskees omskep. 'N Prominente voorbeeld is Hagia Sophia in Istanboel (voorheen Konstantinopel), wat in 1453 in 'n moskee omskep is. Die meeste van die ikone is óf ontheilig of met gips bedek. In die 1920's is Hagia Sophia tot 'n museum omskep, en die herstel van sy mosaïekwerk is in 1932 deur die Amerikaanse Bisantynse Instituut onderneem.
Meer dramatiese gevalle van ikonoklasma deur Moslems word in dele van Indië gevind, waar Hindoe- en Boeddhistiese tempels verwoes en moskees opgerig is (byvoorbeeld die Qutub-kompleks).
Islamitiese kuns in die Hagia Sophia. Die kerk is in 'n moskee omskep en is nou 'n museum. Sommige van die gepleisterde Christelike mosaïeke is nou ontbloot.
In die moderne en kontemporêre tydperke, volg sekere Moslem-denominasies steeds ikonoklastiese agendas wat op mede-Moslems gerig is. Dit is veral die geval in konflik tussen streng Sunni-sektes soos Wahhabisme en die Sjiïtiese tradisie, wat die uitbeelding en verering van Moslem-heiliges moontlik maak. Wahhabistiese owerhede van Mekka het ook betrokke geraak met die vernietiging van historiese geboue wat hulle gevrees het of sou word as 'afgodery'.
Sommige Moslemgroepe het soms ikonoklasma-dade gepleeg teen die gewyde beelde van ander gelowe. 'N Onlangse voorbeeld hiervan is die vernietiging van fresko's in 2001 en die monumentale standbeelde van die Boeddha by Bamiyan deur die radikale Moslem-sekte en nasionalistiese groep, die Taliban. Soortgelyke dade van ikonoklasme het in dele van Noord-Afrika voorgekom.
In Indië is 'n aantal voormalige Boeddhistiese kloosters en Hindoe-tempels verower en as moskees herbou. In onlangse jare het regse Hindoe-nasionaliste sommige van hierdie moskees, soos die beroemde Babri Masjid, afgebreek en gepoog om hulle met Hindoe-tempels te vervang.
Onthoofde standbeelde in die katedraal van Sint-Martin, Utrecht, word in die sestiende eeu in die reformatoriese ikonoklasme aangeval.
Voor die Hervorming self was ikonoklasma soms deel van verskillende prototestantse opstande teen kerklike rykdom en korrupsie. In die proses is kerke soms in beroering gebring, en ikone, kruise en relikwieë is verwyder of vernietig, dikwels net vir die waardevolle goud, silwer en juwele wat hulle opgerig het, soos vir enige teologiese motief.
Sommige van die Protestantse hervormers, veral Andreas Karlstadt, Huldrych Zwingli en John Calvin, het die verwydering van godsdienstige beelde aangemoedig deur die verbod op afgodediens van die Tien Gebooie en die vervaardiging van gesnede beelde aan te neem. As gevolg hiervan is standbeelde en beelde beskadig in spontane individuele aanvalle sowel as ongemagtigde ikonoklastiese skare. In die meeste gevalle is beelde egter ordelik verwyder deur die burgerlike owerhede in die nuut-gereformeerde stede en gebiede van Europa.
Illustrasie van die Beeldenstorm tydens die Nederlandse reformasie
Beduidende ikonoklastiese onluste het in Zürich (in 1523), Kopenhagen (1530), Münster (1534), Genève (1535), Augsburg (1537) en Skotland (1559) plaasgevind. Die Sewentien Provinsies (nou Nederland, België en dele van Noord-Frankryk) is getref deur 'n groot golf van Protestantse ikonoklasme in die somer van 1566, bekend as die Beeldenstorm. Dit sluit in onder andere die vernietiging van die standbeeld van die klooster van Saint Lawrence in Steenvoorde en die afdanking van die klooster van Sint Anthony. Die Beeldenstorm was die begin van die Tagtigjarige Oorlog teen die Spaanse magte en die Katolieke Kerk.
Ikonoklasma het ook 'n magtige mag in Protestantse Engeland geword, veral gedurende die periode tot en met die Puritaanse regering van Oliver Cromwell. Biskop Joseph Hall van Norwich beskryf die gebeure van 1643, toe troepe en burgers, aangemoedig deur 'n parlementêre ordonnansie teen 'bygeloof en afgodery', sy kerk aangeval het:
Wat klop van die mure! Wat 'n skeur van monumente! Wat trekplekke af! Wat stoei uit strykysters en koper uit die vensters! ... Watter tootering en pype op orrelpype! En wat 'n afskuwelike triomf op die mark voor die hele land, toe al die verminkte orrelpype, kledingstukke ... saam met die loodkruis wat nuut gesaag is ... en die diensboeke en sangboeke wat na die daar is vuur op die openbare mark bymekaargemaak.
Die ywerige Puriteinse William Dowsing is deur die regering opdrag gegee om die dorpe en dorpe van East Anglia te besoek en beelde te vernietig en beelde in kerke te vernietig. Sy gedetailleerde rekord van sy spoor van vernietiging deur Suffolk en Cambridgeshire oorleef:
Ons rem ongeveer honderd bygelowige foto's af; en sewe friteerders wat 'n non knuffel; en die beeld van God en Christus; en ander is baie bygelowig. En 200 is afgebreek voordat ek gekom het. Ons het 2 popagtige inskripsies weggeneem met Ora pro nobis en ons slaan 'n groot klipkruis op die top van die kerk af (Haverhill, Suffolk, 6 Januarie 1644).2
Iconoklasma was ook 'n kenmerk van die sekularistiese bewegings soos die Franse Revolusie en die Kommunistiese rewolusies van Rusland en China.
Tydens die Franse Revolusie het anti-royalistiese en anti-Katolieke skare hul woede teen die Katolieke heiligdomme uitgelok, terwyl godsdienstige kuns sowel as standbeelde en skilderye van konings vernietig is.
Die Pochaev Lavra van die Oekraïne is gedurende die Sowjet-era omskep in 'n museum vir ateïsme en vermy die lot van ander godsdienstige geboue wat dikwels vir sekulêre gebruik omgekrap en onherroeplik verander is.
Tydens en na die Russiese rewolusie het die kommunistiese owerhede die wydverspreide vernietiging van godsdienstige beelde aangemoedig, wat hulle as 'n belangrike manier beskou om die "burgerlike ideologie" te bevorder, wat verhoed dat die massas mense die sosialistiese waardes van die staat aanneem. Tydens en ná die kommunistiese oorname van China, het kerke die teiken geword vir aanvalle teen 'westerse imperialisme', en Boeddhistiese of ander godsdienstige heiligdomme is vernietig as oorblyfsels van die ou orde. Tydens die kulturele rewolusie het maoïstiese menigte gepaard gegaan met die vernietiging van godsdienstige en sekulêre beelde in Han en Tibetaanse gebiede in China. Na aanleiding van die leiding van China, is selfs kruise en ikone in privaat huise, sowel as Boeddhistiese of ander godsdienstige tempels, verbied en vervang met ikoniese portrette van Kim Il Sung. Die hoofstad van Pyongyang, voorheen bekend as die "Jerusalem van die Ooste", het tot kerke verdwyn tot die afgelope paar jaar, toe die regering 'n enkele amptelike kerk stig, waarheen Westerse toeriste dikwels uitgenooi word.
In 'n breër sin is iconoclast 'n persoon wat veronderstelde "algemene kennis" of tradisionele instellings uitdaag as gebaseer op dwaling of bygeloof. Hierin was Albert Einstein 'n ikonoklast vir die uitdaging van die Newtonse fisika in die vroeë twintigste eeu, en Martin Luther King, jr., Was 'n ikonoklast vir kritiek op segregasie in die suide van die Verenigde State in die 1950's en 60's, alhoewel nie een van hulle fisieke ikone aangeval het nie . Op dieselfde manier kan diegene wat vandag 'n terugkeer na segregasie steun, as ikonoklaste genoem word, aangesien rasse-integrasie nou die heersende politieke beleid geword het.
Die term kan van toepassing wees op diegene wat die heersende ortodoksie op enige terrein betwis, en 'n ikonoklast in een groep (byvoorbeeld 'n lid van 'n konserwatiewe Christengemeente wat in die openbaar saamstem met die evolusieteorie) is moontlik nie 'n ikonoklast in 'n ander konteks nie.
↑ G.R.D. King, "Islam, ikonoklasma en die verklaring van die leer," Bulletin van die Skool vir Oosterse en Afrika-studies 48 (1985): 276-267.
↑ www.archive.org, 1885 uitgawe van die dagboeke van die Engelse puritaanse ikonoklas William Dowsing aanlyn van Kanadese biblioteke. 26 November 2018 herwin.
Besançon, Alain en Jane Marie Todd. Die verbode beeld: 'n intellektuele geskiedenis van ikonoklasma. Chicago: University of Chicago Press, 2000. ISBN 978-0226044132.
Eire, Carlos M. N. Oorlog teen die afgode: die hervorming van aanbidding van Erasmus tot Calvyn. Cambridge Cambridgeshire: Cambridge University Press, 1986. ISBN 978-0521306850.
Julius, Anthony. Afgodsbeelde: afgodery, ikonoklasme en Joodse kuns. New York: Thames & Hudson, 2001. ISBN 978-0500282625.
Martin, Edward James. 'N Geskiedenis van die ikonoklastiese kontroversie. New York: AMS Press, 1978. ISBN 978-0404161170.
Pelikan, Jaroslav. Imago Dei: Die Bisantynse apologia vir ikone. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1990. ISBN 978-0691099705.
Spraggon, Julie. Puriteanse ikonoklasme tydens die Engelse burgeroorlog. Woodbridge, Suffolk, UK: Boydell Press, 2003. ISBN 978-0851158952.