Die stryd-of-vlug-reaksie, ook bekend as die akute stresrespons, verwys na 'n fisiologiese reaksie wat voorkom in die teenwoordigheid van iets wat skrikwekkend is, hetsy geestelik of fisies. Die reaksie word veroorsaak deur die vrystelling van hormone wat jou liggaam voorberei om óf te bly en 'n bedreiging te hanteer of om weg te hardloop na veiligheid.
Die term 'veg-of-vlug' verteenwoordig die keuses wat ons ou voorouers gehad het toe hulle in 'n gevaar in hul omgewing gekonfronteer word.
Hulle kan óf veg of vlug. In beide gevalle berei die fisiologiese en sielkundige reaksie op stres die liggaam op om op die gevaar te reageer.
Die stryd-of-vlug reaksie is eers in die 1920's deur die Amerikaanse fisioloog Walter Cannon beskryf. Cannon het besef dat 'n ketting van vinnig voorkomende reaksies binne die liggaam gehelp het om die liggaam se hulpbronne te mobiliseer om dreigende omstandighede te hanteer. Vandag word die stryd-of-vlug reaksie erken as deel van die eerste fase van Hans Selye se algemene aanpassingsindroom, 'n teorie wat die stresrespons beskryf.
Wat gebeur tydens die stryd-of-vlugrespons
In reaksie op akute spanning word die liggaam se simpatiese senuweestelsel geaktiveer weens die skielike vrystelling van hormone. Die simpatiese senuweestelsels stimuleer die byniere wat die vrylating van katekolamiene veroorsaak, wat adrenalien en noradrenalien insluit. Dit lei tot 'n toename in hartklop, bloeddruk en asemhalingstempo.
Nadat die bedreiging weg is, duur dit tussen 20 en 60 minute voordat die liggaam terugkeer na sy vooropwaartse vlakke.
Jy kan waarskynlik dink aan 'n tyd wanneer jy die veg-of-vlug-reaksie ervaar het. In die gesig van iets skrikwekkend word jou hartklop lewendig, jy begin vinniger asemhaal, en jou hele liggaam word gespanne en gereed om op te tree.
Hierdie reaksie kan gebeur in die lig van 'n dreigende fisiese gevaar (soos 'n growwe hond tydens jou oggendrit) of as gevolg van 'n meer sielkundige bedreiging (soos voorbereiding om 'n groot voordrag by die skool of werk te gee).
Sommige van die fisiese tekens wat kan aandui dat die geveg-of-vlug reaksie ingeskop het, sluit in:
Vinnige hartklop en asemhaling : Die liggaam verhoog hartklop en respirasie tempo om die energie en suurstof aan die liggaam te verskaf wat nodig sal wees om 'n vinnige reaksie op die gevaar te gee.
Bleek of Geswelde Vel: Soos die stresreaksie begin vat, word bloedvloei na die oppervlaktes van die liggaam verminder en vloei na die spiere, brein, bene en arms verhoog. Jy kan as gevolg daarvan bleek word, of jou gesig kan wissel tussen bleek en gespoel soos bloedstorm na jou kop en brein. Die liggaam se bloedstollingsvermoë verhoog ook om oortollige bloedverlies in die geval van besering te voorkom.
Verduisterde leerlinge: Die liggaam berei hom ook voor om gedurende die gevare van die omgewing bewus te wees van die omgewing. Nog 'n algemene simptoom van die geveg-of-vlug reaksie is die verwydering van die leerlinge, wat meer lig in die oë toelaat en lei tot beter visie van die omgewing.
Bewing: In die gesig van stres of gevaar word jou spiere gespanne en voorberei vir aksie. Hierdie spanning kan tot bewing of skud veroorsaak.
Die geveg-of-vlug-reaksie speel 'n kritieke rol in hoe ons stres en gevaar in ons omgewing hanteer. In wese berei die reaksie die liggaam voor om die bedreiging te beveg of te vlug. Dit is ook belangrik om daarop te let dat die reaksie veroorsaak kan word as gevolg van beide werklike en denkbeeldige bedreigings.
Deur jou liggaam vir aksie te prik, is jy beter bereid om onder druk te presteer. Die stres wat deur die situasie geskep word, kan eintlik behulpsaam wees, en maak dit meer waarskynlik dat jy die bedreiging sal hanteer.
Hierdie tipe stres kan jou help om beter te presteer in situasies waar jy onder druk is om goed te kan doen, soos by die werk of skool. In gevalle waar die bedreiging lewensgevaarlik is, kan die veg-of-vlug-reaksie werklik 'n kritieke rol in jou oorlewing speel. Deur jou te help om te veg of te vlug, maak die geveg-of-vlug-reaksie dit meer waarskynlik dat jy die gevaar sal oorleef.
Een ding om te onthou is dat terwyl die geveg-of-vlug reaksie outomaties gebeur, beteken dit nie dat dit altyd akkuraat is nie. Soms reageer ons op hierdie manier selfs wanneer daar geen werklike bedreiging is nie.
Fobies is goeie voorbeelde van hoe die geveg-of-vlug-reaksie in die gesig van 'n waargenome bedreiging geaktiveer kan word. 'N Persoon wat hoog is geskrik, kan die akute stresreaksie begin ervaar wanneer hy die boonste verdieping van 'n wolkekrabber moet gaan om 'n vergadering by te woon. Sy liggaam kan hoog op die hoogte wees as sy hartklop en asemhalingstempo toeneem. Wanneer hierdie reaksie ernstig word, kan dit selfs tot 'n paniekaanval lei .
Om die liggaam se natuurlike veg-of-vlug-reaksie te verstaan, is een manier om sulke situasies te help hanteer. As jy agterkom dat jy gespanne raak, kan jy begin soek na maniere om te kalmeer en ontspan jou liggaam.
Die stresrespons is een van die belangrikste onderwerpe wat in die snelgroeiende gebied van gesondheidsielkunde bestudeer word . Gesondheidsielkundiges stel belang om mense te help om stres te bekamp en gesonder, meer produktiewe lewens te leef. Deur meer te leer oor die veg-of-vlug reaksie, kan sielkundiges mense help om nuwe maniere te ondersoek om hul natuurlike reaksie op stres te hanteer.
> Brannon, L & Feist, J. Gesondheidsielkunde: 'n Inleiding tot Gedrag en Gesondheid. Belmont, CA: Wadsworth; 2010.
> Brehm, B. Sielkunde van Gesondheid en Fiksheid. Philadelphia: FA Davis Company; 2014.
> Teatero, ML & Penney, AM. (2015). Stryd-of-vlug reaksie. In I Milosevic & RE McCabe, (Eds.), Fobies: Die Sielkunde Van Irrasionele Vrees. Santa Barbara, CA: Greenwood; 2015.